Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1142/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Transport
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 10 § 1, 3 art. 77 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Sylwia Nerkowska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2370/10 w sprawie ze skargi S. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oraz rozłożenia należności na raty oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę S. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oraz rozłożenia należności na raty, uchylając zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujący stan faktyczny:

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. K. –P. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na S. C. karę pieniężną w wysokości 9.100 zł za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, a pismem z dnia 26 stycznia 2010 r. ukarany wniósł o jej umorzenie.

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. K. –P. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego odmówił:

a) umorzenia w całości kary pieniężnej,

b) umorzenia w części kary pieniężnej i rozłożenia spłaty pozostałej części kary pieniężnej na raty,

c) odroczenia terminu spłaty kary pieniężnej.

W uzasadnieniu organ podał, że chociaż wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to jednak kara pieniężna ze swej natury musi stanowić dolegliwość wymuszającą prowadzenie działalności gospodarczej zgodnie z prawem. Ponadto stwierdził, że umorzenie kary pieniężnej w całości w sytuacji gdy zobowiązany jest w stanie ją uiścić bez istotnego uszczerbku dla swego istnienia pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym. Brak jest też podstaw do umorzenia tej należności w części. Organ nie znalazł też żadnych podstaw do zastosowania instytucji odroczenia terminu płatności, zwłaszcza, że ma ona charakter uznaniowy.

Główny Inspektor Transportu Drogowego, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy podzielając argumentację organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ istotnym naruszeniem procedury administracyjnej dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego było zaniechanie powiadomienia strony skarżącej, stosownie do treści art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do sformułowania żądania wszczęcia postępowania w sprawie jego wznowienia na wniosek strony. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu pozawala na wypowiedzenie się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu we wskazanych czynnościach skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

W niniejszej sprawie – przed wydaniem decyzji w obu instancjach – treść art. 10 § 1 k.p.a. w ogóle nie miała zastosowania. Organ nie dał stronie możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stanowiły następnie podstawę do wydania decyzji.

Sąd I instancji, jako podstawę podjętego rozstrzygnięcia podał art. 145 § 1 pkt 1lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270) zwracając na marginesie uwagę, że organ II instancji nie rozpoznał ponownie sprawy, a nawet nie odniósł się do wszystkich argumentów podniesionych w odwołaniu.

Główny Inspektor Transportu Drogowego zaskarżając wyrok w całości domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art 10 i art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż Główny Inspektor Transportu Drogowego poprzez zaniechanie powiadomienia strony możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów materiałów oraz zgłoszonych żądań, naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, co w ocenie Sądu mogło mieć wpływ na wynik sprawy i stanowiło podstawę do wznowienia postępowania, podczas gdy strona na każdym etapie postępowania miała zapewniony czynny udział w postępowaniu, została zawiadomiona przez organ I instancji o możliwości wypowiedzenia się w sprawie, zaś kolejne zawiadamianie strony w postępowaniu odwoławczym o możliwości wypowiedzenia się przez wydaniem decyzji przez Głównego Inspektora było już bezprzedmiotowe, skoro organ ten nie dopuścił żadnych nowych dowodów w sprawie, ponad to, co strona sama przedstawiła już w postępowaniu przed organem I instancji oraz w odwołaniu, wobec czego ponowne wzywanie strony do wypowiedzenia się co do własnych twierdzeń i dowodów przedkładanych na te okoliczności należało uznać za bezcelowe i jego brak nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 55, art. 56, art. 57 i art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), dalej ustawa o finansach publicznych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej ocenie przez Sąd I instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz rozpatrzeniu sprawy przez pryzmat własnych - odmiennych od dokonanych przez organy administracji ustaleń, nie znajdujących oparcia w aktach sprawy, które przejawia się w przyjęciu przez Sąd, że:

- organ II instancji nie rozpoznał ponownie sprawy w jej całokształcie i nie poczynił prawidłowych ustaleń w sprawie, albowiem w ocenie Sądu dochód na członka rodziny skarżącego wynosi poniżej 1000 zł, a wydatki ponoszone w związku ze studiami córki 1700 zł miesięcznie, podczas gdy analiza oświadczeń majątkowych strony znajdujących się aktach sprawy niezbicie wskazuje, iż to organ ma rację stwierdzając, że dochód na członka rodziny skarżącego wynosi co najmniej 1000 zł, zaś koszty związane ze studiami córki to 600 zł, a nie jak mylnie podaje w uzasadnieniu Sąd I instancji 1700 zł, a kwota 1700 zł miesięcznie zgodnie z oświadczeniem skarżącego stanowi sumę wszystkich pozostałych niezbędnych i bieżących wydatków rodziny,

- organ II instancji nie odniósł się do zarzutów strony prezentowanych w odwołaniu, dotyczących wydatków ponoszonych przez stronę właśnie w związku ze studiami córki leczeniem skarżącego, w kontekście oceny możliwości dobrowolnego uiszczenia egzekwowanych należności, podczas gdy decyzja organu odwoławczego w sposób rzetelny wyjaśnia przesłanki, jakimi kierował się organ uznając wnioski i odwołanie strony za bezzasadne, albowiem organ wyjaśnił stronie, dlaczego po analizie jej sytuacji finansowej uznaje, iż w sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w przepisach ustawy o finansach publicznych uzasadniające umorzenie w całości lub części, odroczenie terminu płatności bądź rozłożenie na raty pozostałej części należności wynikającej z nałożonej kary pieniężnej.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podał, że ani w odwołaniu ani w skardze do WSA nie padł zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Wbrew wywodom Sądu I instancji strona miała zapewniony czynny udział na każdym etapie postępowania, ponieważ już Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wzywając stronę za pismem z dnia 15 lutego 2010 r. do uzupełnienia wniosku i przedłożenia wszelkich dokumentów mogących przemawiać za jego pozytywnym rozpatrzeniem, wyjaśnił stronie przesłanki, które muszą zaistnieć, aby możliwe było przychylenie się do jej wniosku oraz wskazał na dyspozycję art. 10 k.p.a., a tym samym możliwość wypowiedzenia się przez nią co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strona, w odpowiedzi na wezwanie organu, przedłożyła dokumentację oraz wyjaśnienia, świadczące w jej ocenie o zasadności wniosku.

Organ stwierdził, że argumentacja dotycząca naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. W toku postępowania odwoławczego formalnie nie wystosowano do skarżącego zawiadomienia o jakim mowa w art. 10 § 1 in fine k.p.a. ale nie sposób nie zauważyć, iż z akt sprawy bezspornie wynika, że poza złożonymi przez skarżącą wyjaśnieniami i dokumentami organ odwoławczy żadnych innych czynności procesowych (dowodowych) w tym postępowaniu nie wykonywał.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, iż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238 – 240; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2005 r., sygn. akt FSK 2706/04; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 329/06).

Strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucając wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art 10 i art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a ponadto 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 55, art. 56, art. 57 i art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Z zarzutów skargi kasacyjnej oraz z ich uzasadnienia wynika, że spór prawny w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii oceny prawidłowości/nieprawidłowści przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli wykładni i zastosowania (innymi słowy kontroli rekonstrukcji) przez organ administracji przepisów proceduralnych określających i ustanawiających prawne wymogi ustalania faktów w prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz przepisów k.p.a. postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie należności pieniężnej o charakterze cywilnoprawnym, a mianowicie należności pieniężnej, którą w rozpoznawanej sprawie stanowi kwota 9.100 zł, obowiązek uiszczenia której wynika z decyzji ostatecznej Kujawsko - Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 15 października 2009 r. nakładającej na S. C. karę pieniężną za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Przy tym z analizy zarzutów i uzasadnienia skargi kasacyjnej, gdy skonfrontować wnioski formułowane na jej podstawie z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku wynika, że kwestią stanowiącą główną oś sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie jest zagadnienie odnoszące się do prawidłowości/nieprawidłowości realizacji przez organ administracji publicznej, w postępowaniu zakończonym kontrolowaną przez Sąd I instancji decyzją ostateczną, zasady czynnego udziału strony w tymże postępowaniu. Tak zarysowana istota sporu prawnego w sprawie wynika jednoznacznie z zarzutu stawianego w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej oraz z jego uzasadnienia, jak również z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz wskazanej w nim podstawy prawnej jego wydania, którą stanowił przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. (por. jego pkt IV i V). Z faktu bowiem, że przed wydaniem decyzji organ administracji nie powiadomił strony postępowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.) Sąd I instancji wywiódł, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co powiązał z przepisem art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

W prawnych i faktycznych okolicznościach rozpoznawanej sprawy zarzut stawiany w pkt 1 skargi kasacyjnej uznać należy za usprawiedliwiony.

Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku z punktu widzenia stawianych wobec niego zarzutów naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 10 i art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. na wstępie wyjaśnić należy, że pogląd prawny zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 652/97 - jakkolwiek ze wszech miar słuszny - w żadnym razie nie mógł stanowić argumentu wspierającego stanowisko Sądu I instancji, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Sąd I instancji nie uwzględnił bowiem, że przywołany wyrok NSA zapadł na gruncie zupełnie innego stanu faktycznego sprawy, elementem którego – w odniesieniu do podmiotów uprawnionych do brania udziału w postępowaniu na prawach strony - był fakt niezapewnienia jednej ze stron udziału w postępowaniu, ani w żadnej czynności procesowej tego postępowania, a mianowicie, między innymi, niezawiadomienia jej o jego wszczęciu, jak i niedoręczeniu jej decyzji. W tym też kontekście podkreślić należy, że z pełnego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego na gruncie wskazanych elementów stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wynika, że "Gwarantowana w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. Aby uchronić się od zarzutów niezapewnienia stronie udziału w postępowaniu organ powinien zawiadomić ja o wszczęciu postępowania na wniosek innej strony oraz wezwać do udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a." Sąd I instancji pominął więc, jak wynika z powyższego, te ważkie elementy argumentacji prawnej zawartej w uzasadnieniu przywołanego wyroku NSA, które oddawały pełną jej istotę w odniesieniu do charakteru, stopnia i konsekwencji stwierdzonego naruszenia prawa przez organ administracji w sprawie I SA/Lu 652/97.

W sytuacji więc, gdy wskazany pogląd prawny wyrażony został na gruncie zdecydowanie odmiennych, niż w rozpoznawanej sprawie, okoliczności faktycznych, to stwierdzić należy, że odwoływanie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do argumentu z autorytetu Naczelnego Sądu Administracyjnego i poglądu prawnego wyrażonego w sprawie sygn. akt I SA/Lu 652/97, nie może być uznane za usprawiedliwiony i skuteczny zabieg.

Z akt akt sprawy administracyjnej wynika, że postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia ulgi w spłacie należności pieniężnej z tytułu nałożonej kary pieniężnej wszczęte zostało na wniosek strony, a strona nie była pozbawiona w tym postępowaniu prawa do składnia wniosków i przedstawiania dowodów na poparcie swoich twierdzeń, jak również prawa do drugiej instancji, z którego skorzystała wnosząc odwołanie od decyzji Kujawsko – Pomorskiego Inspektora Transportu Drogowego, w rezultacie którego zainicjowała postępowanie rozpoznawcze przed Głównym Inspektorem Transportu Drogowego. W tej mierze wskazać należy również, że w piśmie z dnia 15 lutego 2010 r. wzywającym do uzupełnienia wniosku poprzez między innymi złożenie oświadczenia majątkowego oraz przedstawienie wszelkich innych dokumentów i dowodów uzasadniających według wnioskodawcy uczynienie zadość jego żądaniu –strona pouczona została również o treści mających zastosowanie w sprawie odpowiednich przepisów ustawy o finansach publicznych, o treści art. 10 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a., a także została poinformowana, że rozstrzygnięcie sprawy z jej wniosku nastąpi na podstawie przedstawionych przez nią dowodów - w dniu 8 marca 2010 r. strona złożyła stosowne oświadczenie oraz dokumenty stanowiące dowody w sprawie rozpoznawanej z jej wniosku. Materiały te stanowiły podstawę ustaleń faktycznych w sprawie oraz podstawę wydanych w niej rozstrzygnięć.

Jakkolwiek więc jednocześnie niespornym w sprawie faktem jest to, że przed wydaniem decyzji ostatecznej strona nie została powiadomiona, w trybie art. 10 § 1 k.p.a., o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, to jednak w świetle powyżej przedstawionych okoliczności brak jest podstaw, aby za uzasadnione uznać stanowisko Sądu I instancji, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, w rozumieniu przepisu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a w konsekwencji, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

Hipotezą normy prawnej dekodowanej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) objęta jest bowiem sytuacja polegająca na niezawinionym przez stronę braku jej udziału (uczestnictwa) w całym postępowaniu postępowaniu lub w jednej z jego faz, co odnieść należy do niezapewnienia jej (zarówno biernego, jak i czynnego) udziału w prowadzonym postępowaniu oraz w istotnych jego czynnościach, co wyrażać się może na przykład w braku zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu lub na wniosek innej strony, zawiadomieniu o wszczęciu postępowania i jednoczesnym braku wezwania do udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego albo w niezapewnieniu, wbrew przepisom prawa, aktywnego udziału w czynnościach procesowych, odrzucaniu wniosków dowodowych strony i uniemożliwieniu jej wypowiedzenia się w sprawie, czy też w niezawiadomieniu o wniesieniu odwołania i przeprowadzeniu postępowania bez udziału strony.

Konfrontując przedstawiony kierunek wykładni przepisu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. z powyżej przywołanymi okolicznościami obrazującymi formy aktywności strony w poszczególnych fazach prowadzonego z jej wniosku postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie należności pieniężnej, nie ma podstaw aby wywodzić, że strona pozbawiona była, bez własnej winy, prawa do udziału w tymże postępowaniu poprzez niezawiadomienie jej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zwłaszcza, gdy w odniesieniu do kwestii wiążącej się z naruszeniem - we wskazanym powyżej zakresie - przepisu art. 10 § 1 k.p.a oraz charakterem tego naruszenia podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie podziela, że naruszenie przywołanego przepisu poprzez zaniechanie zawiadomienia strony o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim oraz możliwości składania wniosków (w tym wniosków dowodowych) oceniać należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (zob. np.: wyrok NSA z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05; wyrok NSA z 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 4/07; wyrok NSA z 23 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1614/06; postanowienie NSA 22 marca 2012 r.; sygn. akt II GSK 431/12; por. również uchwałę 7 sędziów NSA z 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt FPS 6/04, podjętą na gruncie analogicznej, do zawartej w art. 10 § 1 k.p.a., regulacji art. 200 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa).

W związku z powyższym, i jednocześnie w sytuacji, gdy w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy operował na podstawie materiału dowodowego zabranego w postępowaniu prowadzonym przed organem I instancji, a strona na etapie postępowania odwoławczego nie wnioskowała (czy to w odwołaniu, czy to w odrębnych pismach) o przeprowadzenie innych jeszcze dowodów, niż te które pierwotnie przedstawiła, a przy tym Sąd I instancji nie wskazał na czym dokładnie naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. miałoby polegać - tj. innymi słowy z uniemożliwieniem podjęcia przez stronę jakiej konkretnie czynności procesowej naruszenie to należałoby wiązać – i jaki był jego wpływ na wynik sprawy, stwierdzić należy, że brak jest podstaw, aby stanowisko prezentowane w zaskarżonym wyroku oraz zawartą w nim ocenę o wydaniu kontrolowanej decyzji z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania uznać za prawidłowe.

Wadliwe we wskazanym powyżej zakresie stanowisko Sądu I instancji pozostaje jednak bez wpływu na ocenę, że zaskarżony skargą kasacyjną wyrok odpowiada prawu.

Za nieusprawiedliwiony uznać należy bowiem zarzut formułowany w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 55, art. 56, art. 57 i art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Ze sposobu skonstruowania oraz uzasadnienia tego zarzutu wynika, że jest on adresowany wobec faktycznych podstaw wyrokowania przyjętych przez Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie, a w konsekwencji także wobec przeprowadzonej przez Sąd I instancji krytycznej oceny działania organu organu odwoławczego w zakresie dotyczącym nieuwzględnienia wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, a także argumentów zawartych w odwołaniu wniesionym od decyzji organu I instancji, które uznać należało za istotne z punktu widzenia przesłanek udzielenia ulgi w spłacie należności pieniężnej, o którą wnioskowała strona.

Jakkolwiek zasadniczy trzon argumentacji Sądu I instancji odnośnie do oceny o niezgodności z prawem kontrolowanej decyzji stanowiło stanowisko, iż w rozpoznawanej sprawie strona bez własnej winy nie brała udziału w prowadzonym postępowaniu – niezasadne jednak w świetle powyżej przedstawionych argumentów – co skutkowało stwierdzeniem naruszenie prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania i uchyleniem zaskarżonej decyzji ostatecznej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. (por. pkt IV i V uzasadnienia zaskarżonego wyroku), to jednak z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że nie była to wyłączna przesłanka, w oparciu o którą formułowana była ocena o naruszeniu prawa przez organ administracji.

Mianowicie, z pkt VI uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji dopatrzył się również innych naruszeń prawa w rozpoznawanej sprawie, które powiązał z adresowanym wobec organu odwoławczego zarzutem zaniechania ponownego rozpatrzenia sprawy i odniesienia się do wszystkich argumentów strony podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, zwłaszcza zaś analizy sytuacji rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy. W tej mierze, w kontekście oceny możliwości dobrowolnego uiszczenia przez stronę należności z tytułu orzeczonej kary pieniężnej Sąd I instancji wytknął organowi odwoławczemu brak odniesienia się do okoliczności w postaci wydatków ponoszonych przez stronę na kształcenie córki oraz wydatków na leczenie wnioskodawcy. Jakkolwiek faktem jest przy tym - na co zwróciła uwagę strona wnosząca skargę kasacyjną - że w analizowanym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędnie podano, że wydatki związane z kształceniem córki wynoszą 1.700 zł miesięcznie w sytuacji, gdy z akt sprawy administracyjnej wynika, że wydatki te stanowią kwotę 600 zł, to jednak pozostaje to bez wpływu na prawidłowość stanowiska Sądu I instancji prezentowanego we wskazanej powyżej kwestii głównej i nie stanowi ponadto naruszenia przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. W tym miejscu wyjaśnić należy bowiem, że przywołany przepis może stanowić podstawę skutecznie podniesionego zarzutu skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy sąd administracyjny przyjął dany fakt na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a nie w sytuacji, gdy fakt ten przyjął na podstawie niedokładnej lektury i analizy tychże akt. W związku z tym również, że przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. wyznacza pewne granice, w ramach których może operować sąd administracyjny, to w sytuacji gdy nie są one przekroczone we wskazany powyżej sposób, ewentualne błędy w odczytaniu akt będą skutkować błędnym przedstawieniem stanu sprawy i naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 27 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 558/09; wyrok NSA z 24 czerwca 2009 r., sygn. akt II FSK 287/08). Zarzut naruszenia przepisu art.141 § 4 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej nie został zaś podniesiony.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie Sąd I instancji podkreślił, że stanowisko Głównego Inspektora Transportu Drogowego zawarte w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji ostatecznej charakteryzuje się, we wskazanym powyżej zakresie, daleko idącym deficytem, który odnosi się w szczególności do sfery faktycznej stanowiącej podstawę decyzji o odmowie udzielenia ulgi wnioskowanej przez stronę. W tej mierze, ogranicza się ono wyłącznie do kwestii dochodu na jednego członka rodziny wnioskodawcy i pomija swoim zakresem wszystkie istotne w rozpoznawanej sprawie okoliczności faktyczne, które powinny być ocenione przez organ administracji w relacji do określonych ustawą o finansach publicznych przesłanek udzielenia wnioskowanej ulgi w spłacie należności pieniężnych, i które powinny być z przesłankami tymi skonfrontowane (por. art. 56 ust. 1 pkt 5 – ważny interes dłużnika lub interes publiczny; art. 57 – przypadki uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika). Tego rodzaju elementów, uzasadnienie kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji nie zawiera, co uzasadnia twierdzenie, że nie realizuje ono również funkcji perswazyjnej oraz funkcji kontroli trafności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, tym istotniejszych, że przecież kontrolowana decyzja była decyzją uznaniową.

W świetle powyższego, brak jest więc podstaw, aby za uzasadniony uznać zarzut stawiany w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, albowiem Sąd I instancji wskazanych w nim przepisów p.p.s.a. i k.p.a. nie naruszył w sposób w nim przedstawiony.

Rezultat przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznać należało więc zasadniczo za prawidłowy. Wadliwość uzasadnienia tego wyroku w zakresie odnoszącym się do błędnej interpretacji przepisu art. 10 § 1 i 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. pozostawała bez wpływu na wynik postępowania kasacyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja wyroku nie uległaby zmianie.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

-----------------------

3