Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 52/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Samorząd terytorialny
Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono, że nie ma podstaw do przekazania dokumentacji
Powołane przepisy: article: art. 55 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz. 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 84
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 166 ust. 3, art. 184
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Kognicją sądów administracyjnych objęto między innymi rozstrzyganie sporów co do zadań publicznych, przy czym nie chodzi w tym wypadku o ogólną kontrolę administracji publicznej, o której mowa w art. 184 Konstytucji RP, lecz o rozstrzyganie przez sąd administracyjny, jak to przewiduje art. 166 ust. 3 Konstytucji, sporów kompetencyjnych między organami samorządu terytorialnego i administracji rządowej.

TEZY

Kognicją sądów administracyjnych objęto między innymi rozstrzyganie sporów co do zadań publicznych, przy czym nie chodzi w tym wypadku o ogólną kontrolę administracji publicznej, o której mowa w art. 184 Konstytucji RP, lecz o rozstrzyganie przez sąd administracyjny, jak to przewiduje art. 166 ust. 3 Konstytucji, sporów kompetencyjnych między organami samorządu terytorialnego i administracji rządowej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Rz. z dnia 9 maja 2006 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Prezydentem Miasta Rz. a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rz. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawach prowadzenia postępowań o nienależnie pobrane zasiłki wychowawcze postanawia: stwierdzić, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rz. nie ma podstaw do przekazania Prezydentowi Miasta Rz. dokumentacji spraw zakończonych decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rz. z dnia 2 kwietnia 2002 r. (...) oraz z dnia 12 grudnia 2000 r. (...).


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Rz. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rz. dotyczącego ustalenia właściwego organu w sprawach dalszego prowadzenia postępowań w dwóch sprawach zakończonych decyzjami o zwrot przez pracodawców 1/ Romana P. /decyzja z dnia 12 grudnia 2000 r./ i 2/ Stanisława B. - Firma Produkcyjno-Handlowo-Usługowa - /decyzja z dnia 2 kwietnia 2002 r./ nienależnie wypłaconych ich pracownicom zasiłków wychowawczych, z winy tych pracodawców, przekazanych mu w dniu 30 czerwca 2004 r. przez wymieniony Zakład wraz z innymi dokumentami.

W uzasadnieniu wniosku Prezydent wskazał, że z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. nr 228 poz. 2255 ze zm.; zwana dalej ustawą/, na mocy zaś jej przepisu delegacyjnego - art. 55 ust. 4 - Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych /Dz.U. 2004 nr 89 poz. 854; zwane dalej rozporządzeniem/. W myśl par. 2 tego rozporządzenia, podmioty realizujące zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze, które przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. wszczęły postępowania lub wydały decyzje w sprawach o nienależnie pobrane zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze wobec osób wymienionych w tym paragrafie, zobowiązane zostały do przekazania dokumentacji dotyczącej tych spraw, odpowiednio wójtom, burmistrzom lub prezydentom miast.

Z przepisu par. 2 rozporządzenia wynika, że przekazaniu podlega dokumentacja, jeżeli Zakład wszczął postępowanie lub wydał decyzję wobec osób fizycznych szczegółowo wymienionych w tym przepisie, a nie wobec podmiotów gospodarczych, które nienależne świadczenia wypłaciły lub nadpłaciły. Prezydent podkreślił, że identyczne stanowisko zajął w piśmie z dnia 27 maja 2005 r. Departament Świadczeń Socjalnych Ministerstwa Polityki Społecznej. W piśmie tym wyjaśniono, że brak jest podstaw prawnych do przejęcia przez Prezydenta Miasta Rzeszowa dokumentacji dotyczącej nienależnie wypłaconych zasiłków wychowawczych przez podmioty gospodarcze.

W odpowiedzi na wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rz. przyznał, że pomiędzy nim a wnioskodawcą doszło do negatywnego sporu kompetencyjnego, lecz nie podzielił stanowiska zaprezentowanego we wniosku. Podniósł, że w przedmiotowych dwóch sprawach Zakład na podstawie art. 84 ust. 1, 6 i 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz.U. nr 137 poz. 887 ze zm./ wydał decyzje zobowiązujące pracodawców do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku wychowawczego przez Dorotę R. i Halinę B. Zgodnie z art. 84 ust. 6 ustawy systemowej, jeżeli pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot, nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot. Wobec tego, że osoby, które pobrały nienależne im zasiłki wychowawcze zwróciły je niezwłocznie, brak było podstaw do obciążania ich obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych kwot.

Stosownie do dyspozycji par. 2 powołanego rozporządzenia, podmioty realizujące zasiłki rodzinne, pielęgnujące i wychowawcze, które przed dniem wejścia w życie ustawy wszczęły postępowanie lub wydały decyzję w sprawach nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych wobec osób wymienionych w tym przepisie, zobowiązane zostały do przekazania dokumentacji dotyczących tych spraw odpowiednio wójtom, burmistrzom lub prezydentom miast. Zatem Zakład przekazał dokumentację organowi właściwemu zgodnie z prawem.

Stosownie do par. 2 pkt 3 rozporządzenia, dokumentacja dotycząca nienależnie pobranych zasiłków wychowawczych przez Halinę B. i Dorotę R. przekazana została organowi właściwemu, jakkolwiek obowiązek zwrotu nienależnie pobranych zasiłków nałożony został na pracodawców, gdyż ci nie dopełnili nałożonego przepisami prawa obowiązku poinformowania Zakładu o rozwiązaniu z ww. pracownicami stosunku pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, do dnia przekazania organowi właściwemu zadań w zakresie realizacji świadczeń rodzinnych kontrola prawidłowości przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych należy do organu uprawnionego do wydania decyzji. Na podstawie ust. 4 tegoż artykułu, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił w drodze rozporządzenia z dnia z dnia 20 kwietnia 2004 r. tryb przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych. Z par. 2 rozporządzenia wykonawczego wynika, że jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wszczął postępowanie lub wydał decyzję w sprawach o nienależnie pobrane zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze, wobec osób pobierających przed dniem wejścia w życie ustawy zasiłek wychowawczy /pkt 3/, to ma przekazać dokumentację dotyczącą tych spraw wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania osoby, do dnia 30 czerwca 2004 r.

Rozpatrywany spór dotyczy obowiązku przekazania dokumentacji dwóch spraw zakończonych ostatecznymi decyzjami /wydanymi przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych/ nakazującymi - na podstawie art. 84 ust. 1, 6 i 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887 ze zm./ - zwrot dwóm pracodawcom: Romanowi P. i Stanisławowi B. /Firmie Produkcyjno-Handlowo-Usługowej/ nienależnie wypłaconych z ich winy zasiłków wychowawczych. Stronami tych postępowań nie były osoby, które pobrały zasiłek /Halina B. i Dorota R./, lecz płatnicy składek, a więc sami pracodawcy. Nie było zatem podstawy do przekazania przez Zakład Ubezpieczeń Oddział Społecznych w Rz., z powołaniem się na par. 2 rozporządzenia, przedmiotowej dokumentacji Prezydentowi Miasta Rz. Na tej podstawie prawnej mogłaby zostać przekazana jedynie dokumentacja związana z wszczęciem postępowania lub wydaniem nawet decyzji w sprawach zwrotu nienależnie pobranych zasiłków wychowawczych przez Halinę B. i Dorotę R.

Dodać należy, że w związku z działaniem dwu rodzajów administracji publicznej, z jednej strony - organów samorządu terytorialnego, z drugiej - administracji rządowej, może dochodzić do sporów kompetencyjnych. Kognicją sądów administracyjnych objęto między innymi rozstrzyganie sporów co do zadań publicznych, przy czym nie chodzi w tym wypadku o ogólną kontrolę administracji publicznej, o której mowa w art. 184 Konstytucji RP, lecz o rozstrzyganie przez sąd administracyjny, jak to przewiduje art. 166 ust. 3 Konstytucji, sporów kompetencyjnych między organami samorządu terytorialnego i administracji rządowej.

Identyczny wniosek wynika z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, który ustala kognicję sądów administracyjnych do rozstrzygania sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych. Ponieważ nie istnieje definicja legalna pojęcia kompetencji, to mając na względzie treść art. 166 ust. 3 Konstytucji RP i art. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz rozwiązania prawne regulujące pojęcie organów administracji publicznej z punktu widzenia szczegółowej podstawy ustrojowego, materialnego i proceduralnego prawa, należy uznać, że w sporach kompetencyjnych chodzi o ustalenie organu, który ma rozstrzygnąć o treści konkretnych stosunków prawnych w sprawie indywidualnej. Przedmiot sporu kompetencyjnego powinien natomiast być tak sformułowany, aby można było określić przedmiot zleconego zadania, które ma zostać wykonane w konkretnej sprawie. Tylko wówczas możliwe jest wskazanie przez sąd właściwego organu.

W niniejszej sprawie doszło do powstania negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Rz. /organem samorządowym/ i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rz. /organ administracji rządowej/, gdyż żaden z nich nie uznał swojej właściwości w ramach zleconych - na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w sprawach indywidualnych w zw. z par. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych - zadań.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił, jak w sentencji.