Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4966/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 2, art. 111f § 5, art. 111n § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie oraz W.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 332/21 w sprawie ze skargi S.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę; 2) zasądza od Sławomira P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3) zasądza od S.P. na rzecz W. R. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 332/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi S.P. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 lutego 2021 r. w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 3 grudnia 2020 r.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, postanowieniem z 18 lutego 2021 r. po rozpatrzeniu zażalenia S. P. na postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z 3 grudnia 2020 r. w przedmiocie udzielenia przybicia, po zamknięciu pierwszej licytacji, należącej do skarżącego nieruchomości, na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W stanie faktycznym sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. prowadził względem skarżącego postępowanie egzekucyjne. W jego ramach doszło do zajęcia należącej do skarżącego nieruchomości, położonej w L., dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą.

W dniu 23 lipca 2020 r. organ egzekucyjny sporządził obwieszczenie o pierwszej licytacji nieruchomości, której termin wyznaczono na 15 października 2020r.

Skarżący złożył skargę na czynność egzekucyjną, jaką było ogłoszenie o pierwszej licytacji nieruchomości, jednakże przedmiotowa skarga została ostatecznie oddalona. Najwyższą cenę nabycia nieruchomości (1 500 000 zł), na jej pierwszej licytacji, w dniu 15 października 2020 r., zaoferował W. R.

Mając na uwadze treść art. 111m § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm., zwanej dalej: u.p.e.a.) organ nie udzielił nabywcy przybicia bezpośrednio po licytacji, gdyż w tym czasie skarżącemu (zobowiązanemu) nie zostało jeszcze doręczone postanowienie odnośnie wniesionych przez niego zarzutów (postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 13 października 2020 r., rozstrzygające skargę na czynność egzekucyjną, w postaci ogłoszenia o licytacji, zostało doręczone skarżącemu 10 listopada 2020 r.).

Przybicia nabywcy organ egzekucyjny udzielił postanowieniem z 3 grudnia 2020 r., na które to postanowienie skarżący wniósł zażalenie. W jego uzasadnieniu stwierdzono, że przybicia nabywcy udzielono już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego i wykonaniu dotyczącego go zobowiązania. Oprócz tego zarzucono również wadliwość opisu nieruchomości i oszacowania jego wartości. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Wnosząc skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 18 lutego 2021 r. skarżący zwrócił się do Sądu o jego uchylenie, a także uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Przedmiotowemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

- art. 111 m w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7, w zw. z art. 60, w zw. z art. 7 § 3, w zw. z art. 45 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, pomimo że egzekwowane zobowiązanie skarżącego zostało w całości wykonane, w okresie poprzedzającym uprawomocnienie się postanowienia o przybiciu; zdaniem skarżącego wraz z wykonaniem zobowiązania dotyczące go postępowanie egzekucyjne uległo zakończeniu, tak więc organ był zobowiązany do odstąpienia od dalszych czynności egzekucyjnych, na podstawie art. 45 u.p.e.a., gdyż od tego momentu były one niedopuszczalne,

- art. 111 m w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7, w zw. z art. 60, w zw. z art. 7 § 3, w zw. z art. 45 u.p.e.a poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia i błędne uznanie, że ostateczny termin do zapłaty egzekwowanych należności upływał wraz z zamknięciem licytacji, tymczasem organ po dokonaniu zapłaty należności przez skarżącego był zobowiązany do odstąpienia od dalszych czynności egzekucyjnych, na podstawie art. 45 u.p.e.a., gdyż od tego momentu były one niedopuszczalne, a żaden przepis u.p.e.a. nie wyłącza stosowania art. 45 tej ustawy,

- art. 111 m w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7, w zw. z art. 60, w zw. z art. 7 § 3, w zw. z art. 45 u.p.e.a poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, pomimo że skarżący w całości uregulował zobowiązanie podatkowe, w związku z czym postępowanie egzekucyjne uległo zakończeniu, w dniu 2 grudnia 2020 r., kiedy to skarżący pismem i e-mailem wystąpił o wydanie zaświadczenia o wysokości należności głównej, odsetkowej oraz kosztów postępowania, według stanu na 7 grudnia 2020 r.; skarżący zaznaczył także, że uregulował swoje zobowiązanie, tj. wpłacił kwotę wyższą niż łącznie te wszystkie należności, która została zaksięgowana 4 grudnia 2020 r. (godz. 15:26), zaś postanowienie o przybiciu doręczono mu 7 grudnia 2020 r. o godz. 18:28, tj. już po spłacie zobowiązania,

- art. 111 m w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7, w zw. z art. 60, w zw. z art. 7 § 3, w zw. z art. 45 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, chociaż skarżący uregulował egzekwowane należności, co spowodowało zakończenie postępowania, o czym organ wiedział,

-art. 111 m § 1 i § 3 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, do którego wydania ten nie miał podstaw, na skutek braku skutecznego doręczenia postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 13 października 2020 r., w przedmiocie zarzutów na ogłoszenie licytacji,

- art. 111 § 5 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, chociaż to nie spełnia wymogów formalnych, jeżeli chodzi o właściwe oznaczenie nieruchomości (nieaktualny stan oznaczenia nieruchomości),

- art. 111 n w zw. z art. 111c u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, pomimo jego wydania na podstawie wadliwego oznaczenia szacunkowej wartości nieruchomości (w czasie od oszacowania do licytacji doszło do zmian w stanie nieruchomości, w postaci scalenia działek, co miało wpływ na jej wartość),

- art. 111 n w zw. z w zw. z art. 111c u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, pomimo że zaskarżone postanowienie wydano na podstawie wadliwego oznaczenia szacunkowej wartości nieruchomości (wartość nieruchomości została zaniżona), zgodnie zaś z art. 156 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm.), organ nie mógł wykorzystać nieaktualnego operatu na potrzeby przedmiotowego postępowania,

- art. 111 m u.p.e.a. w zw. z art. 6 w zw. z art. 7, w zw. z art. 8 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.) poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz zasady prawdy obiektywnej i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, pomimo uregulowania przez skarżącego egzekwowanego obowiązku i zakończenia postępowania egzekucyjnego; w tej sytuacji kontynuowanie postępowania egzekucyjnego jest rażąco sprzeczne z szeroko rozumianą zasadą interesu społecznego i słusznego interesu obywateli,

- art. 6 w zw. z art. 7, w zw. z art. 8, w zw. z art. 75 § 1, w zw. z art. 77 § 1, w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie sprawy w sposób wnikliwy, a w konsekwencji poczynienie sprzecznych z prawem ustaleń.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylając zaskarżone postanowienie wskazał, że każde postępowanie egzekucyjne winno mieć na celu doprowadzenie do efektywnego wykonania dochodzonego od zobowiązanego obowiązku, a także pozyskanie środków mających na celu sfinansowanie jego czynności. Doprowadzenie zaś do wykonania egzekwowanego obowiązku, w pełnym zakresie, wraz z obowiązkami ubocznymi, sprawia, że odpada główny cel postępowania egzekucyjnego, w następstwie czego nie może być ono dalej kontynuowane (art. 7 § 3 u.p.e.a.). Z tego względu Sąd pierwszej instancji uznał, że DIAS w Rzeszowie doszedł do błędnego przekonania, że na gruncie u.p.e.a. istnieje ściśle określony termin, powiązany z konkretną czynnością, podejmowaną przez organ na określonym etapie stosowania danego środka egzekucyjnego (miedzy innymi z ogłoszeniem pierwszej licytacji nieruchomości), po upływie którego dobrowolne spełnienie egzekwowanego obowiązku nie wywiera jakichkolwiek skutków prawnych, na gruncie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne zostały wniesione przez Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie oraz uczestnika postępowania W.R.

Dyrektor Izby Skarbowej w Rzeszowie wniósł skargę kasacyjną zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 111f §5 u.p.e.a. w zw. art. 110 c § u.p.e.a., art. 45 § 1 u.p.e.a. i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 111n § 2 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że zobowiązany miał prawo do zapłaty egzekwowanej należności przez "cały czas trwania postępowania egzekucyjnego" (a nie tylko do zamknięcia licytacji), a w konsekwencji poprzez nieprawidłowe uznanie, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od realizowanych czynności i umorzenia postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji do odmowy przybicia, który to pogląd nieznajdujący uzasadnienia w treści powołanych przepisów, uzasadnia zarzut ich naruszenia, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 59 § 1 pkt 2 i art. 45 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 111 n § 2 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż obowiązkiem organu egzekucyjnego było odstąpienie od realizowanych przez siebie czynności egzekucyjnych i umorzenia postępowania, podczas gdy z przepisów wynika, że do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść jedynie w przypadku nieefektywnego zakończenia postępowania egzekucyjnego może dojść jedynie w przypadku nieefektywnego zakończenia postępowania egzekucyjnego, zaś w sytuacji wykonania obowiązku przez zobowiązanego ustawodawca nie przewiduje wydania żadnego aktu administracyjnego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że przepisy te mają zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, co w sposób istotny wpływa na wynik sprawy,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., poprzez sformułowanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędnych wskazań co do dalszego postępowania organu egzekucyjnego, z których wynika jednoznacznie obowiązek umorzenia przez organ postępowania egzekucyjnego, w związku z zapłatą przez zobowiązanego egzekwowanej kwoty wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, w sytuacji gdy na gruncie u.p.e.a., brak jest podstaw prawnych do takiego działania organu administracyjnego,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego w administracji (m.in. zasady niezbędności) wynikających z art. 1 pkt 2 u.p.e.a., art. 7 § 3 u.p.e.a. poprzez stwierdzenie, że organ egzekucyjny dopuścił się naruszenia ww. zasad, a w konsekwencji naruszenie przez sąd art. 60 § 1 poprzez pominięcie i nieuwzględnienie praw osób trzecich biorących udział w postępowaniu, a także naruszenie art. 111 f § 5 u.p.e.a., który jako lex specialis wyznacza ostatni termin dobrowolnego uregulowania egzekwowanej należności przez zobowiązanego.

Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Uczestnik postępowania w skardze kasacyjnej zarzucił na podstawie w art. 174 pkt 1 oraz 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. art. 45 § 1 u.p.e.a., art. 59 § 2 u.p.e.a w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., art. 111 f § 5 u.p.e.a oraz art. art. 111 n § 2 u.p.e.a. poprzez błędne i nieznajdujące oparcia w przepisach u.p.e.a. przyjęcie, iż uiszczenie przez zobowiązanego należności wierzyciela po terminie określonym w art. 111f § 5 u.p.e.a., tj. już po zamknięciu licytacji, obligowało organ egzekucyjny do zamknięcia licytacji, umorzenia postępowania egzekucyjnego i odmowy udzielenia przybicia na rzecz licytanta (uczestnika postępowania) który zaoferował najwyższą cenę,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., poprzez błędne przyjęcie, iż przepis ten mógł stanowić podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny, po uiszczeniu należności przez zobowiązanego po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. art. 111 n § 2 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż organ egzekucyjny zobowiązany był odmówić przybicia na rzecz uczestnika postępowania w sytuacji gdy, wobec braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, brak było podstaw do odmowy udzielenia przybicia;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż w sprawie znajdują ogólne zasady postępowania egzekucyjnego w administracji, w sytuacji gdy przepis szczególny jakim jest 111f § 5 u.p.e.a., przy stosowaniu środka egzekucyjnego jakim jest egzekucja z nieruchomości, określa ostateczny termin do dobrowolnego uiszczenia należności przez zobowiązanego, skutkującego uchyleniem zajęcia nieruchomości i możliwością zapobieżenia sprzedaży licytacyjnej nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 maja 2021 r. i oddalenie skargi skarżącego, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 maja 2021 r. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz uczestnika postępowania W.R. kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne zasługują na uwzględnienie.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się stwierdzenia, czy na gruncie Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zapłata egzekwowanej należności już po wydaniu postanowienia o przybiciu powinna skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

W myśl art. 7 § 3 u.p.e.a. stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Zgodnie zaś z treścią art. 59 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a., w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. (tekst jednolity Dz.U.2019.1438)., postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przepisy powyższe są konsekwencją zasady tzw. niezbędności, co oznacza, że postępowanie egzekucyjne prowadzi się wyłącznie wówczas, gdy istniejący obowiązek o charakterze publicznoprawnym nie został wykonany przez zobowiązanego dobrowolnie i nie ma innej możliwości zrealizowania go. Określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego można klasyfikować według różnych kryteriów. W literaturze przedmiotu wskazuje się na przesłanki o charakterze merytorycznym, dotyczącym bezpodstawności istnienia obowiązku oraz formalnoprawnym (R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, W. Sawczyn, W. Piątek; Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz, 5. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 249). Te pierwsze odnoszą się zatem do egzekwowanego obowiązku (art. 59 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a.), a ich wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie tego obowiązku.

Zatem zapłata zobowiązania podatkowego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dochodzonej należności pieniężnej stanowi wykonanie egzekwowanego obowiązku. Skoro zaś wykonanie obowiązku, wskazane w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., jako odrębna i samodzielna przesłanka umorzenia postępowania, zostało ograniczone do okresu sprzed wszczęcia postępowania egzekucyjnego, wynika z tego, że wykonanie obowiązku już w toku tego postępowania nie stanowi podstawy do jego umorzenia.

Natomiast kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest stwierdzenie, czy uiszczenie należności wierzyciela po zamknięciem licytacji można traktować jako zapłatę zobowiązania podatkowego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z treścią art. 111f § 5, który określa zasady licytacji jeżeli należność wierzyciela wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi zostanie uiszczona przed zamknięciem licytacji, poborca skarbowy zamyka licytację, a organ egzekucyjny uchyla zajęcie nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 111n § 2 organ egzekucyjny odmawia przybicia wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu.

Zgodnie z przedstawioną argumentacją w wyroku sądu pierwszej instancji termin z art. 111f § 5 u.p.e.a. nie jest ostatecznym i nieprzekraczalnym terminem na spełnienie obowiązku przez zobowiązanego, mającego wpływ na bieg postępowania. Przedmiotowy termin jest bowiem wyznaczany na konkretnym etapie (licytacji) realizacji środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z nieruchomości, bezpośrednio jest więc z nim związany. Wpłacenie wszelkich, wskazanych w art. 111f § 5 u.p.e.a. należności, przed jego upływem skutkuje odstąpieniem od dalszych czynności licytacyjnych, a także uchyleniem samego zajęcia nieruchomości, której uprzednie dokonanie również obwarowane było podobnego rodzaju terminem. Możliwość dobrowolnego spełnienia egzekwowanego obowiązku zobowiązany ma przez cały czas trwania postępowania, a w sytuacji dokonania tego, organ egzekucyjny nie ma możliwości dalszego stosowania środka egzekucyjnego, wobec czego winien odstąpić od realizowanych przez siebie czynności (art. 45 § 1 u.p.e.a.) i umorzyć prowadzone postępowanie (art. 59 § 1 pkt 1 lub 2 u.p.e.a., w zależności od czasu spełnienia obowiązku).

Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym w niniejszej sprawie słusznie argumentowano w skargach kasacyjnych, że na gruncie u.p.e.a. istnieje ściśle określony termin (czyli przybicie), powiązany z konkretną czynnością, podejmowaną przez organ na określonym etapie stosowania danego środka egzekucyjnego, po upływie którego dobrowolne spełnienie egzekwowanego obowiązku nie wywiera jakichkolwiek skutków prawnych, na gruncie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jeżeli należność wierzyciela wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi zostanie uiszczona przed zamknięciem licytacji, poborca skarbowy zamyka licytację, a organ egzekucyjny uchyla zajęcie nieruchomości. Jednak w momencie wydania postanowienia o przybiciu licytacja zostaje zamknięta i wówczas nie można już "dobrowolnie spełnić obowiązku egzekucyjne". Wykonanie obowiązku już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie daje podstaw do umorzenia tego postępowania. Sytuacja taka oznacza co najwyżej osiągnięcie celu postępowania egzekucyjnego, co potraktować należy równoznacznie z przypadkiem wyegzekwowania tej kwoty na skutek zastosowania środka egzekucyjnego. Podobnie zatem jak w tym ostatnim przypadku, a więc po zastosowaniu efektywnych środków egzekucyjnych, które przyniosły pokrycie dochodzonych należności, nie wydaje się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, tak również w przypadku wykonania obowiązku poprzez zapłatę brak jest podstaw do wydania takiego postanowienia. A zatem zapłata przez zobowiązanego egzekwowanej od niego należności, już w trakcie postępowania egzekucyjnego, po dokonaniu czynności egzekucyjnych, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analizowane pojęcie na gruncie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. obejmuje wyłącznie nieefektywne wygaśnięcie obowiązku, a więc takie które nie prowadzi do zaspokojenia wierzyciela; wygaśnięcie efektywne wiąże się bowiem z realizacją obowiązku. Zgodzić zatem trzeba się z prezentowanym w orzecznictwie poglądem, że "zapłata przez zobowiązanego w toku prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego dochodzonej od niego należności pieniężnej stanowi nic innego jak wykonanie egzekwowanego obowiązku."

Egzekucja stanowi proces w ramach którego podejmowanych jest szereg czynności, w odpowiedniej kolejności. Zgodnie z art. 110 c § 2 u.p.e.a. zajęcie nieruchomości następuje przez wezwanie do zapłaty egzekwowanej należności, wraz z należnościami ubocznymi, w terminie 14 dni, od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem opisu i oszacowania nieruchomości. Dodatkowo art. 111f § 5 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli należność wierzyciela wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi zostanie uiszczona przed zamknięciem licytacji, poborca skarbowy zamyka licytację, a organ egzekucyjny uchyla zajęcie nieruchomości. Jest to więc termin końcowy, w którym zobowiązany może poprzez zapłatę długu spowodować odstąpienie od egzekucji z nieruchomości.

Bezskuteczny upływ tego terminu obliguje organ egzekucyjny do podjęcia dalszych czynności, a przy tym na skutek tego osoba trzecia – nabywca nieruchomości, uzyskuje prawo do przyznania mu własności nieruchomości.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy kluczowa jest kwestia praw osób trzecich uczestniczących w egzekucji, które są uregulowane w przepisach szczególnych zawartych w u.p.e.a. Zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych (zdanie pierwsze). Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. A zatem wyznaczenie w art. 111 f § 5 u.p.e.a. ostatecznego terminu do uiszczenia zaległości, na moment poprzedzający zamknięcie licytacji, jest bez wątpienia wyrazem tej właśnie zasady i nie stoi w sprzeczności z postulatem minimalizacji środków egzekucyjnych. Możliwość zakończenia egzekucji z nieruchomości na dowolnym jej etapie, naruszałaby prawa osób w niej uczestniczących i narażałaby licytantów na wymierne straty. Z tego względu postanowienie o przybiciu przyznaje licytantowi prawo do przyznania mu własności nieruchomości po spełnieniu warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny (P. Pietrasz Komentarz do art. 59 u.p.e.a. System Informacji Prawnej LEX). Zatem z chwilą przybicia licytant zyskuje roszczenie cywilnoprawne do wylicytowanych przedmiotów. Trudno więc mówić, że postępowanie kończy dopiero faktyczne wydanie przedmiotu licytacji.

W rozpoznawanej sprawie zagadnieniem spornym było postanowienie w przedmiocie udzielenia licytantowi przybicia. Tego rodzaju czynność służy zabezpieczeniu praw samego zobowiązanego, jak i uczestników licytacji i wierzyciela, w zakresie potwierdzenia legalności samej licytacji, a pośrednio także czynności zmierzających do jej przeprowadzenia. Co do zasady więc, pod tym właśnie kątem winna przebiegać ocena przesłanek udzielenia przybicia.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący powołał się na fakt wykonania przez niego obowiązku, który był od niego egzekwowany, tj. wpłatę kwoty łącznie przewyższającej wartość należności głównej, wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, w dniu 2 grudnia 2020 r., tj. przed udzieleniem przybicia licytantowi, oferującemu najwyższą cenę za jego nieruchomość. Stwierdzenie bowiem wykonania obowiązku i uiszczenia kosztów postępowania pociąga za sobą konieczność odmowy udzielenia przybicia (art. 111n § 2 u.p.e.a.), a następnie odstąpienie od stosowania środka egzekucyjnego, po czym, w dalszej kolejności umorzenie postępowania, którego podstawowy cel został osiągnięty. Jednak jak słusznie wskazał w skardze kasacyjnej DIAS w Rzeszowie, że wpłaty na poczet należności podatkowych Skarżący dokonał w dniu 4 grudnia 2020r., a więc w następnym dniu po udzieleniu przybicia, które miało miejsce w dniu 3 grudnia 2020 r. Okoliczność ta została potwierdzona przez skarżącego w skardze na postanowienie DIAS w Rzeszowie (k. 6 akt sądowych).

Pociąga to za sobą brak możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 111 n § 2 u.p.e.a., który stanowi, iż organ egzekucyjny odmawia przybicia również wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu. Oczywistym jest bowiem, że skoro zapłata dochodzonych należności w toku postępowania egzekucyjnego nie daje podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, to w przedmiotowej sprawie brak było i jest możliwości odmowy udzielenia przybicia na rzecz Nabywcy na podstawie odmowa uzależniona jest wyłącznie od sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne podlegałoby umorzeniu lub zawieszeniu. Reasumując, w świetle przytoczonych poglądów, wykonanie obowiązku już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie daje podstaw do umorzenia tego postępowania.

Należy także podkreślić wskazane już wyżej stwierdzenia, że nawet w przypadku dokonania wpłaty przed wydaniem postanowienia przed wydaniem postanowienia o przybiciu, a więc w toku postępowanie egzekucyjnego nie stanowi ono podstawy do umorzenia. wykonanie obowiązku, wskazane zostało w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. jako odrębna i samodzielna przesłanka umorzenia postępowania, zostało ograniczone do okresu sprzed wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por. P. Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Wydanie 5, Wydawnictwo LexisNexis Warszawa 2009, s. 223). Wykonanie obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego nie prowadzi zatem do umorzenia tego postępowania, a więc przedwczesnego jego zakończenia z powodu niemożności lub niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, lecz przeciwnie, oznacza osiągnięcie celu tego postępowania, który stanowi właśnie doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku (por. także P. Pietrasz Komentarz do art. 59 u.p.e.a. System Informacji Prawnej LEX; tezy 2.7 i 3.3.4.). Wykonanie obowiązku poprzez zapłatę przez zobowiązanego dochodzonej od niego w ramach postępowania egzekucyjnego kwoty należności pieniężnej należy potraktować równoważnie z przypadkiem wyegzekwowania tej kwoty na skutek zastosowania środka egzekucyjnego. Podobnie zatem jak w tym ostatnim przypadku, a więc po zastosowaniu efektywnych środków egzekucyjnych, które przyniosły pokrycie dochodzonych należności, nie wydaje się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, tak również w przypadku wykonania obowiązku poprzez zapłatę brak jest podstaw do wydania takiego postanowienia.

Reasumując stwierdzić zatem należy, że zapłata przez zobowiązanego egzekwowanej od niego należności, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Oparte na twierdzeniu przeciwnym stanowisko Sądu pierwszej instancji narusza wskazane w skardze kasacyjnej przepisy u.p.e.a., tj. art. 59 § 1 pkt 2 w związku art. z art. 111 n § 2 oraz art. 111f § 5 u.p.e.a.

Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i dlatego na podstawie art. 188 § 1 P.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.

Sławomir Presnarowicz Dominik Gajewski Alicja Polańska