Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1964/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant st. ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2018 r. nr [...], którą umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne, wszczęte na wniosek Prezydenta Miasta [...], w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. nr 12, poz. 65) w stosunku do nieruchomości w [...] przy ul. [...], objętej księgą wieczystą [...], w części należącej uprzednio do S. M. w związku z Układem pomiędzy [...] a [...] dotyczącym załatwienia spraw finansowych, który wszedł w życie z dniem podpisania 11 listopada 1954 r.

Stan niniejszej sprawy przedstawia się następująco.

Prezydent Miasta [...], działając przez Dyrektora Biura [...] Urzędu Miasta [...], wnioskiem z 26 lipca 2016 r. zwrócił się do Ministra Rozwoju i Finansów o wszczęcie w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] postępowania administracyjnego na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Pismem z 27 lipca 2017 r. Minister Rozwoju i Finansów zawiadomił Prezydenta Miasta [...] o wszczęciu tego postępowania administracyjnego, zwracając się jednocześnie do Urzędu Miasta [...] o przekazanie m. in. dokumentów i informacji potwierdzających podstawę i datę przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W odpowiedzi otrzymał informację, że nieruchomość przy ul. [...] w [...] była objęta dekretem z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu, który wszedł w życie 13 lutego 1946 r.

Minister Finansów działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], objętej księgą wieczystą [...], w części należącej uprzednio do S. M. w związku z Układem zawartym pomiędzy [...] a [...], dotyczącym załatwienia spraw finansowych, który wszedł w życie z dniem podpisania - 11 listopada 1954 r.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Prezydent Miasta [...], podnosząc naruszenie:

a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie obowiązku rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób dokładny i wyczerpujący, w konsekwencji czego organ w sposób nietrafny stwierdził w oparciu o dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wydania decyzji administracyjnej zgodnej z wnioskiem Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w nieruchomości przy ul. [...] w [...],

b) art. 105 § 1 k.p.a., poprzez nietrafne zakwalifikowanie sprawy jako bezprzedmiotowej, podczas gdy na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie możliwe jest wydanie decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy,

c) art. 2 cyt. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. poprzez niewydanie decyzji przez Ministra Finansów stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Minister Finansów decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2018 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister podtrzymał ocenę co do prawidłowości procesowej uprzednio przeprowadzonego postępowania. Wskazał, że dotychczasowym współwłaścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], objętej dawną księgą wieczystą [...] [...] (ewentualnie [...], ks. gr. gm. kat. [...] Dz. [...]), aktualnie księgą wieczystą nr [...], działka nr [...], obręb ew. [...], o pow.0,0418 ha – był S. M., ur. [...] stycznia 1911 r. w [...], syn A. i E. zd. L., który nabył przedmiotowa nieruchomość w udziale 1/8 w drodze następstwa prawnego po A. M. (M.) vel R. M. (M.), synu P. i K. zd. A. (udział 3/8 z udziału 1/3), uznanym za zmarłego [...] maja 1946 r., będącego jej współwłaścicielem w udziale 1/3 na podstawie umowy sprzedaży nr [...] z [...] czerwca 1935 r., a także w udziale 1/8 w drodze następstwa prawnego po K. M., córce A. vel R. M. i M. M. zd. O. (całość udziału 3/8 z udziału 1/3), zmarłej [...] stycznia 1947 r. w v, będącej jej współwłaścicielką w udziale 1/8 na podstawie następstwa prawnego po R. A. . tj. łącznie w udziale 1/4 na dzień [...] stycznia 1947 r. (dzień otwarcia spadku po K. M.). Minister dokonał również ponownej analizy postanowień Układu zawartego pomiędzy [...] a [...] dotyczącego załatwienia spraw finansowych z dnia 11 listopada 1954 r. (wejście w życie z dniem podpisania), tj. umowy międzynarodowej zawartej z państwem, którego obywatelem od 31 lipca 1947 r. był S. M., dotychczasowy współwłaściciel nieruchomości, w rozumieniu przepisów rozporządzenia wykonawczego z dnia 9 maja 1968 r., pod względem spełnienia warunków objęcia tym układem nieruchomości. W załączniku do Układu pod pozycją [...] został wymieniony dekret z dnia [...] marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i [...]. Minister wyjaśnił, że w "Uzgodnionym protokole", wskazanym jako poufny, podpisanym przez upoważnionych przedstawicieli [...] oraz [...] w dniu [...] listopada 1954 r., pod pozycja [...] państwa-strony Umowy doprecyzowały, że w toku rokowań [...] zaproponowała, by artykuł [...] Układu został skorygowany dla umożliwienia [...] przedłożenia [...] roszczeń wynikających z dekretu z dnia [...] marca 1946 r. dotyczącego mienia opuszczonego w przypadkach, gdy w dacie Układu tytuł prawny do nieruchomości dotkniętej tym dekretem przysługuje osobie będącej obywatelem [...] w tym dniu i, że niezależnie od postanowień artykułu [...] par. [...] Układu, roszczenia w takich przypadkach powinny być uważane jako powstałe w dniu, w którym tytuł prawny do odnośnej nieruchomości wygasł. W odpowiedzi [...] stwierdziła, że Rząd nie jest w stanie wyrazić zgody za proponowaną zmianę artykułu [...], co delegacja [...] przyjęła do wiadomości. Z [...] dokumentacji odszkodowawczej wynika, że S. M. nie występował z roszczeniem o odszkodowanie za utratę prawa do nieruchomości do organów władzy [...]. W związku z tym na podstawie dokumentacji przekazanej przez [...], tj. w sposób bezpośredni z akt odszkodowawczych, nie został ustalony ani tytuł prawny przejścia prawa własności nieruchomości, ani sam fakt utraty tej nieruchomości. Minister wskazał, że [...] listopada 1945 r. Sąd Grodzki w [...] postanowieniem o sygnaturze akt [...], opatrzonym klauzulą wykonalności [...] grudnia 1945 r., przywrócił J. R. (siostrze męża współwłaścicielki nieruchomości, tj. J. (J.) G. zd. M.) posiadanie domu w [...] przy ul. [...]. Na tej podstawie [...] [...] lutego 1946 r. zarządził wprowadzenie J. R. w posiadanie domu. Następnie [...] lipca 1947 r. Sąd Grodzki w [...] postanowieniem o sygn. akt [...], opatrzonym klauzulą wykonalności [...] stycznia 1948 r., przywrócił S. M. posiadanie całej nieruchomości przy ul. [...] nr [...], będącej własnością R. M. w 1/3 części i J. M. w 2/3 częściach. Na tej podstawie Okręgowy Urząd Likwidacyjny w [...] [...] maja 1948 r. zarządził wprowadzenie S. M. w posiadanie całej nieruchomości. Faktycznie nieruchomość była w zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych, które m.in. zajmowały się najmem lokali w budynku znajdującym się na tej nieruchomości co najmniej od [...] listopada 1949 r. S. M. zamieszkiwał w [...] w [...]. [...] lipca 1947 r. organy władzy tego państwa wydały dla niego certyfikat naturalizacji od [...] lipca 1947 r., a S. M., po złożeniu przysięgi wymaganej prawem [...], posiadał obywatelstwo [...], co oznacza, że w dacie zawarcia Układu był [...] obywatelem w rozumieniu tego układu. Zarząd publiczny nad nieruchomością był ciągły i trwał do zmiany przepisów związanych ze zmianą ustroju Państwa, na podstawie których oraz uchwał Zarządu Miasta [...] z [...] kwietnia 1995 r. oraz z [...] maja 1995 r., ze skutkiem prawnym od [...] czerwca 1995 r., administrację budynkami, w tym tą nieruchomość, powierzono Zarządowi Budynków Komunalnych w [...], w imieniu którego działała spółka [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Następca prawny współwłaściciela nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej (R. M. (M.)), tj. S. (S.) M. zmarł sierpnia 1978 r. w [...] w [...]. Minister wyjaśnił, że z uwagi na wymienienie w załączniku do Układu dekretu o majątkach opuszczonych i [...] co do zasady mienie objęte przepisami tego aktu prawnego, przy spełnieniu przesłanki obywatelstwa, było również objęte Układem. Na podstawie dekretu na własność Skarbu Państwa przechodziły z mocy prawa majątki [...] z dniem wejścia w życie dekretu. Natomiast kwestia majątków opuszczonych była uregulowana odmiennie. Uprawnieni, którzy utracili posiadanie majątków opuszczonych w rozumieniu przepisów dekretu – jeżeli te nie podlegały nacjonalizacji na mocy ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej – mogli ubiegać się o przywrócenie posiadania, składając wniosek nie później niż do 31 grudnia 1947 r. Minister zaznaczył, że w przypadku niezłożenia takiego wniosku Skarb Państwa i związki samorządu terytorialnego nabywały w swoisty sposób tytuł własności majątków opuszczonych, tj. z mocy prawa przez tzw. przemilczenie/przedawnienie, z upływem terminu dziesięcioletniego dla nieruchomości oraz pięcioletniego terminu dla ruchomości, liczonego od końca roku kalendarzowego, w którym zakończyła się wojna (tj. 1 stycznia 1956 r.), jeżeli zaistniała przesłanka nabycia własności w tym trybie bezczynność uprawnionego w odniesieniu do majątku opuszczonego (uchwała [...] SN z [...] maja 1956 r., sygn. akt [...]). Wyjaśnił również, że zgodnie z postanowieniem umownym w stosunku do roszczeń związanych z przepisami nacjonalizacyjnymi, wywłaszczeniowymi i innymi podobnymi, za datę, w której roszczenie powstało należy uważać datę, w której odnośna ustawa lub dekret zostały ogłoszone, z wyjątkiem roszczeń, wynikających z zarządzeń opartych na ustawach i dekretach oznaczonych [...], [...], [...] w wykazie załączonym do Układu, kiedy za datę, w której roszczenie powstało należy uważać datę, w której odnośnie zarządzenie zostało zastosowane do własności obywatela [...]. Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i [...], który zgodnie z art. I par. (1) lit (a) Układu "dotknął" nieruchomość przed datą tego układu, został wymieniony w załączniku do Układu pod pozycją 7. Zatem za datę, w której roszczenie powstało należy uważać datę, w której dekret został ogłoszony, tj. 19 kwietnia 1946 r. Należy przy tym wskazać, że art. 4 par. (1) lit. (b) Układu określał dodatkową przesłankę, wymagającą, aby wszelkie mienie, prawa i interesy, dotknięte przez różne polskie zarządzenia, stanowiły w dacie odnośnej ustawy lub dekretu własność obywateli [...], w takim rozmiarze, w jakim je posiadali. S. M., spełniający przesłankę podmiotową Układu, otrzymał obywatelstwo [...] 31 lipca 1947 r., tj. po dacie wejścia w życie dekretu. Również osoba wpisana w księdze wieczystej na dzień wejścia w życie tego dekretu, tj. R. M., posiadający udział 1/3 w prawie własności tej nieruchomości (uznany za zmarłego [...] maja 1946 r.) nie był obywatelem [...] na dzień [...] kwietnia 1946 r. Tym samy w dacie wejścia w życie dekretu nieruchomość objęta tym dekretem nie stanowiła własności obywateli [...]. Minister przeanalizowała postanowienia Układu także pod przepisów, określanych w orzecznictwie zbiorczo jako publiczna gospodarka lokalami, tj. dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 września 1944 r. o komisjach mieszkaniowych, który wszedł w życie 13 września 1944 r., dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami, który wszedł w życie 13 lutego 1946 r., dekretu z dnia 28 lipca 1948 r. o najmie lokali, który wszedł w życie 1 września 1948 r., ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. – Prawo lokalowe, która weszła w życie 12 lutego 1959 r. Minister nie stwierdził również podlegania nieruchomości przepisom innych ustaw i dekretów, wymienionych w załączniku do Układu, w tym dekretu z dnia [...] października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny. W tym stanie rzeczy Minister doszedł do przekonania, że nie można stwierdzić, że zaistniał stan przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w związku z postanowieniami układu indemnizacyjnego. Wyjaśnił przy tym, że możliwość uzyskania odszkodowania w odniesieniu do nieruchomości utraconej w sposób faktyczny, to jest także bez podstawy prawnej, w oparciu o dokument wystawiony przez siebie, tj. zrzeczenia się prawa własności, to jeżeli takie dokumenty, dotyczące jakiegoś roszczenia nie są do uzyskania [...] powinien uzyskać dokument wystawiony przez obywatela [...], któremu ma być dokonana zapłata o zrzeczeniu się przez niego wszelkich roszczeń, do których odnosi się zapłata. Podkreślić tu należy, że ta klauzula umowna wprost wskazuje, że w takim przypadku, jako wyjątku od zasady, wymagane jest uzyskanie przez [...] od obywatela [...] zrzeczenia się roszczeń do takiego mienia. Oznacza to tym samym wniesienie roszczenia o zapłatę za mienie, czyli w sensie proceduralnym złożenie wniosku przez obywatela [...] i istnienie dokumentacji odszkodowawczej. Natomiast w sprawie brak jest zarówno dokumentu, stanowiącego zrzeczenie się praw do nieruchomości, jak również innego dokumentu pośrednio wskazującego na istnienie dokumentacji odszkodowawczej. Przepisy ustawy z 1968 r. nakładają na Ministra Finansów obowiązek wydania decyzji stwierdzającej przejście prawa rzeczowego do nieruchomości, nie zaś stwierdzenie przyznania odszkodowania. W związku z tym brak jest normy kompetencyjnej (podstawy prawnej) dla Ministra Finansów do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty oraz wydania decyzji o treści niewskazanej w przepisach tej ustawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Finansów z [...] czerwca 2019 r. nr [...] wniósł Prezydent Miasta [...] działający jako statio fisci Skarbu Państwa i reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to:

a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez zaniechanie obowiązku rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób dokładny i wyczerpujący, w konsekwencji czego organ w sposób nietrafny stwierdził w oparciu o dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wydania decyzji administracyjnej zgodnej z wnioskiem Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału 1/4 w nieruchomości przy ul. [...] w [...],

b) art. 105 § 1 k.p.a., poprzez nietrafne zakwalifikowanie sprawy jako bezprzedmiotowej, podczas gdy na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie możliwe jest wydanie decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy,

c) art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w sprawie dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, poprzez niewydanie decyzji Ministra Finansów stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli badają czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd w niniejszej sprawie przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, wobec czego za zbędne uznał ich ponowne referowanie. Odnośnie kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – Sąd doszedł do przekonania, że skarga Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [...] jest niezasadna. Podniesione w niej argumenty nie zasługiwały na uwzględnienie, a Sąd działając z urzędu nie stwierdził istnienia wad postępowania, które winny skutkować derogowaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Stanowisko Ministra Finansów w całości zasługuje na aprobatę.

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Ministra Finansów z [...] czerwca 2019 r., który utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2018 r., umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], objętej księgą wieczystą [...].

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie co do istoty. Innymi słowy, postępowanie staje się bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu w sferę określonych praw i obowiązków.

W ocenie Sądu, taka sytuacja w tej sprawie wystąpiła. Na wstępie przypomnieć należy, że w latach 1948-1971 [...] zwarł dwanaście umów dwustronnych z rządami [...], [...], Królestwa [...], Królestwa [...], [...], Królestwa [...], [...], Królestwa [...], Królestwa [...], Królestwa [...], Republiki [...] oraz [...]. Umowy te miały charakter tzw. umów ryczałtowych, a zwyczajowo nazywa się je układami indemnizacyjnymi, na podstawie których wypłacano tzw. odszkodowania globalne. Ich istota polega na tym, że państwo, które dokonało nacjonalizacji lub wywłaszczenia przekazało na rzecz państwa, którego obywatelami są osoby poszkodowane lub do którego przynależą poszkodowane osoby prawne, określoną sumę ryczałtową. Państwo, które otrzymało sumę ryczałtową, przejęło obowiązek zaspokojenia roszczeń, w tym rozdziału otrzymanej sumy ryczałtowej, w stosunku do swoich obywateli oraz osób prawnych, natomiast państwo, które dokonało wywłaszczenia lub nacjonalizacji i przekazało uzgodnioną sumę zostało w efekcie zwolnione z odpowiedzialności odszkodowawczej.

Objęcie nieruchomości skutkami któregokolwiek z wymienionych układów umożliwia wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. NSA w wyroku składu 7 sędziów z 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98, wyjaśnił, że celem ustawy z 1968 r. było nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, lecz uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które zostały przejęte przez Państwo. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 cyt. ustawy, przepisy tej ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Z art. 2 tej ustawy wynika natomiast, że wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Do Ministra Finansów należy zatem sprawdzenie, czy zachodzą przesłanki przewidziane ustawą z 1968 r. w związku z zawartymi układami, a ich wystąpienie implikuje obowiązek wydania decyzji stwierdzającej przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja Ministra Finansów wydana na podstawie ustawy z 1968 r. nie jest decyzją uznaniową, ponieważ ma charakter związany, co oznacza, że organ musi wydać orzeczenie, jeżeli zachodzą warunki sprecyzowane przez przepis ustawy. Minister powinien więc ustalić, czy nieruchomość została przed wejściem w życie układu indemnizacyjnego znacjonalizowana lub faktycznie przejęta przez Skarb Państwa oraz czy w dacie wejścia w życie przepisów nacjonalizacyjnych jej właściciele legitymowali się obywatelstwem jednego z dwunastu układających się państwa oraz takie obywatelstwo posiadali w dacie zawarcia układu.

Nie jest kwestią sporną, że Minister Finansów w toku postępowania badał, czy nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], objęta księgą wieczystą [...], została znacjonalizowana lub w inny sposób przejęta na rzecz Skarbu Państwa przed dniem zawarcia Układu pomiędzy [...] a [...] dotyczącym załatwienia spraw finansowych, podpisanym [...] listopada 1954 r. oraz czy S. M., współwłaściciel nieruchomości posiadał obywatelstwo [...] zarówno w dacie objęcia nieruchomości przepisami nacjonalizacyjnymi, jak i w dniu kiedy układ wszedł w życie. W toku postępowania wyjaśniającego pozyskał do sprawy materiały źródłowe: pismo Urzędu Miasta [...] z [...] lipca 2016 r., zawierające wniosek o wszczęcie postępowania oraz wskazanie byłych współwłaścicieli nieruchomości; pismo Urzędu Miasta [...] z [...] maja 2017 r. z informacjami o byłych współwłaścicielach nieruchomości; pismo Urzędu Miasta [...] z [...] sierpnia 2017 r., wskazujące że nieruchomość została objęta działaniem ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych oraz dekretu z dnia 28 lipca 1948 roku o najmie lokali; pismo Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z [...] maja 1948 r., skierowane do Z. L., pełnomocnika S. M., w sprawie wprowadzenia S. M. w posiadanie nieruchomości przy ul. [...] w [...] na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z [...] lipca 1947 r., sygn. [...]; pismo pełnomocnika A. M. i R. M. z [...] listopada 2017 r., z załącznikami; postanowienie Sądu Okręgowego w [...] [...] z [...] marca 2017 sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym [...] maja 1946 r. A. M.; pismo pełnomocnika A. M. i R. M. z [...] stycznia 2018 r. wraz z załącznikami; poświadczenie obywatelstwa S. M. z [...] kwietnia 2012 r., certyfikat naturalizacji S. M. z [...] lipca 1947 r., potwierdzenie przysięgi lojalności złożonej przez S. M. [...] lipca 1947 r.

W ocenie Sądu, z analizy dokumentacji znajdującej się w posiadaniu Ministerstwa Finansów, w tym [...] dokumentacji odszkodowawczej wynika, że S. M. nie występował z roszczeniem o odszkodowanie za utratę prawa do nieruchomości do organów władzy [...]. W związku z tym z akt odszkodowawczych w sposób bezpośredni wynika, że nie został ustalony ani tytuł prawny przejścia prawa własności nieruchomości, ani sam fakt utraty tej nieruchomości. W stosunku do nieruchomości stanowiącej ówcześnie własność S. M. nie zostały również zastosowane przepisy nacjonalizacyjne. Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] została objęta wprawdzie działaniem ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych. W związku z uwzględnieniem wniosku S. M., na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z [...] lipca 1947 r. sygn. [...], z klauzulą wykonalności z [...] stycznia 1948 r., pismem z [...] maja 1948 r. Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego, S. M. został jednak wprowadzony w posiadanie nieruchomości. Nieruchomość pozostawała w faktycznym zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych, które m.in. zajmowały się najmem lokali w budynku znajdującym się na tej nieruchomości. Natomiast S. M. co najmniej od [...] listopada 1949 r. zamieszkiwał w [...], a [...] lipca 1947 r. organy władzy tego państwa wydały dla niego certyfikat naturalizacji. Od [...] lipca 1947 r. S. M., po złożeniu przysięgi wymaganej prawem [...], posiadał obywatelstwo [...], tj. pełnię praw (uprawnień i obowiązków) przynależnych rodowitemu obywatelowi [...] i zamieszkiwał w [...]. Tym samym nie doszło do nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa na postawie ustawy z 1945 r. Ustalenia te wskazują także na to, że nie została ona objęta skutkami któregokolwiek układu indemnizacyjnego. Tym samym wobec nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nie wystąpiły przesłanki stanu przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Ustalenie, że nie nastąpiło przejście nieruchomości na Skarb Państwa oraz wygaśnięcie roszczeń ze względu na zawarcie układów indemnizacyjnych oznacza, że stany prawny sugerowany przez Stronę skarżącą nie zaistniał, a wobec tego nie istnieje przedmiot postępowania administracyjnego. Zasadny jest więc pogląd Ministra Finansów, że w odniesieniu do nieruchomości brak jest podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r. Mając bowiem na względzie ograniczoną przepisami prawa jurysdykcję administracyjną do rozstrzygania jedynie co do tego, co wyraźnie wynika z przepisu prawa materialnego, konstytuującego sprawę administracyjną, w przypadku ujawnienia braku podstaw do wydania decyzji pozytywnej, tj. stwierdzenia przejścia własności na Skarb Państwa, uzasadnione staje się umorzenie postępowania. Możliwość wydania w sprawie decyzji została bowiem zdeterminowana zaistnieniem pewnego stanu faktycznego, przewidzianego przez ustawodawcę, z którym to stanem wiąże określone skutki prawne. Sąd podziela więc ocenę, że umorzenie postępowania jest następstwem braku kompetencji Ministra Finansów do zakończenia postępowania decyzją merytoryczną, zważywszy, że dyspozycja normy prawnej wynikająca z przepisów ustawy z 1968 r. nie daje kompetencji do wydania decyzji negatywnej, tj. do odmowy stwierdzenia przejścia prawa do nieruchomości na rzecz Państwa.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.