Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 2464/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2004-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1 i 2, art. 60 par. 1, art. 64 par. 1 i 2, art. 65, art. 70 par. 1, art. 83, art. 209
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: część A ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 158 poz 1047
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz (spr.), Asesor WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Protokolant Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2004r. sprawy ze skargi A. M. - "F." w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie długu celnego o d d a l a skargę.-


UZASADNIENIE

Na podstawie zgłoszeń celnych SAD o numerach: [...] z dnia [...] r., [...] z dnia [...] r., [...] z dnia [...] r. Dyrektor Urzędu Celnego objął procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym odzież używaną, dezynfekowaną, sortowaną, sprowadzoną z Niemiec przez A. M., prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą "F." w W.

Do wymiaru cła organ celny przyjął deklarowaną przez importera obniżoną stawkę celną określoną dla towarów pochodzących z państw członkowskich Unii Europejskiej w oparciu o dołączone do zgłoszeń celnych deklaracje eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru zawarte na fakturach o numerach: [...] z [...] r., [...] z [...] r., [...] z [...] r., wystawionych przez firmę "D." Gmbh.

Dyrektor Urzędu Celnego wystąpił za pośrednictwem Prezesa Głównego Urzędu Ceł do niemieckich władz celnych z prośbą o dokonanie weryfikacji deklaracji zawartych na fakturach przedłożonych przez importera wraz ze zgłoszeniami celnymi.

Pismem z dnia [...] r. Nr [...] niemieckie władze celne poinformowały polskie organy celne, że towar będący przedmiotem importu nie jest towarem pochodzącym z Unii Europejskiej w rozumieniu Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego.

Na podstawie wskazanej wyżej informacji Dyrektor Urzędu Celnego postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymienionych powyżej zgłoszeń celnych SAD, a następnie decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uznał wskazane zgłoszenia celne za nieprawidłowe i ponownie określił kwotę długu celnego, przyjmując do jej wymiaru stawkę celną autonomiczną w wysokości 60 %.

Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik importera wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniósł szereg zarzutów dotyczących trybu przeprowadzonego przez Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie postępowania weryfikacyjnego.

Dyrektor Izby Celnej decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w zw. z art. 13 § 1 i § 3 pkt 2, art. 19 § 1 i § 3, art. 20 § 1 i §2, art. 65 § 5, art. 83 i art. 85 § 1, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 158, poz. 1036.) art. 13, art. 16 i art. 32 Protokołu Nr 4 stanowiącego załącznik do Porozumienia w formie wymiany listów między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej z dnia 24 czerwca 1997 r. (zał. do Dz. U. Nr 104, poz. 662), § 11 ust. 1 i § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zm.), orzekł o otrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego.

W uzasadnieniu swojej decyzji Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że status pochodzenia, zgłoszonej przez odwołującą do dopuszczenia do obrotu odzieży, według obniżonych stawek celnych "UE", był niezgodny ze stanem faktycznym, gdyż przeprowadzona weryfikacja dowodów preferencyjnego pochodzenia odzieży w postaci deklaracji sporządzonych na fakturach przez eksportera wykazała, iż odzież objęta tymi rachunkami nie posiada statusu preferencyjnego pochodzenia, wynikającego z postanowień Układu Europejskiego. Wskazując przede wszystkim na regulację art. 13 Kodeksu celnego, zgodnie z którym cła określane są na podstawie Taryfy celnej obejmującej obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez Rzeczpospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów i że stawki te stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania, organ odwoławczy wyjaśnił, iż obowiązujące w dniu dokonania zgłoszenia celnego przepisy postanowień wstępnych Taryfy celnej oraz postanowienia art. 13 i art. 16 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego wprowadzają możliwość stosowania stawek celnych obniżonych w przypadku jednoczesnego spełnienia określonych warunków, a mianowicie warunku pochodzenia towaru z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, warunku udokumentowania takiego pochodzenia towaru prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze oraz warunku bezpośredniego przywozu towaru do Polski. Organ celny drugiej instancji wskazał jednocześnie, że deklaracja na fakturze – stosownie do postanowień art. 21 Protokołu Nr 4 – może zostać sporządzona przez upoważnionego eksportera lub każdego eksportera dla każdej przesyłki składającej się z jednego lub wielu opakowań zawierających produkty pochodzące, których łączna wartość nie przekracza 6.000 EURO, przy czym – zgodnie z ust. 2 art. 21 – deklaracja na fakturze może zostać sporządzona przez eksportera, kiedy produkty, których dotyczy, można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub Polski lub jednego z krajów wymienionych w art. 4 i spełniają inne warunki określone w Protokole.

Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił również, że uprawnienia kontrolne i weryfikacyjne organów celnych jednoznacznie wynikają z przepisów art. 83 Kodeksu celnego. W dalszej części uzasadnienia, nawiązując do podniesionego w odwołaniu twierdzenia, że przeprowadzenie weryfikacji dowodów pochodzenia towaru może mieć miejsce dopiero wówczas, gdy organy celne kraju importu powezmą uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dowodów lub zawartych w nich danych oraz odnosząc się do związanego z tym zarzutu, że w rozpatrywanej sprawie takich uzasadnionych wątpliwości organ celny nie wskazał, organ odwoławczy wskazał, iż z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 wynika, że weryfikacja dowodów pochodzenia towaru może być przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu. W świetle tych postanowień organ celny ma możliwość weryfikowania dowodu pochodzenia niezależnie od istnienia jakichkolwiek przesłanek uzasadniających weryfikację, natomiast w przypadku powzięcia uzasadnionych wątpliwości odnośnie prawidłowości dokumentu czy też statusu pochodzenia towarów nim objętych obowiązany jest do przeprowadzenia weryfikacji. Nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach kodeksu celnego, ani we wskazanej umowie międzynarodowej, konieczność wyjaśniania podjęcia czynności weryfikacyjnych, jak to wywodzi się w odwołaniu. Z treści przepisu art. 32 pkt 2 zdanie pierwsze Protokołu Nr 4 wynika jedynie, iż przyczyny wnioskowania o weryfikacje podaje się w razie potrzeby, zaś ocena tego, czy potrzeba taka zachodzi, należy do organów celnych. Dyrektor Izby Celnej wskazał dalej, że przepisy Protokołu Nr 4 nie wymagają również uzasadnienia wyniku weryfikacji ani wyjaśnienia, w oparciu o jakie zasady władze celne kraju eksportu przeprowadziły weryfikację, a wynik tej weryfikacji jest wiążący dla władz celnych kraju importu i nie może być przez nie podważany.

Odnosząc się do twierdzenia odwołującej odnośnie niezbadania przez organy celne rzeczywistego przeznaczenie towaru, organ odwoławczy stwierdził, iż funkcjonariusze obejmujący towar procedurą dopuszczenia do obrotu każdorazowo dokonują czynności dotyczące ustaleń rodzaju sprowadzanego towaru. Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił również, że szereg dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie (m. in. zapisy w zgłoszeniach celnych SAD, opisy towaru na fakturach importowych, deklaracja upoważnionej Agencji Celnej z zakresie oznaczenia towaru) jednoznacznie wskazuje, iż przedmiotem importu była odzież używana, sortowana i dezynfekowana.

Ustosunkowując się do zarzutu strony w kwestii uniemożliwienia importerowi czynnego udziału w postępowaniu, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w toku postępowania A. M. miała zapewnione prawo czynnego udziału w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji organ celny pierwszej instancji umożliwił stronie zapoznanie się z aktami sprawy, wyznaczając jej jednocześnie trzydniowy termin do wypowiedzenia się odnośnie zebranego materiału dowodowego. Organ celny drugiej instancji, za bezzasadne uznał także podniesione przez odwołującą zarzuty naruszenia art. 124, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy – Ordynacja podatkowa.

Z uzasadnienia omawianej decyzji ostatecznej wynika dalej, że organ odwoławczy ustosunkował się również do podniesionego w odwołaniu zarzutu naruszenia przez organ celny przepisów art. 209 Kodeksu celnego i leżącego u jego podstaw stwierdzenia, że odwołująca się strona nie może być uznana za dłużnika w rozumieniu przepisów tego Kodeksu, a tym samym zobowiązana do uiszczenia należności celnych z tytułu przywozu towaru, którego dotyczy zaskarżona decyzja, a to z tego względu, że nie miała i nie mogła mieć wpływu na samo wystawienie, jak i na prawidłowość danych zawartych w dokumentach wystawionych przez osoby i instytucje zagraniczne. Ewentualne działanie strony w dobrej wierze i dołożenie przez nią należytej staranności w uzyskaniu prawidłowych dokumentów pozostaje bez wpływu na ocenę tego, czy zgłoszony przez nią towar w rzeczywistości pochodzi z krajów Unii Europejskiej. Odmowa zastosowania przez organ celny preferencji celnych w postaci obniżonej stawki celnej UE nie jest uzależniona od wykazania przez ten organ, że strona działała w złej wierze lub że ponosi winę za przedłożenie nieprawidłowego dowodu pochodzenia towaru, wywiódł organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji, odnosząc się też na koniec do zarzutu, że strona była pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu weryfikacyjnym oraz wyjaśniając podstawy prawne, jakie legły u podstaw zastosowania autonomicznej stawki celnej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pełnomocnik importera wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie skargę, domagając się w niej uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r. Nr [...].

W skardze podniósł zarzut naruszenia:

1) art. art. 121 § 1, 122, 123 § 1, 124, 126, 127, 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej,

2) art. 13 §1, § 3 pkt 2 i 4, § 4, art. 83 § 3 oraz art. 85 § 1-3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny,

3) art. art. 5, 6, 16, 21, 24 oraz art. 32 Protokołu Nr 4 dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, stanowiącego załącznik do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.),

4) przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 158, poz. 1047 ze zm.).

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że przeprowadzenie przez organ celny weryfikacji świadectwa pochodzenia (deklaracji na fakturach) może mieć miejsce – zgodnie z art. 32 Protokołu Nr 4 – dopiero wówczas, gdy organy celne kraju importu powezmą uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych świadectw lub zawartych w nich danych, tymczasem w przedmiotowej sprawie organy celne nie wskazały istnienia uzasadnionych wątpliwości. Według skarżącej, powodem przeprowadzenia weryfikacji dowodu pochodzenia odzieży była zmiana interpretacji przepisów europejskich, bowiem we wrześniu 1999 r. Komisja Europejska, wskazała, że noszenie odzieży może być traktowane wyłącznie jako tzw. czynność niewystarczającej obróbki bądź przetworzenia (czynność minimalna), wskutek czego nie można uznać odzieży używanej (noszonej) w danym kraju Unii Europejskiej za pochodzącą z tego kraju. Zdaniem strony, importerzy odzieży używanej nie mieli i nie mogli mieć wpływu na prawidłowość danych zawartych w dokumentach wystawionych przez osoby i instytucje zagraniczne, nie można więc im zarzucić braku należytej staranności przy dokonywaniu importu, tym bardziej że kwestia pochodzenia odzieży importowanej nie budziła w tym czasie wątpliwości. W sprawie należało uwzględnić europejskie prawo o odpadach, zwłaszcza rozporządzenie Rady (EEC) Nr 159/93 z dnia 1 lutego1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad przesyłkami odpadów przesyłanymi wewnątrz oraz poza obszar Wspólnot Europejskich, zgodnie z którymi – niezależnie od tego, czy noszenie odzieży może być uznane za wystarczającą obróbkę lub przetworzenie, czy też nie – zebrany tekstylny towar stanowi odpad, co oznacza że nie może być eksportowany jako odzież nowa z kodem 61/63 taryfy celnej, ani – o ile nie jest sortowany – jako odzież używana z kodem taryfy celnej 6309. Prawo o odpadach stanowi bowiem, że sortowanie zebranej odzieży używanej jest traktowane jako czynności wystarczającej obróbki lub przetworzenia. Skarżąca uznała, że na gruncie art. 24 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, którego odpowiednik stanowi art. 17 polskiego Kodeksu celnego, odpady tekstylne są na terenie Unii Europejskiej sortowane i przerabiane w taki sposób, że stanowi to istotny etap wytworzenia w przedsiębiorstwie przystosowanym do tego celu. Ponadto skarżąca podkreśliła, że deklaracja umieszczona na fakturze przez eksportera została zaaprobowana przez władze celne, bez sprawdzenia jej w trybie art. 21 ust. 3 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, nie można zatem uznawać importera za dłużnika celnego w postępowaniu o domiar należności celnych. Strona skarżąca działała w dobrej wierze, a – zgodnie z poglądem zaprezentowanym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada 1993 r. o sygn. akt III ARN 56/93, OSNCP 1994/5/116 – "zasady państwa prawa wymagają, aby nieuchronne ryzyko pomyłek, błędów lub nawet celowych – bo podjętych w interesie ogólnym – lecz niekorzystnych dla jednostki działań administracji, nie było przerzucane na tę jednostkę wówczas, gdy po jej stronie nie można dopatrzyć się naganności postępowania". Wskazano również, że stanowisko niemieckich władz celnych, wyrażono bez żadnego uzasadnienia oraz brak wskazania konkretnych wątpliwości polskich władz celnych we wniosku o przeprowadzenie weryfikacji, nie może być podstawą do odmowy udzielenia importerowi preferencji celnych, tym bardziej że postępowanie weryfikacyjne było prowadzone wadliwie, bo z naruszeniem art. 83 Kodeksu celnego, warunkującym kontrolę postimportową wszczęciem postępowania. Tym samym też, strona wskazała na naruszenie wymogu zapewnienia jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 Ordynacji podatkowej).

W skardze A. M. podważa stanowisko organów celnych w kwestii przeznaczenia sprowadzanej odzieży używanej. Skarżąca nie zgadza się ze stwierdzeniem Dyrektora Izby Celnej, iż "przedmiotem importu była odzież używana, a nie artykuły przeznaczone do odzysku surowców". Strona odwołując się do definicji "odzież używana" oraz "odpad", funkcjonujących na gruncie przepisów "unijnych", wskazuje, że organ celny nie dokonał ustalenia, czy cała importowana przez nią odzież została przeznaczona do odsprzedaży.

Dodatkowo skarżąca podniosła zarzut nieuznania przez organy celne prawidłowo, w jej ocenie, wystawionych świadectw dokumentujących niepreferencyjne pochodzenie zaimportowanych towarów, uprawniających do zastosowania konwencyjnej stawki celnej, z uwagi na niespełnianie przez te świadectwa wymogów określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zm.). Strona wskazała, iż przedłożone przez nią świadectwa pochodzenia IHK zostały wystawione przez Izbę Przemysłową w Niemczech w sposób prawidłowy i zawierały opis towaru, który pozwalał na ustalenie kraju jego pochodzenia, stąd Dyrektor Izby Celnej bez żadnych wątpliwości winien był uznać niemieckie pochodzenie zaimportowanego przez stronę towaru.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Ponadto Dyrektor Izby Celnej wskazał, że w ramach kontroli dokonywanej w trybie art. 83 Kodeksu celnego mieści się również możliwość sprawdzania dokumentów, na podstawie których importer wnioskował o uzyskanie preferencji celnych w postaci obniżonej stawki celnej. W przypadku towarów pochodzących z Unii Europejskiej, których pochodzenie importer udokumentował dowodem pochodzenia w postaci deklaracji eksportera na fakturze, możliwość weryfikacji takiego dowodu pochodzenia wynika także z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego. Przepis ten wprowadza możliwość wszczęcia procedur weryfikacji dowodów pochodzenia przez władze celne kraju importera wyrywkowo lub, gdy mają one uzasadnione wątpliwości, co do autentyczności dokumentu lub rzetelności informacji dotyczących prawdziwego pochodzenia sprawdzanych produktów. Przeprowadzona na zasadach art. 83 Kodeksu celnego i art. 32 Protokołu Nr 4 weryfikacja przedłożonych przez stronę dowodów pochodzenia spełniała podane w art. 32 Protokołu Nr 4 kryteria i ujawniła stan faktyczny odmienny od zadeklarowanego przez stronę w zgłoszeniu celnym. Władze celne kraju eksportu poinformowały, że deklaracja eksportera na fakturze została wystawiona bezpodstawnie. Wynik weryfikacji dowiódł, iż w przedmiotowej sprawie towary przywiezione na polski obszar celny warunku pochodzenia z krajów Unii Europejskiej nie spełniały. W świetle powyższego organy celne miały podstawy prawne do uznania, że zadeklarowane w zgłoszeniu celnym pochodzenie towarów, nie odpowiadało rzeczywistości, a to uzasadniało korektę kwoty długu celnego ze stawki celnej obniżonej na stawkę celną autonomiczną.

Niezależnie od powyższego Dyrektor Izby Celnej podniósł także, że kwestia działania importera w dobrej wierze, czy też dołożenia należytej staranności w uzyskaniu prawidłowych dokumentów, nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy, odwoływanie się do instytucji prawnej dobrej wiary wchodzi w grę jedynie wówczas, gdy konkretny przepis uzależnia skutki prawne od zachowania dobrej wiary.

Organ odwoławczy wskazał również, że w pełni podtrzymuje swoje stanowisko, iż przedmiotem importu w niniejszej sprawie była odzież używana, sortowana i dezynfekowana. W ocenie Dyrektora Izby Celnej, przedłożone przez stronę świadectwa pochodzenia, zawierające w miejscu przeznaczonym na wskazanie kraju pochodzenia towaru jedynie zapis "patrz pkt 6", nie wskazują jednoznacznie kraju pochodzenia. Organ umożliwił stronie skorygowanie przedmiotowych dokumentów, jednakże strona nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia.

W piśmie z dnia [...] r., pełnomocnik skarżącej poparł złożoną skargę z [...] r. i podniósł dodatkowo, że zaskarżona decyzja ostateczna wydana została z naruszeniem art. 65 § 5 Kodeksu celnego, tj. po upływie 3-letniego terminu przedawnienia do wymiaru długu celnego, powołując się przy tym na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 maja 2004 r. o sygn. akt 3 I SA/Wr 4181/02.

W odpowiedzi na to pismo, Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że przepis art. 65 § 5 Kodeksu celnego odnosi się tylko do decyzji organu pierwszej instancji, a nie decyzji organu odwoławczego i powołał się przy tym m. in. na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2000 r. o sygn. akt III SA 233/99, Lex nr 43030, w którym Sąd zaprezentował pogląd, iż upływ terminu przedawnienia nie stanowi przeszkody do uchylenia przez organ odwoławczy w całości decyzji organu pierwszej instancji i rozstrzygania co do istoty sprawy w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji została wydana przed upływem terminu przedawnienia.

W kolejnym piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej, popierając złożoną skargę wraz ze stanowiskiem strony, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu celnego drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Pełnomocnik ponownie podniósł zarzut nieuwzględnienia przez organy celne prawidłowych, w opinii strony, świadectw niepreferencyjnego pochodzenia importowanych towarów, wystawionych przez niemiecką izbę przemysłowo handlową, co uniemożliwiło importerowi zastosowanie konwencyjnych stawek celnych. Pełnomocnik nadmienił, że polska administracja celna zweryfikowała prawidłowość dokumentów, w których w punkcie 3 widnieje zapis odsyłający do punktu 6, kierując do niemieckich organów celnych zapytania w tej sprawie. Organy te potwierdziły właściwość tego typu świadectw, czego dowodem jest m. in. odpowiedź Izby Przemysłowo-Handlowej Landu [...] z dnia [...] r. Pełnomocnik powołał się również na rozstrzygnięcia podjęte w analogicznych sprawach przez samego Dyrektora Izby Celnej, wskazując jako przykład decyzję z dnia [...] r.

W odpowiedzi na powyższe pismo, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, iż w przedłożonych świadectwach pochodzenia nie mogły zostać uznane za prawidłowo wystawione w rozumieniu przepisu § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r., w którym ustawodawca określił niezbędne wymogi, jakie musi spełniać dowód pochodzenia. Organ wskazał, iż przywołane przez pełnomocnika skarżącej pismo z dnia [...] r. nie może stanowić podstawy działania organów celnych, które działają na podstawie przepisów prawa. Odnosząc się do zarzutu w kwestii uznawania przez Dyrektora Izby Celnej za prawidłowe świadectw z zapisem w rubryce nr 3: "Siehe Punkt 6", organ celny drugiej instancji wskazał m. in., iż w przywołanej przez pełnomocnika decyzji miał miejsce inny stan faktyczny. W tej bowiem sprawie w rubryce nr 3 obok zapisu: "Siehe Punkt 6" znajduje się dodatkowo określenie: "Bundesrepublik Deutsch".

W kolejnych pismach strony z dnia [...] r., [...] r. i [...] r. ponownie podniesiono kwestie związane z prawidłowością świadectw pochodzenia oraz przeznaczeniem towaru importowanego przez skarżącą. Wraz z pismem z dnia [...] r. przedłożono dodatkowo kserokopie świadectw niepreferencyjnego pochodzenia importowanych towarów wystawionych retrospektywnie przez IHK o numerach [...], [...], [...] oraz [...], zawierające w rubryce nr 3 wskazanie jako kraju pochodzenia - "Europäische Gemeinschaft", z zapewnieniem, iż oryginały dokumentów zostaną okazane podczas rozprawy w dniu [...] r.

W odpowiedzi na powyższe pisma Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż w niniejszej sprawie nie ma wystarczających dowodów potwierdzających fakt, że strona podczas odprawy celnej dysponowała prawidłowo wystawionymi świadectwami pochodzenia. Natomiast przesłane przez pełnomocnika kopie świadectw pochodzenia stanowią nowe dowody w sprawie, nieznane organowi w momencie wydawania decyzji ostatecznej, stąd muszą one pozostać bez wpływu na zakres rozstrzygnięcia sądowego.

Organ celny drugiej instancji wskazał również, że nadal podtrzymuje swoje stanowisko, że przedmiotem importu w niniejszej sprawie była odzież używana, sortowana i dezynfekowana, czego potwierdzenie stanowią: czynności dokonywane przez funkcjonariuszy celnych obejmujących towar procedurą dopuszczenia do obrotu, opis towaru na fakturze importowej, deklaracja upoważnionej Agencji Celnej oraz orzeczenie sanitarne dotyczące odzieży używanej, stanowiące załącznik do zgłoszenia celnego. Z kolei przedłożone wraz z pismem strony z dnia [...] r. dokumenty, np. protokoły z kontroli przeprowadzonej w firmie "F." przez Inspekcję Ochrony Środowiska nie stanowią dowodu na to, że wskazany w nich towar jest tożsamy z towarem, który był przedmiotem importu w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, właściwy do rozpoznania skargi z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona, nie ma bowiem podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodną z prawem.

Wbrew stanowisku skargi organ celny był uprawniony z mocy art. 83 Kodeksu celnego do przeprowadzenia kontroli zgłoszenia celnego po zwolnieniu towaru (kontrola postimportowa), a ponadto podjęcie czynności kontrolnych przez organ nie wymagało wszczęcia postępowania, bowiem dopiero w razie ustalenia, że zgłoszenie celne oparte było o nieprawdziwe, nieprawidłowe lub niekompletne dane lub dokumenty, organ celny podejmuje niezbędne działania w celu właściwego zastosowania przepisów prawa celnego, biorąc pod uwagę wynik postępowania weryfikacyjnego, wszczyna i przeprowadza postępowanie celne, a następnie wydaje decyzję na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego przed upływem 3 lat od przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 65 § 5).

W rozpatrywanej sprawie powołane wyżej przepisy nie zostały naruszone, jak również Sąd nie stwierdził naruszenia innych wskazanych w skardze przepisów prawa.

Podstawą wnioskowanej przez importera w zgłoszeniu celnym obniżonej stawki celnej były reguły preferencyjnego pochodzenia towaru określone w postanowieniach Układu Europejskiego będącego umową międzynarodową, ratyfikowaną i ogłoszoną w Dzienniku Ustaw Nr 11 z 1994 r. pod poz. 38, oraz stanowiący integralną część Układu Europejskiego Protokół Nr 4, zmieniony Porozumieniem podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662).

Układ Europejski należy do kategorii umów międzynarodowych, o których mowa jest w art. 241 ust.1 Konstytucji i ma zagwarantowane pierwszeństwo stosowania przed przepisami prawa krajowego z mocy art. 91 Konstytucji. Pierwszeństwo w stosowaniu przepisów prawa, do których zalicza się umowy międzynarodowe, wynika także z następujących przepisów Kodeksu celnego: art. 2 § 2, art.13 § 3 pkt 4 i § 4, art. 20 § 1 i 2. Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów pochodzących z Unii Europejskiej, wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełnienia warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobu dokumentowania tego pochodzenia.

Art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego przewiduje, że w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dokumentów, statusu pochodzenia towaru lub spełnienia innych wymogów Protokołu, władze celnej kraju importu zwracają się o weryfikację, której dokonują władze celne kraju eksportu, a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji. Wyniki te muszą umożliwiać ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i, czy towar można uznać za pochodzący z Unii Europejskiej. Jeżeli odpowiedź umożliwia wyraźne ustalenie, że sprawdzana deklaracja eksportera, zamieszczona na fakturze, nie spełnia kryteriów przewidzianych przepisami Protokołu Nr 4, gdyż została wystawiona dla odzieży używanej, która nie spełnia unijnego, preferencyjnego pochodzenia towaru, to władze celne kraju importu odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji. Zauważyć również należy – co podnosił w odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej – że postępowanie weryfikacyjne toczy się w kraju eksportera, a jego stroną jest eksporter towaru, który na podstawie przepisów art. 21 Protokołu Nr 4 samodzielnie, bez udziału organów celnych, wystawia dowód pochodzenia w formie deklaracji na fakturze oraz bierze na siebie odpowiedzialność za prawidłowość ustalenia statusu pochodzenia towaru i rzetelność deklaracji. W toku postępowania weryfikacyjnego władze celne kraju eksportu mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą. Przepisy Protokołu Nr 4 nie wymagają uzasadnienia ani wniosku o weryfikację, ani też wyniku weryfikacji, czy też wyjaśnienia w oparciu, o jakie zasady władze celne dokonujące weryfikacji jej dokonały. Oznacza to, iż polskie organy celne nie mają możliwości ingerowania w metody działania zagranicznych służb celnych dokonujących sprawdzenia, ani kwestionowania uzyskanych oficjalna drogą wyników weryfikacji, tym bardziej, że nie posiadają podstaw prawnych, aby domagać się od władz weryfikujących szczegółowego wyjaśnienia, w jaki sposób władze te ustaliły, iż deklaracja na fakturze nie stanowi prawidłowego dowodu pochodzenia, uprawniającego do zastosowania obniżonych stawek celnych.

W pełni należy również podzielić pogląd organów celnych odnoszący się do zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu weryfikacyjnym, zgodnie z którym, weryfikacja dowodu pochodzenia, oparta o tryb art. 32 Protokołu Nr 4, przeprowadzana jest na zasadzie współpracy organów celnych Państw Stron Układu Europejskiego. Dopiero wynik weryfikacji wskazujący, iż podmiotowi dokonującemu importu bezpodstawnie przyznane zostały preferencje celne, przewidziane Protokołem Nr 4, uzasadnia wszczęcie postępowania celnego, w którym stronie należy zapewnić czynny udział. Na tym więc etapie materializuje się zasada czynnego udziału strony w postępowaniu celnym (art. 123 Ordynacji podatkowej).

Z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że do przeprowadzenia weryfikacji uprawnione są wyłącznie władze celne kraju eksportu, a wynik tej weryfikacji jest wiążący dla organów celnych kraju importu. Unormowanie zagadnienia weryfikacji dowodów pochodzenia w art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ma charakter zupełny, przez co wyłączone jest stosowanie w tym zakresie przepisów Kodeksu celnego, jak i Ordynacji podatkowej.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok z 21 kwietnia 2004 r. sygn. akt GSK 61/04, wyrok z 28 kwietnia 2004 r. sygn. GSK 44/04).

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż w niniejszej sprawie organy celne wadliwie oceniły przeznaczenie towarów importowanych przez firmę A. M. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, szereg dowodów zgromadzonych w toku postępowania jednoznacznie pozwala na stwierdzenie, iż przedmiotem importu była odzież używana, sortowana i dezynfekowana. Wskazują na to przede wszystkim czynności dokonywane przez funkcjonariuszy celnych, którzy objęli towar procedurą dopuszczenia do obrotu, co znajduje swoje odzwierciedlenie w polu "J" zgłoszeń celnych SAD. Z zapisów dokonanych w tym polu wynika bowiem, iż w wyniku rewizji celnej (bądź częściowej rewizji celnej) stwierdzono odzież używaną (ewentualnie: "towar zgodny z fakturą"). Powyższego dowodzą również: opis towaru na fakturach importowych, deklaracje upoważnionej Agencji Celnej w zakresie oznaczenia towaru (pole 31 - opis towaru i pole 33 - kod towaru), orzeczenia sanitarne dotyczące odzieży używanej, stanowiące załączniki do przedmiotowych zgłoszeń celnych. Wskazać przy tym należy, że przedstawiciel importera – Agencja Celna "L." Spółka z o. o., dokonując zgłoszenia, jednoznacznie zadeklarowała, że przedmiotem importu jest odzież używana, dezynfekowana, sortowana. Zatem, stosownie do treści art. 85 § 1 Kodeksu celnego, zgodnie z którym należności celne przywozowe są wymagalne według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących, nie zachodzą żadne przesłanki do stwierdzenia, iż stan faktyczny w chwili dokonywania zgłoszenia celnego był inny od deklarowanego przez przedstawiciela skarżącej. Faktu tego nie podważają również przedłożone przez A. M. w toku postępowania sądowego dokumenty w postaci protokołów z kontroli przeprowadzonych w dniu [...] r. (za okres obejmujący rok 1997 i 1998 - do dnia [...] r.) oraz [...] i [...] r. (za okres od [...] r. do [...] r.) w firmie "F." przez Inspekcję Ochrony Środowiska Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, ponieważ nie dowodzą bezsprzecznie, iż opisywany w nich towar jest tożsamy z tym, który był przedmiotem importu w niniejszej sprawie.

Nie budzi również wątpliwości stanowisko Dyrektora Izby Celnej w kwestii nieuznania przedłożonych przez stronę świadectw pochodzenia.

Przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zm.) stanowi, iż pochodzenie towarów wymienionych w Wykazie nr 3 musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. Jednocześnie z treści § 13 ust. 1 tego aktu wynika, że jeżeli pochodzenie towaru przywożonego na polski obszar celny lub wywożonego z polskiego obszaru celnego musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia, dowodem pochodzenia towaru może być świadectwo pochodzenia, które spełnia łącznie następujące warunki:

1) zostało sporządzone przez organ upoważniony w danym kraju do wydawania świadectw pochodzenia oraz dający gwarancję rzetelności kontroli pochodzenia towarów,

2) zawiera dane niezbędne do identyfikacji towaru objętego świadectwem, w szczególności

a) dane nadawcy lub osoby wywożącej towar,

b) określenie rodzaju towaru,

c) masę brutto lub netto towaru; dane te mogą zostać zastąpione innymi, takimi jak ilość lub objętość, w wypadku gdy towar podczas transportu zmienia swoją masę, gdy jego masa nie może być określona lub gdy ilość lub objętość są danymi zwyczajowo identyfikującymi ten towar,

d) liczbę, rodzaj, znaki i numery opakowań; jeżeli towar jest przewożony luzem, należy umieścić na świadectwie odpowiednią adnotację,

3) poświadcza, że towar, którego świadectwo dotyczy, pochodzi z określonego kraju.

Zgodnie z ust. 2. § 13, świadectwo pochodzenia prawidłowo wystawione w kraju, z którego dokonano wywozu towaru, jest uznawane przez organ celny za dowód pochodzenia towaru.

Odzież używana, stanowiąca przedmiot obrotu towarowego z zagranicą w niniejszej sprawie jako objęta sekcją XI Taryfy została wymieniona w Wykazie nr 3 do ww. rozporządzenia, a zatem stosownie do § 11 ust. 1, jej pochodzenie dla zastosowania konwencyjnej stawki celnej musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż podczas dokonywania zgłoszeń celnych nie przedłożono funkcjonariuszom celnym świadectw pochodzenia towaru, w rubryce nr 44 przedmiotowych zgłoszeń celnych nie ma bowiem zapisu o załączonych świadectwach pochodzenia. Również w toku postępowania prowadzonego przed organem celnym pierwszej instancji skarżąca nie przedłożyła prawidłowych dowodów pochodzenia. Z kolei dostarczone przez stronę w trakcie postępowania odwoławczego świadectwa pochodzenia o numerach: [...], [...], [...], [...], nie spełniają wymogów określonych w § 13 ust. 1 cyt. rozporządzenia, albowiem nie wskazują jednoznacznie kraju, z którego pochodzi importowany towar. W rubryce nr 3 przedmiotowych dokumentów, zamiast przywołania nazwy kraju pochodzenia, znajduje się jedynie zapis odwołujący się do rubryki nr 6, w której wskazano Niemcy jako kraj, w którym towar został poddany takim czynnościom jak: zebranie, sortowanie, dezynfekowanie i przepakowanie. Z uwagi na powyższe, organ odwoławczy w piśmie z dnia [...] r. poinformował skarżącą o tym fakcie i wskazał na możliwość dokonania stosownej korekty. Jednakże strona nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia. Jakkolwiek w toku postępowania sądowego pełnomocnik strony przedłożył kserokopie świadectw pochodzenia o numerach [...], [...], [...] oraz [...], zawierające w rubryce nr 3 wskazanie jako kraju pochodzenia - "Europäische Gemeinschaft", nie może to jednak skutkować uznaniem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Przedłożone dokumenty zawierają bowiem zapis "wystawiono retrospektywnie", co oznacza, że zostały wystawione wstecznie, a nie ponownie (nie stanowią prawidłowo wystawionych przez upoważniony organ duplikatów oryginalnych świadectw, które zostały stracone, utracone lub zniszczone, o jakich mowa w § 13 ust. 3 ww. rozporządzenia). Dostarczone dokumenty są zatem nowymi dowodami w sprawie, nieistniejącymi w momencie wydawania zaskarżonej decyzji, w konsekwencji pozostają więc bez wpływu na zakres rozstrzygnięcia sądowego. Sąd bada bowiem legalność decyzji na dzień jej wydania.

Za nieuzasadniony uznać również należało podniesiony w uzupełnieniu skargi zarzut przedawnienia prawa do wydania przez organ celny decyzji uznającej zgłoszenia celne za nieprawidłowe. Weryfikacja przyjętego zgłoszenia celnego przez organ celny, o jakiej to weryfikacji mowa jest w art. 70 § 1 Kodeksu celnego, może bowiem nastąpić zarówno przed zwolnieniem towaru, jak i po dokonaniu tej czynności w ramach tzw. kontroli postimportowej (art. 83). Uznanie przez organ celny, że przyjęte zgłoszenie celne jest nieprawidłowe, nakłada na ten organ obowiązek wydania stosowanej decyzji, która jednakże nie może zostać wydana, jak wynika to z przepisu art. 65 § 5 Kodeksu celnego, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Jakkolwiek postępowanie celne, jak każde postępowanie administracyjne, jest postępowaniem dwuinstancyjnym, którego istotą jest dwukrotne rozpoznanie i rozstrzyganie tej samej sprawy, raz przez organ celny pierwszej instancji i powtórnie - w przypadku wniesienia odwołania - przez organ odwoławczy, to jednakże zarówno wykładnia językowa ostatnio wskazanego przepisu, jak i jego wykładnia celowościowa prowadzą do wniosku, że trzyletni termin do wydania decyzji weryfikującej zgłoszenie celne odnosi się wyłącznie do decyzji organu celnego pierwszej instancji. Zważywszy, że wydanie takiej decyzji nastąpić może nie tylko w wyniku postępowania wszczętego z urzędu, ale również na wniosek strony, przyjęcie tezy, iż trzyletni okres przedawnienia prawa do wydania decyzji odnosi się również do decyzji organu odwoławczego, prowadziłoby do sytuacji, w której strona na skutek dalszego upływu czasu (np. wobec przewlekłości postępowania odwoławczego) pozbawiona zostałaby możliwości skutecznej kontroli odwoławczej niekorzystnej dla siebie decyzji organu celnego pierwszej instancji podjętej przez upływem tego okresu. Jakkolwiek zakreślenie trzyletniego terminu do wydania decyzji weryfikującej przyjęte zgłoszenie celne ma niewątpliwie na celu usunięcie stanu niepewności, wynikającego z samej możliwości skorygowania takiego zgłoszenia, to jednakże cel ten osiągnięty już zostaje przez wydanie decyzji organu celnego pierwszej instancji, zaś pozostawanie w tym stanie nadal w wyniku złożenia odwołania jest konsekwencją swobodnego wyboru podmiotu nie godzącego się z tym rozstrzygnięciem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w składzie orzekający w rozpatrywanej sprawie, nie podziela w tym zakresie odmiennego zapatrywania leżącego u podstaw wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 maja 2004 r., o sygn. akt 3 I SA/Wr 4181/02, na które to zapatrywanie powołuje się strona skarżąca zarzucając przedawnienie prawa do wydania decyzji w tejże sprawie.

Zarzucane naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, w sprawie nie występuje, wobec czego skarga, jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).