Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 922/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 8 , art. 10
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 11 ust. 2, art. 107 pkt 4a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant: Specjalista Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 13 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 13 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 28 stycznia 2021 r. o odmowie przyznania M. T. (dalej również jako "strona". "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na żywność z programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem zawartym w piśmie z dnia 29 grudnia 2020 r. skierowanym do ośrodka pomocy społecznej M. T. wystąpiła o przyznanie dla niej oraz jej "chorej przewlekle niepełnosprawnej rodziny zasiłków: stałego, okresowego, celowych na leki, koszty leczenia, żywność, środki higieny, rachunki za gaz, prąd, czynsz, zasiłków z programu rządowego, zasiłków na zakup posiłku i żywności, dożywianie, opłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, emerytalno - rentowe". Wnioskodawczyni wskazała, że w jej rodzinie są trzy osoby, które chorują przewlekle i wymagają stałego leczenia (I. T. matka, A. T. siostra, K. T. ojciec). Jednocześnie zarówno matka i siostra są niepełnoprawne w stopniu znacznym i niezdolne do samodzielnej egzystencji, a opieka która zapewnia im wnioskodawczyni wyklucza możliwość podjęcia przez nią pracy zarobkowej. We wniosku podkreślano, ze sytuacja rodziny jest znana Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w G. oraz, że w związku z nadal trwającą epidemią Covid-19" strona wnosi o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego "na ten sam numer telefonu [...]".

Pismem z dnia 12 stycznia 2021 r. zatytułowanym "Wezwanie do kontaktu w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania" Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G. wezwał M. T. do kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania, terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. W piśmie wskazano, że w przypadku braku kontaktu w tym terminie, takie zachowanie zostanie uznane za brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s.") stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwanie zostało doręczone M. T. w dniu 22 stycznia 2021 r. Zwrotne potwierdzenie odbioru jako dowód doręczenia wezwania zostało przekazane nadawcy przesyłki, to jest Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w G. w dniu 28 stycznia 2021 r.

Po otrzymaniu zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, organ w dniu 28 stycznia 2021 r. sporządził skierowane do M. T. zawiadomienie informujące ją na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., aktualny tekst jednolity: Dz.U z 2021 r., poz. 735, dalej jako "k.p.a.") o wszczęciu postępowania w sprawie z opisanego na wstępie wniosku z dnia 29 grudnia 2020 r. W związku z powyższym w zawiadomieniu poinformowano też stronę, że zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wskazano, że zebrane dowody i materiału znajdują się w DOPS nr [...] w G. przy ul. [...] pokój [...] i można się z nimi zapoznać w godzinach 7:45-11;15.15-15:45. W piśmie zaznaczono końcowo, że organ wyda decyzję w przedmiotowej sprawie niezwłocznie, lecz nie wcześniej niż po upływie 3 dni od daty doręczenia M. T. niniejszego zawiadomienia. W rubryce "potwierdzam odbiór, data i podpis" poczyniono odręczną adnotację o treści "z uwagi na zagrożenie epidemiczne podpis niemożliwy".

W tym samym dniu, to jest 28 stycznia 2021 r. Kierownik Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., wydał decyzję o odmowie przyznania M. T. zasiłku celowego na żywność z programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (decyzja z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...]).

Powołując się na art. 11 w zw. z art. 107 pkt 4a ustawy u.p.s. organ wskazał, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ wskazał, że w jego ocenie z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że po stronie wnioskodawczyni zachodzi brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu sytuacji, w której znalazła się rodzina. W tym zakresie wskazano, że podaniem z dnia 29 grudnia 2020r. M. T. zgłosiła potrzebę pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Pomimo jednak wielokrotnych prób podjęcia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z wnioskodawczynią przez pracownika socjalnego, wywiadu nie przeprowadzono. Organ podkreślił, że pracownik miał udawać się kilkukrotnie do mieszkania wnioskodawczyni, niestety nie został wpuszczony. Dnia 12 stycznia 2021 r. zostało zatem wysłane do wnioskodawczyni wezwanie z prośbą o kontakt telefoniczny w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. Dnia 22 stycznia 2021 r. wnioskodawczyni odebrała pismo, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Do dnia wydania decyzji, to jest 28 stycznia 2021 r. nie nawiązała jednak żadnego kontaktu z organem, który jest niezbędny do wydania decyzji pozytywnej w zakresie przyznania świadczenia.

Jednocześnie wskazano, że ośrodek jest w posiadaniu dokumentacji poświadczającej, że rodzina strony jest w stanie przezwyciężyć swoją trudną sytuację życiową. Posiada bowiem w ocenie organu środki finansowe na utrzymanie. Niemniej właśnie z uwagi na swoją postawę i brak współpracy z pracownikiem socjalnym, a przede wszystkim z opiekunem prawnym A. T., systematycznie blokuje sobie drogę do odpowiednich warunków bytowych i finansowych. W tym zakresie wskazano na posiadane przez K. T. prawo do emerytury, której wypłata została zawieszona jego własny wniosek oraz na przyznane mu świadczenie pielęgnacyjne na córkę A. w kwocie 1.830 zł, którego wypłata została wstrzymana z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a prawo do świadczenia wygasło. Ponadto wskazano, że I. T. pobiera świadczenie uzupełniające 500 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Natomiast całkowicie ubezwłasnowolniona A. T., której opiekunem prawnym jest K. G. ma prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł. oraz przysługuje jej renta oraz świadczenie uzupełniające w łącznej kwocie 1.525 zł. Świadczenia te pobiera opiekun prawny, nie ma jednak możliwości ich przekazania, ponieważ nie zostaje wpuszczona do mieszkania, nikt nie odbiera telefonów, na wezwania nie ma żadnej odpowiedzi.

W aktach sprawy znajduje się ponadto dołączona do decyzji i sporządzona dnia 28 stycznia 2021 r. "Adnotacja do decyzji nr [...] z dnia 28.01.2021", gdzie wskazano, że w oparciu o art. 10 ust. 3 k.p.a. "organ odstępuje od zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienia stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów o materiałów oraz zgłoszonych żądań, ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego związane z obowiązywaniem stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu Covid-19. Załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki".

W złożonym odwołaniu M. T. zakwestionowała dopuszczalność odmowy przyznania jej świadczenia na podstawie z art. 11 k.p.a., ponieważ zarzucany jej w decyzji brak współpracy z organem nie odpowiada prawdzie. Strona podkreśliła, że zwróciła się do organu o przeprowadzanie telefonicznego wywiadu środowiskowego. Wywiad w takiej formie, o jaką wnioskowała skarżąca w czasie ogłoszonego przez rząd stanu epidemii, jak wskazuje ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej jako "ustawa covidowa"), był zaś wystarczający i zastępujący wywiad w miejscu zamieszkania oraz pozwalał zapobiec zarażeniu się koronawirusem. Jednocześnie wbrew temu co napisano w uzasadnieniu decyzji, żaden pracownik socjalny nie przybył do rodziny na wywiad w miejscu zamieszkania. Strona podkreśliła, że przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania było ryzykowne, ponieważ rodzina wnioskodawczyni jest szczególnie narażona na zarażenie się koronawirusem, w sytuacji gdy w skład rodziny wchodzą aż trzy osoby przewlekle chore, w tym dwie niepełnosprawne w stopniu znacznym. Ponadto sytuacja rodziny jest dobrze znana organowi.

Decyzją z dnia 13 września 2021 r. (nr[...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując, że z uwagi na stan prawny i faktyczny rozpoznawanej sprawy zdaniem organu odwoławczego zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami obowiązującego prawa i znajduje uzasadnienie w przekazanym materiale dowodowym.

W tym zakresie wskazano, że z akt sprawy wynika bezspornie, iż mając na względzie żądanie strony objęte podaniem z dnia 29 grudnia 2020 r. w zakresie obejmującym wniosek o przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego organ I instancji poczynił wystarczające starania i działania w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, majątkowej, lokalowej, zdrowotnej i zawodowej wnioskodawczym. Organ I instancji słusznie tym samym stwierdził, że po stronie wnioskodawczyni zachodzi brak współdziałania z ośrodkiem pomocy społecznej w celu rozwiązania sytuacji, w której rodzina się znalazła, ponieważ mimo kilkukrotnych prób podjęcia wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego tego ośrodka, wywiadu nie przeprowadzono. Pracownik socjalny kilkukrotnie udawał się do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni niestety nie został wpuszczony. Następnie dnia 12 stycznia 2021 r. organ I instancji wysłał do strony wezwanie z prośbą o kontakt telefoniczny w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. Mimo osobistego odebrania przez stronę przesyłki z wezwaniem dnia 22 stycznia 2021 r., strona nie nawiązała kontaktu z organem I instancji do dnia wydania decyzji w sprawie. Wskutek braku odpowiedzi i kontaktu ze strony M. T. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zostało uniemożliwione z przyczyn niezależnych od organu I instancji.

Jednocześnie z ustaleń postępowania wynika, iż organ I instancji był w posiadaniu dokumentacji poświadczającej, że rodzina wnioskodawczyni jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe i możliwości. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wskazał, że przychyla się do stanowiska organu I instancji, że rodzina wnioskodawczyni posiada wystarczające środki finansowe na utrzymanie rodziny a ze względu na swoją bierną postawę jak i brak współpracy z pracownikiem socjalnym a także opiekunem prawnym A. T., członkowie rodziny swoim postępowaniem sami blokują sobie drogę do odpowiednich warunków bytowych i finansowych. Unikanie czy też nie wyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez osobę ubiegająca się o przyznanie pomocy społecznej przesądziło zatem o uznaniu, iż strona nie wyraża woli współpracy z pracownikiem socjalnym w celu poprawy sytuacji rodziny. Tym samym w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka z art. 11 ust. 2 w związku z art. 107 pkt 4a ustawy k.p.a., co z kolei skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Nieuzasadnione zaniechanie czy też unikanie kontaktu z pracownikiem socjalnym uniemożliwiło bowiem organowi przeprowadzenie szczegółowych ustaleń w zakresie określonym przepisem art. 107 k.p.a. co skutkowało brakiem oceny pozytywnych przesłanek warunkujących prawo strony do wnioskowanego świadczenia.

Przyznanie pomocy jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny ubiegającej się o jej przyznanie jej świadczenia. Organ I instancji nie ma jednak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia w sytuacji gdy podmiot wnoszący o jego przyznanie pozostaje bierny i nie wykazuje wymaganej aktywności w celu współpracy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który jest głównym środkiem dowodowym pozwalającym na ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej takiego podmiotu w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie przyznania świadczeń przewidzianych ustawą o pomocy społecznej.

Organ I instancji z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy u.p.s. miał zatem prawo odmówić stronie wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji wyjaśnił, że ustalenia w zakresie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zostały ustalone zgodnie z dyspozycją przepisu art. 15o ust.1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjami kryzysowych (tj. Dz. U poz. 374 z 2020r., ze zm.). Z ustaleń organu I instancji wynika zaś wprost, iż strona nie wykazała zainteresowania i chęci w celu podjęcia działań zmierzających do zmiany czy polepszenia sytuacji finansowej rodziny. Mimo prób i starań podejmowanych przez organ I instancji strona nie wykazała też żadnej inicjatywy by umożliwić pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Poza tym przywołane przez organ w uzasadnieniu fakty oznaczają, że strona jak i poszczególni członkowie jej rodziny nie zostali pozbawieni wsparcia ze strony ośrodka, jak i innych instytucji państwowych.

M. T. zakwestionowała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie przyznania świadczenia w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżąca zwróciła się do Sądu o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie pozytywnej dla niej decyzji o przyznaniu świadczenia.

Skarżąca podniosła, że wbrew twierdzeniom organu odpowiedziała ona na skierowane do niej wezwanie z dnia 12 stycznia 2021 r. Odpowiedź na wezwanie zawarta w sporządzonym przez skarżącą piśmie z dnia 27 stycznia 2021 r. została, w tym też dniu wrzucona przez nią do skrzynki (tzw. wrzutki) znajdującej się w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] w G. W piśmie tym skarżąca podała swój numer telefonu oraz po raz kolejny zwróciła się z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie rozmowy telefonicznej, tak jak o to wnosiła we wniosku z grudnia 2020 r. Skarżąca tak jak w odwołaniu podkreśliła, że nie można stawiać jej zarzutu unikania przeprowadzenia wywiadu w sytuacji gdy sama o przeprowadzenie tego wywiadu zabiegała w formie dozwolonej przez ustawę covidową. Jednocześnie co powinno zostać uwzględnione przez organ taka forma przeprowadzenia wywiadu była w sytuacji epidemii i wielu osób przewlekle chorych w rodzinie po prostu bardziej wskazana. Strona skarżąca odniosła się następnie obszernie do wyszególnionych przez organy środków finansowych, którymi według ich wiedzy dysponuje rodzina, wskazując w tym zakresie, że większość z nich nie jest w dyspozycji rodziny. W ocenie strony skarżącej organ I instancji doskonale zna trudną sytuację jej rodziny, pomimo tego stale podejmuje działania niekorzystne dla poszczególnych jej członków, w tym m.in. występował do Prokuratury z zawiadomieniem, że K. T. stosuje przemoc względem rodziny oraz wystąpił o przymusowe ubezwłasnowolnienie A. T., jej leczenie szpitalne oraz złożył też odrębnie wniosek o ustanowienie dla niej opiekuna prawnego spoza członków rodziny. W efekcie opiekun prawny nie przekazuje należnych A. T. środków ani podczas wizyt osobistych, ani też nie dokonuje przelewów. Skarżąca zakwestionowała także poczynione przez organ ustalenie jakoby względem K. T. została wydana decyzja o przyznaniu emerytury. Skoro zaś takiego świadczenia nie przyznano, to K. T. nie mógł wystąpić o wstrzymanie wypłaty nieistniejącego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazano, że w znajdującym się w aktach sprawy wywiadzie środowiskowym z dnia 28 stycznia 2021 r. wskazano, że pracownik socjalny próbował się telefonicznie kontaktować z wnioskodawczynią, ale nie odebrała ona telefonu. Poza tym ubiegając się o przyznanie świadczenia strona została poinformowana o konieczności wejścia w środowisko, co zapewne związane było ze szczególnie trudną i skomplikowaną sytuacją rodziny, a uzasadniane było koniecznością pozyskania informacji istotnych i oceny rzeczywistej sytuacji rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 września 2021 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 28 stycznia 2021 r. o odmowie przyznania zasiłku celowego na żywność z programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności - a więc mamy tutaj do czynienia z wyliczeniem otwartym - na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W oparciu o art. 8 u.p.s. świadczenie to zależne jest od kryterium dochodowego, choć przepis art. 39 u.p.s., w którym uregulowano zasiłek celowy tego wprost nie przewiduje.

Aby organ mógł w ogóle rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie świadczenia (zasiłku celowego) musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, co umożliwia w szczególności (obligatoryjny) dowód w postaci wywiadu środowiskowego. O ile jednak organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych zgodnie z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4a ustawy u.p.s. Tym samym dokonanie wykładni tych przepisów ma istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego uznaje się bowiem za przejaw uniemożliwienia ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinno-majątkowej, a tym samym brak współdziałania przez wnioskodawcę, który wystąpił o świadczenie z organem prowadzących postępowanie w celu merytorycznego rozpoznania jego wniosku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 403/21).

Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.), a decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Jak stanowi ustawa wywiad taki przeprowadza się i służy on ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób oraz rodzin ubiegających się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 u.p.s.).

Konsekwencje braku współdziałania z organem zostały z kolei ogólnie unormowane w art. 11 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Jednocześnie przyjmuje się, że odmowa przeprowadzenia wywiadu lub uniemożliwienie prowadzenia wywiadu środowiskowego musi być kwalifikowane właśnie jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. W sytuacji bowiem, gdy wnioskodawca swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają jego zachowania, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, albowiem brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 października 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 580/21).

Dotyczące tego rodzaju zachowania konsekwencje zostały przy tym także unormowane przez ustawodawcę poprzez art. 107 ust. 4a ustawy u.p.s., zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie jako podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji wskazano zatem przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. w zw. z art. 107 ust. 4a tej ustawy. W ocenie organów obu instancji, skarżąca swoim zachowaniem uniemożliwiła bowiem przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W zaskarżonej decyzji, jak i w poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. wskazuje się w tym przedmiocie, że powyższe ma wynikać jednoznacznie z akt rozpoznawanej sprawy, jak i to, że bezspornie organ I instancji miał poczynić wystarczające starania w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, majątkowej, lokalowej, zdrowotnej i zawodowej wnioskodawczyni, a jedynie przez brak jej współdziałania, nie mógł tych wszystkich okoliczności faktycznych ostatecznie ustalić.

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Sąd ma zatem obowiązek ich wnikliwego przeanalizowania.

W niniejszej sprawie dokonana analiza akt nakazuje Sądowi jednoznacznie zakwestionować opisane wyżej stanowisko organów, co do prawidłowego zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. w zw. z art. 107 ust. 4a tej ustawy oraz zgodność z prawem dokonanej odmowy przyznania świadczenia z uwagi na brak współdziałania osoby wnioskującej o świadczenie. Zdaniem Sądu, z akt sprawy wynika bowiem, że w rzeczywistości to nie postępowanie skarżącej, ale właśnie zachowanie się organu I instancji doprowadziły do nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawie, z uwagi na ogół opisanych poniżej działań i zaniechań tego organu, poprzez które w sprawie doszło do istotnego (to jest mającego wpływ na wynik sprawy) naruszenia zasady zapewniania stronie czynnego udziału w postępowaniu wyrażonej w art. 10 k.p.a., a także zasady prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a., przy stosowaniu której organy mają obowiązek stosować zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania wynikające z uregulowań Konstytucji RP.

Na wstępie zaznaczyć należy, że akta sprawy nie potwierdzają aby pracownik socjalny, jak wskazuje się w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, kilkukrotnie w toku postępowania udawał się do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni (i nie został wpuszczony do mieszkania). Tego rodzaju działania nie zostały formalnie odnotowane w treści zawartych w aktach sprawy dokumentów, co zdaniem Sądu, podważa wiarygodność twierdzenia, aby próby przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania skarżącej były podejmowane kilkakrotnie, skoro z żadnej z tych prób nie sporządzono notatek służbowych, ani też nie utrwalono tego rodzaju zdarzenia w inny sposób. Z akt sprawy nie wynika nawet kiedy, tzn. w jakiej dacie pracownik socjalny miał być w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni. Wzmianka o tego rodzaju działaniach nie została wskazana w formularzu "Aktualizacji wywiadu środowiskowego" z dnia 28 stycznia 2021 r. (- k. 29 akt administracyjnych organu I instancji). Wpisanie w tym dokumencie, że nie ustalono wysokości dochodu rodziny z uwagi na brak takiej możliwości bo "klientka nie wpuszcza do mieszkania, nie odbiera telefonu" w okolicznościach przymiotowej sprawy, w ocenie Sądu, nie może być uznane za wystarczający dowód, że organ podjął wielokrotne próby przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania. Szczególnie, że okoliczności tej nie potwierdza skarżąca, a z zawartej w opisywanym dokumencie "ocenie sytuacji osoby rodziny, wnioski pracownika socjalnego" wskazano jedynie na to, że w dniu 12 stycznia 2021 r. podjęto próbę nawiązania kontaktu telefonicznego, ale telefon nie został odebrany wobec czego do skarżącej wysłano wezwanie odebrane przez nią w dniu 22 stycznia 2021 r." Akta sprawy dokumentują zatem, co najwyżej jedną próbę nawiązania kontaktu telefonicznego ze skarżącą, której jednak nie podjęto - co również istotne - w celu przeprowadzenia w tej formie wywiadu środowiskowego, o co wnosiła skarżąca. Organy przyjmując ustalenie, że pracownik socjalny wielokrotnie był w miejscu zamieszkania skarżącej i nie został wpuszczony do mieszkania, miały obowiązek wykazać, na jakim dowodzie oparły swoje ustalenie w tym przedmiocie, czego jednak nie uczyniły. Jednocześnie zaś z tej właśnie okoliczności wywiodły, że skarżąca nie współdziała z organem, ponieważ uniemożliwiła w ten sposób przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co stanowiło przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jednocześnie jak zasadnie podnosi skarżąca organy w żaden sposób nie wyjaśniły, ani nie wykazały, z jakich powodów w przedmiotowej sprawie uznano konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego - tylko w miejscu zamieszkania - M. T., skoro we wniosku z dnia 29 grudnia 2020 r. o przyznanie świadczenia wnioskodawczyni zabiegała o przeprowadzenie wywiadu w formie rozmowy telefonicznej z uwagi na ogłoszony stan epidemii i chęć uniknięcia sytuacji narażenia chorych i starszych osób w jej rodzinie, na zarażenie koronawirusem.

Wniosek skarżącej z dnia 29 grudnia 2020 r. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie rozmowy telefonicznej nie został bowiem w istocie przez organ w ogóle rozpoznany. W szczególności, jak wynika z akt sprawy, wezwaniem z dnia 12 stycznia 2021 r. organ nie wystąpił do skarżącej, jak wskazuje się w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z "prośbą o kontakt telefoniczny w celu ustalenia wywiadu środowiskowego". Wskazane pismo zostało jednoznacznie zatytułowane jako "Wezwanie do kontaktu w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania". Poprzez to pismo Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G. wezwał M. T. do kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania, terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. W piśmie tym wskazano, że w przypadku braku kontaktu w tym terminie, takie zachowanie zostanie uznane za brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z treści wskazanego wezwania nie można zaś wnioskować w szczególności, aby w jego ramach (jak wskazuje się w odpowiedzi na skargę) skarżąca została poinformowana "o konieczności wejścia w środowisko". Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżąca w ogóle była informowana o takiej konieczności. Ponadto, organ w żaden sposób w treści wezwania nie wyjaśnił z jakich względów uznał, że wywiad musi być przeprowadzony w miejscu zamieszkania, a tym samym zarazem dlaczego nie może zostać uwzględniona prośba skarżącej o przeprowadzenie wywiadu telefonicznie. Pomimo, że ustawa covidowa pozwalała organowi na tego rodzaju działanie, a on sam wydając decyzję uznał, że z powodu epidemii zaistniała konieczność odstąpienia od zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie.

W wezwaniu nie określono również jednoznacznie gdzie i do kogo skarżąca ma się zgłosić oraz w jakiej formie ma to nastąpić, wskazując jedynie na obowiązek "nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym", co jest wysoce nieprecyzyjne. Jednocześnie trudno znaleźć uzasadnienie dla wyznaczania dla strony tak krótkiego czasu jak 3 dni na dokonanie tej niedostatecznie sprecyzowanej czynności.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że na podstawie akt sprawy nie można ustalić, czy strona skarżąca jak twierdzi odpowiedziała na wezwanie organu poprzez wrzucenie odpowiedzi na wezwanie do skrzynki na korespondencję znajdującej się przy ośrodku pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie ważne jednak pozostaje, że sam nieprecyzyjny sposób sformułowania przedmiotowego wezwania, jak i to, że dotyczy ono przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, bez wcześniejszego jakiegokolwiek odniesienia się do prośby wnioskodawczyni o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego telefonicznie, przemawia za tym, że skarżącej nie można przypisać unikania kontaktu z organem. I co istotne, ma to miejsce w sytuacji, gdy skarżąca szczegółowo motywuje dlaczego wnosi o przeprowadzenie wywiadu w takiej formie. W konsekwencji brak było podstaw do odroczenia i zawieszenia postępowania, czego domagała się skarżąca w ostatnim piśmie procesowym skierowanym do Sądu.

Dostrzec trzeba, że zgodnie z art. 15o ust. 1 ustawy covidowej - powołanym zresztą w decyzji organu I instancji - w sprawach w których konieczne było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ustawodawca dopuścił możliwość ustalenia sytuacji wnioskodawcy poprzez 3 inne wymienione w analizowanym przepisie sposoby.

Przepis art. 15o ust. 1 tej ustawy, stanowi bowiem, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem Covid-19, ilekroć zgodnie z ustawą o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie:

1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym oraz

2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 5 b ustawy u.p.s., a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub

3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy, (Policja, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i organy administracji publicznej, a także kuratorzy sądowi, pracodawcy, podmioty wykonujące działalność leczniczą, przedszkola, szkoły, placówki, poradnie i ośrodki, o których mowa w art. 2 pkt 1-8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 910 i 1378), szkoły wyższe, organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 tej ustawy).

W związku z obowiązywaniem omawianego przepisu, nie została oczywiście wyłączona możliwość przeprowadzania wywiadów środowiskowych w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przepis ten umożliwiał jednak pozyskanie informacji o sytuacji wnioskodawcy również w inny sposób, w sytuacji gdy przemawiały za tym względy związane z przeciwdziałaniem Covid-19, co poprzez użyty w przepisie zwrot "w szczególności" oznacza, że odnosiło się to do szerszej grupy okoliczności niż tylko do sytuacji przebywania na kwarantannie. Za sytuację przemawiającą za zasadnością odstąpienia od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego "na miejscu", zdaniem Sądu można było uznać również okoliczności podnoszone przez skarżącą, a mianowicie, że w jej rodzinie są osoby przewlekle chore i w podeszłym wieku, dla których zarażenie koronawirusem stanowi istotne zagrożenie, co podnosiła już na etapie składania wniosku. W tym czasie kiedy skarżąca zwróciła się do organu o udzielenie pomocy i o ustalenie sytuacji rodzinnej w drodze rozmowy telefonicznej (grudzień 2020 r.) w związku z istniejącą epidemią Covid-19, liczba zachorowań i zgonów na koronowirusa była bardzo wysoka, jak też nie było jeszcze powszechnej możliwości zaszczepienia się przeciw tej chorobie (okoliczności powszechnie znane). Jeżeli zatem organ uznawał, że w przedmiotowej sprawie nie może uwzględnić prośby wnioskodawczyni o skorzystanie z możliwości oferowanej przez art. 15o ust. 1 pkt 1 ustawy covidowej, powinien poinformować ją o powodach przyjęcia takiego stanowiska, co jednak nie nastąpiło.

Z tego też względu, ponieważ skarżąca zabiegała o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w formie rozmowy telefonicznej, co zostało uznane przez ustawodawcę za dopuszczalne, zasadnie wywodzi ona, że nie można postawić jej skutecznego zarzutu, iż nie współdziałała z organem. Pamiętać przy tym trzeba, że zarzut ten był jej stawiany głównie poprzez wskazanie, że kilkukrotnie miała ona nie wpuścić pracownika socjalnego do mieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu. Natomiast, jak już podniesiono powyżej, z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby faktycznie tego rodzaju próby przeprowadzenia wywiadu na miejscu zostały podjęte. Równocześnie z akt sprawy wynika, że wniosek skarżącej o przeprowadzenie wywiadu przez telefon został de facto zignorowany przez organ I instancji, ponieważ możliwość jego uwzględnienia nie została w ogóle przez ten organ rozważona.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają art. 11 ust. 2 u.p.s. w zw. z art. 107 ust. 4a tej ustawy również w ten sposób, że rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia podjęto na wskazanej podstawie, w sytuacji gdy bez winy skarżącej stworzono sytuację procesową, w której nie miała ona realnej możliwości współdziałania z organem, w celu ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Sytuacja ta była zaś wynikiem naruszenia przez organ I instancji podstawowych reguł związanych z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz prowadzeniem postępowania w sposób bezstronny i obiektywny.

Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stosownie do 10 § 2 k.p.a organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Jednocześnie organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Uwzględniając powyższą regulację strona ma prawo czynnie uczestniczyć w całym toku postępowania, a zatem: od chwili wszczęcia postępowania do jego zakończenia decyzją.

Jak zaś wynika z akt, decyzja organu I instancji załatwiająca sprawę i kończąca postępowanie wyjaśniające została wydana w dniu 28 stycznia 2021r., to jest w tym samym dniu, w którym wydano zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie.

Pomimo zatem, że w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie z dnia 28 stycznia 2021 r. zawarto informację, że w trybie art. 10 § 1 k.p.a. strona może w godzinach 7:45-11 oraz 15.15-15:45 w DOPS nr [...] w G. przy ul. [...] pokój [...] zapoznać się z zebranymi w sprawie materiałami oraz dowodami i wypowiedzieć się co do nich przed wydaniem decyzji, skarżąca obiektywnie rzecz biorąc nie mogła zrealizować przysługującego jej uprawnienia. Decyzja organu I instancji pomimo wskazania, że jej wydanie nie nastąpi przed upływem 3 od daty doręczenia wnioskodawczyni ww. zawiadomienia, została jednak wydana w tym samym dniu, to jest 28 stycznia 2021 r. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika również aby zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało w ogóle doręczone skarżącej.

Jednak największą sprzecznością jaka istnieje w niniejszej sprawie jest fakt, że mimo zawarcia w zawiadomieniu z dnia 28 stycznia 2021 r. pouczenia, że strona może skorzystać z uprawnień określonych w art. 10 § 1 k.p.a. czyli że zapewnia się jej czynny udział w sprawie, to już w dołączonej do decyzji organu I instancji - adnotacji - datowanej również na dzień 28 stycznia 2021 r., wskazano już odwrotnie, że w oparciu o art. 10 § 3 k.p.a. organ odstępuje od zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienia jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego związane z obowiązywaniem stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu Covid-19, ponieważ załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki.

Tym samym w aktach sprawy znajdują się odmienne i przeciwstawne stanowiska organu I instancji wyrażone w tej samej dacie, to jest w dniu 28 stycznia 2021 r. Takiego postępowania organu nie można zaaprobować.

Niewątpliwie, tego rodzaju działanie organu w istotny sposób narusza art. 10 k.p.a. i jest nie do zaakceptowania, gdyż w jaskrawy sposób pozostaje w sprzeczności z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Należy tu podkreślić, że co prawda w dniu 12 stycznia 2021 r. skierowane zostało do wnioskodawczyni ww. wezwanie, to jednak organ I instancji w jednym dniu 28 stycznia 2021 r. "otworzył i zamknął" postępowanie, wydając decyzję, i w ten sposób uniemożliwił skarżącej jakiekolwiek działanie, jak i odniesienie się do przyjętego przez organ stanowiska, że nie współdziałała ona z organem, gdyż uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na miejscu. Obowiązek utrwalenia zastosowania art. 10 § 3 k.p.a. w aktach sprawy w formie adnotacji, nie zwalnia bynajmniej organu prowadzącego postępowanie od obowiązku ujawniania w uzasadnieniu decyzji okoliczności, ze względu na które podjął on decyzję z naruszeniem zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Wydawnictwo CH. Beck, Warszawa 2019 r., s. 112-113).

Dopuszczalność odstąpienia od zasady z art. 10 § 1 k.p.a. obwarowana została dwoma przesłankami, które muszą wystąpić łącznie, a są to: okoliczność, że załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki oraz wystąpienia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego lub grożącej niepowetowanej szkody materialnej. Okoliczności te nie zostały podane ani w decyzji organu I instancji, ani też w decyzji odwoławczej, która uznała poprzedzające ją rozstrzygnięcie za w pełni zgodne z prawem. Brak również uzasadnienia w tym zakresie. Jednocześnie samo powołanie się w dołączonej do decyzji organu I instancji adnotacji z dnia 28 stycznia 2021 r. na okoliczności, że załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki oraz że występuje "niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego związane z obowiązywaniem stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu Covid-19", jest niewystarczające. Powołanie się przez organ na ustawowe przesłanki bez wskazania dlaczego stwierdził, że okoliczności faktyczne danej sprawy mieszczą się w tych przesłankach stanowi, niewątpliwie o naruszeniu art. 10 k.p.a. Waga wyrażonej w tym przepisie zasady jest znaczna, a odstępowanie od niej nie może przybierać tak jak w niniejszej sprawie czysto blankietowego wskazania, szczególnie gdy jednocześnie w innym piśmie organu (zawiadomieniu) jest mowa o zapewnieniu stronie czynnego udział w postępowaniu i możliwości zapoznania się z materiałami i dowodami.

Jednocześnie skoro organ I instancji uważał, że stan epidemii uzasadniał w rozpatrywanej sprawie odstąpienie od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, nie jest zrozumiałe z jakiej przyczyny organ ten uznał, że wywiad środowiskowy musi być przeprowadzony tylko poprzez wizytę w miejscu zamieszkania skarżącej, która właśnie z uwagi na obawy związane z zarażeniem koronawirusem niepełnosprawnych i chorych przewlekle rodziców oraz siostry wnioskowała o przeprowadzenie wywiadu w formie rozmowy telefonicznej.

Końcowo należy podnieść, że uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć nie oznacza, że z tego powodu skarżącej powinno zostać automatycznie przyznane wnioskowane przez nią świadczenie. Sąd ocenił bowiem, że w przedmiotowej sprawie niezgodne z prawem było przede wszystkim dokonanie odmowy przyznania świadczenia uzasadnione brakiem współdziałania z organem. W sprawie nie ustalono bowiem istotnych okoliczności faktycznych przyjmując, że nieprzeprowadzanie wywiadu środowiskowego było zawinione przez stronę.

Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu lub miejsca jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 738/21). Zdaniem Sądu, o tego rodzaju sytuacjach trudno mówić w realiach niniejszej sprawy.

Na zakończenie trzeba także podnieść, że zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Na organie administracji ciąży więc obowiązek objęty dyspozycją powyższego przepisu k.p.a. Taka informacja powinna być zawsze udzielana stronie, gdy postępowanie toczące się z jej wniosku nie może zakończyć się przyznaniem wnioskowanego przez nią świadczenia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań.

Przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania wnioskowanego świadczenia, organy przeprowadzą prawidłowe postępowania wyjaśniające, rozważając wcześniej wniosek skarżącej z dnia 29 grudnia 2020 r. w zakresie aktualnej możliwości skorzystania z form ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, o których mowa w art. 15o ust. 1 ustawy covidowej, zamiast przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na miejscu. W przypadku stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie istnieje konieczność przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania skarżącej, organ podejmie działania w celu przeprowadzenia wskazanego dowodu z zachowaniem reguł postępowania wynikających z art. 8 oraz art. 10 k.p.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).