Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 406/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1,  art. 14 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1953 nr 11 poz 40
law: Dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2015 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia. oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania złożonego przez B. C. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r., nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] lutego 1956 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. orzekło o przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym całości gospodarstwa rolnego, o łącznej powierzchni 9 ha, położonego we wsi L., wraz z zabudowaniami, stanowiącego dotychczas własność F. F.

Decyzją z dnia [...] stycznia 1994 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku F. F. z [...] grudnia 1993 r., odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. z dnia [...] lutego 1956 r. W uzasadnieniu podniósł, iż podstawę prawną ww. orzeczenia stanowiły art. 14 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych ( Dz. U. Nr 11, poz. 40) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1954 r. w sprawie przejmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych, niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowanych, na wniosek ich właścicieli oraz w sprawie odszkodowania za te gospodarstwa (Dz. U. Nr 13, poz. 26). Wojewoda wskazał, że gospodarstwo rolne przejęto zgodnie z przepisami ww. dekretu oraz rozporządzenia, które stanowiły podstawę przejęcia, w związku z czym nie nastąpiło rażące naruszenie prawa przy wydawaniu kwestionowanego orzeczenia.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r. wniósł F. F. W odwołaniu zarzucił bezpodstawne przyjęcie przez organ I instancji, iż gospodarstwo rolne przeszło na własność Państwa za odszkodowaniem. Skarżący podniósł, iż nie otrzymał odszkodowania pieniężnego, które przysługiwało mu zgodnie z przepisami stanowiącymi podstawę prawną orzeczenia o przejęciu gospodarstwa. Następnie ww. odwołanie zostało podtrzymane przez następcę prawnego F. F. – B. C.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu odwołania złożonego przez B. C. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 1994 r.

Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 318/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.C., uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011r. W uzasadnieniu ww. wyroku zarzucił Ministrowi naruszenie art. 7 i 77 kpa, przejawiające się w niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz naruszenie zasady zawartej w art. 80 kpa tj. swobodnej oceny dowodów.

Zdaniem Sądu, przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości zaskarżonego orzeczenia, wydanego w postępowaniu zwykłym, a rolą organu nadzoru było ustalenie, czy orzeczenie to zostało wydane przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących wówczas przepisach prawnych, w szczególności, czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Sąd wskazał, że organ nadzoru zobowiązany był zatem ocenić, czy organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa prawidłowo ustalił czy zachodzą wszystkie wymagane przesłanki do wydania takiej decyzji, lecz z akt sprawy wynika, że organ nadzoru nie wywiązał się z tego obowiązku należycie.

Sąd wyjaśnił, że bezsporną jest okoliczność, iż zgodnie z art. 12 ust. 1 dekretu z 1953 r., F. F. zwrócił się do Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Ś. o zdanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, co uzasadnił złym stanem zdrowia oraz tym, iż w związku ze śmiercią jego żony, A. F. nie jest on w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego. Do rozważenia pozostała natomiast kwestia umieszczenia w orzeczeniu z [...] lutego 1956 r. przejmującym w całości na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym gospodarstwo rolne zapisu, iż saldo rozliczeniowe z Państwowym Funduszem Ziemi wynosi 0 zł, co skutkowało iż F. F. nie otrzymał odszkodowania.

Zdaniem Sądu, skarżąca słusznie zwracała uwagę na zgromadzone w aktach sprawy zaświadczenia, z których wynika iż przedmiotowe gospodarstwo nie było zadłużone. Ze znajdujących się bowiem w aktach sprawy zaświadczeń nie wynika aby F. F. zalegał z należnościami wobec Państwa, instytucji i przedsiębiorstw państwowych.

Sąd podkreślił, ze w aktach sprawy znajduje się również protokół zdawczo - odbiorczy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w sprawie rozrachunku pomiędzy Państwowym Funduszem Ziemi, a F. F. z tytułu użytkowania gospodarstwa na podstawie aktu nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1946 r. Dokument ten nie został jednak poddany ocenie Ministra, pomimo że ma on istotne znaczenie dla dokonania oceny czy zapis umieszczony w zaskarżonym orzeczeniu z dnia [...] lutego 1956 r., iż saldo rozliczeniowe z Państwowym Funduszem Ziemi wynosi 0 zł, nie pozostawał w sprzeczności z treścią tego dokumentu, a zatem czy zadłużenie wobec Państwowego Funduszu Ziemi było równe przyznanemu odszkodowaniu za przejęte gospodarstwo.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2734/12, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu.

W uzasadnieniu wskazał, iż nie można Sądowi I instancji w sposób zasadny zarzucić naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a., w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny ich zastosowania przez organ, zgodnie z celem jakiemu miały służyć, tj. dokonania niezbędnych dla sprawy ustaleń faktycznych i poddania ich prawidłowej analizie, a w konsekwencji przyjęcia, że podstawa materialnoprawna orzeczenia z 1956 r. wymaga dokonania ustalenia zgodności treści ww. orzeczenia ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wyjaśnienia niejasności zawartych w sentencji tego orzeczenia, a w szczególności tyczących się sformułowania, iż " saldo rozliczeniowe z Państwowym Funduszem Ziemi wynosi 0 zł."

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 dekretu z 1953 r., NSA wskazał, że kontrolując orzeczenie z [...] lutego 1956 r. Sąd I instancji zwrócił uwagę na fakt, czy orzeczenie to zostało wydane przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących wówczas przepisach prawnych, w szczególności, czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane.

NSA podniósł, iż Sąd I instancji nie skupiał się na nieuprawnionym przypisywaniu mu przez skarżącego kasacyjnie poglądu o konieczności zbadania zagadnienia, czy F. F. otrzymał za swoje gospodarstwo odszkodowanie, lecz na kwestii, czy treść orzeczenia z [...] lutego 1056 r. wynika z zebranych w sprawie dowodów. Stanowisko to, zdaniem NSA, należy uznać za słuszne. NSA wskazał, iż sentencja ww. orzeczenia stanowi, że Państwo przejęło gospodarstwo F. F. za odszkodowaniem oraz, że saldo rozliczeniowe z Państwowym Funduszem Ziemi wynosi 0 zł. Zaś uzasadnienie orzeczenia nie odnosi się do żadnej z tych kwestii. W tych warunkach nie jest wiadomym, czy ww. orzeczenie oznacza sytuację, że stronie przyznano odszkodowanie, którego jednak wysokość (niewskazana przez organ), jest równa kwocie zobowiązań strony (o również niewskazanej wysokości) wobec Państwowego Funduszu Ziemi i kwota wartości odszkodowania została przeznaczona na uregulowanie tych zobowiązań, skutkiem czego strona nie uzyskała odszkodowania, czy też ww. orzeczenie oznacza sytuację, że stronie przyznano odszkodowanie, którego wysokości nie wskazano i stwierdzono jednocześnie, że strona nie ma żadnych zobowiązań wobec Państwowego Funduszu Ziemi.

W ocenie NSA, orzeczenie z [...] lutego 1956 r. nie może być w żadnym przypadku uznane za prawidłowe. Obowiązkiem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. było bowiem wskazanie określonej kwoty odszkodowania, którą strona uzyskała bądź w przypadku jego nieuzyskania - wyjaśnienia tego przyczyn. Zarówno z przepisów dekretu z 1953 r., jak i z rozporządzenia wykonawczego z 1954 r. nie wynikało aby odszkodowanie z tytułu przejęcia gospodarstwa było przyznawane w kilku etapach orzeczniczych. W konsekwencji, w orzeczeniu o przejęciu gospodarstwa zagadnienie przyznania odszkodowania wraz z podaniem jego wysokości winno było zostać jasno i wyczerpująco rozstrzygnięte. W konsekwencji obowiązkiem organu nadzoru było dokonanie analizy, czy stopień naruszenia prawa, przemawiał za stwierdzeniem nieważności orzeczenia z [...] lutego 1956 r. Przesłanki do wydania takiego rozstrzygnięcia niewątpliwie zaistniałyby w sytuacji stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie z 1956 r. jest wyraźnie sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W konsekwencji, poddanie ocenie i analizie zebranych w sprawie dowodów, a w tym protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] sierpnia 1955 r., jak też zaświadczeń stwierdzających zadłużenie F. F., wobec instytucji państwowych, bądź brak takiego zadłużenia jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tego powodu nie sposób zaakceptować stanowiska skarżącego kasacyjnie, że istnienie ewentualnego zadłużenia wnioskodawcy wobec Państwa z tytułu podatków bądź innych należności wobec Państwa, instytucji lub przedsiębiorstw państwowych wykracza poza zakres dopuszczalnej oceny legalności orzeczenia z 1956 r., co oznaczałoby wyjście poza granice rozpoznania sprawy w postępowaniu nieważnościowym.

NSA wskazał ponadto, iż podobnie nie jest zasadne powoływanie się przez Ministra na okoliczność, że F. F. po otrzymaniu zaskarżonego orzeczenia, oświadczył, że przyjmuje je do wiadomości oraz zgadza się w całości co do rozstrzygnięć w nim zawartych. Fakt, czy strona zadeklarowała, czy też nie zadeklarowała odwoływanie się od orzeczenia nie ma wpływu na ustalenie okoliczności, czy orzeczenie to w sposób rażący narusza prawo. Niewątpliwie też niejasność omawianego orzeczenia mogła doprowadzić stronę do przekonania, że w sprawie zachodziła sytuacja przyznania odszkodowania, z jednoczesnym ustaleniem, że strona nie ma żadnych zobowiązań wobec Państwowego Funduszu Ziemi.

Po ponownym rozpoznaniu odwołania B. C. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r.

W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie zaś z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W ocenie Ministra, zasadniczym zagadnieniem do zbadania w niniejszej sprawie jest kwestia, czy treść zaskarżonego orzeczenia wynika z zebranych w sprawie dowodów. Organ podniósł, iż zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy wziąć pod uwagę okoliczność, że sentencja zaskarżonego orzeczenia stanowi, że Państwo przejęło gospodarstwo F. F. za odszkodowaniem oraz, że saldo rozliczeniowe z Państwowym Funduszem Ziemii wynosi 0 zł. Uzasadnienie orzeczenia jednakże nie odnosi się do żadnej z powyższych kwestii. W tej sytuacji nie jest wiadomym, czy ww. orzeczenie oznacza sytuację, że stronie przyznano odszkodowanie, którego jednak wysokość (niewskazana przez organ), jest równa kwocie zobowiązań strony (o również niewskazanej wysokości) wobec Państwowego Fundusz Ziemi i kwota wartości odszkodowania została przeznaczona na uregulowanie tych zobowiązań, skutkiem czego strona nie uzyskała odszkodowania, czy też ww. orzeczenie oznacza sytuację, że stronie przyznano odszkodowanie, którego wysokości nie wskazano i stwierdzono jednocześnie, że strona nie ma żadnych zobowiązań wobec Państwowego Funduszu Ziemi. W ocenie NSA, obowiązkiem organu wydającego orzeczenie o przejęciu nieruchomości było wskazanie określonej kwoty odszkodowania, którą strona uzyskała, bądź w przypadku jego nieuzyskania, wyjaśnienie przyczyn. Zdaniem NSA, zarówno z przepisów dekretu z 1953 r., jak i z rozporządzenia wykonawczego z 1954 r., nie wynikało, by odszkodowanie z tytułu przejęcia gospodarstwa było przyznawane w kilku etapach orzeczniczych. Zatem, w orzeczeniu o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 dekretu z 1953 r., zagadnienie przyznania odszkodowania wraz z podaniem jego wysokości winno zostać jasno i wyczerpująco rozstrzygnięte, czego jednakże nie uczyniono w kontrolowanym orzeczeniu.

Wskazując na powyższe Minister podniósł, iż należy zatem dokonać analizy, czy stopień naruszenia prawa, spowodowany brakiem jasnego i wyczerpującego rozstrzygnięcia w kwestii przyznania odszkodowania, przemawiał za stwierdzeniem nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. z dnia [...] lutego 1956 r.

Organ wskazał, iż w aktach sprawy znajdują się zaświadczenia Banku Rolnego w W., Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w W., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W., Państwowego Ośrodka Maszynowego w Ś., Gminnej Kasy Spółdzielczej w Ś., Powiatowego Zakładu Mleczarskiego w W. Oddział Ś. wystawione w związku z koniecznością ustalenia wysokości zadłużeń F. F. wobec instytucji państwowych. Ustalenia te były niezbędne do określenia wysokości odszkodowania, które stanowiło niezbędny składnik decyzji o przejęciu gospodarstwa. Zaświadczenia powyższe, w ocenie Ministra, stwierdzają brak zadłużenia wobec ww. instytucji.

Ponadto, w aktach sprawy znajduje się protokół zdawczo - odbiorczy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej sporządzony dnia [...] sierpnia 1955 r. w sprawie rozrachunku pomiędzy Państwowym Funduszem Ziemi a F. F. z tytułu użytkowania gospodarstwa na podstawie aktu nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1946 r., nr [...], wskazujący na zadłużenie F. F. wobec P.F.Z. w wysokości [...]zł. Protokół ten został sporządzony również w celu określenia wysokości odszkodowania za przejmowane gospodarstwo. Powołane dokumenty wskazują, iż F.F. posiadał jedynie zadłużenie w wysokości [...]zł wobec P.F.Z. W ocenie Ministra, oznacza to, iż wysokość tego zadłużenia została odliczona od oszacowanej wartości gospodarstwa, wobec czego saldo rozliczeniowe z P.F. Z. wyniosło 0 zł.

W orzeczeniu z [...] lutego 1956 r. nie wskazano natomiast wysokości przyznanego odszkodowania. Orzeczenie to zatem narusza prawo, jednakże, w ocenie Ministra, nie sposób przyznać temu naruszeniu rażący charakter. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem naruszenie wyraźnych norm prawnych, tj. takich, których treść wynika z samego brzmienia przepisu, a nie jest rezultatem procesu wykładni. Kontrolowane orzeczenie naruszałoby w stopniu rażącym prawo w przypadku nieprzyznania żadnego odszkodowania, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Brak zaś precyzyjnego rozstrzygnięcia w kwestii odszkodowania, np. poprzez brak wskazania jego wysokości, czy też brak dokładnego wyjaśnienia jak faktycznie przebiegały rozliczenia pomiędzy F. F. a Państwem, nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła B.C. wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie art. 7 k.p.a. (zasady prawdy obiektywnej), polegające na niepodjęciu wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nie uzyskanie z Urzędu Miasta i Gminy w Ś. akt osiedleńczych powiatu l., w którym obecnie znajduje się wieś Lasowice, w których to mogła znajdować się dokumentacja dotycząca zobowiązań finansowych F. F. wobec Państwa, instytucji i przedsiębiorstw państwowych w latach 1949-1956, tym samym załatwienie sprawy nastąpiło bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej;

2) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji bez wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a jedynie w oparciu o protokół zdawczo - odbiorczy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w sprawie rozrachunku pomiędzy Państwowym Funduszem Ziemi a F. F. z tytułu użytkowania gospodarstwa na podstawie aktu nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1946 r. nr [...], który to ze względu na wielość przekreśleń i brak odpowiedniej adnotacji przy tych skreśleniach nie może stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do wyciągnięcia wadliwego wniosku o wysokości zadłużenia F. F. wobec Państwowego Funduszu Ziemi w wysokości [...]zł, które to nie odzwierciedla rzeczywistego stanu faktycznego, a co stanowi naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów;

3) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. (zasady czynnego udziału strony w postępowaniu) polegające na niezawiadomieniu B. C. ani jej pełnomocnika występującego w sprawie o terminie możliwym do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym co uniemożliwiło skarżącej przedstawienie wniosków dowodowych i zgłoszenie zastrzeżeń;

4) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40, zwaną dalej dekret z 1953 r.) poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż nie wskazanie wysokości odszkodowania oraz brak dokładnego wyjaśnienia jak faktycznie przebiegały rozliczenia pomiędzy F. F. a Państwem, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, podczas gdy wyżej wymienione przepisy dekretu jednoznacznie stanowią, iż zagadnienie odszkodowania wraz z podaniem jego wysokości winno być jasno i wyczerpująco rozstrzygnięte, co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w sytuacji gdy wstąpiły ku temu ustawowe przesłanki, a zaskarżona decyzja obarczona jest rażącymi wadami prawnymi.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i odnosząc się szczegółowo do poszczególnych zarzutów skargi.

W piśmie procesowym z [...] marca 2015 r. skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentów: pisma z [...] lutego 2015 r. do Urzędu Miasta i Gminy w Ś., wniosku o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach z dni [...] marca 2015 r., zaświadczenia o wysokości zobowiązań spadkodawcy z [...] marca 2015 r. oraz pisma Burmistrza Ś. z [...] marca 2015 r., na okoliczność braku istnienia zobowiązań finansowych zmarłego w dniu [...] sierpnia 1996 r. F. F. wobec Państwa, instytucji i przedsiębiorstw państwowych w latach 1949 – 1956.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. z dnia [...] lutego 1956 r., nr [...], na mocy którego przejęte zostało w całości na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym gospodarstwo rolne położone we wsi L. o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami, będące własnością F. F.

Podstawę materialnoprawną ww. orzeczenia stanowiły przepisy dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. (Dz. U. Nr 11, poz. 40) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1954 r. w sprawie przejmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych, niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowanych, na wniosek ich właścicieli oraz w sprawie odszkodowania za te gospodarstwa (Dz. U. Nr 13, poz. 26). Zgodnie z art. 12 ust. 1 ww. dekretu, właściciel gospodarstwa rolnego, który nie jest w stanie całkowicie i należycie go zagospodarować, mógł zgłosić wniosek o przejęcie na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym całości lub części gospodarstwa rolnego. Art. 14 ust. 1 pkt 2 ww. dekretu stanowił, iż stosownie do treści wniosku i poczynionych ustaleń organ wydawał orzeczenie o przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym całości lub części gospodarstwa rolnego wnioskodawcy.

Zauważyć trzeba, iż zaskarżona decyzja została wydana po ponownym rozpoznaniu odwołania złożonego przez B. C. od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 1994 r. Odwołanie B. C. zostało już bowiem raz rozpoznane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z [...] grudnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] stycznia 1994 r. W wyniki kontroli sądowej powołana decyzja organu odwoławczego została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2014 r., IV SA/Wa 318/12, od którego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną wyrokiem z dnia 13 czerwca 2014 r., I OSK 2734/12.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Powyższe oznacza, iż ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę organ administracji był związany - na zasadzie powołanego przepisu ppsa - oceną prawną wyrażoną w wyżej powołanych orzeczeniach sądów.

W wyroku z dnia 13 czerwca 2014 r., I OSK 2734/12, Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał skupienie się przez WSA w wyroku z dnia 14 czerwca 2012 r. na kwestii czy treść zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika z zebranych w sprawie dowodów. NSA zauważył, iż sentencja orzeczenia z [...] lutego 1956 r. stanowi, że Państwo przejęło gospodarstwo F. F. za odszkodowaniem oraz, że saldo rozliczeniowe z Państwowym Funduszem Ziemi wynosi 0 zł. Uzasadnienie powołanego orzeczenia nie odnosi się do żadnej z powyższych kwestii. W tych warunkach nie jest wiadomym, czy ww. orzeczenie oznacza sytuację, że stronie przyznano odszkodowanie, którego jednak wysokość (niewskazana przez organ), jest równa kwocie zobowiązań strony (o również niewskazanej wysokości) wobec Państwowego Funduszu Ziemi i kwota wartości odszkodowania została przeznaczona na uregulowanie tych zobowiązań, skutkiem czego strona nie uzyskała odszkodowania, czy też ww. orzeczenie oznacza sytuację, że stronie przyznano odszkodowanie, którego wysokości nie wskazano i stwierdzono jednocześnie, że strona nie ma żadnych zobowiązań wobec Państwowego Funduszu Ziemi.

W ocenie NSA, obowiązkiem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu było wskazanie określonej kwoty odszkodowania, którą strona uzyskała bądź w przypadku jego nieuzyskania, wyjaśnienia tego przyczyn. NSA zauważył, że zarówno z przepisów dekretu z 1953 r., jak i z rozporządzenia wykonawczego z 1954 r. nie wynikało, by odszkodowanie z tytułu przejęcia gospodarstwa było przyznawane w kilku etapach orzeczniczych. W konsekwencji, w orzeczeniu o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 dekretu z 1953 r., zagadnienie przyznania odszkodowania wraz z podaniem jego wysokości winno było zostać jasno i wyczerpująco rozstrzygnięte, czego nie uczyniło Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. w kontrolowanym orzeczeniu.

Mając powyższe na względzie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę w trybie nadzwyczajnym było dokonanie analizy, czy stopień naruszenia prawa, spowodowany brakiem w orzeczeniu z [...] lutego 1956 r. jasnego i wyczerpującego rozstrzygnięcia w kwestii przyznania odszkodowania przemawiał za stwierdzeniem nieważności tego orzeczenia.

W zgromadzonych przez organ nadzoru aktach archiwalnych znajduje się wniosek F. F. z dnia [...] lutego 1954 r. Wnioskiem tym zwrócił się on do Prezydium Gminnej Rady Narodowej w. Ś. o zdanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Wniosek uzasadnił złym stanem zdrowia oraz tym, iż w związku ze śmiercią jego żony – A. F. - nie jest on w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego. Ze znajdujących się w aktach archiwalnych zaświadczeń Powiatowego Zakładu Mleczarskiego, Oddział Ś., Gminnej Kasy Spółdzielczej w Ś., Powiatowego Ośrodka Maszynowego w Ś., Gminnego Delegata – Powiatowego Pełnomocnika Ministra Skupu, Prezydium PRN w W., Wydział Finansowy, P. w W., Banku Rolnego wynika brak zadłużenia F. F. wobec tych organów i instytucji. Ponadto, w aktach archiwalnych znajduje się protokół zdawczo – odbiorczo – rozrachunkowy z [...] sierpnia 1955 r. w sprawie rozrachunku pomiędzy Państwowym Funduszem Ziemi a F. F. z tytułu użytkowania gospodarstwa na podstawie aktu nadania z [...] grudnia 1947 r., Nr [...]. Z powołanego protokołu wynika, iż po ustaleniu i oszacowaniu składników gospodarczych będących przedmiotem rozrachunku saldo na dobro Państwowego Funduszu Ziemi wynosi [...] złotych.

Mając na względzie treść ww. dokumentów archiwalnych, w ocenie Sądu, za prawidłowe uznać trzeba stanowisko organu nadzoru, iż F. F. posiadał wobec Państwowego Funduszu Ziemi zadłużenie jedynie w wysokości [...] zł. Wynika to jednoznacznie z treści zgromadzonych w aktach zaświadczeń o jego zobowiązaniach finansowych oraz protokołu zdawczo – odbiorczego w sprawie rozrachunku z Państwowym Funduszem Ziemi. Jednocześnie, w sentencji orzeczenia z [...] lutego 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło o przejęciu gospodarstwa "za odszkodowaniem pieniężnym" oraz wskazało, iż "saldo rozliczeniowe z Państwowym Funduszem Ziemi wynosi 0 zł". Odnosząc się do tych zapisów, za prawidłowy uznać trzeba wniosek organu nadzoru – powzięty w oparciu o zgromadzony materiał archiwalny - iż kwota zadłużenia wynikająca z powołanego protokołu z [...] sierpnia 1955 r. została odliczona od oszacowanej wartości gospodarstwa, wobec czego saldo rozliczeniowe z Państwowym Funduszem Ziemi wyniosło 0 zł.

W sentencji orzeczenia z [...] lutego 1056 r. zawarto zapis o przejęciu gospodarstwa za odszkodowaniem pieniężnym, nie wskazano jednak wysokości tego odszkodowania. W powołanym wyroku z 13 czerwca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż niewskazanie w ww. orzeczeniu wysokości odszkodowania oznacza, iż orzeczenie to narusza prawo. Zarówno bowiem z przepisów dekretu z 1953 r. jak i z rozporządzenia wykonawczego z 1954 r. nie wynikało aby odszkodowanie z tytułu przejęcia gospodarstwa było przyznawane w kilku etapach orzeczniczych. NSA wskazał, iż w konsekwencji, obowiązkiem organu nadzoru jest dokonanie analizy czy stopień naruszenia prawa przemawia za stwierdzeniem nieważności tego orzeczenia.

Po dokonaniu takiej analizy, zgodnie z wytycznymi NSA, organ nadzoru uznał, iż stopień naruszenia prawa, spowodowany brakiem w ww. orzeczeniu z [...] lutego 1956 r. jasnego i wyczerpującego rozstrzygnięcia w kwestii przyznania odszkodowania nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W ocenie Sądu, stanowisko organu w tej kwestii uznać trzeba za prawidłowe.

Podkreślić trzeba, iż rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji wskutek naruszenia wyraźnych norm prawnych, tj. takich, których treść wynika z samego brzmienia przepisu, a nie jest rezultatem procesu wykładni. Cechą rażącego naruszenia prawa jest bowiem to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Jednocześnie, wstępnym warunkiem uznania, że decyzja rażąco narusza prawo jest stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Można wobec tego oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z z dnia 30 maja 2008 r., II OSK 404/08, LEX nr 505307: "Jeżeli przepis prawa dopuszcza rozbieżną interpretację, mniej lub bardziej uzasadnioną, to wybór jednej z takich interpretacji, nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa. Zarzut rażącego naruszenia prawa musi wynikać z przesłanek niebudzących wątpliwości".

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, iż norma prawna wynikająca wprost z powołanego wyżej art. 12 i art. 14 ust. 1 pkt 2 dekretu z 9 lutego 1953 r. odwołuje się do przejęcia całości lub części gospodarstwa rolnego - za odszkodowaniem pieniężnym. W ocenie składu orzekającego, treść powołanych zapisów dekretu może wywoływać wątpliwości interpretacyjne, co potwierdzają rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 13 czerwca 2014 r. Nie ulega jednocześnie wątpliwości, iż niewskazanie przez Prezydium Rady Narodowej we W. określonej kwoty odszkodowania nastąpiło z naruszeniem powołanych zapisów dekretu. Nie może to jednak, w ocenie Sądu, stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] lutego 1956 r. Wadliwość bowiem sentencji orzeczenia organu w tym zakresie była w niniejszej sprawie jedynie efektem błędnego zdekodowania (w oparciu o wykładnię literalną) norm prawnych zawartych w budzących wątpliwości interpretacyjne zapisach dekretu. Tymczasem, jak już wyżej podniesiono, zarzut rażącego naruszenia prawa, aby mógł być skutecznie podniesiony, musi wynikać z przesłanek niebudzących wątpliwości. Prawidłowo wskazał organ, iż orzeczenie z [...] lutego 1956 r. rażąco naruszałoby prawo w sytuacji nieprzyznania żadnego odszkodowania. Taka jednak sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie, co – jak wskazano powyżej - wynika z zebranych w sprawie dowodów. Brak zaś precyzyjnego rozstrzygnięcia w kwestii odszkodowania, np. poprzez brak wskazania jego wysokości w kwestionowanym orzeczeniu z 1953 r., czy też brak dokładnego wyjaśnienia w tym orzeczeniu jak faktycznie przebiegały rozliczenia pomiędzy F. F. a Skarbem Państwa nie może stanowić rażącego naruszenia prawa.

W tej sytuacji za nietrafny uznać należało zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych.

Zasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia przez Ministra art. 10 § 1 kpa, poprzez niepoinformowanie strony, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Podnieść jednak należy, że aby z powodu naruszenia dyspozycji normy prawnej zawartej w tym przepisie doszło do uchylenia decyzji, niezbędne jest wykazanie przez stronę, której uniemożliwiono w ten sposób realizację jej uprawnień procesowych, iż z tego względu nie mogła ona dokonać konkretnych czynności procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010 r. II OSK 881/10, Lex nr 746920, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2010 r. II OSK 1279/09, Lex nr 746442). W skardze skarżąca podniosła, iż uniemożliwiono jej przedstawienie wniosków dowodowych i zgłoszenie zastrzeżeń do zebranego w sprawie materiału dowodowego, chociażby co do wiarygodności protokołu zdawczo – odbiorczego z [...] sierpnia 1955 r. Odnosząc się do powyższego wskazać trzeba, iż w wyroku z 14 czerwca 2012 r., I SA/Wa 163/13, Wojewódzki Sad Administracyjny stwierdził, iż w jego ocenie ww. protokół ma istotne znaczenie dla dokonania oceny czy zapis o saldzie rozliczeniowym zamieszczony w orzeczeniu z 1956 r. nie pozostawał w sprzeczności z treścią tego dokumentu. Wobec uznania przez Sąd ww. protokołu jako dokumentu wiarygodnego, podlegającego ocenie organu nadzoru, zastrzeżenia co do jego wiarygodności poprzez brak adnotacji przy wykreśleniach nie mogłyby wpłynąć na wynik sprawy. Ponadto, skarżąca nie wskazała jakie jeszcze inne dowody poza zastrzeżeniami do wiarygodności ww. protokołu zgłosiłaby w postępowaniu administracyjnym i jakie okoliczności mogłyby zostać dzięki nim wyjaśnione w sposób odmienny od przyjętego przez organ stanu faktycznego sprawy. To zaś prowadzić musi do wniosku, że niedopełnienie obowiązku z art. 10 § 1 kpa stanowi jedynie uchybienie formalne, które w realiach rozpoznawanej sprawy nie mogło mieć istotnego wpływu na jej wynik.

Ponadto, za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 7 kpa. Jak wynika z akt sprawy, organ nadzoru uzyskał akta osiedleńcze F. F. przesłane mu przy piśmie Burmistrza Gminy i Miasta Ś. z [...] lutego 1994 r. Zatem, nie zasługiwał na aprobatę Sądu zarzut nieuzyskania z Urzędu Miasta i Gminy w Ś. akt osiedleńczych powiatu l., w którym obecnie znajduje się wieś L., w których to mogła znajdować się dokumentacja dotycząca zobowiązań finansowych F. F. wobec Państwa, instytucji i przedsiębiorstw państwowych w latach 1949 -1956.

Nie można również podzielić zarzutu naruszenia art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa. W ocenie Sądu, w przedmiotowym postępowaniu organ nadzoru zgromadził i w sposób wyczerpujący przeanalizował cały materiał dowodowy, w tym znajdujące się w aktach archiwalnych: wniosek F. F., zaświadczenia dotyczące jego zobowiązań finansowych wobec instytucji i organów oraz protokół zdawczo – odbiorczy z [...] sierpnia 1955 r. w sprawie rozrachunku pomiędzy Państwowym Funduszem Ziemi a F. F. Nie można się przy tym zgodzić ze skarżącym, iż ww. protokół ze względu na wielość przekreśleń i brak odpowiedniej adnotacji przy tych skreśleniach nie może stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie. Zauważyć trzeba, iż dokument ten został wykonany ponad pięćdziesiąt lat temu i znajduje się w aktach archiwalnych. Jak wskazał Wojewódzki Sad Administracyjny w wyroku z 14 czerwca 2012 r., I SA/Wa 163/13 stanowi on istotny dowód w sprawie. Oceną tą związany jest zarówno organ, jak i sąd ponownie rozstrzygający sprawę.

Ponadto, Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do pisma procesowego z [...] marca 2015 r., to jest pisma z [...] lutego 2015 r. do Urzędu Miasta i Gminy w Ś., wniosku o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach z dni [...] marca 2015 r., zaświadczenia o wysokości zobowiązań spadkodawcy z [...] marca 2015 r. oraz pisma Burmistrza Ś. z [...] marca 2015 r. na okoliczność braku istnienia zobowiązań finansowych zmarłego w dniu [...] sierpnia 1996 r. F. F. wobec Państwa, instytucji i przedsiębiorstw państwowych w latach 1949 – 1956. Zauważyć trzeba, iż w postępowaniu nieważnościowym - a z takim postępowaniem mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie - nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Katalog dowodowy w tym postępowaniu jest zamknięty, a ocenie mogą podlegać tylko dowody zgromadzone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. w postępowaniu zakończonym wydaniem kontrolowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia z [...] lutego 1956 r.

Podsumowując, skoro przy przejęciu gospodarstwa rolnego za odszkodowaniem pieniężnym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we W. z dnia [...] lutego 1956 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych akt archiwalnych nie wynika, aby kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie obarczone było inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., to uznać trzeba, iż organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia. To zaś, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzonego postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.