Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1536/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 a
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 188 w zw z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost- Durchowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia - Rybak po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 816/15 w sprawie ze skargi I.C., M. C. i Z.C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. prostuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 816/15 w ten sposób, że w rubrum wyroku w miejsce nazwiska: "C." wpisać " C.", 2. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz I.C. kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 816/15 oddalił skargę I. C., M. C. i Z. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne sprawy.

I. C., Z. C. i M. C. wnioskiem z dnia [...] listopada 2014 r. wystąpiły do Wojewody [...] o stwierdzenie, że nieruchomości ziemskie majątku ziemskiego [...], gmina [...], nie podlegały działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r. nr 3 poz. 13 ze zm. – dalej jako "dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej").

Postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia, że ww. nieruchomości nie podlegały działaniu przepisu art. 2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu wyjaśnił, że I. C. składała już wnioski w przedmiotowej sprawie - z dnia [...] czerwca 2007r. i z dnia [...] października 2009r. Wszczęte w ich wyniku postępowania administracyjne zostały umorzone decyzją z dnia [...] marca 2010 r. w sprawie zespołu dworsko-parkowego majątku [...], gmina [...], natomiast decyzją z [...] kwietnia 2010r. w sprawie majątków ziemskich [...] gm. [...],[...] gm. [...],[...] gm. [...]. Umarzając te postępowania organ powoływał się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt P 107/08, że do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne, a nie organy administracji. Wojewoda [...] wskazał ponadto, że kwestia podpadania ww. nieruchomości pod działanie dekretu była przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym. Z treści wyroków Sądu Okręgowego w [...] (wyrok z dnia [...] lipca 2009 r. sygn. akt [...]), Sądu Apelacyjnego w [...] (wyrok z dnia [...] stycznia 2011 r. sygn. akt [...]) oraz Sądu Najwyższego (wyrok z dnia [...] września 2013 r. sygn. akt [...]) wynika, że zespół dworsko-parkowy składający się z dworu i parku, stanowiący część dawnego majątku [...], a obecnie część "nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]" nie przeszedł na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

I. C., Z. C. oraz M. C. wniosły na powyższe postanowienie zażalenie wskazując jakie dokumenty organ powinien uwzględnić przy wydawaniu rozstrzygnięcia oraz kwestionując zasadność powołania stanowiska Trybunału Konstytucyjnego.

Po rozpatrzeniu zażalenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy wskazując, że skoro przedmiotowa sprawa została już rozstrzygnięta prawomocnie przez sąd powszechny, to organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że rozpoznawanie sprawy po raz kolejny przez organ administracji byłoby nieuprawnione i na podstawie art. 61 a § 1 Kpa odmówił wszczęcia tego postępowania. W ocenie organu odwoławczego poza sporem pozostaje okoliczność, że gdy dojdzie do takiej sytuacji jak w niniejszej sprawie tj. uregulowania określonych kwestii orzeczeniem sądu powszechnego - wyłączona już jest możliwość dokonywania w tym, osądzonym obszarze, innych ustaleń przez organ administracji. Nie jest bowiem możliwe w postępowaniu administracyjnym dokonywanie ustaleń odmiennych niż uczynił to sąd w postępowaniu cywilnym. W przeciwnym razie doszłoby, zdaniem organu, do weryfikacji prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie nie może być zatem prowadzone, a skoro tak - to odmowa wszczęcia postępowania przez organ pierwszej instancji była zasadna.

I. C., Z. C. i M. C. w zakreślonym terminie wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze powołały się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2012 r. sygn. akt I OPS 2/12, w której NSA stwierdził, że "stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu, o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenie nieważności decyzji zależnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa". Wskazały ponadto, że ich zdaniem Wojewoda [...] zbyt pochopnie powołał się na opinię Trybunału Konstytucyjnego, która nie jest aktem normatywnym. Powołały się przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OPS 3/10, która precyzuje, że Trybunał wydał jedynie opinię. Wskazały, że powoływanie się przez organ na fakt wydania decyzji ostatecznej umarzającej postępowanie jest w ich ocenie naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ od czasu wydania tej decyzji zaszły nowe okoliczności (nowe dowody) umożliwiające "dokonanie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie". Skarżące wskazały ponadto, że wyroki sądów powszechnych nie są wiążące przy wydawaniu decyzji administracyjnych. Wyjaśniły jednocześnie, że wszystkie procesy cywilne w niniejszej sprawie zostały rozstrzygnięte na ich niekorzyść. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiły szereg zarzutów na poparcie swojego stanowiska w sprawie.

Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia [...] września 2015 r. skarżące uzupełniły swoją skargę wskazując na art. 36 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przywołując uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OPS 3/14 a także uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015r. sygn. akt SK 26/14.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że z akt sprawy wynika, że kwestia dotycząca podpadania dawnego majątku [...] pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej była już przedmiotem postępowania przed sądami powszechnymi. Wyrokiem z [...] stycznia 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] oddalił powództwo I. C. i Z. C. w przedmiocie podpadania przedmiotowych nieruchomości pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na skutek złożonej apelacji od tego wyroku, Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z [...] maja 2012 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w [...] w punkcie 1. o tyle, że ustalił, że zespół dworsko-parkowy składający się z dworu i parku, stanowiący część dawnego majątku [...], a obecnie część nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w [...]prowadzi księgę wieczystą nr [...] nie przeszedł na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyrokiem z [...] września 2013 r. Sąd Najwyższy oddalił skargi kasacyjne od ww. wyroku Sądu Apelacyjnego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższe oznacza, że sprawa dotycząca kwestii podpadania omawianej nieruchomości pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej została już prawomocnie osądzona. Występuje tu tożsamość sprawy tak pod względem przedmiotowym, jak i podmiotowym. W konsekwencji brak jest podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w tym zakresie przez jakikolwiek sąd czy organ administracji. Wbrew bowiem stanowisku skarżących wyroki sądów powszechnych są wiążące zarówno dla organów administracji publicznej jak i dla innych sądów, w tym również sądów administracyjnych. Prowadzenie zaś przez organy postępowania w sprawie, w której wydany został już prawomocny wyrok prowadziłoby do naruszenia zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) i stanowiłoby naruszenie prawa, mogące stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności takiego rozstrzygnięcia (art. 156 § 1 pkt 3 Kpa).

Za uzasadnione zatem, w ocenie Sądu pierwszej instancji uznać należało stanowisko organów obu instancji wyrażone w zaskarżonych rozstrzygnięciach. Żądanie bowiem wydania decyzji w sprawie już rozstrzygniętej skutkuje odmową wszczęcia postępowania nieważnościowego na podstawie art. 61a § 1 Kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał ponadto, że choć jak słusznie podniosły skarżące Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10 uznał, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to nie oznacza jednak, że wydane w tej sprawie wyroki sądów powszechnych nie mają mocy wiążącej.

Odnosząc się do kwestii odnalezienia nowych dowodów w sprawie Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że okoliczność ta może być ewentualnie przesłanką do wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem sądu powszechnego, a nie do wszczęcia postępowania administracyjnego o stwierdzenie, że nieruchomości ziemskie majątku ziemskiego [...], nie podlegały działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły I. C., Małgorzata M. C. i Z. C. reprezentowane przez adw. J. T.. W skardze zaskarżonemu wyrokowi zarzuciły naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, to jest:

- art. 61a § 1 Kpa przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, albowiem zakres rozstrzygnięcia w procesie ustalającym z art. 189 K.p.c. jest różny od zakresu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, a co za tym idzie nie jest objęty powagą rzeczy osądzonej (art. 171 Ppsa), w konsekwencji zaś nie jest uzasadnioną przyczyną uniemożliwiającą wszczęcie postępowania w sprawie; co winno skutkować uchyleniem decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a Ppsa;

- art. 61a § 1 Kpa w zw. art. 1 Protokołu 1 Dodatkowego do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r., poprzez jego niezastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie, a tym samym naruszenie prawa do mienia i słusznej rekompensaty, na skutek błędnej interpretacji powagi rzeczy osądzonej w sprawie;

- art. 171 Kpa w zw. z art. 61a § 1 Kpa, poprzez jego błędną wykładnię - polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez organy administracji, a co istotne - niesłusznym zaakceptowaniu tegoż poglądu prawnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że rozstrzygnięcie w sprawie cywilnej wydane przez Sąd Apelacyjny w [...] I Wydział Cywilny, o sygn. akt. [...] ma powagę rzeczy osądzonej w sprawie administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju i bezpodstawnym przyjęciu, że uzasadnia to odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie.

2) przepisów postępowania, to jest:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ppsa w zw. z art. 7, art. 77, art. 107 § 3, art. 138 § 2 Kpa w zw. z art. 6 ust.1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji mimo naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania administracyjnego poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego sprawy, podczas gdy postępowanie wyjaśniające co do istoty sprawy było obowiązkiem explicite wynikającym z przepisów prawa zarówno polskiego jak i wiążących Polskę umów międzynarodowych;

- art.3 § 1 i 2 Ppsa w zw. z art.1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 151 Ppsa poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi, podczas gdy obowiązkiem Sądu, z uwagi na przyjętą koncepcję res iudicata było dokonanie kontroli działania Wojewody oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w oparciu o akta sprawy zarówno cywilnej jak i administracyjnej - pod względem zgodności z prawem, co winno oznaczać przede wszystkim zbadanie jaki był zakres przedmiotowy zgłoszonego przez Skarżące roszczenia i jakie były rzeczywiste intencje prawne oraz faktyczne wniosku zgłoszonego przez nie do Wojewody [...], który to brak właściwej kontroli sądowej naruszył słuszny interes Skarżących.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosły o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 29 lutego 2016 r. sygn. Akt I SA/Wa 816/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną M. C. i Z. C..

Naczelny Sąd Adminisracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. Poz. 1369 ze zm. – dalej jako “Ppsa") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania.

Badając stosownie do treści art. 183 § 2 Ppsa zaistnienie, którejkolwiek z przesłanek nieważności, w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń w rozpoznawanej sprawie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, gdyż na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz 1257 ze zm. – dalej jako "Kpa").

Zgodnie z treścią wskazanego przepisu gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 Kpa (tj. żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Powołany przepis został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego na podstawie ustawy z 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6 poz. 18). Wprowadził on dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych jednomyślnie prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku.

Zastosownanie instytucji określonej w art. 61a §1 Kpa powinno być zatem ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której organ w każdym, nawet najbardziej skomplikowanym, przypadku musiałby odmówić wszczęcia postępowania ze względu na brak legitymacji, bez możliwości wykorzystania reguł dowodowych przewidzianych przepisami Kpa lub do takiej, w której organ prowdziłby postępowanie dowodowe i wyjaśniające na podstawie o art. 7 i 77 § 1 Kpa, jednocześnie odmawiając jego wszczęcia w oparciu o art. 61a § 1 Kpa.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2017 r. sygn. akt I OSK 693/17) odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61 a § 1 Kpa z “innych uzasadnionych przyczyn" nie może być rozumiana jako sytuacja, w której odmawia się wszczęcia postępowania na podstawie oceny materialnoprawnego elementu sytuacji prawnej obywatela. Zarówno w piśmiennictwie jak i orzecznictwie wskazuje się, że w tym sformułowaniu chodzi o przyczyny natury formalnej. Za inną uzasadnioną przyczynę uznaje się, np. sytuację w której żądanie wszczęcia postępowana nie dotyczy sprawy administracyjnej bądź sprawy nie leżącej we właściwości organów administracji publicznej lub oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiajacej wniesione żądanie (tak NSA w postanowieniu z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1635/14- orzeczenie opubl. na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – dalej jako “CBOSA"). Nie budzi wątpliwości, że przyczyny o których mowa w art. 61a § 1 Kpa muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kpa "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć więc miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów. tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2015 r., sygn. Akt II OSK 2671/13,CBOSA). Organ nie może zatem gromadzić dowodów i ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie – po stwierdzeniu, że brak jest podstaw do jego prowadzenia – wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 Kpa. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 429/15, CBOSA). W sytuacji więc kiedy do organu administracji publicznej będzie należał obowiązek przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego winien on wszcząć postępowanie, gdyż tylko w jego toku można dokonać niezbędnych ocen w zakresie treści prawa materialnego.

Przeszkoda przedmiotowa do wszczęcia postępowania istnienieje wówczas, gdy w złożonym do organu administracji publicznej podaniu zostanie zawarte takie żądanie, które w ogóle nie nadaje się do załatwienia w formie prawnoadministracyjnej. Przy czym okoliczność zaistnienia przeszkody przedmiotowej musi być znana już w chwili złożenia wniosku, a więc w istocie wynikać z treści wniosku, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie.

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że organ pierwszej instancji po otrzymaniu wniosku o wszczęcie postępowania, dołączył do akt wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. sygn. akt [...], wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2012 r. sygn. akt [...] oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] września 2013 r. sygn. akt [...]. Następnie zaś powołując się na powyższe orzeczenia odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wskazując, że sprawa podpadania dawnego majątku [...], których dotyczył wniosek o wszczęcie postępowania, została rozstrzygnięta powyższymi orzeczeniami sądów powszechnych.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że choć rację mają zarówno organy administracji orzekające w niniejszej sprawie jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że generalna zasada związania oceną prawną wyrażoną w wyrokach sądów, wyklucza możliwość rozpoznania sprawy, której przedmiot został prawomocnie przesądzony, to jednak zarówno organy jak i Sąd pierwszej instancji nie wzięły pod uwagę, że w niniejszej sprawie samo istnienie powołanych prawomocnych wyroków sądów powszechnych nie stanowi jeszcze o wystąpieniu powagi rzeczy osądzonej. Sięgnąć tu należy do brzmienia art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. Z 2018 r., 155 ze zm. – dalej jako “Kpc"), zgodnie z którym prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Powaga rzeczy osądzonej i moc wiążąca są zatem dwoma aspektami tej samej instytucji, jaką jest prawomocność materialna orzeczenia. Jak wskazał natomiast Sąd Najwyższy w wroku z 29 września 2011 r. sygn. akt IV CSK 652/10 (publ. Lex nr 1129162), doniosłość przy ustalaniu zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia, czyli granic prawomocności materialnej, mogą mieć także zawarte w uzasadnieniu orzeczenia motywy rozstrzygnięcia. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 października 2017 r. sygn. akt II FSK 2428/15 (publ.Lex nr 2395822) wskazał, że choć powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia to biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, a ta wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej wskazują motywy wyroku.

Aby zatem ocenić czy powołane przez organy obu instancji wyroki Sądu Okręgowego w [...], Sądu Apelacyjnego w [...] i Sądu Najwyższego rozstrzygały sprawę, której wszczęcia domagały się strony, należało poddać analizie zarówno sentencje tych wyroków jak i ich uzasadnienia. Organ pierwszej instancji winien zatem był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i sprawdzić czy wyroki te objęły swoim zakresem całą nieruchomość o jakiej mowa we wniosku z [...] listopada 2014 r. tj. cały dawny majątek [...], czy też jakąś jego część stanowiącą działki, które wchodziły w jego skład. Jeśli zaś część to jaką i czy odpowiada ona nieruchomościom, na które wskazano we wniosku o wszczęcie postępowania. Nie jest wobec tego wykluczone, że będzie konieczne sięgnięcie także do akt sądowych tej sprawy. Tym bardziej, że sprawy toczące sie przed sadami powszechnymi dotyczyły powództwa I. C. i Z. C. o zaplatę, ustalenie i wydanie.

Biorąc zaś pod uwagę, że ocena taka odznacza się koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, brak było w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwości zastosowania art. 61a §1 Kpa, który charakteryzuje się, jak wyjaśniono to wcześniej, oczywistością przeszkody stojącej na drodze do wszczęcia postępowania.

W związku z zasadnością zarzutu naruszenia art. 61a § 1 Kpa nie miały znaczenia dla uwgzlędnienia skargi kasacyjnej pozostałe podnieisone w niej zarzuty, toteż Sąd nie oceniał ich trafności.

Zgodnie z art. 156 § 1 Ppsa, Sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji (art. 156 § 2 Ppsa). Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 listopada 2015 r. błędnie wskazał nazwisko jednej ze skarżących tj. "C." zamiast "C.". Dostrzegając tę pomyłkę pisarską Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 156 §1 i § 3 Ppsa jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 Ppsa uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić przez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów administracyjnych obu instancji (pkt 2 sentencji wyroku).

O kosztach orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 Ppsa oraz art. 200 Ppsa.