Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 797/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6336 Pożyczki   na   sfinansowanie kosztów szkolenia, zorganizowanie   dodatkowych   miejsc  pracy oraz   podjęcie   działaln
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 76  ust. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1265
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Maria Zawadzka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Wojewody z dnia 15 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty środków przyznanych z Funduszu Pracy skargę oddala


UZASADNIENIE

I.

W dniu 14 października 2015 r. G. M. zawarła z Gminą Miejską umową nr [...], na podstawie której przyznano jej jednorazowo środki z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej w kwocie brutto 21.000 zł. Dla zabezpieczenia przyznanych środków wraz z należnymi odsetkami G. M. złożyła weksel in blanco poręczony przez męża K. M. zam. w K, ul. O, z którym w dniu 9 października 2015 r. zawarła umowę majątkowa małżeńską wyłączającą ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej i ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej. Środki te G. M. otrzymała w całości w dniu 16 października 2015 r.

Pismem z dnia 24 marca 2016 r. Grodzki Urząd Pracy poinformował G. M., że rozwiązuje z nią zawartą w dniu 14 października 2015 r. umowę nr [...] z uwagi na naruszenie przez nią warunków tej umowy polegające na nie przedłożeniu w wyznaczonym jako ostateczny terminie do dnia 15 marca 2016 r. całkowitego rozliczenia się z przyznanych środków Funduszu Pracy przyznanych na podjęcie działalności gospodarczej. W związku z tym GUP wezwał G. M. do zwrotu otrzymanych środków dofinansowania w kwocie 21.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia 16 października 2015 r. do dnia całkowitej spłaty.

II.

Pismem z dnia 22 lipca 2016 r. G. M. wniosła o umorzenie kwoty jednorazowych środków przyznanych jej na podjęcie działalności gospodarczej z uwagi na jej złą sytuację finansową.

Decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił umorzenia G. M. kwoty 22.248,49 zł stanowiącej jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy zawartej w umowie z dnia 14 października 2015 r., gdyż w sprawie nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie (albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu) niezbędnych środków utrzymania.

Po rozpatrzeniu odwołania G. M., Wojewoda decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] uchylił decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu II instancji, konieczne jest przeprowadzenie oceny sytuacji materialno-bytowej zainteresowanej w odniesieniu do wszystkich przesłanek z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Decyzją z dnia 26 czerwca 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta ponownie odmówił umorzenia G. M. kwoty 22.973,42 zł, stanowiącej jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy.

Po rozpatrzeniu odwołania G. M., Wojewoda decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. nr [...]. Zdaniem Wojewody, organ I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy dotyczący całokształtu sytuacji finansowej, osobistej i majątkowej G. M.

Z powyższą decyzją Wojewody nie zgodziła się G. M. i pismem z dnia 8 października 2017 r. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu l instancji.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 26 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 1347/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił powyższą skargę G. M. W uzasadnieniu wyroku Sąd zauważył, że

- "to na skarżącej spoczywał obowiązek dostarczenia dowodów wskazujących na zasadność umorzenia pobranych środków, skarżąca nie wypełniła tego obowiązku przerzucając ciężar dowodowy na organy administracyjne, albowiem twierdziła, że nie jest w stanie ustalić ani dochodów męża z jego działalności gospodarczej, ani jego zarobków z zakładu pracy pomimo tego, że oświadczała, że prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe, choć w innym miejscu twierdziła, że mąż z nią nie mieszka, a przebywa z różnych powodów u córki. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy same ustaliły dochody dwuosobowej rodziny skarżącej wskazujące na brak podstaw do przyjęcia, iż skarżąca wypełnia przesłankę art. 76 ust. 7 pkt 2 omawianej ustawy";

- "nie sposób usprawiedliwić braku działania skarżącej w zakresie domagania się od męża środków finansowych (o charakterze alimentacyjnym) z tytułu przyczyniania się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny. Brak działania w tym zakresie powoduje uznanie, że małżonkowie, w tym mąż będący jednocześnie poręczycielem uzyskanych przez skarżącą środków, działają w porozumieniu lub też pomoc ze strony męża jest wystarczająca do wypełnienia przez skarżącą obowiązku zwrotu pobranych środków, choćby tylko w formie spłat ratalnych";

- "brak działania skarżącej co do domagania się środków utrzymania od dorosłej córki, co również wskazuje na brak zamiaru u skarżącej zwrotu środków otrzymanych na działalność gospodarczą. To bowiem sąd rodzinny może jedynie ustalić, że sytuacja osoby zobowiązanej do alimentacji jest tak trudna, że wręcz uniemożliwia przyznanie od niej pomocy finansowej czy rzeczowej na rzecz osoby uprawnionej. Na tego rodzaju brak działania skarżącej słusznie wskazały organy administracyjne";

- "skarżąca składając wniosek o umorzenie kwoty otrzymanej na działalność wskazywała, że działalność tę chce kontynuować, a to oznacza, że dysponowała przedmiotami zakupionymi z tych środków finansowych. Zbycie tych przedmiotów mogłoby spowodować odzyskanie części wydatkowanych na ten cel kwot. Należy także podkreślić, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na to, że niemożliwe jest odzyskanie choćby częściowo kwot wydatkowanych na zakup konkretnych przedmiotów niezbędnych do prowadzenia rozpoczętej działalności. Sąd zwraca uwagę także na to, że w skardze skarżąca podnosi, iż "żądanie zwrotu dotacji spowoduje, że będę musiała zamknąć firmę, przez co mogę utracić mieszkanie, które spłaciłam w 50%, tj. 200.000 zł z własnych środków...". Takie twierdzenia skarżącej powodują uznanie, że skarżąca nie ujawnia rzeczywistych dochodów i faktycznie prowadzonej działalności."

- skarżąca obecnie posiada stałe i jawne źródło dochodu jakim jest emerytura w wysokości ok. 2.400 zł netto (wg skorygowanej oczywistej omyłki). "Sytuacja ta powoduje stwierdzenie, że skarżąca ma realne możliwości spłaty zadłużenia albowiem ma zabezpieczone środki na utrzymanie w wysokości co najmniej odpowiadającej kryterium wynikającym z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.)".

III.

Kilka dni po wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku do sygn. akt III SA/Kr 1347/17, pismem z dnia 1 sierpnia 2018 r. G. M. wniosła o częściowe umorzenie jednorazowo przyznanych jej środków na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy w wysokości 50%, tj. 10.500 zł oraz rozłożenie na raty pozostałej kwoty w wysokości 10.500 zł. Uzasadniając swój wniosek G. M. podniosła, że przyznane jej środki wydała zgodnie z przeznaczeniem zapisanym w umowie dotacji i są one niemożliwe do odzyskania. Wnioskodawczyni podała także, że nie jest w stanie spłacić jednorazowo przyznanych środków ponieważ nie posiada środków finansowych w tak wysokiej kwocie ani majątku, z którego można by było je odzyskać. Od października 2017 r. G. M. otrzymuje emeryturę w kwocie 2.480 zł, która jednak również nie zaspokoi roszczeń Grodzkiego Urzędu Pracy, gdyż spłaca ona kredyt mieszkaniowy w wysokości 3.042 zł miesięcznie. Ponosi ona również koszty związane ze swoim utrzymaniem (czynsz, media, żywność, odzież). Wnioskodawczyni poinformowała także, że jej mieszkanie jest wystawione na sprzedaż od kilku lat, jednak z uwagi na dużą podaż mieszkań w jej okolicy, są nikłe szansę na jego sprzedaż po cenie jego zakupu. G. M. wskazała, że na jej miesięcznie wydatki składają się: czynsz miesięczny w kwocie 284,26 zł (zaległości z tego tytułu w wysokości 3.160,02 zł), spłata zaległego czynszu i opłaty za gaz 2014/2015 - 100 zł, opłata za energię elektryczną – 100 zł, opłata za gaz – 100 zł, rata kredytu hipotecznego – 3.042,50 zł (z czego na wnioskodawczynię przypada 50% tej kwoty, tj. 1.763,38 zł miesięcznie). Ponadto G. M. wskazała, że ponosi również inne koszty, tj.: leki, środki czystości, bilety komunikacyjne – 100 zł, wyżywienie – 200 zł, pożyczka na spłatę kredytu mieszkaniowego – 100 zł, spłata zadłużenia wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej po uzyskaniu dotacji – 100 zł. Zdaniem G. M., przy dochodzie w wysokości 2.480 zł miesięcznie i obciążeniach w wysokości 2.363,38 zł, zostaje jej miesięcznie kwota 116,62 zł na spłatę zobowiązań przy ograniczeniu innych wydatków. Wnioskodawczyni stwierdziła, że nie jest w stanie oddać jednorazowo przyznanej mu dotacji, bowiem całą jej emerytura będzie przeznaczona na spłatę kredytu mieszkaniowego i utrzymanie, a pozostałą kwotę przewiduje uzyskać z dodatkowej pracy lub kontynuowania rozpoczętej działalności gospodarczej. Jedynie pobierana przez nią emerytura umożliwi jej wyjście na prostą pod warunkiem częściowego umorzenia zwrotu dotacji i rozłożenia pozostałej kwoty na raty.

Decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta rozłożył kwotę 10.500 zł, stanowiącej 50% przyznanych G. M. jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy, na 105 rat po 100 zł każda, płatnych do ostatniego dnia każdego następującego po sobie miesiąca, począwszy od kwietnia 2019 r. Decyzja ta nie jest przedmiotem kontroli Sądu.

Z kolei decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił umorzenia kwoty 10.500 zł, stanowiącej 50% kwoty przyznanych G. M. jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszy Pracy. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że z przeprowadzonego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wywiadu środowiskowego wynika, że według danych na dzień 12 września 2018 r. G. M. prowadzi samodzielne gospodarstwo. Ponadto jest ona mężatką, pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, małżonek nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego i mieszka u córki. Na przychód G. M. składa się emerytura w kwocie 2.412,41 zł. Natomiast jej miesięczne wydatki obejmują: 150 zł - czynsz, przy zaległości w zapłacie czynszu w kwocie 1.000 zł, 140 zł - energia elektryczna, 1.594 zł - rata kredytu hipotecznego w sierpniu 2018 r., od października w wysokości 3.042,28 płacone po połowie z mężem. Organ I instancji stwierdził, że w wywiadzie wskazano także, że G. M. posiada zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie około 20.000 zł oraz że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Jej majątek stanowi dwupokojowe mieszkanie o powierzchni 58 m2 znajdujące się w K przy ul. O, którego jest właścicielką wraz z mężem sfinansowane przy udziale kredytu hipotecznego, oraz 20 arowa działka w trakcie spłaty. Poza tymi nieruchomościami strona nie posiada innego majątku. Prezydent Miasta wskazał, że ponieważ warunkiem formalnym rozpatrzenia wniosku o umorzenie przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej jest uzyskanie opinii Powiatowej Rady Rynku Pracy, Grodzki Urząd Pracy wystąpił z wnioskiem do Rady o podjęcie stosownej uchwały. W dniu 21 stycznia 2019 r. Powiatowa Rada Rynku Pracy wydała uchwałę nr 10/2019, w której uznała, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Powołując się na treść art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy organ I instancji stwierdził, że o realnej możliwości spłaty zadłużenia można mówić wtedy, gdy osoba ma zabezpieczone środki na utrzymanie w wysokości co najmniej odpowiadającej kryteriom wynikającym z art. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz.1358), zgodnie z którym kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej zostało ustalone na kwotę 701 zł. Prezydent Miasta wskazał, że G. M. jest współwłaścicielką wraz z mężem mieszkania o powierzchni 58 m2 oraz 20 arowej działki, zakupionych na kredyt. Ponadto osiąga ona bieżący dochód w kwocie 2.480 zł, a zgodnie z jej oświadczeniem, małżonek przekazuje jej miesięcznie kwotę umożliwiająca spłatę bieżących zobowiązań przekraczających możliwości finansowe wnioskodawczyni. Organ I instancji podniósł, że ponieważ G. M. posiada 50% udziałów w nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny znajdujący się w K, przy ul. O, egzekucja może polegać na sprzedaży udziału w przedmiotowej nieruchomości. Środki, które wnioskodawczyni otrzymała zostały zabezpieczone wekslem in blanco poręczonym przez jej małżonka, a co za tym idzie możliwe jest, zdaniem organu, wypełnienie weksla i wezwanie strony oraz poręczyciela do zapłaty. Poręczyciel odpowiada bowiem za zwrot całej przyznanej kwoty wraz z odsetkami i odpowiada całym swoim majątkiem, w tym udziałem w nieruchomości, wobec czego nie ma potrzeby uzyskiwania jego zgody w przypadku skierowania egzekucji do nieruchomości. Ponadto organ I instancji wskazał, że G. M. posiada bieżący dochód, wobec czego w pierwszej kolejności wierzyciel może zaspokoić się ze świadczenia emerytalnego. Organ zaznaczył, że co prawda ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), wprowadza granice potrąceń ze świadczeń, jednak nawet przy potrąceniu wysokości 25% świadczenia, czyli 620 zł uzyskuje się kwotę umożliwiającą zaspokojenie roszczeń wierzyciela w przeciągu kilkunastu miesięcy. Zdaniem Prezydenta Miasta, kwota, która pozostanie do dyspozycji wnioskodawczyni, tj. 1.860 zł (2.480 zł - 620 zł) wynosi znacznie więcej niż ustalone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2018 r. kryterium dochodowe. Organ I instancji nie podzielił stanowiska G. M., że spłata połowy zobowiązań z tytułu kredytu hipotecznego na zakup mieszkania ma przesądzić o niemożności spełnienia przez nią innych zobowiązań, jeżeli miałyby uniemożliwić lub chociażby przejściowo utrudnić spłatę kredytu. Istnienie innych zobowiązań nie może bowiem przemawiać za uznaniem jako drugorzędnego zadłużenia z tytułu zwrotu dotacji. Ponadto organ dodał, że zobowiązanym do spłaty kredytu hipotecznego jest również małżonek G. M. Jest to zobowiązanie solidarne wobec czego to, że wnioskodawczyni spłaca połowę zadłużenia wynika jedynie z jej umowy z małżonkiem, gdyż dla banku nie jest istotne, który z dłużników solidarnych spłaca zobowiązanie. Prezydent Miasta podał, że kryterium dochodowe określone w przywołanym powyżej rozporządzeniu obejmuje swoim zakresem zaspokojenie wszystkich potrzeb człowieka, w tym również mieszkaniowych, a to oznacza, że w przypadku posiadania ograniczonych środków finansowych nie można uznać za zasadne powoływanie się na potrzebę zaspokojenie podstawowej potrzeby mieszkaniowej poprzez samodzielnie zamieszkiwanie w lokalu o powierzchni 58 metrów2. Organ I instancji zauważył przy tym, że ponoszone przez G. M. wydatki określone we wniosku z dnia 1 sierpnia 2018 r. znacznie różnią się od tych, które podała w piśmie z dnia 14 lutego 2019 r. Wnioskodawczyni nie wykazała jednak wydatków ponoszonych na leki, bilety, lekarstwa, żywność, odzież, środki czystości oraz środki chemiczne, chociażby poprzez przedłożenie paragonów. Zdaniem organu, G. M. zawyżyła również ratę kredytu mieszkaniowego, która jak wynika z przedłożonego harmonogramu spłat według stanu na dzień 11 lutego 2019 r. wynosi ok. 3.046 zł miesięcznie, wobec czego połowa raty nie może wynosić 1.900 zł. Również rata spłaty zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wynosi obecnie ok. 300 zł a ok. 155 zł. W ocenie Prezydenta Miasta, ograniczone środki finansowe i przejściowo trudna sytuacja materialna nie oznaczają całkowitej niemożności wyegzekwowania zobowiązania finansowego i nie stanowią wystarczającego uzasadnienia dla zastosowania wobec strony tak daleko idącej instytucji pomocowej jaką jest umorzenie części dotacji, tym bardziej, że do tej pory uchylała się ona od spłaty powstałego zobowiązania. Organ I instancji stwierdził, że ponieważ w analizowanym przypadku istnieje realna możliwość odzyskania kwoty jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej w drodze postępowania egzekucyjnego z majątku lub bieżących dochodów a koszty postępowania egzekucyjnego nie przewyższą kwoty uzyskanej w toku postępowania, to nie została spełniona żadna z przesłanek umożliwiających rozważanie możliwości umorzenia części dotacji.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta G. M. wniosła o jej uchylenie i umorzenie należności w wysokości 10.500 zł, ewentualnie rozłożenie jej na raty lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji organu I instancji odwołująca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przez organ, m.in. poprzez nie wskazanie jej potrzeby przedłożenia wskazanych dopiero w decyzji dowodów, co skutkowało nie ustaleniem istotnych okoliczności koniecznych do rozstrzygnięcia postępowania, tj. wysokości wydatków odwołującej na jej podstawowe potrzeby;

2. art. 80 k.p.a., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę organu zgromadzonego materiału, co skutkowało uznaniem, że wysokość dochodzonej należności nie pozbawia jej niezbędnych środków utrzymania i jest możliwa do wyegzekwowania na skutek pozbawienia jej miejsca zamieszkania, spłaty jej zobowiązań przez osoby trzecie lub uzyskania hipotetycznych środków - alimentów, nie posiadając żadnych dowodów na potwierdzenie powyższych hipotez;

3. art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostateczne uzasadnienie decyzji organu;

4. art. 11 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy tak, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu;

5. art. 138 § 2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że powinien on znaleźć zastosowanie;

6. art. 8 k.p.a., poprzez niezapewnienie przez organ realizacji zasady zapewniającej, aby postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej;

7. art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1265 z późn. zm.), poprzez jego niewłaściwą wykładnię i odmowę umorzenia zaległości odwołującej lub rozłożenia jej na raty, pomimo, iż spełnione zostały przesłanki zastosowania przytoczonego przepisu, tj. dochodzenie należności mogłoby pozbawić ją niezbędnych środków utrzymania, co organ potwierdził;

8. § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz. U. nr 211, poz. 1762), poprzez nie uwzględnienie kosztów zaspokojenia potrzeby zapewnienia mieszkania.

Decyzją z dnia 15 maja 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1265 z późn. zm.), Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r. nr [...]. W ocenie organu odwoławczego, organ l instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego. Przez cały okres prowadzenia postępowania organ l instancji umożliwiał też odwołującej aktualizację bieżącej sytuacji majątkowej oraz rodzinnej. Wojewoda wskazał, że z przeprowadzonego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wywiadu środowiskowego oraz składanych przez odwołującą oświadczeń i przedstawianych dokumentów ustalono przychody i miesięczne obciążenia. W oparciu o posiadane dane organ I instancji prawidłowo ocenił też materiał dowodowy dotyczący całokształtu sytuacji finansowej, osobistej i majątkowej oraz rozważył sprawę według przesłanek umorzenia wskazanych w art. 76 ust. 7 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ l instancji odnosząc się do przesłanki art. 76 ust. 7 pkt 1 tej ustawy stwierdził bowiem, że odwołująca posiada majątek, z którego można dochodzić należności. Jest ona też współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 58 m2 oraz 20 arowej działki (sfinansowanych z kredytu). Organ II instancji wskazał, że w sprawie możliwe jest odzyskanie należności w drodze postępowania egzekucyjnego z majątku (egzekucja z przypadającego odwołującej udziału). Poza tym zwrot należności został zabezpieczony wekslem in blanco. Poręczyciel (małżonek odwołującej) odpowiada za zwrot należności całym swoim majątkiem, dlatego nie jest wymagana jego zgoda w przypadku skierowania egzekucji do nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał, że co do przesłanki z art. 76 ust. 1 pkt 2 wyżej wymienionej ustawy organ l instancji ustalił na podstawie przedstawionych oświadczeń, dokumentów, rachunków, harmonogramu spłat rat kredytu, miesięcznych przychodów i obciążeń. Bieżący dochód odwołującej z emerytury wynosi 2.480 zł. Z kolei jako stałe obciążenia odwołująca wykazała kwotę łącznie 3.164 zł na żywność, odzież, ochronę zdrowia, środki czystości i koszty transportu, media, czynsz, spłata zadłużenia wobec ZUS, ratę kredytu hipotecznego (1.523 zł). Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że nie ma powodów, dla których organy zatrudnienia miałyby przedkładać ważność zobowiązań wobec banków z tytułu kredytów nad zobowiązania wobec należności na rzecz Funduszu Pracy. Środki pieniężne przyznane w ramach pomocy z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej są bowiem środkami publicznymi i są pomocą bezzwrotną, ale pod ściśle określonymi w umowie warunkami. Zdaniem organu II instancji, zaspokojenie potrzeb człowieka, w tym również mieszkaniowych, nie oznacza, że można uznać za zasadne powoływanie się na zaspokojenie podstawowej potrzeby mieszkaniowej poprzez samodzielne zamieszkiwanie w lokalu o powierzchni 58 m2. Wojewoda stwierdził, że nie kwestionuje trudnej sytuacji finansowej odwołującej, jednak analiza materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu daje podstawy do uznania, że dochodzenie należności tytułem zwrotu otrzymanych środków na podjęcie działalności gospodarczej nie pozbawi jej niezbędnych środków utrzymania. Organ II instancji zauważył także, że orzeczenie zostało wydane po zasięgnięciu opinii Powiatowej Rady Rynku Pracy, która była negatywna. Organ zaznaczył, że opinia Powiatowej Rady Rynku Pracy nie jest dla organu zatrudnienia wiążąca, bowiem to on posiada kompetencje do wydania orzeczenia w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, nie mniej jest niezbędna do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i w tym wypadku stanowi jedynie potwierdzenie stanowiska zajętego przez organ II instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w ocenie organu l instancji nie zachodziły okoliczności przemawiające za odstąpieniem od żądania zwrotu kwoty przyznanych środków i negatywnie rozpatrzył wniosek G. M. w przedmiocie umorzenia. Swoje rozstrzygnięcie organ uzasadnił zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzedzając wydanie decyzji wezwaniem do zapoznania się z poczynionymi ustaleniami. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda stwierdził, że podjęte rozstrzygnięcie jest prawidłowe i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Organ l instancji podjął bowiem działania zmierzające do ustalenia sytuacji odwołującej i rozpatrzył materiał dowodowy istotny z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ II instancji wskazał, że w trakcie dokonywania oceny w powyższej kwestii, organ zobligowany jest mieć na uwadze zarówno słuszny interes obywateli, jak też uwzględnić interes społeczny, czyli publicznoprawny charakter należności. Zdaniem Wojewody, za odmową umorzenia należności przemawia interes społeczny, który należy odczytywać przez pryzmat ustawy, jako korzyść służącą ogółowi osób bezrobotnych oraz pracodawców korzystających ze środków Funduszu Pracy.

Z powyższą decyzją Wojewody nie zgodziła się G. M. i pismem z dnia 21 czerwca 2019 r. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) przepisów postępowania, tj.:

a) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak rozpatrzenia materiału dowodowego przez organy, w tym zwłaszcza przez organ II instancji, który oparł się tylko na ustaleniach organu I instancji, co skutkowało nie popartym materiałem dowodowym uznaniem, że wysokość dochodzonej należności z tytułu jednorazowo otrzymanych środków na podjęcie działalności gospodarczej nie pozbawia skarżącej niezbędnych środków utrzymania;

b) art. 7a k.p.a., poprzez nie rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości na korzyść strony i nie uwzględnienie w pierwszej kolejności jej interesu, nad interesem społecznym;

c) art. 80 k.p.a., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę organu odwoławczego materiału zgromadzonego przez organ I instancji, co skutkowało uznaniem, że wysokość dochodzonej należności nie pozbawia skarżącej niezbędnych środków utrzymania;

d) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostateczne uzasadnienie decyzji organów;

e) art. 11 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy tak, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu;

f) art. 8 k.p.a., poprzez niezapewnienie przez organ realizacji zasady zapewniającej aby postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej;

2) prawa materialnego, tj.:

a) art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1265 z późn. zm.), poprzez jego niewłaściwą wykładnię i odmowę umorzenia zaległości skarżącej, pomimo, iż spełnione zostały przesłanki zastosowania przytoczonego przepisu, tj. dochodzenie należności mogłoby pozbawić skarżącą niezbędnych środków utrzymania, co organy II instancji potwierdziły;

b) § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz. U. nr 211 poz. 1762), poprzez jego niezastosowanie i nie uwzględnienie wszystkich, niezbędnych potrzeb skarżącej, w tym potrzeby zapewnienia lokalu mieszkalnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że z treści art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że okoliczności warunkujące dopuszczalność umorzenia należności zostały przez ustawodawcę określone w sposób wyczerpujący, co wyklucza jakąkolwiek dowolność organów. Tymczasem organ II instancji przesłanki te potraktował jako stosowane na zasadzie dowolności oraz arbitralności i uznał, że pomimo przyznanego uprawnienia do ubiegania się o przyznanie wskazanych w przywołanym przepisie ulg, nawet w sytuacji spełnienia tych przesłanek, organ może w sposób całkowicie niekontrolowany i dowolny, wedle własnego uznania, nie kierując się żadnymi ograniczeniami, przyznać ulgę lub jej odmówić, nie uwzględniając podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym wprowadzonej w art. 7a k.p.a. zasady prymatu indywidualnego interesu strony postępowania. Skarżąca stwierdziła, że organ II instancji nie odniósł się do podniesionych przez nią w odwołaniu zarzutów oraz nie wykazał w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia z jakich powodów organy mogły, pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanek do zastosowania ulgi, jednak jej nie zastosować uznając wyższość interesu społecznego nad interesem indywidualnym. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja majątkowa i finansowa była i jest nadal bardzo trudna. Zarzuciła, że organ odwoławczy nie zweryfikował zgromadzonego materiału dowodowego, z którego wynika, że zamiast błędnie ustalonej przez organ I instancji wysokości jej wydatków (3.164 zł), wydatki te wynoszą 3.736 zł. Ponadto organy nie ustaliły szczegółowo wysokości zadłużenia skarżącej, w tym wobec ZUS-u z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w wysokości 26.381,13 zł, jak i wobec Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" w wysokości 1.508,35 zł. Skarżąca podniosła, że nadal ponosi koszty kredytu hipotecznego oraz czynszu, przy czym ponosi je w połowie, gdyż w pozostałej części finansuje je mąż jako kredytobiorca i współwłaściciel lokalu mieszkalnego. Rata kredytu wynosi 3.046 zł z czego skarżąca pokrywa połowę, tj. 1.523 zł. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że koszty te nie korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznymi, gdyż takie rozumowanie mogłoby doprowadzić do pozbawienia jej miejsca zamieszkania. Skarżąca stwierdziła, że nie stać jej na wynajęcie lokalu mieszkalnego, gdyż wysokość czynszu oraz dodatkowych opłat jest wyższa od raty kredytu. Ponadto skarżąca podniosła, że organy nie uwzględniły jej pozostałych wydatków na leki, bilety, lekarstwa, żywność, odzież, środki czystości i chemiczne mimo, że w toku postępowania przed organem II instancji przedłożyła szereg paragonów potwierdzających ich zakup. Skarżąca dodała, że tylko dzięki pomocy męża i córki jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby. W związku z powyższym skarżąca stwierdziła, że biorąc pod uwagę wysokość jej dochodu (2.480 zł) oraz jej wydatki (3.455 zł), nie jest ona w stanie jednorazowo spłacić kwoty 10.500 zł.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. pełnomocnik G. M. – radca prawny A. M. - podniósł, że skarżąca nie jest w stanie jednorazowo spłacić zadłużenia. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, organ powinien był przeprowadzić badania rynku mieszkaniowego i ustalić za jaką wysokość można sprzedać takie mieszkanie. Materiał dowodowy nie jest więc pełny, gdyż organ nie zebrał wszystkich dowodów i dlatego decyzję należy uznać za dowolną. Pełnomocnik wskazał, że obecnie rodzina pomaga skarżącej, jednak uzyskanie obecnie przez skarżącą dodatkowych dochodów w postaci alimentów jest hipotetyczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu, skarga G. M. nie jest uzasadniona.

Sąd zauważa, że od chwili wydania w dniu 26 lipca 2018 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1347/17, którym oddalono skargę G. M. na decyzję odmawiającą umorzenia kwoty blisko 23 tys. zł sytuacja życiowa G. M. nie uległa większej zmianie. Istotnym natomiast stało się to, że skarżąca, która po wydaniu decyzji objętych kontrolą Sądu w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1347/17 otrzymała emeryturę, w dalszym ciągu pobiera tę emeryturę w kwocie 2.480 zł, co powoduje stwierdzenie, iż skarżąca posiada stały dochód umożliwiający jej spłatę długów choćby tylko w formie ratalnej przy pozostawieniu jej na utrzymanie środków w wysokości co najmniej odpowiadającej kryterium wynikającego z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 z późn. zm.)

Istotnym odnotowania jest to, że G. M. otrzymała decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r. nr [...] o rozłożeniu na raty (po 100 zł miesięcznie) kwoty 10.500 zł, stanowiącej 50% przyznanych jej jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy, zgodnie ze wskazówką zawartą w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1347/17. Sąd zauważa, że powyższa wskazówka dotyczyła całego długu skarżącej, która jednak zwróciła się o rozłożenie na raty tylko jego części.

Sąd zwraca uwagę na to, że w kolejnym wniosku skarżącej o umorzenie długu (połowy należności) skarżąca w dalszym ciągu nie wykazała, aby skierowała prawne kroki w celu ustalenia i wyegzekwowania od męża środków finansowych (o charakterze alimentacyjnym) z tytułu przyczyniania się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny. Sąd również w obecnym składzie uznał, że brak działania w tym zakresie powoduje stwierdzenie Sądu, iż nie można wykluczyć, że "małżonkowie, w tym mąż będący jednocześnie poręczycielem uzyskanych przez skarżącą środków, działają w porozumieniu lub też pomoc ze strony męża jest wystarczająca do wypełnienia przez skarżącą obowiązku zwrotu pobranych środków, choćby tylko w formie spłat ratalnych" – jak stwierdził to już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1347/17.

Należy podnieść, że skarżąca również nie wykazała, aby podjęła jakiekolwiek działania mające na celu dostarczenie jej środków utrzymania od dorosłej córki. Jedynie bowiem – co należy podkreślić w ślad za stanowiskiem zawartym w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1347/17, który Sąd w obecnym składzie w pełni podziela, sąd rodzinny może ustalić, że sytuacja osoby zobowiązanej do alimentacji jest tak trudna, że wręcz uniemożliwia przyznanie od niej pomocy finansowej czy rzeczowej na rzecz osoby uprawnionej.

Pomimo wyraźnych wskazówek Sądu zawartych w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1347/17, dotyczącej osoby skarżącej, a mających na celu rozwiązanie problemów skarżącej pomimo oddalenia jej skargi – G. M. ze wskazówek w zasadzie nie skorzystała, ograniczając się jedynie do wniosku o rozłożenie na raty części jej długu.

Podobnie jak w sprawie o sygn. III SA/Kr 1347/17, Sąd w niniejszej sprawie zauważa, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 z późn. zm.), który stanowi:

"Art. 76. 7. Starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne."

Zdaniem Sądu, kontrola decyzji organu I i II instancji potwierdza, że organy badały wystąpienie każdej z przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przeprowadzając wnikliwą analizę aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej rodziny skarżącej, na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. W uzasadnieniu decyzji organy omówiły dlaczego – ich zdaniem - nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 76 ust. 7 omawianej ustawy, a Sąd to umotywowane stanowisko podziela.

Według Sądu, jedynym usprawiedliwieniem braku działania skarżącej w zakresie domagania się od męża środków finansowych (o charakterze alimentacyjnym) z tytułu przyczyniania się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, czy braku działania skarżącej w zakresie domagania się od dorosłej córki takich środków jest przyjęcie, że skarżąca takie środki posiada choćby tylko korzystając właśnie z pomocy tych osób najbliższych.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że organy administracyjne obu instancji nie naruszyły zasad swobodnej oceny akcentując zarówno obowiązek wykazania (a nie tylko wskazania) przez skarżącą takiej szczególnej sytuacji życiowej, która uniemożliwia jej spłacenie pobranych nienależnie środków jak również akcentując obowiązek skarżącej rozliczenia się z otrzymanych publicznych pieniędzy.

Sąd uznał, że przeprowadzona kontrola zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wykazała, że wydane przez organy administracyjne obu instancji decyzje odpowiadają wymogom przepisów prawa. Sąd nie stwierdził, aby w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy ani przepisów postępowania w sposób, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem, działając na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł – jak w sentencji.