Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1578/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 82 ust. 1 i ust. 8 art. 109 ust. 5
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia WSA Sławomir Kozik Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oddala skargę


UZASADNIENIE

J. K. (dalej też jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję z dnia [...] marca 2014 roku nr [...], którą Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też jako "Prezes NFZ" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r. nr [...] ustalającą, że skarżący był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia od 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 stycznia 2008 r. oraz od dnia 1 września 2008 r. do dnia 19 sierpnia 2013 r., natomiast w okresie od dnia 1 lutego 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm., dalej też jako "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 roku, poz. 267 z późn. zm., dalej jako "k.p.a.").

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Pismem z dnia 13 sierpnia 2013 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. (dalej też jako "ZUS") zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez skarżącego od dnia 1 stycznia 1999 r. W piśmie tym wskazał, że skarżący posiada aktywny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, ale nigdy nie dokonał w ZUS zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Ponadto w okresie objętym wnioskiem ZUS, skarżący pobiera rentę, co stanowi drugi tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu pismem z dnia 26 sierpnia 2013 roku poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego oraz pouczył o prawie do zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami i do złożenia wyjaśnień. W dniu 17 września 2013 r. powiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego oraz o prawie stron do zapoznania się z aktami sprawy i złożenia oświadczenia końcowego.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] października 2013 r. wydał decyzję nr [...] ustalającą, że skarżący był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 stycznia 2008 r. oraz od 1 września 2008 r. do 19 sierpnia 2013 r., natomiast w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w dniu 27 marca 1996 r. pod firmą: "J. K. ", a jej przedmiotem, według wpisu do ewidencji, jest m.in. wykonywanie instalacji elektrycznych, co potwierdza wpis w Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. Organ zaznaczył, że 20 sierpnia 2013 r. skarżący zgłosił do wspomnianej ewidencji zawieszenie działalności gospodarczej na przewidywany okres dwóch lat, t.j. do 20 sierpnia 2015 r. W ocenie organu z powyższego wynika, że skarżący w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 19 sierpnia 2013 r. posiadał aktywny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, natomiast nie dokonał w ZUS zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Ponadto od 18 lutego 1990 r., na czas nieokreślony, skarżący posiada ustalone prawo do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, co stanowi drugi tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Organ zwrócił uwagę, że J. K. figuruje również w ewidencji podatników Urzędu Skarbowego w P. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i opłaca podatki z tego tytułu. Na podstawie informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P ustalił, że skarżący:

osiągnął przychody z działalności gospodarczej w latach od 1999 do 2012 roku (wykazał je w deklaracjach PIT-28),

składał deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2013 r.,

zgłosił zawieszenie wykonywania działalności w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r.,

zgłosił wznowienie działalności od dnia 1 września 2008 r., po czym od września 2008 r. wykazywał obroty.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi podstawę rozpoczęcia działalności w rozumieniu jej legalizacji. Dokonanie wpisu nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności, niemniej jednak określenie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powoduje istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji, z wyłączeniem okresów, w których przedsiębiorca zawiesił wykonywanie działalności zgodnie z przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe, ale może być obalone. Ocenił, że skarżący, prawidłowo powiadomiony o toczącym się postępowaniu nie brał w nim udziału, nie odpowiadał na pisma i nie odniósł się do zamiaru objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym we wnioskowanym przez ZUS okresie. Tym samym nie zaprzeczył twierdzeniom ZUS i nie obalił domniemania, że faktycznie prowadził działalność gospodarczą we wnioskowanym okresie.

W odwołaniu od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r. J. K. wniósł o jej uchylenie. Zarzucił, że organ I instancji wydając decyzję nie sprawdził, czy sprawa ustalenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu została zakończona prawomocną decyzją ZUS, bowiem ją zakwestionował.

Po rozpoznaniu odwołania Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] marca 2014 roku nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r. nr [...]. Odnosząc się do zarzutu odwołania wskazał, że kwestia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego została rozstrzygnięta decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., która weszła do obrotu prawnego z dniem jej doręczenia stronie. Tym samym istnieją przesłanki do wydania orzeczenia w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Organ zwrócił uwagę, że brak jest rozstrzygnięcia sądów administracyjnych odnośnie możliwości zawieszenia przedmiotowego postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny sprawy wszczętej z odwołania od decyzji ZUS w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego istnieje nawet, jeśli ubezpieczony faktycznie nie wykonuje działalności gospodarczej, ponieważ fakt niewykonywania działalności, nie oznacza zaprzestania jej prowadzenia. Ponadto, skarżący nie zakwestionował faktu prowadzenia działalności gospodarczej.

Na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 roku nr [...] skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucił naruszenie:

a) art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej poprzez błędne przyjęcie, że skarżący w okresie objętym zaskarżoną decyzją faktycznie prowadził pozarolniczą działalności gospodarczą,

b) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 69 ust. 1 i art. 82 ust. 1 ustawy o z dnia 27 sierpniu 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, że skarżący w okresie od 1 styczeń 1999 r. do 31.12.2007 r, podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej,

c) art. 7, 8 i 11 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie o obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, bez uprzedniego ustalenia, czy skarżący spełnia warunki do objęciu ubezpieczeniem społecznym.

Jednocześnie skarżący podniósł zarzut przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 1999 r. do października 2003 r., na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.

Skarżący podkreślił, że pomimo, iż zarejestrował działalność gospodarczą w marcu 1996 r, jednak faktycznie jej nie prowadził. Zdecydował się na rozpoczęcie prowadzenia działalności z uwagi na skromną rentę oraz brak innej pracy. Jednak szybko się okazało, że jego stan zdrowia czyni niemożliwym prowadzenie przez niego działalności. Dodatkowym aspektem była choroba córki, a następnie żony. Skarżący zaznaczył, że nie znał się na przepisach prawa, a do 2008 r. rachunki prowadziła mu księgowa. Nie wiedział o obowiązku zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Skarżący podniósł, że dla ustalenia podmiotów objętych ubezpieczeniem zdrowotnym nie ma znaczenia, czy i kiedy dany podmiot stał się przedsiębiorcą, lecz wyłącznie to, czy faktycznie prowadzi działalność gospodarczą. Aby można mówić o zarobkowym charakterze aktywności gospodarczej, to działalność taka musi przynosić zysk, a zatem musi wystąpić nadwyżka przychodów nad stratami. Tymczasem po roku 2007 skarżący zrezygnował z działalności, nie mając zamiaru jej prowadzenia. Od samego początku działalność ta nie przynosiła mu żadnego zysku. Jak podkreślił, usługi świadczył dla rodziny i znajomych na zasadzie "przysługi za przysługę". Nie osiągał z tego rzeczywistego dochodu. Nawet gdy zlecenie było ujęte w księdze przychodów i rozchodów, to w razie świadczenia usług dla osób z grona znajomych, nie otrzymywał wynagrodzenia. W ciągu całego okresu swojej działalności miał średnio jedno, dwa zlecenia rocznie, za które otrzymał honorarium. Usługi były jednostkowe i sporadyczne. W prowadzonej działalności nie było ciągłości, przez którą należy rozumieć czynności regularnie występujące, powtarzalne i trwające. Okoliczność, że w spornym okresie wykazywał przychód, nie przesądza o tym, że tą działalność prowadził, w szczególności w kontekście braku zysku. Na dowód swych twierdzeń przedstawił ewidencję sprzedaży VAT za rok 2009 r. (luty, marzec, wrzesień, październik, grudzień), 2010 r. (luty, marzec, październik) i 2013 r. (marzec, czerwiec). Jak podkreślił, w tych miesiącach wykonywał usługi. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że z powodu zagubienia nie przedkłada ewidencji za inne lata. Wskazał, że od samego początku prowadzonej działalności nie podejmował starań w celu pozyskania klientów, nie wynajął lokalu na ten cel, działalność miał zarejestrowaną pod adresem zamieszkania, nie reklamował się w prasie, radiu, czy internecie, nie mając nawet szyldu na budynku ani firmowego konta bankowego. W rzeczywistości nie podejmował żadnych czynności związanych z działalnością, nie gromadził żadnych materiałów, oczekując na zlecenie, nie zatrudniał też pracowników. Brak aktywności świadczy jego zdaniem o tym, że nie miał faktycznie zamiaru prowadzenia działalności gospodarczej. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdził, że prowadzona działalność nie była działalnością zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, a zatem nie może być uznana za działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i nie powinien podlegać ani obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu ani zdrowotnemu - z tytułu prowadzonej działalności.

Skarżący zwrócił uwagę na okoliczność, że od 18 lutego 1990 r. do dnia 31 sierpnia 2003 r. oraz od dnia 7 czerwca 2013 r. na stałe ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Tym samym w ocenie skarżącego w jego przypadku zastosowanie winien znaleźć przepis art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2007 r. zgodnie z którym, osoby prowadzące pozarolniczą działalność, mające ustalone prawo do renty, podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowego. Skarżący zaznaczył, że ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 169 poz. 1412) dodano art. 9 ust. 4c do powyższej ustawy, obowiązującej od 1 stycznia 2008 r., który to wskazuje, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu do czasu ustalenia prawa do emerytury. Biorąc pod uwagę treść powołanych przepisów, przy założeniu, że faktycznie prowadziłby działalność gospodarczą w spornym okresie, to powinien dokonać zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych najwcześniej w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. oraz od 1 września 2008 r. do 19 sierpnia 2013 r. Zatem w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2007 r. nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, ani ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Ponadto w ocenie skarżącego zaskarżone orzeczenie oraz decyzja I instancji wydane zostały z naruszeniem także art. 7, 8 i 11 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie o obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, bez uprzedniego ustalenia, czy spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym, tj. przed prawomocną decyzją ZUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Nadto skarżący zwrócił uwagę, że składki na ubezpieczenie zdrowotne przedawniają się w takich samych terminach co składki na ubezpieczenie społeczne, zatem składki za okres od stycznia 1999 r. do października 2003 r. uległy przedawnieniu, a przedawnionego roszczenia nie można skutecznie dochodzić. W sprawie też nie miało miejsce zawieszenie terminu przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 11 czerwca 2014 roku skarżący zarzucił dodatkowo pominięcie przez organy przepisu art. 82 ust. 8 ustawy oświadczeniach. Zgodnie z cyt. przepisem, składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, w przypadku, gdy osoba ta:

- uzyskuje dodatkowe przychody z tego tytułu (z działalności gospodarczej) w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub

- opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Skarżący podniósł, że organ winien przed wydaniem decyzji sprawdzić, czy spełnił powyższe kryteria. Tymczasem organ w ogóle pominął powyższą kwestię.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 tego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Innymi słowy, sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej też jako "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie, Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organy oceny, że skarżący był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 stycznia 2008 r. oraz od 1 września 2008 r. do 19 sierpnia 2013 r., a okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. W szczególności, w pierwszej kolejności, prawidłowości ustaleń i oceny organu, że w ww. okresie objętym decyzją faktycznie prowadził pozarolniczą działalności gospodarczą. W skardze bowiem, na poparcie swojego stanowiska powoływał się między innymi na brak aktywności w prowadzeniu działalności, sporadyczny przychód i brak dochodu.

W ocenie Sądu, argumentacja skarżącego w tym zakresie nie może być uwzględniona.

Na wstępie, podkreślenia wymaga, że skarżący w toku postępowania administracyjnego nie podjął żadnych działań mających na celu wyjaśnienie sprawy i przedstawienie swojego stanowiska. Pomimo zawiadomienia o toczącym się postępowaniu, a także o zakończeniu postępowania administracyjnego, skarżący nie tylko że nie przedłożył żadnych dokumentów, ale nie zgłosił jakichkolwiek uwag, zastrzeżeń bądź wniosków dowodowych. Nie wypowiedział się też w przedmiocie zebranego przez organ materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie.

W tym stanie rzeczy organy oparły się w swoich rozstrzygnięciach na zebranym materiale dowodowym, w tym informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego (przekazanej przez ZUS), z której wynika m.in., że skarżący składał deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2013 r. oraz wykazywał przychód z działalności za lata 1999 – 2012.

W skardze kwestionuje te ustalenia. Jednakże, zdaniem Sądu, przedstawione przez niego wywody nie podważają prawidłowo poczynionych przez organy ustaleń w tym przedmiocie.

Ustalenie, czy skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z uwagi na przedział czasowy ujęty w decyzji wymaga przeanalizowania przepisów prawnych obowiązujących w tym okresie.

I tak, na przestrzeni ostatnich lat powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynikał z różnych aktów normatywnych:

- do 31 marca 2003 r. - z art. 8 pkt 1 lit. c ww. ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (dalej puz), który stanowił, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym (...), które były osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi,

- w okresie od 1 kwietnia 2003 r. do 30 września 2004 r. - z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 4, poz. 391 ze zm.), zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym (...), które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi,

- w okresie od 1 października 2004 r. do 19 września 2008 r. - z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c śoz, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi,

- z dniem 20 września 2008 r. ww. przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c śoz otrzymał nowe brzmienie nadane przez art. 12 ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 888), zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Z kolei stosownie do treści art. 69 ust. 1 śoz, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. W świetle art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. 2007, Nr 11, poz. 74 ze zm. - dalej "sus") - obowiązującym do 19 września 2008 r., obowiązek ubezpieczeń (społecznych) dla osób prowadzących pozarolniczą działalność powstawał od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Po nowelizacji - od 20 września 2008 r. ww. przepis art. 13 pkt 4 sus stanowi, że obowiązek tych ubezpieczeń dla osób prowadzących pozarolniczą działalność powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Zatem dopiero z dniem 20 września 2008 r. ustawodawca wprowadził dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą możliwość wyłączenia się spod obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z prawem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm. (dalej sdg). Stosownie do treści art. 8 ust. 6 pkt 1 sus, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Z kolei w myśl art. 2 sdg działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Należy także zwrócić uwagę na unormowanie art. 8 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) obowiązującej do dnia 31 grudnia 2000 r., w świetle którego dopuszczono możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną dopiero po zgłoszeniu działalności do ewidencji działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe regulacje ustawowe, podnieść należy, że okres objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest tożsamy z okresem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

W niniejszej sprawie – na etapie postępowania przed organem I, jak i II instancji - skarżący nie podjął nawet próby dowiedzenia, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W skardze do Sądu próbuje z kolei wywieść, że w istocie z uwagi na brak dochodu oraz ograniczony zakres działania, jego działań nie można zakwalifikować jako prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże zarówno w świetle zgromadzonych dowodów, jak i samych twierdzeń skarżącego, jego stanowisko nie zasługuje na aprobatę. Z prowadzeniem działalności gospodarczej mamy bowiem do czynienia zarówno w okresach faktycznego wykonywania czynności, które wyczerpują jej istotę (np. jak w niniejszej sprawie - usług), jak też w czasie podejmowania innych czynności związanych z tą działalnością. O prowadzeniu działalności gospodarczej decydują wszelkie działania podejmowane przez przedsiębiorcę w celu zaistnienia czynności dających przychód – w tym także okres oczekiwania na klienta, zamówienia czy zlecenia. Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie może być zatem rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy (przez cały rok, miesiąc, tydzień lub dzień), lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności, w odróżnieniu od ich przypadkowości, jednorazowości, sporadyczności lub okazjonalności. Przyjmuje się więc, że działalność gospodarcza z założenia ma być działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres czasu, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Zatem przedsiębiorca powinien liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, np. z powodu braku koniunktury. Jak wskazano powyżej, zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu (zawieszenie) powoduje zawsze - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także, czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej. Jednakże wpis ten prowadzi do domniemania faktycznego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta jest faktycznie prowadzona i w związku z tym istnieje obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne. Domniemanie to może być obalone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania. Ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 179/06, LEX nr 276729). Zaistnienie przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej musi być rzeczywiste, co oznacza, że ubezpieczonego obciąża obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności niezwiązanych z warunkami wykonywania działalności gospodarczej. W rezultacie okoliczności takie, jak brak koniunktury i związany z nim przestój, brak zamówień (klientów) i ich poszukiwanie nie stanowią przesłanki uzasadniającej uznanie istnienia przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej powodująca ustanie obowiązku ubezpieczenia musi być usprawiedliwiona i udokumentowana (wykazana), a nie uzależniona wyłącznie od woli ubezpieczonego, sprowadzającej się do zamiaru czasowego wyłączenia ciążącego na nim obowiązku ubezpieczenia. Tak więc, skoro skarżący w objętym zaskarżoną decyzją okresie uzyskiwał przychód z działalności, wykazując przy tym gotowość do podjęcia czynności zarobkowych, to nie można mówić, że niezadowalające, w jego ocenie, rezultaty finansowe prowadzonej działalności, mogłyby zmienić jej prawną kwalifikację na inny rodzaj aktywności gospodarczej, niepodlegający rygorom związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Kolejnym zarzutem ujętym w skardze jest pominięcie przez organy faktu, że do dnia 31 sierpnia 2003 r. oraz od dnia 7 czerwca 2013 r. na stałe ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Tym samym w ocenie skarżącego w jego przypadku zastosowanie winien znaleźć przepis art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2007 r. zgodnie z którym, osoby prowadzące pozarolniczą działalność, mające ustalone prawo do renty, podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowego. Istotnie do dnia 31 grudnia 2007 r. wszyscy renciści wykonujący pozarolniczą działalność podlegali dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Nie miał przy tym znaczenia rodzaj wykonywanej pozarolniczej działalności ani rodzaj pobieranego świadczenia rentowego. Począwszy od dnia 1 stycznia 2008 r. uległo to zmianie za sprawą obowiązującego od tego dnia art. 9 ust. 4c u.s.u.s., zgodnie z którym aż do dnia ustalenia prawa do emerytury obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowymi podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą posiadające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Należy jednakże podkreślić, że regulacje prawne zawarte w rozdziale 2 Działu IV- zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 82 ust. 1 i art. 82 ust. 8) ustawy o świadczeniach wskazują, że w przypadku uzależnienia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu od spełnienia warunków do objęcia ubezpieczeniem społecznym z określonego tytułu - składka na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzana jest zarówno wówczas, gdy ubezpieczenie społeczne z danego tytułu jest obowiązkowe, jak i wówczas, gdy określona osoba spełnia jedynie warunki do podlegania z danego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu. Istotny jest bowiem sam fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu z danego tytułu, to jest wypełnienie ustawowych warunków do skorzystania z tego ubezpieczenia, niezależnie od tego, czy ubezpieczenie jest w tej sytuacji obowiązkowe czy dobrowolne i niezależnie od tego czy dana osoba złożyła wniosek o objęcie jej z danego tytułu dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym (por. K. Baka, G. Machulak, A. Pietraszewska-Machała, A. Sidorko Komentarz ABC 2010 r. do ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Analogiczne unormowania miały miejsce na gruncie ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.). Przepis art. 22 ust. 1 cyt. ustawy przewidywał, że jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Takie też unormowanie znalazło się w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Oznacza to więc, że jeśli skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i jednocześnie pobiera rentę to podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zarówno jako rencista jak i jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.

Odnosząc się z kolei do zagadnienia pominięcia przez organy dyspozycji przepisu art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach stwierdzić należy, że przepis ten nie stanowi podstawy do rozstrzygania przez organy w postępowaniu mającym na celu ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach (jak też art. 24 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ) składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, od tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit.c (prowadzenie działalności gospodarczej), w przypadku, gdy osoba ta:

- uzyskuje dodatkowe przychody z tego tytułu (z działalności gospodarczej) w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub

- opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Jak zatem wynika z cytowanego przepisu rencista, uzyskujący dodatkowe przychody z tytułu działalności gospodarczej, nie przestał być objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, lecz może być zwolniony z obowiązku opłacania składki.

W tej kwestii jednakże orzeka Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w zakresie kompetencji Prezes NFZ leży jedynie ustalenie, czy skarżący jako rencista był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie tej okoliczności przez Fundusz jest kwestią niejako wstępną dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który dopiero po stwierdzeniu przez NFZ objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ubezpieczonego może ustalać należną składkę i ewentualną jej wysokość. Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne, należy stwierdzić, że argumentacja skarżącego nie dotyczy niniejszego postępowania, którego przedmiotem jest kontrola Sądu postępowania w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a nie kwestia wysokości, należności bądź wymagalności składek na to ubezpieczenie. Zarzut przedawnienia może być podniesiony przed organami ZUS w postępowaniu określającym wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne, które należą, stosownie do art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. W tym odrębnym postępowaniu prowadzonym przez organy ZUS skarżący może ponosić zgłaszane w skardze zarzuty.

Zdaniem Sądu, bezzasadnym jest także zarzut naruszenia art. 7, 8 i 11 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie o obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, bez uprzedniego ustalenia, czy spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, to dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Według ust. 2, do powyższych spraw nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż one należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Wniosek w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym może zgłosić m.in. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w tym także w zakresie dotyczącym objęcia ubezpieczeniem w okresie poprzedzającym złożenie wniosku (art. 109 ust. 3 cyt. ustawy). Ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe), które reguluje ustawa o systemie, nie jest bowiem tożsame z ubezpieczeniem zdrowotnym regulowanym kolejno w ustawie o ubezpieczeniu zdrowotnym, ustawie o ubezpieczeniu w NFZ, ustawie o świadczeniach. Z powyższych przepisów wynika zatem, że do kompetencji ZUS nie należą sprawy dotyczące samego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym zakresie właściwym jest dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu, przy czym ustawa o świadczeniach nie uzależnia wydania przez niego decyzji od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia podlegania ubezpieczeniu społecznemu danej osoby przez ZUS.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w postępowaniu administracyjnym nie doszło więc do naruszenia wskazywanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy podjęły właściwe czynności dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie zarówno interes społeczny i słuszny interes obywateli. Skarżącemu zapewniono czynny udział w postępowaniu, przy czym należy zwrócić uwagę, że to na skarżącym, co zostało już uprzednio podkreślone, spoczywa obowiązek obalenia domniemania prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę wpisanego do działalności gospodarczej. W praktyce zatem organ dokonuje ustaleń faktycznych w oparciu przede wszystkim o dowody dostarczone przez samą stronę. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 8 oraz art. 11 K.p.a.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako niezasadną oddalił.