Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1222/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-11-09 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] r. nadesłanym do tut. Sądu, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżąca Spółka działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika domagała się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: treść pisma z dnia [...] r. precyzującego zakres zgłoszonego żądania).

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że do roku 2005 zajmowała się handlem paliwami ciekłymi. Obecnie zaś Spółka nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nie uzyskuje żadnych przychodów, nie dysponuje żadnym majątkiem oraz nie posiada żadnych oszczędności. Dlatego za ostatni rok obrotowy nie składała sprawozdania finansowego. Wprawdzie jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, niemniej jednak stan jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0,00 zł. A ponieważ równolegle z niniejszą sprawą toczy się jeszcze 9 innych postępowań, nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Tym bardziej, że ostatnie operacje bankowe Spółka odnotowała w 2008 r.

i były to zajęcia egzekucyjne minimalnych kwot. Według danych wynikających z rejestru przedsiębiorców ostatnie sprawozdanie finansowe obejmowało rok 2004. Spółka nie znajduje się w upadłości lub likwidacji. Ponieważ ubiegała się już o przyznanie prawa pomocy jej sytuacja finansowa była weryfikowana. Od tamtego czasu nie uległa ona zmianie (vide: pismo z dnia [...] r. stanowiące odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia podanych w treści formularza danych).

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, postanowieniem z dnia

7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że strona skarżąca nie zdołała wykazać, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka pomimo wezwania referendarza nie przedłożyła żadnego dokumentu potwierdzającego sytuację finansową, nie nadesłała także aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, którego zamiar nadesłania zasygnalizowała w piśmie pełnomocnika z dnia [...] r. W związku z powyższym zawarte w treści urzędowego formularza dane jako nie poparte żadnym dokumentem źródłowym nie mogły zostać uznane za wystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącej Spółki pismem z dnia [...] r. złożył sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że okoliczności przedstawione przez stronę skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a mianowicie, że od kilku lat Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych przychodów, nie posiada jakichkolwiek środków na rachunkach bankowych, jednoznacznie potwierdzają, iż nie jest ona w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, że Spółka ubiegała się już o przyznanie prawa pomocy, jej sytuacja finansowa była wówczas weryfikowana, a referendarz sądowy zwolnił Spółkę od kosztów

w sprawach o sygn. III SA/Gl od 1876/13 do 1895/13. Od tamtego czasu sytuacja finansowa Spółki nie uległa zmianie, a wystarczającymi dokumentami źródłowymi potwierdzającymi wskazane okoliczności są dokumenty znajdujące się w aktach spraw, na które powołuje się skarżąca. Dodał także, że skoro skarżąca Spółka nie prowadzi działalności od kliku lat, a ostatnie zeznania podatkowe składała na przełomie 2005/2006 r., nie miała ona możliwości przedłożenia aktualnych kopii deklaracji podatkowych czy innych dokumentów źródłowych. Natomiast odmawiając jej przyznania prawa pomocy nigdy nie będzie miała możliwości zweryfikowania przed Sądem słuszności zaskarżonych decyzji, co stanowi naruszenie podstawowej zasady postępowania jaką jest prawo do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed

15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją

w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.

Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak wynika bowiem z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka uchyliła się od wykonania wezwania z dnia 18 sierpnia 2015 r. i mimo stosownych zapewnień w tym zakresie nie przedłożyła żadnej dokumentacji źródłowej potwierdzającej jej aktualną sytuację finansową, choć zarządzeniami z dnia 11 września 2015 r. i 22 września 2015 r. referendarz sądowy wstrzymał się z rozpoznaniem złożonego wniosku oczekując na aktualne zaświadczenie wystawione przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, którego zamiar nadesłania strona zasygnalizowała w piśmie pełnomocnika z dnia [...] r. Ponieważ nie zostało ono nadesłane również na etapie złożonego sprzeciwu Sąd w składzie tu orzekającym uznał, że zawarte w treści urzędowego formularza dane jako nie poparte żadnym dokumentem źródłowym nie mogły zostać uznane za wystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku. Orzekanie na podstawie nieaktualnych lub niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też dołączone do innych spraw zawisłych w tut. Sądzie dokumenty źródłowe pochodzące z lat wcześniejszych nie mogły być brane pod uwagę. Ich wartość dowodowa nie może mieć bowiem znaczenia przesądzającego. Tym bardziej, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego w sprawach o sygn. III SA/Gl od 1876/13 do 1895/13 wydano 27 i 28 lutego 2014 r. na podstawie przedłożonych do akt dokumentów źródłowych. Z ich treści ustalono, że od 2007 r. Spółka nie składała zeznań podatkowych CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) jak również deklaracji podatkowych VAT-7, PIT-4R oraz informacji PIT-11. Ostatnie dokumenty wymiarowe w postaci CIT-8, PCC-1 oraz PIT-11 składała za rok 2005, natomiast PIT-4 wypełniała jedynie do [...] 2005 r., a deklaracje VAT-7 i CIT-2 do [...] 2006 r. Powyższe informacje pochodziły jednak z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., które wydano [...] r. (vide: akta o sygn. III SA/Gl 1876/13) oraz z pisma wystawionego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S., które wydano [...] r., a które dołączone było do akt o sygn. III SA/Gl 1415/10. Natomiast w rozpoznawanej sprawie aktualne zaświadczenie w tym zakresie nie zostało nadesłane. Nie podano również przyczyn, dla których odstąpiono od zamiaru jego przedłożenia, który sygnalizowano w piśmie pełnomocnika z dnia [...] r. W tej sytuacji nie sposób było uznać jakoby skarżąca Spółka wykazała, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Fakt, że w innych sprawach o sygn. III SA/Gl od 1876/13 do 1895/13 zwolniono ją od kosztów sądowych nie może mieć charakteru przesądzającego czy wręcz wiążącego przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków Spółki. Nie zwalnia też z obowiązku wnikliwej oceny podanych w tej chwili danych w kontekście z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10 oraz z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego przyjąć należało, że dopóki strona nie nadeśle żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających jej obecną sytuację finansową w postaci chociażby aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego dotyczącego rozliczeń podatkowych jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Treść art. 255 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wszakże wątpliwości co do tego, że od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze, albowiem uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem złożonego wniosku nie oznacza gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Dlatego treść dołączonego do akt pisma pełnomocnika z dnia [...] r. nie mogła być uznana za wystarczającą do uwzględnienia złożonego wniosku. Nie została ona podobnie jak zawarte w treści urzędowego formularza informacje poparte żadnym dokumentem źródłowym, o który wzywano. Wobec powyższego w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku bowiem, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji którego stosowne środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie prawa pomocy sprawia, że koniecznością systemu wymiary sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (tak postanowienia NSA z dnia 26 lipca 2007 r. sygn. akt I OZ 559/07, z dnia 17 marca 2009 r. sygn. akt II Oz 243/09, z dnia 30 września 209 r. sygn. akt II OZ 801/09 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i strony skarżącego (vide: postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298).

Ponieważ w rozpoznawanej sprawie to skarżąca Spółka uchyliła się od przedłożenia aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, twierdzenie jakoby poprzez odmowę przyznania jej prawa pomocy pozbawiono ją dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu nie zasługiwało na uwzględnienie. Tym bardziej, że oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tworzy powagi rzeczy osądzonej i nie uniemożliwia ponowienia wniosku, albowiem według art. 165 ustawy p.p.s.a. tego rodzaju postanowienia mogą być zmieniane lub uchylane w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, a taką z pewnością będzie dołączenie do akt aktualnego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, że Spółka od 2007 r. do nadal nie rozlicza się z urzędem, tj. nie składa zeznań podatkowych CIT-8, deklaracji podatkowych VAT-7, PIT-4R oraz informacji PIT-11.

Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.