Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 337/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(8) ust. 1, 9 i 12,  art. 36 (5) ust. 2, art. 36(6) ust. 1, art. 36(4)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. sprawy ze skargi K. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2014 r. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. (dalej jako Komisja II Stopnia), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania K. B. od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...], utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Komisjia Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego

w 2014 r. z siedzibą w [...] uchwałą nr [...]z dnia [...]maja 2014 r. stwierdziła, że K. B. (dalej skarżący) uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Projekt skargi do sądu administracyjnego został jednolicie oceniony na ocenę niedostateczną przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów.

Pierwszy z egzaminatorów ([...]) stwierdził w protokole, iż:

właściwie zachowano wymogi formalne skargi, zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a.;

w zarzutach naruszenia prawa materialnego podniesiono wprawdzie zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 pkt 23, art. 28 ust 1 oraz art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, ale bez powiązania go z naruszeniem art. 30 ust. 6 pkt 1 tej ustawy. Dodatkowo, zdający analizując powyższe przepisy koncentrował się wyłącznie na kwestii braku podstaw do wymagania w stanie faktycznym sprawy uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę. Nie dostrzegł natomiast, że zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane realizacja ogrodzenia w stanie faktycznym sprawy od strony działek stanowiących własność prywatnych osób nie wymagała nawet zgłoszenia. Nie wskazał na wątpliwości interpretacyjne w zakresie pojęcia "miejsca publicznego" i "drogi publicznej" w kontekście drogi wewnętrznej. Trafnie zdający zarzucił naruszenie art. 30 ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, nietrafnie jednak łącząc przesłankę "spowodowania zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia" wyłącznie z § 41 ust 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Postawiał nadto całkowicie błędną tezę o tym, że decyzja wydawana

w trybie powyższego przepisu ma charakter uznaniowy. Nie dostrzegł nadto problemu zachowania terminu do wniesienia sprzeciwu, która to kwestia jest istotna gdy się zważy, że poglądy orzecznictwa w tym zakresie nie są jednolite. Zdający podnosząc zarzuty naruszenia szeregu przepisów k.p.a. nie wyjaśnił podstaw ich zastosowania w specyficznym postępowaniu w sprawie zgłoszenia robót budowlanych, którego jurysdykcyjny charakter budzi istotne wątpliwości w doktrynie

i orzecznictwie. Pominął kwestię ogólnikowej treści postanowienia z dnia 15 października 2013 r., nie dostrzegł również, że w trybie art. 30 ust 2 ustawy Prawo budowlane dopuszczalne jest nałożenie obowiązku uzupełnienia brakujących dokumentów, a nie wszelkiego rodzaju braków formalnych pisma, jakim jest zgłoszenie robót budowlanych;

- w zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania trafnie zakwestionowano utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, wskazując na naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Błędnie jednak wskazano na kompetencje organu odwoławczego do wydania decyzji kasacyjnej, bez umorzenia postępowania;

w kontekście motywów przedstawionych w uzasadnieniu skargi nie jest trafny wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji organów obydwu instancji, tj.

o zastosowanie przez sąd art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powołując się na rażące naruszenie prawa. Rażącego naruszenia prawa zdający upatrywał w nietrafnym uznaniu przez organy, że w sprawie istniała podstawa do objęcia inwestycji obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę, nie uwzględnił jednak treści art. 30 ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, co hipotetycznie mogłoby uzasadniać obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę, a zatem arbitralne twierdzenie

o rażącym naruszeniu prawa przez organy nie było uzasadnione. Gdy dodatkowo uwzględni się, że istotne a niedostrzeżone przez zdającego okoliczności sprawy (wykładnia "miejsca publicznego" w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, czy ocena skutków nałożenia obowiązku uzupełnienia zgłoszenia na podstawie art. 30 ust 2 cyt. ustawy, dla oceny 30 - dniowego terminu dla wniesienia sprzeciwu) nie są jednolicie rozumiane w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, zakwalifikowanie uchybień organów do "rażącego naruszenia prawa" nie było trafne.

Prawidłowo należało wnosić o uchylenie decyzji organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. i wniosek taki - jako alternatywny - został w skardze zawarty. Autor pracy natomiast zasadnie wystąpił

w interesie skarżącego z wnioskiem o zasądzenie kosztów postępowania;

praca co do zasady poprawna stylistycznie i językowe, choć zdający nie ustrzegł się błędów interpunkcyjnych oraz literowych.

Drugi z egzaminujących ([...]) stwierdził, iż

zdający sporządził skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, która spełnia wymogi formalne przewidziane dla tego typu pisma procesowego;

- w sporządzonej skardze nie zawarto ani jednego poprawnego lub właściwie uzasadnionego zarzutu, a którego rozpoznanie mogłoby przesądzić o wydaniu wyroku na korzyść reprezentowanej strony. Przede wszystkim na pierwszy plan wyłania się absolutna ogólnikowość wskazania i uzasadnienia wszelkich zarzutów. Przy równie ogólnikowym wskazaniu argumentów w uzasadnieniu skargi - żaden

z zarzutów, szczególnie natury materialnoprawnej, nie poddaje się ocenie. Na szczególną krytykę zasługuje zwłaszcza pierwsza grupa zarzutów - natury materialnoprawnej. Uzasadnienie w tym zakresie wskazuje jedynie możliwości naruszenia artykułów od 28 do 30 ustawy Prawo budowlane, gdy tymczasem wszystkie te trzy artykuły zawierają liczne jednostki redakcyjne niższego rzędu, a ich łączne stosowanie de facto oznacza atak na wszystkie możliwe jednocześnie do zastosowania w sprawie przepisy prawa materialnego. Można jedynie snuć domysły, wywodu na temat której jednostki redakcyjnej może dotyczyć to uzasadnienie,

a wskazywanie przez zdającego na końcowy fragment treści art. 28 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, nie pozwalało ocenić jak takie naruszenie mogłoby wpłynąć na wynik sprawy. Tym bardziej, że nie podniesiono naruszenia art. 30 ust. 6 cyt. ustawy, co już samo w sobie winno dyskwalifikować pracę w zakresie tych zarzutów. Zupełnie niezrozumiały jest zarzut błędnego zastosowania art. 30 ust. 7 ustawy Prawo budowlane i wskazania przez organy obu instancji, na konieczność uzyskania pozwolenia na budowę, gdy tymczasem zdaniem autora przepis ten winno się stosować "wyłącznie w trybie zgłoszenia z art. 30 p.b.". Tymczasem już z samego brzmienia tego rzekomo w taki sposób naruszonego przepisu wyłania się kompetencja organu do nałożenia obowiązku pozwolenia na wykonanie prac objętych zgłoszeniem, dlaczego zatem organy nie miały możliwości z tej kompetencji korzystać w niniejszej sprawie, tego skarga nie wyjaśnia. Zupełnie nie poddawały się ocenie ogólne zarzuty proceduralne w postaci podniesienia naruszenia szeregu przepisów k.p.a. w kontekście niewyjaśnienia istoty sprawy lub niezgromadzenia pełnego materiału dowodowego. Dyskwalifikujące przy tym było wskazanie, że decyzja wydana w trybie art. 30 ust. 7 ustawy Prawo budowlane winna być zaliczana do decyzji, w której mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym. Stosując tego typu błędną koncepcję zupełnie nie wyjaśniono, na czym ma polegać istotny wpływ jakiegokolwiek naruszenia na wynik sprawy. To wszystko sprawiło, że nie można było przyjąć, by wykazano wpływ naruszenia któregokolwiek przepisu na wynik sprawy. Nie było wystarczającym ogólne wskazanie, że gdyby nie te naruszenia to nie doszłoby do zastosowania art. 30 ust. 7 ustawy Prawo budowlane. Wobec tego treść pracy nie pozwalała na przyjęcie, że osoba ją sporządzająca potrafiła we właściwy sposób dokonywać analizy akt sprawy czy też przeprowadzać właściwą interpretację przepisów. Trudno przyjąć, by wykazano spełnienie którejkolwiek

z przesłanek umożliwiających wydanie korzystnego dla strony wyroku. Ocenę obniżyło dodatkowo złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności obu wydanych

w sprawie decyzji w oparciu o kryterium rażącego naruszenia prawa. Po pierwsze, wniosek ten należało uznać za zbyt daleko idący, a po drugie, zakładając zasadność takiego wniosku, w uzasadnieniu skargi winno znaleźć się wykazanie dlaczego

w sprawie mamy do czynienia z rażącym, a nie zwykłym naruszeniem przepisów, czego jednak praca nie zawierała. Niewystarczające było w tym wypadku wsparcie powyższego wniosku ewentualnym wnioskiem o uchylenie obu decyzji –tym bardziej bowiem wskazywało to na brak pewności autora pracy co do zarzutu nieważności stawianego obu decyzjom;

mając na uwadze wskazane wyżej niedociągnięcia - sposób rozwiązania przyjęty przez zdającego - sporządzenie skargi zawierającej wskazanie niewłaściwie uzasadnionych, a przez to nieadekwatnych w okolicznościach sprawy zarzutów oraz sformułowanie niekompletnych wniosków skargi - nie sposób było uznać za środek dostatecznie skuteczny i zabezpieczający interesy reprezentowanej strony. Uzasadnienie skargi wskazywało na brak dostrzeżenia istotnych wad decyzji, które należało wskazać i w należyty sposób uzasadnić. Praca nie pozwalała na pozytywną ocenę co do znajomości reguł argumentacji prawniczej;

praca została sporządzona przeciętnie starannie i przeciętnie estetycznie. Dostrzegalne było zbyt lakoniczne formułowanie argumentów. Rażąca była nadmierna ogólnikowość wywodów, prowadzenie argumentacji w sposób zmuszający do snucia domysłów oraz używanie niewłaściwej nomenklatury. Ponadto dostrzegalne było niezbyt staranne prezentowanie szczególnie istotnych danych dotyczących okoliczności faktycznych w sprawie - np. "ogrodzenie posiada ostre zakończenia od 2.1 m do 2,1 m". Raziło też kilka błędów językowych lub ortograficznych.

Skarżący w złożonym odwołaniu wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały, poprzez podjęcie uchwały przez Komisje Egzaminacyjną II stopnia w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego złożonego przez niego w 2014 r., ustalającej pozytywny wynik tego egzaminu.

Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 366 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art.

365 ust. 2 w zw. z art. 363 ust. 4 ustawy o radcach prawnych, poprzez niewłaściwe określenie ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa administracyjnego na poziomie niedostatecznym, podczas gdy praca zasługiwała na określenie oceny na poziomie dostatecznym lub wyższym, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia negatywnego wyniku całego egzaminu radcowskiego.

Zaskarżonej uchwale zarzucił ponadto naruszenie:

a/ art. 366 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 i 8 ustawy

o radcach prawnych - poprzez błędne ustalenie oceny jego pracy w zakresie zadania z prawa administracyjnego, jako niedostatecznej z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych egzaminu radcowskiego, w szczególności poprzez nieuwzględnienie wszystkich istotnych elementów pracy oraz przesłanek, którymi kierował się przy jej sporządzeniu, a które, wbrew uzasadnieniom ocen cząstkowych, świadczą o jego należytym przygotowaniu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, a w konsekwencji ustalenie oceny niedostatecznej z pracy z prawa administracyjnego, podczas gdy zasługiwała ona co najmniej na ocenę dostateczną, co prowadziłoby do podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu radcowskiego, a nie o wyniku negatywnym tak jak to uczyniono

w zaskarżonej uchwale;

b/ niewłaściwe zastosowanie art. 365 ust. 4 w związku z art. 365 ust. 2 w zw. art. 366 ust. 1 i ust. 2 ustawy o radcach prawnych - poprzez oparcie uchwały na materiale zgromadzonym w sprawie (konkretnie uzasadnieniu ocen cząstkowych), który pomija zastosowanie wskazanej w ustawie obligatoryjnej gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych oraz rozważenia pozytywnych i negatywnych aspektów pracy, a w konsekwencji ustalenie oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu, podczas gdy zasługiwała ona co najmniej na ocenę dostateczną, co prowadziłoby do podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu radcowskiego, a nie o negatywnym wyniku, tak jak to uczyniono w zaskarżonej uchwale.

W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] listopada 2014 r. Komisja II Stopnia wyjaśniła, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości, którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Mając na względzie powyższe wskazano najważniejsze mankamenty pracy skarżącego, a mianowicie:

1) sformułowanie zarzutów i ich uzasadnienia w sposób bardzo ogólny, bez konkretnego odniesienia się do elementów stanu faktycznego, co nie pozwalało uznać, że zdający zidentyfikował poprawnie występujące w zadaniu egzaminacyjnym problemy prawne,

2) nietrafny zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 136 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 30 ust. 7 ustawy Prawo budowlane,

3) brak wywodów w skardze dotyczących wpływu wskazanych naruszeń przepisów postępowania na wynik sprawy,

4) niepoprawne sformułowanie zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i wadliwy wywód dotyczący uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji,

Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, spełnienie przez skargę wymogów formalnych, zgłoszenie częściowo trafnych wniosków procesowych, poprawne wskazanie niektórych przepisów prawa materialnego i procesowego, które zostały naruszone, bez właściwej identyfikacji zauważonych problemów prawnych występujących w zadaniu i odniesienia się do nich poprzez poprawne sformułowanie zarzutów skargi i ich uzasadnienie przesądziło o konieczności utrzymania uchwały Komisji Egzaminacyjnej w mocy. Ogólne sformułowanie zarzutów, sprowadzające się niekiedy do analizy konkretnego przepisu oraz brak odniesienia w uzasadnieniu do stanu faktycznego sprawy, uniemożliwiły ocenę toku rozumowania zdającego a co zatem idzie jego wiedzy. W rzeczywistości spośród podniesionych zarzutów, tylko jeden i to nie w pełni, mógł zostać oceniony jako poprawny. Wadą i to istotną pracy było podnoszenie zarzutu nieważności bez poprawnego uzasadnienia tej przesłanki.

Celem zadania z prawa administracyjnego było sprawdzenie wiedzy zdających z zakresu ogólnego postępowania administracyjnego przy uwzględnieniu odrębności wynikających z prawa budowlanego, postępowania sądowo administracyjnego oraz prawa budowlanego. Zdający powinni dokonać oceny prawidłowości decyzji podjętych przez organy administracji publicznej w sprawie dokonanego zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych polegających na budowie ogrodzenia. Zdający powinni byli zauważyć uchybienia następującym przepisom prawa materialnego:

art. 30 ust. 6 pkt 1 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, przez błędne przyjęcie, że planowana budowa wymaga uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, podczas gdy wystarczające było dokonanie zgłoszenia zamiaru wykonywania robót budowlanych od strony drogi wewnętrznej ogólnodostępnej, będącej przez to innym miejscem publicznym,

art. 30 ust. 6 pkt 1 w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, przez błędne przyjęcie, że nieokreślenie w zgłoszeniu terminu rozpoczęcia robót budowlanych, w sytuacji, gdy organ zaniechał wezwania inwestora do uzupełnienia zgłoszenia w tym zakresie, daje podstawę do wniesienia sprzeciwu,

art. 30 ust. 6 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, przez błędne zastosowanie, jako że stan faktyczny ustalony w sprawie został błędnie uznany za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w tej normie prawnej,

art. 30 ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, w zw. z § 41 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690, z późn. zm.), przez błędne przyjęcie, że w sytuacji budowy ogrodzenia o wysokości 2,20 m i umieszczenie na wysokości 2,10 m ostro zakończonych elementów może spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia,

art. 30 ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, przez błędne przyjęcie, że wykonanie ogrodzenia, którego realizacja może spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia, daje podstawę do wniesienia sprzeciwu, podczas gdy sytuacja taka uprawnia właściwy organ do nałożenia w decyzji o sprzeciwie obowiązku uzyskania pozwolenia na wykonanie robót budowlanych.

Nadto możliwym było podniesienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego art. 6-8 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. (nie umożliwiono skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów

i materiałów), przy czym należałoby wówczas wykazać że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie, Komisja II Stopnia wskazała, że sporządzona przez skarżącego skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim, nie spełniała wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej. Zdający wskazał w niej poprawnie niektóre z przepisów prawa materialnego i procesowego, których naruszenia dopuściły się organy orzekające w sprawie. Sformułowanie jednak treści zarzutów

i ich uzasadnienia w sposób bardzo ogólny, bez konkretnego odniesienia się do elementów stanu faktycznego, nie pozwalało uznać, że skarżący zidentyfikował poprawnie występujące w zadaniu egzaminacyjnym problemy prawne. Formułując zarzuty i ich uzasadnienie, zdający powinien był, powołując się na konkretne okoliczności faktyczne wykazać dlaczego doszło do naruszenia prawa w tym stanie faktycznym, a nie hipotetycznym przewidzianym w określonej normie prawnej. Za pozytywne elementy pracy uznano prawidłowo podniesione dwa zarzuty dotyczące naruszenia procedury administracyjnej.

Pismem z [...] grudnia 2014 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia z dnia [...] listopada 2014 r. i zaskarżając ją w całości, wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania

Skarżonej uchwale zarzucił naruszenie:

art. 366 ust. 1 i 2 w zw. z art. 365 ust. 2 w zw. z art. 365 ust. 4 ustawy o radcach prawnych poprzez rozstrzygnięcie:

a/ z pominięciem analizy ustawowych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych,

b/ z pominięciem zastosowania gradacji ocen, o których mowa w art. 365 ust. 4 ustawy o radcach prawnych, podczas gdy praca skarżącego zasługiwała na ocenę dostateczną lub wyższą, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia wyniku całego egzaminu radcowskiego,

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej, podczas gdy podlegała ona uchyleniu lub zmianie,

art. 366 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 i 8 ustawy

o radcach prawnych poprzez błędne ustalenie oceny pracy skarżącego z zakresu prawa administracyjnego na ocenę niedostateczną z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych, w szczególności nieuwzględnienie wszystkich istotnych elementów, którymi kierował się skarżący przy rozwiązywaniu zadania, a które świadczą o przygotowaniu prawniczym skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, a w konsekwencji ustalenie oceny niedostatecznej za pracę skarżącego z czwartej części egzaminu, podczas gdy zasługiwała ona na ocenę co najmniej dostateczną, co prowadziłoby do podjęcia uchwały ustalającej pozytywny wynik egzaminu radcowskiego,

4. niewłaściwego zastosowania art. 365 ust. 4 w zw. z art. 365 ust. 2 w zw. z art. 366 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych poprzez oparcie uchwały na materiale zgromadzonym w sprawie (konkretnie uzasadnieniu ocen cząstkowych), który pomija zastosowanie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny pracy egzaminacyjnej oraz rozważenia pozytywnych i negatywnych aspektów pracy, a w konsekwencji ustalenie oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu, podczas gdy zasługiwała ona co najmniej na ocenę dostateczną, co prowadziłoby do podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu radcowskiego, nie zaś negatywnym, jak to uczyniono.

W uzasadnieniu skarżący podjął polemikę z treścią zaskarżonej uchwały, stwierdzając, że Komisja II Stopnia nie dokonała oceny jego pracy w świetle ustawowych kryteriów, brak również w jej rozważaniach próby stopniowania oceny choćby poprzez wskazanie braku/-ów lub błędu/-ów , na podstawie którego/których obniżono ocenę o jeden, dwa lub więcej stopni. Wynika z tego w ocenie skarżącego, iż uchwała powinna zostać uchylona, albowiem podjęta została z pominięciem ustawowych przesłanek podjęcia rozstrzygnięcia. W dalszej części skarżący obszernie w oparciu o przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych kontestował uzasadnienie zaskarżonej uchwały.

Nadto, skarżący podważał prawidłowość ocen jego pracy wystawionych przez egzaminatorów, będących członkami Komisji Egzaminacyjnej oraz argumentował, że Komisja II Stopnia nie odniosła się należycie do szeregu merytorycznych argumentów przytoczonych przez niego w odwołaniu, wskazujących na przygotowanie skarżącego do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Reasumując skarżący wskazał, że popełnione przez niego uchybienia nie były tak dużej wagi, ażeby dyskwalifikować jego pracę i degradować ją do oceny niedostatecznej. Komisja II Stopnia winna była zastosować właściwą gradację ocen, czego w obu instancjach nie uczyniono.

W odpowiedzi na skargę, Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, podnosząc również, że zaproponowany przez skarżącego sposób rozwiązania zadania z prawa administracyjnego nie spełnił

w dostateczny sposób kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, który wymienia kilka kryteriów, które brane są pod uwagę przy ocenie prac. Ponadto, ocenę ustalono prawidłowo, została w sposób należyty uzasadniona

i mimo swojej surowości nie narusza ona zasady swobodnej oceny, nadto

w zaskarżonej uchwale omówiono zarówno pozytywne jak i negatywne elementy pracy skarżącego, z wyjaśnieniem dlaczego ilość i waga mankamentów pracy

z zakresu prawa administracyjnego nie pozwoliły na uwzględnienie odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo -administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radcowskiego, sprawowana jest - pod względem zgodności z prawem - wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I GSK 1421/05, www.orzeczenia.nas.gov.pl). Rola sądu administracyjnego sprowadza się więc do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie.

Inaczej mówiąc, Sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, lecz ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały komisji) i nie zastępuje Komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy oraz rozpatrując ją w świetle przedmiotowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania egzaminacyjnego nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] maja 2014 r.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany

w przepisach art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. I tak, pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Z kolei piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego

z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ustawy

o radcach prawnych. I tak, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366 ust. 1).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy o radcach prawnych), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 489/11 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne

w rozumieniu tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2013 r. poz. 1209 ze zm., dalej "rozporządzenie").

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Jednocześnie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wypowiadał się w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu zawodowego (radcowskiego, adwokackiego), w tym również w kwestii oceny pracy

z części od pierwszej do piątej takiego egzaminu. Przykładowo w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1959/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in. że:

- uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych;

- nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) - d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną;

- dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin, to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (wszystkie wymienione wyroki dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela powyższe poglądy.

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały Komisji II Stopnia wynika, że zgromadzone w sprawie dowody zostały poddane wszechstronnej analizie i ocenie.

Komisja II Stopnia odniosła się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia czemu dała wyraz

uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Komisja II Stopnia szczegółowo wywiodła, że do najistotniejszych uchybień zdającego oraz braków sporządzonej przez niego skargi do sądu administracyjnego należy zaliczyć:

1) sformułowanie zarzutów i ich uzasadnienia w sposób bardzo ogólny, bez konkretnego odniesienia się do elementów stanu faktycznego, co nie pozwalało uznać, że zdający zidentyfikował poprawnie występujące w zadaniu egzaminacyjnym problemy prawne,

2) nietrafny zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 136 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 30 ust. 7 ustawy Prawo budowlane,

3) brak wywodów w skardze dotyczących wpływu wskazanych naruszeń przepisów postępowania na wynik sprawy,

4) niepoprawne sformułowanie zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i wadliwy wywód dotyczący uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji,

Komisja II Stopnia wskazała jednocześnie, że na korzyść zdającego można było zaliczyć spełnienie przez skargę wymogów formalnych, zgłoszenie częściowo trafnych wniosków procesowych, poprawne wskazanie niektórych przepisów prawa materialnego i procesowego, które zostały naruszone, jednakże bez właściwej identyfikacji zauważonych problemów prawnych występujących w zadaniu

i odniesienia się do nich poprzez poprawne sformułowanie zarzutów skargi i ich uzasadnienie, przesądzało o konieczności utrzymania uchwały Komisji Egzaminacyjnej w mocy. Ogólne sformułowanie zarzutów, sprowadzające się niekiedy do analizy konkretnego przepisu oraz brak odniesienia w uzasadnieniu do stanu faktycznego sprawy, uniemożliwiły ocenę toku rozumowania skarżącego, a co zatem idzie jego wiedzy. W rzeczywistości spośród podniesionych zarzutów, tylko jeden i to nie w pełni, mógł zostać oceniony jako poprawny. Wadą i to istotną pracy było podnoszenie zarzutu nieważności decyzji, bez poprawnego uzasadnienia tej przesłanki.

Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się

z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania

z prawa administracyjnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych skargi, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje.

Komisja II Stopnia wywiodła, że sporządzona przez skarżącego skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim, nie spełniała wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej. Skarżący wskazał w niej poprawnie niektóre z przepisów prawa materialnego i procesowego, których naruszenia dopuściły się organy orzekające

w sprawie. Sformułowanie jednak treści zarzutów i ich uzasadnienia w sposób bardzo ogólny, bez konkretnego odniesienia się do elementów stanu faktycznego, nie pozwalało uznać, że skarżący zidentyfikował poprawnie występujące w zadaniu egzaminacyjnym problemy prawne. Formułując zarzuty i ich uzasadnienie, skarżący winien był, powołując się na konkretne okoliczności faktyczne, wykazać dlaczego doszło do naruszenia prawa w tym stanie faktycznym, a nie hipotetycznym przewidzianym w określonej normie prawnej. Za pozytywne elementy pracy uznano prawidłowo podniesione dwa zarzuty dotyczące naruszenia procedury administracyjnej.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności.

Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa administracyjnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień organu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II Stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu

w sprawach o przestępstwa skarbowe (art. 4 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne

i procesowe (art. 7 ustawy o radcach prawnych). Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 ustawy o radcach prawnych).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata/skarżącego zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę.

W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia,

a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

W konsekwencji, wadliwość sporządzonej przez skarżącego skargi do sądu administracyjnego uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Komisje Egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego). Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen, a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Na marginesie rozważań, odnosząc się do podnoszonych w skardze kwestii związanych z tzw. "wytycznymi", Sąd zwraca uwagę na fakt, że tzw. "opis istotnych zagadnień", tworzony dla zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego (gdzie wymagane jest sporządzenie pisma procesowego albo opinii prawnej na podstawie określonego kazusu), nie tworzy nowych kryteriów ocen, lecz służy wyłącznie egzaminatorom i komisjom egzaminacyjnym jako model standardowego rozwiązania. Poprawne rozwiązanie każdego zadania egzaminacyjnego zawiera w sobie szereg obiektywnie powtarzalnych problemów, które każdy profesjonalny pełnomocnik (w tym wypadku zarówno egzaminatorzy, jak i egzaminowani) powinien móc dostrzec i należycie uzasadniając podnieść. Na tej właśnie płaszczyźnie należy ocenić charakter "opisu istotnych zagadnień". Inaczej mówiąc, "opis istotnych zagadnień" jest jedynie wzorem poprawnego rozwiązania zadania, zawierającym pewne standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika. Ocena zaś prac egzaminacyjnych, w tym również w odniesieniu do skarżącego, jest dokonywana przez pryzmat przesłanek wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, tj. przez pryzmat zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Wbrew zarzutom skargi, organ wyważył pozytywne i negatywne elementy ocenianej pracy. Natomiast zawarta w skardze polemika skarżącego z oceną organu bagatelizuje stwierdzone w omawianej pracy egzaminacyjnej uchybienia, pomijając fakt, że wskazane mankamenty pracy były istotne - z czym należy się zgodzić.

W ocenie Sądu, świadczy to o niezrozumieniu przez skarżącego znaczenia specyfiki wykonywania zawodu rady prawnego.

In fine, Sąd odniesie się do zarzutu, czy przy ocenie pracy mającej wyżej wskazane wady doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 w zw.

z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, tzn. czy ocena negatywna została dokonana zgodnie z prawem.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie

i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny

i uwzględniać interes strony. Należy podkreślić, że praca egzaminacyjna, aby została oceniona pozytywnie, musi spełniać wszystkie wskazane wymogi jednocześnie, zaś sposób ich spełnienia znajduje odzwierciedlenie w skali ocen. Praca, w której zastosowano wadliwe przepisy, albo też niewłaściwie je zinterpretowano lub niepoprawnie rozstrzygnięto problem prawny przedstawiony do rozwiązania, nie spełnia kryteriów ustawowych i nie może być oceniona pozytywnie. Wszak przyszły radca prawny musi znać i rozumieć przepisy, którymi się będzie posługiwał, a także musi umieć dostrzec problemy prawne wynikające na tle konkretnej sytuacji faktycznej i umieć zaproponować właściwy sposób ich rozwiązania.

Sąd zwraca uwagę, że w zadaniu egzaminacyjnym zawarte były problemy, których dostrzeżenie i prawidłowe rozwiązanie należało do skarżącego. Kontrolując prawidłowość ocen, według ustawowej skali ocen, należało mieć na względzie, czy

i jak skarżący poradził sobie z powyższymi zadaniami. Uznać należy, że oceniający trafnie uznali, że skarżący nie poradził sobie z problemami, które powinien dostrzec, skoro sporządzona przez niego skarga zawierała nietrafne i niekompletne wnioski oraz zawierała inne jeszcze wady, które wskazywały na brak znajomości dziedziny prawa, której dotyczyło zadanie.

Reasumując stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd

z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu, skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.