Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 467/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 2 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2019r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a." oraz art. 18 i art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej: "p.e.a.", utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z [...] lutego 2019 r. o obciążeniu wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] - kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie wskazanych w nim tytułów wykonawczych wobec W. M. w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] prowadził egzekucję administracyjną z wniosku wierzyciela wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy od 2004 r. do 2013 r. w łącznej wysokości należności głównej [...] zł.

W celu wyegzekwowania należności objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny stosował wskazane w p.e.a. środki egzekucyjne. Dokonano skutecznego zajęcia wierzytelności na rachunkach bankowych zawiadomieniami z [...] października 2005 r. w Banku Zachodnim WBK S. A., z [...] marca 2010 r. w Banku Gospodarstwa Krajowego, z [...] kwietnia 2012 roku w Alior Bank, z [...] października 2014 r. w Getin Noble Bank S. A. i z [...] września 2016 r. w ING. Z informacji uzyskanej z tych banków wynikało, że na rachunku bankowym zobowiązanego brak było środków pieniężnych umożliwiających realizację zajęcia egzekucyjnego. Zastosowane środki egzekucyjne nie doprowadziły do uzyskania jakichkolwiek kwot pieniężnych. Organ egzekucyjny podjął również inne czynności zmierzające do ustalenia stanu majątkowego zobowiązanego. Ustalono, że nie uzyskuje on dochodów pozwalających na pokrycie zaległych zobowiązań, nie posiada składników majątkowych podlegających zajęciu, utrzymuje się z prac dorywczych, od [...] kwietnia 2005 r. ma z żoną rozdzielność majątkową i zamieszkuje u córki.

Wobec powyższego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego, a postanowieniem z [...] lutego 2019 r. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł z tytułu opłaty manipulacyjnej i kosztów zajęcia rachunku bankowego.

Wierzyciel wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, kwestionując obciążenie go kosztami postępowania egzekucyjnego, gdyż w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. wydanego w sprawie o sygn. akt SK 31/14, opublikowanym 16 sierpnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), dalej: "wyrok TK", orzeczono m. in., że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), dalej: "Konstytucja", w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji,

2. art. 64 § 6 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji wynikającą z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji stwierdzając, co następuje.

Koszty egzekucyjne, a więc opłaty za czynności egzekucyjne, opłaty manipulacyjne i wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym, co do zasady obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 p.e.a.).

Wierzyciel pokrywa jednak koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 p.e.a.).

Obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego nastąpiło po umorzeniu [...] sierpnia 2018 r. postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 p.e.a.

W wyroku TK orzeczono o niezgodności z art. 2 Konstytucji przepisu art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i art. 64 § 6 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej nie jest w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Trybunał uznał jednak taką sytuację za konstytucyjnie dopuszczalną.

Wejście w życie wyroku TK nie powoduje utraty mocy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 p.e.a. Utraciły one walor domniemania konstytucyjności jedynie w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzeniem przez Trybunał pominięciem prawodawczym.

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji), a organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.). Organy egzekucyjne nie są zatem uprawnione do samodzielnej oceny obowiązujących przepisów prawa. Obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości niestosowania regulacji prawnych czy też działania wbrew tym regulacjom.

Niedochodzenie należnych na podstawie obowiązujących przepisów kosztów egzekucyjnych mogłoby zostać zakwalifikowane jako naruszenie dyscypliny finansów publicznych, w szczególności mogłoby wypełnić znamiona czynu określonego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1458 ze zm.), polegającego na nieustaleniu należności Skarbu Państwa albo ustaleniu jej w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia oraz niepobranie lub niedochodzenie należności Skarbu Państwa albo pobranie lub dochodzenie jej w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia.

Organ egzekucyjny był zatem obowiązany naliczać koszty egzekucyjne od dokonanych czynności egzekucyjnych zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami zawartymi w art. 64 § 1 p.e.a.

Stosownie do art. 64e § 3 p.e.a. koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1 (m. in. gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku), jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

W skardze wierzyciel zarzucił aktowi organu odwoławczego naruszenie:

1. art. 64 § 1 i art. 64 § 6 p.e.a. przez błędne zastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych w wysokości wynikającej z art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 p.e.a. bez wykazania, że nie zachodzą okoliczności do ich miarkowania zgodnie z wyrokiem TK;

2. art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, mimo że organ odwoławczy winien był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylić to postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.

Skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia organu pierwszej instancji,

2. zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, co następuje.

W uzasadnieniu wyroku TK podniesiono, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat, ale swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Istotne jest zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone.

W wyroku TK stwierdzono, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej, realizują one w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku TK wyjaśniono jego skutki uznając, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć podobne zarzuty.

Wyrok TK ma charakter zakresowy, gdyż nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu, który nadal obowiązuje, ale po wydaniu wyroku TK musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w granicach określonych w tym wyroku. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez organy egzekucyjne. Wyrok TK nie wyeliminował zatem z porządku prawnego art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 p.e.a. i co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na ich podstawie, z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Organy nie wzięły jednak pod uwagę, że wyrok TK zmienił normatywną treść badanych przepisów derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji organy winny badane przez Trybunał przepisy prawa stosować i interpretować zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku TK. Dopóki zatem ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK.

Nie sposób zatem podzielić stanowiska, że skoro Trybunał nie orzekł o utracie mocy obowiązujących przepisów, to do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie z regulacjami określonymi w p.e.a. Zawarte w uzasadnieniu wyroku TK wywody nakazują kierować się - przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej - przepisami Konstytucji powołanymi jako wzorzec konstytucyjności.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przywołano wprawdzie wyrok TK powołując się na pominięcie prawodawcze, lecz nie odniesiono się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny i nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Organ nie odniósł się również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobrania tej opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłata ta została naliczona, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej.

Nie jest zatem tak, że skoro art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 p.e.a. po wyroku TK nie zostały zmienione, to organy winny orzekać na ich podstawie w obecnym brzmieniu.

Naliczona opłata egzekucyjna nie odzwierciedla racjonalnej zależności pomiędzy wysokością opłat a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych pozostaje w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Z art. 64c § 1 p.e.a. wynika reguła, że koszty egzekucyjne obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, gdyż są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego.

Zasada ta doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń. O jednym z takich przypadków stanowi art. 64c § 4 p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] (art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a.).

Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...]. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 64 § 6 p.e.a.).

W wyroku TK orzeczono m. in., że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji wynikającą z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji,

3. art. 64 § 6 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji wynikającą z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Zasadny jest zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 p.e.a. w zw. z wyrokiem TK, co oznacza również naruszenie wskazanego w skardze przepisu postępowania. W braku aktywności ustawodawcy we wskazanym w uzasadnieniu wyroku TK zakresie naruszenie powyższych przepisów p.e.a. polega jednak w ogóle na ich zastosowaniu, a nie - jak wskazano w skardze - na ich zastosowaniu bez wykazania, że nie zachodzą okoliczności do ich miarkowania zgodnie z wyrokiem TK (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 3408/18 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd z niżej wskazanych przyczyn nie podziela argumentów przemawiających za miarkowaniem powyższych opłat.

W uzasadnieniu wyroku TK wywiedziono, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Jednocześnie Trybunał stwierdził, że dla właściwej realizacji jego wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 p.e.a.

Wyrok TK dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a ustawodawca zaniechał uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z tym wyrokiem i dotychczas nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i górnej granicy opłaty manipulacyjnej. Zdaniem Sądu w takiej sytuacji niedopuszczalne byłoby uzupełnienie pominięcia prawodawczego na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez wyrok TK. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą. Wiążą zatem również sądy. Skutki wywierane przez wyroki Trybunału Konstytucyjnego wydawane w kwestii konstytucyjności aktów prawnych są zróżnicowane, w zależności od treści rozstrzygnięcia. W zakresie, w jakim wyroki te stwierdzają niezgodność aktu z Konstytucją bezpośrednim skutkiem jest utrata przez akt mocy obowiązującej.

Orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w pewnym zakresie, doprowadza także do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym negatywnym, gdyż kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w orzeczeniu. Prawodawca ustanowił zatem normę prawną, lecz nie objął jej zakresem okoliczności, które powinny być nią objęte w świetle wymagań konstytucyjnych, a konkretnie - nie określił maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku TK wyjaśniono jego skutki wskazując, że dla właściwej realizacji wyroku TK konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 p.e.a. Ustalenie skutków wyroku TK przechodzi zatem na ustawodawcę i organy stosujące prawo.

Sąd administracyjny ma obowiązek uwzględniać wyrok TK i zweryfikować zgodność przepisów stanowiących podstawę obciążenia skarżącego kosztami egzekucyjnymi z wzorcem konstytucyjnym, z którym był on konfrontowany w postępowaniu przed Trybunałem. Wynik tej weryfikacji skutkuje brakiem podstaw do zastosowania przepisów uznanych za niekonstytucyjne. W takim wypadku bezpośrednie zastosowanie mają przepisy Konstytucji oraz wyrok TK, powodujące określoną zmianę stanu prawnego.

Ustawowe określenie maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej są czynnościami konwencjonalnymi, a nieuchylenie (zakresowe stwierdzenie niekonstytucyjności) przez Trybunał przepisów, które tych kwot nie określają - w sytuacji nieokreślenia ich przez ustawodawcę - nie daje podstaw do ich określenia w drodze wykładni dokonywanej przez sąd administracyjny. Nie zrobił tego również Trybunał, zasadnie uznając że przekracza to jego kompetencje jako negatywnego ustawodawcy. Ewentualna modyfikacja zakwestionowanej normy prawnej winna nastąpić w drodze aktu prawotwórczego, podjętego przez upoważnione do tego organy.

Skoro niezgodne z Konstytucją jest pominięcie w art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i w art. 64 § 6 p.e.a. maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat. W przeciwnym wypadku ich maksymalna wysokość będzie niejednolicie ustalana przy każdorazowym pobieraniu opłaty, z pominięciem zobiektywizowanych kryteriów i w konsekwencji naruszone zostaną wskazane w wyroku TK wzorce konstytucyjne.

W takiej sytuacji obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest nieuzasadnione, stąd nie ma zastosowania art. 64e § 3 p.e.a. przewidujący możliwość ich umorzenia.

Organ podniósł, że niedochodzenie należnych na podstawie obowiązujących przepisów kosztów egzekucyjnych mogłoby zostać zakwalifikowane jako naruszenie dyscypliny finansów publicznych, w szczególności - wypełnić znamiona czynu określonego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1458 ze zm.), polegającego na nieustaleniu należności Skarbu Państwa albo ustaleniu jej w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia oraz niepobranie lub niedochodzenie należności Skarbu Państwa albo pobranie lub dochodzenie jej w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia. Argument ten jest niezasadny, gdyż z wyżej wskazanych powodów należy przyjąć, że nie obowiązują przepisy, na podstawie których organ mógłby obciążyć wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Ponadto, przepisy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych nie mają zastosowania do należności z tytułu składek, do poboru których są obowiązani Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 5 ust. 3 wyżej wskazanej ustawy).

Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w pkt 1. sentencji wyroku.

W pkt 2. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Na zasądzone koszty składa się kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego.