Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 172/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy: article: art. 5b ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 14 ust. 1i, art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 24 ust. 5 pkt 4
journal: Dz.U. 2010 nr 51 poz 307
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia del. NSA Zbigniew Romała (sprawozdawca), Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 396/13 w sprawie ze skargi S. W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 12 lutego 2013 r. nr ITPB1/415-1214/12/MW w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną z dnia 12 lutego 2013 r. nr ITPB1/415-1214/12/MW, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz S. W. kwotę 777 (słownie: siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 396/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę S. W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 12 lutego 2013 r.

w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

S. W. wystąpiła do Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działającego z upoważnienia Ministra Finansów, o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych związanych z podjęciem uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego przez spółkę komandytowo-akcyjną - dalej jako "SKA".

Opisując zdarzenie przyszłe wnioskodawczyni podała, że będąc osobą fizyczną posiada akcje SKA, której walne zgromadzenie podejmie uchwałę

o podwyższeniu kapitału zakładowego ze środków własnych SKA przez emisję nowych akcji lub podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych akcji. Na ten cel zostaną przekazane środki zgromadzone na kapitale zapasowym z zysków SKA, pochodzące z tzw. agio emisyjnego z poprzednich emisji akcji. Akcje przydzielone (nabyte) w tym trybie nie wymagają objęcia, będą przysługiwały akcjonariuszom,

w tym wnioskodawczyni, w stosunku do ich udziałów w dotychczasowym kapitale zakładowym.

W związku z przedstawionym zdarzeniem przyszłym wnioskodawczyni zwróciła się z pytaniem, czy jako akcjonariusz SKA jest zobowiązana zapłacić podatek dochodowy od osób fizycznych, jeśli walne zgromadzenie SKA podejmie uchwałę o przekazaniu środków zgromadzonych na kapitale zapasowym na kapitał zakładowy SKA, a wnioskodawczyni zostaną przydzielone nowe akcje lub nastąpi podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych akcji?

Przedstawiając własne stanowisko w sprawie wnioskodawczyni powołała się na przepisy art. 8, art. 11 ust. 1, art. 14 ust. 1 i art. 24 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia

26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r.

poz. 361 ze zm.) - dalej jako "u.p.d.f.", wskazując, że dochód (przychód)

do opodatkowania powstaje jedynie na skutek podwyższenia kapitału zakładowego

w spółce będącej osobą prawną. Natomiast zgodnie z art. 8 i art. 125 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) - dalej jako "k.s.h.", i art. 331 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.), SKA jest jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną tak jak pozostałym spółkom osobowym. W związku z tym wnioskodawczyni uznała, że jako akcjonariusz SKA nie ma obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, jeśli walne zgromadzenie SKA podejmie uchwałę o przekazaniu środków zgromadzonych na kapitale zapasowym na kapitał zakładowy, a wnioskodawczyni zostaną przydzielone nowe akcje lub nastąpi podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych akcji, gdyż obowiązku takiego nie przewiduje u.p.d.f.

W interpretacji indywidualnej z dnia 12 lutego 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działający z upoważnienia Ministra Finansów, uznał stanowisko wnioskodawczyni: 1) za nieprawidłowe - w części dotyczącej podwyższenia kapitału zakładowego ze środków zgromadzonych na kapitale zapasowym pochodzących

z agio emisyjnego poprzez emisję nowych akcji, 2) za prawidłowe - w części dotyczącej podwyższenia kapitału zakładowego ze środków zgromadzonych

na kapitale zapasowym pochodzących z agio emisyjnego poprzez podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych akcji.

W uzasadnieniu organ administracji przytoczył treść art. 4 § 1 pkt 1, art. 125

i art. 147 § 1 k.s.h. oraz art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 27 ust. 1 i art. 24 ust. 5 pkt 4 u.p.d.f., stwierdzając, że na gruncie prawa podatkowego występują dwa różne stany wywołujące odmienne skutki podatkowe, w zależności od tego,

czy podwyższenie kapitału zakładowego ze środków własnych SKA następuje przez podniesienie wartości nominalnej dotychczasowych akcji, czy też przez emisję nowych akcji.

Zdaniem Ministra Finansów, w świetle ww. przepisów nie ma podstaw,

aby podwyższenie kapitału zakładowego w SKA w drodze podwyższenia wartości nominalnej dotychczas posiadanych akcji kwalifikować jako przychód otrzymany, postawiony do dyspozycji lub należny. Nie ma tutaj bowiem świadczenia, jakie powstaje po stronie akcjonariusza, lecz wyłączenie wzrost wartości akcji, jakie były już w jego posiadaniu. Organ podkreślił, że wzrost wartości papierów wartościowych w czasie ich posiadania przez właściciela nie skutkuje jeszcze sam w sobie powstaniem przychodu, jeżeli nie towarzyszą mu kolejne operacje na tych papierach wartościowych. W następstwie podwyższenia wartości nominalnej akcji SKA, jej akcjonariusz nie uzyskuje przychodu. Zdarzenie to nie powoduje otrzymania ani postawienia do dyspozycji podatnika pieniędzy, wartości pieniężnych oraz świadczeń w naturze lub innych nieodpłatnych świadczeń, zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.d.f., przychodu należnego lub przychodu z tytułu kapitałów pieniężnych, w tym z udziału

w zyskach osób prawnych. Biorąc powyższe pod uwagę Minister Finansów uznał stanowisko wnioskodawczyni w tym zakresie za prawidłowe.

Organ interpretacyjny nie podzielił natomiast stanowiska wnioskodawczyni

w zakresie podwyższenia kapitału zakładowego w SKA przez emisję nowych akcji.

W tej sytuacji, w majątku akcjonariusza pojawia się zmaterializowane, realne

i rzeczywiste przysporzenie w postaci nowych akcji, których przed podwyższeniem kapitału zakładowego w SKA nie miał. Przysporzenie to pochodzi w całości z majątku SKA. Nadwyżka ponad wartość nominalną akcji dotąd posiadanych (tzw. agio),

nie jest majątkiem akcjonariusza, lecz majątkiem spółki. Zatem w sytuacji, gdy

w następstwie przeznaczenia środków własnych z kapitału zapasowego SKA na jej kapitał zakładowy dochodzi do emisji nowych akcji celem przekazania ich nieodpłatnie dotychczasowym akcjonariuszom, akcjonariusz otrzymuje od spółki świadczenie, stąd przychód w wysokości odpowiadającej przypadającej na akcjonariusza części wartości środków przeznaczonych na podwyższenie kapitału zakładowego należy potraktować jako przychód z tytułu udziału w SKA, a zatem akcjonariusz uzyskuje przychód z działalności gospodarczej. Skutki otrzymania takich akcji będą identyczne jak gdyby akcjonariusz otrzymał ze spółki dywidendę, tyle że w formie rzeczowej. Efektem uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego ze środków spółki będzie przydzielenie akcjonariuszom akcji, które już nie będą wymagać objęcia. Część majątku spółki zostanie zatem przekazana akcjonariuszom w tej formie.

Po bezskutecznym wezwaniu organu administracji do usunięcia naruszenia prawa S. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy - dalej jako "WSA w Bydgoszczy", domagając się uchylenia wydanej interpretacji indywidualnej oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej interpretacji zarzucono naruszenie:

1) art. 8 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 11 i art. 14 ust. 1 u.p.d.f., przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w opisanym zdarzeniu przyszłym

i w konsekwencji uznanie, że otrzymanie przez akcjonariusza SKA akcji nowej emisji w następstwie podwyższenia kapitału zakładowego należy traktować jako przychód z tytułu uczestnictwa skarżącej w SKA, który podlega opodatkowaniu jako przychód z działalności gospodarczej;

2) art. 120 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14h oraz art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), przez dokonanie rozszerzającej interpretacji przepisów prawa podatkowego i uznanie, że po stronie skarżącej - jako akcjonariusza SKA, opodatkowaniu będzie podlegało otrzymanie akcji nowej emisji, w następstwie podwyższenia kapitału zakładowego SKA. Zarzucono, że w tym zakresie wykładnia dokonana przez Ministra Finansów narusza zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, także przez wydanie odmiennych interpretacji dotyczących takiego samego zdarzenia przyszłego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że emisja nowych akcji - celem nieodpłatnego przekazania dotychczasowym akcjonariuszom - nie powoduje powstania przychodu w wysokości odpowiadającej przypadającej na akcjonariusza części wartości środków przeznaczonych na podwyższenie kapitału zakładowego (zapewne równe wartości nominalnej otrzymanych akcji). Jest to neutralny podatkowo transfer składników majątku pomiędzy spółką osobową a jej wspólnikiem. A zatem, skoro sam aport (wkład niepieniężny) do SKA i objęcie akcji w zamian za aport nie wiąże się z obowiązkiem zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, również późniejsze przekazanie na kapitał zakładowy wartości otrzymanych przez SKA wskutek aportu nie może podlegać opodatkowaniu. Gdyby zgodzić się z argumentacją Ministra Finansów, czynność podwyższenia kapitału zakładowego SKA, w zależności od formy, w jakiej jest przeprowadzana (podwyższenie wartości istniejących akcji bądź emisja nowych) miałaby inne konsekwencje podatkowe. Nie ma jednak znaczenia, czy w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego nastąpi emisja nowych akcji, czy podwyższenie wartości nominalnej już istniejących akcji. Efektem podwyższenia kapitału zakładowego jest zwiększenie jego wartości. Zaakcentowano, że skoro w przypadku podwyższenia kapitału zakładowego SKA przez podwyższenie wartości nominalnej dotychczas posiadanych akcji nie powstaje przychód do opodatkowania, bo takiego obowiązku nie przewiduje u.p.d.f., również gdy przy podwyższeniu kapitału zakładowego SKA zostaną wyemitowane nowe akcje SKA, nie ma podstawy prawnej do powstanie obowiązku podatkowego.

Za chybioną skarżąca uznała argumentację Ministra Finansów, jakoby otrzymała przysporzenie majątkowe - powiększyły się jej aktywa. Wskazano,

że majątek akcjonariusza w postaci akcji SKA nie może ulec zwiększeniu wskutek nowej emisji ze środków własnych, gdyż wartość rynkowa akcji w SKA jest pochodną wartości rynkowej SKA, i nie jest możliwe, aby operacja przeksięgowania części kapitału zapasowego na kapitał zakładowy zwiększyła rynkową wartość SKA. Zdaniem strony skarżącej, tryb podwyższenia kapitału zakładowego nie powinien rodzić u akcjonariuszy skutków podatkowych. Ustawodawca nie wprowadził norm pozwalających określić wysokość przychodu opodatkowanego uzyskanego przez akcjonariusza SKA, gdy walne zgromadzenie SKA podejmie uchwałę o przekazaniu środków zgromadzonych na kapitale zapasowym na kapitał zakładowy SKA,

a skarżącym zostaną przydzielone nowe akcje lub nastąpi podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych akcji.

Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, działający z upoważnienia Ministra Finansów, w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 396/13 WSA w Bydgoszczy oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji odwołał się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego - dalej jako "NSA", z dnia 20 maja 2013 r. sygn. akt II FPS 6/12, w której sformułowano dwie tezy: 1) przychód (dochód) osoby fizycznej, będącej akcjonariuszem SKA, stosownie do art. 5b ust. 2 u.p.d.f., jest przychodem

z pozarolniczej działalności gospodarczej, 2) w świetle art. 44 ust. 1 pkt 1 u.p.d.f. osoba fizyczna, będąca akcjonariuszem SKA, ma jako podatnik obowiązek odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych dopiero w dacie powstania przychodu, którą w myśl art. 14 ust. 1i tej ustawy jest dzień wypłaty dywidendy.

Zdaniem WSA w Bydgoszczy, powyższe oznacza, że na opodatkowanie ma wpływ sposób, w jaki następuje podwyższenie kapitału zakładowego spółki SKA.

A zatem, dwa różne stany, służące podwyższeniu kapitału zakładowemu, wywołują odmienne skutki podatkowe. Z analizy przepisów art. 5b ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 14 ust. 1 u.p.d.f. Sąd wyprowadził wniosek, że w przypadku, gdy

w następstwie przekazania środków z kapitału zapasowego SKA na kapitał zakładowy tej spółki dochodzi do podwyższenia wartości nominalnej posiadanych akcji nie powstaje przychód do opodatkowania w rozumieniu przepisów u.p.d.f. Natomiast w przypadku, gdy w następstwie przekazania środków z kapitału zapasowego na kapitał zakładowy ww. spółki dochodzi do emisji akcji, celem przekazania ich nieodpłatnie dotychczasowym akcjonariuszom, u akcjonariusza SKA powstanie przychód w wysokości odpowiadającej przypadającej na niego części wartości środków przeznaczonych na podwyższenie kapitału zakładowego (de facto wartości nominalnej otrzymanych akcji), który należy potraktować jako przychód

z tytułu udziału w SKA, tj. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w majątku akcjonariusza pojawia się realne i rzeczywiste przysporzenie w postaci nowych akcji, których przed podwyższeniem kapitału zakładowego w SKA nie miał. Przysporzenie to pochodzi w całości z majątku spółki, którego akcjonariusz nie opodatkował. Zatem dochodzi tu do sytuacji, gdy środki z kapitału zapasowego lub z zysków, czy z agio emisyjnego przechodzą na akcjonariusza i są przychodem z tytułu udziału w spółce SKA. Sąd wskazał, że pojawiają się poglądy, w myśl których, skutki otrzymania takich akcji należy traktować identycznie jak gdyby akcjonariusz otrzymał ze spółki dywidendę, tylko w formie nowych akcji.

Reasumując WSA w Bydgoszczy stwierdził, ze przyznanie akcjonariuszom nowych akcji pochodzących ze środków zgromadzonych na kapitale zapasowym

(w tym także pochodzących z agio emisyjnego powstałego przy poprzednich emisjach akcji), należy potraktować na równi z przyznaniem im dywidendy w formie rzeczowej nowych akcji i zaliczyć ją do przychodu z działalności gospodarczej,

o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.f. i opodatkować. W wyniku podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego ze środków spółki (z kapitału zapasowego) poprzez przyznanie akcjonariuszom nowych akcji dojdzie bowiem do przekazania części majątku spółki akcjonariuszom. Wysokość przychodu z tego tytułu będzie stanowić przypadający na akcjonariusza udział w środkach przeznaczonych na podwyższenie kapitału.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiodła S. W., reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego D. D., wnosząc o uchylenie go w całości i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 1,

art. 14 ust. 1 i art. 14 ust. 1i u.p.d.f. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegającą na uznaniu, że otrzymanie przez akcjonariusza SKA akcji nowej emisji w następstwie podwyższenia kapitału zakładowego należy potraktować jako przychód z tytułu uczestnictwa skarżącej w SKA, który podlega opodatkowaniu jako przychód z działalności gospodarczej.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie błędnego uzasadnienia, niezawierającego podstawy prawnej dla twierdzenia, że wydanie akcji obecnym akcjonariuszom w ramach podwyższenia kapitału zakładowego z własnych środków spółki winno być uznane w pierwszej kolejności jako dywidenda rzeczowa oraz w następstwie, że wydanie przedmiotowych akcji skutkować będzie uzyskaniem przez akcjonariuszy przychodu;

2. art. 146 § 1 oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji,

gdy obowiązkiem Sądu było uchylenie interpretacji, która w sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego, z uwagi na brak jakiejkolwiek reguły wskazującej, że w przypadku kapitalizacji zysków zgromadzonych na kapitale zapasowym SKA powstaje z tego tytułu przychód dla akcjonariuszy, oraz bezpodstawne przyjęcie, że w analizowanym zdarzeniu przyszłym doszło do wypłaty dywidendy rzeczowej, mimo że opis zdarzenia przyszłego nie dawał do tego podstaw.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podtrzymano stanowisko zaprezentowane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej i w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Zaakcentowano, że ustawodawca w u.p.d.f. wyraźnie wskazał sytuację, kiedy podwyższenie kapitału zakładowego jest przychodem podlegającym opodatkowaniu. Zostało to dokonane w przepisie art. 24 ust. 5 pkt 4 tej ustawy, który stanowi,

że dochodem (przychodem) z udziału w zyskach osób prawnych jest dochód (przychód) faktycznie uzyskany z tego udziału, w tym także dochód przeznaczony na podwyższenie kapitału zakładowego. A zatem, ustawodawca zawęził stosowanie przepisu art. 24 ust. 5 pkt 4 u.p.d.f. wyłącznie do spółek kapitałowych. Przepis ten nie dotyczy zatem spółek osobowych, którą niewątpliwie jest SKA. W związku z czym,

w sytuacji istnienia takiego ograniczenia, w u.p.d.f. nie zostało uregulowane opodatkowanie podatkiem dochodowym od osób fizycznych podwyższenie kapitału zakładowego, w sytuacji gdy walne zgromadzenie SKA podejmie uchwałę

o przekazaniu środków zgromadzonych na kapitale zapasowym na kapitał zakładowy SKA a akcjonariuszom zostaną przydzielone nowe akcje. Wobec powyższego dozwolone przepisami k.s.h. podwyższenie kapitału zakładowego z kapitału zapasowego wyklucza zastosowanie przepisu art. 24 ust. 5 pkt 4 u.p.d.f.,

w przypadku, gdy uchwała w tym przedmiocie dotyczy spółki osobowej.

Autorka skargi kasacyjnej zarzuciła, że odmienne stanowisko Sądu pierwszej instancji w powyższym zakresie nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa, jak również w orzecznictwie. Podkreślono, że interpretacja przedstawiona przez WSA w Bydgoszczy jest niezgodna z uchwałą NSA z dnia 20 maja 2013 r. sygn. akt II FPS 6/12, w której wyrażono pogląd, że datą powstania obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych dla osoby fizycznej, będącej akcjonariuszem SKA, w myśl art. 14 ust. 1i u.p.d.f., jest dzień faktycznego otrzymania dywidendy. Dopiero wówczas dywidenda będzie w sensie ekonomicznym przysporzeniem majątkowym dla akcjonariusza SKA. Od momentu faktycznego otrzymania dywidendy przychód z tytułu udziału w zysku (art. 8 ust. 1 u.p.d.f.) staje się przychodem ze źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 3, jako należny

w rozumieniu przepisu art. 14 ust. 1 i stanowi podstawę do wyliczenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zdaniem autorki skargi kasacyjnej, w świetle powyższej uchwały nie można - jak czyni to Sąd pierwszej instancji - uznać, że w sytuacji podwyższenia kapitału zakładowego SKA z kapitału zapasowego i podjęcia uchwały przez walne zgromadzenie SKA o emisji nowych akcji, akcjonariusz osiągnie z tego tytułu przychód w postaci dywidendy rzeczowej. Podkreślono, że moment uzyskania dochodu z akcji (dywidendy) nie jest tożsamy z momentem objęcia nowych akcji

w ramach podwyższenia kapitału zakładowego. Cechą charakterystyczną papierów wartościowych, jakimi są akcje SKA, jest bowiem to, że generują dochód

w przyszłości. Może to odbywać się w postaci dywidendy, czy też w przypadku odpłatnego zbycia, w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na nabycie akcji. Wskazano również, że wydanie akcji nowej emisji nie stanowi kwoty należnej w rozumieniu art. 14 ust. 1 u.p.d.f. Przychód w sytuacji wydania akcji w ramach nowej emisji ma jedynie charakter potencjalny i aktualizuje się jedynie w przypadku ewentualnego odpłatnego zbycia lub faktycznej wypłaty dywidendy przyznanej przez walne zgromadzenie akcjonariuszy.

Za nietrafną uznano również argumentację WSA w Bydgoszczy, jakoby strona w przedmiotowej sprawie otrzymała przychód, tj. powiększyły się jej aktywa. Wskazano, że majątek akcjonariusza w postaci akcji SKA nie może ulec zwiększeniu wskutek nowej emisji ze środków własnych. Jest to wręcz niemożliwe. Wartość rynkowa akcji w SKA jest prostą pochodną wartości rynkowej SKA. Nie jest możliwa taka sytuacja, aby sama operacja przeksięgowania części kapitału zapasowego na kapitał zakładowy zwiększyła rynkową wartość SKA. SKA jest nadal tyle samo warta, przed i po omawianej kapitalizacji, co więcej - także suma bilansowa oraz kapitały własne pozostają bez zmian. Mamy tu do czynienia wyłącznie z zapisami księgowymi, a nie z realną transakcją, która skutkowałaby powiększeniem majątku strony, a tym samym powstaniem u niej przychodu do opodatkowania.

Końcowo stwierdzono, że przychodem z udziału akcjonariusza SKA, będącego osobą fizyczną, jest wyłącznie dywidenda (tak NSA w wyroku z dnia

19 grudnia 2012 r. sygn. akt II FSK 902/10). Skoro w rozpoznawanym stanie faktycznym nie dochodzi do wypłaty dywidendy, nie powstaje również przychód do opodatkowania. Na potwierdzenie słuszności zaprezentowanego stanowiska strona skarżąca przywołała szereg wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych.

Minister Finansów nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi

na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że istotne w sprawie jest uwzględnienie argumentacji zawartej w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2013 r. sygn. akt II FPS 6/12 (ONSAiWSA 2013/5/77). Do treści tej uchwały odwołała się również autorka skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie, zgadzając się

z ważkością tej uchwały i będąc nią związany z mocy art. 269 § 1 P.p.s.a., wskazuje na nietrafność stanowiska Sądu pierwszej instancji, będącego efektem wyprowadzenia z niej wniosków nieadekwatnych do okoliczności faktycznych i stanu prawnego sprawy.

We wskazanej uchwale wskazano, że dochody uzyskiwane przez wspólnika

w spółce, w tym w SKA, należy kwalifikować do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.f.), na co wskazuje treść przepisów art. 5b ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 3, a także art. 17 ust. 1 pkt 4

i art. 30a ust. 1 pkt 4 u.p.d.f. Przepis art. 5b ust. 2 tej ustawy wprowadza zasadę, zgodnie z którą przychody wspólnika będącego osobą fizyczną z udziału w każdej spółce nieposiadającej osobowości prawnej, bez względu na jej rodzaj (a więc także SKA) są przychodami z pozarolniczej działalności gospodarczej. Przy czym pod pojęciem wspólnika ustawodawca rozumie wszystkich udziałowców każdej spółki osobowej, w tym komplementariusza i akcjonariusza SKA. Zasada ta w jakimkolwiek przepisie u.p.d.f. nie jest ograniczana ani modyfikowana.

Potwierdzeniem na gruncie wykładni systemowej wewnętrznej, że dochód akcjonariusza SKA powinien być opodatkowany na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.f., jest uregulowanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, odczytywane

w sposób prawidłowy, czyli bez pominięcia jakiegokolwiek fragmentu tego przepisu. Zgodnie z nim, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się m.in. dywidendy

i inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, których podstawą uzyskania są udziały (akcje) w spółce mającej osobowość prawną lub spółdzielni. Natomiast w myśl art. 30a ust. 1 pkt 4 u.p.d.f., od uzyskanych dochodów (przychodów) z dywidend i innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych pobiera się 19% zryczałtowany podatek dochodowy, z zastrzeżeniem

art. 52a. Dywidendy wypłacane przez SKA nie są jednak dywidendami, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 30a ust. 1 pkt 4 u.p.d.f., bowiem te odnoszą się wyłącznie do osób prawnych. Ponieważ SKA nie jest osobą prawną, stąd a contrario akcjonariusze będący osobami fizycznymi nie mogą uzyskiwać z niej dochodu

w postaci dywidend, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 30a ust. 1 pkt 4 u.p.d.f. Cecha osobowa SKA przesądza więc o niemożności zaklasyfikowania przychodów akcjonariusza takiej spółki do źródła "kapitały pieniężne i prawa majątkowe", o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f., bowiem z brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 30a ust. 1 pkt 4 tej ustawy wynika, że dotyczą one przychodów

z dywidend i innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, a nie spółek osobowych, pozbawionych osobowości prawnej.

Poszerzony skład NSA zwrócił także uwagę na charakter prawny SKA wynikający z przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Akcjonariusz w SKA ma status kapitałowy, tzn. jest inwestorem pasywnym, uczestniczącym w działalności spółki poprzez wniesienie kapitału, a nie zaangażowanie osobiste, co przejawia się

w wyłączeniu możliwości prowadzenia przez akcjonariusza spraw spółki oraz nieponoszeniu odpowiedzialności osobistej za zobowiązania spółki. Stąd też,

z gospodarczego punktu widzenia, partycypowanie akcjonariusza w SKA jest działalnością inwestycyjną, a nie operacyjną, a jego przychód z tytułu udziału

w spółce jest związany wyłącznie z wypłatą dywidendy, a nie bieżącą działalnością spółki.

Orzecznictwo sądowe odwołując się do treści cytowanej uchwały uznaje,

że przychodem akcjonariusza SKA jest wyłącznie dywidenda, zaliczana do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.f.). Datą powstania przychodu akcjonariusza SKA jest natomiast - stosownie do art. 14 ust. 1 u.p.d.f. - dzień wypłaty dywidendy (przykładowo wyrok NSA z dnia 5 września 2014 r. sygn. akt II FSK 2503/12, LEX nr 1572522).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w przypadku gdy walne zgromadzenie SKA podejmie uchwałę o przekazaniu środków zgromadzonych na kapitale zapasowym na kapitał zakładowy SKA i w związku z tym wnioskodawcy zostaną przydzielone nowe akcje, uzyska on przychód z tytułu udziału w SKA, rodzaj dywidendy rzeczowej (w formie akcji), ze źródła przychodu określonego w art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.f., który to przychód powinien być opodatkowany.

Stanowisko takie jest nieprawidłowe. Na uwzględnienie zasługują więc zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 8

ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 1, art. 14 ust. 1 i art. 14 ust. 1i u.p.d.f.

Autorka skargi kasacyjnej na poparcie swojej argumentacji odwołała się do szeregu orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Należy zauważyć,

że także NSA (np. w wyrokach z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FSK 3243/13, LEX nr 1454867, i sygn. akt II FSK 3169/13, LEX nr 1485438) wskazywał,

że przyznanie akcji SKA, w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego ze środków własnych, nie jest zdarzeniem, na skutek którego po stronie akcjonariusza powstaje przychód w rozumieniu art. 11 u.p.d.f., albowiem w wyniku przydzielenia nowo wyemitowanych akcji przysporzenie po stronie akcjonariusza jest jedynie potencjalne - uzależnione od podjęcia przez komplementariuszy uchwały o wypłacie zysku akcjonariuszom, albo zbycia akcji przez akcjonariusza.

Zgodnie z art. 126 § 1 pkt 2 k.s.h. w zakresie stosunku prawnego akcjonariuszy w SKA stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółki akcyjnej. Konsekwencją tej regulacji jest to, że na podstawie art. 347 § 1 w zw. z art. 126 § 1 pkt 2 k.s.h. prawo do udziału w zysku akcjonariusza spółki powstaje dopiero z chwilą jego przeznaczenia przez zgromadzenie wspólników do wypłaty akcjonariuszom. Przyjąć należy, że akcjonariuszowi SKA, stosownie do art. 146 § 2 pkt 2 ww. ustawy, przysługuje zysk ze spółki tylko wtedy, gdy komplementariusze podejmą uchwałę

o jego podziale. Wcześniej akcjonariusz nie ma skutecznego roszczenia o jego wypłatę. Z tą chwilą (a więc dopiero po spełnieniu określonych w k.s.h. przesłanek) akcjonariusz nabywa wierzytelność o wypłatę należnej mu części zysku (dywidendy). Jednocześnie wskazać należy, że prawo do udziału w zysku jest podstawowym prawem majątkowym przysługującym akcjonariuszowi SKA, jednakże prawo to należy odróżnić od wierzytelności i opartego na nim roszczenia akcjonariusza wobec spółki o wypłatę przypadającej mu części zysku przeznaczonego do podziału.

Ze stanu faktycznego wniosku wynika, że uchwała - jeśli walne zgromadzenie spółki SKA ją podejmie - dotyczyć będzie przekazania środków zgromadzonych na kapitale zapasowym na kapitał zakładowy. Na ten cel zostaną przekazane zgromadzone przez SKA zyski, w tym zyski z lat ubiegłych. Wobec zakazu rozszerzania bądź modyfikowania stanu faktycznego przedstawionego we wniosku

o interpretację, w sposób oczywisty nie można przyjąć, że uchwała taka dotyczyć będzie podziału wypracowanego przez spółkę zysku z tej działalności i wypłaty dywidendy.

Datą powstania obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych dla osoby fizycznej, będącej akcjonariuszem SKA, w myśl art. 14 ust. 1i u.p.d.f. jest dzień faktycznego otrzymania dywidendy. Dopiero wówczas dywidenda będzie niewątpliwie w sensie ekonomicznym przysporzeniem majątkowym dla akcjonariusza SKA. Od tego czasu przychód z tytułu udziału w zysku (art. 8 ust. 1 u.p.d.f.) staje się przychodem ze źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 3, jako należny w rozumieniu art. 14 ust. 1 u.p.d.f., stanowi podstawę przychodu do wyliczenia zobowiązania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. W konsekwencji powyższego nie można w sposób uprawniony twierdzić, że przychód ten w postaci dywidendy (rzeczowej w formie akcji) powstaje

z momentem przydzielenia akcjonariuszom akcji z nowej emisji. Moment uzyskania dochodu z akcji (dywidendy) nie jest tożsamy z momentem ich nabycia bez względu na formę tego nabycia (w tym przypadku przydzielenia nowych akcji w ramach podwyższenia kapitału zakładowego). Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje, jest to, że generują dochód w przyszłości, tj. w postaci dywidendy, czy też

- w przypadku ich odpłatnego zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem

ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na nabycie akcji.

W momencie zaś przydzielenia akcji nowej emisji na warunkach określonych w stanie faktycznym sprawy przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje akcjonariusz, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest potencjalne.

Natomiast stanowisko WSA w Bydgoszczy prowadzi do opodatkowania przychodów, których skarżąca nie tylko nie otrzymała faktycznie, nie są też należne, ponieważ nie powstało prawo do dochodzenia ich od spółki. Zasadne jest zatem stwierdzenie, że w przypadku przydzielenia akcji z nowej emisji w związku

z podwyższeniem kapitału zakładowego po stronie akcjonariusza nie powstaje przychód z udziału w spółce niebędącej osobą prawną stosownie do art. 8 ust. 1

i art. 11 ust. 1 u.p.d.f. Dlatego, że przypadającego na tego akcjonariusza udziału

w środkach przeznaczonych na podwyższenie kapitału zakładowego SKA, odpowiadającego wartości nominalnej otrzymanych akcji, nie można rozumieć jako kwoty należnej w rozumieniu art. 14 ust. 1 u.p.d.f.

W świetle powyższych rozważań brak jest zatem podstaw do przyjęcia,

że przyznanie akcjonariuszom akcji można uznać za rodzaj dywidendy rzeczowej,

a tym samym za przychód z udziału w SKA.

Jednocześnie należy zauważyć, że ustawodawca w u.p.d.f. wyraźnie wskazał sytuację, kiedy podwyższenie kapitału zakładowego jest przychodem podlegającym opodatkowaniu. Uczynił to w art. 24 ust. 5 pkt 4 u.p.d.f. stanowiąc, że dochodem (przychodem) z udziału w zyskach osób prawnych jest dochód (przychód) faktycznie uzyskany z tego udziału, w tym także dochód przeznaczony na podwyższenie kapitału zakładowego. Ustawodawca zawęził zatem stosowanie art. 24 ust. 5 pkt 4 u.p.d.f. wyłącznie do spółek kapitałowych. W przypadku takiego zawężonego stosowania ww. przepisu należy zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej,

że w u.p.d.f. nie zostało uregulowane opodatkowanie podatkiem dochodowym od osób fizycznych podwyższenie kapitału zakładowego, w sytuacji gdy walne zgromadzenie SKA podejmie uchwałę o przekazaniu środków zgromadzonych na kapitale zapasowym na kapitał zakładowy SKA, a akcjonariuszowi zostaną przydzielone nowe akcje lub nastąpi podwyższenie wartości nominalnej dotychczasowych akcji. Wobec tego dozwolone przepisami k.s.h. podwyższenie kapitału zakładowego z kapitału zapasowego wyklucza zastosowanie przepisu

art. 24 ust. 5 pkt 4 u.p.d.f., w przypadku, gdy uchwała w tym przedmiocie dotyczy spółki osobowej.

W związku z powyższym, ponieważ nie stwierdzono naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny działając

na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę uchylił na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. zaskarżoną interpretację. Wydając interpretację indywidualną ponownie Minister Finansów, zgodnie z art. 153

w zw. z art. 193 P.p.s.a., będzie zobowiązany do zastosowania oceny prawnej dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym rozstrzygnięciu.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od organu administracji na rzecz strony skarżącej orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2-4 oraz § 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego

w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego

z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).[pic]