Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Ka 227/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie: NSA Henryk Wach, Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant: st. sekretarz Ewa Olender, po rozpoznaniu w dniu 08 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. następcy prawnego "B" Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w zakresie klasyfikacji celnej towaru, stawki celnej oraz kwoty cła 1. stwierdza nieważność decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia [...] r., Nr [...], a także postanowienia tego organu z dnia [...] r. Nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w C. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w Z. odmówił uchylenia decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. z [...] r. nr [...] uznającej za nieprawidłowe zgłoszenie celne z dnia [...] grudnia 1999 r. SAD nr [...] w zakresie klasyfikacji taryfowej, stawki celnej oraz kwoty cła od importowanego towaru – tłuszczu roślinnego [...] powołując się na art. 245 § 1 pkt. 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.).

W uzasadnieniu orzeczenia przypomniał, że decyzją z [...] r. nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w C. uznał za nieprawidłowe wskazane zgłoszenie celne. To rozstrzygnięcie stało się ostateczne [...] r.

Wnioskiem z [...] 2002 r. (złożonym w organie w dniu [...] 2002 r.) pełnomocnik strony zwrócił się o wznowienie postępowania w sprawie.

Postanowieniem z [...] r. nr [...] wznowiono postępowanie w sprawie zakończonej wskazaną decyzją ostateczną.

Odnosząc się do podniesionych przez pełnomocnika strony "nowych okoliczności faktycznych oraz dowodów istniejący w dniu wydania decyzji nie znanych organowi, który decyzję wydał – art. 240 § 1 pkt. 5 ustawy Ordynacja podatkowa: ekspertyza prof. K. K. oraz WIT Unii Europejskiej", organ I instancji powołał się na certyfikat producenta, wyjaśnienia do taryfy celnej oraz definicję mieszaniny oraz przypomniał, że importowany towar jest rafinowanym tłuszczem oleju palmowego i sojowego. Stanowi niejednorodną chemicznie, lecz jednorodną fizycznie mieszaninę dwóch różnych składników. Następnie stwierdził, że importowany towar jest produktem jadalnym nadającym się bezpośrednio do spożycia przez ludzi. Organ celny w dalszej części uzasadnienia odwołując się do uzasadnienia decyzji wymiarowej ponownie zaprezentował argumentację dotyczącą właściwej klasyfikacji taryfowej importowanego towaru. Ustosunkował się również do poglądów wyrażonych przez autora ekspertyzy z [...] 2002 r. stwierdzając, że uznano ją, za nowy dowód w sprawie nie rozstrzygający o klasyfikacji towaru.

Naczelnik Urzędu Celnego przypomniał, że organy celne nie zignorowały w postępowaniu wymiarowym przedłożonych przez stronę WIT – niemieckiego i belgijskiego. Na poparcie tego, zacytował odnoszący się do tej kwestii fragment uzasadnienia decyzji.

Powołując się na art. 242 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa organ I instancji wyjaśnił, że w razie, kiedy strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, podanie o wznowienie postępowania składa się w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Podanie złożone po upływie tego terminu nie podlega rozpatrzeniu. W tej sprawie, strona dowiedziała się o decyzji [...] r., natomiast jej pełnomocnik złożył wniosek o wznowienie postępowania [...] 2002 r., czyli po upływie wskazanego terminu.

Na końcu organ I instancji odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych we wniosku o wznowienie postępowania dotyczących postępowania wymiarowego.

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik strony wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji zarzucając naruszenie art. 245 § 1 pkt. 1 i 3 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez błędne zastosowanie polegające na nie uchyleniu decyzji wymiarowej, art. 270 § 1 ustawy Kodeks celny poprzez nie przyjęcie jako dowodów w sprawie wznowieniowej wskazanych dokumentów WIT, art. 122, art. 180, art. 188 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz innych wskazanych przepisów prawa. W uzasadnieniu przedstawiając stan faktyczny i proceduralny sprawy zwrócił uwagę na to, że organ I instancji ograniczył się jedynie do polemiki z zarzutami przedstawionymi we wniosku o wznowienie postępowania. Następnie przedstawił argumentację uzasadniającą wadliwość decyzji wymiarowej.

Zaskarżoną tu decyzją z [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w C. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie powołując się na art. 233 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

W uzasadnieniu przedstawił argumentację zaprezentowaną już w uzasadnieniu decyzji wymiarowej. Odnosząc się do zarzutów odwołania przypomniał, że importowany towar był produktem jadalnym (mieszaniną oleju palmowego i sojowego łącznie utwardzoną i rafinowaną), mającym zastosowanie w produkcji słodyczy. Następnie przedstawił ocenę ekspertyzy z [...] 2002 r., którą strona dołączyła do wniosku o wznowienie postępowania. Na końcu, odniósł się do pozostałych zarzutów odwołania.

W skardze do NSA pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie wskazanych już w odwołaniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oraz przepisów ustawy Kodeks celny. W uzasadnieniu opisał dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie oraz zaprezentował uzasadnienie zarzutów.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w C. wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

W piśmie procesowym z [...] 2004 r. strona skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonej do pisma opinii H. B. sporządzonej [...] 2003 r. na użytek innej sprawy. Odnosząc się do odpowiedzi na skargę podtrzymała argumentację zaprezentowaną w skardze.

Pismem procesowym z [...] 2004 r. organ odwoławczy odniósł się do pisma strony skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, iż z dniem 01 stycznia 2004r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, tj. ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ). W myśl art. 97 § 1 ostatniej z powołanych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. nr 72, poz. 652 ) dla obszaru województwa śląskiego został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 2 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) stanowi:

"Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa".

Przypadki braku podstawy do wydania decyzji administracyjnej mają miejsce gdy: obowiązek, uprawnienie, inny skutek prawny powstaje z mocy prawa, prawo nie wymaga określenia albo ustalenia praw lub obowiązków w drodze decyzji, brak jest przepisu prawnego powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę załatwienia sprawy w drodze decyzji.

Natomiast decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa wówczas, kiedy naruszono przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Rażącym naruszeniem prawa jest sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy załatwienie sprawy decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie jej stanu prawnego. Inaczej mówiąc chodzi o takie załatwienie sprawy, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, lecz do jej kontratypu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (tak: J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo CH. Beck Warszawa 1998 r. str. 806 i 813).

Ocenę zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od przypomnienia, że zgodnie z przepisem art. 240 § 1 pkt. 4 i 5 ustawy Ordynacja podatkowa – która ma zastosowanie w sprawie, ponieważ wniosek o wznowienie postępowania strona złożyła [...] 2002 r. - w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz wtedy, kiedy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję.

Ta regulacja prawna oznacza, że o ile w postępowaniu zwykłym, głównym przedmiotem rozpoznania jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w trybie przewidzianym w prawie procesowym i zgodnie z przepisami prawa materialnego, o tyle przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji w postępowaniu zwyczajnym.

To ostatnie ma przy tym własną odrębną podstawę prawną i polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej ostateczną decyzją w celu sprawdzenia, czy któraś z okoliczności wyczerpująco wymienionych w art. 240 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa nie wpłynęła na treść decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym.

Z brzmienia art. 243 tej ustawy regulującego przebieg postępowania wznowieniowego wynika zaś, że wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania daje podstawę do rozpatrzenia dwóch połączonych ze sobą spraw, to jest sprawy dotyczącej przyczyn wznowienia oraz drugiej, co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Natomiast odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze decyzji.

Ta regulacja prawna oznacza, że organ administracji przed wszczęciem postępowania w sprawie wznowienia postępowania obowiązany jest rozpoznać w pierwszej kolejności dopuszczalność wznowienia postępowania. W szczególności wówczas, kiedy wszczęcie postępowania następuje na żądanie strony. Granice badania dopuszczalności wznowienia postępowania wyznacza art. 240 § 1 – w sprawie zakończonej decyzją ostateczną i art. 242 § 1 – ograniczenie terminem miesięcznym.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi niedopuszczalność z przyczyn przedmiotowych, ponieważ istnieje przedmiot postępowania – ostateczna decyzja z [...] r.

Natomiast istnieje przesłanka niedopuszczalności wszczęcia postępowania, gdyż żądanie strony na podstawie art. 240 § 1 pkt. 4 ustawy Ordynacja podatkowa zostało wniesione po upływie miesiąca od dnia powzięciu wiadomości o wydaniu decyzji.

Organ administracji celnej miał zatem obowiązek zbadać, czy strona zachowała ten termin ustawowy. W sytuacji, kiedy termin nie został zachowany i strona nie wniosła o jego przywrócenie należało na podstawie art. 243 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa odmówić decyzją wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt. 4 tej ustawy.

Natomiast badanie zachowania przez stronę tego terminu nie było dopuszczalne w drugim etapie postępowania – w postępowaniu rozpoznawczym, tym samym brak było podstaw do zastosowania art. 245 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez odmowę uchylenia decyzji wymiarowej wobec stwierdzenia, że brak jest ku temu podstaw na podstawie art. 240 § 1 pkt. 4.

Z tego też powodu z rażącym naruszeniem prawa – art. 242 i art. 243 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa wydano postanowienie o wznowieniu postępowania uwzględniające w całości wniosek strony, który wskazywał jako przesłanki wznowienia te wskazane w art. 240 § 1 pkt. 4 i art. 240 § 1 pkt. 5.

Jako okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania w sprawie organ I instancji uznał, iż ekspertyza prof. K. K. z [...] 2002 r. stanowi nowy dowód w sprawie, jednakże nie rozstrzygający o klasyfikacji importowanego towaru.

Stwierdził zatem, że zaistniała przesłanka z art. 240 § 1 pkt. 5 ustawy Ordynacja podatkowa, lecz swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił, przez co naruszył art. 210 § 4 tej ustawy.

Należy przypomnieć, że na tej podstawie wznawia się postępowanie wtedy, gdy zaistnieją łącznie trzy przesłanki:

- ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe. To pojęcie oznacza, że nowe okoliczności lub dowody są nowo odkryte, jak również po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych;

- drugą przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych, nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej.;

- trzecią przesłanką jest, że nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję.

Jeszcze raz należy podkreślić, że zgodnie z art. 243 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, przedmiotem postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest ustalenie czy postępowanie, w którym zapadała decyzja ostateczna, było dotknięte jedną z wadliwości wyliczonych w art. 240 § 1. Dopiero ustalenie istnienia przesłanki tam wskazanej daje podstawę do przeprowadzenia postępowania w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. W zależności od ustaleń w tym zakresie różna będzie podstawa rozstrzygnięcia w sprawie wznowieniowej. Nie stwierdzenie przesłanki wznowieniowej skutkuje bowiem odmową uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 245 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa, co oznacza, że organ administracji nie przeprowadza postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej już decyzją ostateczną.

W rozpoznawanej sprawie przeprowadzono jednak to postępowanie i na podstawie art. 245 § 1 pkt. 3 odmówiono uchylenia decyzji z [...] r. uznając, że wskutek wznowienia postępowania mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

W postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Zasadniczego znaczenia nabiera tu, zatem art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa, jako formułujący jedną z podstawowych zasad postępowania dowodowego – zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem "Organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. W teorii prawa podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że:

- należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania,

- materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie,

- ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy.

Rozumowanie, w wyniku, którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996 r., str. 376 – 378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń.

W tej sprawie organy administracji celnej nie rozważyły całości zebranego w sprawie materiału dowodowego – nie odniosły się bowiem do problematyki ujawnienia dowodu przedstawionego przez stronę skarżącą, jego istotności i nowości dla sprawy. Organy obu instancji nie przedstawiły rozważań z czego wynikało, że ten dowód dotyczy przedmiotu sprawy oraz na czym polega jego znaczenie prawne dla sprawy. Ponadto nie wyjaśniono na jakiej podstawie ustalono, że nowy dowód istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej oraz tego, że nowy dowód nie był znany organowi, który wydał decyzję.

Nie przedstawiono rozważań, z których wynikałoby, dlaczego kserokopii dokumentu datowanego na [...] 2002 r. i wyjaśnień strony skarżącej zawartej we wniosku z [...] 2002 r., co do pochodzenia tego dokumentu i okoliczności jego otrzymania nie potraktowano jako okoliczności faktycznej w sprawie.

Istotne znaczenie dla ustalenia istnienia przesłanki z art. 240 § 1 pkt. 5 ustawy Ordynacja podatkowa ma zakres znaczeniowy pojęć: sprawa administracyjna, strona, organ, przedmiot postępowania. Mają tutaj zastosowanie definicje legalne wynikające z ustawy proceduralnej oraz dorobek orzecznictwa sądowego i poglądy doktryny.

Przedmiotem sprawy zakończonej decyzją ostateczną z [...] r. było uznanie przez organ administracji celnej za nieprawidłowe zgłoszenia celnego – w zakresie klasyfikacji taryfowej, stawki celnej oraz kwoty wynikającej z długu celnego – zawartego w JDA SAD dokonanego na rzecz importera, który sprowadził do kraju towar w postaci preparatu [...].

Należy zauważyć, że dokument z [...] 2002 r. nie dotyczy wskazanego preparatu, nie wynika z niego kiedy znalazł się w obiegu prawnym, na czyje zlecenie został sporządzony, czy był dowodem w innej sprawie administracyjnej.

Te okoliczności organy administracji celnej również pominęły w swoich rozważaniach.

Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej z [...] 2002 r. należy zbadać, czy jest on dopuszczalny w części dotyczącej wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt. 4 ustawy Ordynacja podatkowa. W razie ustalenia, że nie jest dopuszczalny, należy zgodnie z art. 243 § 3 tej ustawy odmówić decyzją wznowienia postępowania na tej podstawie.

W zależności od rozstrzygnięcia tej kwestii należy wydać następnie postanowienie w trybie art. 243 § 1 ustawy ze wskazaniem przesłanki wznowieniowej (przesłanek wznowieniowych) z art. 240 § 1, a następnie po przeprowadzeniu postępowania według reguł określonych w art. 191 ustalić, czy przesłanka wznowieniowa obiektywnie istnieje. W razie ustalenia, że istnieje, należy swoje stanowisko w tym zakresie uzasadnić według reguł określonych w art. 210 § 4 w uzasadnieniu rozstrzygnięcia w sprawie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz decyzji i postanowienia organu I instancji, ponieważ zaistniały przyczyny określone w art.156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. O kosztach orzeczono w trybie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy.