Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 18/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1, art. 13 ha, art. 13 k ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 460
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 16 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant Sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 roku sprawy ze skargi W. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów transportu drogowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasadza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz W. K. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm. zwanej dalej kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 460, zwanej dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1414, ze zm. zwanej dalej utd), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez W.K. od decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł, Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy.

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przez skarżącego przejazdu w dniu 18 maja 2015 r. drogą krajową S8 na odcinku węzeł P. Zachód - węzeł R., wymienionym w pkt. 13 lit. b załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1263 ze zm.), z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, że nieświadomie naruszyła obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drogach płatnych. W.K. wyjaśnił, iż wynikało to z braku wiedzy, gdyż sądził, że opłata obowiązuje wyłącznie na autostradach. Ponadto wskazał, iż jechał zespołem pojazdów bez załadunku, wiec masa rzeczywista nie przekroczyła 3,5 t, a samochód marki Ford został błędnie zakwalifikowany jako ciężarowy. W dalszej kolejności skarżący zauważył, że sporna pozostaje kwestia dokładnego określenia daty jego wjazdu na trasę S8. Informował bowiem organ pismem z dnia 17 lipca 2015 r., że w dniu 18 maja 2015 r., o godzinie 10:18, nie mógł nastąpić jego wjazd na drogę S8. Strona wniosła o odstąpienie od nakładania kary pieniężnej.

Ponownie ustalając stan faktyczny organ wskazał, że w dniu 18 maja 2015 r. o godzinie 10:18:39 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr S08_0357,7_PEF_0 (1243) znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej S8, zarejestrowało przejazd samochodu ciężarowego marki Ford o numerze rejestracyjnym [...] poruszającego się wraz z przyczepą marki Sam o numerze rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...].

Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że samochód ciężarowy o numerze rejestracyjnym [...] nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita ww. zespołu pojazdu przekracza 3,5 tony, a właścicielem pojazdu samochodowego w chwili powstania naruszenia był W.K.

Powyższe ustalono w ramach prowadzonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Wskazano, iż odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu w dniu 18 maja 2015 r., został wyszczególniony w pkt. 13 lit. b załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, tj. droga krajowa S8, na odcinku węzeł P. Zachód - węzeł R.

Mając na względzie powyższe okoliczności organ stwierdził, że korzystający z drogi publicznej w dniu 18 maja 2015 r. naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 udp.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powołał art. 5 ust. 1 udp, zgodnie z którym do dróg krajowych zalicza się:

autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych;

drogi międzynarodowe;

drogi stanowiące inne połączenia zapewniające spójność sieci dróg krajowych;

drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów);

drogi alternatywne dla autostrad płatnych;

drogi stanowiące ciągi obwodnicowe dużych aglomeracji miejskich;

drogi o znaczeniu obronnym.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Jednocześnie przy określaniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy. Ponadto w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 3 udp wyraźnie zaznaczono, że obowiązek dotyczy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to, zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze.

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp wysokość kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej uzależniona jest od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna. Za naruszenie obowiązku uiszczenia obowiązku opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, wymierza się karę pieniężną w wysokości:

500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z: samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy;

1 500 zł - w pozostałych przypadkach.

W rozpoznawanej sprawie na podstawie danych znajdujących się w CEPiK ustalono, że kontrolowany pojazd został zarejestrowany jako samochód ciężarowy i dlatego właścicielowi została wymierzona kara pieniężna na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 udp tj. w wysokości 1 500 zł.

Organ wskazał, iż według art. 13k ust. 4 udp kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 udp, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu.

Zgodnie z treścią art. 13k ust. 6 udp, na podmiot o którym mowa w art. 13k ust. 4 udp, nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenia wymienione w art. 13k ust. 1 lub ust. 2 pkt 2 udp, dotyczące danego pojazdu samochodowego. Stosownie zaś do treści art. 13k ust. 7 udp, za dobę uznaje się okres od godziny 0:00 do godziny 24:00 w danym dniu. Na podstawie art. 13k ust. 9 udp kary pieniężne wymienione w art. 13k ust. 1 udp, nakłada się w drodze decyzji administracyjnej.

Organ powołał ponadto art. 7, art. 77 § 1 kpa. Podkreślił, iż wszystkie decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej mają charakter decyzji związanych.

Wskazał, iż z całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że w dniu 18 maja 2015 r. o godzinie 10:18:39 kontrolowany pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej S8 z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Poddany kontroli pojazd nie został wyposażony w jednostkę pokładową viabox, służącą do naliczania i pobierania opłaty za przejazd po drogach krajowych, wymienionych w załączniku nr 1, do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych, przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik:

1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania

z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, zwaną dalej "umową";

2) odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie;

3) instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową;

4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 1;

5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 2.

Przepis § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia wskazuje, iż opłatę elektroniczną wnosi się w trybie przedpłaty albo płatności okresowej z zabezpieczeniem.

Zdaniem organu z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z informacji zawartych w systemie elektronicznego poboru opłat, bezsprzecznie wynika, że strona postępowania nie dopełniła powyższego obowiązku. Korzystający nie zawarł umowy z pobierającym opłatę elektroniczną na poddany kontroli pojazd. Zawarcie umowy powinno nastąpić przed rozpoczęciem korzystania z dróg płatnych. Dopełnienie tej czynności po przejeździe nie konwaliduje zarejestrowanego w systemie elektronicznego poboru opłat naruszenia. Organ wskazał, że uiszczenie opłaty elektronicznej może nastąpić jedynie przy wykorzystaniu urządzenia tzw. jednostki pokładowej viabox, będącym urządzeniem w rozumieniu art. 13i ust. 3 udp. Ustawodawca nie przewidział możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej w inny sposób.

Warunkiem koniecznym dla nabycia urządzenia viabox jest zawarcie stosownej umowy z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną. Jak wskazano wyżej, strona postępowania takowej umowy nie zawarła, czego następstwem było niewyposażenie pojazdu w wymagane urządzenie viabox, co w konsekwencji skutkowało nieuiszczeniem opłaty elektronicznej oraz stwierdzeniem naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Organ stwierdził, iż okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona, nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Nie ma znaczenia w jakim celu był wykonywany kontrolowany przejazd, w szczególności czy przejazd był wykonywany w celu prywatnym, osobistym czy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie jest istotny również stopień załadowania, ładowność czy też rzeczywista masa kontrolowanego zespołu pojazdu w momencie przejazdu po drodze objętej elektronicznym poborem opłat. Na wysokość wymierzonej sankcji nie ma również wpływu wartość stanowiąca przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej, w tym przypadku o 85 kg.

W piśmie z dnia 16 października 2015 r. strona podniosła błędną kwalifikację pojazdu marki Ford jako pojazd ciężarowy i wniosła o zakwalifikowanie go jako pojazd osobowy. W tym miejscu organ wskazał, iż Główny Inspektor nie jest organem właściwym do zmiany rodzaju pojazdu na inny niż wpisany do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców czy do dowodu rejestracyjnego. Po sprawdzeniu pojazdu w CEPiK ustalono, iż pojazd o numerze rejestracyjnym [...] jest zarejestrowany jako pojazd ciężarowy. W ocenie organu w zaskarżonej decyzji kara pieniężna w wysokości 1.500 zł została nałożona prawidłowo i nie ma podstaw do nałożenia kary w wysokości 500 zł.

Odnosząc się do zarzutu, iż pismo Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 3 sierpnia 2015 r. nie zostało stronie doręczone, organ poinformował, że powyższe pismo zostało doręczone stronie w trybie art. 44 § 4 kpa w dniu 24 sierpnia 2015 r. Ww. pismo nie zostało podjęte przez stronę w wyznaczonym przez pocztę terminie. Skarżący został ponownie zawiadomiony o możliwości odbioru przesyłki zgodnie z treścią art. 44 § 2 i § 3 kpa, o czym świadczą adnotacje umieszczone na kopercie. W niniejszej sprawie ostatecznie przesyłka listowna nie została przez podjęta w terminie. W związku z powyższym została ona zwrócona do nadawcy - Głównego Inspektora Transportu Drogowego i złożona do akt sprawy ze skutkiem doręczenia zgodnie z treścią art. 44 § 4 kpa.

Organ wyjaśnił, że wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Z analizy zgromadzonego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że naruszenie spowodowane było brakiem urządzenia służącego do poboru opłaty elektronicznej w kontrolowanym pojeździe, a więc okolicznością zależną od skarżącego. Skoro pojazd nie został wyposażony w wymagane urządzenie viaBox pozwalające na uiszczenie stosownej opłaty, to nie powinien on w takiej sytuacji poruszać się po odcinkach płatnych dróg krajowych. W przeciwnym razie właściciel pojazdu lub podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie pojazdu naraża się na administracyjną odpowiedzialność za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. W związku z powyższym argument strony, że naruszenia popełnione w dniu 18 maja 2015 r. spowodowane były przez niezrozumienie przepisów, nieumyślnie i nieświadomie nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego. Obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia viabox. Brak zainstalowania w pojeździe ww. urządzenia, w toku wykonywania przejazdu po drodze publicznej wymienionej w załączniku nr 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., skutkowało tym, iż opłata elektroniczna nie została uiszczona, zaś organ administracji publicznej obowiązany był do wymierzenia kary administracyjnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 2 udp.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 2 lipca 2015 r. w sprawie kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1030) dopuszczalnym jest przeprowadzanie kontroli stacjonarnej oraz kontroli mobilnej, celem sprawdzenia prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej. Kontrola stacjonarna polega na kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej za pomocą stacjonarnych lub przenośnych przyrządów automatycznych ujawniających i rejestrujących informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej (por. § 2 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia z dnia 2 lipca 2015 r.). Organ wyjaśnił, iż w Polsce w systemie elektronicznego poboru opłat wykorzystywana jest technologia mikrofalowa DSRC (Dedicated Short Rangę Communication - dedykowana komunikacja krótkiego zasięgu). Technologia DSRC działa w oparciu o dwa rodzaje współpracujących urządzeń: czujniki rejestrujące fale, umieszczone na bramownicach wzniesionych nad drogą objętą obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz transponder (tzw. viabox) wysyłający dane o pojeździe do czujników. W chwili, gdy kierujący pojazdem przejeżdża pod bramownicą lub do pojazdu zbliży się Mobilna Jednostka Kontrolna Inspekcji Transportu Drogowego, nawiązywana jest łączność między bramownicą (lub Mobilną Jednostką Kontrolną), a jednostką pokładową (viabox) zainstalowaną w pojeździe. Dane o pojeździe przekazywane są do operatora, a następnie centrum rozliczeniowego. Na bramownicach zainstalowane są również urządzenia pozwalające na ujawnienie oraz rejestrację pojazdów, które naruszyły obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej.

Na powyższą decyzję W.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarzucając naruszenie art. 7, 8, 75, 76, 78, 80 kpa oraz przepisów dotyczących klasyfikacji pojazdów jak też nienależytej staranności w udokumentowaniu i udowodnieniu ewentualnego popełnienia wykroczenia, niestarannej analizie dowodów oraz błędnego stosowania Ustawy o drogach publicznych. W ocenie skarżącego w dalszym ciągu sporna pozostaje kwestia dokładnego określenia daty, w której nastąpił jego wjazd na trasę S8, gdyż w tym dniu i o określonej przez organ godzinie taka czynność nie mogła nastąpić. Skarżący zarzucił ponadto organowi dokonanie nieprawidłowej klasyfikacji jego samochodu – Ford Ranger Pick – Up o podwójnej kabinie pasażerskiej do kategorii samochodów ciężarowych, co miało znaczenie przy określeniu wysokości nałożonej kary.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 16 marca 2016 r. skarżący popierał skargę i złożył pierwszą stronę pisma procesowego Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 10 grudnia 2015 r. W ocenie skarżącego z treści tego pisma wynika, że urządzenia kontrolne systemu elektronicznego poboru opłat nie są poddawane kontroli technicznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...], którą utrzymał on w mocy swoją decyzję z dnia [...] o nałożeniu na W.K. kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu 18 maja 2015 r. drogą krajową S8 na odcinku węzeł P. Zachód – węzeł R.

Skarżący zarzucił organowi nierzetelne przeprowadzenie postępowania administracyjnego. W ocenie strony Skarżącej, GITD nie przeprowadził postępowania dowodowego, do którego był zobowiązany. W szczególności nie udokumentował popełnienia przez skarżącego wykroczenia. Zdaniem skarżącego w sprawie brak jest dokumentacji technicznej – kontrolnej urządzenia pomiarowego. Ponadto nie uwzględniono okoliczności, którą skarżący udokumentował, iż w oznaczonym czasie (w dniu 18 maja 2015 r.) nie mógł znajdować się w miejscu zainstalowania bramownicy, bowiem pełnił wtedy obowiązki służbowe i przebywał w miejscu pracy, nie uwzględniono i nie zastosowano się do obowiązujących w momencie popełnienia wykroczenia przepisów obowiązujących od kwietnia 2014 r., klasyfikujących jego pojazd i błędnie sklasyfikowano go jako pojazd ciężarowy nie zaś osobowy.

Odnosząc się kolejno do przedstawionych zarzutów należy zauważyć, co następuje.

Obowiązek ponoszenia opłat elektronicznych przez podmiot korzystający z dróg publicznych został ustalony w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 460, zwanej dalej u.d.p.).

Zgodnie z art. 13 ust 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

W myśl art. 13 ha ust. 1 u.d.p. opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6 powołanego przepisu.

Generalnie rzecz ujmując, ramy technologiczne systemów elektronicznego poboru opłat tworzą – z jednej strony – odpowiednie systemy łączności i rozliczeń (komunikacji), z drugiej zaś, po stronie użytkowników dróg – odpowiednie urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych. Innymi słowy, obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia viaBox.

Zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 1.500 zł. Owe kary pieniężne, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 13l ust. 1.

Ma zatem rację Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdzając, że już brak zainstalowania w pojeździe ww. urządzenia, w czasie wykonywania przejazdu po drogach wymienionych w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.) skutkuje tym, że opłata elektroniczna nie zostaje uiszczona, zaś organ administracji publicznej jest obowiązany do wymierzenia kierującemu pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony kary pieniężnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. W konsekwencji kierujący pojazdem niezaopatrzonym w urządzenie viaBox, nie powinien poruszać się po odcinkach dróg krajowych, o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów, i już sam wjazd na drogi lub ich odcinki wymienione w powołanym rozporządzeniu Rady Ministrów powoduje konieczność nałożenia odpowiedniej kary pieniężnej.

Sąd podziela również ocenę organu, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym, gdyż ustawodawca nie przewidział żadnej możliwości odstąpienia od obowiązku nałożenia tej kary. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1406) przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną użytkownik:

1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, zwaną dalej "umową";

2) odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie;

3) instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową;

4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 1;

5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 2.

2. Umowa zawierana jest w formie pisemnej.

3. Umowa zawiera w szczególności:

1) dane użytkownika, o których mowa w ust. 4;

2) dane pojazdu, dla którego urządzenie zostało wydane, obejmujące w szczególności numer rejestracyjny, dopuszczalną masę całkowitą oraz oznaczenie klasy EURO;

3) wskazanie trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, zgodnie z § 6 ust. 1;

4) określenie dostępnych sposobów wnoszenia opłaty elektronicznej;

5) wskazanie formy zabezpieczenia - w przypadku wyboru trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 2;

6) określenie warunków udostępniania urządzenia przez pobierającego opłatę elektroniczną za kaucją.

4. Dane użytkownika obejmują:

1) firmę lub imię i nazwisko;

2) numer z Krajowego Rejestru Sądowego lub identyfikator REGON albo odpowiednik zagranicznego rejestru handlowego;

3) numer dokumentu tożsamości - o ile użytkownikiem jest osoba fizyczna;

5) adres lub siedzibę.

5. Dane, o których mowa w ust. 3 pkt 1 i 2, określa się na podstawie odpowiednich dokumentów."

Z brzmienia całości tego przepisu wynika, zdaniem Sądu, że obowiązek wyposażenia pojazdu w odpowiednie urządzenie do rejestracji opłat, zabezpieczenie środków finansowych na te opłaty oraz ich uiszczanie, a także obowiązek zapłaty nałożonych kar obciąża – generalnie rzecz ujmując – korzystających z ww. dróg.

Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego, że organ błędnie zakwalifikował pojazd marki Ford o numerze rejestracyjnym [...] należący do skarżącego jako pojazd ciężarowy, należy podzielić stanowisko organu zaprezentowane w odpowiedzi na skargę. Skarżący powołał się na treść art. 2 ustawy z dnia 7 lutego 2014 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 312), w której zawarto zmienioną definicję samochodu osobowego. Przedmiotowa zmiana została dokonana w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Definicja samochodu osobowego zawarta w ww. ustawie, jak słusznie zauważył organ, dotyczy jedynie obszaru prawa podatkowego, a ponadto zgodnie z przepisem przejściowym w art. 14 ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw "przepisy ustaw zmienianych w art. 2 i art. 3 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do samochodów osobowych nabytych lub wytworzonych przez podatnika od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy". Z informacji, jaką uzyskał organ z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK), skarżący nabył pojazd w dniu 5 grudnia 2009 r.

W związku z powyższym Sąd uznał za słuszne stanowisko organu, iż nie było w niniejszej sprawie podstaw do zastosowania przepisów wskazanych przez stronę. Ponadto Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie informacji z CEPiK wprost ustalił, że pojazd marki Ford należący do skarżącego jest samochodem ciężarowym. Tym samym zarzut niewłaściwej klasyfikacji samochodu należy uznać za niezasadny.

Analizując natomiast sprawę pod kątem naruszenia przepisów postępowania, stwierdzić należało związanie GITD regułami procedury administracyjnej, co skutkowało po jego stronie obowiązkiem uwzględnienia zasad określonych w art. 7 i 77 § 1 oraz 80 K.p.a., a w zakresie uzasadnienia decyzji dopełnienia wymogu z art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym winno ono zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne wraz z oceną zgromadzonych w sprawie dowodów. Zdaniem Sądu, GITD dopuścił się naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania. Organ wydając zaskarżoną decyzję nie odniósł się do wszystkich zarzutów Skarżącego, a w konsekwencji nie dokonał wszechstronnej oceny wszystkich istotnych okoliczności.

W szczególności brak jest w zaskarżonej decyzji odniesienia się do zarzutu Skarżącego, podnoszonego już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, co do okoliczności, iż w oznaczonym w zaskarżonej decyzji czasie i miejscu zainstalowania bramownicy nie mógł się znajdować, bowiem pełnił wówczas obowiązki służbowe i przebywał w miejscu pracy.

Zdaniem Sądu wyjaśnienie tej kwestii mogło mieć istotne znaczenia dla wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż powyższa kwestia była przez skarżącego podnoszona już w skierowanym do organu piśmie z dnia 17 lipca 2015 r. zatytułowanym "Wyjaśnienie". W piśmie tym skarżący wskazał, że w dniu 18 maja 2015 r. od godziny 6:00 do 14:00 był w pracy a z uwagi na fakt, iż jest pracownikiem biurowym, nie ma możliwości opuszczania miejsca pracy jak tez nie wykorzystuje do celów służbowych prywatnego samochodu o nr rej. [...], którego jest właścicielem. Ponadto nikt inny nie używa jego samochodu a w rodzinie jest jedynym posiadaczem prawa jazdy. W oznaczonym dniu, ww. samochodem dojechał do pracy na godzinę 6:00 i zaparkował go pod budynkiem biurowym, w którym znajduje się firma, w której jest zatrudniony. Na potwierdzenie, iż w dniu 18 maja 2015 r. był w pracy i nie opuszczał miejsca zatrudnienia, skarżący załączył do ww. pisma potwierdzoną przez pracodawcę listę obecności za miesiąc maj 2015 r. Skarżący wniósł ponadto o sprawdzenie urządzenia kontrolnego zainstalowanego na trasie S8 lub zarejestrowanych przez niego danych co do zgodności daty.

Organ nie poczynił ustaleń w tym przedmiocie i nie odniósł się do wniosku skarżącego, choć ustalenie, czy w danym dniu skarżący był podmiotem korzystającym z dróg publicznych miało istotne znaczenie z punku widzenia art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Zgodnie z tym przepisem korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ww. ustawy, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

Zdaniem Sądu, wobec takiego brzmienia przepisu, obowiązkiem organu było odniesienie tej regulacji prawnej do okoliczności przedmiotowej sprawy, a w szczególności do zarzutu Skarżącego, iż w dniu 18 maja o godzinie 10:18:39 był w pracy, zgodnie z przedstawioną listą obecności, zaś jego podjazd stał zaparkowany pod budynkiem firmy, w której jest zatrudniony. Tymczasem organ za okoliczność bezsporną uznał fakt, że zespół pojazdów o ww. numerze rejestracyjnym, którego dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 tony poruszał się w dniu 18 maja 2015 r. po płatnym odcinku drogi krajowej, zaś z informacji pochodzących z systemu elektronicznego poboru opłat jednoznacznie wynika, iż za pojazd nie uiszczono wymaganej opłaty elektronicznej, ponieważ użytkownik nie posiadał podpisanej umowy z operatorem systemu. Organ wprost w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla wyjaśnienia sprawy administracyjnej.

Tymczasem niewyjaśnienie powyższej kwestii, istotnej w niniejszej sprawie, spowodowało, iż słuszne okazały się zarzuty skargi polegające na nierzetelnym przeprowadzeniu postępowania przez GITD.

Sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ ustaleń faktycznych, czego w rozpatrywanej sprawie zabrakło. Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że uzasadnienie decyzji GITD nie spełniało wymogów stawianych przez normę proceduralną zawartą w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem uzasadnienie tego rozstrzygnięcia nie zawierało pełnych wyjaśnień okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonanie przejazdu po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej przez Skarżącego. Organ nie odniósł się bowiem do zarzutów zgłaszanych w tej sprawie przez skarżącego, od początku postępowania.

Wskazać również trzeba, że organ nie odniósł się do wniosku strony, zgłoszonego w piśmie z dnia 17 lipca 2015 r., o dokonanie sprawdzenia urządzenia kontrolnego lub zarejestrowanych danych co do zgodności daty. Należy również zauważyć, że na rozprawie skarżący przedstawił pierwszą stronę pisma procesowego Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 10 grudnia 2015 r., stanowiącego odpowiedź na jego żądanie o udostępnienie dokumentów legalizacji urządzeń kontrolnych systemu elektronicznego poboru opłat. Z treści pisma wynika, że urządzenia kontrolne systemu elektronicznego poboru opłat nie są poddawane kontroli technicznej, bowiem nie zostały wymienione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 27 grudnia 2007 r. w sprawie rodzaju przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej oraz zakresu tej kontroli, zatem wnioskowane dokumenty nie znajdują się w dyspozycji organu. Ponadto Główny Inspektor Transportu Drogowego poinformował, że podmiotem odpowiedzialnym za funkcjonowanie Krajowego Systemu Poboru Opłat jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). Powyższą informację skarżący uzyskał jednak już po wydaniu zaskarżonej decyzji z dnia [...], mimo iż mogła mieć ona dla skarżącego istotne znaczenie w toku postępowania.

W przypadku wcześniejszego otrzymania powyższego wyjaśnienia mógłby wystąpić do podmiotu odpowiedzialnego za funkcjonowanie systemu poboru opłat o ustalenie daty przejazdu.

Reasumując wskazać należy, że do podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania istotnych kwestii organ w żaden sposób się nie odniósł mimo, iż w celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy winny one być rzetelnie wyjaśnione. Żadna okoliczność nie zwalnia bowiem organu od należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalanie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Ta rzetelność organu winna mieć miejsce tak w sytuacji kiedy organ działa z urzędu jak i wówczas kiedy informacji tych udziela jedynie na żądanie strony. Zaznaczyć ponadto należy, że przepisy k.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie do organów państwa (art. 8 k.p.a.), z czym powiązana jest właśnie zasada udzielania informacji określona w art. 9 k.p.a. Strony postępowania winny być informowane w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, co istotne jest zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 maja 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 591/13, LEX nr 1465912).

Biorąc pod uwagę przytoczone wyżej okoliczności, Sąd uznał, że organy naruszyły ww. przepis art. 8 i 9 k.p.a. Ponadto nie wyjaśniły sprawy w sposób wymagany przez art. 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a., a naruszenie tych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż w toku ponownego postępowania GITD winien zgromadzić materiał dowodowy zgodnie z dyspozycją art. 77 K.p.a., dokonać wszechstronnej oceny całości tak zgromadzonego materiału dowodowego oraz ustosunkować się szczegółowo do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącego.

Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę organ uwzględni zaprezentowane powyżej stanowisko Sądu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 p.p.s.a.

D.Cz.