Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 894/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1 i  ust.  2,  art. 28  ust. 3   pkt 3, 5 i 6
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 578/09 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..] października 2009 r. nr [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 578/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalił skargę A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..] października 2009 r. nr [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

A. D. wnioskiem z dnia [..] maja 2007 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzją z dnia [..] sierpnia 2007 r. organ odmówił zobowiązanemu umorzenia należności. A. D. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [..] sierpnia 2007 r. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 428/08, sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Po uchyleniu przez WSA w L. decyzji z dnia [..] grudnia 2007 r. i [..] sierpnia 2007 r., organ ponownie rozpatrzył sprawę i w dniu [..] czerwca 2009 r. wydał decyzję o umorzeniu w części należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę za okres [..] r. na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [..] zł na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Następnie, na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ZUS wydał w dniu [..] października 2009 r. decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym całkowita nieściągalność należności zachodzi w przypadkach określonych w powyższym przepisie w ust. 3 pkt 1 – 6. Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w pkt 1, 2 i 4. Odnośnie zarzutu skarżącego, iż jego sprawa kwalifikuje się do rozpatrzenia w świetle art. 28 ust. 3 pkt 5 wskazanej powyżej ustawy, z uwagi na to, że Komornik Sądowy Rewiru [..] w Z. wydał postanowienie, w którym stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem umorzył postępowanie egzekucyjne wskutek nieściągalności należności, zdaniem organu nie stanowi to wystarczającej przesłanki, która skutkować powinna umorzeniem zaległości. Prezes Zakładu podkreślił, że obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco czy sytuacja finansowa dłużnika nie ulegnie zmianie. Prezes Zakładu podał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a tejże ustawy, można umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, w przypadku gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia, wyjaśniając, że zasady umarzania należności zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności należy rozumieć sytuację, w której płatnik ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku : 1/ gdy opłacenie składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ciężar wykazania istnienia tej sytuacji obciąża wnioskodawcę. Po przeprowadzonej przez Zakład analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie organ stwierdził, iż skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawił żadnych nowych okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej czy zdrowotnej. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż A. D. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (od września 2003 r.), utrzymuje się dzięki pomocy rodziców, u których zamieszkuje i którzy pokrywają koszty wyżywienia oraz korzysta z pomocy rodziny oraz z pomocy społecznej, co wynika z pisma MOPR w L.. Ponadto dłużnik posiada zadłużenie w Banku PKO BP w wysokości [..] zł oraz w Banku PKO SA [..] zł. Zdaniem organu zadłużenie wnioskodawcy we wskazanych instytucjach zapewne wpływa na jego sytuację finansową, jednakże nie stanowi to zdaniem organu przesłanki umorzenia i nie przemawia za umorzeniem przedmiotowych należności. Sytuacja finansowa skarżącego jest trudna jednakże nie na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia przedmiotowego zadłużenia. Wnioskodawca wskazuje, iż od kilku lat [..], a ostatnio w styczniu 2007 r. doznał – wymagającego rehabilitacji i leczenia - urazu nogi, co podnosi w swoich wyjaśnieniach i co wynika z dołączonej dokumentacji medycznej oraz zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy, nie oznacza, iż jego problemy zdrowotne pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego opłacenie należności. Ze stanu faktycznego sprawy nie wynika, żeby skarżący sprawował bezpośrednią opiekę nad chorymi członkami rodziny, jak również stan jego zdrowia uniemożliwiał pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty należności. Nie przedstawiono również dokumentów świadczących, że zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Organ stwierdził, iż ze stanu faktycznego sprawy również nie wynika, aby miały miejsce szczególne okoliczności, które mogłyby choć w części uzasadniać niewykonanie obowiązku odprowadzania składek. Ponadto organ podkreśla, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są tzw. decyzjami uznaniowymi. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje w takiej sytuacji organowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Organ po dokładnym przeanalizowaniu materiałów zgromadzonych w sprawie stwierdził, że przedmiotowa należność nie może być umorzona z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalając skargę A. D. wskazał, że ustawowe uregulowanie zawarte w art. 28 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala organowi na umorzenie w całości lub w części należności szczegółowo opisanych w tym przepisie. Art. 28 ust. 3a określa kategorię podmiotów uprawnioną do skutecznego ubiegania się umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, "będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia" (podobnie § 1 i 2 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne) ale pod warunkiem zaistnienia "uzasadnionych przypadków". Oznacza to, że "uzasadnione przypadki" o jakich mowa w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. t.j. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) odnoszą się tylko do podmiotów będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie, jeżeli podmiot ten (zobowiązany) wykaże, że zachodzi jakakolwiek z przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) z uwzględnieniem, że katalog przewidzianych w tym przepisie przesłanek nie jest zamknięty. Sąd zaakcentował, że dla sprawdzenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest analiza stanu faktycznego przyjętego przez organ do rozstrzygnięcia, a w szczególności charakterystyka podmiotu ubiegającego się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z akt sprawy wynika (zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanego dalej p.p.s.a. - sąd orzeka na podstawie akt sprawy), że skarżący posiada zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne (za [..] miesięcy [...] wraz z należnymi odsetkami, na ubezpieczenie zdrowotne za [..] miesięcy [..] r. wraz z należnymi odsetkami oraz Fundusz Pracy za [..] miesiące [..] r. wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej szczegółowo w zaskarżonej decyzji). Od [..] września 2003 r. skarżący został zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Z pisma skarżącego z dnia [..] czerwca 2004 r. adresowanego do Dyrektora ZUS w B. wynika, że w tym czasie był bezrobotnym bez prawa do zasiłku poszukującym bezskutecznie pracy, której nie mógł znaleźć ze względu na wiek ([..] lat), chorobę (), brak znajomości oraz nieprzynależność do żadnej partii. Ze skargi z dnia [...] listopada 2009 r. wynika, że A. D. przez cały okres od chwili zarejestrowania jako bezrobotny (z wyłączeniem okresu odbywania kary pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie II K 355/04 Sądu Rejonowego w Z. za wyłudzenie z PKO BP kwoty ponad [..] zł) nie podjął stałego zatrudnienia do chwili orzekania. Oznacza to, że skarżący jest osobą, która nie była zobowiązana do płacenia (i nie płaciła) składek na ubezpieczenie społeczne od kilku lat, a zatem miałyby do niej ewentualnie zastosowanie przesłanki do umorzenia określone tylko ww. art. 28 ust. 1, 2, 3 cytowanej ustawy. W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji organ dokonał prawidłowej analizy art. 28 ust. 1, 2, 3 ww. ustawy, wskazując na brak ustawowych przesłanek uzasadniających umorzenie należności oraz na uznaniowy charakter decyzji w tym zakresie. Zdaniem Sądu trafnie organ podniósł, że przedstawione przez skarżącego dokumenty lekarskie nie wskazują żeby krótkotrwała niezdolność do pracy ([..]) wskazywała, iż jest on całkowicie niezdolny do pracy. W ocenie Sądu argumentacja skarżącego o niemożności podjęcia przez niego pracy, zawarta w jego ww. piśmie z [..] czerwca 2004 r. (k 72), wynika z jego subiektywnego stosunku do pracy, a nie z przyczyn obiektywnych i dlatego nie może mieć wpływu na przedmiot rozstrzygnięcia. Umorzenie należności ma nieodwracalny skutek dla "kondycji finansowej" ZUS, który pozbawia ZUS możliwości egzekucji dość znacznej kwoty w przyszłości, w sytuacji gdyby w przyszłości sytuacja materialna skarżącego poprawiła się (np. dziedziczenie czy inne przysporzenie). Sąd wywiódł, że organ uprawniony jest do podejmowania szeregu czynności prawnych mających na celu wyegzekwowanie tych należności zarówno obecnie, jak i w przyszłości (uwzględniając okres przedawnienia) czynności zmierzających do przerwania biegu przedawnienia aż do momentu ich wygaśnięcia. Zdaniem Sądu oznacza to, że postępowanie organu w tym zakresie powinno być bardzo rozważne i bardzo zindywidualizowane, dlatego ustawodawca nadał takim decyzjom charakter "uznaniowy", w którym interes strony winien być brany pod uwagę z interesem społecznym. Takie zachowanie właśnie charakteryzuje postępowanie organu, który również dodatkowo analizował możliwość umorzenia zaległości w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ww. ustawy, których w ocenie sądu nie można zastosować wobec skarżącego w obecnym stanie faktycznym, co nie wyklucza takiej możliwości w przyszłości, w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w tym przepisie. Zdaniem Sądu z tych też przyczyn zarzuty skargi odnoszącej się do naruszenia art. 7 k.p.a., polegające na niepodjęciu przez organ wszelkich kroków prawnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym i zaskarżonej decyzji. Lektura uzasadnienia decyzji przeczy zarzutom skargi. Podnoszone w skardze zarzuty w tym zakresie zastały uwzględnione przez organ. Różnica w ocenie tych faktów dokonana przez skarżącego i organ wynika z subiektywnej oceny tych faktów przez skarżącego z pominięciem interesu społecznego, na który się zresztą powołuje. Nie jest w interesie społecznym premiowanie podmiotu, który z przyczyn tylko subiektywnych naraża inne podmioty na stratę (jedna niespłacona pożyczka, druga niespłacona, wyłudzona pożyczka, brak jakiejkolwiek inicjatywy w przedmiocie podjęcia pracy, pomimo braku przeciwwskazań do jej podjęcia przez tak długi okres czasu). Całkowicie inną ocenę tego stanu rzeczy zawiera uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w której organ dostrzega aktualną sytuację materialną skarżącego, ale troszczy się również o interes społeczny, polegający na tym, że nie wyklucza organ możliwości wyegzekwowania tych należności w przyszłości. Podobną argumentację należy przyjąć do zarzutu "naruszenia art. 28" ww. ustawy. Konkludując Sąd stwierdził, że organ w zaskarżonej decyzji wszechstronnie analizował (nawet w szerszym zakresie niż tego wymagał stan sprawy) ww. przepisy i wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. A. D. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w części, tj. w zakresie pkt I wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. względnie na podstawie art. 188 p.p.s.a o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnie, tj.:

- art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej ustawy) poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do jego zastosowania – w niniejszej sprawie oczywistym jest, że zachodzą ustawowe przesłanki do umorzeń należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, ponieważ skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie ma majątku, z którego można byłoby egzekwować należności, czy uzyskać kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, nie ma małżonka, nie posiada następców prawnych, nie istnieje również możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej, ponadto Komornik Sądowy Rewiru II w Z. wydał postanowienie, w którym stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję a Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem umorzył postępowanie egzekucyjne wskutek nieściągalności należności, tym samym odmowa umorzenia tych składek pozostaje w oczywistej sprzeczności ze wskazanym artykułem oraz została oparta na dowolnym, arbitralnym uznaniu administracyjnym,

- art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospoda Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie MGPiPS), poprzez ich błędną wykładnię, tj. poprzez bezzasadne uznanie nie, iż mają one zastosowania w mniejszej sprawie, podczas gdy z literalnego brzmienia art. 28 ust. 3a ustawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS nie wynika, że skarżący w chwili składania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy musi być płatnikiem tych składek oraz równocześnie poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, mianowicie ich niezastosowanie, w sytuacji gdy z prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż w stosunku do skarżącego zachodzi przesłanka ("ważnego interesu osoby zobowiązanej") oraz ze względu na stan majątkowy skarżący nie jest wstanie uregulować należności z tytułu tych składek; a także:

2) rażące naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na; sprawy, a mianowicie:

- art. 145 § 1 ust. 1 lit a/ i c/ p.p.s.a., polegające na dokonaniu błędnego ustalenia, że decyzja organu nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. z naruszeniem art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3, 5, 6 i ust. 3a ustawy oraz § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS, a także z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. z naruszeniem art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.), a które to naruszenie polegało na błędny nieuzasadnionym niezastosowaniu w stosunku do skarżącego art. 28 ustawy oraz niepodjęciu wszelkich kroków prawnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli,

- art. 151 p.p.s.a. w ten sposób, że Sąd oddalił skargę na decyzję Prezesa ZUS, podczas gdy skarga winna zostać uwzględniona w całości,

- art. 141 § 4 p.p.s.a polegające na nieustosunkowaniu się w uzasadnieniu wyroku do argumentów podniesionych przez pełnomocnika skarżącego w piśmie procesowym z dnia 13 kwietnia 2010 r.

Powyższe zarzuty zostały przez skarżącego opisane w obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Po wnikliwym przeanalizowaniu całokształtu okoliczności sprawy mających wpływ na ustalenia faktyczne będące podstawą rozstrzygnięcia – odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w oparciu o przepisy prawa materialnego art. 28 ust. 1, 2, 3, art. 26 ust. 3a ww. ustawy o ubezpieczeniach społecznych, należy stwierdzić, że ustalenia te nie wyczerpują całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie są w pełni miarodajne do zastosowania powyższych przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 omawianej ustawy o ubezpieczeniach społecznych.

Sąd I instancji skoncentrował się w zasadzie jedynie na przesłankach umorzenia należności z art. 28 ust. 3a ww. ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), a pominął w swoich rozważaniach czy nie zachodzą warunki do zastosowania przepisu art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ww. ustawy, a przede wszystkim czy występuje w niniejszej sprawie całkowita bezskuteczność egzekucji należności.

Sąd I instancji istotnie nie zauważył, że organy egzekucyjne stwierdziły brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5). Nie rozważono należycie również, mimo obowiązku wynikającego z przepisów kodeku postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a. oraz art. 141 § 4 i art. 145 § 1 ust. 1 lit. c/ p.p.s.a., przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o ubezpieczeniach społecznych.

Skarżący niewątpliwie znajduje się obecnie w bardzo trudnej sytuacji materialnej i poza długami przekraczającymi sto tysięcy złotych nie posiada żadnego majątku ani stałych źródeł dochodu, korzysta z pomocy osób bliskich i pomocy społecznej, a jego perspektywy na zatrudnienie w przyszłości i uzyskiwanie jakichkolwiek dochodów są oczywiście bardzo skromne. Powyższe okoliczności w zasadzie nie były kwestionowane przez organy administracji publicznej, jak i przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, przy czym istotnie sam stan zdrowia skarżącego nie jest zasadniczą przeszkodą w znalezieniu pracy przez skarżącego. Brak jest bowiem orzeczenia o znacznym ograniczeniu niezdolności do zatrudnienia skarżącego. Natomiast trudno przyjąć w świetle całokształtu okoliczności sprawy, że niemożność podjęcia pracy przez skarżącego wynika jedynie z jego subiektywnego stosunku do pracy, a nie z przyczyn obiektywnych i dlatego nie może mieć wpływu na przedmiot rozstrzygnięcia.

Sąd I instancji cały ciężar uznania administracyjnego z art. 28 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy w zw. z art. 7 k.p.a. położył na interes społeczny, który sprzeciwia się umorzeniu należności (kondycja finansowa [..]), zaś w mniejszym stopniu rozważył wszystkie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy o ubezpieczeniach społecznych, a także dowolnie ocenił możliwość poprawy sytuacji materialnej skarżącego w przyszłości (np. dziedziczenie czy inne przysporzenie).

Zasadniczą podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest całkowita nieściągalność, która zachodzi w przypadkach wymienionych w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 1–6 ustawy o ubezpieczeniach społecznych.

Obowiązkiem organu było rozważenie wszystkich przesłanek tej nieściągalności, tym bardziej że skarżący zwracał uwagę na okoliczności wskazujące na spełnienie warunków z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy.

Należy zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie toczy się ponad 4 lata, a sytuacja materialna w żadnym stopniu nie poprawiła się w tym czasie na tyle, aby zmieniły się prognozy na przyszłość co do skuteczności egzekucji i celowości ponoszenia dalszych wydatków egzekucyjnych (vide wyrok SN z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt II UK 216/06).

W tej sytuacji Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie miał na względzie konieczność uzupełnienia ustaleń faktycznych w kierunku ewentualnego zastosowania przepisu art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o ubezpieczeniach społecznych.

Należy przede wszystkim rozważyć, jaki wpływ na rozstrzygnięcie ma bezskuteczność egzekucji należności stwierdzona w postępowaniu egzekucyjnym, czy prowadzone jest inne postępowanie egzekucyjne odnośnie pozostałych długów skarżącego (niespłaconych kredytów bankowych i z jakim skutkiem) oraz jak wysokie wydatki egzekucyjne zostały już poniesione w niniejszej sprawie.

Wydaje się, że z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego a także przepisów sądowoadministracyjnych, a w szczególności art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 151 p.p.s.a. nie przeanalizowano wystarczająco osobistej i materialnej sytuacji skarżącego, przyjmując, że długotrwałe bezrobocie, choroba skarżącego, brak majątku, stałych źródeł dochodu, wysokie zadłużenie, bardzo wątpliwe perspektywy na znalezienie pracy, korzystanie z pomocy społecznej i osób bliskich nie może stanowić w świetle art. 28 ust. 3a ww. ustawy w związku z § 3 rozporządzenia podstawy do umorzenia nawet w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Wprawdzie całokształt przytoczonych wyżej okoliczności podlegał ocenie organu, a następnie Sądu I instancji w ramach uznania administracyjnego z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, co podkreślono w zaskarżonym wyroku, ale granice tego uznania są wyznaczone nie tylko interesem społecznym, aby "nie premiować" nierzetelnych dłużników, ale również usprawiedliwionym interesem strony, która znalazła się w bardzo trudnej sytuacji osobistej i materialnej.

Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając niniejszą sprawę dokona bardzo wnikliwej oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym również wyników postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącemu i możliwości subsumpcji dokonanych ustaleń faktycznych i zastosowania przepisów prawa materialnego, które zostały pominięte w jego dotychczasowych rozważaniach, a mianowicie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o ubezpieczeniach społecznych a także po raz kolejny ocenić spełnienie przesłanek z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia, jeśli nie będzie wystarczające zastosowanie art. 28 ust. 3 ww. ustawy.

Skoro okazało się, że zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione, zarówno w zakresie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, ale również w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, a konkretnie art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 i art. 28 ust. 3a ustawy o ubezpieczeniach społecznych, to należało uchylić zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.