Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 2292/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: G. Szkudlarek, Sędziowie Sędzia NSA: Z. Zgierski, p.o. Sędziego WSA: R. Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego K. Orzechowska, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy K., po rozpatrzeniu wniosku W. i R. małżonków O., G. i M. małżonków S., J. i H. małżonków B., D. K.-O. J. A., K. P. i I. W. z dnia 17.listopada 1999r., odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego, przysługującego wnioskodawcom w prawo własności działki nr 438a/l o powierzchni 0,60 ha położonej w K., podnosząc w uzasadnieniu, iż toczy się postępowanie administracyjne pomiędzy byłymi właścicielami a Skarbem Państwa o zwrot majątku, przejętego na podstawie "dekretu PKWN z dnia 6 września 1994 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13)", w tym przedmiotowej nieruchomości.

Odwołanie od tejże decyzji złożyli wnioskodawcy - użytkownicy wieczyści nieruchomości, podnosząc, iż nie jest im wiadome, by toczyło się jakiekolwiek postępowanie o zwrot nieruchomości, będącej przedmiotem użytkowania wieczystego. Wskazali nadto, iż użytkowanie wieczyste nabyli od Spółdzielni A w Ł. w dobrej wierze, działając w zaufaniu do treści księgi wieczystej, w której brak było (i jest) adnotacji o jakichkolwiek roszczeniach poprzednich właścicieli. Zwrócili również uwagę, iż na terenie nieruchomości dokonali kosztowych inwestycji, m.in. doprowadzając wodę, energię elektryczną, budując domki letniskowe. W konkluzji wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jako bezprawnej oraz przekształcenie przysługującego im prawa użytkowania wieczystego we własność.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło zaskarżoną decyzję, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Rozstrzygnięcie powyższe wydane zostało po ustaleniu, iż nieruchomości, wchodzące w skład majątku K., przejęte zostały na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6. września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3 z 1945r., poz. 13) w oparciu o dwa protokoły, sporządzone przez Komisarza Ziemskiego, działającego z polecenia Urzędu Ziemskiego w Ł..

Postanowieniem z dnia [...] Sąd Powiatowy w W. założył dla nieruchomości ziemskiej, położonej w K., pozostałej po rozparcelowanym majątku ziemskim o powierzchni 47 ha i 24 a, księgę wieczystą KW [...], wobec zniszczenia księgi wieczystej, urządzonej dla tejże nieruchomości uprzednio.

Decyzją z dnia [...] Naczelnik Gminy K. przekazał Spółdzielni A w Ł. działkę nr 438a/l o powierzchni 0,60 ha, położoną w K., stanowiącą dotychczas pastwisko, z przeznaczeniem na cele rekreacyjne, w trwały zarząd i użytkowanie. Działka już wcześniej była użytkowana przez w/w Spółdzielnię, która zabudowała ją domkami campingowymi i ogrodziła.

Pismem z dnia 11.grudnia 1990r. J. O. poinformowała Naczelnika Gminy K. w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców, właścicieli majątku K., że czyni starania o odzyskanie części majątku, w szczególności budynku mieszkalnego, gospodarczego, stawów, lasów oraz pozostałych gruntów, będących w dyspozycji Skarbu Państwa, nie sprzedanych osobom trzecim.

W protokole z dnia 27.listopada 1991r. Komisja Inwentaryzacyjna, powołana uchwałą Rady Gminy K. z dnia [...], uwzględniając zarzuty J. O., J. K. i M. K., ustaliła zakres działek spornych, do których zaliczyła działki 468/16 (w użytkowaniu Gminy K.), nr 469/12, nr 469/30, nr 469/13 (w użytkowaniu Politechniki [...]), nr 469/1, nr 469/12 i nr 469/32 (w użytkowaniu GS "Samopomoc Chłopska" w K.), nr 469/41 (w użytkowaniu Banku B w K.), nr 469/35 (w użytkowaniu Spółdzielni Mleczarskiej w W.), nr 510/2, 469/34 (w użytkowaniu SKR w K.), nr 474 i nr 475 (w użytkowaniu Międzyzakładowego Klubu Sportowego), nr 469/38 (w użytkowaniu Zakładu Opieki Zdrowotnej w W.).

Co do pozostałych działek z majątku K., po wyłączeniu działek wskazanych wyżej, Wójt Gminy K. pismem z dnia 2.grudnia 1992r. wystąpił o ich komunalizację, zgodnie ze sporządzonym spisem inwentaryzacyjnym.

Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę K. z mocy prawa, własności nieruchomości o powierzchni 6000 m2, oznaczonej numerem ewidencyjnym 438a/l, znajdującej się w użytkowaniu Spółdzielni A w Ł..

W oparciu o powyższą decyzję dla działki o nr 438a/l założono księgę wieczystą KW [...] z wpisem Gminy K. jako właściciela nieruchomości.

Umową notarialną z dnia [...], Gmina K. ustanowiła na rzecz Spółdzielni A w Ł. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, dotychczas użytkowanej na podstawie decyzji z dnia [...], przenosząc na własność użytkownika wieczystego naniesienia na gruncie.

W dniu [...] Spółdzielnia A w Ł. sprzedała przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego W. i R. małżonkom O., G. i M. małżonkom S., J. i H. małżonkom B., D. K.-O. J. A., K. P. i I. W. wraz z prawem własności budynków, znajdujących się na gruncie, w częściach ułamkowych.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., organ I Instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia czy toczy się postępowanie, w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 4.czerwca 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jednolity Dz.U. Nr 65 z 1999r., poz. 746), dotyczące prawidłowości nabycia przez Skarb Państwa lub gminę nieruchomości, będącej przedmiotem użytkowania wieczystego, co stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. Dowodem na toczące się postępowanie nie jest zaś, w opinii organu odwoławczego, pismo J. O. z 11.grudnia 1990r., w którym składa ona zastrzeżenia co do dysponowania częścią majątku K., bo nie świadczy ono o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Oczekiwanie na ustawę reprywatyzacyjną, nie stanowi przyczyny, określonej w art. 3 ustawy, która może być podstawą odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność. Ponadto Jak wskazano w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ I instancji nie ustalił, w skład którego majątku wchodzi sporna działka, skoro są dwa protokoły przejęcia ich na cele reformy rolnej, obejmujące różny areał i wskazujące dwóch różnych poprzednich właścicieli. ("M. K. i T. K.").

Decyzją z dnia [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy K. odmówił W. i R. małżonkom O., G. i M. małżonkom S., J. i H. małżonkom B., D. K.-O., J. A., K. P. i I. W. przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W motywach orzeczenia ponownie wskazał, iż toczy się postępowanie w przedmiocie prawidłowości nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, czego dowodem jest pismo Urzędu Wojewódzkiego w S. z dnia 14.stycznia 1991 r. oraz zaświadczenie Wojewody [...] z dnia 9.grudnia 1994r. (bez szczegółowego uzasadnienia). To zaś stanowi przeszkodę do uwzględnienia wniosku użytkowników wieczystych.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyli W. i R. małżonkowie O., G. i M. małżonkowie S., J. i H. małżonkowie B., D. K.-O., J. A., K. P. i I. W., powielając argumenty przedstawione uprzednio w odwołaniu od orzeczenia z dnia [...].

Decyzją z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżone orzeczenie, wskazując w uzasadnieniu, iż w świetle zebranego materiału dowodowego rozstrzygnięcie organu I instancji jest sprzeczne z art. 2 i 3 ustawy z dnia 4.września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jednolity Dz.U. Nr 65 z 1999r., poz. 746 ze zm.). Wbrew wszelkim dowodom, organ I instancji błędnie ocenił, że toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie prawidłowości nabycia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa. Takie postępowanie nie toczy się, co wynika z załączonych pism Ministerstwa Rolnictwa z dnia 29.maja 2000r., jak i pisma Urzędu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 14.lipca 2000r., a wniosek J. O. o wstrzymanie sprzedaży działki do czasu uchwalenia ustawy reprywatyzacyjnej, nie wszczyna postępowania, określonego w art. 3 ustawy. Nie jest to bowiem postępowanie, dotyczące prawidłowości nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa. Spadkobiercy byłego właściciela jako podstawę swoich roszczeń wskazują wyłącznie ustawę reprywatyzacyjną, która nie została dotychczas uchwalona i nie istnieje w obrocie prawnym. Oczekiwanie na jej uchwalenie nie tworzy żadnego prawa podmiotowego dla spadkobierców byłych właścicieli majątków ziemskich, przejętych w trybie przepisów dekretu Polskiego Komitetu wyzwolenia Narodowego z dnia 6.września 1994r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z tych względów, zdaniem organu odwoławczego, brak jest podstaw do odmowy przekształcenia praw użytkowania wieczystego w prawo własności, zatem wniosek skarżących powinien być rozpatrzony merytorycznie na podstawie art. 1, 2 i 4 ustawy. Ponieważ zaś rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego postępowania wyjaśniającego w znacznej części, w szczególności opinii biegłego co do ceny rynkowej działki, przeto orzeczenie organu I instancji uchylono i przekazano sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła K. O., której decyzja powyższa została doręczona jako stronie postępowania. Podnosząc zarzut naruszenia art. 2 ust. 3 oraz art. 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jednolity Dz.U. Nr 65 z 1999r, poz. 746 ze zm.), wniosła o jej uchylenie i utrzymanie w mocy orzeczenia organu I instancji. W uzasadnieniu wskazała, iż nie zgadza się z treścią orzeczenia, bowiem problem reprywatyzacji jest powszechnie znany a okoliczność, iż ustawa regulująca tę materię nie została jeszcze uchwalona, nie odbiera właścicielom prawa do ubiegania się o przywrócenie dawnego status guo. Roszczenie o wydania nieruchomości nie ulega przedawnieniu a domaganie się stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i żądanie odszkodowania nie jest ograniczone żadnym terminem. Stąd też, zdaniem skarżącej, właściciel, który utracił własność wskutek bezprawnego wywłaszczenia, związanego z wprowadzeniem ustroju totalitarnego, winien mieć zagwarantowane prawo domagania się odpowiedniego zadośćuczynienia lub zwrotu nieruchomości.

Przepis art. 2 ust. 3 ustawy stanowi, że decyzja o przekształceniu nie narusza praw osób trzecich. W razie wydania decyzji uwzględniającej wniosek użytkowników wieczystych skarżąca nie będzie mogła domagać się skutecznie wydania spornej nieruchomości, bowiem wówczas "wejdą w grę przepisy Konstytucji chroniące prawa nabyte". W ocenie skarżącej, jedynie na tym etapie postępowania może ona realizować zagwarantowane jej Konstytucją prawo dochodzenia swojej własności.

Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.lutego 2001 r. odrzucono skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego.

Na wniosek skarżącej, postanowieniem z dnia 10.sierpnia 2001r., przywrócono natomiast K. O. termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło ojej oddalenie, wywodząc jak w treści zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, sprowadzających się do naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy, wskazało, iż skoro skarżąca nie posiada prawa podmiotowego do żądania zwrotu nieruchomości, nie jest zatem osobą trzecią w rozumieniu cytowanego przepisu.

Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.listopada 2001 r. oddalono wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) natomiast, sądy administracyjne

sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przy czyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach -stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zwanej w dalszej części rozważań p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, nie stwierdzono, by zaskarżone orzeczenie naruszało prawo.

Przed przystąpieniem do przedstawienia szczegółowych motywów orzeczenia podkreślić należy, że sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny, istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Tym samym działania przedsięwzięte przez skarżącą po dniu orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., pozostają bez wpływu na tę ocenę. Oznacza to, iż wystąpienie przez J. O., M. K. i J. K. w dniu 2.maja 200Ir. do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie "że dwór wraz z otaczającym go parkiem o powierzchni 22,4 hektara nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 zdanie ostatnie dekretu z dnia 6.września 1994r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Z roku 1935, nr 3, poz. 13), niezależnie od tego, czy swoim zakresem obejmował nieruchomość, będącą przedmiotem użytkowania wieczystego W. i R. małżonków O., G. i M. małżonków S., J. i H. małżonków B., D. K.-O. J. A., K. P. i I. W., pozostaje bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, która wydana została w dniu [...].

W tej dacie natomiast, nie toczyło się żadne postępowanie, którego przedmiotem byłaby prawidłowość nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, na której ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego. Dowodzi tego zarówno treść pisma Urzędu Wojewódzkiego w S. z dnia [...], jak i zaświadczenie tegoż Urzędu z dnia 9.grudnia 1994r. Pierwsze bowiem stanowi jedynie odpowiedź na pismo skarżącej o nieznanej treści, jak należy mniemać zbieżnej z treścią dokumentu przedłożonego w Gminie K.(w dniu 11 .grudnia 1990r.). Trudno jednoznacznie przesądzić, czy stanowiło ono decyzję administracyjną o odmowie zwrotu nieruchomości, bowiem brak jest możliwości ustalenia czy i ewentualnie jakie postępowanie zostało tymże wnioskiem wszczęte. Nawet gdyby wszakże przyjąć, iż tak jest w istocie, nieporozumieniem jest twierdzenie, zawarte w decyzji Wójta K., iż dowodzi ono, że postępowanie mające za przedmiot prawidłowość nabycia nieruchomości (zatem nie zwrot wynikający z oczekiwanej ustawy reprywatyzacyjnej), jest w toku. Treść wspomnianego pisma wskazuje bowiem J. O., K. O., M. K. i J. O. na konieczność uprzedniego uchwalenia ustawy reprywatyzacyjnej, bowiem przepisy "dekretu są nadal obowiązującą w tym przedmiocie normą prawną".

Wspomniane zaświadczenie Urzędu Wojewódzkiego z dnia 9.grudnia 1994r., stanowi natomiast dowód tego, ze nieruchomość o powierzchni 16,10 ha (w tym także działka o numerze ewidencyjnym 438a/l), została przejęta na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6.września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3 z 1945r., poz. 13). Trudno tym samym racjonalnie wytłumaczyć fakt, uznania powyższego zaświadczenia za dowód toczącego się postępowania, w przedmiocie prawidłowości nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Reasumując niezasadny jest zarzut skarżącej naruszenia art. 3 ustawy z dnia 4.września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tekst jednolity Dz.U. Nr 65 z 1999r., poz. 746 ze zm.), bowiem ustalenia poczynione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w tym zakresie są prawidłowe.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 2 ust. 3 cytowanej ustawy, gdyż w każdym razie, w dniu orzekania przez organ odwoławczy nie przysługiwało skarżącej żadne uprawnienie, które mogłoby być naruszone poprzez przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu we własność. Oczekiwanie na uchwalenie ustawy reprywatyzacyjnej nie jest ekspektatywą prawa własności, które podlegałoby ochronie.

Bezprzedmiotowe są natomiast wywody skarżącej dotyczące natury roszczenia windykacyjnego oraz uprawnienia do żądania stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Uprawnienie do wydania nieruchomości z art. 222 Kodeksu cywilnego, dotyczy bowiem właściciela a tego przymiotu skarżąca nie posiada, natomiast fakt, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w oparciu o przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, może być złożony bez ograniczenia terminem, nie ma w rozpoznawanej sprawie znaczenia. Istotne było bowiem czy toczy się (w dniu orzekania przez organ) postępowanie, mające za przedmiot prawidłowość nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa (lub jednostkę samorządu terytorialnego), nie zaś czy może się ono toczyć, w bliżej nieokreślonej zresztą, przyszłości.

Zastrzeżenia może budzić jedynie, uznanie skarżącej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze za stronę postępowania administracyjnego. Przy założeniu, iż posiada on interes prawny, w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, jako następczyni prawna M. K. (ponieważ nie należy do grona spadkobierców po T. K.), uznać należałoby, iż interes ten posiadaj ą również pozostali współspadkobiercy, w tym także po T. K. (M. K., J. O. i J. K.). W przeciwnym razie, potraktowanie jednego tylko z następców prawnych, poprzednich właścicieli nieruchomości jako strony postępowania, wydaje się pozbawione uzasadnienia. Ponieważ jednak uchybienie wspomniane nie ma wpływu na treść rozstrzygniecie, zaś z uwagi na jego kasacyjny charakter może być wyeliminowane w toku postępowania administracyjnego, pozostaje ono bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonego aktu.

Reasumując, z uwagi na fakt, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] odpowiada prawu, po myśli art. 151 p.s.a. skargę oddalono, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia.