Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1197/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Specjalista Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1.Przedmiotem skargi M.W. (dalej: skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: Zakład) w sprawie umorzenia należności z tytułu składek wydana ponownie po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 grudnia 2018r. I SA/Gl 1094/18.

2. Postępowanie przed organami.

2.1. W związku z wnioskiem otrzymanym 7 kwietnia 2017r. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych w terminie składek oraz ww. wyrokiem, na podstawie art. 138 § 1 ust. 1, w związku z art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r. poz. 2096, z późn. zm., dalej: k.p.a), Zakład utrzymał w mocy decyzję z [...]r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, w tym;

- składki na Ubezpieczenia Społeczne za okres 09/2006-12/2016 w kwocie [...] zł;

- składki za Ubezpieczenie Zdrowotne za okres 09/2006-12/2016 w kwocie [...] zł/

- składki na Fundusz Pracy za okres 09/2006-12/2016 w kwocie [...] zł;

- odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł naliczone na dzień 10 lutego 2017r.

W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z [...]r. Zakład odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres 09/2006-12/2016 w łącznej wysokości [...] zł, albowiem nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019r. poz. 300 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.)

Decyzją z [...]r. organ II instancji utrzymał w mocy decyzję z [...]r. o odmowie umorzenia należności.

Wyrokiem z dnia 21 listopada 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję z [...]r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że Zakład ponownie rozstrzygając sprawę, powinien dokonać analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz ustosunkować się do każdego dowodu, w szczególności w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek istniejących w chwili wydania decyzji.

Dnia [...]r., w związku z wyrokiem Sądu, wydano decyzję nr [...]utrzymującą w mocy decyzję z [...]r. W wyniku ponownej analizy, po ustaleniu, że należności będące przedmiotem postępowania nie uległy przedawnieniu, stwierdzono, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek art. 28 u.s.u.s.

Wyrokiem z 18 grudnia 2018r. I SA/Gl 1094/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję z [...]r., stwierdzając, że decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Uznał, że stanowisko organu w kwestii przedawnienia należności przedstawione w decyzji jest błędne. Zarzucił organowi, że choć powołuje się na okoliczności, które w jego ocenie skutkowały zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, to ich nie dokumentuje.

Dalej organ argumentował, że zaskarżoną decyzja Zakład odmówił umorzenia zaległości. W uzasadnieniu powołując się na art. 24 ust. 5-6 u.s.u.s. wskazał, że, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek za okres od 09/2006 do 08/2010 uległ zawieszeniu od [...]r., tj. od dnia doręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji określającej zadłużenie, która to decyzja była podstawą do skierowania należności do egzekucji. Zawiadomienie to było pierwszą czynnością, która w konsekwencji zmierzała do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Analogicznie, bieg terminu przedawnienia składek za okres od 09/2010 do 10/2016 uległ zawieszeniu od [...]r., a składek za okres od 11/2016 do 12/2016 od 16 lutego 2017r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji określającej zadłużenie.

W konsekwencji zadłużenie z tytułu składek za okres od 09/2006 do 12/2016 na dzień wydania decyzji z [...]r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek nie było przedawnione i mogło być przedmiotem postępowania w sprawie z wniosku z 10 lutego 2017r. o umorzenie należności z tytułu składek. Dokumenty, które obrazują wszystkie istotne okoliczności faktyczne, w tym dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności znajdują się w aktach sprawy (karty od nr 172 do nr 193).

W związku z ustaleniem przedmiotu sprawy, organ dokonał ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, aby ustalić, czy występują przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji z [...]r. odmawiającej umorzenia należności, jej zmianę lub utrzymanie w mocy.

Na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów ustalono, że skarżący wraz z matką J. Z., która osiąga dochód netto w kwocie ok. [...] zł, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe; z dokumentacji medycznej wynika, że matka skarżącego wymaga stałej opieki innych osób; zgodnie oświadczeniem - w 2018r. dochód z działalności wyniósł [...]zł; w 2016r. dochód z działalności wyniósł [...] zł; zarówno w 2014 r., jaki i w 2015r. dochód wyniósł [...] zł, w poprzednich latach także nie osiągał dochodów lub dochody były minimalne; nie wykazał innych źródeł osiągania dochodów.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 25 lutego 2017r. skarżący wskazał, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą łącznie [...] zł (w tym z tytułu czynszu w wysokości [...] zł oraz kosztów związanych z leczeniem w wysokości [...] zł). W skardze na decyzję organu z [...] r. wskazał, że wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego są znacznie wyższe i wynoszą [...] zł, w tym z tytułu czynszu w wysokości [...] zł, z tytułu opłat za gaz w wysokości [...] zł oraz opłat za energię elektryczną w wysokości [...] zł. Ponadto ponosi koszty związane z wykupem lekarstw na receptę w wysokości [...] zł oraz bez recepty w wysokości [...] zł; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, w bankach oraz innych instytucjach. Nie wykazał wysokości tych zobowiązań oraz na jaki cel zostały one zaciągnięte, informując, że zobowiązania nie są przez spłacane i dochodzone są w trybie egzekucyjnym przez komorników sądowych; przedłożył 12 kserokopii postanowień wydanych w latach 2014-2016 przez komorników sądowych o umorzeniu postępowań egzekucyjnych z uwagi na stwierdzenie bezskuteczności egzekucji; przedstawił kserokopię powiadomienia z [...] r. dotyczącego lokalu mieszkalnego, z którego wynika, że miesięczny czynsz wynosi [...] zł.

Zakład ustalił, że skarżący: jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Nie zatrudnia pracowników. Na koncie aktualnie figuruje należność za okres 09/2006-06/2019. Prowadzi działalność i nie reguluje bieżących składek; w roku 2018 dochód z działalności wyniósł [...] zł (zgodnie z dokumentem wydanym [...] r. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. , przychód wyniósł [...] zł); w roku 2017 strata z działalności wyniosła [...] zł (zgodnie z dokumentem wydanym [...]r. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., przychód wyniósł [...] zł); jak do tej pory nie wystąpił z wnioskiem do ZUS o przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego; matka zgłoszona jest do ubezpieczeń jako osoba pobierająca świadczenie w wysokości netto [...] zł; prowadzi działalność gospodarczą od 8 maja 1991r. Przeważająca wykonywana działalność: sprzedaż hurtowa i detaliczna samochodów osobowych i furgonetek; zgodnie z danymi zawartymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej - działalność gospodarcza jest aktywnie prowadzona; ustalona na podstawie danych ekonomiczno-finansowych za okres 01/2016-12/2018 kategoria ratingowa, oznacza, że kondycja firmy jest zadowalająca (relatywnie niższa wiarygodność finansowa, wystarczająca zdolność do obsługi zobowiązań w przeciętnych lub sprzyjających warunkach gospodarczych, wysoki lub średni poziom odzyskania wierzytelności w przypadku wystąpienia niewypłacalności); nie jest właścicielem majątku ruchomego ani nieruchomości; egzekucja prowadzona jest przez Dyrektora Oddziału ZUS w C. do Pana rachunków bankowych ([...], [...] oraz [...]), aktualnie do należności za okres 09/2006-10/2018. Postępowanie egzekucyjne prowadzone do rachunku bankowego w [...] jest częściowo skuteczne. [...]r. oraz [...]r. uzyskano w ramach działań egzekucyjnych wpłaty na poczet zadłużenia na łączną kwotę [...] zł. Na pozostałych dwóch rachunkach występuje zbieg egzekucji z komornikami sądowymi (zbieg z pięcioma komornikami sądowymi);

31 stycznia 2018r. skarżący wystąpił z nowym wnioskiem o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy do 31 grudnia 2017r., do którego 25 czerwca 2018r. przedłożył kserokopię karty informacyjnej z leczenia szpitalnego matki z [...]r. Swój wniosek uzasadnił koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad przewlekle chorą matką, która wyklucza prowadzenie dochodowej działalności gospodarczej i opłacenie składek. Poinformował, że cała dokumentacja dotycząca sprawy znajduje się w posiadaniu ZUS. Dodatkowo wskazał, że jak wynika z ustawy, płatnik składek zobowiązany jest do opłacania składek z dochodów własnych, zatem oczywistym jest, ze brak jakichkolwiek dochodów uniemożliwia opłacanie składek. Pismem z [...]r. zawieszono postępowanie administracyjne do czasu złożenia wymaganych przez dokumentów. Pismem z [...]r. wysłano do skarżącego wezwanie z prośbą o podanie ostatecznego terminu dostarczenia wymaganej dokumentacji. 13 czerwca 2018r. skarżący dostarczył kartę informacyjną z leczenia szpitalnego. [...]r., po analizie sprawy, wydana została przez Oddział decyzja odmawiająca umorzenia znanych na dzień złożenia wniosku należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości [...] zł. Zdaniem Oddziału nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 u.s.u.s.

Pismem z 2 października 2018r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Swój wniosek uzasadnił całkowitym brakiem możliwości spłaty powstałego zadłużenia wynikającym z braku dochodów. Wskazał, że całkowity dochód z prowadzenia działalności w roku 2018 wyniósł [...] zł. Zatem nie posiada możliwości nie tylko na całkowitą spłatę zadłużenia, ale również na spłatę w ratach. Zaznaczył, że brak dochodów nie jest incydentalny, lecz ma charakter ciągły i stan ten utrzymuje się od wielu lat. [...]r. wydana została decyzja uchylająca decyzję z [...]r. celem przekazania wniosku do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Postępowaniem objęte były okresy, co do których w tym samym czasie prowadzone było inne postępowanie administracyjne. Należności za okres 09/2006-12/2006 objęte były postępowaniem, w którym została wydana decyzja nr [...]z [...]r. Organ II instancji nakazał, aby Oddział podejmując ponownie postępowanie w sprawie, podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i objął postępowaniem administracyjnym składki, które nie są rozpatrywane w równolegle toczącym się postępowaniu.

Decyzja doręczona została [...]r., uprawomocniła się [...]r. [...]r. została wydana decyzja umarzająca postępowanie administracyjne w części dotyczącej umorzenia należności za okres od 09/2006 do 12/2016. [...]., po ponownej analizie sprawy, odmówiono umorzenia należności za okres 01/2017-11/2017 w łącznej kwocie [...]zł.

Dalej Zakład wskazał, że stan faktyczny w sprawie został ponownie przeanalizowany i oceniony w odniesieniu do obowiązujących przepisów prawa warunkujących umorzenie należności, a mianowicie: art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s; art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Oddział argumentował, że z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w Pana sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b w stosunku do zadłużenia skarżącego również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego jego działalności. Przesłanka art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania w przypadku, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł). Ponieważ nadal prowadzi działalność gospodarczą, przesłanka wymieniona w pkt 3 nie ma zastosowania. Zdaniem organu nie wystąpiła także przesłanka wymieniona w pkt 5. Przedstawione przez skarżącego kserokopie postanowień Komorników Sądowych umarzające postępowania egzekucyjne ze względu na ich bezskuteczność nie były prowadzone w stosunku do należności z tytułu składek, tylko wierzytelności o charakterze cywilno-prawnym. Ponadto prowadzone obecnie przez Dyrektora Oddziału ZUS postępowanie egzekucyjne do rachunku bankowego jest częściowo skuteczne, dotychczas uzyskane zostały wpłaty egzekucyjne na łączną kwotę [...]zł, zatem nie można również uznać, aby w wypadku wystąpiła okoliczność określona w art. 28 ust. 3 pkt 6.

Z tych powodów nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność Zakład może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Do szczególnych sytuacji określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zalicza się przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Oddziału w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1, albowiem skarżący nie wykazał, że ze względu na swoją indywidualną sytuację (ważny interes osoby zobowiązanej, interes publiczny) nie jest w stanie uregulować zadłużenia w dłuższym okresie czasu np. w ramach zawartego z ZUS układu ratalnego, i że spowoduje to brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego matki. Nadal jest przedsiębiorcą. W roku 2018r. z działalności gospodarczej uzyskał dochód w kwocie [...] zł (zgodnie z dokumentem wydanym przez urząd skarbowy).

Umorzenie należności z tytułu składek nie może mieć charakteru przedwczesnego. Dochody z działalności gospodarczej mogą wzrosnąć nawet w nieodległej perspektywie czasowej, a skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o ewentualnym niezaspakajaniu swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Również fakt, że skarżący posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli nie jest dostateczną przesłanką do umorzenia należności. Należności z tytułu składek mają pierwszeństwo zaspokojenia przed wskazanymi we wniosku zobowiązaniami z tytułu zaciągniętych kredytów, w bankach, czy innych instytucjach, wobec czego są dochodzone w pierwszej kolejności. Ponadto rezygnacja organu z dochodzenia należności z tytułu składek doprowadziłoby do uprzywilejowania wskazanych we wniosku należności cywilnoprawnych, a to jest niedopuszczalne.

Ponadto wykazane przez skarżącego wydatki, potwierdzone dołączonymi do sprawy kserokopiami rachunków i faktur, w tym za lokal mieszkalny położony w K. przy [...], za gaz i elektryczność oraz za wykupione leki adresowane są na matkę skarżącego, która posiada odrębny dochód. Zatem ciężar utrzymania gospodarstwa domowego rozkłada się także na matkę skarżącego.

W niniejszej sprawie nie wystąpił także interes publiczny. Pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy.

Ponadto skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności, dlatego wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia przesłanka nie wystąpiła.

W ocenie organu nie można również uznać, że w sprawie wystąpiła przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia. Z przedstawionej przez skarżącego kserokopii dokumentacji medycznej matki wynika, że wymaga ona stałej opieki, jednakże z dokumentacji tej nie wynika jednoznacznie, że ciężar opieki spoczywa wyłącznie na skarżącym, który jest przedsiębiorcą i pomimo rzekomego wyłącznego sprawowania opieki nad matką, nie zawiesił jej wykonywania, zatem nie można uznać, że opieka nad matką uniemożliwia prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto skarżący nie udowodnił, że brakuje mu środków finansowych na kupno lekarstw (do akt sprawy nie dołączył np. niezrealizowanych recept).

Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. Uwzględniając wszystkie okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że na chwilę obecną decyzja o umorzeniu należności byłaby decyzją przedwczesną. Umorzenie należności stanowiłoby skarżącego uprzywilejowanie w stosunku do innych dłużników, którzy pomimo trudnej sytuacji podejmują się spłaty ciążących na nich zobowiązań.

Organ nie kwestionuje, że jednorazowa spłata należności wraz z odsetkami może okazać się na dzień dzisiejszy niemożliwa, jednak nic nie stoi na przeszkodzie aby skarżący mógł przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych należności w ramach umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty z harmonogramem spłaty dostosowanym do rzeczywistych możliwości płatniczych.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze skarżący podniósł brak bezstronności, powoływaniem się na przepisy prawa, z których ZUS wysnuwa błędne wnioski, zaprzeczanie oczywistym faktom oraz podawanie nieprawdziwych danych dotyczących okresu prowadzenia przeze mnie działalności gospodarczej, co jednoznacznie potwierdza wydawanie "z urzędu" wszelkich decyzji bez wnikliwej i bezstronnej analizy stanu faktycznego. Wniósł o całkowite umorzenie zaległych składek.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna jednak z innych powodów, aniżeli w niej podniesione. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a – który w tej sprawie nie ma zastosowania).

4.2. Podstawę umorzenia zaległych należności składkowych zasadniczo stanowi art. 28 ust. 1-3b u.s.u.s. Zgodnie z tą regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Poza tym, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3b tej ustawy stanowi ponadto, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Aktem wykonawczym, o którym wyżej mowa, jest (już wyżej wymienione) rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Stanowi ono w § 3 ust. 1, że:

Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

4.3. W realiach niniejszej sprawy Zakład odmawiając umorzenia zaległych należności składkowych stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek "całkowitej nieściągalności" wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. O ile wydaje się jasne, że w realiach tej sprawy przesłanki wskazane w punktach 1-4b oraz w punkcie 6 tego przepisu nie występują, o tyle należy poświęcić nieco uwagi przesłance wskazanej w jego punkcie 5. Można przypomnieć, że stanowi on, iż całkowita nieściągalność zachodzi, jeśli naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ zauważył, że w aktach sprawy znajdują się kopie postanowień komorników sądowych wydanych w latach 2014-2016, z których wynika, iż działania egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego były umarzane ze względu na ich bezskuteczność. Jednak stwierdził, że nie można mówić o wystąpieniu omawianej teraz przesłanki umorzenia, gdyż egzekucja skierowana do rachunku bankowego skarżącego pozwoliła w 2018 r. na wyegzekwowanie kwoty [...] zł.

Sąd stwierdza, że w aktach sprawy nie ma dowodów (dokumentów), z których wynikałaby wskazana przez organ okoliczność częściowej skuteczności egzekucji w 2018 r. Z tych względów za całkowicie gołosłowne uznać należy stanowisko organu, że nie wystąpiła także przesłanka wymieniona w pkt 5 art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Nie można także podzielić poglądu, że skoro przedstawione przez skarżącego kserokopie postanowień Komorników Sądowych umarzające postępowania egzekucyjne ze względu na ich bezskuteczność nie były prowadzone w stosunku do należności z tytułu składek, tylko wierzytelności o charakterze cywilno-prawnym, to nie można mówić o bezskuteczności egzekucji.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Oddział poprzez nieudokumentowanie częściowej skuteczności egzekucji wobec skarżącego, dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd podkreśla, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku skuteczności egzekucji) powinien być bowiem oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale nie mających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji (por. wyroki WSA w Gliwicach z 26 lipca 2016 r., I SA/Gl 50/16; z 11 lutego 2015 r., I SA/Gl 709/14; z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14; wyrok WSA w Warszawie z 8 sierpnia 2007 r., VII SA/Wa 1034/07; wyrok NSA z 29 listopada 2004 r., OSK 813/04; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 2 lipca 2009 r., II SA/Go 367/09; wyrok WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2008 r., III SA/Po 685/07; wyrok WSA w Białymstoku z 12 czerwca 2006 r., II SA/Bk 219/06).

Zdaniem Sądu brak udokumentowania skuteczności częściowej egzekucji wobec majątku skarżącego nie pozwala na wykluczenie istnienia przesłanki umożliwiającej organowi umorzenie zaległych należności składkowych, wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., a następnie rozważenia przesłanek o których mowa w rozporządzeniu.

4.4. W postępowaniu ponownym Oddział będzie miał na uwadze, że wszystkie jego ustalenia faktyczne muszą znajdować oparcie w aktach sprawy. Niedopuszczalne jest opieranie się przy wydawaniu decyzji na dokumentach znanych organowi z urzędu, ale nie załączonych (w oryginale albo odpisie) do tychże akt. Jeśli więc Oddział chce wykazać, że egzekucja do majątku skarżącego jest częściowo skuteczna powinien do akt sprawy dołączyć dokument (dokumenty), z których to wynika.

4.5. Mając na uwadze powyższe Sąd na zasadzie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący działający osobiście i zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e. p.p.s.a.), nie wykazał, że poniósł jakiekolwiek wydatki w związku z niniejszym postępowaniem, niezbędne do celowego dochodzenia jego praw (art. 200 p.p.s.a.).