Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 392/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4, art. 82 ust. 1, art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 628, art. 734, art.750
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 2100 w zw. z art. 205 par. 2 i art. 209
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi K. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej K. Sp. z o.o. z siedzibą w B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 392/21

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5, 6 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1398 ze zm.) w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID- 19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego przez [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, stwierdzającą istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A. P. z tytułu wykonywania umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, zawartych z ww. płatnikiem składek w okresach: od 7 marca 2016 r. do 14 marca 2016 r,. od 3 czerwca 2016 r. do 17 czerwca 2016 r., od 4 września 2016 r. do 10 września 2016 r., od 6 października 2016 r. do 14 października 2016 r., od 7 grudnia 2016 r. do 13 grudnia 2016 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w w [...] dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ ustalił obowiązek objęcia A. P., ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] okresach: od 7 marca 2016 r. do 14 marca 2016 r., od 3 czerwca 2016 r. do 17 czerwca 2016 r., od 4 września 2016 r. do 10 września 2016 r., od 6 października 2016 r. do 14 października 2016 r., od 7 grudnia 2016 r. do 13 grudnia 2016 r.

Rozpoznając ponownie sprawę w wyniku wniesionego przez płatnika odwołania, wskazał na treść art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, ze zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotycząca zlecenia. Natomiast zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o sus, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę, jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

Organ wyjaśnił, że uczestniczka zawarła z płatnikiem składek umowy nazwane przez strony "Umowami o dzieło" przedmiotem których było: "Przygotowanie nowych rozkładów jazdy dla stacji [...]", "Przygotowanie nowych rozkładów jazdy dla stacji [...]", "Przygotowanie nowych rozkładów jazdy dla stacji aktualizowanych we wrześniu 2016 r. ", "Przygotowanie nowych rozkładów jazdy dla stacji aktualizowanych w październiku 2016 r", "Przygotowanie nowych rozkładów jazdy dla stacji aktualizowanych w grudniu 2016 r".

Oceniając charakter zawartych przez strony umów organ, mając na względzie przepisy art. 627-646 i 734-750 kc oraz powołując się na wyroki: Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...], Sądu Apelacyjnego w [...], z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt [...], Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] listopada 2012 r., sygn. akt III [...], LEX nr 1236509, Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt II UK 115/13, Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00 OSNC 2001/4/63, Sądu Apelacyjnego w [...], III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r., sygn. akt [...]: Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt. [...], Sądu Okręgowego w [...] VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r., sygn. akt [...] , Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt VI SA/W a 974/15: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt: IIGSK 3037/17,Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2017 r. sygn. akt: I UK 26/17, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 774/19, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2018 r. sygn. akt: II UK 538/17 argumentował, że wykonywanie przez zainteresowaną spornych umów nie może zostać zakwalifikowane, jako wykonywane w ramach umów o dzieło w myśl. k.c., gdyż wykonywane prace polegały na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Umowy te były nakierowane na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności faktycznych które to czynności w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. W przypadku wykonywanej przez Zainteresowaną pracy rezultat nie występuje. Przedmiot umów został określony w sposób ogólny, abstrakcyjny i bez specyfikacji pozwalających na wskazanie parametrów, którymi miałby się charakteryzować rezultat umów. Prace wykonywane przez Zainteresowaną wymagały zaangażowania wielu powtarzalnych, jednorodnych czynności. Ponadto, przedmiot umów w § 1 został określony w formie czynności do wykonania, a nie sprecyzowanego rezultatu do osiągnięcia. Wprawdzie czynności wykonywane przez Zainteresowaną, prowadziły do powstania określonego skutku, w postaci nowych / zaktualizowanych rozkładów jazdy, jednak te skutki pracy były uzależnione wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy. Wykonywane czynności nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagają od wykonawcy posiadania specyficznych cech, lecz oparte są na posiadanej wiedzy, czy umiejętnościach wyuczonych. Dodatkowo, świadczenie usług z zakresu, by rzec - szeroko rozumianej księgowości i polegające m.in. na zebraniu danych i wypełnieniu nimi właściwych rubryk w odpowiednim programie, odbywa się według ściśle określonych zasad wyznaczonych regułami obowiązującymi w tej materii oraz przy tworzeniu prezentacji na rzecz zamawiającego podmiotu. Opiera się na określonych przepisach, regułach nie można więc mówić w takim przypadku o swobodzie działania i innowacyjnym charakterze pracy wykonywanej przez Zainteresowaną. Zatem ww. czynności wykonywane przez Zainteresowaną nie polegały na wytworzeniu/opracowaniu jakiegoś dzieła, stąd nie stanowią materialnej i zindywidualizowanej postaci w myśl k.c. Prezes podkreślił, iż żaden z zapisów ww. umów nie reguluje kwestii odpowiedzialności Zainteresowaną za wykonywane prace i ich ewentualne rezultaty.

Odnosząc się szczegółowo do argumentów podniesionych w odwołaniu organ uznał je za bezzasadne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, [...] Sp z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zwrot kosztów postępowania.

Skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

I. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. a. art. 7, 8 i 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez:

i. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i stanowiska Skarżącej;

ii. niepodjęcie wszelkich, niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i orzekanie w oparciu o nieprawidłowe i niedostateczne ustalenia, sprowadzające się w znacznej mierze do wywodów wynikających z kompilacji cytatów tez rozlicznych wyroków, które nie odnoszą się do sprawy Skarżącej i zapadły w stanach faktycznych odmiennych niż w rozpoznawanej sprawie (przykładowo: orzeczenia dotyczące wprowadzanie danych księgowych do bazy);

iii. niepodjęcie wszelkich, niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i orzekanie w oparciu o nieprawidłowe i niedostateczne ustalenia, sprowadzające się do oparcia stanowiska na tylko części materiału dowodowego, wyciągniętych z kontekstu wypowiedzi świadków, samej treści umów, bez oparcia się na protokołach odbioru dzieła

iv. niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego niezbędnego w sprawie i mającego znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz brak dokonania oceny w stanie faktycznym i prawnym dotyczącym Skarżącej, a co za tym idzie dokonanie oceny zebranych w sprawie materiałów dowodowych z przekroczeniem wyrażonej w tym przepisie zasady swobodnej oceny dowodów,

v. niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, iż głównym motywem zawierania umów o dzieło było uniknięcie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, podczas gdy Skarżąca preferowała tę formę współpracy z uwagi na swobodę wykonywania pracy oraz wymóg osiągnięcia przez osobę wykonującą dzieło konkretnego rezultatu prac, a nie jedynie wykonywania danych czynności z wymaganą starannością

vi. wyprowadzenie z zebranego materiału dowodowego wniosków, które nie mają pokrycia w zgromadzonym materiale, w tym np. wskazanie, iż wykonawcy dzieła byli związani z członkami rodzin pracujących w zakładzie, choć dzieło wykonywane było również przez inne osoby, nie zawsze związane rodzinnie ze pracownikami Skarżącej; wskazanie, iż nie wskazano w umowach w jaki sposób miał następować odbiór dzieła, choć zostało to określone w umowie i protokole odbioru; wskazanie, iż zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego i w konsekwencji nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne, choć ani z umowy ani z zeznań świadków, ani z żadnej innej części materiału dowodowego taki wniosek nie wynika.

b. art. 80 kpa poprzez:

i. dokonanie dowolnej oceny dowodów z przekroczeniem zasad swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że materiał dowodowy w postaci przedłożonych przez Skarżącą umów o dzieło wraz z protokołami odbioru nie świadczą o tym, że w wyniku wykonania umów zawartych z A. P. w istocie doszło do powstania dzieła,

ii. przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie, że umowa wiążąca Uczestniczkę ze Skarżącą była umową o świadczenie usług, do której odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy o zleceniu, w sytuacji gdy na podstawie całokształtu okoliczności w sprawie należało wyciągnąć wniosek, iż ww. umowa była umową o dzieło, a tym samym A. P. nie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu,

c. art. 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji faktów, jakie Organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

d. art. 136 § 1 kpa poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, choć z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, iż dla Organu nie była dostatecznie zrozumiała istota wykonywanego dzieła i czynności wykonywanych przez A. P.,

e. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w sytuacji, podczas gdy w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy,

f. art. 35 § 3 kpa w zw. z art. 36 § 1 kpa poprzez wydanie decyzji po przeszło 2,5 roku od wniesienia przez Skarżącą odwołania, podczas gdy sprawa ta powinna być załatwiona w terminie miesiąca od dnia otrzymania odwołania, a nadto poprzez niepoinformowanie Stron o niezałatwieniu sprawy w terminie i podaniu przyczyn zwłoki, wskazaniu nowego terminu załatwienia sprawy i pouczeniu o prawie do wniesienia ponaglenia.

II. prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy:

a. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 69 ust. 1, art. 81 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach, poprzez bezpodstawne, nieuzasadnione jego zastosowanie i przyjęcie, że A. P. wykonując umowę o dzieło zawartą ze Skarżącą, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy wykonując umowę o dzieło zawartą ze Skarżącą nie spełniła przesłanek do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia, co w konsekwencji prowadziłoby do objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym;

b. art. 627 ustawy Kodeks cywilny polegające na jego błędnej wykładni, i w konsekwencji jego niezastosowanie, przez przyjęcie, że przygotowywany przez A. P. kod źródłowy nie stanowi rezultatu wymaganego dla umowy o dzieło;

c. art. 734 § 1 kc w zw. z art. 750 kc polegające na ich błędnej wykładni i w konsekwencji przyjęciu, że zawarta przez A. P. umowa o dzieło, jest umową o świadczenie usług (do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu), z uwagi na to, że zamiarem stron nie było osiągnięcie samoistnego rezultatu, a raczej wykonanie czynności - pomimo, iż dokładna analiza akt sprawy powinna prowadzić do wniosku, że Uczestniczka miała osiągnąć określony rezultat, a tym samym, że strony łączyła umowa o dzieło;

d. art. 65 § 1 i § 2 k.c. i art. 3531 kc polegające na niezastosowaniu w sprawie, skutkujące dokonaniem wykładni charakteru umowy, która jest sprzeczna ze zgodnym zamiarem i celem stron, poprzez uznanie, iż strony (skarżąca i wykonujący dzieło) zawarły umowę o świadczenie usług, podczas gdy celem i zamiarem stron było zawarcie umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i szczegółowo uzasadniła wskazane zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należy uwzględnić.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umów zawartych przez skarżącą z uczestniczką. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło, czy też inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym uczestniczka podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy oświadczeniach.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e).

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umowy o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 7508 K.c.) oznacza, że skarżąca była obowiązana, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu ubezpieczonej oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik,A.Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski,Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010,komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności.

Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego,Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami, pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego,Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7 s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/G.Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M.Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl.www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie,uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz.63). (...) W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 – niepublikowane)".

Przedmiotem spornych w niniejszej sprawie umów zawartych pomiędzy skarżącą, a uczestniczką postępowania było przygotowanie nowych rozkładów jazdy dla różnych stacji kolejowych w różnych okresach czasu.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym nie można podzielić poglądu organu, że tak określony przedmiot umowy nie może stanowić przedmiotu umowy o dzieło, gdyż wskazuje on na to, że umowa dotyczy wykonania określonych czynności, które w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego, charakterystycznego i stanowiącego o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy.

Efektem czynności wykonywanych przez uczestniczkę miało być bowiem stworzenie nowych plików z bazą danych. Czynności uczestniczki nie polegały zatem na przepisywaniu danych do bazy, a na jej utworzeniu. Nie miały one charakteru powtarzalnego – uczestniczka każdorazowo wykonywała inny rozkład jazdy, dla innej, zindywidualizowanej stacji, do którego musiała wykorzystywać inne dane, a tym samym wykonywać każdorazowo inne czynności. Każdy rozkład jazdy posiadał postać nowej bazy danych, utworzonej w programie dostarczonym przez skarżącą. Sporządzenie tych dokumentów wymagało samodzielności i wkładu intelektualnego uczestniczki. W ten sposób uzyskany rezultat jest zmaterializowanym efektem pracy uczestniczki, stanowiącym po sporządzeniu samodzielnym byt. To właśnie osiągnięcie rezultatu w postaci nowego rozkładu jazdy stanowiło przedmiot spornych umów, nie zaś czynności prowadzące do jego osiągnięcia.

Każdorazowo po zakończeniu wykonania prac strony podpisywały protokoły odbioru, w których odnotowywano ewentualne zastrzeżenia dotyczące przedmiotu umowy, warunkiem otrzymania wynagrodzenia było stworzenie nowych, gotowych elektronicznych rozkładów jazdy. Brak rezultatu nawet w wypadku starannego działania wykonawcy powodował prawo skarżącej do odstąpienia od umowy. Zainteresowana odpowiadała więc za efekt swojej pracy i za ten efekt przysługiwało jej wynagrodzenie, a nie jedynie za staranne działanie.

Reasumując zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie, nie można uznać, że określony w sprawie przedmiot umów, nie może stanowić rezultatu umowy w rozumieniu art. 627 k.c., który też nie poddawałby się sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, według kryteriów obiektywnych i powszechnie sprawdzalnych. Nie można również uznać, że tak określony przedmiot umów, nie jest samoistnym, a więc pozostającym po jego wytworzeniu niezależnie od dalszego działania twórcy rezultatem, materialnym, obiektywnie osiągalnym i w konkretnych warunkach pewnym. Strony spornych umów określiły w sposób konkretny i jednoznaczny przedmiot umów, którym miały być konkretne, wymienione w umowie dokumenty, spełniające wymienione w umowach wymogi. Sporne umowy spełniają zatem przesłanki art.627 K.c., ich istotą było bowiem zobowiązanie się przyjmującej zamówienie do osiągnięcia oznaczonego rezultatu w postaci opracowania dokumentów spełniających oznaczone w umowie warunki, a zamawiającego - do zapłaty wynagrodzenia.

Wszystkie w/w cechy są właściwe, zgodnie z przytoczonym powyżej orzecznictwem, dla umowy o dzieło i cechy te, w ocenie Sądu,charakteryzują sporne umowy. Sąd nie zgadza się zatem z przeciwnym stanowiskiem organu, nie popartym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz przekonującą argumentacją.

Z tych względów Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy art. 734 § 1 w zw. z art. 750 K.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łączące strony umowy były umowami o oświadczeniu usług, a nie umowami o dzieło w myśl art. 627 K.c. Doprowadziło to w konsekwencji do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy oświadczeniach, polegające na uznaniu, że zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornych umów.

Organ ponownie rozpatrując sprawę uwzględni w/w stanowisko Sądu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z z art.205 § 2 i art. 209 tej ustawy oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz. U. z 2018 r., poz. 265)

-----------------------

1