Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 965/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 3, art. 135, art. 145
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 30
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej M. S. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 czerwca 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) oraz art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego M. G. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2017 r., znak: [...], orzekającej o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie od 1.01.2016 r. do 30.09.2016 r., w łącznej wysokości 2 862,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym strona przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych do dnia ich zwrotu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] 2017 r., znak: [...], Wójt Gminy orzekł o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie od 1.01.2016 r. do 30.09.2016 r., w łącznej wysokości 2.862,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym strona przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych do dnia ich zwrotu.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, iż w dniu 5.01.2016 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, w którym został pouczony, że w przypadku wystąpienia zmian (np. w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodów, zmiany stanu cywilnego, wyjazdu do pracy za granicę i innych zmian) mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przedmiotowym wniosku skarżący oświadczył, że w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku nie nastąpiła utrata dochodu, ani nie nastąpiło uzyskanie dochodu, wobec czego decyzją z dnia [...] 2016 r., znak: [...] przyznano wnioskodawcy świadczenia na dzieci.

W dniu 19.10.2016 r. skarżący dostarczył organowi świadectwo pracy, w której był zatrudniony do 9.04.2015 r. oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z którego wynika, iż pracuje od 10.04.2015 r. Po analizie dokumentacji dołączonej do wniosku stwierdzono, że zmiana w zatrudnieniu miała wpływ na pobierane świadczenia i po ponownym przeliczeniu dochodów rodziny z uwzględnieniem dochodu utraconego i uzyskanego w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczone zostało kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które wynosi 764,00 zł. Wobec powyższego decyzją znak: [...] z dnia [...] 2016 r. uchylono skarżącemu prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: F. G., A. G. i P. G. W dniu 22.11.2016 r. wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, natomiast w dniu [...] 2016 r. GOPS wydał decyzję w sprawie zwrotu świadczeń rodzinnych znak: [...], sprostowaną w dniu 14.12.2016 r., znak: [...].

Pismem z dnia 15.12.2016 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami. Swoją prośbę skarżący umotywował tym, iż w jego rodzinie wychowuje się troje dzieci, w tym dwoje z orzeczeniem o niepełnosprawności oraz że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej. Skarżący oświadczył, że obecny dochód w rodzinie wynosi około 950,00 zł na osobę i przy konieczności zapewnienia lekarstw dla dzieci, opłacie bieżących rachunków, wydatkach na żywność i ubranie nie jest w stanie spłacić nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu ujął także koszty turnusów rehabilitacyjnych, na które chce skierować dwójkę niepełnosprawnych dzieci w roku 2017. W dniu 27.12.2016 r. do organu wpłynęło pismo skarżącego, w którym oświadczył, iż ponoszone wydatki średnio co miesiąc w rodzinie wynoszą 7 395,00 zł miesięcznie (bez kosztów turnusu rehabilitacyjnego).

Wnosząc o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych skarżący przedstawił podstawowe wydatki w rodzinie, to jest opłaty za prąd, gaz, wodę, ścieki, śmieci, telekomunikację, na naprawę samochodu (która według oceny organu orzekającego jest wydatkiem ponoszonym raz na jakiś czas), naprawy i remont domu, który również jest wydatkiem nie ponoszonym co miesiąc, wydatki na żywność, ubrania czy środki czystości. Organ pierwszej instancji uznał, iż nie są to opłaty wyjątkowe, gdyż dotyczą każdej rodziny, nie wyłączając rodzin znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej. W piśmie z dnia 27.12.2016 r. skarżący zawarł również informację o wydatkach na wizyty u lekarza i basen dla dzieci w związku z tym, że w rodzinie wychowuje się dwójka dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności, na które strona pobiera zasiłek pielęgnacyjny.

Ponadto organ wskazał, iż od 1.04.2016 r. na ten cel również powinno zostać przeznaczone świadczenie wychowawcze (500+).

Odnośnie konieczności poniesienia przez stronę wydatków związanych ze skierowaniem dwójki dzieci z orzeczeniem na turnus rehabilitacyjny organ pierwszej instancji wskazał, iż strona może ubiegać się o częściowe ich dofinansowanie w Państwowym Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Organ wskazał nadto, że decyzją Kolegium z dnia [...] 2017 r., znak [...] uchylono w całości decyzję organu z dnia [...] 2017 r. i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji. Dalej organ podniósł, że w dniu wydania poprzedniej decyzji, czyli [....] 2017 r. organowi nie był znany fakt utraty zatrudnienia przez skarżącego, ponieważ świadectwo pracy zostało przez niego dostarczone do organu w dniu 5.01.2017 r. Ponadto w dniu 12.01.2017 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. Decyzją organu prowadzącego postępowanie z dnia [...] 2017r. powyższe świadczenia zostały przyznane. W dniu 3.03.2017 r. skarżący dostarczył do organu prowadzącego postępowanie zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach netto za miesiąc luty 2017 r., w związku z podjęciem przez niego zatrudnienia od 1.01.2017 r. W związku z powyższym organ ponownie przeliczył dochody (żony się za 2015 r.; dochód utracony przez skarżącego w 2015 r., dochód uzyskany w lutym 2017 r. oraz dochody z gospodarstwa rolnego) i stwierdził, że miesięczny dochód rodziny wynosi 4030,59 zł, co powoduje, że przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 3 820 zł (764,00 zł X 5 osób w rodzinie). W dniu 8.03.2017 r. organ dokonał zmiany decyzji i przyznał w/w świadczenie w okresie od 1.03.2017 r. do 30.06.2017 r. oraz od 1.09.2017 r. do 31.10.2017 r. w łącznej kwocie miesięcznej 520,57 zł, natomiast w okresie od 1.07.2017 r. do 31.08.2017 r. w łącznej kwocie miesięcznej 464,07 zł. Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, że skarżący i jego rodzina pobiera obecnie zasiłek rodzinny, pielęgnacyjny oraz świadczenie wychowawcze. Ponadto w rodzinie nie doszło do zdarzenia losowego powodującego udokumentowany wzrost wydatków. Dlatego też organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny i odmówił umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.

Od wyżej opisanej decyzji wniósł odwołanie skarżący podnosząc, iż organ prowadzący postępowanie dokonał analizy sytuacji dochodowej jego rodziny w 2014 roku pomijając całokształt obecnej sytuacji materialnej i życiowej. Podkreślił, że ewentualny zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na pogorszenie jego sytuacji życiowej oraz uniemożliwi zapłatę za turnus rehabilitacyjny dla dwojga jego niepełnosprawnych dzieci. W związku z powyższym wniósł o uznanie, że obecna sytuacja jego rodziny jest szczególna na tle innych rodzin, a co za tym idzie o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż materialną podstawą zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie jest przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.). W myśl art. 30 ust. 1 powyższej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie zaś z ust. 9 tegoż artykułu organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Organ wskazał, że treść wyżej cytowanego przepisu prawa wskazuje, iż rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje w ramach tzw. "uznania administracyjnego", co sugeruje zawarty w nim zwrot "organ właściwy... może....". Działanie organu w trybie uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności przy wydawaniu decyzji, albowiem zakres swobody działania organu z jednej strony wynika z przepisu art. 30 ust. 9 ustawy, a z drugiej strony ograniczony jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego określonymi w k.p.a.

W ocenie organu odwoławczego organ rozpoznający ponownie sprawę prawidłowo uznał, że w odniesieniu do sytuacji skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. Organ wskazał, że na dzień wydania poprzedniej decyzji, to jest 3.01.2017 r. nie był mu znany fakt utraty pracy przez skarżącego, co mogło mieć zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie. Ponadto z uwagi na wniosek skarżącego z dnia 12.01.2017 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego organ wydał w dniu [...] 2017 r. decyzję o przyznaniu w/w świadczenia. Decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia [...] 2017 r. na skutek dostarczenia przez skarżącego zaświadczenia o zatrudnieniu i dochodach netto za miesiąc luty 2017 r. Organ wydając w/w decyzję prawidłowo wziął pod uwagę dochody żony skarżącego za 2015 r., dochód utracony przez skarżącego w 2015 r., dochód uzyskany przez skarżącego w lutym 2017 r. i dochód z gospodarstwa rolnego. Według wyliczeń organu prowadzącego postępowanie uzyskana kwota przekracza kryterium dochodowe, które dla rodziny skarżącego wynosi 764,00 zł na osobę. Zatem w chwili obecnej sytuacja materialna rodziny skarżącego przedstawia się następująco:

żona osiąga dochód w uśrednionej wysokości za miesiące luty-kwiecień 2017 r. w wysokości 2.502,80 zł netto, jak wynika z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 09.05.2017 r.;

skarżący osiąga dochód w uśrednionej wysokości za miesiące luty-kwiecień 2017 r. w kwocie 663,24 zł netto, jak wynika z zaświadczenia przedłożonego przez skarżącego zaświadczenie i zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 9.05.2017 r.;

rodzina skarżącego pobiera zasiłek rodzinny w kwocie 520,57 zł, a w okresie od 1.07.2017 r. do 31.08.2017 r. w kwocie 464,07 zł, zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie wychowawcze.

Ponadto skarżący pomimo pisemnej informacji organu prowadzącego postępowanie z dnia 5.05.2017 r. nie przedstawił żadnych nowych dowodów świadczących o zmianie w zakresie wydatków na bieżące funkcjonowanie jego i jego rodziny.

Zdaniem organu odwoławczego ocena szczególnie uzasadnionych okoliczności (art. 30 ust. 9 ustawy), wystąpienie których daje możliwość skorzystania z przywileju wynikającego z w/w artykułu, powinna być oparta na badaniu całokształtu obecnej sytuacji materialnej, zdrowotnej jak i życiowej zobowiązanego. W związku z powyższym organ stwierdził, że od czasu wydania decyzji z dnia [...] 2017 r. sytuacja dochodowa skarżącego i jego rodziny uległa znaczącej zmianie. Skarżący podjął pracę zarobkową od 1.01.2017 r. (umowa została zawarta na czas nieokreślony), a jego rodzina uzyskała prawo do dodatkowych środków w formie zasiłku rodzinnego. W tym kontekście należy również zwrócił uwagę, że skarżący podjął zatrudnienie na stanowisku spedytor w wymiarze ½ etatu, co powoduje, że ma możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Na taką możliwość wskazuje również wiek skarżącego - 43 lata. Trzeba również zwrócić uwagę na fakt, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 9 ustawy warunkiem koniecznym do wszczęcia postępowania w zakresie zastosowania ulg z niej wynikającym jest wniosek strony, która może wnieść o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Co istotne skarżący złożył od razu wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w całości wraz z odsetkami, nie podejmując uprzedniej próby złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Podsumowując całokształt obecnej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i życiowej skarżącego organ odwoławczy stwierdził, że bieżąca sytuacja skarżącego i jego rodziny nie jest na tyle szczególna na tle innych rodzin, aby pozwalała na wydanie decyzji o umorzeniu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł skarżący M. G., domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2017 roku.

W ocenie skarżącego ewentualny zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na pogorszenie sytuacji życiowej jego rodziny, gdyż całkowicie pozbawi go możliwości opłaty za turnus rehabilitacyjny dla dwojga niepełnosprawnych dzieci, a tym samym możliwości poprawy ich stanu zdrowia, co całkowicie pominięto przy wydawaniu decyzji.

W ocenie skarżącego samo sformułowanie wniosku o umorzenie należności nie uniemożliwia organowi rozważenia możliwości zastosowania ulgi innego rodzaju określonej w przepisie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W ocenie skarżącego organy administracji wydając zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że organ jest związany wnioskiem strony co do formy i zakresu przewidzianej powyższym przepisem ulgi.

Zdaniem skarżącego nie ulega wątpliwości, że organy administracji publicznej rozstrzygając przedmiotową sprawę dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem postępowania administracyjnego jest prawidłowość rozstrzygnięcia organów administracji publicznej w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 2.862,67 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym strona przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych do dnia ich zwrotu.

Materialnoprawną podstawą prawną wydanej w sprawie decyzji jest przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.). Stanowi on, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przepis powyższy uprawnia zatem właściwe organy administracji do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w przypadku stwierdzenia, że zapłata należnej kwoty może spowodować szczególnie niekorzystne skutki w zakresie sytuacji rodziny.

W ocenie Sądu wydanie rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności powinno być poprzedzone starannie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego dokonana zostanie analiza aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Dopiero ustalenia dokonane w tym zakresie pozwalają na stwierdzenie, czy w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające udzielenie umorzenia lub ulgi w spłacie należności w zakresie określonym art. 30 ust. 9 powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy także wskazać, że samo sformułowanie wniosku o umorzenie należności nie uniemożliwia organowi rozważenia możliwości zastosowania ulgi innego rodzaju określonej w powyższym przepisie (rozłożenia na raty, częściowego umorzenia lub odroczenia terminu płatności), jeśli sytuacja rodziny wnioskodawcy uzasadniałaby przyznanie ulgi w zakresie mniejszym niż wskazany we wniosku. W tym zakresie zarzuty skargi są zdaniem Sądu uzasadnione, gdyż organy nie rozważyły innych możliwości wynikających z powołanego wyżej przepisu, koncentrując się jedynie na kwestii ewentualnego umorzenia należności.

W sprawie niniejszej podstawą odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń było twierdzenie organów obu instancji, że sytuacja skarżącego nie wskazuje, aby w sprawie zachodziły szczególnie uzasadnione okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności. Organy wskazały w szczególności, że skarżący podjął pracę zarobkową, co świadczy o istnieniu po jego stronie potencjalnych dalszych możliwości zarobkowych. Rodzina uzyskała także prawo do dodatkowych środków w formie zasiłku rodzinnego. Nadto organy podniosły, że skarżący może ubiegać się o częściowe dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci w PFRON. Na tej podstawie organy przyjęły, że skarżący nie spełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny".

W ocenie Sądu powyższe stanowisko nie zasługuje na akceptację. W pierwszej kolejności należy podnieść, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, organy, przed podjęciem decyzji w oparciu o art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych zobowiązane są do ustalenia, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności czy pozbawienie zobowiązanego tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 554/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Po 920/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym organ jest zobowiązany do ustalenia, czy wszystkie okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej, obejmujące również stan rodzinny, wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, osoba zobowiązana będzie w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędne potrzeby swoje oraz swojej rodziny.

Organ administracji, wydając uznaniową decyzję w oparciu o powołany wyżej przepis, wbrew twierdzeniom organu nie jest związany wnioskiem i może samodzielnie zdecydować czy świadczenie umorzyć, rozłożyć na raty czy jedynie odroczyć. Uznanie administracyjne, pomimo że pozostawia organowi administracji swobodę w podejmowaniu decyzji, nie oznacza jednak dowolności, a każde rozstrzygnięcie oparte na uznaniu powinno być wyjątkowo wnikliwie i szczegółowo uargumentowane (art. 107 § 3 k.p.a.) i poparte wyczerpującym zbadaniem okoliczności sprawy zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Zdaniem Sądu rozstrzygając przedmiotową sprawę organy nie przeprowadziły należycie postępowania wyjaśniającego sytuację rodzinną skarżącego. W szczególności nie wzięto pod uwagę wpływu, jaki może mieć zapłata całej należnej kwoty na sytuację rodziny skarżącego. Zdaniem Sądu dokonanie powyższej oceny jest niezbędne, bowiem pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy w obecnej sytuacji uzasadnione jest twierdzenie, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, skarżący będzie w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędne potrzeby swojej rodziny. Przede wszystkim organ nie dokonał oceny relacji między dochodami rodziny skarżącego a niezbędnymi wydatkami. Nie odniósł się także do kwestii wydatków związanych z wychowywaniem dwojga niepełnosprawnych dzieci, ograniczając się do stwierdzenia, że skarżący może uzyskać częściowe dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych dla niepełnosprawnych dzieci w PFRON. Trudno zgodzić się z poglądem, iż nie wyróżnia się niczym szczególnym rodzina, w której wychowuje się dwoje niepełnosprawnych dzieci. Organy w żaden sposób nie odniosły się do twierdzeń skarżącego, iż powyższe generuje dodatkowe wydatki.

Wobec powyższego w ocenie Sądu organy administracji publicznej rozstrzygając przedmiotową sprawę dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności przepisów art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Naruszyły także art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznając, że są związane wnioskiem skarżącego co do formy i zakresu przewidzianej powyższym przepisem ulgi.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji publicznej powinny szczegółowo wyjaśnić okoliczności faktyczne istotne dla oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego i rozważyć, czy wskazują one na to, że skarżący obecnie spełnia przesłanki uzasadniające udzielenie mu którejkolwiek z form ulgi w spłacie należności z tytułu obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przewidzianych w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.