Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2027/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 183 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 36(4) ust. 3 i ust. 9 pkt 2
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 1008
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 13 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie NSA Zofia Borowicz Krystyna Anna Stec (spr.) Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. P. (obecnie: K. K.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 735/11 w sprawie ze skargi K. P. (obecnie: K. K.) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. K. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 3 czerwca 2011r., sygn. akt VI SA/Wa 735/11, oddalił skargę K. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, z następującym uzasadnieniem.

Uchwałą z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzania egzaminu radcowskiego z siedzibą w O., po przeprowadzeniu egzaminu radcowskiego w dniach 29 czerwca – 2 lipca 2010 r. stwierdziła, że K. P. (dalej: skarżąca) uzyskała negatywny wynik z egzaminu, otrzymując następujące oceny: z części I (test) 58 pkt – ocena niedostateczna, z części II – ocena dostateczna, z części III – ocena niedostateczna, z części czwartej – ocena dostateczna i z części V – ocena dostateczna.

Od powyższej uchwały skarżąca wniosła odwołanie, kwestionując ocenę z części I poprzez stwierdzenie, że na pytania nr: 16, 38, 55 i 25 odpowiedziała prawidłowo, wskutek czego otrzymałaby wymagane 62 punkty zaliczające test. W odniesieniu zaś do części III egzaminu skarżąca stwierdziła, że sporządziła prawidłową apelację, za co również powinna otrzymać ocenę pozytywną.

K. P. przypomniała, że pytanie nr 16 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, wydziedziczenie to: A. powołanie do spadku osoby niebędącej zstępnym, małżonkiem lub rodzicem, B. pozbawienie w testamencie zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, z przyczyn określonych w ustawie, C. pozbawienie w testamencie zstępnych, małżonka lub rodziców udziału w spadku".

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "C", przy poprawnej odpowiedzi "B" i stwierdziła, że prawidłowe były zarówno odpowiedź "B" jak i "C", gdyż skutkiem wydziedziczenia następuje nie tylko pozbawienie wydziedziczonego prawa do zachowku lecz również do udziału w spadku.

Pytanie nr 38 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, wniesienie przez przedsiębiorcę sprzeciwu wobec podjęcia i wykonania przez organ kontroli czynności z naruszeniem wskazanych w ustawie przepisów, do czasu ostatecznego rozpatrzenia sprzeciwu: A. powoduje wstrzymanie czynności kontrolnych przez organ kontroli, którego sprzeciw dotyczy, B. powoduje odstąpienie od czynności kontrolnych przez organ kontroli, którego sprzeciw dotyczy, C. nie ma znaczenia dla czynności kontrolnych prowadzonych przez organ kontroli, którego sprzeciw dotyczy".

Przy prawidłowej odpowiedzi "A" zdająca zaznaczyła odpowiedź "C", uznając obie te odpowiedzi za poprawne. Wskazując na art. 84c ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej skarżąca podkreślała, że decydującym jest nie wniesienie sprzeciwu lecz doręczenie organowi zawiadomienia o jego wniesieniu, a więc samo wniesienie sprzeciwu nie odnosiło skutku z odpowiedzi "A". Zatem w ocenie skarżącej pytanie i odpowiedzi nie były sformułowane precyzyjnie w szczególności, że w świetle art. 84d wymienionej ustawy nie uwzględniało sytuacji niedopuszczalności sprzeciwu.

Pytanie nr 55 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, akcjonariusz spółki kapitałowej w organizacji, za jej zobowiązania: A. nie odpowiada, B. odpowiada solidarnie ze spółką i osobami, które działały w jej imieniu, do wartości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych akcji, C. odpowiada solidarnie ze spółką i osobami, które działały w jej imieniu, całym swoim majątkiem".

Prawidłowa była odpowiedź "B", zdająca zaznaczyła odpowiedź "C", uznając obie te odpowiedzi za poprawne. Skarżąca powołując się na komentarz podkreślała, że akcjonariusz w sytuacji podanej w pytaniu niewątpliwie odpowiada do wartości niewniesionych wkładów, lecz ta odpowiedzialność obejmuje cały jego majątek.

Pytanie nr 25: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, postanowienie oddalające wniosek o przywrócenie terminu, sąd wydaje: A. wyłącznie po przeprowadzeniu rozprawy, B. wyłącznie na posiedzeniu niejawnym, C. po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym".

Zdająca zakreśliła odpowiedź "B" przy poprawnej "C", stwierdzając, że na to pytanie żadna ze wskazanych odpowiedzi nie była poprawna. Zgodnie z art. 169 § 5 k.p.c., stanowiącym podstawę prawną odpowiedzi poprawnej, sąd ma możliwość wydania takiego postanowienia na posiedzeniu niejawnym. W przepisie tym nie ma mowy o rozprawie, co zostało wskazane w odpowiedzi "C". Jeżeli jednak miałaby być poprawna odpowiedź "C" to w odpowiedzi powinna znajdować się informacja o wydaniu takiego postanowienia "po zamknięciu rozprawy", a nie tylko "po przeprowadzeniu rozprawy".

W odniesieniu do III części egzaminu skarżąca nie zgodziła się z oceną niedostateczną i podkreśliła, że zarzut niezawarcia w apelacji potwierdzenia o uiszczeniu opłaty od apelacji był niezasadny, gdyż "informacja dla zdających" takiego wymogu nie nakładała. Również zarzut zawyżenia wartości przedmiotu zaskarżenia, w jej ocenie, nie wywierał skutków w zakresie merytorycznej zasadności samej apelacji, w przeciwieństwie do sytuacji, gdyby wartość ta była zaniżona.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uchwałą z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Organ odwoławczy stwierdził, że odpowiedzi udzielone przez zdającą na wskazane pytania (nr: 16, 25, 38, 55) nie były prawidłowe. Zdaniem Komisji II Stopnia wszystkie pytania testowe były sformułowane w sposób jasny, a propozycje odpowiedzi poprawnych były jednoznaczne.

W odniesieniu do zadania z części III egzaminu, Komisja wskazała na uchybienia stwierdzone przez egzaminatora, który wystawił ocenę niedostateczny. Komisja przyznała rację skarżącej, co do braku podstaw do zarzucenia jej pracy braku podania dowodu uiszczenia opłaty za apelację. Za trafny uznano natomiast zarzut nieprecyzyjnych wniosków apelacji, w szczególności przez brak podniesienia zarzutu naruszenia art. 471 i 474 k.c., zbyt szeroki zakres zaskarżenia (bezzasadność dochodzenia ulgi podatkowej w kwocie 15.000 zł /z uwagi na brak dowodów/ oraz zwrotu podwójnego zadatku /gdyż z tego tytułu zasądzono 10.000 zł/). Apelację sporządzoną przez skarżącą oceniono jako mało profesjonalną, niespełniającą wymagań określonych w przepisach art. 36(5) ust. 2 i art. 36(4) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, zwanej dalej: u.r.p.). Wskazano na brak szczegółowego uzasadnienia w oparciu o właściwe przepisy materialne rozważań co do błędnej kwalifikacji przez sąd umowy jako przedwstępnej, a jak podkreślała Komisja, była to kwestia bardzo istotna w świetle rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie na ten temat.

W ocenie organu, wyrok nie został zaskarżony apelacją w pełnym zakresie /brak zaskarżenia daty płatności odsetek/, a jej język pod względem prawniczym dowodzi o braku fachowości zdającej, która to okoliczność dyskwalifikuje jej pracę.

Skargę na powyższą uchwałę Komisji Kwalifikacyjnej II Stopnia do sądu administracyjnego złożyła K. P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił wniesioną skargę, w uzasadnieniu podnosząc, że postępowanie w sprawie egzaminu K. P. zostało przeprowadzone z zachowaniem wymagań formalnych określonych przepisami ustawy o radcach prawnych. Według Sądu, rozpoznając odwołanie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odnosiła się również do ocen cząstkowych, nieobjętych zakresem zaskarżenia, podzielając stanowiska egzaminatorów.

Odnosząc się do zaskarżonych przez skarżącą pytań z egzaminu testowego, Sąd I instancji nie stwierdził podstaw do kwestionowania stanowiska Komisji co do pytania nr 16. Komisja egzaminacyjna zasadnie wskazywała bowiem, że poprawna odpowiedź na to pytanie wynikała z art. 1008 kodeksu cywilnego: spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku spełnia przesłanki podane w tym przepisie. Wymieniony przepis podaje definicję wydziedziczenia, która jest różna od pozbawienia wyłącznie spadkobiercy koniecznego udziału w spadku. W związku zatem z ustaleniami egzaminatorów i Komisji II Stopnia podanie przez skarżącą odpowiedzi "C" nie było, zdaniem Sądu, poprawne - co zostało prawidłowo uzasadnione w zaskarżonej uchwale.

W odniesieniu do pytania nr 25 Sąd I instancji podniósł, że odwoływało się ono do art. 169 § 5 kodeksu postępowania cywilnego - postanowienie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Komisja zasadnie wskazywała na pomocniczy charakter przepisu art. 148 k.p.c. do udzielenia odpowiedzi na to pytanie, który w powiązaniu z art. 169 § 5 k.p.c. określał możliwość orzekania sądu w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym. W ocenie Sądu pytanie to, jak i pytanie nr 16 było skonstruowane w świetle przepisów ustawy o radcach prawnych jasno, a jedyne poprawne odpowiedzi były wskazane zgodnie z kluczem.

W związku z pytaniem nr 38 Sąd stwierdził, że podstawę prawną poprawnej odpowiedzi stanowił przepis art. 84c ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, zgodnie z którym, wniesienie sprzeciwu powoduje wstrzymanie czynności kontrolnych przez organ kontroli, którego sprzeciw dotyczy, z chwilą doręczenia kontrolującemu zawiadomienia o wniesieniu sprzeciwu do czasu rozpatrzenia sprzeciwu, a w przypadku wniesienia zażalenia do czasu jego rozpatrzenia. W świetle cytowanego przepisu odpowiedź skarżącej nie mogła być zatem poprawna, co jednak nie niweluje – zdaniem Sądu - faktu, że odpowiedź "A" (uznana za poprawną) również nie była właściwa. Zgodnie bowiem z treścią pytania samo wniesienie sprzeciwu nie powoduje wstrzymania czynności kontrolnych, gdyż wstrzymanie to następuje dopiero skutkiem i "z chwilą doręczenia kontrolującemu zawiadomienia o wniesieniu sprzeciwu", jak stanowi przepis art. 84c ust. 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. W pytaniu chodziło wprost o skutek, jaki wywołuje sprzeciw, a skutek ten następuje w chwili wskazanej przez omawiany przepis. W tych warunkach pytanie nr 38 i odpowiedzi na nie zostały skonstruowane, w ocenie Sądu I instancji, z naruszeniem przepisu art. 36(4) ust. 3 u.r.p., jednakże naruszenie to nie miało, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.), wpływu na wynik sprawy.

W kwestii pytania nr 55 Sąd I instancji wskazał, że odpowiedź na nie opierała się na treści art. 13 § 1 i § 2 Kodeksu spółek handlowych - za zobowiązania spółki kapitałowej w organizacji odpowiadają solidarnie spółka i osoby, które działały w jej imieniu (§ 1). Wspólnik albo akcjonariusz spółki kapitałowej w organizacji odpowiada solidarnie z podmiotami, o których mowa w § 1, za jej zobowiązania do wartości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych udziałów lub akcji (§ 2). Komisja II Stopnia zasadnie argumentowała w zaskarżonej uchwale inny zakres odpowiedzialności wspólnika określany w odpowiedzi "B" i w odpowiedzi "C". Odpowiedzialność wspólnika wskazana w odpowiedzi "B", jako odpowiedzialność ograniczona do wartości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych akcji, wprost odpowiada podstawie prawnej podanej w art. 13 § 2 k.s.h., z której wywodziła się poprawna odpowiedź na to pytanie. Odpowiedzialność wspólnika podana w odpowiedzi "C" jest oczywiście dużo szersza i nie jest przewidziana tym przepisem. Zatem pytanie to i odpowiedź - wskazana jako poprawna - spełniały, zdaniem Sądu, wymagania z art. 36(4) ust. 3 u.r.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny odnośnie trzeciej części egzaminu stwierdził, że ocena niedostateczny, wystawiona przez jednego z dwóch egzaminatorów oceniających apelację sporządzoną przez skarżącą, została uzasadniona dość szczegółowo zarówno przez egzaminatora, jak i przez Komisję II Stopnia. Sąd podkreślił, że nie jest kolejną komisją egzaminacyjną. Podzielił jednak zarzuty postawione apelacji sporządzonej przez skarżącą, w szczególności co do tego, że apelacja zaskarżyła wyrok nadmiarowo, mimo prawidłowego kierunku zaskarżenia i właściwej klasyfikacji umowy jako umowy deweloperskiej nie wskazywała podstawy prawnej z omówieniem dlaczego ten kierunek jest prawidłowy. Wskazano też na brak zaskarżenia nieprawidłowości liczenia daty naliczania odsetek i brak wskazania stosownych przepisów (art. 471, 474 w zw. z art. 361 § 1 i § 2 k.c.) – co miało znaczenie w świetle art. 36(4) ust. 1 u.r.p. W ocenie Sądu, omówienie tych przepisów czyniłoby apelację pismem sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika, gdyż wskazywałoby na znajomość prawa i możliwość jego prawidłowej interpretacji.

Zdaniem Sądu I instancji, należy mieć na uwadze, że zgodnie z przepisem art. 36(4) ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby do niego przystępującej w kwestii samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu dziedzin prawa w wymienionych tym przepisie. W ocenie Sądu, praca egzaminacyjna pewne minimum musi zawierać, by można było uznać, że zdający posiadł w stopniu wystarczającym umiejętność praktycznego stosowania prawa.

K. P. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 364 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, poprzez ich niezastosowanie, skutkujące przyjęciem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż pytania testowe na egzaminie radcowskim o nr 16 oraz 55 zostały należycie skonstruowane, a tym samym skarżąca wskazała błędną odpowiedź na w/w pytania, skutkujące niedopełnieniem przez Sąd orzekający obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej, statuowanego wskazanymi powyżej przepisami ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, podczas gdy ich zastosowanie winno skutkować ustaleniem, iż wskazane pytania testowe jako niewłaściwie sformułowane uzasadniają możliwość uznania, iż skarżąca udzieliła na nie prawidłowej odpowiedzi;

2. przepisu postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż pomimo błędnego skonstruowania pytania testowego na egzaminie radcowskim o nr 38, odpowiedź skarżącej i tak nie mogła zostać uznana za poprawną, a tym samym naruszenie w tym zakresie przez organ art. 364 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych nie miało wpływu na wynik sprawy, podczas gdy właściwa wykładnia wskazanego wyżej przepisu ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi winna prowadzić do wniosku przeciwnego;

3. przepisów prawa materialnego, a to art. 1008 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny oraz art. 13 § 1 w zw. z § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r.- Kodeks spółek handlowych, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż udzielone przez skarżącą odpowiedzi na pytania testowe na egzaminie radcowskim o nr odpowiednio: 16 oraz 55 nie były prawidłowe, podczas gdy prawidłowa wykładnia wyżej wymienionych przepisów winna prowadzić do wniosku przeciwnego;

4. przepisów postępowania, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 oraz § 2 p.u.s.a., poprzez ich niezastosowanie, skutkujące niedokonaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny własnych ustaleń co do sporządzonego przez skarżącą środka zaskarżenia na trzeciej części egzaminu radcowskiego i poprzestaniem przez Sąd orzekający w tym zakresie jedynie na podtrzymaniu stanowiska wyrażonego przez organ.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona, powołując się na stanowisko doktryny twierdziła, że skutkiem wydziedziczenia jest nie tylko pozbawienie prawa do zachowku, ale i pozbawienie udziału w spadku – stąd prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 16 był nie tylko wariant "B". Odnośnie natomiast pytania nr 55 z art. 13 § 2 k.s.h. jedynym ograniczeniem jest zastrzeżenie, że wspólnicy odpowiadają całym swoim majątkiem, ale tylko do wysokości niewniesionego wkładu. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, wzmiankowane pytania sformułowane były nieprecyzyjnie i dawały możliwość udzielenia na nie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi, w tym przez nią wskazywanej, a tym samym doszło do naruszenia przez organ przepisu art. 364 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, którego to naruszenia nie zauważył Sąd I instancji. Tym samym nie dopełnił on obowiązku przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej, w kontekście jej zgodności z prawem, nałożonego na sąd przepisami art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 oraz § 2 p.u.s.a., poprzez niezastosowanie w/w przepisów postępowania.

Jednocześnie autor skargi kasacyjnej stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę, w zakresie, w jakim dotyczyła ona oceny części III egzaminu radcowskiego (sporządzonej apelacji z zakresu prawa cywilnego), w istocie ograniczył się do oceny, iż obydwie komisje egzaminacyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie egzaminacyjne, a rozwiązanie przedstawionych egzaminowanemu zadań zostało poddane ocenie doświadczonych praktyków. W jego opinii, Sąd I instancji winien w uzasadnieniu wyroku odnieść się merytorycznie do sporządzonego na egzaminie środka zaskarżenia, w kontekście ustawowych wymogów apelacji. Uchylając się od merytorycznej oceny apelacji sporządzonej podczas egzaminu naruszył przepisy postępowania, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 oraz § 2 p.p.s.a., nie dokonując kontroli działalności organu administracji w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw.

W zarzutach naruszenia przepisów postępowania (pkt 1 i 4 petitum skargi kasacyjnej) wskazano na uchybienie art. 3 § 1 p.p.s.a., także w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. – skutkujące niedopełnieniem przez Sąd I instancji obowiązku kontroli legalności działalności administracyjnej.

Tymczasem - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem - art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. ma charakter przepisu ustrojowego, który Sąd mógłby naruszyć odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem (vide np. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 2/08). Taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie miała natomiast miejsca. Wadliwej wykładni czy też wadliwego zastosowanie przez sąd przepisów prawa procesowego lub materialnego nie można natomiast utożsamiać z zarzutem zastosowania przy kontroli kryterium innego niż kryterium zgodności z prawem.

Z kolei art. 3 § 1 p.p.s.a. jest jednym z przepisów wyznaczających zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego. Ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej jak i że sąd nie zastosował środków określonych w ustawie. Błędna ich wykładnia czy też wadliwe zastosowanie jest kwestią odrębną. Trafna jest teza, że naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. może polegać na wykroczeniu poza kompetencje sądu albo zastosowaniu środka nieprzewidzianego w ustawie. Takie zarzuty sformułowane nie zostały. Powołany przepis nie może zostać natomiast naruszony przez ewentualnie wadliwe dokonanie kontroli działalności administracji publicznej (v. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt I GSK 868/10).

Tak więc oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie podważa prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji oceny co do prawidłowości sformułowania pytań testowych oraz oceny sporządzonej przez skarżącą apelacji.

Nieusprawiedliwiony jest też zarzut nieprawidłowego sformułowania pytań testowych o numerach: 16 i 55, przez niezastosowanie - jak podniósł autor skargi kasacyjnej - art. 36(4) ust. 3 u.r.p.

Zgodnie z tym przepisem pierwsza część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt.

Skład orzekający przychyla się do wywodu, że tego typu test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie czy orzecznictwie. Nie może też zawierać pytań, udzielenie odpowiedzi na które uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania. Nie może w końcu zawierać pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może być uznana za prawidłową (v. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1921/11 – wydany na tle analogicznych uregulowań).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sytuacji gdy test skonstruowany jest w taki sposób, że treść pytania oraz jedna z proponowanych na nie odpowiedzi, wynika z literalnego brzmienia przepisu - wykładnia którego nie wymaga wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, nie jest przedmiotem sporów doktrynalnych i rozbieżności orzeczniczych – brak podstaw do postawienia zarzutu naruszenia art. 36(4) ust. 3 u.r.p.

W rozpoznawanej sprawie pytanie testowe nr 16, poza sporem, dotyczyło wydziedziczenia. I tak, zgodnie z art. 1008 k.c.: Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku: 1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; 2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci; 3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Treść regulacji zawiera zatem jednoznaczną definicję "wydziedziczenia". Nie powinno też budzić wątpliwości, że zbudowane na gruncie tego przepisu pytanie ("Zgodnie z k.c. wydziedziczenie to:") jak i odpowiedź "B" ("pozbawienie w testamencie zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, z przyczyn określonych w ustawie") - wynikają wprost z literalnego brzmienia przytoczonego przepisu. Udzielona przez zdającą egzamin odpowiedź "C" ("pozbawienie w testamencie zstępnych, małżonka lub rodziców udziału w spadku) wykracza zaś poza zawartą w art. 1008 k.c. ustawową definicję "wydziedziczenia", której to definicji pytanie dotyczyło.

Według art. 13 k.s.h.: Za zobowiązania spółki kapitałowej w organizacji odpowiadają solidarnie spółka i osoby, które działały w jej imieniu (§ 1.). Wspólnik albo akcjonariusz spółki kapitałowej w organizacji odpowiada solidarnie z podmiotami, o których mowa w § 1, za jej zobowiązania do wartości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych udziałów lub akcji (§ 2).

Tak więc i w przypadku pytania nr 55 ("Zgodnie z kodeksem spółek handlowych, akcjonariusz spółki kapitałowej w organizacji, za jej zobowiązania), odpowiedzią wynikającą wprost z przepisu była jedynie odpowiedź "B" ("odpowiada solidarnie ze spółką i osobami, które działały w jej imieniu do wartości niewniesionego wkładu na pokrycie objętych akcji").

Fakt, że w powołanych przez stronę komentarzach do wskazanych przepisów, zagadnienia prawne w nich zawarte omawiane są w szerszym kontekście (z uwzględnieniem innych regulacji), nie znaczy, że sporne pytania i odpowiedzi nie wynikają wprost z treści przepisów. Ponadto brzmienie art. 1008 k.c. i art. 13 § 1 i 2 k.s.h. wskazuje, że przepisy nie nastręczają trudności interpretacyjnych. Zarzut błędnego zrozumienia tych unormowań (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej) jest nieuzasadniony. Tym samym postawiony Sądowi I instancji zarzut wadliwej oceny konstrukcji omówionych pytań i proponowanych odpowiedzi - z naruszeniem wymogów z art. 36(4) ust. 3 u.r.p. - także jest chybiony.

Poza sporem, zgodnie z art. 36(4) ust. 9 pkt 2 u.r.p., uzyskanie z testu 0-59 punktów oznacza negatywną (niedostateczną) ocenę. Skoro zatem według zaskarżonej uchwały zdająca egzamin otrzymała 58 punktów – wbrew wywodom skargi kasacyjnej - nie ma wpływu na wynik sprawy fakt, że Sąd I instancji przyznał skarżącej rację, że pytanie nr 38 zostało wadliwie skonstruowane. Zarzut naruszenia w tym zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. nie ma żadnego uzasadnienia.

Co do oceny trzeciej części egzaminu radcowskiego, w skardze kasacyjnej ograniczono się do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 oraz § 2 p.u.s.a. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, niezastosowanie tych przepisów skutkowało niedokonaniem przez WSA własnych ustaleń, co do sporządzonej przez zdającą apelacji cywilnej. Nadto - jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej – w tym zakresie brak jest w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku merytorycznego odniesienia się do sporządzonego na egzaminie środka odwoławczego.

Jak już wskazano na wstępie rozważań przepisy art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 oraz § 2 p.u.s.a. dotyczą zasady rozpoznawania sprawy przy zastosowaniu kryterium legalności. Dokonanie zatem kontroli działalności administracji publicznej - z ewentualnym naruszeniem przepisów prawa procesowego czy materialnego - nie stanowi naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a.

Na etapie postępowania kasacyjnego ocena, czy Sąd I instancji miał podstawy do stwierdzenia naruszenia przez organ prawa materialnego czy procesowego, wymaga wskazania konkretnych przepisów prawa, którym uchybiono. Wynika to z przewidzianej art. 183 § 1 p.p.s.a. zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej, określonymi art. 174 tej ustawy.

W rozpoznawanej sprawie tymczasem skarga kasacyjna nie wskazuje w tym zakresie stosownych podstaw. Skoro strona zmierza do zarzucenia Sądowi I instancji, że wadliwie nie dostrzegł w zaskarżonej uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia błędnej oceny pracy pisemnej (apelacji z zakresu prawa cywilnego) - konieczne było postawienie np. zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. Takiego zarzutu w skardze kasacyjnej jednakże brak. Ponadto autor skargi kasacyjnej twierdząc, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera merytorycznego odniesienia się do oceny III części egzaminu radcowskiego, nie zarzucił Sądowi I instancji uchybienia art. 141 § 4 p.p.s.a. – co wyklucza odniesienie się do tej kwestii.

Z tych wszystkich względów podstawy, na których skargę kasacyjną oparto, nie mogą być uznane za usprawiedliwione. Skutkuje to koniecznością oddalenia skargi kasacyjnej.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.