Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 13/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 140
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: Art. 7, art. 15, art. 136, art. 138 §2, art. 140
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 47 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant Sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2010 r. sprawy ze skarg Miasta Poznania, I.B., A.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla pkt IV zaskarżonej decyzji 2. w pozostałym zakresie skargi oddala 3. określa, że zaskarżona decyzja w zakresie wskazanym w pkt 1 wyroku nie może być wykonana 4. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz I.B, A.W. solidarnie kwotę 200 (słownie: dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] Starosta Poznański, działając na podstawie na podstawie art. 104, art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej Kpa), art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 1-3, art. 141 ust. 2 i 4 w związku z art. 216 ust. l, art. 217 ust.2, art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) orzekł w pkt. 1 o zwrocie na rzecz I.B. w ½ części, A.W. w ½ części, nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. D., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., ark. mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] m , dla której Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą nr [...], z wpisem prawa własności na rzecz Miasta Poznań. W pkt. 2 Starosta odmówił ww. zwrotu nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. D., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., ark. [...] jako działki nr [...] i nr [...]. W pkt 3. orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania o zwrot nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. D., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb G., ark. [...] jako działka nr [...]. W decyzji Starosta zobowiązał do zwrotu na rzecz Miasta Poznania I.B. oraz A.W. - do zwrotu kwoty po [...] zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

- pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Dalej organ wyjaśnił, iż nieruchomość stanowiąca dawniej własność S.M. i Z.R. w połowie, oznaczona obecnie jako działki nr [...], [...], [...], [...] (dawnej działki nr [...], [...], [...]), z ark. mapy [...], obrębu G. wywłaszczono na podstawie art. 1, 14, 22 i 47 ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 196Ir. Nr 18 poz. 94), ponieważ została zabudowana przez byłe władze okupacyjne segmentem bloku mieszkalnego. Art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958r. stanowił, że w okresie do dnia 31 grudnia 1964r. mogą być wywłaszczone grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle te zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości.

Organ wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona ze względu na znajdujący się na jej części segment budynku mieszkalnego wzniesionego przez byłe władze okupacyjne. Obecnie zabudowana część gruntu wraz z terenem przylegającym do budynku stanowi odrębną działkę nr [...] o pow. [...] m . Dostęp do budynku zapewniony jest z ulicy D., w skład której wchodzi działka nr [...]. Organ podniósł, iż powyższe okoliczności dają podstawę do uznania, że cel wywłaszczenia tej części nieruchomości jest nadal aktualny, a co za tym idzie - nie istnieje przesłanka zbędności.

Organ podniósł, iż w stosunku do działki [...] wniosek został cofnięty i z tego powodu postępowanie należało umorzyć.

Zdaniem organu, w stosunku do działki nr [..], ark mapy [...], obręb G., spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Organ wyjaśnił, iż Zarząd Zieleni Miejskiej nigdy nie administrował przedmiotową nieruchomością. Na działce nr [...] nie podjęto również żadnych prac budowlanych.

Dalej organ podniósł, iż przepis art. 140 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. Jednocześnie zgodnie z art. 217 ust. 2 ww. ustawy osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5. grudnia 1990r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości.

W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, zwaloryzowane odszkodowanie podlega odpowiednio zmniejszeniu lub zwiększeniu o kwotę równą różnicy wartości ustalonej na dzień zwrotu. Przy ustalaniu różnicy wartości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu (art. 140 ust.3 ustawy).

Orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1964r. nr [...] przyznano Z.R. i S.M. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość -grunt w kwocie [...] zł. Od w/w orzeczenia odwołali się właściciele. Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia decyzją z dnia [...] sierpnia 1964r. nr [...] odwołania nie uwzględniła i zaskarżoną decyzję utrzymała w mocy. Odszkodowanie za drzewa i krzewy ustalono orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1964r. nr [...] w wysokości [...] zł. Proporcjonalnie odszkodowanie za grunt wypłacone w 1965r. za działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 wynosiłoby [...] zł.

Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez wnioskodawczynię p. I.B. do protokołu spisanego w trakcie wizji lokalnej, przeprowadzonej przez rzeczoznawcę majątkowego, na części parceli odpowiadającej przedmiotowej działce nr [...] przeznaczonej do zwrotu, znajdowała się całość nasadzeń drzew i krzewów owocowych oraz bylin kwiatowych objętych odszkodowaniem. Zatem odszkodowanie za drzewa i krzewy ustalone orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1964r. nr [...] w wysokości [...] zł. należy w całości odnieść do działki nr [...] przeznaczonej do zwrotu.

Organ wskazał, iż wypłacone odszkodowanie tj. [...] zł - suma proporcjonalnie wyliczonego odszkodowanie za grunt plus odszkodowanie za składniki roślinne, podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1965r. do dnia 30 kwietnia 2009r – [...] i wynosi [...] zł, po denominacji [...] zł. Aktualna wartość rynkowa nieruchomości, zgodnie z operatem szacunkowym, określona została na kwotę [...] zł. Ponadto rzeczoznawca majątkowy uznał, że nastąpiło zmniejszenie wartości nieruchomości. Różnica między wartością nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny – [...] zł, a wartością nieruchomości wg stanu na datę zwrotu i cen na dzień wyceny – [...] zł, wynosi – [...] zł. W uzasadnieniu podano, że wynika ona z nakładów roślinnych znajdujących się na obecnej działce nr [...] w dniu wywłaszczenia. Aktualna wartość rynkowa nieruchomości, zgodnie z operatem szacunkowym, określona została na kwotę [...] zł, Wobec powyższego zwaloryzowana kwota odszkodowania nie jest większa niż 50% aktualnej wartości nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Miasto Poznań zaskarżając ją w punktu I i III oraz I.B. zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji Miasto Poznań zarzuciło naruszenie prawa materialnego tj. art. 137 ust. 1, ust. 1-4, oraz art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisów prawa procesowego art. 7 i art. 77 § 1 Kpa.

W uzasadnieniu odwołania Miasto podniosło, iż wywłaszczona nieruchomość stanowiła całość gospodarczą – wybudowany budynek, infrastruktura w postaci ulicy, chodnika, pobocza ulicy i terenu zielonego. Miasto, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 1992 r., sygn. akt IV SA 236.92 wskazało, iż nie podlega zwrotowi nieruchomość wywłaszczona na podstawie art. 47 ust. 1 powyższej ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jeżeli na tej nieruchomości znajduje się obiekt budowlany określony w tym przepisie.

Miasto wskazało, iż nie podziela stanowiska w zakresie zwrotu działki nr [...], albowiem dla zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa zostały wywłaszczona nieruchomość, która stanowiła całość gospodarczą. Miasto podniosło, że z materiału dowodowego wynika, że wybudowany przez władze okupacyjne budynek nadal usytuowany jest na wywłaszczonej nieruchomości, zatem nie można przyjąć, że nieruchomość stała się zbędna.

W uzasadnieniu odwołania I.B. wskazała, iż spadkobiercy nie odebrali przyznanego odszkodowania oprócz kwoty [...] zł odebranej przez Z.M.-R.. Odwołująca podniosła, iż w świetle powyższego, żądanie zwrotu odszkodowania na rzecz Miasta Poznań jest bezzasadne. Ponadto skarżąca zauważyła, iż jabłoń i orzech rosły na działce [...], a zwrot dotyczy nieruchomości nr [...]. Odwołująca zwróciła również uwagę, iż od czasu wywłaszczenia, działki [...] i [...] były uprawiana przez S. i E. M. oraz że za nieruchomości był płacony podatek oraz opłata za dzierżawę.

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. [...] Wojewoda Wielkopolski uchylił punkt IV zaskarżonej decyzji oraz zobowiązał I.B. i A.W. do zwrotu po 917,29 zł.

W uzasadnieniu organ podał, iż w ramach postępowania o zwrot, organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, w toku którego zostanie ustalone na jaki dokładnie cel nieruchomość była wywłaszczona (nabyta) oraz w jaki sposób nieruchomość była i jest wykorzystywana. W tym celu organ powinien zebrać dokumentację związaną z inwestycją, która na przedmiotowej nieruchomości miała być realizowana. Natomiast dzisiejsze faktyczne przeznaczenie nieruchomości można ustalić na podstawie oględzin nieruchomości, z których należy sporządzić protokół.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz.94) w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogły być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. Do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie wlicza się wartości wzniesionej budowli lub nadbudowy. Prawo Państwa do przejęcia na własność w trybie wywłaszczenia gruntu i budowli zachowane było nawet wówczas, kiedy roszczenia o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy uległy przedawnieniu.

Organ wyjaśnił, iż z dokumentów zgromadzonych w sprawie (m.in. protokołów oględzin przedmiotowych działek, pism Zarządu Zieleni Miejskiej z 23 lutego 2007 r. i 10 kwietnia 2007 r., pism Zarządu Dróg Miejskich z 18 maja 1995 r. oraz 14 maja 2007 r.) wynika, iż działka nr [...] jest zagospodarowana, użytkowana przez wnioskodawczynię I.B. i przez nią dzierżawiona. Znajdują się na niej drzewa owocowe i krzewy (żywopłot). Część działki nr [...] zagospodarowana jest jak działka nr [...], na pozostałej części działki znajduje się część budynku mieszkalnego - 2 kondygnacje + poddasze wzniesionego przez okupanta. Przed budynkiem znajduje się fragment chodnika biegnącego wzdłuż ul. D. Na działce nr [...] znajduje się asfaltowa ul. D., fragment chodnika, drzewo i słup oświetleniowy. Natomiast działka nr [...] stanowi niezagospodarowaną skarpę przy ul. U., na której znajdują się drzewa i krzewy (samosiejki).

W ocenie organu z powyższego wynika, iż na działce nr [...] nadal znajduje się budynek postawiony przez okupanta z uwagi, na który dokonano wywłaszczenia. Stąd przesłanki zwrotu w stosunku do ww. działki nie zostały spełnione. Odnośnie działki nr [...] organ odwoławczy podniósł, iż podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który w wyroku z 29 maja 2003 r. (sygn. akt II S.A./Gd 1206/01) orzekł, iż niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), jeśli nieruchomość objęta żądaniem wprawdzie okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (umowie sprzedaży nieruchomości), lecz w czasie orzekania o zwrocie stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.)." Organ wyjaśnił także, iż odnośnie działki nr 1/15 strona wycofała swój wniosek.

Organ wskazał, iż przesłanki zwrotu wymienione w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami spełnia jedynie działka nr [...], na której znajduje się ogródek warzywny dzierżawiony przez I.B. Nieruchomość tę należy uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia jakim była budowa budownictwa wysokiego i zieleni miejskiej i pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Na nieruchomości nie ma żadnych zabudowań, a Zarząd Zieleni Miejskiej podał w czasie postępowania przed organem pierwszej instancji, że nieruchomość nie jest w jego ewidencji, oraz że nie podejmował on jakichkolwiek inwestycji związanych z zagospodarowaniem tego terenu.

W odpowiedzi na zarzut Miasta zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy wskazał, iż wywłaszczona nieruchomość nie stanowi obecnie "całości gospodarczej", a wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 maja 1992 r. nie znajduje zastosowania w stosunku do działki nr [...], bowiem jak już podano, na działce tej nie znajduje się obiekt budowlany określony w art. 47 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zgodnie z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.

Organ odwoławczy wskazał, iż Starosta Poznański ustalił, iż wysokość ustalonego odszkodowania za nabytą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o pow. [...] m2, stanowiącą część działki [...] obecnie działkę nr [...], wyniosła łącznie [...] zł. Zdaniem organu odwoławczego, waloryzacja ta została oparta na błędnych założeniach, bowiem z twierdzeń odwołującej potwierdzonych oględzinami dokonanymi 3 sierpnia 1994 r. wynika, iż orzech włoski, nie znajduje się na obecnej działce nr [...], lecz na działce nr [...]. Stąd, od kwoty waloryzowanego odszkodowania ustalonego za składniki roślinne w wysokości [...] zł należało odjąć kwotę równą wartości orzecha włoskiego nie znajdującego się na zwracanej działce tj. kwotę [...] zł. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z przeprowadzonych w sprawie oględzin nie wynika, iż powyższa okoliczność dotyczy również wskazanej w odwołaniu jabłoni. Rzeczoznawcy majątkowi J.W. i B.W. podali w sporządzonym 5 października 2009 r., przed organem drugiej instancji, operacie szacunkowym, iż zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości po jej wywłaszczeniu wyniosło [...] zł. Kwota ta różni się od kwoty przyjętej przez Starostę Poznańskiego na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego 18 grudnia 2008 r., w którym przyjęto, iż wspomniany orzech znajduje się na działce nr [...], o 255 zł.

Organ odwoławczy wskazał także, że przy orzekaniu o obowiązku zwrotu nie ma znaczenia, iż część (większość) ustalonego w decyzjach Prezydium Rady Narodowej m. P. odszkodowania prawdopodobnie nie została wywłaszczonym wypłacona, bowiem zgodnie z przytoczonym wyżej art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przy zwrocie odszkodowania liczy się jedynie sam fakt istnienia w obrocie prawnym decyzji o jego ustaleniu, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot: "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa (...) ustalone w decyzji odszkodowanie (...)."

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosło Miasto Poznań oraz I.B. i A.W.

Zaskarżonej decyzji Miasto Poznań zarzuciło naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 15 Kpa oraz art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu Miasto wskazało, iż przyczyną, dla której wywłaszczono przedmiotową nieruchomość było zaspokojenie roszczeń o nakłady z tytułu wzniesienia budowli przez władze okupacyjne na dawnej parceli [...], a więc na działkach nr [...] i [...]. Skarżąca w ślad za odwołaniem powtórzyła, iż nie podlega zwrotowi nieruchomość wywłaszczona na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jeżeli na tej nieruchomości znajduje się obiekt budowlany określony w tym przepisie.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 15 Kpa skarżący wskazał, iż w trakcie postępowania przez organem II instancji rzeczoznawca sporządził nowy operat szacunkowy. Dalej skarżący wyjaśnił, iż zgodnie z tezą zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn akt II OSK 1753/06, operat szacunkowy wpływa bezpośrednio na treść decyzji kształtującej obowiązek finansowy strony postępowania i dlatego należy zagwarantować stronie prawo oceny tego operatu przez organy obu instancji. W tym samym wyroku NSA wyjaśnił, że potrzeba sporządzenia operatu przy zastosowaniu innych reguł wyceny (np. zdaniem odwołującego podwyżka wartości) nieruchomości uzasadnia zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 2 Kpa.

Natomiast I.B. oraz A.W. w ślad za odwołaniem podniosły, iż przyznane odszkodowanie nigdy nie zostało wypłacone oraz że obecne działki nr [...] i nr [...] były uprawiane od czasu wywłaszczenia przez S. i E. M. Skarżące podniosły, iż obowiązek zwrotu odszkodowania powstaje tylko gdy zostało ono wypłacone. Odnośnie działki nr [...] skarżące wskazały, iż jej zwrot nie jest możliwy. Skarżąca wskazała również, iż odnośnie działek [...] i [...] złożyła oświadczenie , że nie chce ich zwrotu.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 27 maja 2010 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę ze skargi Miasta Poznań oraz sprawę ze skargi I.B. oraz A.W.

Na rozprawie, I.B. podtrzymała skargę oraz oświadczyła, iż jej rodzice nie otrzymali odszkodowania. Pełnomocnik Miasta Poznań podtrzymał skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy też wskazać, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Powyższe oznacza, iż Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję nie jest związany zarzutami skargi i bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. – Dz.U. z 2004r., nr 261, poz. 2603 ze zm.). W myśl art. 136 ust. 3 tej ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej, stosownie do art. 140.

W przedmiotowej sprawie orzeczeniem z [...] września 1962 r., znak [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. Poznania, działając na podstawie art. 1, art. 14, art. 22 i art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz.94), orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. U. i ul. D. - parcel nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [..] m2 oraz nr [...] o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego dla m. Poznania w Poznaniu, Poznań-Winiary tom [...], karta [...], stanowiącej własność p. M.M., a faktycznie jego spadkobierców: p. S.M. i p. Z.M. Komisja Odwoławcza Do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] sierpnia 1964 r., nr [...] nie uwzględniła odwołania oraz zatwierdziła ww. decyzję o wywłaszczeniu.

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż wywłaszczonym działkom nr [...], nr [...] i nr [...] odpowiadają obecnie działki nr [...], nr [...], nr [..] oraz nr [...] z ark. mapy [...] obrębu G.

W myśl art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Podstawową kwestią wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie było precyzyjne ustalenie celu, na jaki nieruchomość została wywłaszczona. Ustalenie tego faktu stanowiło punkt wyjścia do prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego w kierunku wykazania przesłanki zbędności, o której mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w wyroku z dnia 4 października 1994r., IV SA 1153/93 (ONSA 1995 z. 2, poz. 99) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na fakt, iż w wielu umowach zawartych na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958r., cel nabycia wynikał z brzmienia samej umowy. Zdarzały się jednak sytuacje, gdy umowa nie formułowała celu nabycia, wówczas w postępowaniu w sprawie zwrotu tej nieruchomości cel ten powinien zostać ustalony na podstawie innych dowodów (por. np. wyrok NSA z dnia 4 października 1994 r., sygn. akt IV SA 1153/93, ONSA 1995/2/99; wyrok NSA z dnia 12 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1484/97, LEX nr 48653).

Ustalając cel, na jaki została wywłaszczona nieruchomość, sięgnąć przede wszystkim należy do orzeczenia o wywłaszczeniu. W uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej podano, iż zgodnie z ustawą, do dnia 31 grudnia 1964 r. mogą być wywłaszczane grunty z budowlami na tych gruntach o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa państwowe lub przez władze okupacyjne, a wartość tej budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. Nadto wskazano, iż zgodnie z planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego, wywłaszczana nieruchomość przeznaczona jest pod budownictwo wysokie i zieleń publiczną.

Zaznaczyć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, który uzasadniał wywłaszczenie, musi być oceniana na zasadzie tych samych kryteriów, co jej niezbędność określona w postępowaniu wywłaszczeniowym, a więc konkretnie i ściśle. (por. wyrok NSA z dnia 21 października 1991 r. sygn. akt IV SA 914/91, LEX Nr 10248). W świetle powyższego uznać należy, zgodnie ze stanowiskiem organów, iż w niniejszej sprawie na części działki nie został zrealizowany cel wywłaszczenia.

W pierwszej kolejności Sąd postanowił odnieść się do kwestii zwrotu działki nr [...]. Jak wynika z wyżej przytoczonego fragmentu uzasadnienia decyzji, celem wywłaszczenia było budownictwo wysokie oraz zieleń publiczna. Natomiast z dokumentów zgromadzonych w sprawie (m.in. protokołów oględzin przedmiotowych działek, pisma Zarządu Zieleni Miejskiej z 23 lutego 2007 r.) wynika, iż działka nr [...] jest użytkowana przez wnioskodawczynię i.B. i przez nią dzierżawiona. Znajdują się na niej drzewa owocowe i krzewy (żywopłot). W szczególności zwrócić należy uwagę, iż Zarząd Zieleni Miejskiej w Poznaniu poinformował, iż przedmiotowe nieruchomości nie znajdują się w jego ewidencji, oraz że nie podejmował on jakichkolwiek inwestycji związanych z zagospodarowaniem tego terenu. Wobec powyższego, skoro celem wywłaszczenia w odniesieniu do działki Nr [...] było budownictwo wysokie i zieleń publiczna to uznać należy, iż dzierżawienie ww. działki i użytkowanie jej przez wnioskodawczynię; prowadzenie na ww. działce warzywniaka oraz brak podejmowania przez gminę na przedmiotowej nieruchomości jakichkolwiek inwestycji związanych z zielenią wskazuje, iż nie zrealizowano celu wywłaszczenia.

W ocenie Sądu, w stosunku do działki [...] spełnione zostały wymogi określone w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, skutkujące zwrotem części nieruchomości. Z powyższych względów Sąd uznał, że stanowisko organów stwierdzające, iż wnioskowana część nieruchomości podlega zwrotowi na rzecz uprawnionych osób, jest prawidłowe. Organy orzekające w sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpoznały stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy, uzasadniły też przekonująco swoje decyzje – a Sąd w całości podzielił ich stanowisko.

Odnosząc się do odmowy zwrotu działki nr [...] i nr [...], Sąd podziela pogląd organów, że w odniesieniu do powyższych nieruchomości brak jest podstaw do orzeczenia o zwrocie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64; poprzednio Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogą być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekracza pozostałą wartość nieruchomości. Wywłaszczenie na podstawie art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości następowało ze względu na znajdowanie się na gruncie określonego obiektu budowlanego.

Powyższy przepis nie miał na celu wywłaszczenia nieruchomości dla zrealizowania określonej i planowanej inwestycji, lecz służył zabezpieczeniu roszczeń Skarbu Państwa o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy przez określone podmioty. W orzecznictwie wskazuje się, iż zwrot nieruchomości, wywłaszczonej w trybie art. 47 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jest możliwy, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, tzn. w sytuacji, gdy na tej nieruchomości nie znajduje się obiekt budowlany określony w tym przepisie. Jeżeli obiekt ten nadal znajduje się na nieruchomości, to nie można przyjąć, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z taką sytuacją mamy do czynienie w odniesieniu do działki [...].

Odnosząc się do powyższej kwestii wskazać należy, iż z uzasadnienia orzeczenia wywłaszczeniowego wynika, że przedmiotowa działka nr [...] została zabudowana przez byłe władze okupacyjne segmentem bloku mieszkalnego. Ponadto, dla ustalenia celu wywłaszczenia odnośnie działki nr [...] sięgnąć należy do wniosku z dnia 28 listopada 1960 r. We wniosku tym, jako cel wywłaszczenia wskazano konieczność wykonania zadań określonych w planach gospodarczych związanych ze sprzedażą nieruchomości i związaną z tym potrzebą uregulowania stanu prawnego własności danego obiektu. W pkt 4 wniosku wskazano, iż parcela [...] została zabudowana przez okupanta blokiem mieszkalnym, natomiast parcela [...] zajęta została pod ulice Drzymały. Na okoliczność, iż na obecnej działce nr [...] wybudowany został przez okupanta budynek wskazuje również uzasadnienie wniosku S.M. i Z.M. z dnia 16 sierpnia 1960 r. o kupno części nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż nieruchomość ta była zabudowana domem jednorodzinnym, który w 1944 r. został rozebrany przez okupanta, a materiały pochodzące z rozbiórki zużył na postawienie bloku mieszkalnego, który znajduje się na tej parceli.

Z akt administracyjnych sprawy, w szczególności z protokołów oględzin wynika, iż na przedmiotowej działce znajduje się część budynku mieszkalnego o dwóch kondygnacjach, podpiwniczonego. Wobec powyższego na działce nadal znajduje się budynek mieszkalny, którego wybudowanie przez władze okupacyjne na działce nr [...] stanowiło podstawę wywłaszczenia nieruchomości. Zatem w przypadku działki nr [...] nie zachodzą okoliczności uzasadniające zwrot nieruchomości. Również I.B. we wniesionej do Sądu skardze wskazuje, iż zwrot przedmiotowej działki nie jest możliwy, a jedynie wskazuje, iż należy jej się odszkodowanie.

W tym miejscu Sąd postanowił ustosunkować się do zarzutu Miasta odnośnie braku podstaw do zwrotu działki nr [...] z uwagi na fakt, iż przyczyną dla której wywłaszczono przedmiotową nieruchomość było zaspokojenie roszczeń o nakłady z tytułu wzniesienia budynku przez władze okupacyjne. Jak wskazano wyżej, w sytuacji gdy podstawą wywłaszczenia było istnienie budynku na nieruchomości zwrot, co wyjaśniono wyżej, jest niemożliwy tylko w sytuacji gdy blok ten nadal znajduje się na nieruchomości. Natomiast jak wynika z akt sprawy, na obecnej działce nr [...] nie został wybudowany przez władze okupacyjne budynek. Ponadto działka ta, jak wskazano wyżej, jest użytkowana przez wnioskodawczynię jako warzywniak. Zatem brak jest podstaw do uznania, iż na działce nr [...] znajduje się budynek określony w art. 47 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Odnośnie działki nr [...] Sąd podziela pogląd organów, iż zwrot przedmiotowej działki nie jest możliwy z uwagi na znajdującą się na tej działce drogę publiczną. W orzecznictwie administracyjnym utrwalił się pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, iż niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, jeśli nieruchomość objęta żądaniem wprawdzie okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, lecz w czasie orzekania o zwrocie stanowi część drogi publicznej (por. wyrok NSA w Gdańsku z dnia 29.05.2003r., II SA/Gd 1206/01, ONSA 2004/2/72). Za powyższym przemawia fakt, iż w takiej sytuacji zwrot nieruchomości na rzecz skarżących spowodowałby sytuację, w której osoby fizyczne nie wskazane w art. 2a ust. 2 ustawy o drogach publicznych stałyby się właścicielami nieruchomości stanowiącej drogę publiczną, o której mowa w przepisach ustawy o drogach publicznych.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, w szczególności z protokołu oględzin i pism Zarządu Dróg Miejskich, działka nr [...], z obrębu G., arkusz mapy [...], stanowi istniejący ciąg komunikacyjny, tzn. jest częścią ul. D. o nawierzchni asfaltowej.

Odnosząc się do umorzenia - jako bezprzedmiotowego - postępowania o zwrot działki nr [...] wskazać należy, iż umorzenie postępowania było zasadne. W tym miejscu zwrócić trzeba uwagę, że każdy wniosek (podanie), jeśli jest kierowany do organu administracji publicznej w celu wywołania określonych skutków prawnych, musi w swej treści zawierać stanowcze oświadczenie uprawnionego podmiotu. Stwierdzenie to wskazuje na dwa elementy, jakie winny być spełnione, by można mówić o wniosku zmierzającym do wywołania skutków w sferze praw i obowiązków osoby, która z wnioskiem wystąpiła. Pierwszy to element podmiotowy wniosku i drugi, związany z jego treścią, element przedmiotowy. Zatem dla przeprowadzenia postępowania administracyjnego na wniosek i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia konieczne jest, by zarówno w chwili występowania z wnioskiem, jak i w trakcie postępowania i wydawania decyzji, istniały oba elementy stosunku administracyjnego. Tak więc, dla spełnienia warunku podmiotowego wymagane jest, by wniosek pochodził od legitymowanego podmiotu (strony postępowania), który może domagać się od organu administracji określonego rozstrzygnięcia. Natomiast element przedmiotowy obejmuje zakres żądania wnioskodawcy, jakie zostaje złożone w oświadczeniu, stanowiącym treść wniosku. Jak wskazuje J. Borkowski (w: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 489), bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że "brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty". A. Wróbel wskazuje natomiast, że "postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym przypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem" (w: M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 619).

Wobec rezygnacji przez stronę z roszczenia, organ nie miał podstaw do orzekania w tym zakresie. Skoro postępowanie o zwrot nieruchomości wszczyna się wyłącznie na wniosek strony, to wobec rezygnacji przez stronę z postępowania, organ obowiązany był do umorzenia postępowania.

Odnosząc się natomiast do zarzutów Miasta Poznania wskazać należy, iż są one bezzasadne.

Sąd nie podziela stanowiska skarżącego Miasta Poznania, iż w niniejszej sprawie został naruszony art. 15 Kpa. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 Kpa) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone" (wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 95). W wyroku NSA z dnia 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr 1, poz. 35, wyrażono pogląd, że "istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji (art. 138 w zw. z art. 144 Kpa i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.)".

Miasto Poznań, uzasadniając powyższy zarzut powołał się na tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2007 r. (II OSK 1753/06, LEX nr 433963), zgodnie z którą operat szacunkowy wpływa bezpośrednio na treść decyzji kształtującej obowiązek finansowy strony postępowania i dlatego należy zagwarantować stronie prawo do oceny tego operatu przez organy obu instancji. Skarżący wskazał także, iż w wyroku tym Sąd wyjaśnił, iż sporządzenie operatu przy zastosowaniu innych reguł wyceny nieruchomości uzasadnia zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 2 Kpa. Sąd nie neguje stanowiska zawartego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2007 r., wręcz przeciwnie popiera stanowisko zawarte w tym wyroku, jednakże nie można zgodzić się ze skarżącym, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją uzasadniającą zastosowanie art. 138 § 2 Kpa. Skarżący wskazując powyższy wyrok powołał się wyłącznie na jedną z jego tez. Dlatego też wskazać w tym miejscu trzeba, że w wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż w trybie art. 136 Kpa może być wprawdzie uzupełniona opinia biegłego, lecz ponowne przeprowadzenie tego dowodu, tj. ponowne sporządzenie operatu szacunkowego i to przy zastosowaniu innych reguł wyceny przedmiotowej nieruchomości, oznacza w istocie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

Wobec powyższego w niniejszej sprawie należy ustalić, czy mamy do czynienia z postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym w znacznej części.

Przechodząc do powyższych rozważań podnieść należy, iż granice postępowania odwoławczego generalnie wyznaczają zasady ogólne postępowania administracyjnego, a przede wszystkim zasada prawdy obiektywnej, zasada praworządności i zasada dwuinstancyjności. Z zasady ogólnej prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa wynika, że na organ odwoławczy nałożony został obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym do zastosowania art. 136 Kpa, a więc uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 140 Kpa w postępowaniu odwoławczym, w sprawach nie uregulowanych odrębnie w szczególnym przepisie, mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Oznacza to dla organu odwoławczego, w myśl art. 136 Kpa, obowiązek podjęcia wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc także dopuszczenia nowych dowodów, jeżeli przyczyniają się do wyjaśnienia sprawy.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę wskazuje, iż zarówno organ I instancji jaki i II instancji orzekały na podstawie tego samego operatu. Znajdujący się w aktach administracyjnych dokument stanowi jedynie aneks do operatu szacunkowego, sporządzony na skutek wniesionego zarzutu do operatu.

Zatem w niniejszej sprawie należy ustalić czy organ po sporządzeniu aneksu do operatu winien zastosować art. 138 § 2 Kpa czy też na podstawie art. 136 Kpa uznać to za uzupełniający materiał w sprawie. Wskazać w tym miejscu należy, iż rozstrzyganie sprawy w oparciu o przepis art. 138 § 2 Kpa następuje wyjątkowo, a organ wydający decyzję kasacyjną w tym trybie ma obowiązek wyjaśnić powody niezastosowania w sprawie art. 136 Kpa. Przepis art. 138 § 2 Kpa nie może bowiem podlegać wykładni rozszerzającej. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zasada prekluzji w gromadzeniu materiału dowodowego na etapie pierwszoinstancyjnym. Oznacza to, że organ odwoławczy w sytuacji zmiany stanu faktycznego sprawy, po wydaniu kwestionowanej decyzji, ma możliwość przeprowadzenia w uzupełniającym zakresie nawet więcej niż jednego nowego dowodu (art. 136 Kpa).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 138 § 2 Kpa. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż sporządzenie aneksu do operatu miało jedynie na celu usunięcie nieprawidłowego przyjęcia, iż na działce nr [...] znajdował się orzech włoski. Powyższe w żadnym stopniu nie miało wpływu na przyjęte w operacie metody wyceny i przyjęte do porównania nieruchomości. Sporządzenie aneksu do operatu miało jedynie na celu uwzględnienie podniesionych na etapie postępowania odwoławczego zarzutów odnośnie lokalizacji orzecha. Z powyższych względów, skoro w niniejszej sprawie na etapie postępowania odwoławczego rzeczoznawca uwzględnił uwagi strony odnośnie lokalizacji drzewa, brak było podstaw do zastosowania art. 138 § 2 Kpa i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ponieważ prowadzone postępowanie nie wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. Organ odwoławczy słusznie uznał, iż celem ustosunkowania się do kwestii lokalizacji orzecha, wystarczające będzie sporządzenie stosownego aneksu do operatu.

Natomiast wątpliwości Sądu budzi dokonana w sprawie waloryzacja odszkodowania. Sąd nie podziela poglądu Wojewody, że kwestia, czy zostało wypłacone odszkodowanie, nie ma znaczenia w sprawie.

Zgodnie z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.

Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po zwaloryzowaniu, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2 nie może być wyższa niż jej wartość odlworzeniowa (art. 140 ust. 2).

Osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości nieruchomości (art. 217 ust. 2). Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości (art. 140 ust. 3).

Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, iż organ orzekając o zwrocie obowiązany jest orzec o jednoczesnym rozliczeniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, ustalonego w decyzji. Sąd nie aprobuje przy tym stanowiska Wojewody, iż obecne brzmienie art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie daje podstaw do badania przez organ prowadzący postępowanie, czy odszkodowanie rzeczywiście pobrane zostało przez właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Za powyższym przemawia wprawdzie literalna wykładnia wskazanego przepisu, zwłaszcza, jeśli porówna się jego brzmienie do brzmienia sprzed nowelizacji dokonanej art. 1 pkt 91 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. nr 141, poz. 1492), jednak nie może mieć ona przeważającego znaczenia (obecnie art. 140 ust. 1 wymienionej ustawy posługuje się zwrotem "ustalone w decyzji odszkodowanie", podczas, gdy dotychczas stanowił o "wypłaconym odszkodowaniu"). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2009 r. (I OSK 1499/08, LexPolonica nr 2094103).

W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż w myśl art. 21 Konstytucji RP, prawo własności i prawo dziedziczenia jest chronione przez Państwo (ust. 1), a wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem (ust. 2), zaś według art. 2, Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z kolei w jej art. 64 ust. 1 stanowi się, że każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia (ust. 1), przy czym owe prawa podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej (ust. 2). Naczelny Sąd Administracyjny, analizując powyższe uregulowanie stwierdził, że wywłaszczenie ma charakter wyjątkowy, sprowadzający się do sytuacji, kiedy służy zaspokojeniu potrzeb publicznych. Po drugie jest ono dopuszczalne pod warunkiem ustanowienie jego ekwiwalentności w postaci słusznego odszkodowania. Sąd wyjaśnił, iż w tym przypadku istnieje wzajemność świadczeń, bowiem mienie prywatne staje się mieniem publicznym po wypłaceniu stosownego odszkodowania.

Ze względu na powyższe, nie może budzić wątpliwości, iż odszkodowanie, które podlegać ma zwrotowi musiało być uprzednio nie tylko ustalone stosowną decyzją, lecz również pobrane (faktycznie lub w drodze zastosowania fikcji prawnej, na którą zezwala brzmienie art. 470 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r, Kodeks cywilny – Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., według którego ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia). W ocenie Sądu, dopiero zatem wyjaśnienie przedstawionych wyżej wątpliwości wszelkimi dostępnymi w postępowaniu administracyjnym środkami pozwoli na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego, a w konsekwencji umożliwi właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego i rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Ponadto Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2009 r. I OSK 798/08, iż nie ma przeszkód, aby decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości i zwrocie odszkodowania mogła być uchylona tylko w części dotyczącej odszkodowania.

Z uwagi na fakt, iż tylko kwestia orzeczenia obowiązku zwrotu odszkodowania budzi wątpliwości Sądu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c Ppsa Sąd uchylił zaskarżona decyzję w części dotyczącej obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Na podstawie art. 151 Ppsa skargi w pozostałym zakresie Sąd oddalił. O wykonalności orzeczenia Sąd orzekł na podstawie art. 152 Ppsa, a na podstawie art. 200 Ppsa o kosztach postępowania.

Organ rozpoznając sprawę ponownie ustali dokładnie, czy odszkodowanie to zostało wypłacone. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż na wstępnym etapie postępowania organy czyniły ustalenia odnośnie wypłaty odszkodowania. W aktach znajdują się oświadczenia następców prawnych wywłaszczonych osób, jak również korespondencja z sądem odnośnie depozytu.