Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 270/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art 105, art 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. A., A. B., M. W., D. A., I. A., H. A. i K. A. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) grudnia 2020 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "organ/Minister"), odmówił uchylenia własnej decyzji z [...] maja 2018 r., nr [...] uchylającej w całości decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2015 r., nr [...] i umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość położona w obrębie [...], przysiółek [...], gmina [...], powiat [...], stanowiąca dawny zespół dworsko-parkowy (zwany [...]), składająca się z części parceli gruntowej [...], odpowiadającej obecnej działce nr [...] o pow. [...], objęta księgą wieczystą nr [...] – nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z [...] lutego 2012 r., [...] (dalej jako "Skarżący") wystąpili z wnioskiem do Wojewody [...] o stwierdzenie, że przejęta w roku 1945 od [...] przez Skarb Państwa nieruchomość obejmująca obecną działkę nr [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] (na dzień przejęcia część pgr. [...], objęta [...] - na której posadowiony był budynek dworski i park dworski), nie podpadała pod działanie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako "dekret o reformie rolnej").

Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2012 r., nr [...] umorzył postępowanie administracyjne prowadzone z powyższego wniosku. W uzasadnieniu organ wskazał, że brak jakiegokolwiek aktu prawnego potwierdzającego przejęcie na cele reformy nieruchomości położonych w obrębie [...], przysiółek [...], gm. [...], powiat [...], stanowiących własność rodziny [...], w tym dawnej parceli kat. nr [...] stanowi o bezprzedmiotowości tego postępowania i uzasadnia jego umorzenie.

Od powyższej decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2012 r. odwołanie wnieśli Skarżący.

Minister decyzją z [...] sierpnia 2014 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując, że dokonał on wybiórczej analizy dokumentów znajdujących się w aktach prowadzonej przez Sąd Okręgowy sprawy zakończonej wyrokiem z [...] listopada 2011 r., sygn. akt [...], nie wystąpił do Archiwum Akt Nowych w [...] w celu zgromadzenia materiału dowodowego, a także nie przeprowadził dowodu z zeznań świadków i stron na okoliczność nacjonalizacji majątku.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2015 r., nr [...], stwierdził, że nieruchomość położona w obrębie [...], przysiółek [...], gm. [...], powiat [...], stanowiąca dawny zespół dworsko-parkowy (zwany [...]), składająca się z części parceli pgr. [...], odpowiadająca obecnej działce nr [...] o pow. [...], objęta księgą wieczystą nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W uzasadnieniu organ wojewódzki podniósł, że w wyniku przeprowadzonych kwerendy w Archiwum Państwowym w [...], Archiwum Państwowym w [...] i Archiwum Akt Nowych w [...], nie odnaleziono dokumentów potwierdzających przejęcie ww. majątku ziemskiego na własność Skarbu Państwa, niemniej przejęcie to miało miejsce w stanie faktycznym, co wynika z dalszych losów tego majątku. Ponadto stwierdzono, że przejęcie przedmiotowego majątku w trybie dekretu o reformie rolnej potwierdzone zostało w piśmie Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1991 r., nr [...],a także pośrednio wskazuje na to fakt, że sąsiedni majątek ziemski znajdujący się w [...] w gminie [...], będący własnością [...], został ujęty w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o reformie rolnej.

Od powyższej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2015 r. odwołanie wniósł Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznający powyższe odwołanie wskazał, że zasługuje ono na uwzględnienie i dlatego decyzją z [...] grudnia 2016 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2015 r. i umorzył postępowanie w sprawie. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu swojej decyzji, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, wynika, że przedmiotowa nieruchomość położona w [...], objęta Lwh [...], była oznaczona na mapie katastru austriackiego jako parcela o nr [...]. Z kolei, działka nr [...] (objęta przedmiotowym postępowaniem) wchodziła w skład pgr. [...]. Działka nr [...] o powierzchni [...] powstała w 1993 r. z podziału działki nr [...] o powierzchni [...]. Działka nr [...] o powierzchni [...] od założenia ewidencji gruntów dla wsi [...], tj. od roku 1965 była we władaniu Państwowego Gospodarstwa Rolnego - [...]. Po dokonaniu podziału tej działki, działka nr [...] (objęta przedmiotowym postępowaniem) na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] lutego 1994 r. została przekazana Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu - Nadleśnictwu [...] i w jego władaniu pozostaje do dzisiaj. Minister zważył, że pomimo kwerend przeprowadzonych w Archiwum Państwowym w [...], Archiwum Państwowym w [...], Archiwum Akt Nowych w [...], w tym kwerend dokonanych osobiście przez pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego i Nadleśnictwa [...] oraz zapytań skierowanych do Starostwa Powiatowego w [...], Nadleśnictwa w [...], Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...], a także przejrzeniu w Sądzie Okręgowym w [...] akt sprawy o sygn. [...], nie udało się odnaleźć dokumentów wskazujących w jakim trybie przedmiotowa nieruchomość przeszła na Skarb Państwa. Jednocześnie, w ocenie Ministra, nie może zostać uznane za przesądzające w przedmiotowej sprawie pismo, na którym oparł się organ I instancji, tj. pismo z Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1991 r., nr [...], w którym stwierdzono, że nieruchomości ziemskie wchodzące w skład majątku [...] przejęte zostały na cele reformy rolnej na podstawie dekretu o reformie rolnej i rozdysponowane na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej. Zdaniem Ministra zwrócić należy uwagę, iż pismo to nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., gdyż nie można uznać, że jest ono dokumentem sporządzonym przez powołany do tego organ państwowy w zakresie jego działania (kierownicy urzędów rejonowych nie byli organami właściwymi rzeczowo do wydawania zaświadczeń o podpadaniu nieruchomości pod dzianinie przepisów o reformie rolnej), nie jest też sporządzone we właściwej dla dekretu o reformie rolnej formie (zaświadczenie lub decyzja). Organ odwoławczy podkreślił, że pismo z [...] czerwca 1991 r. jest jedynie odpowiedzią na wniosek w sprawie zwrotu nieruchomości. Ponadto pismo to nie zawiera informacji na jakiej podstawie organ stwierdził przejęcie nieruchomości na podstawie dekretu, a co więcej nie wskazuje konkretnej jednostki redakcyjnej i konkretnego przepisu dekretu, który miał zostać zastosowany, a od którego obecnie zależy właściwość organu orzekającego w sprawie. Przy czym Minister zauważył, iż Starostwo Powiatowe w [...] (następca byłego Urzędu Rejonowego w [...]) poinformowało organ I instancji, że nie posiada dokumentacji dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości i nie jest w stanie stwierdzić na jakiej podstawie została ona przejęta. Starostwo dodało również, że jedyną informacją jaką posiada jest to, że działka [...] w chwili założenia ewidencji gruntów tj. w roku 1965 wchodziła w skład działki nr [...] o powierzchni [...], która była we władaniu Państwowego Gospodarstwa Rolnego - [...].

Zdaniem Ministra nie jest również prawidłowe i zasadne wnioskowanie pośrednie w oparciu o fakt zgodnie z którym sąsiedni majątek ziemski znajdujący się w [...] w gminie [...], będący własnością [...], został ujęty w "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dnia 6 IX.1944 r. o przeprowadzeniu Reformy Rolnej", przez co organ I instancji niesłusznie przyjął, że na takiej samej podstawie mogła zostać przejęta nieruchomość należąca do [...]. Ponadto, w ocenie Ministra, z żadnych innych dokumentów nie wynika, że majątek został przejęty na podstawie dekretu o reformie rolnej. Natomiast nawet nieruchomości znajdujące się w jednej miejscowości bywały przejmowane na rzecz Skarbu Państwa na podstawie różnych przepisów.

Odnosząc się natomiast do wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt [...], Minister stwierdził, że wyrokiem tym zostało ustalone pierwszeństwo rodziny [...] w nabyciu nieruchomości składającej się z działki nr [...] o powierzchni [...], położonej w [...], obręb [...], gmina [...]. Działka ta przed przejęciem przez Skarb Państwa wchodziła w skład majątku ziemskiego rodziny [...], a obecnie sąsiaduje z działką nr [...] (objętą przedmiotowym postępowaniem). Wyrok ten nie dotyczy więc nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem. Co więcej, w wyroku tym sąd nie ustalał podstawy przejęcia majątku, a jedynie czy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa przed dniem 1 stycznia 1992 r.

Decyzja Ministra z [...] grudnia 2016 r. stała się przedmiotem skargi ze strony Skarżących, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 22 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 231/17 – uchylił zaskarżoną decyzję Ministra z [...] grudnia 2016 r.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd stwierdził, że w sprawie nie jest sporny fakt przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, tylko to czy do tego przejęcia doszło na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W ocenie Sądu, dowodem potwierdzającym przejęcie przedmiotowej nieruchomości na cele związane z reformą rolną nie może być pismo Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1991 r. nr [...]. Z w/w pisma wynika bowiem jedynie, że nieruchomości ziemskie wchodzące w skład majątku [...] przejęte zostały na cele reformy rolnej na podstawie dekretu i rozdysponowane na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej. Sąd zwrócił uwagę, że w treści powyższego pisma, wydanego zresztą w związku ze złożonym wnioskiem o zwrot tejże nieruchomości, nie została wskazana konkretna podstawa prawna, bowiem jeżeli nawet przyjąć, że był to dekret o reformie rolnej to składały się na niego liczne jednostki redakcyjne. Pomimo jednak stwierdzenia, że omawiane zaświadczenie, stanowiące niewątpliwie dowód w przedmiotowej sprawie nie może przesądzić o podstawie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, przedwczesne jest, zdaniem Sądu, umorzenie niniejszego postępowania. W ocenie Sądu to na organie spoczywa obowiązek ustalenia podstawy prawnej wpisu Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości do księgi wieczystej. Z akt sprawy nie wynika, aby Minister dokonał badania stanu wieczysto-księgowego dotyczącego działki oznaczonej numerem [...], z której wydzielona została przedmiotowa działka, a zdaniem Sądu przeprowadzenie tego dowodu jest konieczne dla prawidłowego i nie budzącego żadnych wątpliwości rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Podstawy prawnej wpisu tytułu prawnego nie sposób domniemywać. Sąd wskazał, że trudno na tym etapie postępowania, bez uzupełnienia materiału dowodowego przesadzić czy wniosek następców prawnych byłych właścicieli majątku może zostać rozpoznany w zastosowanym przez organ I instancji trybie, ani czy postępowanie należało umorzyć.

Po ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy, Minister decyzją z [...] maja 2018 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2015 r. i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość położona w obrębie [...], przysiółek [...], gmina [...], powiat [...], stanowiąca dawny zespół dworsko-parkowy (zwany [...]), składająca się z części parceli pgr. [...], odpowiadająca obecnej działce nr [...] o powierzchni [...], objęta księga wieczystą nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że czyniąc zadość zobowiązaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazanemu w wyroku z 22 września 2017 r., sygn. akt 1 SA/Wa 231/17, zwrócił się do Sądu Rejonowego w [...] z prośbą o dokonanie badania stanu wieczysto-księgowego dotyczącego działki ewidencyjnej nr [...] i przekazanie odpisu księgi wieczystej prowadzonej dla tej działki, a także odpisu stosownego dokumentu będącego podstawą założenia księgi. Organ wskazał, że z przekazanej przez Sąd Rejonowy w [...] przy piśmie z [...] kwietnia 2018 r. notatki urzędowej z badania ksiąg wieczystych o nr [...] wynika, że dla działki [...], położonej w [...] w dniu [...] września 1969 r. założono księgę wieczystą o aktualnym nr [...], w której ujawniono własność Skarbu Państwa na podstawie zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z [...] lipca 1969 r., nr [...]. Następnie działkę nr [...] odłączono do księgi wieczystej nr [...] w dniu [...] stycznia 1995 r. na podstawie II etapu ewidencji gruntu obrębu [...], ogłoszonego w dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] nr [...] poz. [...] z [...] marca 1966 r. Organ wskazał następnie, że w zaświadczeniu z [...] lipca 1969 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa stwierdza, że grunty położone w [...], ustalone w postępowaniu ewidencyjnym zatwierdzonym przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w [...] jako działki o numerach szczegółowo wymienionych w zaświadczeniu, w tym działka nr [...], a mianowicie grunty osób repatriowanych do ZSRR i przesiedlonych na Ziemie Zachodnie oraz grunty osób nieobecnych w danej miejscowości zostały przejęte na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. (Dz.U. Nr 59 poz. 339) i na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. (Dz.U. Nr 46 poz. 339), decyzją zbiorczą Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1955 r. Zdaniem organu, powyższe zaświadczenie niewątpliwie potwierdza, że działka nr [...] została przejęta na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. 1947 nr 59 poz. 318) bądź też na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. 1949 nr 46 poz. 339). Organ uznał przy tym, że zaświadczenie stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., bowiem sporządzone zostało w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w zakresie swojego działania, tym samym stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Niewątpliwie możliwe jest obalenie ustaleń zawartych w zaświadczeniu, jako dokumentu urzędowego, stosownie do art. 76 § 3 k.p.a., niemniej wymaga to przedstawienia stosownych dowodów przeciwnych, a takich w sprawie nie pozyskano. Podsumowując, organ stwierdził, że pomimo przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego, nie udało się pozyskać jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego przejęcie przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej na podstawie dekretu o reformie rolnej, a tym bardziej na postawie art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu.

Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem Ministra, Skarżący wnieśli na decyzje organu z [...] maja 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 21 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1395/18 – skargę oddalił. Sąd nie sporządził pisemnego uzasadnienia wyroku, który uprawomocnił się z dniem 22 grudnia 2018 r.

Następnie pismem z [...] maja 2019 r. Skarżący wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji zbiorczej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1955 r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości składającej się z działki nr [...] o pow. [...], położonej w [...], obręb [...], gmina [...], stanowiącej ówczesna własność [...], tworzącej w chwili przejęcia cześć lwh nr [...], w chwili wydania decyzji zbiorczej cześć pgr nr [...], a obecnie objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...].

Pismem z [...] listopada 2019 r. Skarżący wnieśli o umorzenie postępowania nadzorczego jako bezprzedmiotowego z tego powodu, iż nie odnaleziono kontrolowanej decyzji z [...] lutego 1955 r., co oznacza ich zdaniem, że nigdy nie została wydana, i dlatego nie jest możliwa jej ocena pod kątem przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], Wojewoda [...] umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zbiorczej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1955 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości w [...], obręb [...], gmina [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wyjaśnił, że podjęte w toku postępowania liczne próby pozyskania egzemplarza kwestionowanej decyzji nie dały rezultatu, co prowadzi do konkluzji, że organ nadzoru nie ma możliwości przeprowadzenia weryfikacji tej decyzji z punktu widzenia ewentualnego zaistnienia przesłanek nieważności. Z uwagi więc, że nie można ustalić treści decyzji zbiorczej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1955 r., co skutkuje tym, że niniejsze postępowanie nieważnościowe powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

Pismem z [...] lutego 2020 r. Skarżący wnieśli o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Ministra z [...] maja 2018 r., nr [...], wskazując jako podstawę wznowieniową przesłankę określoną art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., czyli istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W ocenie Skarżących, jest nią ustalona przez Wojewodę, w ramach postepowania nadzorczego zakończonego wydaniem decyzji umarzającej z [...] grudnia 2019 r., nr [...], okoliczność, że decyzja zbiorcza Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1955 r. nie została nigdy wydana, co oznacza zdaniem Skarżących, że zaświadczenie z [...] lipca 1969 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa zostało sporządzone bez podstawy prawnej, a także zawiera oczywiście nieprawdziwe informacje i tym samym odpadła podstawa stanowiąca przesłankę dla wydania przez Ministra decyzji umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość położona w obrębie [...], przysiółek [...], gmina [...], powiat [...], stanowiąca dawny zespół dworsko-parkowy (zwany [...]), składająca się z części parceli pgr. [...], odpowiadająca obecnej działce nr [...] o powierzchni [...], objęta księga wieczystą nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Postanowieniem z [...] listopada 2020 r., Minister wznowił postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją ostateczną z [...] maja 2018 r., nr [...].

Decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], Minister odmówił uchylenia własnej decyzji z [...] maja 2018 r., nr [...] uchylającej w całości decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2015 r., nr [...] i umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość położona w obrębie [...], przysiółek [...], gmina [...], powiat [...], stanowiąca dawny zespół dworsko-parkowy (zwany [...]), składająca się z części parceli gruntowej nr [...], odpowiadającej obecnej działce nr [...] o pow. [...], objęta księgą wieczystą nr [...] – nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wyjaśnił, że o ile przyjąć, że wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, to okolicznością taką nie jest sam fakt wydania przez Wojewodę [...] decyzji z [...] grudnia 2019 r., nr [...], umarzającej postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zbiorczej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1955 r., lecz wyłącznie fakty z tego orzeczenia wynikające. Organ przypomniał, że pomimo przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego, nie udało się pozyskać jakiegokolwiek dokumentu, potwierdzającego przejęcie kontrolowanej nieruchomości na cele reformy rolnej na podstawie dekretu o reformie rolnej, a tym bardziej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu. Natomiast zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z [...] lipca 1969 r., nr [...], przekazane przez Sąd Rejonowy w [...] dodatkowo potwierdziło, że działka nr [...], z której powstała działka [...], przejęta została na Skarb Państwa na podstawie innych przepisów nacjonalizacyjnych, niż dekret o reformie rolnej. Wobec tego, brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej jako "rozporządzenie"). Zdaniem organu, okoliczności wynikające z treści decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2019 r. nie mają znaczenia prawnego w kontekście ewentualnego uchylenia ostatecznej decyzji Ministra z [...] maja 2018 r. Organ podkreślił, że trudno przyjąć, ażeby fakty ujawnione w toku postępowania nadzorczego miałyby uzasadnić konieczność wyeliminowania ww. decyzji z [...] maja 2018 r. i dokonania merytorycznej oceny spełnienia przesłanek do przejęcia przedmiotowej nieruchomości w trybie dekretu o reformie rolnej. Organ wskazał przy tym, że decyzja umarzająca postępowanie nie odnosi się do istoty sprawy i nie rozstrzyga kwestii merytorycznych. Umorzenie postępowania nie stoi bowiem na przeszkodzie ponownemu wszczęciu i prowadzeniu postępowania w sytuacji, gdy okoliczność przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej zostanie udowodniona w oparciu o właściwe dowody z dokumentów. Istnienia takich dokumentów organ nie dopatrzył się w niniejszej sprawie. Nie jest przy tym rolą organu administracji ustalenie na jakiej, innej niż dekret o reformie rolnej, podstawie prawnej mogła zostać znacjonalizowana przedmiotowa nieruchomość, czego domagają się Skarżący. W ocenie organu, nie ma znaczenia, że nie udało się odnaleźć decyzji zbiorczej z 1955 r. Wobec tego organ uznał, że nowe okoliczności, na które powołują się Skarżący we wniosku o wznowienie postępowania, nie mogą prowadzić do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Skargę na powyższą decyzję Ministra z [...] grudnia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli Skarżący. Zarzucili w niej naruszenie następujących przepisów prawa, tj.:

1) art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przejście własności nieruchomości zgodnie ze wskazanymi przepisami następowało na podstawie sporządzonej dokumentacji, a nie z mocy prawa, podczas gdy przejście prawa własności na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej następowało z mocy samego prawa, bez potrzeby sporządzenia dokumentacji, co oznacza, że ewentualne sporządzenie dokumentacji poświadczającej przejęcie własności jest irrelewantne z punktu widzenia oceny, czy przeniesienie prawa własności nastąpiło w trybie dekretu o reformie rolnej, a także następczej weryfikacji przejścia własności;

2) art. 1 i art. 3 ust. 1 dekretu Rady Ministrów z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., oraz art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 dekretu Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nieruchomość mogła zostać przejętą na podstawie powołanych przepisów, podczas gdy wskazane przepisy prawa nie mogły mieć zastosowania do byłych właścicieli nieruchomości (których następcami są Skarżący), nigdy nie wydano na podstawie dekretu I lub dekretu II decyzji administracyjnych wobec byłych właścicieli Nieruchomości, a ustalenie wskazanych okoliczności zobowiązywało Ministra do wydania decyzji merytorycznej w kwestii niepodpadania nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej;

3) art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez błędne odmówienie uchylenia decyzji umarzającej, ze względu na rzekomy brak wpływu nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania rozstrzygnięcia, które były nieznane wcześniej Ministrowi (na etapie postępowania zakończonego decyzją umarzającą, którego dotyczył wniosek Skarżących o jego wznowienie), podczas gdy Minister powinien uchylić decyzję umarzającą i rozstrzygnąć o istocie sprawy, bowiem okoliczności, które wyszły na jaw po wydaniu decyzji umarzającej uzasadniały jej uchylenie;

4) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. § 5 ust. 1 rozporządzenia poprzez błędne przyjęcie, że pomimo ujawnienia nowych okoliczności faktycznych, nieznanych Ministrowi w chwili wydania decyzji umarzającej, przesłanka bezprzedmiotowości nie ustała, podczas gdy ustalenie, że zaświadczenie nie stanowi dokumentu urzędowego i nie potwierdza przejęcia nieruchomości na innej podstawie niż dekret o reformie rolnej oznacza zarazem, że ustała przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, a rozstrzygnięcie merytoryczne na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia stało się obowiązkiem Ministra;

5) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, że w przypadku zakończenia postępowania administracyjnego ostateczną decyzją o umorzeniu postępowania, wnioskodawca może ponownie zainicjować postępowanie administracyjne w tożsamym przedmiocie bez negatywnych skutków, podczas gdy zasada trwałości decyzji administracyjnych, w tym decyzji o umorzeniu postępowania, oznacza, że nie jest możliwe prowadzenie postępowania w tożsamym zakresie bez skorzystania z instytucji wznowienia postępowania, co oznacza, że Minister powinien merytorycznie rozstrzygnąć sprawę;

6) art. 76 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, jakoby zaświadczenie miało stanowić dokument urzędowy, wiernie potwierdzający okoliczności przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, podczas gdy zaświadczenie nie stanowi dokumentu urzędowego, bowiem zostało wydane bez podstawy prawnej, poza zakresem działania Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], a także zawiera szczątkowe i oczywiście nieprawdziwe informacje;

7) art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę całokształtu materiału dowodowego i błędne uznanie, że zaświadczenie wskazuje na wystąpienie innej podstawy przejęcia nieruchomości niż dekret o reformie rolnej, podczas gdy ustalenia dokonane już po wydaniu decyzji umarzającej wskazują, że zaświadczenie nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy, bowiem wskazana w nim decyzja zbiorcza nie została nigdy wydana, nie weszła do obrotu prawnego i nie wywołała skutków prawnych;

8) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej oraz niepełne ustalenie stanu faktycznego, przejawiające się w błędnym uznaniu, że nieruchomość mogła zostać przejęta na własność Skarbu Państwa na innej podstawie niż dekret o reformie rolnej, podczas gdy ustalenie, że zaświadczenie nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy, a w konsekwencji, że nieruchomość nie mogła zostać przejęta na innej podstawie prawnej niż dekret o reformie rolnej zobowiązywało Ministra do należytego wyjaśnienia, czy nieruchomość mogła zostać przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra w całości, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie od Ministra zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarżących według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiona szczegółową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 września 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Podkreślić jednak należy, iż niniejsze postępowanie przed organem administracji prowadzone było w trybie nadzwyczajnym - w trybie wznowienia postępowania w sprawie ostatecznie zakończonej - art. 145 k.p.a., którego przedmiotem jest jedynie weryfikacja prawidłowości ustalenia stanu faktycznego z punktu widzenia wykluczenia ciężkiego, kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa (B. Adamiak [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 9, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, wyd. 3, s. 360 i nast.). Wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od ogólnej zasady trwałości decyzji, ustanowionej w art. 16 k.p.a., ma ono charakter nadzwyczajny, odrębny od postępowania zwykłego. Stąd też, jego przedmiotem jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, ale tylko w przypadku, gdy postępowanie, w którym zapadła ta decyzja, dotknięte jest jedną z kwalifikowanych wad wyliczonych w art. 145 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia w sposób wyczerpujący przesłanki wznowienia postępowania, które są związane z kwalifikowaną wadliwością postępowania, powodującą możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy w celu sprawdzenia, czy stwierdzona wada postępowania nie wpłynęła na treść decyzji i w konsekwencji wyeliminowanie wadliwego rozstrzygnięcia.

Niniejsze postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem Skarżących, którzy wskazali na istniejącą w sprawie – ich zdaniem – podstawę wznowienia postępowania wynikającą z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Wskazana przez Skarżących podstawa wznowienia dotyczy więc wyłącznie nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji ostatecznej lecz nieznanych organowi, który ją wydał.

Jak wskazuję przy tym judykatura, spełnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga wystąpienia łącznie trzech warunków. Pierwszy to zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, a zatem nie były znane organowi rozpoznającemu sprawę w postępowaniu zwykłym. Drugi warunek: nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody mają istotne znaczenie dla sprawy. Tylko na podstawie przepisu prawa materialnego możliwa jest ocena, czy nowa okoliczność faktyczna, nowy dowód dotyczy ustalenia stanu faktycznego zapisanego w tym przepisie prawa. Trzeci warunek to istnienie okoliczności faktycznej, istnienie dowodu w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia postępowania. Spełnienie łącznie tych trzech warunków daje podstawy do stwierdzenia, że postępowanie zakończone ostateczną decyzją zostało dotknięte istotnym naruszeniem przepisów prawa procesowego co do ustalenia stanu faktycznego, uzasadniając ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy (por. wyroki NSA: z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2010/15, z 15 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1961/15, a także z 16 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 986/09).

W realiach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, brak jest spełnienia jednego z powyższych warunków, a mianowicie zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody nie są istotne dla sprawy.

Żądanie wznowienia zakończonego postępowania Skarżący oparli na fakcie wydania [...] grudnia 2019 r. przez Wojewodę [...] decyzji umarzającej postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zbiorczej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1955 r., stanowiącej podstawę przejęcia działki nr [...] (z której następnie wydzielono sporną działkę nr [...]) na własność Państwa, na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. 1947 nr 59 poz. 318) lub dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. 1949 nr 46 poz. 339). Organ wojewódzki uznał bowiem, że skoro nie jest możliwym odnalezienie egzemplarza kontrolowanej decyzji z 1955 r. to nie sposób ocenić czy jest ona obciążaną jakkolwiek wadą kwalifikowaną z art. 156 § 1 k.p.a., skutkującą koniecznością stwierdzenie nieważności decyzji. Z powyższych względów Wojewoda [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Odnotować należy w tym miejscu również i to, że o umorzenie postępowania nadzorczego z tożsamych powodów wnioskowali także Skarżący (vide: pismo z [...] listopada 2019 r.). W konsekwencji powyższego, Skarżący uznali, że decyzja zbiorcza Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1955 r. nie została nigdy wydana, co oznacza, że zaświadczenie z [...] lipca 1969 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa zostało sporządzone bez podstawy prawnej, i tym samym odpadła podstawa stanowiąca przesłankę dla wydania przez Ministra decyzji umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość odpowiadająca obecnej działce nr [...] o powierzchni [...], objęta księga wieczystą nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Sąd wskazuje przede wszystkim, że niemożność odszukania przez organ nadzoru określonych dokumentów nie oznacza, że ich nie było, w szczególności jeżeli na ich istnienie wskazują inne dokumenty zgromadzone w toku postępowania (por. wyrok NSA z 30 października 2003 r. sygn. akt I SA 3087/2001). Ponadto brak poszczególnych dokumentów, spowodowany bądź upływem czasu, bądź zaginięciem nie może stanowić podstawy do twierdzenia, iż ich w ogóle nie było, a tym samym do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji. Można dodać, iż brak kompletnych akt archiwalnych powoduje, że nie można dokonać pełnej oceny postępowania i ustalić, że było ono przeprowadzone w sposób nieprawidłowy, a tym samym nie można stwierdzić ponad wszelką wątpliwość, że zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji. Brak akt powoduje także, iż nie można organowi przedstawić zarzutu, że nie zbadał wszechstronnie sprawy i że nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (por. wyroki WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 170/04 i z 8 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 540/09).

Wobec tego co podniesiono powyższej, zdaniem Sądu, traci na znaczeniu argumentacja Skarżących ukierunkowana na wykazanie związku pomiędzy brakiem odnalezienia decyzji zbiorczej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1955 r., a dyskwalifikacją zaświadczenia z [...] lipca 1969 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa jako wiarygodnego dowodu w sprawie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej. Bezsporna okoliczność, że organowi wojewódzkiemu nie udało się odnaleźć, pomimo szerokich poszukiwań, nawet kopii ww. decyzji zbiorczej, nie świadczy jednak w żaden sposób o tym, że nie została ona nigdy wydana (nie istniała). Na fakt jej istnienia (wydania) wskazuje wszak przedmiotowe zaświadczenie z [...] lipca 1969 r., które stanowiło następnie podstawę ujawnienia w 1969 r. własności działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr [...] (vide: pismo Sądu Rejonowego w [...] przy z [...] kwietnia 2018 r.).

Z powyższych względów, Sąd nie podzielił zarzutów Skarżących w tym zakresie.

Przyjęty przed Skarżących modus operandi zmierza w istocie do zakwestionowania dokumentu stanowiącego podstawę wpisu w księdze wieczystej, a pośrednio także samej treści tej księgi – poprzez założenie, że ujawnione w księdze wieczystej prawo własności Skarbu Państwa (oraz podstawa prawna nabycia tego prawa), wpisano tam na podstawie dokumentu potwierdzającego nieprawdę.

Wskazać należy zatem, że stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204 ze zm., dalej zwanej " u.k.w.h."), księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Przy tym księgi te prowadzi się na zasadzie indywidualności - jedna księga wieczysta odpowiada jednej nieruchomości w znaczeniu cywilistycznym (art. 24 ust. 1 u.k.w.h.). Oznacza to, że księga wieczysta stanowi prawne kryterium wyodrębnienia nieruchomości jako przedmiotu prawa własności. Określoną w art. 3 u.k.w.h. zasadę jawności materialnej ksiąg wieczystych przewidywał również art. 18 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r., Nr 57, poz. 319). Ustawodawca dodatkowo wzmocnił powyższe domniemanie stanowiąc w art. 5 u.k.w.h., że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze (art. 6 ust. 1 u.k.w.h.). Podobnie powyższą kwestie prawodawca uregulował na gruncie Prawa rzeczowego z 1946 r. (art. 20 in fine).

Obalenia powyższego domniemania było możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 u.k.w.h. – w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Powyższe oznacza tym samym, że widniejący w księdze wieczystej wpis prawa własności stanowi na podstawie art. 6262 § 6 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., prawomocne orzeczenie sądu, które wiąże zarówno sąd, który je wydał, strony jak również organy państwowe i organy administracji publicznej.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z 30 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 729/16, CBOSA), zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa, wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to w istotny sposób ją uzupełnia, tworząc spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, iż nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także pogląd wyrażony w wyroku NSA z 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), że zasada wyrażona w art. 3 u.k.w.h. wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (por. także wyroki NSA z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2100/14 oraz z 30 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1488/16). Powyższe stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie również aprobuje.

Skarżący nie wykazali natomiast w niniejszej sprawie, że podejmowali jakiekolwiek działania w powyższym obszarze (pomimo upływu kilkudziesięciu lat od momentu dokonania wpisu w księdze wieczystej), zmierzające do wzruszenia kwestionowanego wpisu w księdze wieczystej, także w trybie procesu o ustalenie prowadzonym na podstawie art. 189 k.p.c. (z uwagi na jego historyczny charakter).

Mając na uwadze powyższe należy zatem zauważyć, że wpis prawa własności w księdze wieczystej dokonany na podstawie zaświadczenia z [...] lipca 1969 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa, na rzecz Skarbu Państwa był aktualny w chwili wydania przez Ministra decyzji umarzającej z [...] maja 2018 r., ponieważ nie został obalony i niewątpliwie ma charakter istotnego dowodu w sprawie, co zostało prawidłowo ocenione przez organ. Z uwagi więc na wpis w księdze wieczystej organ nie miał możliwości aby dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Jak wskazano już powyżej nie jest rolą organów administracji publicznej weryfikowanie prawidłowości prawomocnych wpisów w księdze wieczystej. Nie mają zatem racji Skarżący twierdząc, że Minister naruszył w tym zakresie przepis art. 76 § 1 k.p.a.

Powyższej oceny niniejszej sprawy nie mogą także zmienić zarzuty Skarżących dotyczące naruszenia wskazanych w skardze przepisów dekretu o reformie rolnej (art. 2 ust. 1 lit. e) oraz dekretu Rady Ministrów z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (art. 1 i art. 3 ust. 1) oraz dekretu Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1).

Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret o reformie rolnej nie dotyczył więc wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju – nieruchomości ziemskich. Abstrahując od kwestii znaczenia pojęcia "nieruchomość ziemska", która w niniejszej sprawie jest nieistotna, Sąd wyjaśnia, że wejście nieruchomości ziemskich przejętych przez Państwo w trybie art. 2 ust. 1 dekretu do zasobu Państwowego Funduszu Ziemi (dalej jako "PFZ") nastąpiło z mocy samego prawa (art. 3 ust. 2 lit. c dekretu o reformie rolnej) – bezwarunkowo. Aby zaprzeczyć temu, że konkretna nieruchomość nie weszła do zasobu PFZ trzeba wykazać, że nie miało miejsca przejęcie nieruchomości przez Państwo w trybie art. 2 ust. 1 dekretu. Jeżeli chodzi o przejęcie w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, dowodem zaprzeczającym przejęciu mienia w tym trybie jest ostateczna decyzja wydana w trybie § 5 rozporządzenia. W pozostałych przypadkach przejęcia mienia (art. 2 ust. 1 lit. b-d dekretu o reformie rolnej) należy przedłożyć stosowne prawomocne orzeczenie sądowe.

Z kolei, dokumentem potwierdzającym przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie konkretnej litery (b,c,d,e) wymienionej w ust. 1 art. 2 dekretu o reformie rolnej było zaś zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Zaświadczenie to było podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi hipotecznej (gruntowej). Wynika to z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204) i art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233). Prawodawca wprowadził administracyjny tryb rozstrzygania tego rodzaju spraw przez wojewódzkie urzędy ziemskie (później wojewodów), oraz ograniczył zakres przedmiotowy tych spraw wyłącznie do sporów dotyczących nieruchomości, których podstawą przejęcia był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

A zatem istnienie zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska została przejęta przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, stanowiącego dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., otwiera prawną możliwość uzyskania dowodu przeciwnego (art. 76 § 3 k.p.a.) w postaci decyzji administracyjnej, wydanej w trybie § 5 rozporządzenia.

Skarżący nie wykazali, że dysponuje wskazanym wyżej zaświadczeniem. Nie wykazali nawet, że istnieje jakikolwiek dowód na przejęcie spornej nieruchomości na cele reformy rolnej (np. protokół przejęcia). Wręcz przeciwnie, w obrocie prawnym jest decyzja zbiorcza Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1955 r.) wskazująca na to, że przedmiotowa nieruchomość (działka nr [...]) nie została przejęta w ramach reformy rolnej, ale została znacjonalizowana na podstawie innych, niż dekret o reformie rolnej, przepisów.

Zgodnie natomiast z oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z 22 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 231/17, która jest wiążąca w niniejszej sprawie – dowodem potwierdzającym przejęcie przedmiotowej nieruchomości na cele związane z reformą rolną nie może być pismo Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1991 r. nr [...]. Zatem, słusznie uznał Minister, że brak jest dowodu na to, że sporna nieruchomość weszła do zasobu PFZ, co obligowało go do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Zdaniem Sądu, nie ma zatem podstaw do tego, aby zaktualizować możliwość merytorycznego rozpatrzenia niniejszej sprawy, skoro w aktach sprawy nie istnieje dowód na to, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej stanowił podstawę prawną nabycia przez Skarb Państwa prawa własności do przedmiotowej nieruchomości. Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej oraz art. 105 § 1 k.p.a. Sąd uznał więc za bezpodstawne.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela przy tym stanowisko Ministra, że nie jest przedmiotem obecnego postępowania toczącego się w trybie wznowienia badanie, czy przepisy dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204) oraz dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233), mogły stanowić podstawę normatywną wydania decyzji zbiorczej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1955 r., a jeżeli nie to czy zasadnym byłoby w takiej sytuacji stwierdzenie nieważności ww. decyzji. W ocenie Sądu, jest to bowiem kwestia objęta zakresem postępowania nieważnościowego, które wszak zostało z inicjatywy Skarżących – umorzone. Tak jak Sąd wyjaśnił powyżej, brak odnalezienia kontrolowanej decyzji nie uniemożliwiał jednak dokonanie kontroli w trybie nadzoru decyzji zbiorczej z 1955 r., skoro na jej istnienie wskazywał inny dokument (zaświadczenie z 1969 r.). W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Mając na uwadze powyższe, zarzuty skargi w tym zakresie Sąd uznał za niezasadne.

W tej sytuacji organ słusznie uznał, że nie wyszyły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, a co za tym idzie nie jest możliwe jej uchylenia, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Za podstawę prawną odmowy uchylenia dotychczasowej decyzji organ prawidłowo przyjął przepis art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

Sąd nie stwierdził ponadto, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce istotne naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., to jest takie, które miałoby wpływ na odmienny wynik sprawy. Co prawda ocena okoliczności wskazanych we wniosku o wznowienie dokonana przez organ różni się od oceny Skarżących, ale ocena ta była swobodna, a nie dowolna, i nie doszło w tym przypadku do naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. Należy też podkreślić, że "słusznego interesu strony" nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej, w celu osiągnięcia osobistych korzyści. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w realiach niniejszej sprawy miało miejsce. Zaskarżona decyzja spełnia również kryteria z art. 107 § 3 k.p.a. Organ rzeczowo odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego a swoje stanowisko, gdy chodzi o stan prawny i kwalifikację ustalonego stanu faktycznego – właściwie uzasadnił.

Podsumowując, kontrola legalności decyzji Ministra z [...] grudnia 2020 r. przeprowadzona przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie wykazała, że ww. decyzja prawa nie narusza.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).