Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 474/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3, 5
journal: Dz.U. 2016 poz 1255
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 lipca 2022 r. nr DSE3-K1082-D18819-13/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; w skrócie "k.p.a.") oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 poz. 1255; poniżej zwaną "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej") w sprawie strony skarżącej – Z. Z., s. M., zam. w S., [...] M. - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 29 marca 2022 r. Nr DSE2-K1027-D18819-5D/22 o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ opisał przebieg postępowania podając między innymi, że skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów wymienionej wyżej ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W pierwszej instancji organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w szczególności przeprowadził również rozmowy telefoniczne z świadkami w sprawie. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 29 marca 2022 r. organ odmówił stronie skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że w latach 1981-1983 była dwa razy sądzona przez kolegium działające przy urzędzie Miasta i Gminy M. i skazana na kary pieniężne za roznoszenie ulotek "Solidarności Walczącej", które miał przekazać wnioskodawcy M. B. Wnioskodawca podkreślił, że pierwszy raz ulotki zostały znalezione przez milicję podczas kontroli drogowej w bagażniku Fiata 126p., pod kołem zapasowym, natomiast drugi raz również podczas kontroli drogowej milicjanci znaleźli ulotki pod tylnym siedzeniem. Wnioskodawca podniósł również, że był oskarżony o kradzież ze skoszonego pola PGR Słączno kukurydzy w kolbach i proponowano mu podpisanie deklaracji tajnego współpracownika w zamian za umorzenie sprawy na co wnioskodawca nie przystał i ostatecznie miał zapłacić karę pieniężną w banku.

Strona podkreśliła, że podczas przesłuchań na komendzie milicji stosowano wobec niej przekleństwa, wyzwiska i pogróżki. Wnioskodawca podniósł także, że 30 października 1980 r. został zwolniony dyscyplinarnie z N. M. za poglądy i udział w strajkach.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ podjął czynności uzupełniające zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. A mianowicie, dokonano sprawdzenia, czy skarżący figuruje w internetowej bazie danych projektów: "katalog.bip.ipn.gov.pl" i "Encyklopedia Solidarności" prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, w serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, a także w także w wykazach poborowych powołanych do odbycia dwuletniej zasadniczej służby wojskowej, żołnierzy rezerwy powołanych na trzymiesięczne szkolenie wojskowe w ramach służby czynnej, osób wytypowanych przez pion Departamentu III MSW do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub ćwiczeń w bieżącym roku z dnia 29 października 1982 r., elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego, a także prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981".

Organ stwierdził, że w wymienionych źródłach nie udało się odnaleźć informacji o działalności opozycyjnej wnioskodawcy lub doznanych przez niego represjach.

W dniu 26 kwietnia 2022 r. skierowano również pismo do Sądu Rejonowego w M. o wszelką dokumentację dotyczącą skazania wnioskodawcy przez kolegium działające przy Urzędzie Miasta i Gminy M. w latach 1981-1983 za działalność kolporterską. Pismem z dnia 4 maja 2022 r. Prezes Sądu Rejonowego w M. poinformował, że akta z wymienionego okresu mogą znajdować się w Archiwum Państwowym we Wrocławiu. W nawiązaniu do powyższej informacji organ pismem z dnia 12 maja 2022 r. skierował zapytanie do Archiwum Państwowym we Wrocławiu. W odpowiedzi z dnia 23 maja 2022 r. wskazano, że powyższa instytucja nie posiada poszukiwanych dokumentów. Zaznaczono również, że rejestry postępowań karno-administracyjnych prowadzonych przed kolegiami oraz same akta postępowań przechowywano we właściwych archiwach zakładowych przez okres 5 lat, a po upływie tego okresu mogły zostać przeznaczone do brakowania.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2022 r. organ zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz wskazał jakie przesłanki prawa materialnego, niezbędne do wydania decyzji pozytywnej, nie zostały spełnione.

Na tle ustalonych okoliczności faktycznych sprawy organ uznał, że wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze ponowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w pierwszej instancji oraz materiał pozyskany na etapie postępowania zainicjowanego wniesieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznać należy bowiem, iż strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Zgodnie z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym do okresu 12 miesięcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast zgodnie z art. 3 cytowanej ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. :

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W ocenie organu strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Nie przestawiła dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka.

W kontekście argumentów strony skarżącej, że zaczęła działać w "Solidarności" organ zauważył, że w korespondencji kierowanej do organu nie doprecyzowała jednak w jakim to było okresie, oraz na czym konkretnie miały polegać jej działania. Z informacji przekazanych przez stronę nie wynikają żadne konkretne działania wykonywane bezpośrednio przez stronę, które spełniały by przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jakkolwiek oświadczenie strony może być dowodem w sprawie, to jednak jego wiarygodność podlega ocenie na zasadach ogólnych, a więc gdy oświadczenie strony nie zostało zweryfikowane żadnym z dowodów wskazanych w sprawie, nie może ono stanowić wyłącznej podstawy do wydania merytorycznej decyzji i budzić musi uzasadnione wątpliwości co do trafności jego oceny.(por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18.01.2005 r. sygn. akt IV SA/Gl 897/04).

Organ dokonał ponownej analizy oświadczenia świadka I. P. z dnia 13 grudnia 2021 r. W oświadczeniu świadek oświadczył (cytat:), że skarżący "był aktywnym działaczem Solidarności uczestniczył w akcjach strajkowych, roznosił ulotki w czasie stanu wojennego."

Organ uznał, że powyższe oświadczenie świadka nie daje podstaw by uznać, że zostały przez wnioskodawcę spełnione przesłanki określone w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Z uwagi na panującą sytuację epidemiologiczną organ skontaktował się telefonicznie z ww. świadkiem. Świadek poinformował, że wnioskodawca roznosił ulotki i brał udział w manifestacjach a miało to miejsce w latach 1980-1981 r., w tym również w okresie stanu wojennego. Świadek zaznaczył jednak, że nie wie nic więcej, ponieważ w 1981 r. ożenił się i dalej nie angażował się w działalność opozycyjną.

Organ dał wiarę powyższemu oświadczeniu świadka, jednak z powyższego oświadczenia wynika, że roznoszenie ulotek miało miejsce głównie w latach tzw. "legalnej Solidarności", które z mocy art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej podlega wyłączeniu. Świadek co prawda wskazuje, że kolportaż miał miejsce także w czasie stanu wojennego, jednak wskazuje na krańcową datę 1981 r. Nawet jeśli uznać, że wnioskodawca kolportował prasę od samego początku stanu wojennego, czyli od 13 grudnia 1981 r. do końca roku 1981, to działalność kolporterska wnioskodawcy w omawianym okresie nie daje działalności łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w związku z czym nie są spełnione wymogi określone w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ dokonał ponownej analizy oświadczenia świadka J. S. z dnia 16 grudnia 2021 r. W oświadczeniu świadek oświadczył (cytat:) "[wnioskodawca] udzielał się w organizowaniu Solidarności Wiejskiej w S. będąc na wielu protestach. Ponadto wziął udział w pogrzebie księdza J. P."

Organ uznał, że powyższe oświadczenie nie daje podstaw by uznać, że zostały przez wnioskodawcę spełnione przesłanki określone w art 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Z powyższych informacji przekazanych przez świadka nie wynikają żadne konkretne działania wykonywane bezpośrednio przez stronę, które by spełniały przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Samo uczestnictwo w manifestacjach przeciwko funkcjonującemu wówczas ustrojowi totalitarnemu należy uznać za działalność chwalebną dla wnioskodawcy, jednak nie jest to wystarczający czynnik, by uznać, iż strona spełniła przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z wyrokiem WSA w Poznaniu z 17 marca 2022 r o sygn. akt II SA/Po 742/21, sama przynależność do NSZZ "Solidarność" nie może być podstawą do potwierdzenia przedmiotowego statusu.

Organ dokonał ponownej analizy oświadczenia świadka M. B. z dnia 13 grudnia 2021 r. W oświadczeniu świadek oświadczył (tu cytat:) "razem [z wnioskodawcą] jeździliśmy na protesty, roznosiliśmy po znajomych ulotki, byliśmy razem na protestach w L. Byliśmy razem na pogrzebie księdza J. Pi." Świadek oświadczył ponadto, że wnioskodawca został zwolniony dyscyplinarnie "za poglądy i działalność w Solidarności z N. M. 30 października 1980 r." Z uwagi na prośbę strony zawartą w piśmie z dnia 21 grudnia 2021 r. (tu cytat:) "warto zadzwonić na numer telefonu M. B. (...)" organ skontaktował się telefonicznie z ww. świadkiem. Świadek w rozmowie telefonicznej poinformował, że wnioskodawca jeździł wraz z nim do Warszawy, Wrocławia i Lubina na manifestacje. Świadek nie był jednak w stanie określić kiedy to było. Świadek podkreślił jednak, że do Lublina jeździł w okresie stanu wojennego. Powiedział również, że wciągnął wnioskodawcę w działalność opozycyjną, oraz, że byli razem na pogrzebie ks. P. Świadek poinformował także, że strona razem ze nim rozprowadzała ulotki antykomunistyczne takie jak " Z dnia na dzień" i "Solidarność Walcząca" przez cały stan wojenny. Świadek podkreślił przy tym, że wyglądał to w sposób taki, że przywoził ulotki do M. i przekazywał m.in. do wnioskodawcy. Świadek wskazał, że nie ma wiedzy gdzie strona dalej rozprowadzała te materiały. Świadek powiedział również, że o zwolnieniu wnioskodawcy dowiedział się od rodziny skarżącego.

Zdaniem organu, brak wskazania przez świadka częstotliwości i ilości otrzymywanych przez stronę ulotek, a także brak wiedzy świadka, czy wnioskodawca faktycznie rozprowadzał je dalej nie daje podstaw do uznania, że skarżący spełnia przesłanki wynikające z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ stwierdził, że informacje przekazane przez świadka nie są również wystarczającym dowodem na okoliczność spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ dokonał ponownej analizy oświadczenia świadka J. Z. z dnia 17 grudnia 2021 r. W oświadczeniu świadek oświadczył (cytat:) "potwierdzam jego [wnioskodawcy] działalność w ruchu Solidarności". Organ uznał, że to oświadczenie nie daje podstaw by uznać, że zostały przez wnioskodawcę spełnione przesłanki określone w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Samo wskazanie przez świadka, że wnioskodawca był aktywnym członkiem Solidarności, bez wskazania konkretnych działań wykonywanych przez wnioskodawcę nie jest wystarczające, by uznać że strona rzeczywiście prowadziła działalność wymierzoną przeciwko ustrojowi komunistycznemu w Polsce.

Organ dokonał ponownej analizy oświadczenia świadka C. Z. z dnia 16 grudnia 2021 r. W oświadczeniu świadek oświadczył, że skarżący działał w Solidarności w M., jeździł na protesty, roznosił ulotki. Organ uznał, że powyższe oświadczenie nie daje podstaw by uznać, że zostały przez wnioskodawcę spełnione przesłanki określone w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ przywołał w tej materii miedzy innymi wyrok z dnia 25 marca 2021 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, gdzie WSA wskazał, że "samo wskazanie przez świadków, że (...) kolportował prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające do potwierdzenia, że (...) faktycznie prowadził działalność na rzecz Polski.

W ocenie organu strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W tej mierze organ podniósł, iż strona twierdziła, iż w latach 1981-1983 była dwa razy sądzona przez kolegium działające przy urzędzie Miasta i Gminy M. i skazana na kary pieniężne za roznoszenie ulotek "Solidarności Walczącej", które miał przekazać wnioskodawcy M. B. Organ zwrócił się od Sądu Rejonowego w M. oraz do Archiwum Państwowego we Wrocławiu o dokumentację dotyczącą powyższych postępowań, jednak w powyższych instytucjach nie odnaleziono ww. dokumentacji. Zdaniem organu skazanie na kary pieniężne nie zostało przez ustawodawcę uwzględnione jako represja zgodnie z art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej enumeratywnie wskazano okoliczności kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Ponadto za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość.

Strona zaznaczyła również, że była oskarżona o kradzież ze skoszonego pola PGR kukurydzy w kolbach i proponowano mu podpisanie deklaracji tajnego współpracownika w zamian za umorzenie sprawy na co wnioskodawca nie przystał i ostatecznie miał zapłacić karę pieniężną w banku PKO. W piśmie dołączonym do pierwotnego wniosku z 25 listopada 2021 r. (data wpływu) strona wskazała, że (cytat:) "sąsiad z którym pojechałem zaczął zbierać kolby kukurydzy ze skoszonego pola do mojego samochodu Fiat 126p - za chwilę na czekanie oszacowania szkód łowieckich podjechały z 2-stron samochody milicji na sygnałach, zabrano te kolby z mego samochodu i mnie pojechaliśmy do PGR Słączno na wagę i ważyły 29,5 kg razem z ziemią. Wyjechałem na pole o godz. 15.00 przyszedłem pieszo 4 km z komendy M. o około 23.30. Do dopiero był początek sprawy, na drugi dzień miałem przesłuchanie od godz. 8.00 do około 13 tej i miałem podpisać protokół z przesłuchania".

Jak zauważył organ, wskazywana przez stronę represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 3 pkt 1. lit a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej przebywanie w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce jest represją przewidzianą w niniejszej ustawie, jednak w tym przypadku zatrzymanie miało związek z działaniami, które wówczas jak i obecnie skutkują odpowiedzialnością karną, bez względu na deklarowaną przyczynę ich popełnienia art. 13 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2008, ze zm.). Ówczesne brzmienie art. 13 kodeksu wykroczeń: "Dopuszcza się pomocnictwa, kto chcąc aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, dostarcza jej środków, udziela rady lub informacji lub też w inny podobny sposób ułatwia popełnienie tego czynu." Aktualne brzmienie art. 13 kodeksu wykroczeń: "Odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie". Ponadto samo zatrzymanie trwało kilkanaście godzin, natomiast zgodnie z art. 3 pkt. 1 lit. a) przebywanie w innym miejscu odosobnienia bez wyroku musiałoby trwać przez okres dłuższy niż 48 godzin.

W kontekście twierdzeń skarżącego, że podczas przesłuchań na komendzie milicji stosowano wobec niego przekleństwa, wyzwiska i pogróżki organ podniósł, iż tego rodzaju okoliczności i wydarzenia, których skarżący doświadczył, choć bez wątpienia bardzo bolesne, nie są represjami zawartymi w katalogu wymienionym w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Należy również zaznaczyć, że ustawodawca w katalogu represji w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistyczne nie ujął sytuacji hipotetycznych, które mogły spotkać stronę w związku z jej zaangażowaniem, lecz te, które bezpośrednio skutkowały konsekwencjami wobec strony.

W zakresie zaś twierdzenia skarżącego, że 30 października 1980 r. został zwolniony dyscyplinarnie z N.M. za poglądy i udział w strajkach, organ wskazał, iż ta represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 lit. d) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 3 pkt 3. lit d) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej rozwiązanie umowy o pracę jest represją przewidzianą w niniejszej ustawie, jednak musi mieć to związek z wzięciem udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów, by brał udział w takowym wystąpieniu, które skutkowałoby rozwiązaniem umowy o pracę, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, iż strona spełniła warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3. lit d) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podkreślić należy również, że z duplikatu świadectwa pracy wystawionego przez "Lasy Państwowe" w dniu 6 listopada 2006 r. wynika, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło nie 30 października 1980 r., a 30 września 1980 r. Z dokumentu powyższego wynika również, że stosunek pracy w N. M. został rozwiązany z ustawowym wypowiedzeniem przez pracownika, co nie koresponduje z twierdzeniami strony, że umowa została rozwiązana w trybie dyscyplinarnym za udział w wystąpieniu wolnościowym. Należy zauważyć również, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 12 września 2019 r. o sygn. II SA/Op 197/19 stwierdził, że: "Co do represji, o których mowa w ustawie, w orzecznictwie przyjmuje się, że w świetle normy art. 3 pkt 3 ustawy organ powinien więc wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Organ argumentował następnie, że zgodnie z ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony. Nie ulega wątpliwości fakt, iż to na organie administracji spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Powyższe nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia jednak strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nakładających wspomniane wyżej obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż tylko organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 października 2021r. sygn. akt II SA/Gd 488/21).

W ocenie organu strona nie wykazała ani w toku postępowania nie ustalono, by strona prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ustawy.

Z tych względów, mając na uwadze treść wskazanych powyżej przepisów oraz okoliczności faktycznych organ odmówił potwierdzenia statusu zgodnie z żądaniem skarżącego.

W skardze skarżący przedstawił okoliczności stanu faktycznego, na które powoływał się w toku postępowania oraz nie zgodził się z twierdzeniami organu i oceną zebranych w sprawie dowodów.

W odpowiedzi, podtrzymując swoją argumentację, organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy art. 3 i art. 5 powołanej na wstępie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Ocena czy zostały one przez organ administracji zinterpretowane w sposób odpowiadający prawu i tak też zastosowane na tle stanu faktycznego sprawy, zależy od tego czy został on prawidłowo ustalony oraz czy organ nie dopuścił się naruszenia reguł procesowych w stopniu, który wpływa na wynik sprawy. Jakkolwiek z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 tej ustawy wynika powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, to jednak nie należy na podstawie tego przepisu wnosić o tym, organ orzekający w sprawie całkowicie zwolniony jest od prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku. Zgodnie bowiem z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, lecz także dążenie do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 k.p.a). Inaczej ujmując - mimo ciążących na stronie obowiązkach dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy z obowiązku ich oceny, ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretny zakres sfery faktów, który winien zostać zbadany lub uzupełniony. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 k.p.a.). Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Przeprowadzenie czynności dowodowych z zachowaniem wymaganych procedur jest szczególnie ważne w przypadku postępowań, w których uczestniczą strony mające przeciwstawne interesy, jak również w sprawach, w których organ dokonuje odmiennych ustaleń niż twierdzenia strony.

Ocena poddanego kontroli sądowej postępowania tymczasem wskazuje, że na tle prawa procesowego działanie organu naruszyło przepisy prawa i to w stopniu, który może rzutować na wynik sprawy. W sprawie niniejszej bowiem Sąd dostrzegł naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Jak bowiem wynika z akt i treści zaskarżonej decyzji organ, wbrew obowiązkom wynikającym z powołanych przepisów, nie przeprowadził w pełni postępowania w sposób odpowiadający wymogom w nich zawartym, nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy zagadnień. Powinnością organu jest wyczerpujące ustalenie wszystkich okoliczności stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonego w sposób kompletny postępowania wyjaśniająco-dowodowego. W tej materii prowadzone czynności procesowe winny być wnikliwe i dokładne co do wszystkich twierdzeń strony w kontekście mogących znajdować zastosowanie norm prawa materialnego. Jednakże lektura akt administracyjnych sprawy skłania do konstatacji, że nie wszystkie czynności dowodowe organu cechowały się starannością, co nie doprowadziło do wyczerpującego, nie budzącego wątpliwości, wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. W szczególności, analizując akta sprawy odzwierciedlające przebieg postępowania na etapie drugiej instancji, Sąd stwierdza, że w kontekście twierdzeń skarżącego, iż w latach 1981-1983 był dwa razy sądzony przez kolegium do spraw wykroczeń działające przy urzędzie Miasta i Gminy M. i skazany na kary pieniężne za roznoszenie ulotek "Solidarności Walczącej – ocena organu, że nie odnaleziono w Archiwum Państwowym we Wrocławiu dokumentacji dotyczącej powyższych postępowań jest z gruntu wadliwa. Zapytanie bowiem organu w tej sprawie, celem wyjaśnienia okoliczności, na którą powoływał się skarżący (kolportaż ulotek) oraz wskazany przez niego świadek – nie dotyczyło osoby skarżącego, lecz osoby fizycznej o wprawdzie tym samym imieniu co skarżący, lecz ewidentnie o innej tożsamości. Organ podał bowiem w piśmie do Archiwum Państwowego we Wrocławiu, a także uprzednio do Sądu Rejonowego w M., dane osoby o podobnym nazwisku, innej dacie i miejscu urodzenia oraz innych danych wstępnych (rodziców). Bezsprzecznie przy redagowaniu tego zapytania doszło do pomyłki we wskazaniu tożsamości, a w rezultacie informacja zwrotna pozyskana z Archiwum Państwowego nie dotyczy osoby skarżącego (vide pismo organu z 12 maja 2022 r. DSE-K1082-S18819-11/22, odpowiedź Archiwum Państwowego z 23 maja 2022 r. OIII.6341.100.2022.GG).

W tej sytuacji przekonanie organu, że fakty podnoszony przez skarżącego (roznoszenie ulotek i ukaranie za ten czyn) nie miały w ogóle miejsca i ocena, że nie miało to znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, są przedwczesne, gdyż materiał dowodowy zawiera luki w tej mierze. Bez sprawdzenia czy i jakiej treści w Archiwum Państwowym znajduje się dokumentacja dotycząca osoby skarżącego nie można bez wątpliwości uznać, że celem potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych żadna z przesłanek prawnych ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej względem skarżącego nie została spełniona.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w sposób prawidłowy uzupełni materiał dowodowy we wskazanym powyżej zakresie, a następnie da wyraz swojemu stanowisku w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia. Dopiero całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego wnikliwa ocena pozwoli organowi w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy występują przesłanki do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Z wymienionych powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania znajduje wsparcie w art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.