Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 743/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Ewa Michna Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 kwietnia 2018 r znak [...] po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2018 r. orzekającej o odmowie przyznania, świadczenia wychowawczego na dziecko: A. P.; -działając na podstawie art. 2 pkt: l, 2, 4, 9, 14, 16, 19 i 20, art. 3 , art. 4, art. 5 ust. 1 i 3, art. 7 ust. 1 i 3, art. 13 ust. 1-4 i art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w -wychowywaniu dzieci (- dalej: "ustawa") w związku z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Organ l instancji w uzasadnieniu wskazał, że dochód w przeliczeniu na członka rodziny M. P. wyniósł kwotę 1 269,28 zł, a zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze lub jedyne dziecko (800 zł). W związku z powyższym uzasadniona jest odmowa przyznania, wnioskowanego świadczenia. Organ wyjaśnił ponadto znaczenie dochodu "utraconego" oraz "uzyskanego".

M. P. wniosła od tej decyzji odwołanie. W uzasadnieniu odwołania podniesiono m.in., iż mąż odwołującej od miesiąca października 2016 r. jest na urlopie bezpłatnym ("aż do dnia dzisiejszego") udzielonym przez Dyrektora ZSP. Podano, iż ze względu na urlop bezpłatny mąż nie osiąga dochodu. Stroną dodała, iż od 21.10.2017 r. przebywa na urlopie wychowawczym, a faktyczny miesięczny dochód na osobę w jej rodzinie to kwota 768,84 zł. W konkluzji odwołania wniosła o uchylenie decyzji organu l instancji i przyznanie przedmiotowego świadczenia lub o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego zostały uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851; dalej jako "u.p.p.w.w.d.", "ustawa").

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 u.p.p.w.w.d.).

Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (art. 5 ust. 3 u.p.p.w.w.d.).

W odniesieniu do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, którego przyznanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, ustawa definiuje pojęcia dochodu rodziny i dochodu członka rodziny, a przy dochodzie odsyła do przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt: 1,214 u.p.p.w.w.d.).

l tak na mocy art. 3 pkt l ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) -przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,

b) -dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów

o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

c) -inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (...)

Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy), a przez dochód członka rodziny przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy). Przepis art. 7 ust. 1-3 ustawy określa zasady uwzględniania utraty i uzyskania dochodu.

W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 7 ust. l ustawy). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego, (art. 7 ust. 3 ustawy).

Przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2017/2018 rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, o czym wspomniano już powyżej, jest rok kalendarzowy 2016, przy uwzględnieniu przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu [definicje utraty dochodu i uzyskania dochodu są zawarte u> art. 2 pkt 19 i 20 przedmiotowej ustawy (a także w art. 3 pkt 24 i pkt 25 u. ś. r.)]. W omawianej sprawie M. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w dniu 8 marca 2018 r. W treści wniosku jako członków rodziny ujęła siebie, męża - tj. P. G. P. oraz dwójkę synów: A. i M. P. Ustalając dochód rodziny Wnioskodawczyni, zgodnie z ustawą, należało wziąć pod uwagę dochód osiągnięty w 2016 r. Dokonując analizy zawartego materiału dowodowego Kolegium stwierdza, iż organ l instancji prawidłowo przy wyliczeniach uwzględnił zarówno utratę dochodu M. P. z tyt. urlopu wychowawczego (k. nr 14, nr 15), a także utratę dochodu G. P. z tyt. utraty zatrudnienia w okresie od 1.10.2016 r. do 31.08.2017 r. (k. nr 21). Prawidłowo także uwzględniono dochód osiągnięty ze stosunku pracy w roku 2016 Pana G. P. w kwocie 33 661 zł (pomniejszony o należne składki i podatek) oraz dochód z uzyskany z rozpoczętych w 2017 r. licznych stosunków pracy w łącznej kwocie 3 075,37 zł. Niewątpliwym zatem jest, iż przekroczone zostało ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 800 zł (miesięcznie na osobę w rodzinie).

W tym miejscu Kolegium wskazuje na art. 2 pkt 19 ustawy, w myśl którego utrata dochodu w rozumieniu ustawy - oznacza to utratę dochodu spowodowaną:

a) -uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b) -utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) -utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

b) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,

c) -wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14aust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej,

f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

g) 'Utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych,

h) utratą świadczenia rodzicielskiego,

i) -utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu

społecznym rolników,

j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27

lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.

W powyższym katalogu brak jest wskazania, iż uzyskanie prawa do urlopu bezpłatnego stanowi utratę dochodu w rozumieniu ustawy. Kolegium znane są stanowiska sądów administracyjnych w analogicznych sytuacjach, które nie są jednolite w tej materii.

Organ II instancji stoi na stanowisku, że skoro brak jest w ustawie wyraźnego wskazania, że urlop bezpłatny mieści się w katalogu dochodu utraconego to nie można w sposób uznaniowy dokonywać wykładni przepisu i tym samym uwzględnić żądanie Strony. Analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku np. zawieszenia działalności gospodarczej, które to nie jest traktowane jako utrata dochodu - również wtedy nie uzyskuje się dochodów. Dodać należy, iż fakt przebywania na urlopie bezpłatnym w podanym wyżej okresie będzie miał znaczenie wówczas, gdy rokiem bazowym będzie rok 2017 a nie 2016 - wówczas przy ustalaniu dochodu za rok 2017 nie będzie brany dochód Strony z tytułu zatrudnienia w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych, gdyż przebywając na urlopie bezpłatnym Strona nie uzyska dochodu z tego tytułu.

Kolegium stwierdziło, iż przyznanie przedmiotowego świadczenia znacznie wspomogłoby sytuację materialną rodziny, niemniej jednak nie może działać w tej sprawie w oparciu o "uznanie administracyjne". Przepisy dot. przyznania lub odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia mają charakter związany, co za tym idzie, nie jest możliwe orzeczenie wbrew zapisom ustawy.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż nie naruszono art. 7 i art. 77 K.p.a., a organ l instancji dokonał pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W związku z powyższym Kolegium orzekło jak na wstępie.

M. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na tą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zaskarżyła w całości decyzję zarzucając jej:

- naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a tym samym uniemożliwienie mi nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na mojego syna, A. P. w okresie od 1.03.2018 r. do 31.09.2018 r.

Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna A. P., oraz wypłaty należnego świadczenia wychowawczego za okres od 01.03.2018 r. do 31.09.2018 r. w kwocie po 500 zł za każdy miesiąc ewentualnie o uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej zarówno decyzja Wójta Gminy jak i zaskarżone obecnie rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zawierają precyzyjnego określenia, jakie dochody (z jakiego tytułu) i z którego okresu wliczone zostały do ustalonych kwot 5.077,10 zł i 1.269,28 zł, stanowiących odpowiednio średni miesięczny dochód rodziny i średni miesięczny dochód na członka rodziny.

Także z uzasadnienia decyzji Kolegium zdaje się wynikać, że do dochodów rodziny za 2016 r. wliczono dochód mojego męża ze stosunku pracy w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych w kwocie 33.661 zł oraz dochody z nawiązanych przez niego stosunków pracy w 2017 w kwocie 3.075,37 zł. Niemniej jednak SKO nie ustaliło średniego miesięcznego dochodu na osobę w mojej rodzinie, wskazując jedynie, że "niewątpliwym jest, iż przekroczone zostało ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 800 zł (miesięcznie na osobę w rodzinie)".

Zdaniem skarżącej jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 800 zł. i jest to jedyny warunek, który decyduje o przyznaniu lub odmowie świadczenia

wychowawczego, zatem precyzyjne ustalenie tego dochodu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie wystarczy przy tym, aby organ właściwy i następnie organy nadzoru dokonały tych wyliczeń wyłącznie do akt. Obliczenia te bezpośrednio wpływają na rozstrzygnięcie sprawy, zatem powinny znaleźć się również w uzasadnieniu decyzji kończącej postępowanie.

Dotyczy to zarówno precyzyjnego wskazania, które dochody - z jakiego tytułu - są lub nie są uwzględnione w obliczaniu progu dochodowego i dlaczego, które kwoty są finalnie brane do tego obliczenia, ale także dokonanych przez organ wyliczeń arytmetycznych. Brak takich danych stanowi wadę decyzji, a przede wszystkim narusza zasady postępowania administracyjnego - prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), budowania zaufania obywateli do instytucji państwa (art. 8 K.p.a.) i informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych (art. 10 K.p.a.).

Zarówno Wójt Gminy, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając swoje decyzje, do dochodu mojej rodziny wliczyli dochód uzyskany przez mojego męża w ramach umowy o pracę w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych. Przychód z tego tytułu wynosił 33.661 zł (za okres od stycznia do września 2016 r.), dochód w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (a więc po odjęciu podatku, składek i kosztów) - 24.020,83 zł, a średni miesięczny dochód rodziny - 2.001.74 zł. Podkreślenia wymaga jednak, że od miesiąca października 2016 r. mąż przebywa na urlopie bezpłatnym udzielonym mu przez Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych i z tego tytułu przestał osiągać dochód. Zdaniem skarżącej dochód ten powinien być traktowany jako dochód utracony i nie stanowić podstawy wyliczenia kryterium dochodowego. Kolegium wskazało jednak, że zdarzenia, które należy zakwalifikować jako utratę dochodu są wymienione w art. 2 ust. 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który stanowi katalog zamknięty. W przepisie tym nie wymieniono utraty dochodu spowodowanej urlopem bezpłatnym członka rodziny. Opierając się zatem na tej literalnej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Kolegium nie znalazło podstaw do wyłączenia dochodu męża uzyskanego w 2016 r. (za okres od stycznia do września) w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych jako dochodu utraconego.

Skarżąca wskazała, że Kolegium , na wskazywane przeze nią w odwołaniu od decyzji z 20.03.2018 r. orzecznictwo sądów administracyjnych, odwołujące się do wykładni celowościowej i systemowej przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dotyczących dochodu utraconego, stwierdził, że orzecznictwo sądów w tej materii nie jest jednolite, zatem najwłaściwszym sposobem wykładni przepisów o utracie dochodu będzie wykładnia językowa.

Wskazała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19.01.2018 r., sygn. akt: l OSK 1278/17, w którym stwierdził, że "przepisy określające przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego powinny być wykładane w sposób pozwalający realizować ustawowy cel tego świadczenia, tj. częściowe zaspokajanie potrzeb finansowych związanych z wychowywaniem i opieką dziecka, a zatem zaspokajanie tych potrzeb w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o tego rodzaju świadczenie. Aktualna sytuacja finansowa determinowana jest nie tylko nawiązaniem lub rozwiązaniem stosunku pracy bądź podjęciem lub zakończeniem zatrudnienia w inny sposób, lecz również wszelkimi zmianami związanymi z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wypływającymi na zmniejszenie jej dochodów. W wyroku z 5.10.2017 r., sygn. akt l OSK 817/17 NSA wskazał, że "wykładni art. 2 pkt 19 lit c ustawy nie można ograniczać wyłącznie do sytuacji, w której stosunek pracy ustał. Prowadziłoby to nieuzasadnionego zawężenia kręgu potencjalnych beneficjentów przewidzianego w tej ustawie świadczenia, co niewątpliwie byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy wyrażoną w art. 4 ust. l ustawy, lecz również z proklamowaną w art. 32 Konstytucji zasadą równości".

Kolegium w zaskarżonej decyzji nie odniosło się w jakikolwiek sposób przywołanej przeze mnie w ślad za WSA w Kielcach celowościowej interpretacji art. 2 pkt 19 lit c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ograniczając się do stwierdzenia, że takie interpretacje miałyby charakter uznaniowy, a decyzje dotyczące przyznania (bądź nie) świadczenia wychowawczego nie są podejmowane w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem skarżącej zastosowanie właściwej wykładni przepisów nie jest równoznaczne z ich samowolną interpretacją, ale opiera się o reguły i mechanizmy obowiązujące w obrocie prawnym. Organ te mechanizmy zobowiązany jest znać i stosować, gdyż zgodnie z art. 7 K.p.a. stoi na straży praworządności, szczególnie że Kolegium samo przyznało, że znane mu jest orzecznictwo sądów administracyjnych w okolicznościach analogicznych do mojej sytuacji, które nie ma jednak jednolitego charakteru. Już samo to świadczy, że organy samorządu, inni uprawnieni do ubiegania się o świadczenie wychowawcze, a przede wszystkim samorządowe kolegia odwoławcze i sądy administracyjne rożnych instancji mają rozbieżną interpretację wynikającego z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pojęcia "utrata dochodu", a skoro są "wątpliwości co do treści normy prawnej", wątpliwości te powinny być rozstrzygnięcie na korzyść strony, czyli w tym wypadku na moją korzyść.

Zdaniem skarżącej przy ustalaniu dochodu za 2016 r. męża z tytułu umowy o pracę w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych powinien być uznany za dochód utracony i jako taki nie być brany pod uwagę.

Gdyby zatem uznać, że dochód męża uzyskany w 2016 r. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych jest dochodem utraconym, to dochód mojej rodziny w 2016 r. byłby ustalony tylko w oparciu o dochód uzyskany z rozpoczętych przez męża w 2017 r. stosunków pracy i w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosiłby 768,84 zł.

Zwróciła skarżąca uwagę na jej zdaniem paradoksalne stwierdzenie Kolegium, który w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że "fakt przebywania na urlopie bezpłatnym w podanym wyżej okresie będzie miał znaczenie wówczas, gdy rokiem bazowym będzie rok 2017, a nie 2016 - wówczas przy ustalaniu dochodu za rok 2017 nie będzie brany dochód strony z tytułu zatrudnienia w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych, gdyż przebywając na urlopie bezpłatnym Strona nie uzyska z tego tytułu dochodu". Ponieważ mąż cały 2017 r. przebywał na urlopie bezpłatnym w udzielonym przez Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, to nie uzyskiwał z tego tytułu wynagrodzenia. Niemniej jednak, gdyby zastosować wykładnię językową art. 2 ust. 19 ustawy o pomocy rodzinie w wychowywaniu dzieci, przyjętą przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze do ustalenia składników dochodu mojej rodziny za 2016 r., to organ samorządu powinien uznać, że na urlopie bezpłatnym też są osiągane dochody, ponieważ nie nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę i wliczyć jakieś -jakie? - kwoty do dochodu mojej rodziny z tego tytułu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dostrzegło ten problem, który uwidoczniłby się w kolejnym okresie zasiłkowym i stwierdziło, że brak uzyskiwania przysporzeń finansowych z tytułu umowy o pracę podczas urlopu bezpłatnego przez cały rok trwania tego urlopu bezpłatnego jednak stanowi brak dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Należy podkreślić, że odnośnie zatrudnienia męża w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych jedyna różnica stanu faktycznego to okoliczność, że mąż przez część 2016 r. otrzymywał wynagrodzenie za pracę, a w 2017 r. nie otrzymywał go wcale, pozostając w ciągłości od 1.10.2016 r. na urlopie bezpłatnym.

Motywy leżące u podstaw rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji i zacytowana powyżej swoista "dyrektywa kierunkowa" wydana na potrzeby ewentualnego postępowania na okres zasiłkowy od 1.10.2018 r. do 30.09.2019 r. są ze sobą sprzeczne, co budzi wątpliwości co do zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem kontrola wydanych rozstrzygnięć według wyżej wskazanych kryteriów doprowadziła Sąd do wniosku, że naruszają one prawo w stopniu skutkującym ich uchyleniem.

Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

Zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). Warunkiem przyznania świadczenia na pierwsze dziecko jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwoty 800 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, wówczas warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego jest osiąganie przez rodzinę dochodu w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającego kwotę 1200 zł (art. 5 ust. 4 ustawy).

Skoro skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia na także na pierwsze dziecko w rodzinie, nielegitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, to wobec niej miał zastosowanie próg dochodowy określony w art. 5 ust. 3 ustawy wynoszący 800 zł. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2017/2018 to.rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2016. W odniesieniu do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, którego przyznanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, ustawa definiuje pojęcia dochodu rodziny i dochodu członka rodziny, a przy dochodzie odsyła do przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych"; art. 2 pkt 1, 2 i 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). Na mocy art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361, z późn. zm.),pomniejszonej o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych/składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne;

b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany

podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne;

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku

dochodowym od osób fizycznych.

Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4

ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci), a przez dochód członka rodziny

przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym

poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego,

z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu

dzieci).

Zaznaczyć należy również, że prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem

określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 1 ustawy o

pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

Definicja pojęcia "utrata dochodu" została zawarta w art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy

państwa w wychowaniu dzieci.

Zgodnie natomiast z art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w

przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod

opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki

ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka

rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym

roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany,

jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest

prawo do świadczenia wychowawczego.

W myśl z kolei ust. 3 art. 7 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka

rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku

kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia

wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub

dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o

kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło

uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub

weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Przytoczone brzmienie przepisu art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zostało przez ustawodawcę w całości przeniesione z ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wprowadzono identyczne regulacje dotyczące pojęcia zarówno utraty, jak i uzyskania dochodu (art. 5 ust. 4, 4a i 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W rozpatrywanej sprawie w zdaniem Sądu zasadniczo istota sporu nie sprowadza się do oceny prawidłowości wyliczenia dochodu rodziny skarżącej za 2016 r., który w tym przypadku był rokiem bazowym, w związku z uzyskanym przez męża skarżącą dochodu ze stosunku pracy w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych w kwocie 33.661 zł. a w ocenie skarżącej powinien być dochodem utraconym. Istotnie bowiem mają racje organy obu instancji, że art. 2 pkt 19 ustawy, wskazuje jakie okoliczności stanowią o utracie dochodu w rozumieniu ustawy. W tym szczegółowym katalogu brak jest wskazania, iż uzyskanie prawa do urlopu bezpłatnego stanowi utratę dochodu w rozumieniu tej ustawy. Przepis prawa jest jasny i nie można czynić zarzutu organom, że nie stosują go zgodnie z obowiązującym brzmieniem. Natomiast zdaniem sądu organy powinny zauważyć że przedmiotowe świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko ma charakter niewątpliwie pomocy społecznej co wiąże się z określeniem kryterium finansowym kiedy na takie dziecko przyznaje się to świadczenie.

Zatem rozważyć należało, czy prawidłowa jest zastosowana przez organ wykładnia art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Interpretacja dokonana przez organy obu instancji pozwala uwzględnić dochód uzyskany w 2016 r. jednak jak to wskazuje przepis "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Zatem skoro dochód z 2016r faktycznie nie istnieje w 2017 roku kiedy jest składany wniosek, to nie można go uznać za podstawę i realnie istniejący, co wynika z tego treści tego przepisu i charakteru pomocy społecznej, która jest przyznawana właśnie w okresie kiedy ta pomoc jest niezbędna, a pomoc jest niezbędna gdyż dochodu z 2016r już nie ma. Żaden z orzekających organów nie dokonał wykładni w tym kierunku, kiedy to jest ten moment czasowy - dochodu uzyskiwanego w okresie na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego - stanowiący cezurę ustalania zaistnienia przesłanki kontynuacji uzyskiwanego dochodu przez członka rodziny.

Wobec powyższego podnieść należy, że także na gruncie przedmiotowej sprawy w całości aktualne pozostają rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarte w prawomocnych wyrokach: z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 844/15, jak i z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 779/16., sygn. akt III SA/Kr 142/18.

Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie Sądu nie ulega wątpliwości, że z treści przepisu art. 7 ust. 1 - 3 w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, wynika jednoznacznie, iż przy ustalaniu dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku wychowawczego bierze się pod uwagę w zwykłym trybie zdarzenia prawne mające wpływ na wysokość tego dochodu (utrata bądź uzyskanie dochodu), które miały miejsce nie tylko w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ale przede wszystkim utratę bądź uzyskanie dochodu, które nastąpiły po roku kalendarzowym, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Okoliczności te powinny zostać uwzględnione przy wyliczaniu dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do przedmiotowego zasiłku wychowawczego, z tym jednakże zastrzeżeniem, że uzyskanie dochodu zarówno w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, jak i po roku, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, uwzględnia się, jeżeli "...dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego."

W niniejszej sprawie podstawę negatywnej dla skarżącej decyzji stanowiło ustalenie przez orzekające organy dochodu w roku bazowym 2016, który przekroczył kryterium dochodowe warunkujące przyznanie żądanego świadczenia. Organy jednak niezasadnie uwzględniły składnik dochodu z 2016r, który nie istniał już w 2017r na co słusznie wskazuje skarżąca.

W ocenie Sądu stanowisko organów jest nieprawidłowe. Prawidłowa wykładnia wskazanego powyżej art. 7 ust. 2 i 3 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że przy ustalaniu dochodu w roku bazowym, a także po tym roku, winno się uwzględniać te poszczególne składniki uzyskanego dochodu, jeżeli jest on uzyskiwany w okresie na jaki jest ustalane prawo od świadczenia wychowawczego. Wobec powyższego organy mają uwzględniać realne dochody rodziny , a nie tylko uzyskane w stosunkowo odległym czasie, które nie przekładają się na sytuacje życiowa w momencie odmowy przyznania świadczenia.

Organy, wydając zatem w tej sprawie rozstrzygnięcia dopuściły się nie tylko naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 7 ust. 2 i 3 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ale także z tego powodu naruszenia przepisów postępowania - artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy przez nieustalenie w sposób prawidłowy wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności związanych z elementami wchodzącymi w skład dochodu skarżącej i jej rodziny, mającymi znaczenia na prawo do żądanego przez nią świadczenia.

Skarga musiała zatem wywrzeć zamierzony skutek.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą zatem wziąć pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu i dokonać prawidłowych ustaleń dochodu skarżącej i jej rodziny, w okresie przyznawania świadczenia wychowawczego.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.