Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1226/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) st.sekr.sąd. Renata Furgalska-Pazdan po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2019 r. sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 7 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł (sto złotych).


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej J. W. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela Powiatowego Inspektora nadzoru Budowlanego w W. obejmującego zaległości z tytułu grzywny w celu przymuszenia w kwocie należności głównej [...] zł.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W., postanowieniem z dnia 07.06.2018r. nr [...] umorzył prowadzone wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne uznając, iż w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane zostało w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 upea.

Pismem z dnia 05.07.2018r. nr [...] organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Następnie na jego wniosek, działając na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 upea wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego na kwotę [...]zł (postanowienie z dnia 19.07.2018r. nr [...]).

Postanowienie powyższe doręczono wierzycielowi w dniu 23.07.2018r.

Na powyższe postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, pismem z dnia 30.07.2018r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, w terminie ustawowym, złożył za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj:

- art. 64c § 4 w zw. z art. 64 § 6 upea w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami opłaty manipulacyjnej, wobec oparcia wyliczenia kwoty kosztów egzekucyjnych w maksymalnej wysokości o niekonstytucyjny przepis art. 64 § 6 upea,

- art. 64c § 4 w zw. z art. 64c § 1 upea wobec przyjęcia podstaw do pokrycia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela.

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

-art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa w zw. z art. 18 upea, wobec zaniechania rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu ustalenia, czy zaistniały okoliczności uzasadniające przyjęcie podstaw do pokrycia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela,

- art. 12 § 1 Kpa w zw. z art. 18 upea poprzez uchybienie obowiązkowi wnikliwego działania w sprawie,

W uzasadnieniu wskazano, że "dokonane wyliczenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. zostało oparte o niekonstytucyjną podstawę prawną, a tym samym nie może stanowić o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, a już z pewnością nie w wysokości nieodzwierciedlającej rzeczywiście poniesionych nakładów pracy i kosztów". Powołano się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r. sygn. akt SK 31/14, który stwierdził niezgodność powołanych przez organ przepisów w zakresie w jakim nie określają one maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

W dalszej części zażalenia strona zarzuciła, że obciążając wierzyciela kosztami postępowania, organ powinien dokonać oceny czy rzeczywiście koszty te nie mogą być poniesione przez zobowiązanego i udowodnić, że zobowiązany jest niewypłacalny, a nie tylko odwoływać się do własnego postanowienia. Jednocześnie zaznaczyła, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi prowadzi do sytuacji, w której wierzyciel, którym jest organ administracji ponosi dodatkowe koszty, pomimo iż wypełnia on swoje ustawowe obowiązki.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., po rozpoznaniu i dokładnej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, postanowieniem z dnia 7 września nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie .

W ocenie organu przedmiotem niniejszego postępowania jest rozstrzygnięcie czy zasadnie obciążano wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego po zakończeniu (umorzeniu) postępowania egzekucyjnego.

Zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest, że zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasada ta jest jednak w ściśle oznaczonych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wypływają wprost z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ustawa powyższa nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych w następujących sytuacjach:

1. jeżeli na skutek uchybień wierzyciela doszło do wystawienia tytułu wykonawczego z wadami uniemożliwiającymi przeprowadzenie egzekucji (art.64c § 2), lub gdy doszło do niezgodnego z przepisami ustawy wszczęcia i prowadzenia egzekucji (art.64c § 3) oraz

2. jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4).

W niniejszej sprawie podstawą wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia 07.06.2018r. Postępowanie umorzono z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Postanowienie organu egzekucyjnego o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wskazywało jako podstawę prawną opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6 upea.

W myśl przytoczonego powyżej art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Ustawodawca przez użycie w treści przedmiotowego przepisu regulacji zwrotu: "wierzyciel pokrywa", nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Unormowanie to nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, nie wymienia też powodów faktycznych i prawnych obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W szczególności zaś przepis ten nie wskazuje, że w przypadku, gdy koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego z powodów faktycznych, to wbrew art. 64c § 4 nie pokrywa ich też wierzyciel. Uregulowanie zawarte w powyższym przepisie wyklucza uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała wobec zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego i miała podstawę w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela dochodzonej w tym postępowaniu należności pieniężnej.

Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym, zgodnie z cyt. przepisem art. 64 c § 4 upea.

Podkreślono również, że egzekucja administracyjna co do zasady prowadzona jest na rzecz wierzycieli publicznoprawnych, których działalność finansowana jest w całości lub w części z budżetu państwa. Gdyby ustawodawca zakładał, że podmiotów tych nie należy obciążać kosztami egzekucyjnymi, to takie rozwiązanie zawarte byłoby w przepisach. Wierzyciel kierując zatem do egzekucji tytuły wykonawcze, poza możliwością uzyskania należności, winien liczyć się także z ewentualnym ponoszeniem kosztów z tym związanych, gdy egzekucja okaże się nieskuteczna.

Organ nadzoru zauważył również, że argument dotyczący braku oceny czy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego jest nieuzasadniony. Brak możliwości ściągnięcia od zobowiązanego dochodzonych należności został bowiem wykazany w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art 59 § 2 upea (postanowienie z dnia 07.06.2018r. nr [...]).

Odnosząc się bezpośrednio do argumentów wierzyciela, zawartych w zażaleniu, dotyczących wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca nie uregulował expressis verbis skutków temporalnych jakie wiążą się z wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, w którego sentencji stwierdzono o niezgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów przesłanym do izb skarbowych, zawartym w piśmie z dnia 24.10.2016r. nr [...], sposób wykonania każdego z wyroków Trybunału Konstytucyjnego zależy od skutków, jakie wyrok ten wywołuje. Dla określenia przedmiotowych skutków w analizowanym przypadku kluczowe znaczenie ma konstatacja, że orzeczenie to dotyczy tzw. "pominięcia prawodawczego". Problem skutków wyroków stwierdzających "pominięcie prawodawcze" należy do złożonych i spornych w doktrynie prawa konstytucyjnego oraz niejednolicie rozstrzyganych przez Trybunał Konstytucyjny. Szeroko prezentowany jest pogląd, że wyroki takie wywołują wyłącznie skutek zobowiązujący (ustalający), tzn. jedynie nakładają na ustawodawcę obowiązek uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując przy tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13.12.2005r. sygn. akt SK 53/04, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2007r. sygn. akt P 10/07). Wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r. sygn. akt SK 31/14 nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 art. 64 § 6 i art. 64 § 8 upea, z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym.

Na to rozstrzygnięcie została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której Skarżący zarzucił naruszenie;

1. naruszenie przepisów prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy tj;

-art. 64c § 4 w związku z art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez obciążenie wierzyciela kosztami opłaty manipulacyjnej, wobec oparcia wyliczenia kwoty kosztów egzekucyjnych o niekonstytucyjny przepis art. 64 §6 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, a co za tym idzie nieuwzględnienie w orzeczeniu wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244),

- art. 64c § 4 w związku z art. 64c § 1 u.p.e.a., wobec przyjęcia podstaw do pokrycia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela.

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., wobec zaniechania rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu ustalenia, czy zaistniały okoliczności uzasadniające przyjęcie podstaw do pokrycia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela, ewentualnie określenia rzeczywistych i adekwatnych kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi obciążono wierzyciela, bez uwzględnienia w orzeczeniu wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244),

- art. 7a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do stosowania art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 §c u.p.e.a., na niekorzyść strony, poprzez brak uwzględnienia przy obliczeniu kosztów egzekucyjnym wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14,

- art. 12 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez uchybienie obowiązkowi wnikliwego działania sprawie.

W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę , że dokonując rozstrzygnięcia we wrześniu 2018 r. organy powinny uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 sierpnia 2016 r. nr SK 31/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie w przedmiocie obciążenia Skarżącego kosztami egzekucyjnymi.

Wskazać w tym miejscu należy, że jak słusznie wskazał organ odwoławczy, kwestie związane z powstaniem i wysokością kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 ustawy

z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podstawę materialnoprawną dla podjęcia zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 64c

§ 1, § 7 w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea. Dodać przy tym wypada, że stan faktyczny nie jest objęty sporem między stronami. Sporna jest natomiast zasadność obciążenia skarżącej kosztami prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. Zdaniem Skarżącego wysokość tych kosztów została wyliczona w sposób sprzeczny z wyrokiem TK z 28 czerwca 2016r. (sygn. akt SK 31/14), który uznał przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 upea, stanowiące podstawę prawną zaskarżonego postanowienia za niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Podkreślenia wymaga, że wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowanym w: Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł mi.in., że art. 64 § 1 pkt 4 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 upea w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3 uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna.

W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone.

W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego.

Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 upea, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 upea i art. 64 § 6 upea w całości.

W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania

o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea, z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie można zatem podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie winnych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 272 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09, M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012, s. 348-349).

Zauważyć trzeba, że wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z 8 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 2626/12; z 30 listopada 2013 r., II FSK 745/13; z 23 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14).

Wobec treści art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku sygn. akt SK 31/14 i Trybunał uznał je za niezgodne z Konstytucją, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie DIAS oraz poprzedzające je postanowienie NUS.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalając wobec ZUS koszty egzekucyjne, na które składa się opłata manipulacyjna, organy w żaden sposób nie odniosły się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważyły, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organy pominęły zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić rodzaj podejmowanych w postępowaniu czynności i konieczny z tego względu nakład pracy organu egzekucyjnego, co podkreślono w skardze, w zestawieniu z wysokością ustalonych kosztów - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach upea oddają wysokość poniesionych wydatków i zaangażowanych środków, a zatem przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14, NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 , WSA w Krakowie: z dnia 11 grudnia 2017 r, sygn. akt I SA/Kr 1150/17 oraz z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 83/17; WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16; WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 165/18; WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 299/18; WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których to orzeczeniach przedmiotem sporu było podobne zagadnienie prawne, jak to, które zaistniało na gruncie przedmiotowej sprawy. Powyższe orzeczenia potwierdzają jednolitą i ukształtowaną już linię orzeczniczą w badanym zakresie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy, dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, uznając za uzasadnione zarzuty skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 135 ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.