Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 266/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 1  3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca) sędzia WSA Renata Kantecka Protokolant stażysta Agnieszka Kunkel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 21 września 2016r. J.K. –G. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Wskazując na trudną sytuację finansową, podała, że jest całkowicie niezdolna do pracy w związku z przewlekłą chorobą oraz wynikającymi z niej następstwami. Podniosła, iż sytuacja materialna i zdrowotna, w jakiej się znalazła spełnia przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za okres od sierpnia 2013r. do marca 2014r., w kwotach odpowiednio 1.423,09 i 2.617,85 zł.

W uzasadnieniu podniósł, że w związku z wnioskiem zobowiązanej dokonał oceny możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963, ze zm.), dalej jako: "u.s.u.s." Ocena sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej strony nie wykazała też, aby zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie". W toku postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że skarżąca osiąga dochód ze świadczenia rentowego w wysokości 686,37 zł netto, z którego dokonywane są potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego w kwocie 198,17 zł miesięcznie. Otrzymuje też zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w łącznej wysokości 236 zł. Posiada również dwa samochody (rok produkcji 1990 i 1997). Organ zwrócił ponadto uwagę, że nawet wystąpienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia, nie obliguje Zakładu do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca ponownie wskazała na stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną. Jak podała, poza krótkimi okresami remisji choroby, jest całkowicie niezdolna do pracy i osiągania jakichkolwiek dochodów. Do wniosku załączyła karty informacyjne leczenia szpitalnego w Oddziale Klinicznym Chirurgii Onkologicznej z dnia 18 czerwca 2011r. i 04 kwietnia 2012r., rozpoznania klinicznego z dnia 19 czerwca 2012r., onkologicznej konsultacji genetycznej z 17 czerwca 2013r. oraz protokołu zabiegu operacyjnego z dnia 22 lipca 2015r.

Decyzją z "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych wymienione wyżej rozstrzygnięcie z dnia "[...]" utrzymał w mocy. Podobnie jak organ I instancji, Zakład ocenił wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o kryteria określone w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s.. Na wstępie zauważył, że stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wystąpienie przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 a oraz § 3 rozporządzenia nie obliguje Zakładu do umorzenia przedmiotowych zaległości z tytułu składek. Zakład powołał się na poczynione w sprawie ustalenia, w świetle których skarżąca zaprzestała prowadzenia pozarolniczej działalności, nie figuruje jako właściciel nieruchomości, posiada zarejestrowany na swoje nazwisko dwa samochody osobowe "[...]" wyprodukowane w 1990 i 1997 roku. Aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Pobiera zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w łącznej kwocie 236,00 zł. Na podstawie informacji z Urzędu Pracy Powiatu organ stwierdził, iż wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Nie znajduje się także w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych. Od 15 maja 2012r. pobiera rentę inwalidzką z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wysokość świadczenia wynosi 686,37 zł netto miesięcznie. Ze świadczenia dokonywane jest potrącenie na rzecz Urzędu Skarbowego w kwocie 198,17 zł miesięcznie. Ponadto Zakład ustalił, że zobowiązana figuruje jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń przez płatnika Spółkę A.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia określonych w § 3 rozporządzenia, organ wskazał, że możliwość umorzenia przedmiotowych należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, następuje w sytuacji, gdy osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągałoby to dla zobowiązanego zbyt ciężkie skutki. To na zobowiązanym ciąży obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Mając powyższe na uwadze, wskazano w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca we wniosku o umorzenie należności podnosiła wyłącznie okoliczności związane z przyczynami powstania przedmiotowego zadłużenia. Nie wskazywała natomiast wysokości ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, mieszkania czy nieprzewidzianymi wydatkami. Nie podała także wysokości kosztów związanych z leczeniem i nie przedłożyła dokumentacji świadczącej o ponoszonych przez nią wydatkach. W ocenie organu, niemożliwym było przeprowadzenie analizy sytuacji finansowej skarżącej, w celu jednoznacznego potwierdzenia, iż zasadnym jest umorzenie zaległości, z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Tym bardziej, że zobowiązana nie skorzystała z możliwości przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację.

Podnosząc powyższe Zakład podkreślił, że opłacenie należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione wystąpieniem szczególnych okoliczności, jak również wykazaniem przez zobowiązaną okoliczności uzasadniających umorzenie.

W stosunku do wnioskodawczyni, która zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie zaistniała też przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2,.

Nie wystąpiła ponadto przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zobowiązana nie udowodniła bowiem, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład wskazał, iż przedłożona przez stronę dokumentacja medyczna, a także orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy od dnia 15 maja 2012r., nie potwierdzają całkowitej takiej niezdolności. Częściowa niezdolność nie wyklucza zaś podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Organ zauważył, że w okresie od 01 sierpnia 2013r. do 31 marca 2014r. wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą, z której osiągnęła dochód w 2013r. w wysokości 23.381,35 zł, a w 2014r. 11.335,71 zł. Stan zdrowia nie pozbawia zobowiązanej możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu.

Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, w sprawach o umorzenia składek Zakład występuje jako rzecznik interesu społecznego i jest zobligowany do działania z uwzględnieniem interesu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do którego zobowiązany jest przekazywać wymienione składki. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy, gdyż jest najdalej idącą ulgą w spłacie należności, powodującą w efekcie zwolnienie dłużnika z obowiązku opłacenia zadłużenia i tym samym trwałe pozbawienie zarządzanych przez Zakład funduszy, możliwości odzyskania należności. Dodano również, że decyzja odmawiająca nie nakłada na zobowiązaną żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie odmawia wnioskodawczyni przyznania "przywileju" względem innych podmiotów terminowo regulujących zobowiązania, w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Dlatego też powołując zasadę sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa, odmówiono umorzenia należności z tytułu składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o uchylenie decyzji w całości oraz o merytoryczne rozpatrzenie sprawy poprzez nakazanie organowi umorzenia należnych zobowiązań wobec ZUS, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania decyzji przez organ. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, co miało wpływ na wydanie orzeczenia rażąco niekorzystnego dla skarżącej oraz nieuwzględnienie okoliczności mających wpływ na prawidłowe rozpatrzenie przedmiotowej sprawy.

Jak podała w uzasadnieniu, jej sytuacja wypełnia ustawowe przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.. Znajduje się bowiem w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a przede wszystkim zdrowotnej, co uniemożliwia wykonywanie pracy zawodowej oraz pozbawia możliwości osiągania dodatkowych dochodów. Podała, iż choruje na nowotwór, co aktualnie czyni z niej osobę całkowicie niezdolną do pracy zarobkowej. Schorzenie to oraz następstwa choroby, poza krótkimi okresami remisji, nie pozwalają na osiąganie dodatkowego dochodu.

Skarżąca podniosła, iż nie we wszystkich zakreślonych przez ZUS okresach prowadziła działalność gospodarczą, gdyż ze względu na stan zdrowia, w części okresów za które ma zaległości, faktycznie jej nie prowadziła, co powinno być zweryfikowane. Przy czym sam wpis w ewidencji działalności gospodarczej nie przesądza o faktycznym wykonywaniu tej działalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016r., poz. 1066, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów.

Uchylenie decyzji lub postanowienia, może nastąpić w sytuacji, gdy ich wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.").

W zakresie tak określonej kognicji, Sąd po dokonaniu analizy całokształtu okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy doszedł do przekonania, że zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należało uchylić. W związku z odmową umorzenia należności skarżącej z tytułu składek, doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu stanowił art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s.. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane

w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia, że w sprawie nie występuje wymieniona przesłanka, organ rentowy może pomimo tego, w uzasadnionych przypadkach, umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z dyspozycją § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy:

- opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z treści powołanego przepisu, wystąpienie sytuacji faktycznej mieszczącej się w kategorii przypadków w nim przewidzianych, daje ZUS jedynie możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek, skorzystanie z której pozostawione zostało z woli ustawodawcy, uznaniu administracyjnemu organu.

Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona

w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie przyjmuje się, że nie powinno i nie może ono oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (p. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normy uznaniowej, w szczególności w zakresie norm zawartych w art. 28 ust. 1 – 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w przepisie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W wyroku z dnia 28 kwietnia 2003 r., o sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż: "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Dodać jednakże należy, że uznaniowość decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek nie wyklucza szeroko rozumianej kontroli prawidłowości jej podjęcia. Kontrola ta musi przebiegać z uwzględnieniem prawnych przesłanek określających granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej. Sąd ma obowiązek skontrolować zarówno prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie.

Dokonując na tle powyższych uwag oceny zgodności zaskarżonej decyzji

z przepisami prawa, stwierdzić należy, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego - w szczególności art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jak i prawa procesowego, tj. cyt. wyżej art. 7 k.p.a., co uzasadniało jej uchylenie.

Zauważyć na wstępie należy, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Skarżąca uzyskuje bowiem dochód z tytułu renty, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Sporne pomiędzy stronami jest natomiast istnienie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Pomimo stwierdzenia wysokości dochodu zobowiązanej, odmowę umorzenia tych zaległości organ uznał za uzasadnioną, z uwagi na brak wykazania i udokumentowania przez stronę kosztów utrzymania rodziny, mieszkania oraz innych nieprzewidzianych wydatków. Zdaniem organu, zasadniczy dla oceny okoliczności sprawy jest obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. "Ciężar dowodu" spoczywa bowiem na wnioskującej o przyznanie ulgi. Istotnym jest również interes społeczny i konieczność zapewnienia wpływów na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odmawiając umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności wobec ZUS organ nie wskazał jednakże, jak w ustalonej, niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej, zobowiązanie wnioskodawczyni, miałoby być zrealizowane.

Dokonana przez Prezesa ZUS w oparciu o powyższe kryteria, ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, narusza w ocenie Sądu opisaną wyżej zasadę uznania administracyjnego, jak

i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów. Jest też sprzeczna z treścią wskazanego wyżej § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, zgodnie z którym, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną lub przewlekłą chorobę - powodującą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest przesłanką umorzenia zaległości.

Za spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. W ocenie Sądu samo ustalenie wysokości dochodu pobieranego przez stronę, na który składają się: świadczenia rentowe oraz zasiłek rodzinny (k. 25, 19 i 17 akt adm.), przy braku innego majątku (poza dwoma ponad dwudziestoletnimi samochodami – k. 26-28 akt adm.) oraz choroba zobowiązanej (k.38), wskazują, iż nie jest ona w stanie zaspokajać niezbędnych potrzeb życiowych oraz spłacać zadłużenia wobec ZUS.

Zbyt daleko idące w świetle niekwestionowanych ustaleń organu odnośnie sytuacji finansowej i stanu zdrowia zobowiązanej, są wywody uzasadnienia decyzji, jakoby działania wnioskującej o umorzenie nie przekonywały o wykorzystaniu przez nią w pełni swych możliwości do pracy. Okoliczność, że skarżąca nie została uznana przez lekarza orzecznika ZUS za osobę całkowicie niezdolną do pracy, nie świadczy, że uzyskiwanie przez nią takiego dochodu jest możliwe. Wobec zobowiązanej orzeczono częściową niezdolność do pracy, ponadto z przedłożonych przez nią dowodów jednoznacznie wynika, że obecna choroba nowotworowa i jej następstwa uniemożliwiają podjęcie pracy, znalezienie zatrudnienia oraz osiąganie dodatkowych dochodów. Jak podała Skarżąca, ewentualne podjęcie pracy możliwe byłoby tylko w krótkich okresach remisji choroby oraz nieprzebywania w szpitalu. Jednak zdaniem Sądu, w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego trudno nawet rozważać, aby w aktualnym stanie fizycznym i psychicznym spowodowanym chorobą istniała możliwość uzyskiwania przez nią dodatkowych dochodów. Niestwierdzenie przez właściwy organ całkowitej niezdolności do pracy nie przekłada się automatycznie na realne szanse i możliwości podjęcia zatrudnienia, które winny być oceniane z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań osobistych osoby zobowiązanej.

Podkreślić też należy, iż zbyt niska dla zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych strony jest niewątpliwie ustalona przez organ łączna wysokość dochodów strony z renty chorobowej i zasiłku rodzinnego (łącznie 922 zł). Przy tej kwocie dochodu, dla oceny możliwości finansowych zobowiązanej i zdolności spłaty zadłużenia, wystarczającym było porównanie jego wysokości z kwotą zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie, czy zestawienie wysokości tego dochodu z niezbędnymi dla zachowania podstaw egzystencji, kosztami utrzymania, nie pomijając przy tym dodatkowych kosztów, związanych w sytuacji skarżącej, z leczeniem czy lekarstwami. Wysokość tego dochodu wskazuje na konieczność ograniczenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania zobowiązanej i jej rodziny, do niezbędnego minimum. Zdaniem Sądu, obecna sytuacja materialna i osobista skarżącej związana z jej stanem zdrowia jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Wbrew zatem twierdzeniom Zakładu, można zaliczyć ją właśnie do przypadków wyjątkowych.

Jeżeli więc z ustaleń w sprawie wynika, iż ze względu na stan zdrowia

i sytuację finansową, opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności z tytułu składek jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez zobowiązaną dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagają szczególnie wnikliwego przeanalizowania.

W ocenie Sądu, kwestie te nie zostały przez organ dostatecznie rozważone. Uzasadniając decyzję sformułowano wnioski sprzeczne z treścią stanowiących jej podstawę, cytowanych wyżej przepisów ustawy i rozporządzenia. Nieprzekonywujący, wobec stwierdzenia niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej i osobistej strony, jest w szczególności argument, że umorzenie należności z tytułu składek może mieć negatywny wpływ na realizację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jego obowiązków w zakresie gromadzenia środków na wypłaty świadczeń. Z punktu widzenia interesu społecznego nie jest zasadne pozbawienie zobowiązanej wszelkiej możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej poprzez egzekucję zapłaty całej zaległej należności, czego konsekwencją może być wypłata na jej rzecz świadczeń w ramach systemu pomocy społecznej.

Wyrażonej przez ZUS oceny w powyższym zakresie nie sposób podzielić również z tego względu, iż zaprezentowane stanowisko w zasadzie ograniczałoby,

a nawet wręcz eliminowałoby potrzebę i sens regulacji ustanowionej przepisami art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia - w takich, jak m.in. przedmiotowej sprawie sytuacjach, gdzie nie sposób nie przyjąć, że zaistniały przesłanki umorzenia zaległych składek wymienione w tych przepisach. Jak trafnie wskazał NSA w wyroku o sygn. akt II GSK 1807/14 z dnia 8 września 2015r. LEX nr 2091899, oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń.

W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji wydanej przez Zakład w rozpatrywanym zakresie nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.. Ogranicza się ono bowiem do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności i stwierdzenia, że skarżąca nie wykazała spełnienia określonych przepisami przesłanek. Trudno zatem kwestionować odczucie skarżącej, iż organ wydając decyzję odmowną nie uwzględnił istotnych okoliczności mających wpływ na prawidłowe rozstrzygnięcie. Podkreślić zaś należy, na co słusznie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie, (p. wyrok NSA dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183), iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącej - posiadania środków niezbędnych do przeżycia i leczenia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej zobowiązanej z wysokością zaległości i wskazanie dochodów, które byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Przytoczona przez organ argumentacja nie uzasadnia zdaniem Sądu, wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i dokładny. Ustalone okoliczności sprawy powinny być więc przeanalizowane

i omówione jeszcze raz, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględniając powyższe uwagi

i wskazania Sądu, powinien dokonać prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniami swobody uznania administracyjnego, sformułowanych w art. 28 u.s.u.s. oraz wskazanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a..

Nadmienić należy, że wobec naruszenia przez ZUS przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy oraz tego, że zaskarżona została decyzja o charakterze uznaniowym, Sąd nie stwierdził podstaw do wnioskowanego przez skarżącą zobowiązania organu na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a., do wydania w określonym terminie decyzji ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia.