Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1927/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata H. O. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [....] złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] złotych.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [....] maja 2011 r., nr [...] odmawiającą przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego w wys. [...] zł, przeznaczonego na zakup [...] oraz wysokości [..] zł, przeznaczonego na [...].

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. odmówił J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w wys. [...] zł, przeznaczonego na zakup [....] oraz wysokości [...] zł, przeznaczonego na [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskodawca J. S. mieszka z córką i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W/w posiada zadłużenie czynszowe, nie opłaca także rachunków za energię elektryczną i gaz. Ponadto jest właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M. Dochód miesięczny J. S. wynosi [...] zł, a zatem przekracza tzw. kryterium dochodowe uzasadniające ubieganie się o przyznanie pomocy finansowej. Jednocześnie w ocenie organu nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego. Przy czym organ I instancji podniósł, iż średnia wysokość zasiłku przyznanego przez OPS w kwietniu 2011 r. wynosiła [...] zł. Nadto zdaniem organu wskazane potrzeby J. S. może zaspokoić we własnym zakresie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. S. stwierdzając, że jest ona bardzo krzywdząca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując odwołanie podniosło, że podziela stanowisko organu I instancji uznając je za prawidłowe pod względem prawnym i zasadne, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy. Organ II instancji wskazał, iż podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 wskazanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, ustalonego na 477 zł. Posiadany zaś przez wnioskodawcę dochód przekracza wskazaną kwotę. Jednocześnie Kolegium zauważyło, iż nawet w przypadku spełnienia w/w kryterium dochodowego przyznanie zasiłku celowego pozostaje w sferze swobodnego uznania organu administracji publicznej. W sytuacji bowiem gdy są spełnione przesłanki określone w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy organ może a nie musi przyznać zasiłku celowego. Jednocześnie organ odwoławczy podzielił w pełni argumenty podniesione przez organ I instancji, wskazując, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca upoważnia wyjątkowo do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zauważyć jednakże trzeba, iż przyznanie takiego zasiłku na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej odbywa się również w sferze swobodnego uznania. Organ rozpoznając bowiem wniosek musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Przy czym Kolegium podniosło, iż nie znalazło podstaw aby uznać, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek na udzielenie wnioskowanej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Natomiast zasiłek taki stanowi wyjątek od zasad ogólnych przyznawania prawa pomocy społecznej tylko w oparciu o kryterium dochodowe i może być przyznany tylko w sytuacji wyjątkowej, a w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie występuje. Przy czym organ zważył, iż stosownie do art. 2 ust. 1 powołanej ustawy pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zatem osoba ubiegająca się o pomoc społeczną winna we własnym zakresie podejmować wszelkie działania w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej i materialnej, a ośrodki pomocy społecznej nie mogą ponosić wszelkich kosztów utrzymania wnioskodawcy. Innymi słowy, zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. Przy czym Kolegium uznało, iż J. S. swoją sytuację materialną winien starać się zmienić we własnym zakresie wykorzystując własne zasoby majątkowe w postaci nieruchomości położonych w M.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S. kwestionując jej prawidłowość. W uzasadnieniu skargi wskazał na swoją trudną sytuację życiową i opisał swój zły stan zdrowia. Podniósł również niewłaściwe nastawienie pracowników ośrodka [pomocy społecznej w stosunku do jego osoby.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r. adwokat H. O. – pełnomocnik z urzędu dla J. S. wniosła o odroczenie rozprawy z uwagi na żądanie skarżącego, który nie zapoznał się z odpowiedzią na skargę i chce wnieść wnioski dowodowe. Sąd postanowił powyższego wniosku nie uwzględnić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Przy czym wskazać w tym miejscu należy, iż kontrolne uprawnienia Sądu ograniczone są tylko do legalności decyzji, natomiast kontrola możliwości finansowych organu jak również sposobu rozdysponowania środków wykraczałaby bowiem poza kognicę Sądu. Zatem kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 116/10).

Przede wszystkim podkreślić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 w/w ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Uznanie administracyjne, które występuje przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej, w tym również zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej polega na tym, że organ pomocowy dokonuje oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Także nie można organowi rozstrzygającemu sprawy z zakresu pomocy społecznej odmówić prawa do oceny złożonego wniosku.

Odnosząc się do zarzutów skargi, należy stwierdzić, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Organy administracji publicznej rozstrzygające sprawę, dokonały oceny całokształtu rozpoznawanej sprawy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i prawidłowo dokonały oceny hierarchii potrzeb skarżącego odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby. Osoby, które starając się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" ocenione przez Sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryteria przyznawania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie, tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach".

Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i w nie pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Słuszne jest również stanowisko organu, iż Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. W kwietniu 2011 r. średnia wysokość przyznanego zasiłku wynosiła [...] zł.

Zgodnie natomiast z art. 39 ustawy pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego jest ponadto uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. Gdy dochód ten przekracza kryterium dochodowe, może nastąpić przyznanie świadczenia jedynie na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej który określa, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości.

Organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły, że J. S. przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi 477 zł. Wobec czego przedmiotową sprawę należało rozpoznać w oparciu o kryterium określone w powołanym art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika natomiast, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego" swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje w tym przepisie zwrot "może być przyznany". Zasadnie zatem organy wskazały, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. Zważyć bowiem należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Jednocześnie odnosząc się do wskazanego w skardze orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, stwierdzić należy, że nie stanowi to samoistnego zdarzenia mającego wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Ponadto prawidłowe jest stanowisko organów, że dla oceny zasadności wniosku o pomoc nie mogą pomijać okoliczności, że skarżący posiada majątek o znacznej wartości, tj. nieruchomość w M., uzyskaną w wyniku [....]. Przyznana skarżącemu nieruchomość może w znaczny sposób poprawić jego sytuację materialną i życiową.

W tej sytuacji uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji. Podsumowując należy stwierdzić, że nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w kwestii podjętego rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazać należy, że Sąd nie uwzględnił, złożonego na rozprawie w dniu 21 lutego 2012 r., wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy. Jak wynika z akt sprawy w dniu 11 stycznia 2012 r. pełnomocnikowi skarżącego zostało doręczone zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 21 lutego 2012 r. wraz z odpisem odpowiedzi na skargę. Zatem twierdzenie przez skarżącego na rozprawie, iż nie zapoznał się z odpowiedzią na skargę jest bezzasadne z powodu doręczenia przesyłki pełnomocnikowi działającemu w imieniu skarżącego. Jednocześnie Sąd uznał, że istniała realna możliwość zapoznania się przez skarżącego osobiście z odpowiedzią na skargę. Ponadto w kwestii, zgłoszonego na rozprawie, zamiaru wniesienia przez skarżącego wniosków dowodowych, wskazać należy, iż tutejszy Sąd nie ma obowiązku prowadzenia dowodów. Ustawodawca umożliwił sądowi administracyjnemu jedynie prowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów i to wyłącznie wówczas, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie – stosownie do treści art. 106 § 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodziła konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego utrwalonym jest pogląd, że sąd nie ma obowiązku zbierania dalszych dowodów z urzędu, jeśli zebrany w sprawie materiał jest dostateczny do jej rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy.