Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1467/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e par 2 pkt 2 i par 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1467/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 listopada 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.), WSA Waldemar Michaldo, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r., sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 23 lipca 2015r. Nr [...], w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, , - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. do majątku E.K., obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o te tytuły wykonawcze zostało umorzone postanowieniem nr [...] z dnia 26 lutego 2015 r. ze względu na bezskuteczność egzekucji (zobowiązany zmarł w dniu 1 lutego2009 r.). Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 12 marca 2015 r. Postanowieniem o nr [...] z dnia 13 marca 2015 r. wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi 40.253,33 zł., powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 27 marca 2015 r. Wierzyciel nie wniósł zażalenia.

W dniu 3 kwietnia 2015 r. do organu egzekucyjnego wpłynął wniosek wierzyciela w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 40.253,33 zł., w którym wierzyciel wskazał, że za umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego, jakimi został obciążony przez organ egzekucyjny, przemawiają przesłanki zawarte w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku oraz ważny interes publiczny. Zd. wierzyciela, zapłata tak wysokich kosztów postępowania egzekucyjnego spowodowałaby obciążenie w rezultacie całego społeczeństwa.

Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r. nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. na podstawie art. 64e w zw. z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 40.253,33 zł., powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na postawie tytułów wykonawczych, stwierdzając, że w rozpoznawanej sprawie nie występuje ważny interes publiczny przemawiający za uwzględnieniem wniosku.

Wierzyciel, nie godząc się z ww. rozstrzygnięciem złożył w ustawowym terminie zażalenie, a w jego uzasadnieniu przytoczył te same argumenty , które uprzednio wskazał we wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, stwierdzając ponownie, iż za umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego, przemawiają przesłanki zawarte w wart. 64e § 2 pkt 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu powyższego zażalenia , działając na podstawie art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619- dalej u.p.e.a.) i art. 138 § 1pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2013 r. poz. 267) utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał iż ustawodawca kwestie ponoszenia kosztów egzekucyjnych uregulował wart. 64 - 66 u.p.e.a. Ustawa reguluje cały proces egzekucji od wszczęcia do zakończenia egzekucji wraz z kwestiami związanymi z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Organ rozstrzygający ma obowiązek uwzględnienia przy ocenie zaistnienia przesłanki ważnego interesu publicznego nie tylko interesu skarżącego, ale także charakteru i celu, jakiemu służą środki wpłacane przez skarżącego z tytułu kosztów egzekucyjnych. Interes publiczny nie może być bowiem oceniany jednostronnie, uzasadnionym jest wyważenie interesu publicznego nie tylko z perspektywy funkcji wypełnianych przez ubiegającego się o ulgę w spłacie kosztów egzekucyjnych.Również istotnym jest racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi. Przechodząc dalej - ustawodawca nie wyłączył w ww. ustawie odpowiedzialności "podmiotów publicznych" za następstwa wszczęcia egzekucji. Gdyby taka sytuacja miała miejsce to organy publiczne wystawiające tytuły wykonawcze generalnie byłyby wyłączne z ponoszenia kosztów egzekucyjnych, szczególnie w sytuacji, gdy tych kosztów nie uzyskano od zobowiązanego. Organ zwrócił uwagę na sytuację, że gdy organ publiczny jest głównym zobowiązanym - względem innego publicznego organu, to jednak z ww. faktu zwolnienie podmiotu zobowiązanego automatycznie nie następuje. W egzekucji administracyjnej, co do zasady, wierzyciel jest takim podmiotem, a mimo to ustawodawca przewidział obciążenie wierzyciela kosztami w określonych sytuacjach. Organ zauważył, że ustawodawca, zdając sobie sprawę z tego, iż część wierzycieli stanowią jednostki budżetowe, nie wprowadził rozwiązań, które umożliwiłyby podmiotowe zwolnienia tych podmiotów od ponoszenia kosztów egzekucyjnych. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. winien zatem, jak każdy inny wierzyciel, ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nie ściągniętymi od zobowiązanego. Ponadto, wierzyciel kierując tytuły wykonawcze do egzekucji winien wskazać majątek zobowiązanego, o którym posiada wiedzę - przez co i ocenić potencjalną skuteczność wszczynanego postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel winien być świadomy, iż uruchomienie postępowania egzekucyjnego generuje koszty egzekucyjne (bezspornym jest bowiem, iż w sytuacji, gdy egzekucja okaże się bezskuteczna koszty zostają przeniesione na wierzyciela). Tym bardziej że wierzyciel zarówno we wniosku jak i w zażaleniu stwierdził, iż miał świadomość że uruchomienie postępowania egzekucyjnego generuje koszty egzekucyjne, które w przypadku bezskuteczności egzekucji spowodują obciążenie nimi wierzyciela. Organ egzekucyjny miał zatem obowiązek uwzględnienia przy ocenie zaistnienia przesłanki ważnego interesu publicznego, nie tylko interesu wierzyciela, ale także charakteru i celu, jakiemu służą środki wpłacane przez wierzyciela z tytułu kosztów. Koszty te zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 27.08.2009r. o finansach publicznych są środkami publicznymi i stanowią dochód budżetu państwa.

Organ odwoławczy wskazał także , iż przepis art. 64e u.p.e.a., jest skonstruowany na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza , że nawet stwierdzenie występowania wymienionych w nim przesłanek, nie obliguje organu do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Przesłanki faktycznego umorzenia odnoszą się ponadto do pojęć niezdefiniowanych precyzyjnie; takich jak; " ważny interes publiczny" i "gospodarczo nieuzasadnione ". Taka konstrukcja daje organowi egzekucyjnemu pewną swobodę (choć nie dowolność) w podjęciu rozstrzygnięcia. Z drugiej strony ogranicza to możliwość organu II instancji do uchylenia postanowienia gdy mieści się ono w tak szeroko zakreślonych granicach uznania administracyjnego. Powyższe powoduje trudność we wskazaniu jednoznacznie sytuacji w których koszty powinny być umorzone jak i tych sytuacji w których umorzone być nie powinny. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, organ odwoławczy stwierdził, iż dostrzega i rozumie motywy, jakimi kierował się wierzyciel składając wniosek o umorzenie. Stwierdził też, że nie można wykluczyć że w innej odrębnej sprawie motywy te mogłyby być uwzględnione, ale w sprawie nin. nie ma jednak podstaw do uchylenia postanowienia organu I instancji, który motywów wierzyciela nie podzielił, a takie rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego, czyli nie daje podstaw do jego uchylenia jako sprzecznego z prawem.

W skardze od powyższego postanowienia wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wierzyciel Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., zarzucając naruszenie przepisów art.7,77§ 1 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie dokonania całościowej analizy i oceny sprawy oraz zaniechanie wyjaśnienia swojego stanowiska w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a także naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.64e §1, 64 § 2 pkt 1 i 2 oraz § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w ad ministra, poprzez błędną wykładnię, a co za tym idzie błędne niezastosowanie, co doprowadziło do przyjęcia, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny oraz brak gospodarczego uzasadnienia, którymi to kosztami obciążono wierzyciela , wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia 29 maja 2015 r. , a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skargę jako bezzasadną należało oddalić.

W pierwszym rzędzie należy wskazać , iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.- dalej p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.ps.a.). Zatem każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze .

Kontrolując zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej jak i poprzedzające postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia 29 maja 2015 r. w oparciu o wyżej wskazane reguły, Sąd uznał, że nie naruszają one prawa w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, iż zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a o tego rodzaju naruszeniach można mówić wówczas , gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Istota sporu w nin. sprawie dotyczy oceny istnienia przesłanek określonych w art. 64e § 2 pkt 2 oraz § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U z 2014 r. poz.1619 ze zm.- dalej u.p.e.a.) tj. ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych oraz uzasadnienia gospodarczego w obciążeniu wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów. Wskazane przesłanki nie zostały zdefiniowane w ustawie , stąd konieczne było ich doprecyzowanie przez doktrynę i orzecznictwo. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciami "nieostrymi" oznacza , że ocena czy wynikające z nich przesłanki zostały zrealizowane musi zostać przeprowadzona przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy. Powszechnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest pogląd, iż przy wykładni pojęciowej "interesu publicznego" należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie nadmierne i nieuzasadnione w konkretnym przypadku obciążenie kosztami Skarbu Państwa. Z drugiej zaś strony określenie "gospodarcze uzasadnienie" nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. Wystąpienie przesłanki gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną , to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków np. upadłości lub likwidacji podmiotu. Przy ocenie wskazanych wyżej przesłanek należy uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób ulgi, mając na uwadze ogólna sytuację finansową kraju. Ustawodawca pozostawił przy tym organom "luz decyzyjny" przy dokonywaniu takiej wykładni. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy następuje w ramach uznania administracyjnego, które sprowadza się do tego, że organ jest zobligowany do zbadania, czy w danej sprawie mają miejsce przesłanki uzasadniające zastosowanie wnioskowanej ulgi. Ustalenie w przedmiocie istnienia wyżej opisanych przesłanek nie wiążą jednak organu podatkowego w tym sensie, że nie musi on podjąć korzystnej dla wnioskującego decyzji.

W ocenie sądu organy podatkowe uzasadniły w sposób dostateczny okoliczności jakimi kierowały się podejmując rozstrzygnięcia, a przy tym wystarczająco szczegółowo odniosły się do przesłanek determinujących na gruncie przedmiotowej sprawy niezasadność wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W tym miejscu należy też wskazać, że postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego , w aspekcie wysokości tychże kosztów nie było kontestowane. Wobec tego szczególny status wierzyciela i jego funkcje "społeczne" nie mogą oznaczać, że organy zobowiązane są w każdym przypadku do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Słusznie akcentują też organy obu instancji, że rezygnacja przez państwo z opłat i kosztów związanych z egzekucją administracyjną nie jest uzasadniona , z uwagi na pośrednie zmniejszenia środków budżetowych wykorzystywanych na potrzeby całego społeczeństwa. Wskazać tez należy, iż ZUS naliczając koszty egzekucyjne i obciążając nimi zobowiązanych uzyskuje środki finansowe na prowadzenie postępowań egzekucyjnych , a wydatki na ich prowadzenie nie muszą obciążać Skarbu Państwa. Zatem ZUS , jak każdy inny wierzyciel musi ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nie ściągniętymi od zobowiązanego. Zauważyć także trzeba , iż akceptacja stanowiska , że za umorzeniem stronie skarżącej kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny prowadziłoby do przyjmowania realizacji tej przesłanki w każdej sprawie z udziałem ZUS i doprowadzało do umarzania kosztów egzekucyjnych względem tego podmiotu w każdej analogicznej sprawie , a zatem statuowałoby pozanormatywne nieobciążanie go kosztami egzekucyjnymi.

Za nieuzasadniony uznał Sąd także zarzut , iż prowadzone przez organy postępowanie nie spełniało wymogów z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Organy zebrały bowiem wystarczające dane konieczne do wydania rozstrzygnięcia, dokonały ich prawidłowej oceny oraz niewadliwie uzasadniły postanowienia , mieszczące się w ramach uznania administracyjnego. Wskazane postanowienia spełniają wymogi zawarte w art. 107 § 3 K.p.a. w aspekcie poprawności faktograficznej i prawnej sporządzenia uzasadnienia, a rozstrzygnięcie drugiej instancji odnosi się do zarzutów zawartych w zażaleniu.

Mając powyższe na uwadze, sąd skargę oddalił, za podstawę orzeczenia przyjmując art. 151 ustawy o p.p.s.a.