Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 270/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23a
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej A.C. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją Wojewody K.-P. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] odmówiono A. C. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci M. i L. C. w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2018 r. i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019 na M. i L. C..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...].10.2018 r. do K. - P. Urzędu Wojewódzkiego wpłynął wniosek o ustalenie prawa do prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dwoje dzieci na okres zasiłkowy 2017/2018. W toku postępowania ustalono, że mąż wnioskodawczyni, T. C. jest kierowcą międzynarodowym na terenie krajów objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, zaś A. C. zamieszkuje wraz z dziećmi w [...] i jest nieaktywna zawodowo. Na tej podstawie organ stwierdził, że w sprawie zastosowanie będą miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ I instancji ustalił, że T. C. uzyskał w roku 2016 dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie netto [...] zł, z tytułu diet wypłaconych w walucie obcej [...] euro, tj. po przeliczeniu [...] zł, (łącznie [...] zł.),co z kolei w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę [...]zł, a tym samym dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe, maksymalną kwotę określoną w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalając dochód rodziny i kwotę przekroczenia, pomimo której przysługuje świadczenie według reguł określonych w art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, wyliczono dochód rodziny na osobę w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2018 r. na kwotę [...]zł. Łączny dochód rodziny – [...] zł (1.552,76 zł × 4 osoby). Kryterium dochodowe to [...] zł, a więc łączny dochód 4 osobowej rodziny nie może przekroczyć [...] zł (674 zł × 4 osoby). Kryterium dochodowe zostało zatem przekroczone o [...] zł (6.211,03 zł- [...] zł). A. C. ubiega się o prawo do zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019 na dwoje dzieci. Zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy, łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami dla rodziny (czyli przeciętna, miesięczna wysokość wszystkich przysługujących tej rodzinie świadczeń wynosi [...] zł (2×124×12/12+2×100×/12). A więc kwota [...]zł jest maksymalną dopuszczalną kwotą przekroczenia kryterium dochodowego. P. kwota przekroczenia kryterium dochodowego tj. [...] zł przewyższa maksymalną dopuszczalną kwotę przekroczenia kryterium dochodowego tj. [...] zł, nie można zastosować zasady "złotówka za złotówkę", według art. 5 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tych warunkach, należało odmówić prawa do wnioskowanych świadczeń za okres od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2018 r.

A. C. zaskarżyła decyzję w zakresie odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń i zarzuciła niewłaściwość organu wydającego decyzję oraz niesłuszne doliczenie do dochodu rodziny, diet z tytułu podróży zagranicznej otrzymywanych przez T. C., pracującego jako kierowca. Podkreśliła też, że "przebywanie" męża poza granicami kraju ma charakter podróży a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Na tej podstawie odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz przyznanie prawa do wnioskowanych świadczeń.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3, art. 5, art. 13, art. 14, art. 21 oraz art. 23 a ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1952) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

Zgodnie z art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych:

1. W przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie.

2. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

3. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

4. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21.

5. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

6. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

7. W przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego:

1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1;

2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2.

W przedmiotowej sprawie, wojewoda ustalił, że istniał element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w całym okresie zasiłkowym a tym samym jest organem właściwym do ustalenia prawa strony do świadczeń rodzinnych.

T. C. jest pracownikiem wykonującym pracę najemną poza granicami [...] i w związku z tym, wydany został druk A1 - zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczące zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej, wystawiony na podstawie art. 11-16 rozporządzenia (WE) nr 883/2004. Ww. zaświadczenie upoważnia, oprócz korzystania z opieki medycznej, również do ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich, zaś powyższe wskazuje na występowanie w omawianej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organem właściwym w odniesieniu do spraw, w których zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jest, zgodnie z przepisami ustawy wojewoda, w przedmiotowej sprawie - Wojewoda K. - P.. Tym samym zarzut postawiony w odwołaniu, dotyczący wydania zaskarżonej decyzji przez niewłaściwy organ nie może zostać uznany za zasadny.

Pojęcie dochodu dla potrzeb ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jak wynika z akt sprawy, T. C. jest zatrudniony jako kierowca przez polskiego pracodawcę i wykonuje pracę w kraju z możliwością delegowania poza granice Polski, jest pracownikiem wykonującym pracę najemną w dwóch lub w kilku państwach członkowskich. Z tego tytułu uzyskuje dochód w postaci wynagrodzenia oraz diet.

Dochodem rodziny jest zatem dochód męża strony z tytułu zatrudnienia osiągnięty w roku bazowym 2016, włącznie z dietą. Zgodnie bowiem z orzecznictwem (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt: IV SA/Gl 295/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 marca 2017 r., sygn. akt: IV SA/Gl 955/16, wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt: III SA/Kr 541/17), diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt. 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Jak podkreśla orzecznictwo, jeżeli wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń brano pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, a w tym także niepodlegające obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy (...) osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" należy potraktować równie szeroko przyjmując, iż są to wszystkie uzyskiwane przez pracownika, w ramach stosunku pracy płatności. Bez znaczenia pozostaje, iż należności te nie stanowią wynagrodzenia w rozumieniu Kodeksu pracy, czy przychodu podlegającego opodatkowaniu, w rozumieniu ustawy o podatku od osób fizycznych. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2017 r. sygn. akt. III SA/Kr 457/17 stanowi, że diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r., jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. W związku z powyższym, dieta kierowcy wraz z innymi składnikami wynagrodzenia (z ewentualną premią za pracę za granicą, ryczałtami za pracę w porze nocnej) wliczana jest do dochodu rodziny przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Należało zatem dokonać przeliczenia dochodu rodziny strony, z uwzględnieniem dochodu osiągniętego przez T. C. w 2016 r. z tytułu zatrudnienia na stanowisku kierowcy. Jak wskazują akta sprawy, mąż odwołującej osiągnął dochód w łącznej wysokości (z uwzględnieniem diet) [...] zł. Na tej podstawie ustalono, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, z czego na osobę w rodzinie przypada kwota [...]zł, zaś powyższa kwota przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie. Nie znajduje też zastosowania art. 5 ust. 3a ustawy.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, po przeliczeniu dochodu rodziny, dochód ten przekracza kryterium dochodowe, a tym samym zasadna jest odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń.

W skardze na wydaną decyzję, A. C. zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego w postaci:

a) art. 23a i art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym uniemożliwienie skarżącej nabycia prawa do zasiłku i dodatków do zasiłku rodzinnego na córki M. i L. C. w okresie od dnia [...] listopada 2017 r. do dnia [...] października 2018 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy,

b) art. 21 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

c) art. 20 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie, gdyż organem właściwym do załatwienia sprawy jest Ośrodek Pomocy Społecznej w S. K. a nie wojewoda

d) art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne wyliczenie dochodu rodziny i w konsekwencji na osobę w rodzinie

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez nie dopełnienie obowiązku dokonania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

b) naruszenie art. 136 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie przez organ II instancji uzupełniającego postępowania wyjaśniającego;

c) rażące naruszenie zasady legalności działania organów administracji z art. 6 k.p.a., zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa z art. 8 k.p.a., zasady przekonywania obywateli z art. 11 k.p.a.

W związku z powyższym, wniosła o:

1) zmianę zaskarżonej decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz o zmianę, poprzedzającej ją decyzji Wojewody K. - P. poprzez przyznanie prawa do wnioskowanych świadczeń ewentualnie uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

2) orzeczenie o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Wojewody K. - P.. SKO w T. ale nie odniesiono się w przeważającej części do zarzutów strony, wyszczególnionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji m.in. do zarzutu, iż w stanie faktycznym sprawy nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z powodu argumentów wskazanych w przedmiotowym odwołaniu; ponadto organ nie zajął stanowiska co do zarzutu, iż organ I instancji wyliczając dokładnie kwotowo otrzymane przez T. C. diety naruszył przepisy prawa, gdyż działał bez podstawy prawnej, żądając od wnioskodawczyni wskazywania ich wysokości.

Zaświadczenie A1 wskazuje, któremu ustawodawstwu dotyczącemu zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba (korzystanie ze świadczeń zdrowotnych w państwie wykonywania pracy odbywa się na koszt państwa, które wydało zaświadczenie A1). Jednocześnie dokument A1 poświadcza, że osoba ta nie jest zobowiązana do opłacania składek w innym państwie członkowskim, zaświadczenie A1 jest podstawą do wydania EKUZ. Nawet w sytuacji kiedy pracownik jest oddelegowany do pracy za granicę na krótki okres (poniżej 2 lat) i jednocześnie jest objęty zabezpieczeniem społecznym swojego kraju pochodzenia, to kraj pochodzenia będzie odpowiedzialny za wypłacenie świadczeń rodzinnych. Jeżeli członkowie rodziny nie mieszkają w kraju, w którym dana osoba jest ubezpieczona, mogą przysługiwać jej świadczenia rodzinne z różnych krajów.

W takich przypadkach, właściwe organy krajowe uwzględnią sytuację obojga rodziców i zdecydują, który kraj w pierwszej kolejności jest odpowiedzialny za wypłacenie świadczeń. Decyzja ta będzie podejmowana zgodnie z zasadą pierwszeństwa. Organ zupełnie pomija fakt, że w stanie faktycznym sprawy nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Wszyscy członkowie rodziny C. mają miejsce zamieszkania w [...], a miejscem świadczenia pracy T. C. są C. (odpis umowy o pracę w aktach sprawy). W UE to, który kraj odpowiada za wypłacenie świadczeń społecznych, w tym również świadczeń rodzinnych (zasiłków rodzinnych i wychowawczych), zależy od statusu ekonomicznego oraz miejsca zamieszkania danej osoby - a nie od tego, jakie obywatelstwo posiada ta osoba.

Warunki, zgodnie z którymi rodzice otrzymują świadczenia rodzinne, są określone w przepisach krajowych. Z reguły rodzicom przysługuje prawo do pobierania świadczeń rodzinnych w konkretnym kraju UE, jeżeli:

-tam pracują

-pobierają z systemu ubezpieczeń społecznych tego kraju emerytury lub renty (np. renty inwalidzkie lub renty rodzinne)

Po prostu tam mieszkają.

Biorąc pod uwagę powyższe, wbrew rozważaniom SKO, to nie druk A1 daje możliwość ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich co implikuje, zdaniem organu, stosowanie w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Samo zaświadczenie A1 nie daje możliwości ubiegania się o rodzinne w innym kraju UE, gdzie wnioskodawca nie posiada miejsca zamieszkania. Tym samym, w niniejszej sprawie nie powinny mieć zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z definicją ustawową, "dochodem" są praktycznie te przychody, które w danym roku, podlegają opodatkowaniu na podstawie m.in. art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W praktyce więc to przepisy podatkowe decydują do jakiego roku kalendarzowego należy zaliczyć uzyskiwane dochody (przychody). Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym co do analizowanego okresu, bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne nie zaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych), a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c cytowanej regulacji, wśród których ustawodawca wskazał między innymi (tiret 10) należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy Kodeks pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje rozbieżność co do tego, czy powyższe diety stanowią dochód, o którym mowa w ustawie, a w szczególności, czy są one dochodem wymienionym w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 tej regulacji. Na tak postawione pytanie odpowiedzi negatywnej udzielił m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyrokach z dnia 13 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 147/11 oraz II SA/Go 77/11 i z 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 81/11, a także WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 86/13. W tych wyrokach stwierdzono, iż art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy nie znajduje zastosowania w przypadku diet otrzymywanych przez kierowców transportu międzynarodowego. Wykonując bowiem polecenia służbowe pracodawcy kierowca taki przebywa za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania. To "przebywanie" za granicą ma przy tym charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Z tych przyczyn, kierowcy transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą.

Należności pracownika z tytułu podróży służbowych stanowią rekompensatę zwiększonych kosztów wynikających z pracy poza stałym miejscem pracy i w związku z tym nie są elementem wynagrodzenia.

Podróż pracownika jest podróżą służbową, gdy łącznie są spełnione warunki:

-jest to wyjazd na polecenie pracodawcy

-poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce pracy

- w celu wykonania zadania służbowego.

Brak którejkolwiek z tych cech wyklucza zakwalifikowanie wyjazdu jako podróży służbowej.

Podstawą odbycia i rozliczenia podróży służbowej jest polecenie wyjazdu służbowego, w którym pracodawca wskazuje w szczególności miejsce docelowe oraz termin podróży i konkretne zadanie, które ma zostać wykonane w ramach podróży służbowej. Rozumienie wyrażenia "przebywający czasowo za granicą" było przedmiotem orzecznictwa sądów. Zgodnie z przyjętą w orzecznictwie definicją, można uznać, że pobytem czasowym jest zamieszkiwanie - bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego - w innej miejscowości pod oznaczonym adresem. Podstawową różnicą między wskazanymi pojęciami: podróżą służbową a czasowym przebywaniem za granicą jest to, że w przypadku czasowego przebywania osoby za granicą nie mamy do czynienia z poleceniem odbycia podróży służbowej poza miejsce pracy, lecz z porozumieniem pracownika i pracodawcy w zakresie ustalania, że pracownik czasowo będzie wykonywał pracę w innym miejscu niż dotychczasowe. Stąd prawidłowa interpretacja brzmienia art. 3 pkt 1 lit c tiret 10 ustawy o rodzinnych, nie powinna prowadzić do interpretacji przyjętej przez organy, że do dochodu wchodzą należności ze stosunku pracy osób fizycznych przebywających czasowo za granicą skoro T. C. nigdy nie przebywał czasowo za granicą, a wykonywał jedynie polecenie służbowe pracodawcy jako kierowca ciężarówki.

Przyjęta przez organy interpretacja art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nadmiernie rozszerzająca i sprzeczna z art. 21 ust. 1 pkt. 16 lit.a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Odpowiednikiem należności ze stosunku pracy o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit c triet 10 ustawy są przychody ze stosunku pracy wskazane w przepisie art. 21 ust 1 pkt 20 ustawy podatku dochodowym od osób fizycznych, natomiast diety otrzymywane jako zwrot kosztów podróży służbowej, wypłacane zgodnie z kodeksem pracy zwolnione są z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit a. W ocenie skarżącej, różnica wynikająca z tych dwóch przepisów jest zasadnicza, zwolnienie podatkowe na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit.a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązuje, jeżeli pracownik wykonuje zadania związane ze stosunkiem pracy poza stałym miejscem pracy wskazanym w umowie o pracę, gdyż przysługuje mu z tytułu podróży służbowej dieta wypłacana zgodnie z kodeksem pracy. Jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, jeżeli zaś stale miejsce wykonywania pracy zgodnie z umową o pracę znajduje się w kraju, w którym wykonywana jest praca, to w tej sytuacji zastosowanie znajduje przepis art. 21 ust 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który jest odpowiednikiem art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zakład pracy w zaświadczeniu o wynagrodzeniu wskazuje jedynie składniki o charakterze wynagrodzeniowym i zgodnie z zasadami opisanymi przez skarżącą zostało wystawione zaświadczenie o dochodzie jej męża. Skarżąca podkreśliła, że dokonywana w postaci diet rekompensata zwiększonych kosztów wyżywienia nie powiększa dochodu rodziny, a jedynie go nie uszczupla, a diety wypłacone zgodnie z kodeksem pracy, dochodem nie są i nie mogą być uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie są wynagrodzeniem za pracę, są należnościami związanymi ze stosunkiem pracy, nie stanowią jednak dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Taką bowiem kwalifikacją mogą być objęte jedynie należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium [...], przebywających czasowo za granicą. T. C. nigdy nie był oddelegowany do pracy za granicą, więc nie przebywał tam czasowo ale odbywał jedynie podróże służbowe na polecenie pracodawcy. Podróż służbowa nie ma charakteru pobytu połączonego z zamieszkaniem, zatrudnianiem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy. Wobec powyższego, w opinii skarżącej, jej rodzina jest podwójnie poszkodowana.

Organ błędnie przyjął, że T.Ciołek osiągnął dochody poza granicami kraju.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

W świetle art. 23a ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Wojewoda jest właściwy do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Stosownie do art. 3 pkt. 15a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy rozumieć rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str.1 , z późn. zm.; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1).

Przepisy te mają na celu wyeliminowanie skutków kolizji podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w przypadku kolizji uprawnień. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obejmuje zatem sprawdzenie, czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest uprawniony do pobierania świadczenia. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie. (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2018 r. I OSK 390/18 opubl. w CBOSA ).

Zgodnie z art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Z istoty bowiem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wynika, że ma ono na celu poddanie osób przemieszczających się we Wspólnocie systemom zabezpieczenia społecznego tylko jednego Państwa Członkowskiego w celu uniknięcia zbiegu mających tu zastosowanie przepisów ustawodawstw krajowych oraz komplikacji, które mogłyby z tego wynikać – motyw 16 wstępu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ( WE) nr 883/2004.

W wyroku z dnia 17 stycznia 2018 r. (I OSK 972/16 opubl. w CBOSA) dotyczącym interpretacji art. 23 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że samo ustalenie, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. Użyte w art. 23a ust. 5 i 6 ustawy pojęcie "podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że marszałek województwa (obecnie wojewoda) w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. W praktyce zatem organ powinien wskazać przepis uprawniający obywatela polskiego, pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, do pobierania świadczenia rodzinnego w tym państwie, albo akt (rozstrzygnięcie, czynność) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie rodzinne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (wyrok NSA z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 556/10, dostępny w CBOSA). W konsekwencji, marszałek województwa (obecnie wojewoda) nie może ustalić faktu podlegania obcemu ustawodawstwu jedynie na podstawie informacji o podjęciu zatrudnienia, ani nawet ubieganiu się o świadczenia rodzinne przez wnioskodawcę, czy członka rodziny wnioskodawcy w innym państwie. Takie okoliczności pozwalają marszałkowi województwa jedynie na ustalenie, że w danej sytuacji mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dalszej kolejności organ ten przystępuje do zbadania, które unijne przepisy dotyczące ustawodawstwa mają zastosowanie, zgodnie z ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 11–16 rozporządzenia nr 883/2004 i szczególnymi normami dotyczącymi świadczeń rodzinnych, między innymi na podstawie art. 67-69 tego rozporządzenia.

Kluczowe zatem do ustalenia organu właściwego do rozpoznania sprawy było nie tylko stwierdzenie faktu wyjazdów ojca dzieci do innego państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów, ale również ustalenie, czy podlegał on ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 23 a ust. 1 ustawy, w rozumieniu nabycia uprawnienia w zakresie wnioskowanych świadczeń w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ stwierdził, że mąż skarżącej jest pracownikiem wykonującym pracę najemną poza granicami Polski i w związku z tym wydany został druk A1 - zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczące zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej, wystawiony na podstawie art. 11-16 rozporządzenia (WE) nr 883/2004. Ww. zaświadczenie upoważnia, oprócz korzystania z opieki medycznej, również do ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich, zaś powyższe wskazuje na występowanie w omawianej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Według skarżącej, zaświadczenie A1 wskazuje, któremu ustawodawstwu dotyczącemu zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba (korzystanie ze świadczeń zdrowotnych w państwie wykonywania pracy odbywa się na koszt państwa, które wydało zaświadczenie A1). Jednocześnie dokument A1 poświadcza, że osoba ta nie jest zobowiązana do opłacania składek w innym państwie członkowskim, zaświadczenie A1 jest podstawą do wydania EKUZ. Nawet w sytuacji kiedy pracownik jest oddelegowany do pracy za granicę na krótki okres (poniżej 2 lat) i jednocześnie jest objęty zabezpieczeniem społecznym swojego kraju pochodzenia, to kraj pochodzenia będzie odpowiedzialny za wypłacenie świadczeń rodzinnych. Jeżeli członkowie rodziny nie mieszkają w kraju, w którym dana osoba jest ubezpieczona, mogą przysługiwać jej świadczenia rodzinne z różnych krajów.

W rozpoznawanej sprawie samo ustalenie, że wydano zaświadczenie A1 nie jest wystarczające do uznania, że mąż skarżącej nabył uprawnienie do świadczeń w innym państwie. Niewątpliwie zaś wskazuje na występowanie w omawianej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w rozumieniu formalnym. Dla należytego rozpoznania sprawy należało jednak dokładnie prześledzić treść i sposób wykonania umowy łączącej męża skarżącej z pracodawcą i warunki oraz czas wykonywania umowy w kraju i za granicą, by ocenić czy wchodzi w grę podleganie przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 12 Rozporządzenia nr 883/2004 osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie prowadzi tam swą działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i osoba ta nie jest wysłana, by zastąpić inną delegowaną osobę.

Organ powinien zatem ustalić czy mąż wnioskodawczyni nabył uprawnienia do świadczenia w innym państwie, które kolidowałyby z uprawnieniami wynikającymi z przepisów prawa krajowego.

Ustalenia te powinny opierać się na współpracy krajowych instytucji państw członkowskich i polegać na wymianie danych niezbędnych do ustalenia praw i obowiązków ubezpieczonych oraz świadczeniobiorców. Wprost stanowi o tym art. 21 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym Wojewoda wymienia dane w zakresie świadczeń rodzinnych w ramach Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, za pośrednictwem punktu kontaktowego, o którym mowa w art. 22 ust. 2. Jak już wcześniej wskazano do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie (por. wyroki NSA z 21 lipca 2010 r. I OSK 556/10, z dnia 22 listopada 2017 r. I OSK 243/16 i I OSK 245/16 opubl. w CBOSA).

Dopiero ustalenie przez organ, że w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3) wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego, o czym jest mowa w art. 23a ust. 4) ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21, tj. w sprawach świadczenia rodzinnego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Właściwość wojewody uzależniona jest od ustalenia, że w państwie pobytu członka rodziny mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego a zastosowanie dotyczy nabycia uprawnienia w innym państwie przez osobę uprawnioną.

W konsekwencji ustaleń wojewody, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego- (osoba podlega tym przepisom), powstaje obowiązek dla organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie świadczenia rodzinnego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23 ust. 6).

Wobec powyższego należało przyjąć, że wydanie decyzji bez dokonania właściwych ustaleń, o których mowa wyżej, było w przedmiotowej sprawie niewątpliwie przedwczesne.

Z tych względów stwierdzając, że doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a., na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302) należało uchylić zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz decyzję Wojewody.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz 205 § 1 k.p.a. Na zasądzone koszty składają się koszty dojazdu pełnomocnika do Sądu i opłata od pełnomocnictwa. Zwrot wynagrodzenia wskutek przeoczenia zostanie przyznany w odrębnym postępowaniu.