Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 632/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art 19 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art 129 ust.5 pkt 3, art 128 ust. 1, art 112 ust.2, art 233
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. S., E. P., K. S. oraz skargi kasacyjnej B. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 553/20 w sprawie ze skarg H. S. S., E. P., K. S. oraz B. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [....] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 553/20 oddalił skargi H. S. S., E. P., K. S. oraz B. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku decyzją z dnia [...] września 1956 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 19 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r., nr 4, poz. 31), zezwoliło Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku na objęcie m.in. części parceli nr [...] o powierzchni 5992 m2, położonej w Gdyni, pomiędzy ul. [...] i torem kolejowym, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni, Gdynia tom [...] karta [...], stanowiącej współwłasność J. S., M. K., F. D. oraz nieznanych spadkobierców zmarłego współwłaściciela nieruchomości S. S., wskazując, że objęcie nieruchomości przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku może nastąpić pod warunkiem uprzedniego dokonania przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni szczegółowego opisu tych nieruchomości oraz innych ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania.

Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1960 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa – Gdyńskiej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdyni części nieruchomości o powierzchni 5992 m2, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni - tom [...], karta [...], części parceli nr [...]. Orzeczenie to zostało sprostowane: postanowieniem z dnia [...] stycznia 1961 r., nr [...], w ten sposób, że zamiast "część parceli nr [...]" wpisano "części parceli nr [...]".

Decyzją z dnia [...] lipca 1961 r., nr [...], Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utrzymała w mocy powyższe orzeczenie z dnia [...] grudnia 1960 r.

Następnie, decyzją z dnia [...] października 1961 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej przyznało J. S., F. D., M. K. i spadkobiercom po S. S. odszkodowanie za wywłaszczoną orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1960 r. nieruchomość o powierzchni 5992 m2, w kwocie 21.000 zł, zobowiązując do jego wypłaty wnioskodawcę wywłaszczenia, tj. Gdyńską Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w Gdyni.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1962 r., znak [...], Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia zmieniła decyzję odszkodowawczą w ten sposób, że wysokość odszkodowania, za wywłaszczoną nieruchomość o powierzchni 5992 m2, położoną między torami kolejowymi a przedłużoną ul. [...] w Gdyni, ustaliła na kwotę 35.000 zł.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku postanowieniem z dnia [...] września 1973 r., nr [...], na wniosek Gdyńskiej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdyni, po raz kolejny sprostowało orzeczenie z dnia [...] grudnia 1960 r. w ten sposób, że: "zamiast 5592 m2, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni - Tom [...] karta [...] część parceli nr [...], winno być 2427 m2 położonej w Gdyni przy ul. [...] i [...] Nr [...] wpisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w Gdyni wykaz [...] Gdynia parcele nr [...] i [...]".

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 r., nr [...], Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, stwierdził, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] grudnia 1960 r. o wywłaszczeniu nieruchomości, stanowiącej część parceli nr [...] o powierzchni 2427 m2, sprostowane postanowieniami z dnia [...] stycznia 1961 r. i z dnia [...] września 1973 r., i utrzymująca w mocy to orzeczenie decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 1961 r., zostały wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej działki nr [...] (która zgodnie z wyciągiem z wykazu zmian gruntowych powstała w 1973 r. w wyniku podziału działki nr [...]), natomiast w pozostałej części stwierdził ich nieważność.

Decyzją z dnia [...] lipca 2000 r., nr [...], Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] kwietnia 2000 r., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 marca 2002 r., sygn. akt I SA 1654/00, oddalił skargę wniesioną na tę decyzję.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [..], Minister Infrastruktury i Rozwoju unieważnił decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1961 r. i decyzję Komisji Odwoławczej z dnia [...] sierpnia 1962 r. orzekające o odszkodowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt I SA/WA 2071/14, oddalił skargę wniesioną na tą decyzję a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt l OSK 475/15, oddalił skargę kasacyjną wniesioną od tego wyroku.

Następnie, Prezydent Miasta Gdyni, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], znak: [...], stwierdził wygaśnięcie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] września 1956 r., w części dotyczącej punktu c) tej decyzji, zezwalającej na objęcie nieruchomości nr [...] o powierzchni 5992 m2, położonej w Gdyni pomiędzy ul. [...] i torem kolejowym, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadził księgę wieczystą Gdynia tom [...], wykaz L.[...].

Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] października 2018 r.

Pismem z dnia 28 czerwca 2019 r. M. P. wystąpiła do Prezydenta Miasta Gdyni z wnioskiem o wszczęcie, na podstawie art. 126 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za czas udostępnienia – zajęcia nieruchomości nr [...] o powierzchni 5992 m2. Z kolei pismem z dnia 2 lipca 2019 r. H. S. wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania związanego z wygaśnięciem decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku dnia [...] września 1956 r. w części dotyczącej jej punktu c), zezwalającej na objęcie nieruchomości numer [...] o powierzchni 5992 m2, położonej w Gdyni pomiędzy ulicą [...] i torem kolejowym, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadził księgę wieczystą Gdynia tom [...], wykaz [...].

Pismami z dnia 16 września 2019 r., 18 września 2019 r., 19 września 2019 r. i z dnia 23 września 2019r. wnioski o ustalenie odszkodowania za czas udostępnienia – zajęcia przedmiotowej nieruchomości złożyli również: A. S., T. S., S. S., E. P, J. K. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. L., K. S. oraz B. J.

Po rozpatrzeniu wszystkich wniosków, Prezydent Miasta Gdyni, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 126 ust. 3, art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2018 r., poz. 2204 z późn. zm. – dalej "u.g.n."), odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz wnioskodawców, związanego z wygaśnięciem decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] września 1956 r., nr [...], w części dotyczącej jej punktu c) zezwalającej na objęcie części nieruchomości nr [...] o powierzchni 5992 m2.

W uzasadnieniu decyzji, Prezydent wskazał, że ze stanowiącego podstawę prawną decyzji z dnia [...] września 1956 r. przepisu art. 19 ust. 3 dekretu wynika, że odszkodowanie za zajęcie należne jest wyłącznie w sytuacji, gdy nie dojdzie do wywłaszczenia nieruchomości. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie może stanowić samoistnej podstawy do ustalenia odszkodowania. Ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli obecnie obowiązujące przepisy prawa materialnego przewidują odszkodowanie za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości w przeszłości. Zdaniem Prezydenta, obecnie obowiązujące przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (w tym art. 126 ust. 3 i art. 124 u.g.n.) nie przewidują odszkodowania za poprzedzające wywłaszczenie zajęcie nieruchomości na cele budownictwa mieszkaniowego.

Od w/w decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia [...] października 2019 r., odwołania wnieśli S. S., H. S., M. P. i B. J.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., Wojewoda Pomorski uchylił decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia [...] października 2019 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że kluczowym warunkiem dopuszczalności zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest nieustalenie dotychczas odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości. Ponadto podkreślił, że ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli obecnie obowiązujące przepisy prawa materialnego przewidują przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości w przeszłości.

Wojewoda podał, że w stosunku do przedmiotowych działek, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku w dniu [...] września 1956 r. wydało decyzję zezwalającą Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku na ich objęcie, a podstawą tego rozstrzygnięcia był powołany już wyżej przepis art. 19 dekretu. Organ podkreślił, że przepis ten nie miał odpowiednika w kolejnych ustawach wywłaszczeniowych. Zarówno bowiem ustawa z dnia 12 marca 1958 r., jak i ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. zawierały uregulowania dotyczące wydania, po zgłoszeniu wniosku o wywłaszczenie, decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, tylko wtedy, gdy było to uzasadnione szczególnymi względami a zwłoka zagrażałaby poważnie interesowi społecznemu. Z kolei, obecnie obowiązujący przepis art. 122 ust. 1 u.g.n. stanowi, że w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji, udziela podmiotowi, który będzie realizował cel publiczny, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałaby realizację celu publicznego, na który nieruchomość została wywłaszczona. Jednakże, powyższe rozstrzygnięcie może zostać wydane dopiero po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, a nie po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, jak stanowił art. 19 dekretu.

Wojewoda podkreślił, że decyzja Prezydenta z dnia [...] października 2018 r., stwierdzająca wygaśnięcie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] września 1956 r. w części dotyczącej punktu c) decyzji, zezwalającej na objęcie nieruchomości jest decyzją deklaratoryjną, a więc wywołuje skutki prawne ex tunc. Wobec powyższego, decyzja o objęciu przedmiotowej nieruchomości nie obowiązywała do dnia [...] czerwca 2019 r., tj. do dnia wydania ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego w przedmiocie stwierdzenia jej wygaśnięcia. Rozstrzygnięcie o objęciu nieruchomości było wydane po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, które w niniejszej sprawie zakończyło się w dniu [...] lipca 1961 r., tj. w dacie wydania przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzji utrzymującej w mocy orzeczenie z dnia [...] grudnia 1960 r. o wywłaszczeniu. Z tym dniem decyzja o objęciu nieruchomości, wydawana w ramach konkretnego postępowania wywłaszczeniowego, traciła swoją ważność, bo od tego dnia prawo własności przechodziło na rzecz wywłaszczającego. Wojewoda wskazał ponadto, że tylko w sytuacji, gdy w wyniku postępowania nie zostało wydane orzeczenie o wywłaszczeniu, organ na wniosek właściciela, zarządzał przywrócenie mu posiadania. Przepis ten nie regulował sytuacji, gdy najpierw zostało wydane ostateczne orzeczenie o wywłaszczeniu w tym konkretnym postępowaniu, a następnie (w niniejszej sprawie 13 lat później), na skutek sprostowania, które miało skutek ex tunc, zmienił się przedmiot wywłaszczenia.

Wojewoda stwierdził ponadto, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy doszło do przedawnienia roszczenia odszkodowawczego z uwagi na upływ trzech lat, o których stanowił art. 39 dekretu.

Odnosząc się z kolei do żądania M. P. o przyznanie odszkodowania za cały okres zajęcia, tj. 63 lata, Wojewoda wskazał, że stwierdzenie przez Prezydenta w decyzji z dnia [...] października 2018 r. wygaśnięcia decyzji o objęciu przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] września 1956 r., nie oznacza, że obowiązywała ona do tego momentu. Rozstrzygnięcie, wydane w trybie art. 162 § 1 K.p.a. ma bowiem charakter deklaratoryjny, a więc wywołuje skutki prawne ex tunc, od dnia, w którym decyzja stała się bezprzedmiotowa. W niniejszej sprawie decyzja o objęciu działek stała się bezprzedmiotowa z dniem zakończenia postępowania wywłaszczeniowego, tj. [...] lipca 1961 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza zaś, aby w stosunku do przedmiotowych działek zostało wydane jakiekolwiek orzeczenie dotyczące ich zajęcia, po dacie zakończenia postępowania wywłaszczeniowego.

Podsumowując, Wojewoda stwierdził, że z uwagi na to, że brak jest przepisu dającego podstawę do uwzględnienia roszczenia odszkodowawczego i wydania decyzji co do istoty a tym samym brak jest podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie należało umorzyć postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Na w/w decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnieśli: H. S. S., E. P. i K. S. Skarga ta została zarejestrowana w Sądzie pod sygn. akt II SA/Gd 553/20.

Skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego wniosła także B. J. Skarga ta została zarejestrowana w Sądzie pod sygn. akt II SA/Gd 644/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 6 października 2020 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 644/20, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę z obu w/w skarg oraz postanowił prowadzić je dalej pod wspólną sygn. akt II SA/Gd 553/20.

Rozpoznając wniesione skargi, powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 21 października 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargi.

Sąd podzielił stanowisko Wojewody Pomorskiego, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie jako bezprzedmiotowe, zasługiwało na umorzenie, gdyż brak jest podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania żądanego przez wnioskujących.

Sąd przeprowadził analizę przepisów obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywiódł, że żaden z tych przepisów nie może być podstawą przyznania odszkodowania w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie bezsporne jest, że J. S., F. D., M. K. i spadkobiercom po S. S., zostało przyznane odszkodowanie w kwocie 35 000 zł. za nieruchomość o powierzchni 5992 m2 – decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1961 r., zmienioną decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia z dnia [...] sierpnia 1962 r. Jednakże, obie te decyzje zostały unieważnione ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2014 r. Natomiast, stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), co oznacza, że wraz z tą decyzją z mocy prawa upadają skutki prawne wynikające z decyzji, której nieważność stwierdzono.

Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie nie chodzi jednak o odszkodowanie za pozbawienie praw do tejże nieruchomości, wypełniające definicję wywłaszczenia nieruchomości z art. 112 ust. 2 u.g.n. Wnioskodawcy domagają się bowiem wyłącznie odszkodowania za pozbawienie posiadania nieruchomości – części parceli nr [...] o powierzchni 5992 m2 – na podstawie decyzji z dnia [...] września 1956 r., zezwalającej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku na objęcie tej nieruchomości, za cały czas tego zajęcia, wynoszący 63 lata. Odszkodowanie to, w ocenie wnioskodawców powinno obejmować zarówno stratę rzeczywistą, jak i utracone korzyści z powodu nieposiadania tejże nieruchomości.

Zdaniem Sądu, słusznie wskazał Wojewoda Pomorski, że wśród obecnie obowiązujących przepisów prawa administracyjnego materialnego brak jest przepisu, który regulowałby kwestię przyznania odszkodowania za pozbawienie posiadania nieruchomości objętej w celu wywłaszczenia, a w efekcie niewywłaszczonej, a więc sytuacji określonej w art. 19 ust. 3 dekretu. Podstawy takiej nie stanowi przywoływany przez wnioskodawców przepis art. 126 ust. 1 i 3 u.g.n. Powołana regulacja dotyczy bowiem ustalenia odszkodowania za zajęcie nieruchomości w przypadku zaistnienia siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. W niniejszej sprawie, nie doszło zaś do objęcia nieruchomości z powyższych przyczyn. Nieruchomość o powierzchni 5992 m2 została zajęta na cele budownictwa mieszkaniowego w toku postępowania wywłaszczeniowego.

Zdaniem Sądu, podstawy takiej nie stanowi również przepis art. 122 ust. 1 u.g.n., gdyż przepis ten dotyczy zajęcia nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałaby realizację celu publicznego. Z kolei, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, objęcie nieruchomości nastąpiło przed jej wywłaszczeniem, które następnie podlegało sprostowaniu, a w dalszej kolejności stwierdzeniu nieważności.

Podstawy takiej nie stanowi także, w ocenie Sądu, powołany przez skarżących, przepis art. 128 ust. 1 u.g.n., bowiem przepis ten stanowi podstawę do wydania decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, ale – z racji daty wejścia w życie ustawy, w której się znajduje – dotyczy to tylko stanów faktycznych zaistniałych po dniu 1 stycznia 1998 r. (data wejścia w życie w/w ustawy).

Od powyższego wyroku dwie odrębne skargi kasacyjne złożyli H. S. S., E. P., K. S. oraz B. J.

H. S. S., E. P., K. S., reprezentowani przez adwokata, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, poprzez jej uwzględnienie w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono także o zasądzenie od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 105 k.p.a., poprzez błędne oddalenie skargi i przyjęcie za prawidłowe uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni i umorzenie postępowania przez organ drugiej instancji;

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 128 ust. 1 u.g.n. w związku z art. 112 ust. 2 u.g.n. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 233 u.g.n., poprzez błędne oddalenie skargi w wyniku przyjęcia, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 128 ust. 1 u.g.n. w związku z art. 112 ust. 2 u.g.n. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 233 u.g.n. skutkujące uznaniem, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wywłaszczeniem może być nie tylko formalne pozbawienie lub ograniczenie prawa własności, ale również faktyczne pozbawienie lub ograniczenie prawa własności, jeżeli ma charakter władczy. Zdaniem skarżących kasacyjnie, skoro więc wywłaszczenie może polegać na działaniu faktycznym, bez wydania decyzji administracyjnej, a art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. znajduje zastosowanie w przypadku wywłaszczenia, to błędny jest pogląd, jakoby omawiana norma prawna znajdowała zastosowanie wyłącznie w przypadku formalnego wydania decyzji wywłaszczeniowej. Podkreślono, że w niniejszej sprawie formalnie wydano decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] września 1956 r. w części dotyczącej jej punktu c) zezwalającej na objęcie nieruchomości nr [...] o pow. 5992 m2, która w sposób władczy pozbawiła właścicieli posiadania i prawa do korzystania z nieruchomości oraz rozporządzania nią przez czas jej obowiązywania. Ta decyzja – w ocenie skarżących kasacyjnie stanowiła decyzję wywłaszczeniową, bez względu na jej nazwę.

W ocenie skarżących kasacyjnie, nie znajduje uzasadnienia argument zawarty w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku, zgodnie z którym nie stanowi podstawy prawnej roszczenia art. 128 ust. 1 u.g.n., z uwagi na datę wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazano, że skoro w/w decyzja jest decyzją wywłaszczeniową, to podstawą do ustalenia i wypłaty odszkodowania jest art. 128 ust. 1 u.g.n. w związku z art. 112 ust. 2 u.g.n. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Zwrócono uwagę na kontekst niniejszej sprawy, w której na skutek sprostowań decyzji wywłaszczeniowej, formalnie wywłaszczono zupełnie inną nieruchomość, aniżeli działkę nr [...] o pow. 5992 m2, jednak powołana wyżej decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] września 1956 r. wydana w stosunku do w/w nieruchomości nr [...] o pow. 5992 m2 cały czas pozostawała w obrocie prawnym, "odzierając" prawo własności ze wszystkich jego atrybutów i stanowiąc podstawę do dalszych działań władczych w stosunku do tej nieruchomości, w tym do dokonania zmian własnościowych.

Drugą skargę kasacyjną złożyła B. J., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia [...] października 2019 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono także o zasądzenie od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, pomimo, że zaskarżona decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2020 r. została wydana z naruszeniem przepisów: tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 112 ust. 2 u.g.n., a także z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. prowadzącym do błędnego uznania, że postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest bezprzedmiotowe,

2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymaganiom z art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na:

a) braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych przez skarżącą kasacyjnie w skardze zarzutów dotyczących problematyki tzw. wywłaszczeń faktycznych, w tym braku jakiegokolwiek ustosunkowania się do tych zarzutów,

b) braku należytego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ograniczające się w zasadzie do powtórzenia stanu faktycznego sprawy, niezawierającego w zasadzie żadnych rozważań na temat problematyki prawnej art. 112 ust. 2 u.g.n., poza ogólnym stwierdzeniem, że nie znajdzie on zastosowania do nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania,

c) nieuzasadnionym w oparciu o akta sprawy przyjęciu, że skarżąca kasacyjnie domaga się "wyłącznie odszkodowania za pozbawienie posiadania nieruchomości" podczas, gdy zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wyraźnie podkreślano, że właściciele nieruchomości, stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, zostali ograniczeni, a de facto pozbawieni w wykonywaniu całej triady uprawnień właścicielskich - tj. (1) prawa do posiadania rzeczy; (2) prawa do używania i pobierania pożytków oraz (3) prawa do dysponowania rzeczą, co w konsekwencji doprowadziło do powstania swoistego "gołego prawa" – (nudum ius), które stało się prawem bezprzedmiotowym i w praktyce pozbawionym wartości majątkowej;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 112 ust. 2 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości w rozumieniu art. 112 ust. 2 u.g.n. podczas, gdy z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, iż w stosunku do nieruchomości, stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania, wydano decyzję, która pozbawiła właścicieli całej triady uprawnień właścicielskich - tj. (1) prawa do posiadania rzeczy; (2) prawa do używania i pobierania pożytków oraz (3) prawa do dysponowania rzeczą, przez czas jej obowiązywania, tj. przez okres 63 lat,

4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 233 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnię, względnie niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że art. 128 ust. 1 u.g.n. dotyczy tylko stanów faktycznych zaistniałych po dniu 1 stycznia 1998 r., podczas, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu – zgodnie z art. 233 u.g.n. – prowadzi do wniosku, że znajdzie on również zastosowanie do spraw wszczętych, lecz niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pierwszą decyzję wywłaszczeniową wydano w niniejszej sprawie w dniu [...] września 1956 r. Następnie decyzjami z dnia [...] października 2018 r. (Prezydenta Miasta Gdyni) i z dnia [...] czerwca 2019 r. (Wojewody Pomorskiego) stwierdzono wygaśnięcie tej decyzji. Natomiast drugą – w ocenie skarżącej kasacyjnie – decyzję wywłaszczeniową wydano w dniu [...] grudnia 1960 r. (następnie sprostowaną postanowieniami z dnia [...] stycznia 1961 r. i [...] września 1973 r.). Podniesiono, że przedmiot tej drugiej decyzji wywłaszczeniowej dotyczył całkowicie innej nieruchomości – jako, że postanowienie o sprostowaniu wywołuje skutek ex tunc. Zatem przedmiot pierwszej i drugiej decyzji wywłaszczeniowej dotyczył zupełnie innych nieruchomości.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, biorąc pod uwagę konsekwencje prawne decyzji z dnia [...] września 1956 r., pogląd prawny, jakoby obecnie obowiązujące przepisy prawa nie przewidywały odszkodowania za sytuacje przedstawione w stanie faktycznym, jest błędny. W niniejszej sprawie nie mamy bowiem do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania, ponieważ istnieje materialnoprawna podstawa do wydania decyzji w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. oraz art. 112 ust. 2 u.g.n. Podniesiono, że skoro w/w decyzja została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego to należy uznać, że wobec tego nie była to decyzja ostateczna i sprawę należy prowadzić dalej na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Ponadto wskazano, że nawet, gdyby nie zgodzić się z poglądem, iż decyzja z dnia [...] września 1956 r. stanowiła orzeczenie wywłaszczeniowe, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku i tak powinien uwzględnić skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego w przedmiocie umorzenia postępowania. Zdaniem skarżącej kasacyjnie odszkodowanie jest jej bowiem należne również z tego powodu, że jej poprzednicy prawni - tj. ówcześni właściciele nieruchomości, zostali do niej pozbawieni praw, w wyniku działań faktycznych podmiotów publicznych.

Wskazano, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku w ogóle nie pochylił się nad problematyką wywłaszczeń faktycznych, pomimo, iż zostały one szczegółowo poruszone w treści skargi.

Odpowiedź na skargi kasacyjne nie wpłynęła.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Obie złożone skargi kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnicy skarżących kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekli się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach, o których mowa w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Należy zwrócić uwagę, że zakres prowadzonego przez organy administracji postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym zakres postępowania i okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia rozpoznania danej sprawy. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny przystąpił w pierwszej kolejności do rozpoznania zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

W obu skargach kasacyjnych formułując zarzuty naruszenia art.128 ust.1 i art.112 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami zaprezentowano stanowisko, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] września 1956 r. zezwalająca na objęcie przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych w Gdańsku m.in. części parceli nr [...] o powierzchni 5992 m2 położonej w Gdyni, pozbawiała właścicieli posiadania, prawa do korzystania z nieruchomości i dysponowania nią przez cały okres jej obowiązywania, a skoro tak to nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości w rozumieniu art.112 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z tych też względów skarżący kasacyjnie nie zgadzają się ze stwierdzeniem Sądu I instancji, że domagają się odszkodowania jedynie za pozbawienie posiadania. Również treść wniosków o odszkodowanie wskazuje na to, że źródłem tego odszkodowania ma być właśnie decyzja zezwalająca na objęcie nieruchomości z dnia [...] września 1956 r. W obu skargach kasacyjnych jej autorzy wywiedli tezę, że decyzja zezwalająca (nazwana w skardze kasacyjnej B. J. decyzją o objęciu) stanowiła decyzję wywłaszczeniową w rozumieniu art.112 ust.2 u.g.n.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela powyższego stanowiska i nie przychyla się także do przedstawionej argumentacji. Nie można bowiem w żadnym razie utożsamiać decyzji zezwalającej na objęcie nieruchomości z orzeczeniem wywłaszczeniowym, które w tej sprawie zostało wydane [...] grudnia 1960 r. Jak wynika to z akt sprawy postępowanie wywłaszczeniowe wszczęto na podstawie obowiązującego wówczas dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Postępowanie wszczęto na podstawie art.18 dekretu, natomiast zezwolenie na objęcie nieruchomości wydano na podstawie art.19 dekretu. Procedura wywłaszczeniowa została uregulowana w rozdziale 3 omawianego dekretu, w jego art. 17-26. Jednym z etapów procedury wywłaszczeniowej była możliwość uzyskania zezwolenia dla wykonawcy planów na objęcie nieruchomości jeszcze przed zakończeniem postępowania wywłaszczeniowego. Postępowanie wywłaszczeniowe kończyło wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu. W świetle regulacji przewidzianej w dekrecie nie można utożsamiać zezwolenia na objęcie nieruchomości, o którym mowa w art.19 tego dekretu z orzeczeniem wywłaszczeniowym (art. 21 dekretu). Natomiast zasady ustalania odszkodowania określił ówczesny ustawodawca w rozdziałach 4 i 5 dekretu. W świetle art.19 dekretu na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie prezydium wojewódzkiej rady narodowej zezwoli na objęcie nieruchomości, co do której wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe, niezwłocznie po dokonaniu ustaleń, niezbędnych do określenia odszkodowania. Zgodnie natomiast z treścią art. 19 ust. 3 tego dekretu, jeżeli w wyniku postępowania nie zostanie wydane orzeczenie o wywłaszczeniu, prezydium wojewódzkiej rady narodowej na wniosek właściciela zarządzi przywrócenie mu posiadania nieruchomości, objętej na podstawie ust. 1, a nadto właścicielowi przysługuje odszkodowanie za okres, w którym był pozbawiony posiadania. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji powołany przepis przewidywał możliwość przyznania właścicielowi odszkodowania za okres, w którym był pozbawiony posiadania, ale tylko w sytuacji, jeżeli w wyniku postępowania nie doszło do wydania orzeczenia o wywłaszczeniu. Natomiast w rozpoznawanej sprawie, jak słusznie wskazał to Sąd I instancji, postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte zawiadomieniem z dnia [...] września 1956 r., dotyczącym części parceli nr [...] o powierzchni 5992 m2. W tym samym dniu została wydana, na podstawie art. 19 dekretu, decyzja zezwalająca na objęcie tego terenu. Następnie, decyzją z dnia [...] grudnia 1960 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 1961 r. Mimo tego, że na skutek wydania w dniu [...] września 1973r. postanowienia o sprostowaniu decyzji z dnia [...] grudnia 1960 r., wywłaszczeniu podlegały parcele nr [...] i [...] (która następnie uległa podziałowi na działki nr [...] i [...]), postępowanie wywłaszczeniowe, w trakcie którego została wydana decyzja o objęciu, zostało zakończone wydaniem orzeczenia. Stwierdzenie jego nieważności przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 r. dotyczyło jedynie części tego rozstrzygnięcia, zaś w odniesieniu do działki nr [...] ( powstała z działki [...]) orzeczono wydanie tych decyzji z naruszeniem prawa. Tak więc przepisy obowiązujące w dacie wydania zezwolenia w 1956 r. nie przewidywały możliwości przyznania odszkodowania za okres, w którym właściciel nieruchomości pozbawiony był posiadania w sytuacji, gdy postępowanie wywłaszczeniowe kończyło orzeczenie o wywłaszczeniu.

Trzeba też nadmienić, że J. S., F. D., M. K. i spadkobiercom po S. S., zostało przyznane odszkodowanie w kwocie 35 000 zł. za nieruchomość o powierzchni 5992 m2 – decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1961 r., zmienioną decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia z dnia [...] sierpnia 1962 r. Jednakże, obie te decyzje zostały unieważnione ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2014 r. co oznacza, że wraz z tą decyzją z mocy prawa upadają skutki prawne wynikające z decyzji, której nieważność stwierdzono.

We wnioskach o ustalenie odszkodowania, jako podstawę prawną żądania skarżący wskazywali art. 129 ust.5 pkt 3 i art.126 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w skargach dodatkowo art.128 i 112 ust.2 tej ustawy, zaś w skargach kasacyjnych zarzucono naruszenie wszystkich wskazanych przepisów.

Odnosząc się do tych zarzutów w pierwszej kolejności wskazać należy, że przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania, ale materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw prawnych, zwłaszcza w przypadkach ujętych w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Jest to stanowisko już ugruntowane w orzecznictwie. Zgodnie też, już w chwili obecnej, przyjmuje się w orzecznictwie, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości i tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. Przepis ten "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło. Jak już wskazano przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie zawęża podstaw prawnych, na jakich może dojść do pozbawienia praw do nieruchomości, co pozwala brać pod uwagę szeroki zakres przypadków, ale nie jest jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych, zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują i przewidywały przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym przypadku należy zatem ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości na cel publiczny ( por. wyroki NSA z dnia: 25 kwietnia 2012 r., I OSK 624/11, 19 lipca 2019 r., sygn. 2472/17, 26 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2011/20, dostępne na www.nsa.gov.pl).

Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo odniósł się do aktualnie obowiązujących regulacji prawnych mogących stanowić podstawę prawną przyznania odszkodowania i trafnie wywiódł, że w niniejszej sprawie takiej podstawy prawnej nie może stanowić art.126 ust.1 u.g.n., który dotyczy ustalenia odszkodowania za zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do objęcia nieruchomości z powyższych przyczyn. Podstawy takiej nie stanowi również art.122 ust.1 u.g.n., gdyż przepis ten dotyczy zajęcia nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałaby realizację celu publicznego. Z kolei, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, objęcie nieruchomości nastąpiło przed jej wywłaszczeniem, które następnie podlegało sprostowaniu, a w dalszej kolejności stwierdzeniu nieważności.

W rozpoznawanej sprawie zaistniała szczególna sytuacja. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku postanowieniem z dnia [...] września 1973 r., nr [...], na wniosek Gdyńskiej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w Gdyni, sprostowało orzeczenie z dnia [...] grudnia 1960 r. w ten sposób, że: "zamiast 5592 m2, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni - Tom [...] karta [...] część parceli nr [...], winno być 2427 m2 położonej w Gdyni przy ul. [...] wpisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w Gdyni wykaz [...] Gdynia parcele nr [...] i [...]". Jak wynika z opinii biegłego geodety A. R.z 29 marca 2009 r., po dokonanym w 1973 r. sprostowaniu decyzji z [...] grudnia 1960 r., nieruchomość o powierzchni 5592 m2 nie jest tożsama z nieruchomością o powierzchni 2427 m2. Jak wynika z ustaleń organów orzekających w sprawie obecne działki nr: [...] oraz części działek o obecnych numerach: [...] nie przeszły na własność Skarbu Państwa w drodze wywłaszczenia na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu z [...] grudnia 1960 r., czy też jakiegokolwiek innego orzeczenia o ich wywłaszczeniu (por. uzasadnienie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z [...] października 2018 r. stwierdzającej wygaśnięcie decyzji zezwalającej na objęcie nieruchomości nr [...] o pow. 5992 m2, utrzymanej w mocy decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2019 r.). Zatem po dokonanym w 1973 r. sprostowaniu decyzji z [...] grudnia 1960 r. wywłaszczono tylko działkę nr [...], która powstała z działki nr [...]. W aktach sprawy znajduje się decyzja Wojewody Pomorskiego z dnia [...] maja 2018 r. ustalająca odszkodowanie za powyższą działkę nr [...] ( obecnie nr [...]) o pow. 639 m2 w wysokości 2 150 000 zł.

Skarżący wnioskami złożonymi w niniejszej sprawie żądają ustalenia odszkodowania za działki nr [...] oraz części działek o obecnych numerach [...], które jak wynika z ustaleń poczynionych w sprawie nie przeszły na własność Skarbu Państwa w drodze wywłaszczenia na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu. Słusznie więc Sąd I instancji przyjął, że nie chodzi w niniejszej sprawie o odszkodowanie za pozbawienie praw do tych nieruchomości, wypełniające definicję wywłaszczenia z art.112 ust.2 u.g.n. Przepis ten stanowi, że wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Zatem przez pojęcie "nieruchomości wywłaszczonej" należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia pojmowanej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności albo innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Z tego też powodu nie ma zastosowania w sprawie art. 128 ust.1 u.g.n.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej B. J. zaprezentowano stanowisko, że w sytuacji uznania, że decyzja o objęciu nieruchomości nie była orzeczeniem wywłaszczeniowym, "odszkodowanie powinno być przyznane również z tego powodu, że ówcześni właściciele nieruchomości zostali do niej pozbawieni praw w wyniku działań faktycznych podmiotów publicznych". Rzecz jednak w tym, że przepisy prawa nie przewidują dochodzenia tego rodzaju odszkodowania na drodze administracyjnej. Skoro prawo rzeczowe przysługujące skarżącym do przedmiotowej nieruchomości nie zostało odjęte w wyniku wywłaszczenia, to nie aktualizuje się podstawa do ustalenia odszkodowania w trybie prawa administracyjnego. Ponownie zaznaczyć w tym miejscu należy, że decyzja zezwalająca na objęcie nieruchomości, wydana w oparciu o art. 19 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., nie wywoływała takich samych skutków jak decyzja wywłaszczeniowa, w związku z czym nie można uznać, że decyzja zezwalająca na objęcie nieruchomości, która wywoływała jedynie skutki w zakresie posiadania i dysponowania nieruchomością, doprowadziła do wywłaszczenia nieruchomości, tj. przejęcia prawa własności.

Nie ma podstaw prawnych do swoistego osłabienia restrykcyjności sankcji nieważności decyzji administracyjnej poprzez przyjmowanie, że pozbawienie władztwa nieruchomości w związku z nieważną decyzją wywłaszczeniową stanowi jednak formę wywłaszczenia dającą podstawę do przyznania odszkodowania w trybie administracyjnym. W tej sytuacji w postępowaniu administracyjnym nie można sięgać do instytucji właściwych prawu cywilnemu.

W niniejszej sprawie, wnoszący obie skargi kasacyjne stoją na stanowisku, że organ niezasadnie umorzył postępowanie w niniejszej sprawie z uwagi na jej bezprzedmiotowość.

Wskazać zatem należy, że z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Bezprzedmiotowym może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy.

Wobec powyższego uznać należy, że podniesione w skargach kasacyjnych zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogły więc odnieść zamierzonego skutku.

Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c p.p.s.a. w zw. art.151 p.p.s.a., zauważyć należy, że wskazane przepisy należą do tzw. wynikowych, wskazujących podstawę wyrokowania. Powoływanie obu tych przepisów jest w założeniu sprzeczne, skoro na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a lub lit. c Sąd skargę uwzględnia a na podstawie art.151 p.p.s.a. skargę oddala, to nieprawidłowe jest wskazywanie tych przepisów w związku, bo żaden związek między nimi nie zachodzi. Ponadto przepisów art. 145 §1 pkt 1 lit.a i lit.c Sąd I instancji nie stosował. Zarzut naruszenia art.151 p.ps.a. w skargach kasacyjnych ściśle powiązano z naruszeniem przepisów prawa materialnego i został oparty na argumencie błędnej wykładni omawianych powyżej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro zaś, jak wykazano powyżej, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów, zarzut ten uznać należy za niezasadny.

Nie można podzielić zarzutu naruszenia art.141§4 p.ps.a., gdyż uzasadnienie wyroku odpowiada wszystkim wymogom tego przepisu. Stwierdzenie Sądu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że skarżący domagają się ustalenia odszkodowania za utratę posiadania, istotnie nie odpowiada treści żądania skarżących, którzy domagają się odszkodowania za utratę również używania i pobierania pożytków oraz prawa do dysponowania rzeczą. Okoliczność ta nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względów wyżej opisanych w odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Dokonana przez Sąd kontrola legalności została dokonana w sposób nie uchybiający przepisom art.133§1 i 134 §1 p.p.s.a.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.

.