Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1003/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3,  ust. 7, art. 137
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 15zzr ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 568
law: Ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem  COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 46 pkt 20, art. 68 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 875
law: Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS- CoV-2
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 26 maja 2022 r. nr NWXIV.7581.3.5.2022 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 lutego 2022 r. nr [...], Starosta T. działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1, art. 139, 140 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 142 ust. 1, art. 142a w zw. z art. 5 ust. 1 i 4 oraz art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 z późn. zm., dalej: "u.g.n."), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "k.p.a."), orzekł:

1. zatwierdzić projekt podziału nieruchomości stanowiącej własność Gminy T., zapisanej w księdze wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego w T. , położonej w województwie [...] , powiecie [...], w obrębie ewidencyjnym [...] T. , arkusz 7, stanowiącej działkę nr [...], o powierzchni 0,3309 ha, na trzy działki o nr [...] o powierzchni 0,1252 ha (RV, RVI), nr [...] o powierzchni 0,0116 ha (dr), nr [...] o powierzchni 0,1941 ha (RV, RVI); zgodnie z mapą z projektem podziału nieruchomości stanowiącej integralną część przedmiotowej decyzji, opracowaną w wyniku pracy geodezyjnej i kartograficznej [...], której rezultaty zawiera operat techniczny wpisany w dniu 17.01.2022r. do ewidencji materiałów Państwowego Zasobu Geodezyjnego pod identyfikatorem ewidencyjnym [...];

2. zwrócić na rzecz K. S. oraz K. J. prawo własności nieruchomości stanowiącej własność Gminy T. , zapisanej w księdze wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego w T. , położonej w województwie [...], powiecie [...], w obrębie ewidencyjnym [...]. , arkusz 7 obejmującej działkę nr [...]o pow. 0,1252 ha oraz działkę nr [...] o pow. 0,1941 ha (o łącznej powierzchni 0,3193 ha);

3. zobowiązać K. S. oraz K. J. , do zwrotu na rzecz Gminy T. zwaloryzowanego odszkodowania, w wysokości 43.609,90 zł, do zwrotu którego zobowiązane są odpowiednio: - K. S. – 21.804,95 zł, - K. J. – 21.804,95 zł, w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna;

4. Nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu zwrotu;

5. Niniejsza decyzja, po nadaniu klauzuli ostateczności, stanowi podstawę dokonania wpisu w księdze wieczystej oraz operacie ewidencji gruntów i budynków.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskiem z dnia 11 maja 2020 r. (uzupełnionym pismem z dnia 16 października 2020 r. i z dnia 14 grudnia 2020 r.) K. S. oraz K. J. reprezentowana przez pełnomocnika K. S. wystąpiły do Starosty [...] o zwrot zbytej przez poprzedników prawnych wnioskodawczyń w formie umowy sprzedaży aktu notarialnego Rep. "A" nr [...] z dnia 19 lipca 1988 r., w trybie art. 8 i art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r., Nr 22, poz. 99 z późn. zm.) stanowiącej działkę nr [...] opisanej na wstępie.

Dotychczasowi współwłaściciele sprzedali w/w nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa za cenę w kwocie 1.124.700,00 zł. Nieruchomość była niezbędna dla Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. pod budownictwo wielorodzinne.

Organ przywołał podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia. Następnie przedstawił wyniki ustaleń co do przeznaczenia terenu według stanu na dzień 19 lipca 1988 r. oraz stanu aktualnego opartych o zaświadczenie Kierownika Referatu Inwestycji, Obrotu Mieniem, Rolnictwa, Ochrony Środowiska i Spraw Komunalnych Urzędu Gminy w T. z dnia 13 lipca 2021 r. nr [...].

W dniu 10 sierpnia 2021 r. przeprowadzono oględziny nieruchomości oraz ustalono, że nieruchomość jest niezabudowana, nieogrodzona, porośnięta trawą i drzewami. Część działki nr [...], o powierzchni 0,3260 ha, zajęta jest pod pas drogowy drogi publicznej gminnej - ul. [...].

Z związku z tym nastąpiła konieczność dokonania geodezyjnego podziału działki nr [...], w celu wydzielenia części działki wchodzącej w skład pasa drogowego drogi gminnej ul. [...]. W toku postępowania sporządzono mapę projektu podziału działki na trzy nowe, tj. działkę nr [...] o powierzchni 0,1252 ha, działkę nr [...] o powierzchni 0,0116 ha oraz działkę nr [...] o powierzchni 0,1941 ha.

Organ stwierdził, że została spełniona podstawowa przesłanka, określona w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n., stanowiąca podstawę do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr [...] i [...] stały się zbędne dla realizacji celu wywłaszczenia. Następnie wskazał na dokonaną w sprawie waloryzację odszkodowania (44.568,12 zł, oraz proporcjonalną do powierzchni kwotę odszkodowania43.609,90 zł, tj. 97,85%), która nie przekracza 50% aktualnej wartości tych nieruchomości (zgodnie z operatem szacunkowym z dnia 12 sierpnia 2021 r.).

Odwołanie od w/w decyzji wniosła Skarżąca oraz K. S. wskazując na znacznie zawyżoną kwotę odszkodowania względem kwoty rzeczywiście otrzymanej przez właściciela nieruchomości wywłaszczonej. Nadto w ocenie wnoszących odwołanie organ posłużył się niewłaściwym wskaźnikiem waloryzacji.

Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda Śląski decyzją z dnia 26 maja 2022 r. nr NWXIV.7581.3.5.2022, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 9a w zw. z art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 140 ust. 1-4, art. 217 ust. 2, art.5 ust. 1 i 4 w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.:

1. uchylił pkt 2 zaskarżonej decyzji i orzekł o zwrocie na rzecz K. S. udziału 1/2 części nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działki nr [...] o powierzchni 0,1252 ha oraz nr [..]. o powierzchni 0,1941 ha (łączna powierzchnia 0,3193 ha) oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w zakresie zwrotu udziału 1/2 części nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działki nr [...] o powierzchni 0,1252 ha oraz nr [...] o powierzchni 0,1941 ha (łączna powierzchnia 0,3193 ha) na rzecz K. J. ;

2. uchylił pkt 3 w zakresie zobowiązania Skarżącej do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 21.804,95 zł;

3. w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy, przywołał podstawę materialnoprawna rozstrzygnięcia oraz podał, iż na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zatem w okolicznościach niniejszego stanu faktycznego znajdą zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Następnie podkreślił, że możliwość wystąpienia z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest ograniczona czasowo. Roszczenie o zwrot udziału w wywłaszczonej nieruchomości, która w rozumieniu ustawy jest zbędna na cel wywłaszczenia, na podstawie przepisów ustawy nowelizującej przysługiwało stronom w okresie do 7 lipca 2020 r. (art. 136 ust. 7 u.g.n, art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami Dz. U. z 2019, poz. 801, art. 15zzr ust. 1 ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw Dz. U. z 2020 r., poz. 568, ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 Dz. U. z 2020 r., poz. 875).

W odniesieniu do wniosku Skarżącej organ odwoławczy stwierdził, ze został on wniesiony 14 grudnia 2020 r., zatem po upływie w/w terminu, zatem przysługujące Skarżącej roszczenie wygasło, a prowadzone przez organ I instancji postępowanie w tej części było bezprzedmiotowe. Termin ten jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. Powyższe zdaniem Wojewody uzasadniało umorzenie postępowania w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Natomiast K. S. złożyła wniosek z zachowaniem terminu, tj. w dniu 14 maja 2020 r., wymagała zatem merytorycznego rozpoznania. Organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe wysokie, nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, konieczne stało się przeprowadzenie geodezyjnego podziału nieruchomości w celu wydzielania części działki wchodzącej w skład pasa drogowego drogi publicznej gminnej, bowiem grunty zajęte pod drogę publiczną nie podlegają zwrotowi niezależnie od tego jaki był pierwotny cel przejęcia gruntu, K. S. jest spadkobierczynią A. L. i E. L. w udziale 1/2 części spadku, małżonkowie L. na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 19 lipca 1988 r., nr rep. [...] zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o powierzchni 0,3260 ha za cenę 1.124.700,00 zł, w toku postępowania organ I instancji zatwierdził projekt podziału w/w nieruchomości, zwracana powierzchnia w stosunku do powierzchni zbytej stanowi 97,94% (według wyliczeń organu I instancji stosunek ten wynosi 97,85%), przy czym na rzecz K. S. zwracany jest udział w tej nieruchomości w wysokości 1/2 części, wynikający ze stosunku dziedziczenia, w sprawie winien znaleźć ust. 4 art. 5 u.g.n., zgodnie z którym w takiej sytuacji waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych, zwracaną kwotę ustalono proporcjonalnie do części zwracanej nieruchomości, zatem prawidłowa kwota do zwrotu to 21.824,04 z (tj. 97,94% z 44.566,14 zł = 43.648,08 zł x 1/2), operat szacunkowy po jego uzupełnieniu na wezwanie organu odwoławczego został uznany za zgodny z przepisami prawa, na podstawie którego ustalono, że kwota zwaloryzowanego odszkodowania nie przekracza 50% aktualnej wartości nieruchomości (tj. 207.173,00 zł). W dalszej kolejności organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji zastosował właściwe przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami do stanu faktycznego niniejszej sprawy, ale popełnił błędy obliczeniowe, które wyniknęły z przyjęcia nieprawidłowej kwoty bazowej, w oparciu o którą dokonał dalszych operacji matematycznych. W ocenie organu odwoławczego zakwestionowana przez Odwołujące kwota zwaloryzowanego odszkodowania powinna być wyższa jedynie o 38,18 zł.

Końcowo organ odwoławczy wyjaśnił, w powołaniu na art. 139 k.p.a., że organ nie może wydać decyzji na niekorzyść Strony, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Wojewoda uznał, że orzeczenie o zwrocie nieruchomości na rzecz K. J. , której nie przysługiwało roszczenie o jej zwrot, a postępowanie jako bezprzedmiotowe winno ulec umorzeniu, stanowi rażące naruszenie prawa, tj. art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej w związku z art. 105 § 1 k.p.a., co uzasadnia wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się. Brak podjęcia przez Skarżącą czynności zmierzających do odzyskania prawa własności w terminie określonym w art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej powoduje, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wygasło i nie podlega przywróceniu. Na gruncie niniejszej sprawy Wojewoda Śląski uznał, że przesłanka w postaci rażącego naruszenia prawa została spełniona, w związku z czym uchylił decyzję pierwszoinstancyjną w zakresie, w jakim rozstrzygała ona o prawach i obowiązkach Skarżącej i umorzył postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podniosła zarzut naruszenia: art. 33 § 4, art. 61 § 2, art. 62, art. 139 oraz art. 7a k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że Skarżąca podziela stanowisko organu I instancji, który przyjął, że K. S. występując o zwrot całej nieruchomości występuje również o zwrot w imieniu siostry – Skarżącej, co jest zgodne z art. 33 § 4 k.p.a. Ponadto od początku zamiarem Uczestniczki postępowania jako pełnomocnika Skarżącej pełnomocnika było prowadzenie spraw w interesie swoim i siostry. Nadto do wszczęcia postępowania dochodzi także wtedy, gdy wniosek strony nie spełnia wszystkich warunków formalnych, lecz został w trakcie postępowania uzupełniony. Dniem wszczęcia jest wtedy dzień złożenia wniosku a nie dzień, w którym został on uzupełniony. Zwrócono uwagę, że prawa i obowiązku stron postępowania wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz oparte są na tej samej podstawie prawnej (art. 62 k.p.a.), zatem organ miał obowiązek jednolicie orzec o sytuacji prawnej stron. Wskazano, iż nawet gdyby przyjąć, że pełnomocnik nie posiadała składając w maju 2020 r. wiosek inicjujący niniejsze postępowanie, pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżącą, to organ I instancji prowadził postępowanie w tym zakresie z własnej inicjatywy, w ocenie Skarżącej – prawidłowo z udziałem wszystkich stron. Zdaniem Skarżącej w sprawie należało zastosować art. 61 § 2 k.p.a., tj. organ winien wszcząć postępowanie z urzędu, bowiem Skarżąca miała ważny interes w załatwieniu sprawy, mieszka w N. , jest schorowana, nie zna regulacji w Polsce i nie może na bieżąco dbać o swoje interesy w Polsce.

W ocenie Skarżącej organ naruszył również art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść Strony. Zauważyła, że odwołanie dotyczyło wyłącznie odszkodowania, zatem brak było podstaw do orzekania przez organ odwoławczy w zakresie niezaskarżonego pkt 2 decyzji. Ponadto organ naruszył art. 7a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości co do treści norm prawnych na korzyść strony. W skardze zaakcentowano, że pełnomocnik posiadała od chwili złożenia wniosku w dniu 11 maja 2020 r. uprawnienie do reprezentowania siostry na podstawie pełnomocnictwa ogólnego z dnia 10 lipca 2016 r.

Do skargi przedłożono kserokopię upoważnienia ogólnego z dnia 10 lipca 2016 r. do reprezentacji Skrzącej przez K. S. .

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi organ odwoławczy zauważył, iż art. 33 § 4 k.p.a. dopuszczający możliwość braku żądania pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny dotyczy jedynie spraw mniejszej wagi oraz w sytuacji, gdy organ nie ma wątpliwości co do istnienia zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony, natomiast Wojewoda nie podziela poglądu, aby złożenie wniosku o zwrot nieruchomości było przypadkiem mniejszej wagi, nadto bez wątpienia dotyczy on praw o charakterze majątkowym.

Następnie organ odwoławczy podkreślił, iż K. S. w złożonym przez wniosku z dnia 14 maja 2020 r. o zwrot nieruchomości nie wspomniała o działaniu w czyimkolwiek imieniu poza swoim własnym, ani też nie załączyła do wniosku żadnego dokumentu, z którego miałoby wynikać jej umocowanie do działania w imieniu siostry. Dokument pełnomocnictwa pojawił się w aktach sprawy dopiero przy piśmie z dnia 16 października 2020 r. – upoważnienie datowane na 12 października 2020 r., a więc już po upływie ustawowego terminu na złożenie przez Skarżącą ewentualnego wniosku o zwrot nieruchomości. Wniosek Skarżącej wpłynął dopiero w dniu 16 grudnia 2020 r., a dołączona do skargi kopia upoważnienia z dnia 10 lipca 216 r. nie może wpłynął na ocenę tych okoliczności, organ I instancji nie miał wiedzy co do istnienia wspomnianego dokumentu na moment złożenia wniosku przez K. S. . W związku z tym, w ocenie organu odwoławczego, nie można również uznać, że wniosek z 14 maja 2020 r. zawierał brak formalny w postaci niedołączenia do niego pełnomocnictwa do działania w imieniu Skarżącej.

W odniesieniu do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 61 § 2 k.p.a. Wojewoda podkreślił, że strona postępowania od momentu złożenia wniosku była K. S. i do niej zostało skierowane wezwanie z dnia 29 czerwca 2020 r. do wykazania interesu prawnego poprzez przedłożenie dokumentów spadkowych. W odpowiedzi przedłożono m.in. w/w upoważnienie z dnia 12 października 2020 r. do reprezentowania siostry. W związku z tym organ poinformował, że Skarżąca nie złożyła wniosku o zwrot nieruchomości a postępowanie wszczyna się na wniosek strony. Natomiast prowadzenie postępowanie pierwszoinstancyjnego przy udziale Skarżącej oraz późniejsze orzeczenie o zwrocie udziału na jej rzecz było wynikiem błędu organu I instancji, który przeoczył złożenie przez Skarżąca wniosku po upływie ustawowego terminu do jego złożenia, nie zaś wszczęciem w stosunku do Skarżącej postępowania z urzędu.

Wojewoda wyjaśnił również, że w sprawie nie występuje przypadek współuczestnictwa koniecznego. Wskazał, iż w wyniku nowelizacji art. 136 u.g.n. dokonanej ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami każdemu uprawnionemu przysługiwało autonomiczne prawo do wystąpienie z żądaniem zwrotu udziału w przedmiotowej nieruchomości, niezależnie od zgody pozostałych uprawnionych. W związku z tym, że niezgłoszenie żądania zwrotu udziału w nieruchomości przez Skarżącą w terminie do dnia 7 lipca 2020 r. wywołało skutek w postaci wygaśnięcia tego roszczenia, nie ma możliwości dokonania na jej rzecz zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda podkreślił, że K. S. nie posiada i nie posiadała interesu prawnego w realizacji uprawnień swojej siostry. Żądania następców mogą być rozpoznawane łącznie na mocy art. 62 k.p.a., jednakże każda ze stron ma interes prawny ograniczony do przysługującego jej zakresu uprawnień w ramach przynależnego udziału (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2022 r., I SA/Wa 1494/21).

Co do zakresu zaskarżenia Wojewoda wskazał natomiast, że niedopuszczalne jest rozdzielenie rozstrzygnięć w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i zobowiązania do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, które winny być rozstrzygnę łącznie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 marca 2017 r. II SA/Gl 1072/16). Upoważnienie do uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji i orzeczenie umorzenia w przedmiocie zwrotu udziału w nieruchomości na rzecz Skarżącej Wojewoda wywodzi z treści 139 k.p.a., którego naruszenie również podniesiono w skardze.

Końcowo odnosząc się do rozstrzygnięcia na niekorzyść strony odwołującej ponownie zaakcentował, że orzeczenie o zwrocie nieruchomości na rzecz Skarżącej, która nie złożyła w terminie wniosku o jej zwrot stanowi rażące naruszenie prawa, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Orzekanie przez organ administracji publicznej po upływie terminu dokonania przez stronę określonej czynności stanowi rażące naruszenie prawa.

W odpowiedzi na zarzut naruszenia art. 7a k.p.a. Wojewoda wskazał, iż w sprawie nie zachodzą wątpliwości co do treści norm prawnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Na wstępie należy wskazać na regulację art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") stosownie do której sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu administracji publicznej jest zgodne z prawem. Zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 26 maja 2022 r. nr NWXIV.7581.3.5.2022, mocą której: w pkt 1 decyzji: uchylono pkt 2 zaskarżonej decyzji organu I instancji - Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], i orzeczono o zwrocie na rzecz K. S. udziału 1/2 części nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działki nr [...] oraz nr [...] oraz umorzono postępowanie I instancji w zakresie zwrotu udziału 1/2 części nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działki nr [...] oraz nr [...] na rzecz Skarżącej; w pkt 2 decyzji: uchylono pkt 3 zaskarżonej decyzji w zakresie zobowiązania Skarżącej do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 21.804,95 zł; oraz w pkt 3 decyzji: utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie.

W pierwszej kolejności odnotowania wymaga, iż skarga dotyczy wyłącznie tej części decyzji, którą organ odwoławczy uchylił pkt 2 zaskarżonej decyzji organu I instancji i orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie zwrotu udziału 1/2 części nieruchomości na rzecz Skarżącej, oraz w części, w której organ odwoławczy uchylił pkt 3 zaskarżonej decyzji organu I instancji w zakresie zobowiązania Skarżącej do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. W pozostałej części decyzja Wojewody stała się ostateczna i nie podlega kontroli w niniejszym postępowaniu.

Kluczowe w sprawie pozostawało ustalenie czy organ odwoławczy zasadnie uznał niedochowanie przez Skarżącą ustawowego terminu do wniesienia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a w konsekwencji czy zgodne z prawem pozostawało umorzenie postępowania w tej części.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do brzmienia art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Zbędność na cel wywłaszczenia reguluje art. 137 u.g.n. Stosownie to tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2).

Zgodnie z art. 140 u.g.n. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania (ust. 1). Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa (ust. 2). Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości (ust. 3). Jeżeli zwrotowi podlega udział w wywłaszczonej nieruchomości albo w jej części, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do wielkości udziału (ust. 3a).

Z kolei zgodnie z art. 136 ust. 7 przywołanej regulacji, dodanym na mocy art. 1 pkt 1 lit. f ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801), uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.

Jednocześnie ustawa zmieniająca w art. 2 ust. 1 przewidziała, iż w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Na gruncie niniejszej sprawy termin 20 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, tj. dnia 19 lipca 1988 r., upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, zatem stosownie do przywołanego art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości mógł zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy. Ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem 14 maja 2019 r., tym samym termin do składania wniosków o zwrot nieruchomości spełniających wymogi przewidziane przywołanym przepisem upływał z dniem 14 maja 2020 r.

Jednakże w okresie obowiązywania tej regulacji, termin ten uległ przesunięciu, w związku z wejściem w życie postanowień ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568). Stosownie do art. 1 pkt 14 ustawy zmieniającej, do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 i 567) dodano art. 15zzr ust. 1 zgonie z którym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju, - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

Następnie na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875) uchylono m.in. art. 15zzr, równocześnie dodając art. 68 ust. 2, w myśl którego terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy zmienianej w art. 46, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Ustawa zmieniająca z 14 maja 2020 r. weszła w życie w dniu 16 maja 2020 r. Zatem zawieszenie terminów, w tym terminu na złożenie przedmiotowego wniosku, upłynęło z dniem 22 maja 2020 r., a zatem od dnia 23 maja 2020 r. na nowo przywołany termin zaczął biec i upłynął 5 lipca 2020 r., a w przypadku uwzględnienia faktu, że rozpoczęcie tego terminu następowało w dniu wolnym od pracy to upływ jego nastąpił 7 lipca 2020 r. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 maja 2022 r. II SA/Gl 116/22).

W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy. o gospodarce nieruchomościami, to termin materialnoprawny a nie procesowy. Nie dotyczy on bowiem bezskuteczności czynności procesowej w ramach toczącego się czy mającego się toczyć postępowania, ale terminu w którym strona mogła domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (nabycia praw) w oparciu o kryteria o których mowa w art. 136 ust. 3 oraz 137 tej ustawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2021 r. II SA/Kr 881/21).

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że Skarżąca złożyła wniosek datowany na 14 grudnia 2020 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w dniu 16 grudnia 2020 r. (data wpływu do organu). Uprzednio, tj. w dniu 14 maja 2020 r. do organu I instancji wpłynął wniosek K. S. (siostry Skarżącej) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W treści wniosku brak jednak jakiejkolwiek informacji, aby wnioskodawczyni reprezentowała również inna osobę, na powyższe nie wskazują również załączniki do wniosku. Do pisma wnioskodawczyni z dnia 16 października 2020 r. przedłożono upoważnienie do reprezentowania Skarżącej m.in. w toczącym się postępowaniu. Powyższe prowadzi do wniosku o niedochowaniu przez Skarżącą wskazanego terminu.

Stwierdzenie tej okoliczności uzasadniało, w sytuacji uruchomienia postępowania administracyjnego, jego umorzenie stosowanie do treści art. 105 § 1 k.p.a. W myśl przywołanego przepisu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W konsekwencji decyzja Wojewody nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.

W odniesieniu do zarzutów skargi wymaga odnotowania, iż Sąd nie podziela podniesionego zarzutu naruszenia art. 33 § 4 k.p.a. Przedmiot sprawy nie dotyczył spraw mniejszej wagi, o których mowa w treści wskazanej regulacji, nadto wnosząca wniosek o zwrot nieruchomości K. S. nawet nie sygnalizowała, że działa również w imieniu innej osoby, a nieprzedłożenie do wniosku pełnomocnictwa, Skarżącej stanowi jedynie formalny wniosku. Taka sytuacja nie zaistniałą. Inicjująca postępowania wniosła wniosek, jak wynika niewątpliwie z jego treści, wyłącznie w swoim imieniu. Przez kolejne kilka miesięcy od maja do października 2020 r. również nie sygnalizowała, aby reprezentowała również siostrę – Skarżącą w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. W takiej sytuacji całkowicie chybione jest twierdzenie skargi jakoby wszczęcie postępowania względem Skarżącej winno nastąpić, z uwagi na braki formalne wniosku z dnia 14 maja 2020 r., z dniem jego wniesienia. Jednocześnie, odnosząc się do zarzutu skargi, wskazującego na nierozpoznanie łącznie przez orzekające w sprawie organy w przedmiotowym postępowaniu wniosku o zwrot wywłaszczonej, Sąd wskazuje, iż na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, każdy ze współwłaścicieli ma odrębną legitymację procesową do zgłoszenia żądania o zwrot udziału, niezależnie od takiego żądania pozostałych współwłaścicieli (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2022 r. II SA/Gd 303/22). Nieuzasadniony pozostawał zatem zarzut naruszenia art. 62 k.p.a.

Brak było również podstaw do wszczęcia w sprawie postępowania z urzędu. Niezasadny pozostawał zatem również zarzut naruszenia art. 61 § 2 k.p.a.

Sąd nie podziela również zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a. Wydanie decyzji na niekorzyść Strony przez organ odwoławczy zostało uzasadnione zgodnie z wymogami obowiązujących przepisów. W sprawie zaistniało bowiem, dostrzeżone przez Wojewodę, rażące naruszenie prawa polegające na prowadzeniu postępowania oraz orzeczeniu zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości, a także nałożeniu na Skarżącą obowiązku zwrotu zwaloryzowanej części odszkodowania, pomimo, że w sprawie kilka miesięcy przed złożeniem wniosku przez Skarżącą upłynął ustawowy termin do złożenia wniosku w tym przedmiocie. Powyższe łącznie z wyczerpującym uzasadnieniem zawartym w zaskarżonej decyzji uprawniało do wydania takiego rozstrzygnięcia.

W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 7a k.p.a. Organ nie powziął wątpliwości co do treści norm prawnych mających zastosowanie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Stanowisko to w ocenie Sądu jest zasadne.

Okoliczność przedłożenia do skargi kserokopia upoważnienia ogólnego z dnia 10 lipca 2016 r. do reprezentacji Skrzącej przez Uczestniczkę postępowania, następnie uzupełniona poprzez przedłożenie oryginału upoważnienia, uwzględniając, że dokument ten nie był organowi znany przed upływem ustawowego terminu do wniesienia wniosku, nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał motywy, którymi kierował się przy jej podejmowaniu, w zaskarżonej decyzji wielokrotnie odwoływał się do stanu faktycznego sprawy i do norm prawnych mających w niej zastosowanie, na tym tle również Sąd nie dopatrzył się naruszeń.

Kontrola sądowo-administracyjna doprowadziła do wniosku, iż w sprawie nie doszło do naruszenia prawa przez organ odwoławczy wydający zaskarżoną decyzję w części objętej niniejszym postępowaniem.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.