Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 460/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5a pkt 13, art. 12 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 10
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia WSA Paweł Kowalski Protokolant: Referent-stażysta Jakub Zegarlicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na indywidualną interpretację Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie obowiązków płatnika związanych z wprowadzeniem programu motywacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 20 października 2015 r. Spółka z o.o. A z siedzibą w Ł. wystąpiła do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. jako organu upoważnionego przez Ministra Finansów do wydawania indywidualnych interpretacji prawa podatkowego z wnioskiem o wydanie interpretacji dotyczącej przepisów podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie obowiązków płatnika związanych z wprowadzeniem programu motywacyjnego.

We wniosku przedstawiła następujące zdarzenie przyszłe:

Oświadczyła, że planuje wprowadzić program motywacyjny dla kadry zarządczej spółki w celu zmotywowania określonego kręgu podmiotów do osiągania lepszych wyników finansowych oraz w celu zatrzymania w przedsiębiorstwie najbardziej utalentowanego i wykwalifikowanego personelu. Uczestnictwo w programie będzie dobrowolne, lecz dostępne tylko dla określonej kategorii osób (m.in. dyrektora zarządzającego, dyrektorów działów w spółce). Program będzie adresowany do osób świadczących pracę lub usługi na rzecz spółki i związanych ze spółką umową o pracę lub umową cywilnoprawną.

Każdemu uczestnikowi programu zostanie przyznane warunkowe uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego, którego wysokość będzie ustalana jako iloczyn wskaźników przewidzianych i zdefiniowanych w regulaminie. Podstawowym wskaźnikiem będzie wskaźnik "Zysku Przed Opodatkowaniem" (dalej: ZPO), rozumiany jako wartość osiągniętego przez spółkę w danym roku obrotowym poziomu wyniku finansowego, niepomniejszonego o należności podatkowe, wynikającego z zatwierdzonego sprawozdania finansowego za dany rok obrotowy. Prezes zarządu spółki dodatkowo będzie uprawniony do zrewidowania ostatecznych poziomów budżetowanego wyniku finansowego.

Uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego za dany rok będzie mogło zostać zrealizowane w określonym w regulaminie terminie, uzależnionym od momentu zatwierdzenia przez zgromadzenie wspólników sprawozdania finansowego. Realizacja uprawnienia będzie następowała na żądanie uprawnionego.

Uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego będzie przyznawane uczestnikom odpłatnie. Cena nabycia uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego wyniesie 1 zł i będzie odpowiadało wartości rynkowej tego uprawnienia w dniu jego nabycia przez uczestnika. Uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego będzie niezbywalne aż do momentu realizacji tego prawa.

W związku z powyżej przedstawionym zdarzeniem przyszłym spółka skierowała do organu podatkowego pytanie: Czy ewentualne przysporzenie majątkowe uzyskiwane przez uczestników programu z tytułu przyznania prawa do otrzymania rozliczenia pieniężnego powinno być zakwalifikowane jako przychód z kapitałów pieniężnych, podlegający opodatkowaniu w momencie realizacji i czy w związku z tym na spółce będą ciążyły w tym zakresie jakiekolwiek obowiązki płatnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm., dalej: u.p.d.o.f.)?

W ocenie spółki ewentualne przysporzenie majątkowe uzyskane przez uczestników programu z tytułu przyznania prawa do otrzymania rozliczenia pieniężnego powinno zostać zakwalifikowane do kategorii przychodów z kapitałów pieniężnych, podlegających opodatkowaniu w momencie realizacji i w związku z tym na spółce nie będą ciążyły w tym zakresie jakiekolwiek obowiązki płatnika w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Spółka będzie jednak zobowiązana do sporządzenia i przesłania informacji PIT-8C, zgodnie z art. 39 ust. 3 u.p.d.o.f.

Uzasadniając własne stanowisko spółka przywołała m.in. treść art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. definiującego przychody z kapitałów pieniężnych, art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f., który wyjaśnia czym na gruncie ustawy podatkowej są pochodne instrumenty finansowe i art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Z przywołanych przepisów wywiodła, że instrumentem pochodnym może być prawo majątkowe, którego cena zależy od wartości wskaźników finansowych.

Wskazując na poglądy wypowiadane w orzecznictwie, stwierdziła, że o zaliczeniu danego prawa do kategorii prawa majątkowego rozstrzygają łącznie dwie przesłanki, po pierwsze - czy dane prawo może być przedmiotem obrotu, czy jest więc zbywalne, po drugie zaś - czy posiada ono dającą się określić wartość majątkową (wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 839/05).

W ocenie zainteresowanej spółki uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego będzie posiadało wartość majątkową oraz będzie ono zbywalne w momencie jego realizacji. Cena tego prawa będzie zależeć bezpośrednio m.in. od wskaźnika finansowego w postaci ZPO, który z kolei zostanie określony jako wartość osiągniętego przez spółkę w danym roku obrotowym wyniku finansowego, niepomniejszonego o należności podatkowe, wynikająca z zatwierdzonego sprawozdania finansowego za dany rok obrotowy.

Mając na względzie, że: 1) wartość prawa majątkowego (uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego) będzie uzależniona od wartości instrumentu bazowego, którym będzie wskaźnik finansowy w postaci ZPO określony na podstawie informacji zawartych w sprawozdaniu finansowym za dany rok obrotowy, 2) cena nabycia prawa majątkowego (uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego) jest niska (wynosi 1 zł), 3) prawo majątkowe (uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego) będzie polegało na rozliczeniu pieniężnym dokonanym w przyszłości pomiędzy wnioskodawcą, a uczestnikiem programu - prawo majątkowe w postaci uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego powinno być uznane za instrument pochodny w rozumieniu wskazanego wyżej rozporządzenia.

Skoro z powyższego wynika, że uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego traktowane jest na gruncie u.o.i.f. i rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz. U. Nr 149, poz. 1674 z późn. zm.) jako instrument pochodny, a instrument pochodny stanowi pochodny instrument finansowy zgodnie z art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c), to ewentualne przysporzenie majątkowe uzyskane przez uczestników programu z tytułu przyznania prawa do otrzymania rozliczenia pieniężnego powinno zostać zakwalifikowane do kategorii przychodów z kapitałów pieniężnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. oraz opodatkowane z zastosowaniem 19% stawki podatkowej - zgodnie z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f.

W związku z faktem, że uprawnieni zobowiązani będą do samodzielnego rozliczenia podatku dochodowego od przysporzenia majątkowe uzyskanego przez nich z tytułu przyznania prawa do otrzymania rozliczenia pieniężnego, na spółce nie będą ciążyły obowiązki płatnika w odniesieniu do tych wypłat. Niemniej jednak - zgodnie z art. 39 ust. 3 w zw. z art. 30b ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.f. - spółka będzie zobligowana do sporządzenia dla każdego uprawnionego, dla którego dokona wypłat kwot wynikających z uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego, imiennej informacji o wysokości dochodu z kapitałów pieniężnych (informacji PIT-8C).

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wydał w dniu [...] r. indywidualną interpretację, w której ocenił, że stanowisko spółki w części dotyczącej kwalifikacji przychodu z tytułu odpłatnego zbycia akcji (z tytułu przyznania prawa do otrzymania rozliczenia pieniężnego) do źródła przychodów z kapitałów pieniężnych - jest nieprawidłowe, natomiast w części dotyczącej braku powstania po stronie wnioskodawcy obowiązków płatnika w momencie przyznania rozliczenia pieniężnego w ramach programu motywacyjnego - jest prawidłowe.

W ocenie organu podatkowego w celu ustalenia do jakiego źródła przychodu należy zaliczyć przychód, który otrzyma uczestnik programu z tytułu realizacji prawa do otrzymania rozliczenia pieniężnego wynikającego z pochodnych instrumentów finansowych, należy wziąć pod uwagę tę okoliczność, że prawo do otrzymania wynagrodzenia (kwoty realizacji) z tytułu uczestnictwa w programie motywacyjnym wynika nie tylko z dodatkowej umowy zawieranej przez spółkę z osobami objętymi programem, lecz przede wszystkim także z ogólnych założeń programu motywacyjnego (jest związane oraz uwarunkowane zatrudnieniem w spółce, ma wspierać osiągnięcie przez spółkę założonych wyników finansowych, ma stanowić dodatkową motywację dla kadry kierowniczej do dalszego działania na rzecz zwiększenia efektywności Spółki, a tym samym poprawy jej pozycji rynkowej, program motywacyjny będzie realizowany z zachowaniem spełnienia określonych warunków zawartych w umowie mających zastosowanie do danej kategorii uczestników).

Oznacza to, zdaniem organu podatkowego, że w rzeczywistości kwoty realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, o których mowa we wniosku, otrzymane z związku z uczestnictwem w programie motywacyjnym są sposobem obliczenia dodatkowego wynagrodzenia osób zatrudnianych przez spółkę o charakterze premii za określone wyniki finansowe spółki. Innymi słowy, kwoty te są wyłącznie wynagrodzeniem z tytułu zatrudnienia i jako takie powinny być traktowane, bez względu na to w jaki sposób to wynagrodzenie będzie wypłacone.

To, że sposób określenia wysokości wynagrodzenia oraz samo jego otrzymanie związane jest z wypłatą kwoty realizacji i polega na realizacji pochodnego instrumentu finansowego w rozumieniu art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zmienia faktu, że uczestnicy uzyskają przychód będący elementem wynagrodzenia przysługującego z uwagi na zatrudnienie w spółce.

Jeżeli uczestnik programu osiąga przychód z wynagrodzenia z tytułu pełnionej w spółce funkcji, to nie ma znaczenia jak ten przychód jest wyliczony, czy składa się wyłącznie z elementu stałego, czy również zmiennego, uzależnionego od wysokości przychodów spółki. W takim przypadku więc kwota powinna być rozliczona tak, jak będzie rozliczone wynagrodzenie (w zależności od stosunku prawnego łączącego spółkę z uczestnikiem).

W ocenie organu podatkowego aby można było mówić o pochodnych instrumentach finansowych należy sięgnąć nie tylko do art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, ale do całego aktu. Aby instrument finansów mógł być przedmiotem jakiegokolwiek obrotu, bez wątpienia musi być zmaterializowany, czyli musi istnieć. Tymczasem w przedmiotowej sprawie de facto instrument ten nie istnieje, a terminem takim nazwano jedynie podstawę do ustalenia kwoty, którą ma otrzymać osoba zatrudniona przez spółkę, tylko i wyłącznie na potrzeby zawarte między spółką a tym uczestnikiem umowy.

Organ podatkowy podniósł, że nazwa jest wyłącznie sztucznym tworem potrzebnym do ustalenia tytułu, z jakiego wypłacone będzie dodatkowe wynagrodzenie osoby zatrudnionej przez spółkę oraz figuruje jedynie w dokumentach jako element sposobu wypłaty wynagrodzenia dla uczestnika. Zdaniem organu podatkowego nie wystarczy przy tym stworzyć samej nazwy produktu i ustalić sposób w jaki będzie się ustalać jego wartość przy odwołaniu do innych rzeczy lub praw. Zawierając bowiem jakąkolwiek umowę cywilnoprawną, np. umowę sprzedaży nieruchomości, można oprzeć cenę sprzedaży o cenę akcji spółki X lub innego instrumentu bazowego, co bynajmniej nie będzie oznaczało, że sprzedawany produkt staje się pochodnym instrumentem finansowym, ponieważ jego cena będzie zależała od ceny akcji spółki X, a przychód ze sprzedaży należy traktować jako przychód z kapitałów pieniężnych. Umowa taka pozostanie nadal umową sprzedaży. Samo oparcie ceny zbycia o wartość innych praw lub towarów nie czyni jeszcze z przedmiotu umowy pochodnego instrumentu finansowego, W przeciwnym wypadku uzależnienie ceny zbycia od wartości jakiejkolwiek rzeczy lub prawa mnożyłoby powstanie kolejnych praw pochodnych (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt II FSK 324/12).

Podsumowując, stwierdzić należy, że przychód uzyskany przez uczestników programu motywacyjnego związany z realizacją prawa wynikającego z zawartej umowy nie pochodzi z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych, o których mowa wart. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., a także z żadnego rodzaju przychodu określonego w art. 17 ust. 1 ww. ustawy. W związku z tym przychód taki nie kwalifikuje się do źródła o którym mowa w art, 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. - kapitały pieniężne.

W zależności od stosunku prawnego łączącego spółkę z uczestnikiem programu przychód z tytułu uczestnictwa w opisanym programie motywacyjnym może zostać zakwalifikowany jako przychód ze stosunku pracy (art. 12 u.p.d.o.f.) lub z działalności wykonywanej osobiście (art. 13 pkt 8 u.p.d.o.f.).

Spółka wezwała organ podatkowy do usunięcia naruszenia prawa, a wobec negatywnej odpowiedzi organu podatkowego, wniosła skargę na przedstawioną wyżej interpretację podatkową. Zarzuciła naruszenie:

1. Dopuszczenie się błędnej wykładni prawa materialnego, to jest:

a) art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 94, dalej u.o.i.f.), poprzez:

- przyjęcie, że tylko zmaterializowane prawo majątkowe może stanowić pochodny instrument finansowy, podczas gdy nie jest te wymóg konieczny, by dane prawo zostało uznane za pochodny instrument finansowy,

- przyjęcie, że w zaprezentowanym zdarzeniu przyszłym nie dojdzie do wykreowania pochodnego instrumentu finansowego w postaci uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego,

- przyjęcie, że przychód powstały z realizacji przedstawionego w opisie zdarzenia przyszłego uprawnienia będzie stanowić przychód ze stosunku pracy, a nie z kapitałów pieniężnych, podczas gdy z brzmienia przepisów jasno wynika, iż przychód z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych podlega klasyfikacji jako przychód z kapitałów pieniężnych - a w konsekwencji niezastosowanie art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. w zw. z art. 17 ust 1 pkt 10 u.p.d.o.f.

b) art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.i.f., poprzez przyjęcie, że przedstawione w opisie zdarzenia przyszłego uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego stanowi akcję, a nie pochodny instrument finansowy,

c) art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f., poprzez przyjęcie że hipoteza wskazanego przepisu obejmuje także przychody "związane ze stosunkiem pracy", podczas gdy - stosownie do opinii wyrażanej w utrwalonej linii orzeczniczej - przepis ten dotyczy wyłącznie przychodów "ze stosunku pracy" i nie znajduje zastosowania do przychodów z realizacji pochodnych instrumentów finansowych, przyznanych w związku z uczestniczeniem w programie motywacyjnym;

2. Niewłaściwą ocenę co do zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez przyjęcie, że przepis ten znajdzie zastosowanie do przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego, tj. przyjęcie, że ewentualne przysporzenie majątkowe uzyskane przez uczestników programu z tytułu przyznania prawa do otrzymania rozliczenia pieniężnego kwalifikowane jest jako dochód ze stosunku pracy, nie zaś z kapitałów pieniężnych;

3. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 613, dalej: O.p.) w zw. z art. 120, art. 121 § 1 oraz 122 O.p., poprzez uchylenie się od przedstawienia wyczerpującego uzasadnienia i oceny prawnej stanowiska przedstawionego we wniosku, w szczególności poprzez zignorowanie argumentacji powołanej przez wnioskodawcę, a także wyjście poza zakres przedstawionego zdarzenia przyszłego i przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy uczestnikowi programu motywacyjnego zostanie przyznana akcja (która stanowi papier wartościowy) i przedmiotem wniosku jest przychód ze zbycia akcji, podczas gdy z opisu zdarzenia przyszłego wynika jednoznacznie, iż uczestnikowi zostanie przyznane uprawnienie do dokonania rozliczenia pieniężnego (zatem instrument finansowy inny niż papier wartościowy), a przedmiotem wniosku są podatkowe skutki nie zbycia, lecz realizacji praw wynikających z tego instrumentu.

Mając na uwadze powyższe zarzuty naruszenia prawa spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle obowiązujących przepisów.

W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego aktu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Stanowisko organu podatkowego odnośnie kwalifikacji przychodu uzyskanego przez uczestników przedstawionego we wniosku programu motywacyjnego, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, jest prawidłowe.

Po przeanalizowaniu opisanego we wniosku spółki programu motywacyjnego, przepisów ustawy podatkowej oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz. U. Nr 149, poz. 1674 z późn. zm.) sąd doszedł do przekonania, że przychód, który potencjalnie mogą uzyskać uczestnicy owego programu motywacyjnego jest rodzajem wynagrodzenia należnego pracownikom, a nie pochodnym instrumentem finansowym opartym na wskaźniku finansowym.

Stosownie do art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ilekroć w ustawie jest mowa o pochodnych instrumentach finansowych - oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem tytułów uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania oraz instrumentów rynku pieniężnego.

W art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi wymienia się liczne instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi. Ich wymienianie jest jednak zbędne ponieważ spółka nie wskazała we wniosku, że planowany program motywacyjny jest jednym z wyszczególnionych instrumentów pochodnych np. opcją. Spółka dowodzi natomiast, że ów program spełnia cechy pochodnego instrumentu finansowego, określone w § 3 pkt 4 ww. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych.

Zgodnie z przywołanym przepisem użyte w rozporządzeniu pojęcia oznaczają instrument pochodny - instrument finansowy, którego: a) wartość jest zależna od zmiany wartości instrumentu bazowego, to jest określonej stopy procentowej, ceny papieru wartościowego lub towaru, kursu wymiany walut, indeksu cen lub stóp, oceny wiarygodności kredytowej lub indeksu kredytowego albo innej podobnej wielkości i b) nabycie nie powoduje poniesienia żadnych wydatków początkowych albo wartość netto tych wydatków jest niska w porównaniu do wartości innych rodzajów kontraktów, których cena podobnie zależy od zmiany warunków rynkowych, i c) rozliczenie nastąpi w przyszłości. Do instrumentów pochodnych zalicza się w szczególności transakcje terminowe, takie jak kontrakty forward lub futures, opcje oraz kontrakty swap.

W ocenie spółki z powyższego wynika, że instrumentem pochodnym może być prawo majątkowe, którego cena zależy od wartości wskaźników finansowych. O zaliczeniu danego prawa do praw majątkowych rozstrzygają dwie przesłanki, po pierwsze – czy dane prawo może być przedmiotem obrotu, czy jest więc zbywalne, po drugie zaś czy posiada ono dającą się określić wartość majątkową (wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt II FSK 839/05).

Zdaniem spółki uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego posiada te cechy (strona 5 uzasadnienia wniosku – karat 11 akt podatkowych).

W ocenie sądu powyższe stanowisko jest błędne ponieważ z wniosku spółki wynika, że uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego będzie faktycznie niezbywalne. Spółka twierdzi, że będzie to prawo niezbywalne aż do momentu realizacji lub że będzie zbywalne w momencie realizacji, co oznacza, że uczestnicy programu motywacyjnego nie mogą tego uprawnienia zbyć ani scedować chociażby na inną osobę z kręgu osób uprawnionych do udziału w programie motywacyjnym. Mogą jedynie żądać wypłaty rozliczenia po zatwierdzeniu przez zgromadzenie wspólników sprawozdania finansowego, a w zasadzie dopiero po "zrewidowaniu ostatecznych poziomów budżetowanego wyniku finansowego" przez prezesa zarządu spółki (strona 3 uzasadnienia wniosku).

Zdaniem sądu uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego nie spełnia również drugiej cechy prawa majątkowego, tzn. nie posiada wartości majątkowej. Wprawdzie spółka twierdzi, że uczestnicy programu motywacyjnego będą nabywali to uprawnienie za cenę 1 zł i że jest to wartość rynkowa tego uprawnienia, jednakże nie przedstawiła żadnych argumentów ani wyliczeń, z których wynikałoby w jaki sposób spółka ustaliła taką wartość uprawnienia. Zdaniem sądu ani w momencie przystępowania do programu, ani w trakcie roku obrotowego nie sposób określić, czy spełnione zostaną wskaźniki (w tym wskaźnik główny czyli zysk przed opodatkowaniem) według których ma nastąpić rozliczenie. Również z wyjaśnień spółki wynika, że w trakcie roku obrotowego uczestnicy programu nie będą wiedzieć, czy otrzymają rozliczenie pieniężne i jaka będzie jego wysokość. Nie sposób zatem przyjąć jak chce spółka, że uprawnienie w momencie nabycia za symboliczną złotówkę, posiada wartość rynkową. Wartość taką, będzie miało dopiero po zakończeniu roku obrotowego, gdy będzie wiadome, że spółka zrealizowała wszystkie wskaźniki finansowe, a w zasadzie dopiero wówczas gdy prezes spółki podejmie ostateczną decyzję o zrealizowaniu rozliczenia pieniężnego.

W ocenie sądu skonstruowane przez spółkę uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego nie spełnia cechy instrumentu finansowego, wymienionych w cytowanym powyżej art. 3 pkt 4 lit. a) ww. rozporządzenia Ministra Finansów, w myśl którego instrument finansowy, to taki instrument którego wartość jest zależna od zmiany wartości instrumentu bazowego.

W ocenie sądu uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego nie posiada ww. cechy ponieważ, jak wskazano wyżej w dacie przystąpienia osoby uprawnionej do programu motywacyjnego ani w ciągu roku obrotowego nie jest możliwe ustalenie wskaźników w oparciu o które ma nastąpić rozliczenie, w tym przede wszystkim zysku spółki przed opodatkowaniem. Nie można zatem mówić, że uprawnienie jest zależne od zmiany wartości instrumentu bazowego, ponieważ wskaźniki te są nieznane przez cały rok obrotowy.

Cechą charakterystyczną pochodnych instrumentów finansowych jest to, że zakupienie instrumentu przez jedną stronę transakcji i jego sprzedaż przez drugą stronę, rodzi dla obu stron prawo lub obowiązek zawarcia umówionej transakcji, której przedmiotem jest instrument bazowy, na warunkach i w terminie wynikających z parametrów instrumentu pochodnego (portal Narodowego Banku Polskiego https://www.nbportal.pl/slownik/pozycje-slownika/instrument-pochodny).

W przedstawionym we wniosku zdarzeniu przyszłym zakładając, że spółka osiągnie wszystkie zakładane w programie motywacyjnym wskaźniki i zostanie to potwierdzone w sprawozdaniu finansowym oraz zaakceptowane przez prezesa spółki, osoba biorąca udział w programie motywacyjnym może domagać się wypłaty rozliczenia pieniężnego, a nie zawarcia umówionej transakcji, której przedmiotem jest instrument bazowy.

Sąd podziela częściowo argumentację strony skarżącej, która zarzuciła organowi podatkowemu, że błędnie przyjął, iż instrument finansowy musi mieć formę zmaterializowaną. Twierdzenie organu jest co najmniej niejednoznaczne i mylące. Z pewnością z przywołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi ani z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych, nie wynika by pochodne instrumenty finansowe musiały być zmaterializowane tak jak ma to miejsce w przypadku papierów wartościowych.

Sąd domyśla się że powyższy argument został zaczerpnięty przez organ podatkowy z uzasadnienia wyroku NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II FSK 324/12, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że aby instrument finansowy (w ww. sprawie były to wirtualne akcje przyznane prezesowi spółki, uprawniające do otrzymania równowartości akcji tej spółki) mógł być przedmiotem jakiegokolwiek obrotu bez wątpienia musi być zmaterializowany- czyli musi istnieć.

Sąd wyjaśnił jednocześnie, że nie oznacza to, że instrument taki musi być dokumentem, mieć formę papierową, namacalną, natomiast chodziło o wskazanie, iż instrument taki musi istnieć w obrocie. Nie można natomiast samemu tworzyć danego instrumentu, próbując następnie przypisać mu cechy pochodnego instrumentu finansowego, a przychód z jego zbycia kwalifikować jako przychód ze źródła z kapitałów pieniężnych. Jak również nie można prowadzić obrotu czymś, co nie istnieje. Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi nie dopuszcza wirtualnych praw. Prawa mają być rzeczywiste. Nie wystarczy przy tym stworzyć samej nazwy produktu i ustalić sposobu w jaki będzie się określać jego wartość przy odwołaniu do innych rzeczy lub praw.

W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę powyższa ocena jest aktualna również w odniesieniu do skonstruowanego przez skarżącą spółkę uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego.

W konsekwencji, skoro uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego nie jest pochodnym instrumentem finansowym w rozumieniu art. 5a pkt 13 ustawy podatkowej, to otrzymane przez uczestnika programu motywacyjnego rozliczenie pieniężne nie stanowi przychodu z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.

W ocenie sądu uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego uwarunkowane osiągnięciem przez spółkę określonych wskaźników finansowych, stanowi rodzaj wynagrodzenia będącego przychodem ze stosunku pracy.

Za taką kwalifikacją przychodów z udziału w analizowanym programie motywacyjnym przemawia, zdaniem sądu treść art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f.

Stosownie do przywołanego przepisu za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Organ podatkowy prawidłowo odczytał cytowany przepis stwierdzając, że użyty w jego treści zwrot "w szczególności" oznacza, że wymienione w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. kategorie przychodów stanowią katalog otwarty.

Taka konstrukcja przepisu oznacza, że przychodami ze stosunku pracy są te wszystkie świadczenia, które pracownik otrzymuje od pracodawcy w związku z pozostawaniem w stosunku pracy. Innymi słowy w zasadzie każda korzyść uzyskana przez pracownika od pracodawcy w związku z pozostawaniem w stosunku pracy, jest przychodem ze stosunku pracy (por. D. Strzelec Kategorie przychodów ze stosunku pracy [w:] "Świadczenia na rzecz pracowników" Lex).

W wyroku z dnia 9 maja 2006 r. sygn. akt II FSK 758/05 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wykładnia językowa tego przepisu wskazuje na to, że za przychód ze stosunku służbowego uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartości pieniężne świadczeń w naturze bądź ekwiwalenty. Przy ocenie czy dana wypłata stanowi przychód ze stosunku służbowego decyduje to, że świadczenie otrzymuje pracownik. Ponadto należy mieć na uwadze, że art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. zawiera jedynie przykładowe wyliczenie świadczeń stanowiących przychody ze stosunku pracy i stosunku służbowego. Świadczą o tym zwroty "wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne" oraz "i wszelkie kwoty niezależnie do tego".

Kwalifikując przychód z tytułu rozliczenia pieniężnego do przychodu ze stosunku pracy sąd wziął pod uwagę, że program motywacyjny w ramach którego świadczenie to może być - po spełnieniu określonych warunków - wypłacane, jest skierowany wyłącznie do wybranych pracowników spółki (dyrektor zarządzający i dyrektorzy działów w spółce). Jak wyjaśniono we wniosku program ma na celu zmotywowanie tych pracowników do osiągnięcia lepszych wyników oraz zatrzymanie w spółce najbardziej wykwalifikowanego i utalentowanego personelu. Po drugie rozliczenie pieniężne następuje między spółką, tj. pracodawcą, a pracownikami. Po trzecie, pracownicy objęci programem motywacyjnym mogą otrzymać rozliczenie pieniężne pod warunkiem, że spółka osiągnie określone wyniki finansowe, co może nastąpić wyłącznie na skutek świadczenia przez tych pracowników pracy. Związek między rozliczeniem pieniężnym, a wykonywaniem pracy jest w tym wypadku oczywisty i bezpośredni. Rozliczenie pieniężne jest swoistym "wynagrodzeniem za wyniki". Poprzez tak skonstruowany program motywacyjny spółka daje do zrozumienia swojej kadrze zarządzającej, że jeśli w wyniku ich pracy spółka zarobi, to zarobią i oni. Nie sposób zgodzić się z argumentami pełnomocnika strony skarżącej, która odwołując się do ocen prawnych wyrażonych w orzecznictwie sądowym (wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FSK 2176/09) twierdzi, że jest to przychód zaledwie towarzyszący stosunkowi pracy bądź osiągnięty przy okazji stosunku pracy.

O przychodzie towarzyszącym stosunkowi pracy można mówić np. w przypadku konkursu zorganizowanego przez pracodawcę, którego przedmiot czy też tematyka nie jest związana z wykonywaną przez pracowników pracą (por. D. Strzelec Kwalifikacja świadczeń jako przychodów ze stosunku pracy [w:] "Świadczenia na rzecz pracowników" Lex), a nie w sytuacji gdy program motywacyjny ma na celu zmobilizowanie pracowników do bardziej efektywnej pracy.

W kontekście powyższego argumenty strony skarżącej przeciwko zakwalifikowaniu przychodu z rozliczenia pieniężnego do przychodów ze stosunku pracy, tj. dobrowolność przystąpienia do programu, odpłatność za uczestnictwo w programie, nie mają charakteru przesądzającego. Skoro celem programu jest m.in. "zatrzymanie" w przedsiębiorstwie najbardziej utalentowanego i wykwalifikowanego personelu, to jest oczywiste, że dobrowolność przystąpienia do programu może być pozorna bowiem każdy z pracowników będzie dążył do tego by znaleźć się w grupie pracowników, których spółka "zatrzyma". Po drugie, skoro cena nabycia uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego wynosi 1 zł, to odpłatność za udział w programie ma charakter symboliczny, mający stworzyć pozory "nabycia" przez pracownika instrumentu finansowego.

Sąd przeanalizował wskazane w skardze orzeczenia NSA: z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 781/13, z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 730/13, z dnia 21 maja 2014 r. sygn. akt II FSK 1428/12, z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1063/11, z dnia 27 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1665/10, II FSK 2176/09 i II FSK 1410/10 i doszedł do przekonania, że oceny prawne i argumenty w nich wyrażone nie są adekwatne w odniesieniu do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.

Przykładowo w sprawie z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 781/13 przedmiotem sporu była kwalifikacja przychodu i moment jego powstania w sytuacji gdy pracownik uczestniczący w programie motywacyjnym nabywał akcje spółki dominującej (nie będącej jego pracodawcą). Skarżący domagał się od organu podatkowego odpowiedzi, czy przychód z tytułu otrzymania akcji powstanie dopiero w momencie ich zbycia, czy już w dacie ich otrzymania i czy będzie to przychód ze stosunku pracy, czy z kapitałów pieniężnych. NSA ocenił, że nie był to przychód ze stosunku pracy, a jedynie przychód pozostający w związku faktycznym z wykonywaniem pracy.

W ocenie sądu stan faktyczny w wymienionej sprawie jest odmienny od zdarzenia przyszłego przestawionego przez skarżącą spółkę w rozpoznawanej sprawie. Po pierwsze, w sprawie rozpoznanej przez NSA pracownik otrzymał akcje spółki notowanej na giełdzie, które w przeciwieństwie do uprawnienia do otrzymania rozliczenia pieniężnego mogą być przedmiotem obrotu (nawet jeśli prawo to jest czasowo wyłączone). Po drugie, otrzymał je od spółki, która nie jest jego pracodawcą.

Sąd doszedł również do przekonania, że kwalifikacja świadczeń do przychodu z kapitałów pieniężnych, bądź ze stosunku pracy, poprzez badanie, czy dane świadczenie ma bezpośredni związek z ze stosunkiem pracy, czy też jak wskazał NSA w ww. wyroku, pozostaje jedynie w związku faktycznym z wykonywaniem pracy, nie w każdym przypadku prowadzi do jednoznacznych i przekonywających wyników.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) sąd oddalił skargę.

mko