Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 147/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. K. (zwany dalej również jako: "skarżący", "strona", "wnioskodawca") złożył w dniu 18 września 2020 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką G. K. (ur. [...] 1949 r.).

Wójt Gminy L. decyzją z dnia 19 października 2020 r. (nr [...]) odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia, powołując w podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; zwanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r." lub "ustawa").

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie ustalono (m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 października 2020 r.), iż ostatnie zatrudnienie W. K. ustało w marcu 2017 r., od dnia 22 stycznia 2018 r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy w T.. G. K., legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w związku małżeńskim z K. K. (brak jest informacji o posiadaniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności), w lokalu mieszka również niepracujący syn T. K. G. K. sama się ubiera i rozbiera, samodzielnie chodzi do toalety, przygotowuje posiłki i spożywa pokarmy. Samodzielnie również wychodzi z psem na spacer. O kontakt z placówkami medycznymi, zakup leków i ich regularne spożywanie, załatwianie spraw urzędowych, pokrywanie opłat stałych dba córka M. R. W. K. w ramach sprawowanej opieki nad matką przyjeżdża do niej codziennie (przebywa u matki w godzinach 11-18), robi zakupy, sprząta dom, dba o działkę ogrodniczą. W ocenie pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., który przeprowadził wywiad środowiskowy, W. K. nie sprawuje nad matką faktycznej opieki, która uniemożliwiałaby podjęcie zatrudnienia. Zakres świadczonej pomocy dotyczy jedynie wsparcia w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego.

Organ pierwszej instancji uznał, że został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. osoba wymagająca opieki - G. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co stanowi przesłankę wykluczającą W. K. z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ brak jest informacji o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności wobec K. K.

Ponadto, zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony warunek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - powstanie niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co uniemożliwia przyznanie świadczenia, ponieważ niepełnosprawność G. K. powstała w wieku 69 lat. Organ pierwszej instancji wskazał przy tym, że Trybunał Konstytucyjny orzekając w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie uchylił go. Trybunał orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Natomiast organ administracji zobligowany jest stosować przepisy prawa w brzmieniu aktualnie obowiązującym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. (zwane dalej także jako : "SKO"), po rozpatrzeniu wniesionego przez W. K. odwołania, decyzją z dnia 21 grudnia 2020 r. (nr[...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 20 i art. 32 ust. 2 u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Wójta Gminy L..

SKO w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawiając stan faktyczny sprawy wskazało, że W. K. jest synem G. K., obciążony jest wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym wynikającym z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. G. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niepełnosprawność istnieje od 49. roku życia, co wynika z treści orzeczenia. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydano na czas określony do dnia 30 kwietnia 2021 r. G. K. pozostaje w związku małżeńskim z K. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak jest osobą chorą przewlekle, porusza się na wózku inwalidzkim, jest pampersowany. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w dniu 6 października 2020 r. ustalono, że W. K. nie zamieszkuje wraz z rodzicami w T.. Dojeżdża on do matki codziennie i przebywa u niej w godzinach 11.00-18.00. Z rodzicami zamieszkuje T. K. - brat wnioskodawcy, niepracujący. Wnioskodawca wyjaśnił w toku wywiadu, że w zakres sprawowanej opieki wchodzi: robienie zakupów, sprzątanie, prace na działce ogrodniczej. Czynności te zajmują mu ok. 2 godzin dziennie. Z wywiadu wynika, że G. K. porusza się samodzielnie, samodzielnie dba o swoja higienę osobistą, sama się ubiera, samodzielnie korzysta z toalety, sama przygotowuje posiłki, spożywa je również samodzielnie. Sama wychodzi z psem na spacer. W opiece nad matką pomagają o inne dzieci G. K.: T. K. i córka M. R, która dba o kontakt z lekarzem, kupuje leki i dba o ich regularne zażywanie przez matkę, nadto załatwia sprawy urzędowe rodziców, uiszcza opłaty stałe w ich imieniu. Po wydaniu zaskarżonej decyzji w dniu 23 października 2020r. W. K. złożył wyjaśnienia co do zakresu opieki, które co do zasady pokrywają się z ustaleniami wywiadu środowiskowego, z tą różnicą, że wnioskodawca oświadczył, że również dopilnowuje przyjmowania lekarstw przez matkę i zakrapia matce oczy po operacji zaćmy. Według oświadczenia wnioskodawcy jego matka nie wychodzi już sama z domu, wymaga opieki innej osoby, przy czym zakres opieki wynikający z ustaleń wywiadu środowiskowego nie uległ zmianom.

Mając na uwadze powyższe SKO nie podzieliło twierdzenia organu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie istnieje negatywna przesłanka wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - G. K. pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej mąż nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wskazał w tym zakresie, że Wójt Gminy L. nie dostrzegł, że K. K. jest osobą schorowaną, nie jest samodzielny, porusza się na wózku, jest pampersowany, co wskazuje na to, że jest on w gorszym stanie niż jego żona i nie może nieść małżonce pomocy. W sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale ze względów obiektywnych (zły stan zdrowia, podeszły wiek) nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu, to osoba inna niż współmałżonek może starać się o świadczenie pielęgnacyjne (por. wyroki NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16; z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1200/14). Tym samym w niniejszej sprawie, zdaniem SKO, nie zachodzi przesłanka negatywna wyłączająca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

SKO nie podzieliło również stanowiska organu pierwszej instancji, że w sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wyjaśniając, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W punkcie 8 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał jednak skutki tego wyroku: "Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie «prawa» do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii -powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki." Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. uznawało dotychczas, że Trybunał wyjaśnił wiążąco, że skutkiem tego wyroku nie jest powstanie prawa opiekuna do żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli niepełnosprawność chorego powstała w wieku dorosłym i z tej przyczyny nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b ustawy, która nadal obowiązuje, a skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest uchylenie tego przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych do świadczenia. Z uwagi na to, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie zajęto stanowisko, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, SKO postanowiło zmienić swoje stanowisko w zakresie wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować z pominięciem tej części tego przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną. Oznacza to, że w tej sprawie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Pomimo stwierdzenia powyższych uchybień, SKO uznało, że należy utrzymać w mocy zaskarżoną decyzje organu pierwszej instancji, gdyż w rozpoznawanej sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia wnioskodawcy a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Oznacza to niespełnienie w sposób łączny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., co skutkuje odmową przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia opiekuńczego.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego, zdaniem SKO, nie wynika, aby W. K. nie mógł podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym rozmiarze czasu pracy tylko dlatego, że sprawuje opiekę nad matką. Opieka polega głównie na prowadzeniu gospodarstwa domowego rodziców i pracach ogrodniczych na ich działce, natomiast czynności opiekuńcze sprawowane nad osobą chorej to pilnowanie przyjmowania lekarstw i zakrapianie oczu (przy czym przyczyną niepełnosprawności G. K. nie jest zaćma). Wnioskodawca sam wyjaśnił, że czynności opiekuńcze wypełnione głównie pracami domowymi i ogrodniczymi, zajmują mu ok. 2 godzin dziennie. Prowadzenie gospodarstwa domowego i prace na działce nie stoją na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia, bowiem takie prace wykonują również osoby pracujące na pełnych etatach. Czynności opiekuńcze sprawowane nad osobą chorej wypełniają tak niewielką ilość czasu w ciągu dnia, że dałyby się pogodzić z zatrudnieniem wnioskodawcy. Ponadto w opiece pomaga dwójka innych dzieci G. K., wobec czego możliwe jest zorganizowanie opieki nad matką w taki sposób, aby wnioskodawca mógł pogodzić opiekę nad osobą matki z zatrudnieniem.

SKO nadmieniło, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji zawiera pewną niekonsekwencję, co do oceny spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (ocena związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy podjęciem się opieki, a rezygnacją z zatrudnienia). Brak konsekwencji w opisie stanu prawnego sprawy skutkował niewyrażeniem wprost w zaskarżonej decyzji, że w istocie wykazano w sprawie już w pierwszej instancji brak związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wada uzasadnienia zaskarżonej decyzji została zreformowana przez sporządzenie prawidłowego uzasadnienia decyzji ostatecznej.

Ponadto, w ocenie SKO, w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka negatywna zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. - osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem w art. 27 ust. 5, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1/ świadczenia rodzicielskiego lub 21 świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3/ specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4/ dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5/ zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Przepis ten jest normą kolizyjną mającą zastosowanie wyłącznie w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń wymienionych w tym przepisie. W realiach niniejszej sprawy art. 27 ust. 5 miałby zastosowanie tylko wtedy, gdyby ziściły się warunki do przyznania W. K. świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym przysługuje mu już przyznany uprzednio decyzją ostateczną specjalny zasiłek opiekuńczy. Jednak w tej sprawie wnioskodawca nie spełnia przede wszystkim głównej przesłanki pozytywnej nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy. Tym samym nie może mu przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zatem nie dochodzi do zbiegu prawa do świadczeń opiekuńczych i zastosowania art. 27 ust. 5 ustawy. Brak możliwości prawnej wyboru uregulowanego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. skutkuje przyjęciem, że posiadane przez stronę prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przesądza ziszczeniu kolejnej przesłanki negatywnej nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy.

W. K. zaskarżył wskazaną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, domagając się jej uchylenie oraz o uchylnie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy L. Wnioskując jednocześnie o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym,

Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez niego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 21 grudnia 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 19 października 2020 r., którą odmówiono mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - G. K.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. wskazano natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (pkt. 1 lit. b) lub gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt. 2 lit. a).

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała później niż do ukończenia 18 roku życia i później niż w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Organ pierwszej instancji wskazał również, że z uwagi na fakt, iż mąż niepełnosprawnej G. K. - K. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy (synowi G. K.) nie przysługuje, bowiem zachodzi negatywna przesłanka wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stanowisk tych nie podzielił organ odwoławczy.

Natomiast SKO uznało, że wnioskodawcy należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia on przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. nie istnieje związke przyczynowo-skutkowego pomiędzy zapewnieniem przez wnioskodawcę niepełnosprawnej matce opieki a zaprzestaniem podejmowania przez niego zatrudnienia. Organ odwoławczy stanął również na stanowisku, że z uwagi na to, iż wnioskodawcy nie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie dochodzi do zbiegu prawa do świadczeń opiekuńczych i zastosowania art. 27 ust. 5 ustawy. Brak możliwości prawnej wyboru uregulowanego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. skutkuje przyjęciem, że posiadane przez W. K. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przesądza ziszczeniu kolejnej przesłanki negatywnej nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn

w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Sąd orzekający w tym zakresie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia

2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17).

Sąd przychyla się również do stanowiska organu odwoławczego o konieczności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy współmałżonek faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad drugim małżonkiem. Jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego, które znalazły swoje odbicie w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 6 października 2020 r., K. K. nie ma realnych możliwości, aby sprawować opiekę nad swoją małżonką, bowiem jest osobą przewlekle chorą, poruszająca się na wózku inwalidzkim, pampersowaną. Jego stan zdrowia, pomimo tego, że nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zdecydowanie gorszy, niż małżonki.

Oceniając, czy skarżący spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., Sąd stwierdził, zestawiając okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy ze wskazaną regulacją prawną, że organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki.

Z materiału dowodowego sprawy, zwłaszcza z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 października 2020 r., w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcia przez niego zatrudnienia. Z przedmiotowego wywiadu wynika, że G. K. mieszka w T. razem ze swoim schorowanym mężem - K. K. oraz niepracującym synem - T. . W. K. mieszka ze swoją partnerką w L. W ramach sprawowanej opieki nad matką wykonuje czynności takie jak: robienie zakupów, sprzątnie domu, dbanie o działkę rodzinną. Czynności te zajmują mu ok. 2 godziny dziennie. Zakupem leków, dbaniem o ich regularne zażywanie, kontaktem z placówkami medycznymi zajmuje się córka G. K. - M. R. Córka załatwia również sprawy urzędowe rodziców oraz pokrywa ich opłaty stałe. W codziennej opiece nad rodzicami uczestniczy również syn T. K.. G. K. porusza się samodzielnie, samodzielnie: dba o higienę osobistą, ubiera się i rozbiera, przygotowuje posiłki i je spożywa, chodzi na spacery z psem.

W ocenie Sądu wykonywane przez skarżącego czynności związane z opieką nad matką polegające wyłącznie na sprzątaniu, dbaniu o działkę, robieniu zakupów nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Są to typowe czynności dania codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo. Z ustaleń poczynionych w trakcie postępowania bezspornie zatem wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia. Innymi słowy, zarówno stwierdzony podczas wywiadu środowiskowego stan zdrowia matki skarżącego oraz koniecznych (oczekiwanych) w związku z tym czynności opiekuńczych, jak również charakter podejmowanych w związku z tym przez skarżącego "czynności opiekuńczych", wskazuje na to, że podejmowane przez niego rzeczywiste czynności związane z opieką nad matką nie są (i być nie muszą) czynnościami tak zintensyfikowanymi i absorbującymi czasowo, by mogły uniemożliwić skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

W tym miejscu zaakcentować należy, że W. K. nie sprawuje samodzielnie opieki nad niepełnosprawną matką. Opieka ta sprawowana jest również przez pozostałe dzieci – M. R. (która dba o aspekty związane z leczeniem oraz związane ze sprawami urzędowymi) i T. K. (który nigdzie nie pracuje, mieszka z matką, pomaga w codziennej opiece nad rodzicami). Znamienne jest również to, co sam W. K. podał do protokołu z wywiadu środowiskowego, że skarżący zrezygnował w 2018 r. z pracy ze względu na pogarszający się stan własnego zdrowia. Stara się o przyznanie renty inwalidzkiej.

Nie kwestionując stanu zdrowia G. K. i konieczności jej wsparcia przez skarżącego (do czego jest zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), Sąd podkreśla, wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze, że sama (wynikająca wyłącznie z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Należy nadto zauważyć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Konkludując, w ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia, a ściślej mówiąc niepodejmowaniem obecnie przez skarżącego zatrudnienia, nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka skarżącego posiada ustalony do dnia 26 stycznia 2018 r. znaczny stopień niepełnosprawności, to nie sposób jednak przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mógł, na tle stwierdzonej w wywiadzie środowiskowym samodzielności matki, podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy bowiem pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być zatem rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).

Mając powyższe na uwadze Sąd nie podzielił zarzutu podniesionego w skardze, stwierdzając, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W tym miejscu wskazać należy, że nie zrozumiałe dla Sądu są wywody organu odwoławczego w zakresie występowania negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W przypadku zbiegu uprawnień do dwóch świadczeń opiekuńczych (w rozpoznawanej sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego) faktycznie przysługuje wyłącznie jedno świadczenie, wybrane przez uprawnionego. W przypadku, gdy dana osoba jest uprawniona tylko do jednego świadczenia, to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w ogóle nie ma zastosowania. Jednakże, w ocenie Sądu, nie ma to wpływu na prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, bowiem jak wcześniej wskazano, skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co skutkuje odmową przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia opiekuńczego.

Uznawszy zatem zarzut podniesiony w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).