Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 343/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30, art. 32
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta G. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...] nr [...], przyznał A.L. prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci S., K. oraz F.L. od dnia [...] do dnia [...] oraz jednorazowo dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 (tak w decyzji) na dzieci S. i K.L. Ponadto przyznał dodatek z tytułu opieki na dzieckiem F.L. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia [...] do dnia [...] oraz dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej od dnia [...] do dnia [...]. Wysokość świadczeń została określona w treści decyzji.

Następnie organ decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 3 – 5, art. 8, art. 12a, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm., zwanej dalej "ustawą" albo "ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwanego dalej w skrócie jako "K.p.a.") uchylił w całości z dniem [...] powyższe rozstrzygnięcie z dnia [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że pojawiły się nowe okoliczności mające wpływ na prawo do pobierania świadczeń związane z zatrudnieniem męża strony – G.L. – od dnia [...] w firmie A. Wójt wziął pod uwagę dochód (wykazany w zaświadczeniu pracodawcy z dnia [...], uzyskany w [...]) w kwocie [...] zł w postaci dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych (pomniejszony o podatek, składki na ubezpieczenie zdrowotne i składki na ubezpieczenie społeczne) oraz w kwocie [...] zł. w postaci dochodu niepodlegającego opodatkowaniu z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju. Na ten ostatni dochód składały się diety, które w ocenie organu są należnościami ze stosunku pracy, a uzyskany z tego tytułu dochód stanowi dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Podstawę ich wypłaty stanowią przepisy prawa pracy, mające zastosowanie do umów o pracę, którymi są przede wszystkim Kodeks pracy oraz rozporządzenie z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. W dalszej kolejności organ dokonał szczegółowego przeliczenia uzyskanych diet zgodnie z przepisami tego rozporządzenia. Zakład pracy w zaświadczeniu z dnia [...] podał ilość diet: 18 pełnych dób oraz jedna godzina oraz 20 minut, a krajem docelowym były Niemcy. Zgodnie z art. 3 ustawy w związku z § 13 rozporządzenia w przypadku otrzymania diet do dochodu rodziny nie wlicza się ich faktycznej wysokości, ale wysokości ryczałtowej, określonej w załączniku do rozporządzenia, w którym określono wysokość diet. Ustalony w ten sposób dochód rodziny od [...] wyniósł [...] zł. Suma dochodu z tego tytułu oraz z tytułu dochodu podlegającego opodatkowaniu ([...] zł) wyniosła łącznie [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie strony wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące 539 zł. Jednocześnie organ nie znalazł podstaw do zastosowania regulacji z art. 5 ust. 3 ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona obszernie zaakcentowała, że diety z tytułu podróży służbowych za granicą nie stanowią dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniosła, że diet nie można zakwalifikować jako inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą – w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie Kodeksu pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania. Wskazał, że w związku z podjęciem od dnia [...] przez męża odwołującej G.L. zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Handlowo-Usługowym A w R. dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł (zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy) i tym samym przekroczył kryterium ustawowe uprawniające do otrzymania świadczeń rodzinnych (539 zł) o kwotę wyższą od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego, wobec czego art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć w sprawie zastosowania.

Kolegium zacytowało art. 32 ust. 1 ustawy akcentując, że od [...] uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny strony mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, co skutkowało uchyleniem decyzji przyznającej to prawo.

Organ odnosząc się do argumentów odwołania wskazał, że stosownie do art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych do dochodu rodziny wlicza się inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.).

Kolegium zacytowało art. 775 § 1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Z treści powyższego przepisu oraz § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. poz. 167, zwanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 29 stycznia 2013 r.") w jednoznaczny sposób wynika, że należności w postaci diet są należnościami ze stosunku pracy z tytułu odbytej podróży służbowej. Z powołanego przepisu wynika, że z tytułu podróży krajowej oraz podróży zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują:

1) diety;

2) zwrot kosztów:

a) przejazdów,

b) dojazdów środkami komunikacji miejscowej,

c) noclegów,

d) innych niezbędnych udokumentowanych wydatków, określonych lub uznanych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.

Zdaniem organu wypłacana przez pracodawcę dieta z tytułu podróży służbowej jako należność związana ze stosunkiem pracy podlega wliczeniu do dochodu rodziny jako dochód nieopodatkowany gdy postępowanie dowodowe wykaże, iż została wypłacona pracownikowi w związku z czasowym przebywaniem za granicą oraz w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie Kodeksu pracy. Kolegium na potwierdzenie swojego stanowiska odwołało się do wybranych orzeczeń sądów administracyjnych, zgodnie z którymi wolą ustawodawcy było uznać za dochód niepodlegający opodatkowaniu należności ze stosunku pracy do wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej, o czym stanowi rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236 poz. 1991, zwanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 19 grudnia 2002 r.).

Kolegium jako prawidłowe uznało ustalenia organu I instancji dotyczące ponownego przeliczenia dochodu rodziny w oparciu o dane z zaświadczenia pracodawcy męża odwołującej z dnia [...], w którym wskazano, że pracownik w pierwszym pełnym miesiącu osiągnął także dochód z tytułu "diety z podróży służbowych" na terenie Niemiec w ilości 18 pełnych dób 1 tygodnia 20 minut. Uzyskana w ten sposób kwota dochodu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe, co stanowiło podstawę do uchylenia z dniem [...] decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.L. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a to art. 5 w zw. z art. 3 ust. 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec dokonania jego błędnej i rozszerzającej wykładni, skutkującej przyjęciem, że diety z tytułu podróży służbowej podlegają wliczeniu do dochodu rodziny ustalonego dla celów przyznania zasiłku rodzinnego na dzieci oraz zarzuciła naruszenie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zw. z art. 77 Kodeksu pracy w zw. z rozporządzeniem z dnia 19 grudnia 2002 r., poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy przysługujące pracownikowi należności służą zmniejszeniu pasywów pracownika, a więc nie mogą być uznane za świadczenia typu wynagrodzeniowego, a co za tym idzie za aktywa jego rodziny. Jednocześnie zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na bezkrytycznym przyjęciu za własne ustaleń organu I instancji, iż skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego do przyznania zasiłku rodzinnego na dzieci. Ponadto zarzuciła naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia, a to art. 107 K.p.a. w związku z art. 10 K.p.a. oraz art. 11 K.p.a., gdyż organ odwoławczy w żadnej mierze nie ustosunkował się do okoliczności i argumentów podnoszonych przez skarżącą w treści odwołania, bezkrytycznie przyjmując ustalenia organu I instancji za własne oraz nie wyjaśnił w sposób należyty wydanego rozstrzygnięcia.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organów administracji, że diety z tytułu podróży służbowej podlegają wliczeniu do dochodu rodziny w oparciu o przepis art. 3 pkt 1 lit c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem skarżącej diety z tytułu podróży służbowych pracownika - które nie są wynagrodzeniem za pracę - są należnościami związanymi ze stosunkiem pracy, jednakże nie stanowią one dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Autorka skargi zaznaczyła, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie budując innej struktury, zasad i kategoryzacji dochodów niż przewidują to przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, odwołuje się do zasad uregulowanych prawem podatkowym dla celów szczególnych związanych z realizowaniem pomocy społecznej. Dlatego odpowiednikiem należności ze stosunku pracy, o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych są przychody ze stosunku pracy wskazane w przepisie art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Stosownie zaś do jego brzmienia, wolna od podatku dochodowego jest część przychodów osób, o których mowa w art. 3 ust.1, przebywających czasowo za granicą i uzyskujących przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, za każdy dzień pobytu za granicą, w którym podatnik pozostawał w stosunku służbowym, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczym stosunku pracy, w kwocie odpowiadającej 30 % diety, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. Różny na tle wskazanych przepisów pozostaje natomiast zakres zwolnienia od podatku dochodowego i wysokość wliczanej do dochodu kwoty - w obu zresztą przypadkach określany przez odniesienie do wysokości diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych pracowników państwowej i samorządowej sfery budżetowej.

Wobec powyższego skarżąca uznała, że na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskana przez męża skarżącej w 2013 r. należność związana ze stosunkiem pracy stanowiła diety o jakich mowa w art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. "a" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, to jednak nie może być ona uznana za należność ze stosunku pracy z art. 3 pkt 1 lit. c. tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Taką bowiem kwalifikacją mogą być objęte jedynie należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą. Skarżąca wobec braku definicji w ustawie o świadczeniach rodzinnych pojęcia "osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywająca czasowo za granicą", dokonała jego wykładni na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W myśl art. 3 ust. 1a ustawy podatkowej za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się osobę fizyczną, która posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. Natomiast pojęcie tzw. "pobytu czasowego" użyte w treści przepisu art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy podatkowej wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 grudnia 2000 r. (sygn. akt III RN 31/00), w którym podniósł również, iż skorzystanie podatnika ze zwolnienia podatkowego z art. 21 ust. 1 pkt 20 omawianej ustawy zależne jest od stwierdzenia, że w danym roku podatkowym uzyskiwał on dochody ze stosunku pracy w okresie przebywania czasowo za granicą, przy czym pojęcie tzw. "pobytu czasowego" należy rozumieć zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem skarżącej określone w przepisie art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy podatkowej przesłanki prawne jego stosowania nawiązują wprost do wskazanego już w art. 3 ust. 1 tej ustawy kryterium zamieszkania. W ocenie organu oznacza to, że dopuszczalność skorzystania przez podatnika ze zwolnienia podatkowego zależna jest od tego, czy podatnik w danym roku podatkowym przebywał czasowo za granicą oraz czy w okresie owego czasowego pobytu za granicą uzyskiwał dochody ze stosunku pracy. Przy jego wykładni należy przede wszystkim wziąć pod uwagę to, że pojęcie tzw. "pobytu czasowego", w odróżnieniu od tzw. "pobytu stałego", oznacza na gruncie prawa polskiego, iż określona osoba fizyczna faktycznie przebywa, czyli zamieszkuje "bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego, w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem" zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Podnosząc powyższą argumentację skarżąca uznała, że jej małżonek za granicą przebywał jedynie w związku i przez czas konieczny do wykonania poleceń służbowych pracodawcy, tj. przewozu międzynarodowego. Przebywanie za granicą miało charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Skoro mąż skarżącej nie możne być uznany za osobę przebywającą czasowo za granicą, to tym samym uzyskane przez niego diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie podlegają wliczeniu do dochodu rodziny skarżącej. Jako dodatkowy argument wskazała, że diety z tytułu podróży krajowych również nie podlegają zaliczeniu do dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 147/11 oraz WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 86/13). Oba te świadczenia służą pokryciu kosztów generowanych przez podróż służbową i związanych z tym potrzeb pracownika. Powyższa koncepcja równego traktowania diet z tytułu podróży służbowej krajowej i zagranicznej jest zgodna z art. 32 Konstytucji, wprowadzającego nakaz równego traktowania. Nadto zdaniem skarżącej organ nie ustosunkował się do okoliczności i argumentów podnoszonych w treści odwołania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko. Zdaniem Kolegium brak jest podstaw do zawężania pojęcia "przebywa czasowo za granicą" i nadawania mu znaczenia określonego w art. 7 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, gdyż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera takiej definicji. W związku z tym należy uznać, że przebywanie nie odnosi się do pobytu w jednej miejscowości, ale pobytu za granicą i należy mu nadać takie znaczenie jak w języku potocznym. Zatem dla ustalenia dochodu należy uwzględnić wysokość otrzymanych diet z tytułu podróży służbowej za granicą niezależnie od tego, że ich celem jest pokrycie wydatków związanych z podróżą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność wydanych w sprawie decyzji z przepisami prawa materialnego, jaki i procesowego.

Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyni, niż w niej wskazanych.

Podstawą materialnoprawną kontrolowanych decyzji były przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 32 ust. 1. Zgodnie z nim (obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że powyższy przepis upoważnia właściwy organ do wydania decyzji orzekającej o zmianie wysokości świadczenia czy też okresu na jaki świadczenie zostało przyznane, z zastrzeżeniem, że takie działanie możliwe jest jedynie na przyszłość, a decyzja oparta na art. 32 ust. 1 ustawy ma charakter konstytutywny. W sytuacji natomiast, gdy upłynął okres na jaki świadczenie przyznano, zastosowanie może mieć tylko instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 535/08, 10 lipca 2009 r. sygn. I OSK 1501/08, 4 lutego 2010 r. sygn. I OSK 1208/09, I OSK 1035/11 oraz z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 945/12).

Wobec powyższego należy stwierdzić, że decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy powinna wyeliminować na przyszłość pobieranie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłki, natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego, znaleźć powinna zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o pozbawieniu strony skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku z mocą wsteczną. Powyższe uchybienie stanowi naruszenie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i jest podstawą do uchylenia powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał za zasadne odnieść się do zarzutów skargi dotyczących tego, że należności z stosunku pracy w postaci diet z tytułu podróży służbowych nie stanowią dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu należy wskazać, że uprawnienie do zasiłku rodzinnego uzależnione jest od wysokości osiąganego w rodzinie wnioskodawcy dochodu. Definicja dochodu została zawarta w art. 3 pkt 1 ustawy, w którym przy zastosowaniu metody wyliczenia wskazane zostały desygnaty wchodzące w zakres pojęcia "dochód". W art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy wskazano jako dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie Kodeksu pracy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiły się dwa odmienne stanowiska, dotyczące interpretacji treści przywołanego art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 379/13).

Zgodnie z pierwszym z nich należałoby uznać, iż art. 3 pkt 1 lit c tiret 10 ustawy nie znajduje zastosowania w przypadku diet otrzymywanych przez kierowców transportu międzynarodowego. Wykonując bowiem polecenia służbowe pracodawcy kierowca taki przebywa za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania. To "przebywanie" za granicą ma przy tym charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Z tych przyczyn kierowcy transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą.

Natomiast zgodnie z drugim poglądem diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy, jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Do takich sytuacji odnosi się art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 95, poz. 879, ze zm.) wyraźnie regulujący tę kwestię. Przepis ten stanowi, że kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalone na zasadach określonych w przepisach art. art. 775 § 3-5 Kodeksu pracy. Natomiast czasowe przebywanie poza granicami kraju odpowiada okresowi czasu liczonemu od chwili przekroczenia granicy polskiej w drodze za granicę do chwili przekroczenia tej granicy w drodze powrotnej, co wynika z § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002. Nie można w tym względzie odwoływać się do ustawy o ewidencji ludności i dowodów osobistych, która nie podaje początkowego momentu, od którego zaczyna się pobyt czasowy, a jedynie w art. 10 określa, od kiedy istnieje obowiązek meldunkowy związany z takim pobytem – i to oczywiście na terenie Polski.

Dokonując analizy powyższych stanowisk trzeba wskazać na wstępie, że ustawa o świadczeniach rodzinnych stanowi autonomiczną regulację prawną, dlatego przy interpretacji jej przepisów za zbędne należy uznać odwoływanie się do sformułować zawartych w innych aktach prawnych, za wyjątkiem regulacji wyraźnie taką możliwość dopuszczających. Dlatego przy wykładni art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy nie należy poszukiwać znaczenia tego przepisu na przykład w ustawie o ewidencji ludności. Za takim stanowiskiem przemawia także uzasadnienie projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym stwierdzono, że celem projektu jest budowa nowego, wyraźnie odrębnego systemu świadczeń rodzinnych, a przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych będą brane pod uwagę dochody rodziny uzyskiwane ze wszystkich źródeł. W związku z tym przy ustaleniu należności ze stosunku pracy (...) osób mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą, należy wziąć pod uwagę wszystkie uzyskiwane przez pracownika należności w ramach stosunku pracy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 379/13).

Wobec powyższego kierowcę transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, należy uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą, a uzyskany przez niego dochód w postaci diet stanowi dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd uznał za zasadne odnieść się także do kwestii uznania pobranych świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 762/11 stwierdził, iż dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Niezbędnym elementem uznania, iż dane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym jest bowiem świadomość dotychczas uprawnionego, że uprawnienie do jego otrzymania ustało. Dlatego w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie świadczeń rodzinnych organ obciążony został obowiązkiem pouczenia strony postępowania o skutkach wynikających z nienależnego pobrania świadczenia ustawodawca, a także o obowiązku strony niezwłocznego powiadamiania o wszelkich okolicznościach, które mogłyby mieć wpływ na to uprawnienie, w szczególności o zmianach w sytuacji rodzinnej czy finansowej. Po stronie podmiotu uprawnionego do świadczenia istnieje bowiem obowiązek informowania organu o zmianach swojej sytuacji.

Nadto podkreśla się, że obowiązek zwrotu nie dotyczy nienależnego świadczenia, ale świadczenia nienależnie pobranego. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09). Ocena działania świadczeniobiorcy wymaga więc ustalenia, czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie posiadanego uprawnienia. Warunek ten będzie można uznać za spełniony tylko wówczas, gdy owo pouczenie będzie sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla strony. Pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. I OSK 1701/12).

Jak wynika z akt sprawy, organy administracji nie poczyniły rozważań w tym zakresie. Jedynie w decyzji pierwszoinstancyjnej wskazano, że świadczenia rodzinne za [...] wypłacono pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie uprawnień do świadczeń przy jednoczesnym pouczeniu skarżącej o braku prawa do ich pobierania.

Ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające uwzględnią zaprezentowaną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydadzą odpowiednie rozstrzygnięcie. Nadto rozważą, czy doszło w sprawie do nienależnie pobranych świadczeń. Zbadają, czy zaistniały w sprawie przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przede wszystkim czy nastąpiło prawidłowe pouczenie skarżącej o konieczności zgłoszenia, jako nieopodatkowany dochód swego męża, otrzymywanych przez niego diet z tytułu delegacji służbowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.