Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1275/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Lotnicze prawo
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1393
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 46 poz 1 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie (WE) NR 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i  pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie  (EWG) nr 295/91 (Tekst mający znaczenie dla EOG)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego postanowień rozporządzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżącej E. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy

1. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku m.in. E. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego po rozpatrzeniu wniosku E. P., jako pasażera lotu z dnia [...] marca 2014 r. na trasie [...] – [...] ([...]) o oznaczeniu kodowym [...], wydał w dniu [...] września 2015 r. decyzję znak: [...], którą stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego – [...] Linie Lotnicze "[...]" S.A. z siedzibą w [...] praw pasażerów określonych przepisami rozporządzenia (WE) nr 261/2004 - utrzymał w mocy własną decyzję.

Decyzja została wydana na podstawie:

- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) - dalej "kpa",

- art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2013 r. poz. 1393 z późn. zm.),

- art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz.Urz.WEL46 s.1, 2004, s.1), dalej: "rozporządzenie".

2. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podał, że z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że przewoźnik nie miał obowiązku zwrotu podróżnym kosztów zakupu biletu z uwagi na fakt, iż pasażerowie odbyli podróż opóźnionym lotem. Ustalono również, że pasażerom zapewniono bezpłatne posiłki oraz, że zostali oni poinformowani o przysługujących im prawach, w związku z czym nie doszło do naruszenia art. 9 i art. 14 rozporządzenia. Z kolei stwierdzając brak naruszenia art. 7 rozporządzenia Prezes Urzędu uznał, iż okoliczności na jakie powołuje się przewoźnik lotniczy stanowią tzw. nadzwyczajne okoliczności zwalniające przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania.

3. E. P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że usterka stanowiąca przyczynę opóźnienia lotu nie może zostać uznana za nadzwyczajną w myśl przepisów rozporządzenia, gdyż mieści się ona w granicach ryzyka związanego z prowadzoną przez przewoźnika działalnością.

4. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podał, że swoje rozstrzygnięcie ustalił w oparciu o następujący stan faktyczny.

Skarżąca miała w dniu [...] marca 2014 r. odbyć podróż na trasie [...] ([...]) – [...] ([...]) lotem o oznaczeniu kodowym [...] z planowaną godziną startu 13:50 UTC i planowaną godziną lądowania 22:35 UTC. Ww. lot został opóźniony. Prezes Urzędu ustalił, że skarżone połączenie było opóźnione w dolocie o 4 godziny 30 minut. Skarżąca udała się w podróż opóźnionym rejsem. Ww. pasażerce zapewniono posiłki oraz napoje, jak również dostęp do środków łączności. Została ona również poinformowana o prawach pasażerów m.in. za pośrednictwem tablic informacyjnych znajdujących się w porcie lotniczym.

W pisemnych wyjaśnieniach przewoźnik lotniczy podniósł, iż skarżone połączenie zostało opóźnione z powodu usterki technicznej samolotu o znakach [...], który miał wykonać powyższy rejs. Jak wynika ze szczegółowych wyjaśnień przewoźnika usterka techniczna stwierdzona została w czasie uniemożliwiającym podjęcie działań dla planowego wykonania operacji lotniczej. Z dokumentacji dostarczonej przez przewoźnika wynika, że po uruchomieniu silników do startu rejsu [...] w kabinie załogi pojawiły się komunikaty: "ELEC MAIN AC BUS ISLN L" i "ELEC GEN SYS L1" świadczące o wystąpieniu usterek w systemie zasilania elektrycznego. Fakt wystąpienia usterki znalazł potwierdzenie w wydanej w dniu [...] czerwca 2014 r. opinii Dyrektora Departamentu Techniki Lotniczej Urzędu Lotnictwa Cywilnego nr [...]. Z ww. opinii wynika, że zdarzenie to miało charakter nagły, było niemożliwe do przewidzenia i zagrażało bezpieczeństwu lotu.

Organ podniósł, że rozporządzenie w swojej treści nie przewiduje definicji pojęcia "nadzwyczajnych okoliczności", jednakże analizując wcześniejsze wypowiedzi judykatury dotyczące tego zagadnienia należy przyjąć, że za nadzwyczajne należy uznać okoliczności odnoszące się do zdarzenia, które nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwala na skuteczne nad nim panowanie, ze względu na charakter lub źródło. Zgodnie z najnowszą wykładnią prawa, jednolitą dla wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej, za nadzwyczajne okoliczności zwalniające przewoźnika z obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania należy uznać każdą usterkę techniczną ujawnioną przed wylotem samolotu.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że skarżone połączenie zostało opóźnione z powodu usterki technicznej samolotu o znakach [...], który miał wykonać powyższy rejs. Przedmiotowa usterka techniczna stwierdzona została w trakcie przygotowywania samolotu do rejsu [...]. Uniemożliwiała ona wykonanie skarżonego połączenia. Podniósł, że przewoźnik nie miał jakiejkolwiek możliwości przewidzenia wystąpienia awarii, a co za tym idzie również najmniejszego, nawet pośredniego wpływu na jej wystąpienie - wystąpiła ona w trakcie przygotowywania samolotu do wykonania ww. rejsu. Jednocześnie charakter tej usterki wskazuje, że pomimo dołożenia należytej staranności, przewoźnik nie mógł jej oczekiwać w trakcie normalnej eksploatacji statku powietrznego. Ponadto z chwilą stwierdzenia usterki (godz. 14:20 UTC) i jej charakteru przewoźnik lotniczy niezwłocznie przystąpił do naprawy maszyny. Ostatecznie samolot przywrócono do eksploatacji w dniu [...] marca 2014 r. o godzinie 17:00 UTC, czyli po 2 godzinach 40 minutach od momentu wykrycia usterki, w związku z czym należy uznać, iż przewoźnik podjął wszelkie racjonalne środki w celu zminimalizowania opóźnienia wywołanego ww. usterką.

Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, iż w niniejszej sprawie do opóźnienia lotu [...] [...] – [...] doszło w wyniku nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia, w związku z czym przewoźnik lotniczy nie był obowiązany do wypłacenia podróżnym zryczałtowanego odszkodowania. Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę Prezes Urzędu nie stwierdził również naruszenia art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia.

II. Zarzuty podniesione w skardze i stanowisko organu

5. Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. P. zarzucając naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 205 b ust. 1 pkt 2 oraz postanowień art. 5 ust. 3 rozporządzenia poprzez błędne przyjęcie, iż wystąpienie usterki w systemie zasilania elektrycznego samolotu [...] o znakach rejestracyjnych [...] należy potraktować jako nadzwyczajną okoliczność zwalniającą przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania za opóźniony lot.

b) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 205 b ust. 1 pkt 2 oraz postanowień art. 7 ust. 1 lit. c w zw. z art. 6 rozporządzenia, poprzez nie stwierdzenie obowiązku wypłaty przez przewoźnika lotniczego [...] Linie Lotnicze "[...]" S.A. – zryczałtowanego odszkodowania za opóźniony lot, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności zwalniające przewoźnika lotniczego od wypłaty tegoż odszkodowania

- wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

6. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

III. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 ppsa, wyeliminowanie przez sąd z porządku prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c), a także wówczas, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (pkt 2) lub też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kpa lub w innych przepisach. W razie jednak nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala, na mocy art. 151 ppsa.

Wskazać należy, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), na mocy którego Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym, rozumianym jako całokształt dorobku prawnego Wspólnoty Europejskiej (acquis communautaire), w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego.

8. Zaskarżoną decyzją Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2015 r., którą stwierdził brak naruszenia przez [...]LL "[...]" S.A. praw pasażerów określonych przepisami rozporządzenia.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa.

9. W myśl art. 205b ust. 1 ustawy – Prawo lotnicze w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 16 ust. 2 cyt. rozporządzenia, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej: 1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo 2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz termin ich usunięcia. Ustęp 2 tego przepisu precyzuje, że do przedmiotowej skargi pasażer powinien załączyć następujące dokumenty: 1) kopię skargi skierowanej do przewoźnika; 2) odpowiedź przewoźnika na skargę pasażera, jeżeli została udzielona; 3) potwierdzoną rezerwację na dany lot. Natomiast ust. 3 stanowi, że ciężar udowodnienia, iż uprawnienia przysługujące pasażerowi, w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub opóźnienia lotu, zgodnie z rozporządzeniem Nr 261/2004/WE, nie zostały naruszone obciąża przewoźnika lotniczego (ust. 3).

Z powyższych przepisów wynika, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego rozpoznaje skargi pasażerów w zakresie przestrzegania ich praw przez przewoźników lotniczych, w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, stwierdzając w drodze decyzji administracyjnej – odpowiednio – brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo naruszenie przez niego prawa, przy jednoczesnym wówczas określeniu zakresu nieprawidłowości oraz terminu ich usunięcia.

W niniejszej sprawie, zastosowanie miały przepisy ustawy prawo lotnicze i rozporządzenia (WE) nr 261/2004, ustanawiające zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów.

Przedmiotem sporu między stronami postępowania – skarżącą i organem jest w szczególności interpretacja stanu faktycznego sprawy w świetle postanowień art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/9l/EWG - czy usterka układu zasilania elektrycznego, która stała się przyczyną opóźnienia przedmiotowego lotu, jest "nadzwyczajną okolicznością", której nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków" w rozumieniu art. 5 ust. 3 przywołanego rozporządzenia.

10. Sąd nie podziela stanowiska organu prezentowanego w okolicznościach niniejszej sprawy na tle ww. przepisów.

Sądowa ocena zaskarżonej w niniejszej sprawie części decyzji wynika z analizy orzecznictwa w tym w szczególności wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 17 września 2015 r., C-257/14 (www.eur.lex.europa.eu. Dz.U.UE.L.2004.46.1, art. 5 ust. 3).

Wskazać należy, że opisane powyżej rozporządzenie nr 261/2004, jak jasno wynika z jego motywów 1 i 2, ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony pasażerów. Znalazło to potwierdzenie w orzecznictwie - wyroki: IATA i ELFAA, C-344/04, EU:C:2006:10, pkt 69; a także Emirates Airlines, C-173/07, EU:C:2008:400, pkt 35.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania przewidzianego w art. 7 tego rozporządzenia, jeżeli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Ponieważ omawiany art. 5 ust. 3 stanowi odstępstwo od zasady prawa pasażerów do odszkodowania, należy go interpretować ściśle (porównaj wyrok - Wallentin-Hermann, C-549/07, EU:C:2008:771, pkt 20).

W odniesieniu do problemów technicznych statku powietrznego, z orzecznictwa Trybunału wynika, że takie problemy można zaliczyć do nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu i mieszczących się w takich okolicznościach. Jednak okoliczności związane z wystąpieniem takich problemów mogą zostać uznane za "nadzwyczajne" w rozumieniu art. 5 ust. 3 ww. rozporządzenia tylko wówczas, gdy odnoszą się do zdarzenia, które – na wzór okoliczności wymienionych w motywie 14 tego rozporządzenia – nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwala na skuteczne nad nim panowanie, ze względu na jego charakter lub źródło (zob. podobnie wyrok Wallentin-Hermann, C-549/07, EU:C:2008:771, pkt 23).

Funkcjonowanie statku powietrznego nieuchronnie wiąże się z występowaniem problemów technicznych, przewoźnicy lotniczy są stale narażeni – w ramach prowadzonej działalności – na takie problemy. W tym względzie problemy techniczne wykryte podczas przeglądu statków powietrznych lub z powodu braku takiego przeglądu nie mogą stanowić, jako takie, "nadzwyczajnych okoliczności", o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 (zob. podobnie wyrok Wallentin-Hermann, C-549/07, EU:C:2008:771, pkt 24, 25). Tylko pewne problemy techniczne mogą jednak stanowić takie nadzwyczajne okoliczności. Taka sytuacja ma miejsce w szczególności w przypadku ujawnienia przez producenta maszyn stanowiących flotę danego przewoźnika lotniczego lub przez właściwy organ, że maszyny te, będące już w użyciu, zawierają ukrytą wadę produkcyjną zagrażającą bezpieczeństwu lotów. Podobnie byłoby w odniesieniu do uszkodzeń statków powietrznych w wyniku aktów terroryzmu lub sabotażu (zob. podobnie wyrok Wallentin-Hermann, C-549/07, EU:C:2008:771, pkt 26).

Na tle okoliczności rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że usterka o której mowa w niniejszej sprawie stanowiła z pewnością nieoczekiwane zdarzenie, które musiało spowodować podjęcie działań związanych z koniecznością jej usunięcia. Niemniej taka awaria pozostaje nierozerwalnie związana z bardzo złożonym systemem funkcjonowania maszyny, która jest wykorzystywana przez przewoźnika lotniczego w warunkach, w szczególności meteorologicznych, często trudnych, nawet ekstremalnych, przy tym należy zauważyć, że każda część statku powietrznego zużywa się.

Jak wskazał Trybunał, w powołanym powyżej wyroku z dnia z 17 września 2015 r., w ramach działalności przewoźnika lotniczego nawet nieoczekiwane zdarzenie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności przewoźnika lotniczego, jako że przewoźnik ten jest stale narażony na tego typu niespodziewane problemy techniczne. Przewoźnik lotniczy powinien skutecznie panować nad zapobieganiem takiej awarii lub nad jej naprawą, w tym wymianą części przedwcześnie wadliwych, ponieważ to do tego przewoźnika należy zapewnienie obsługi technicznej i właściwego funkcjonowania statku powietrznego wykorzystywanego do celów prowadzonej działalności gospodarczej.

Reasumując, Sąd podziela stanowisko Trybunał Sprawiedliwości wyrażone w ww. wyroku - artykuł 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 należy interpretować w ten sposób, że problem techniczny, który wystąpił niespodziewanie i nie jest następstwem nieprawidłowej obsługi technicznej ani nie został wykryty podczas wykonywania regularnej kontroli, nie mieści się w pojęciu "nadzwyczajnych okoliczności" w rozumieniu tego przepisu.

Kierując się powyższą argumentacją Sąd stwierdza, że problem techniczny jaki zaistniał w niniejszej sprawie nie mieści się w pojęciu "nadzwyczajnych okoliczności" w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004.

Na marginesie Sąd zauważa, że zobowiązania nałożone przez rozporządzenie nr 261/2004 nie ograniczają prawa przewoźnika do dochodzenia odszkodowania od innego podmiotu (np. producenta części), któremu wykaże odpowiedzialność za zaistniałe opóźnienie, przewiduje to art. 13 ww. rozporządzenia. Uzyskanie przez przewoźnika odszkodowania może zmniejszyć lub nawet wyeliminować jego obciążenie finansowe wynikające z zobowiązań wobec pasażerów (wyrok Sturgeon i in., C-402/07 i C-432/07, EU:C:2009:716, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo).

11. Rozpatrując sprawę ponownie, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi.

12. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

13. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.