Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1829/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak - Nowakowska (spr.), , Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Protokolant Katarzyna Zychora, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala


UZASADNIENIE

Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] maja 2009 r., znak: [...], na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 i art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej K.p.a.) w związku z art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. (znak: [...]) o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rentowych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzjami z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. obciążył S. K. obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rentowych. Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2006 r. oddalił odwołanie S. K. od powyższych rozstrzygnięć. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r., sygn. akt: [...] odrzucił apelację S. K. od postanowienia z dnia [...] sierpnia 2006 r. jako wniesioną z uchybieniem terminu, następnie Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia [...] maja 2007 r. oddalił zażalenie na postanowienie z dnia [...] grudnia 2006 r.

W dniu [...] lipca 2007 r. S. K. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rentowych, podnosząc, że decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a..

Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., znak: [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. (znak: [...]) uznając, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Organ stwierdził, że środkiem odwoławczym, przysługującym od decyzji organu rentowego jest zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, z późn. zm.) odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych, składane w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r., znak: [...].

Na powyższą decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2008 r. S. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 816/08 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2008 r., znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., znak: [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie wyklucza możliwości stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie nadzwyczajnego trybu kontroli decyzji na wniosek strony przez badanie jej ważności z punktu widzenia art. 156 K.p.a. Odmienne twierdzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej, że wszczęcie takiego postępowania jest niedopuszczalne nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym i skutkuje wadliwością obu zaskarżonych decyzji.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r. S. K., powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2008 r., złożył ponownie wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowych decyzji.

Organ nadzoru wskazał, że kodeksowa konstrukcja nieważności oparta jest na założeniu istnienia przyczyny nieważności w momencie podejmowania decyzji administracyjnej. Przez "brak podstawy prawnej" należy rozumieć takie sytuacje, gdy decyzja wydana została poza sferą regulacji prawnej, gdy wydanie decyzji administracyjnej nastąpiło w sferze stosunków cywilnoprawnych, gdy przy wydawaniu decyzji administracyjnej oparto się na przepisach materialnych odnoszących się do stanów faktycznych zupełnie odmiennych od tych, które występują w danej sprawie, gdy wydano decyzję w sprawie, w której przewidziana jest inna forma działania, gdy decyzja została wydana w oparciu o przepisy aktu normatywnego, w którym organ przekroczył upoważnienie lub gdy go nie posiadał oraz gdy wydanie decyzji zostało oparte na akcie niebędącym aktem powszechnie obowiązującym (w tej mierze organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1983 r. w sprawie I SA 1294/02, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 1993 r. w sprawie III SA 11/91 oraz z dnia 9 czerwca 1993 r., I SA 1729/92 oraz pogląd wyrażony w artykule H. Poleszaka, Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Nowe Prawo 1984, nr 1, s. 22-23.

Natomiast rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki może być zatem, zdaniem organu, nie budzący wątpliwości stan prawny, a rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne, o którym można mówić tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu wskazuje na ich oczywistą niezgodność (w tym zakresie organ powołał się wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 1996 r. w sprawie III SA 565/95). Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce w szczególności wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew zakazom lub nakazom ustanowionym w przepisie, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa lub obowiązki lub też odmówiono ich. Przy rażącym naruszeniu prawa chodzi niewątpliwie o tego rodzaju wady, które powodują konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego z racji istnienia w nich wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, które to wady powstają w wyniku naruszenia prawa w toku czynności zmierzających do wydania decyzji lub w wyniku załatwienia sprawy wydaniem decyzji, a naruszenia prawa mają charakter rażący w sytuacji, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części.

Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. ze względu na to, że brak jest podstaw do uznania, że decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r., znak: [...] wydane zostały bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z ustawą z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673, z późn. zm., zwaną dalej ustawą wypadkową) do rent z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową od dnia 1 stycznia 2003 r. mają zastosowanie ogólne zasady zawieszania prawa do rent lub zmniejszania ich wysokości w związku z osiąganiem przychodu, wynikające z ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm., zwanej dalej ustawą o FUS). Przychodem powodującym zawieszenie prawa do renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej lub zmniejszenie wysokości świadczeń jest przychód z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (zatrudnienie, służba lub inna praca zarobkowa albo prowadzenie działalności gospodarczej).

Stosownie do postanowień art. 50 ust. 1 i 3 ustawy wypadkowej renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowe oraz renty rodzinne, przyznane na podstawie przepisów wymienionych w art. 61 ustawy stają się rentami w rozumieniu niniejszej ustawy, zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje osoby pobierające w dniu wejścia w życie ustawy renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinne przyznane na podstawie przepisów dotychczasowych, o obowiązujących od 1 stycznia 2003 r. warunkach pobierania świadczeń w związku z osiąganiem przychodów.

Poczynając od 1 stycznia 2003 r. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, a także renty rodzinnej wypadkowej podlega zawieszeniu w przypadku osiągania przychodu przekraczającego 130 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Dla osób, które osiągają przychody wyższe niż 70 % przeciętnego wynagrodzenia, nie przekraczające jednak 130 % tego wynagrodzenia, renty podlegają zmniejszeniu. W przypadku osiągania przychodu nie przekraczającego 70 % przeciętnego wynagrodzenia renta z tytułu niezdolności do pracy oraz renta rodzinna wypłacana jest w pełnej wysokości, zgodnie z art. 104 ustawy o FUS.

Zgodnie z art. 138 ustawy o FUS za nienależnie pobrane świadczenia uważa się między innymi świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Organ nadzoru stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia [...] marca 2005 r. rozliczył przychód skarżącego za rok 2004 i ustalił kwotę nienależnie pobranego świadczenia oraz poinformował S. K. o obowiązujących od 1 stycznia 2003 r. warunkach pobierania świadczeń w związku z osiąganiem przychodu. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozliczył przychód strony za rok 2003 i ustalił kwotę nienależnie pobranego świadczenia, zaś decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. zawiesił wypłatę świadczenia z powodu osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 130 % przeciętnego wynagrodzenia.

Od powyższych decyzji S. K. wniósł odwołanie. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. połączył sprawy do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prawomocnym wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2006 r., sygn. akt VII U 1339/05 oddalił odwołanie.

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozliczył przychód skarżącego za rok 2005 i ustalił kwotę nienależnie pobranego świadczenia. Sąd Okręgowy w S. – Wydział [...] Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] stycznia 2008 r., sygn. akt: [...], oddalił odwołanie S. K. od decyzji z dnia [...] marca 2006 r., a apelacja strony wyrokiem z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt [...], została przez Sąd Apelacyjny – Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalona, natomiast skarga kasacyjna od wyroku Sądu Apelacyjnego została odrzucona postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r., sygn. akt [...], [...], utrzymanym w mocy przez postanowienie Sądu Najwyższego z dnia [...] stycznia 2009 r., sygn. akt [...], oddalającym zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego.

Organ nadzoru stwierdził, że w tym zakresie postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było prawidłowe. Decyzja posiada bowiem podstawę prawną. Brak również podstaw do przyjęcia, że doszło do rażącego naruszenia prawa.

S. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. (znak: [...]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rentowych.

W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności oraz we wniosku ponowne rozpoznanie sprawy stwierdził, że w zaskarżonych decyzjach prawidłowo wskazano na przepis art. 50 ust. 1 ustawy wypadkowej stanowiący, że renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowe i renty rodzinne przyznane na podstawie przepisów wymienionych w jej art. 61, a więc również na podstawie ustawie z 12 czerwca 1975 r. stały się rentami w rozumieniu ustawy wypadkowej. Wskutek objęcia ich nowymi przepisami ustawodawca nałożył na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek poinformowania osób pobierających renty przyznane na podstawie dotychczasowych przepisów, o nowych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2003 r. warunkach pobierania świadczeń w związku z osiąganiem przychodów (art. 50 ust. 3 ustawy wypadkowej). Osoba, która nienależnie pobrała świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu, zgodnie z art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o FUS.

Organ stwierdził, że z dniem 1 stycznia 2003 r. utraciły moc wszystkie dotychczasowe przepisy, na których podstawie wypłacane były renty z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych. Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy wypadkowej renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowe i renty rodzinne, do których prawo ustalono na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2002 r., stały się z dniem 1 stycznia 2003 r. świadczeniami z ustawy wypadkowej. Oznacza to, że takimi świadczeniami stały się renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowane wypadkiem przy pracy, wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, chorobą zawodową i wypadkiem powstałym w szczególnych okolicznościach. Nie wprowadzenie do nowego systemu normy odpowiadającej art. 25a ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. pociągnęło za sobą limitowanie możliwości zarobkowania przez rencistów niezdolnych do pracy na skutek wymienionych okoliczności.

Ustawa wypadkowa w powołanym art. 50 ust. 3 nałożyła na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek poinformowania osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznane na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2003 r., a więc również na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o nowych warunkach pobierania świadczeń w związku z osiąganiem przychodów. Skarżący został poinformowany o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń. Pouczenie było wyczerpujące i konkretne. Rodziło też po jego stronie obowiązek zwrotu świadczenia w razie przekroczenia określonych w ustawie o FUS limitów.

Stanowisko S. K., że w jego sytuacji prawnej zastosowanie ma art. 49a ustawy wypadkowej, jest błędne, gdyż przepis ten nie odnosi się i nie reguluje kwestii związanych z uzależnieniem uprawnienia do pobierania renty od wysokości przychodu osiąganego z pracy, a dokonana przez niego interpretacja rozszerzająca przepisu art. 49a ust. 2 jest nieuprawniona.

Przepisy ustawy wypadkowej zawarte w jej rozdziale 6 wskazują, że intencją ustawodawcy było dalsze po 1 stycznia 2003 r. zastosowanie przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. do zdarzeń zaistniałych przed jej derogacją. W szczególności stanowi się tak w normach zawartych w poszczególnych ustępach art. 49 w odniesieniu do wniosków o świadczenia z tytułu wypadków w drodze do pracy lub z pracy, w odniesieniu do wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci lub uszczerbku na zdrowiu i w odniesieniu do wniosków o świadczenia z tytułu wypadków w szczególnych okolicznościach. Przepis art. 49a ustawy wypadkowej stanowi jedynie uzupełnienie w stosunku do zdarzeń dotychczas w ustawie pominiętych, a art. 49a ust. 2 odnosi się jedynie do etapu rozpoznania wniosków o świadczenia, nie zaś do etapu wypłaty przyznanych świadczeń.

Interpretacja przedstawiona przez S. K. naruszałaby art. 50 ustawy wypadkowej, który jednoznacznie stanowi, że renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowe oraz renty rodzinne, przyznane na podstawie przepisów wymienionych w art. 61, między innymi renta z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową – stają się rentami w rozumieniu ustawy wypadkowej.

W kwestii ochrony praw nabytych i zasad ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zajmował stanowisko. Zgodnie z ustalonym orzecznictwie Trybunału, istnieje zakaz arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce, jednak nie ma on charakteru absolutnego. Ochrona zaufania do państwa i prawa oraz ochrona praw nabytych nie wykluczają stanowienia regulacji mniej korzystnych dla jednostki, nie zakazują ograniczania lub znoszenia tych prawa Odstąpienie od wymienionych zasad jest dopuszczalne, jeżeli przemawiają za tym inne zasady, normy lub wartości konstytucyjne. Konstytucja zapewnia szczególną ochronę osób objętych systemem ubezpieczeń społecznych. Istotą prawa do zabezpieczenia społecznego, zagwarantowanego w art. 67 Konstytucji, jest zapewnienie środków utrzymania w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo lub po osiągnięciu wieku emerytalnego, a także w razie pozostawania bez pracy bez własnej woli. Nie obejmuje ono natomiast świadczeń dla osób, które w związku z indywidualnymi predyspozycjami i możliwościami postanowiły nie przerywać działalności zawodowej lub gospodarczej i dysponują odpowiednimi źródłami dochodu z tego tytułu. Zabezpieczenie w razie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej ma zapewnić odpowiednie środki utrzymania osobom, które nie są w stanie uzyskać ich samodzielnie w związku z ograniczeniem zdolności zarobkowania. Przesłanką świadczeń rentowych nie jest, więc samo inwalidztwo czy też choroba, ale wynikająca z nich niezdolność do pracy, a obowiązkiem ustawodawcy jest zapewnienie środków utrzymania w razie takiej niezdolności. Ustawodawca nie ma natomiast konstytucyjnego obowiązku zapewnienia świadczeń rentowych osobom, które zachowały taką zdolność i które w związku z tym kontynuują pracę zawodową lub działalność gospodarczą. Ustawodawca nie ma również konstytucyjnego obowiązku umożliwienia kumulacji świadczeń rentowych i emerytalnych z różnych tytułów.

Organ nadzoru wskazał, że w kwestiach rozwiązań wprowadzonych ustawą wypadkową, a objętych wnioskiem o stwierdzenie nieważności, Trybunał Konstytucyjny orzekł w wyroku z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie K 23/03 oraz z dnia 12 czerwca 2006 r. w sprawie K 38/05.

Wobec powyższego organ nadzoru odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. (znak: [...]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rentowych.

Na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2009 r. S. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi zarzucił, że art. 25a ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. przewidywał, iż renta z tytułu niezdolności do pracy spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową nie ulega zawieszeniu ani zmniejszeniu w razie osiągania przychodów, o których mowa w art. 104 ust. 1-4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118) oraz art. 49a ust. 1 ustawy wypadkowej, w myśl, którego stosuje się ją do świadczeń z tytułu chorób zawodowych, jeżeli uszczerbek na zdrowiu spowodowany taką chorobą został stwierdzony po dniu 31 grudnia 2002 r. A contrario, zatem do świadczeń z tytułu chorób zawodowych, jeżeli uszczerbek na zdrowiu spowodowany tą chorobą stwierdzono przed 1 stycznia 2003 r., zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r., a więc między innymi jej art. 25a ust. 1, zgodnie, z którym renta z tytułu niezdolności do pracy spowodowana wypadkiem przy pracy lub choroba zawodową nie ulega zawieszeniu ani zmniejszeniu w razie osiągania przychodów, o których mowa w art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem skarżącego, skoro zgodnie z art. 49a ust. 1 uchylone przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. stosuje się do świadczeń z tytułu chorób zawodowych to oznacza to, iż chodzi o wszystkie przepisy dotyczące tych świadczeń, a więc tak traktujące o ich przyznaniu, jak i zawieszaniu czy zmniejszaniu.

Podniósł również, że w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powstanie i ustanie prawa do świadczeń, jak też zawieszanie lub zmniejszanie świadczeń, a także zmiany w prawie do świadczeń i ich wysokości uregulowane są we wspólnym dziale VIII zatytułowanym "Zasady ustalania świadczeń", natomiast postępowanie w sprawach świadczeń uregulowane zostało osobno w dziale IX, w którego rozdziale 1 zamieszczono przepisy ogólne, w rozdziale, zaś w 3 znalazły się ogólne zasady wypłaty świadczeń. W rozdziale tym ustawodawca uregulował zarówno kwestie wypłacania, jak i wstrzymania wypłaty (art. 134-135 tej ustawy), w tym związanej z powstaniem okoliczności uzasadniających zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa.

Nie można na potrzeby wykładni art. 49a ustawy wypadkowej, inaczej definiować "sprawy o świadczenie" niż została ona określona ww. przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co wynika przede wszystkim z art. 58 ustawy wypadkowej, zgodnie, z którym w zakresie nią nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa oraz ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Minister Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2009 r., znak: [...], którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. (znak: [...]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rentowych.

Powyższa decyzja została wydana przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, na skutek związania oceną prawną, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 816/08. W wyroku tym Sąd stwierdził, że fakt wyczerpania trybu odwoławczego nie zamka stronie możliwości złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a obowiązkiem organu jest jego rozpoznanie zgodnie z przepisami ten tryb regulujący.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową, służącą do usunięcia z obrotu prawnego decyzji administracyjnych dotkniętych ciężką, kwalifikowaną wadą prawną opisaną w art. 156 § 1 K.p.a. Postępowanie nadzorcze jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji (art. 16 K.p.a.), stąd też ustalenie podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem jego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji decyzji z punktu widzenia, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a. W tym postępowaniu decyzję weryfikuje się w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania decyzji w stosunku, do której toczy się postępowanie nieważnościowe.

Zatem zakres postępowania nadzorczego w niniejszej sprawie obejmował jedynie zbadanie przesłanek przewidzianych w art. 156 K.p.a., bowiem organ nadzoru, jak już wcześniej wskazano, nie orzeka, co do istoty postępowania zakończonego kontrolowaną decyzją, ani też nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących meritum tego postępowania.

Zdaniem Sądu – w kontekście obowiązujących w dniu wydania decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rentowych przepisów ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673, z późn. zm., zwanej dalej ustawą wypadkową) oraz ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm., zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS) organ w zaskarżonej decyzji trafnie przyjął, że kontrolowane decyzje nie zostały wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).

W doktrynie jak i w orzecznictwie sądów przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa z art. 156 § 1 K.p.a. decydują trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki, które wywołuje decyzja (vide; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1935/99; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 1998 r., sygn. akt II SA 1202/98).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że przed dniem 1 stycznia 2003 r. świadczenia z tytułu ubezpieczenia wypadkowego i z tytułu chorób zawodowych regulowało kilka aktów prawnych. Z jednej strony obowiązywała ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.; zwanej dalej ustawą z 12 czerwca 1975 r.) obejmująca pracowników. Z drugiej strony ubezpieczenie innych grup zawodowych zostało unormowane przez akty prawne szczególne: ustawę z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 145 ze zm.), ustawę z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.), dekret z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. 1983 r. Nr 27, poz. 135 ze zm.), ustawę z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) oraz ustawę z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych (Dz. U. Nr 29, poz. 156 ze zm.). Powyższe akty prawne zawierały tylko rozwiązania szczególne dotyczące wymienionych grup zawodowych, odsyłając co do innych spraw z zakresu zagadnień ubezpieczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych do ustawy z 12 czerwca 1975 r.

Do świadczeń przewidzianych przez ustawę z 12 czerwca 1975 r. należała m.in. renta inwalidzka. W myśl przepisów ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu jej uchylenia, pracownikowi, który wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej stał się niezdolny do pracy, przysługiwała renta stała, jeżeli niezdolność do pracy była trwała, lub renta okresowa, jeżeli niezdolność do pracy była okresowa. Ustawa z 12 czerwca 1975 r. dopuszczała pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową w razie uzyskiwania innych przychodów. Przepis art. 148 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który - jako wyjątek od zasady sformułowanej w art. 104 - do obowiązującej wówczas ustawy wypadkowej dodał art. 25a - wszedł w życie 1 stycznia 1999 r., który stanowił expressis verbis, że renta taka nie ulega zawieszeniu ani zmniejszeniu w razie osiągania przychodów, o których mowa w art. 104 ust. 1-4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jest oczywiste, że art. 25a ust. 1 dawnej ustawy wypadkowej wprowadzał drugi (obok kumulacji renty z emeryturą) przywilej dla osób pobierających rentę wypadkową polegający na tym, że renta inwalidzka nie podlegała nigdy zawieszeniu ani zmniejszeniu, natomiast emerytura przyznana na podstawie tej ustawy podlegała zawieszeniu lub zmniejszeniu na zasadach w niej określonych.

Skarżący orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 1999 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy trwale w związku z chorobą zawodową, a następnie z tego tytułu przyznano mu rentę na podstawie przepisów ustawy z 12 czerwca 1975 r.. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący od 1968 r. do [...] maja 2006 r., tj. do czasu przejścia na emeryturę osiągał przychody ze stosunku pracy.

System ubezpieczeń społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych został gruntownie zmieniony ustawą z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, gdyż ustawa ta wprowadziła istotne zmiany dotyczące zawieszania i zmniejszania rent w razie uzyskiwania innych przychodów.

Ustawa z 30 października 2002 r. w art. 61 uchyliła wymienione wyżej akty prawne dotyczące ubezpieczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w tym w art. 61 pkt 2 uchyliła ustawę z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Jest oczywiste, że wraz z całą ustawą z 12 czerwca 1975 stracił moc jej art. 25a, dopuszczający pobieranie renty wypadkowej obok osiąganych przychodów z tytułu zatrudnienia, służby czy działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy wypadkowej, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowe oraz renty rodzinne, przyznane na podstawie przepisów dotychczasowych, wymienionych w art. 61, stały się rentami w rozumieniu ustawy z 30 października 2002 r., a na Zakład Ubezpieczeń Społecznych nałożony został ustawowy obowiązek poinformowania osób pobierających takie renty, przyznane na podstawie przepisów dotychczasowych o obowiązujących od 1 stycznia 2003 r. warunkach pobierania świadczeń w związku z osiąganiem przychodów i z tego obowiązku wywiązał się organ rentowy wobec skarżącego.

W konsekwencji osoby, które nabyły prawo do renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przed 1 stycznia 2003 r., a więc także skarżący, zostały z dniem 1 stycznia 2003 r. objęte regulacją art. 26 ust. 3 wymienionej ustawy dotyczącą zawieszania i zmniejszania świadczeń. Przepis art. 26 ust. 3 ustawy z 30 października 2002 r. zawiera odesłanie do przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W myśl przepisów tej ostatniej ustawy, prawo do emerytur i rent ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu w razie osiągania określonego w tej ustawie przychodu. Przychodem powodującym zawieszenie prawa do renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej lub zmniejszenie wysokości świadczeń jest przychód z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (zatrudnienie, służba lub inna praca zarobkowa albo prowadzenie działalności gospodarczej). Rozwiązanie to, przyjęte w art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, po uchyleniu art. 25a dawnej ustawy wypadkowe, jest rozwiązaniem powszechnie obowiązującym. Tak, więc przyjmuje się, że prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ulega zawieszeniu, gdy osoba osiąga przychód wyższy niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, zaś zmniejszeniu, gdy przychód ten przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Skarżący pobierający rentę przekroczył w latach 2003 -2005 kwotę graniczną przychodu a więc wobec wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. przepisów ustawy wypadkowej, regulujących odmiennie od dotychczasowych, zasady pobierania świadczeń wypadkowych, organ rentowy kwestionowanymi decyzjami z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r., zasadnie zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Zgodnie z art. 138 ustawy o FUS za nienależnie pobrane świadczenia uważa się miedzy innymi świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Prawidłowo, zatem Minister Pracy i Polityki Społecznej w zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., znak: [...] przyjął, że badane decyzje z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rentowych nie są dotknięte wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Stwierdzić także należy, że decyzje wydane w dniu [...] marca 2006 r., [...] marca 2005 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. były podjęte przez właściwy rzeczowo organ, skierowane były do podmiotu będącego stroną w sprawie, nie dotyczyły sprawy rozstrzygniętej wcześniej inną decyzją ostateczną, nie były niewykonalne oraz ich wykonanie nie powoduje czynu zagrożonego karą.

Mając powyższe na uwadze, skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.