Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1798/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. sprawy ze skargi B. M., S. S. i B. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] stwierdzającą nabycie przez Gminę [...] z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości położonej w Z. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Burmistrz Z. wystąpił o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości położonej w Z., stanowiącej działkę gruntu nr [...], o pow. [...] ha, zajętej pod drogę publiczną - ulicę [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] stwierdził nabycie przez Gminę Z. z dniem 1 stycznia 1999 r. - z mocy prawa - własności części nieruchomości położonej w Z. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], o pow. [...] ha, obręb Nr [...], zapisanej w księdze wieczystej Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Z. na rzecz osób fizycznych, zajętej w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną, zaliczoną od dnia 1 stycznia 1999 r. do kategorii dróg gminnych.

Organ uzasadnił, że na podstawie przepisów art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa, za odszkodowaniem, własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Wydanie orzeczenia o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przytoczonego przepisu art. 73 ust. 1 uzależnione jest zatem od łącznego spełnienia w dniu 31 grudnia 1998 r. następujących przesłanek:

- zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną,

- pozostawania nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostek samorządu terytorialnego,

- braku przysługiwania prawa własności nieruchomości Skarbowi Państwa lub jednostkom samorządu terytorialnego.

Wojewoda stwierdził, że ulica [...] w Z. w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła drogę publiczną zaliczoną do kategorii dróg lokalnych miejskich, na podstawie przepisów uchwały [...] z dnia [...] września 1987 r. Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. w sprawie zaliczenia dróg publicznych do kategorii dróg gminnych i lokalnych miejskich (Dziennik Urzędowy Województwa [...] z 1988 r. Nr [...], poz. [...]). Natomiast mocą art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - z dniem 1 stycznia 1999 r., z mocy prawa - ulica ta stała się drogą gminną.

Prawo własności do przedmiotowej nieruchomości, ustalone według jej stanu prawnego na dzień 31 grudnia 1998 r., przysługiwało F. S. i zapisane było w zamkniętej księdze dawnej Z. Tom II karta [...]. Obecnie prawo własności, zgodnie z wpisami w księdze wieczystej Nr [...] zapisane jest na rzecz: S. S., B. M. oraz B. S. - na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny z dnia [...] maja 2014 r., sygn. akt: [...]. Przy czym stan prawny przedmiotowej nieruchomości nie uległ zmianie.

Dodał, że przedmiotowa działka została zajęta pod drogę publiczną - gruntową do dnia 31 grudnia 1998 r., urządzono na niej część pasa drogowego ulicy [...] w Z., która zgodnie z oświadczeniem Burmistrza Z. – L. J. z dnia [...] października 2010 r. była do tej daty we władaniu Gminy Z. Gmina wykonywała prace związane z utrzymaniem niniejszej drogi, m.in. odśnieżaniem oraz bieżącymi remontami nawierzchni, takimi jak: częściowe utwardzanie kruszywem wapiennym, wyrównywanie powierzchni. Również w wypisie z ewidencji gruntów na dzień 31 grudnia 1998 r., prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości w rubryce - rodzaj użytku - wpisano oznaczenie "dr", tj. droga.

Spadkobiercy właściciela nieruchomości w piśmie z dnia 11 listopada 2014 r. - odpowiadając na zapytanie organu odnośnie stanu przedmiotowej nieruchomości do dnia 31 grudnia 1998 r. – stwierdzili, że niestety nie posiadają żadnej wiedzy w tej sprawie.

W kwestii władania ww. drogą przez podmiot publiczny wypowiedzieli się też mieszkańcy ul. [...] - oświadczając w piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r., iż droga ta przed dniem 31 grudnia 1998 r. utrzymywana była przez Urząd Gminy w Z., który ze środków gminnych dokonywał napraw takich jak: wyrównywanie powierzchni, uzupełnianie kruszywem oraz utrzymywanie przejezdności w okresach zimowych.

Fakt zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę, tj. ulicę [...] w Z. potwierdzają bezspornie dokumenty geodezyjne w postaci map, uzyskane z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Z., jak też, m.in. mapy sytuacyjno - wysokościowe dla obszaru ww. działki z lat 1992, 1995, w tym operaty techniczne: L.dz. [...] i [...] oraz mapy zasadnicze założone w roku 1961 i 1994, z których wynika, że działka nr [...] stanowiła na całej swojej długości drogę, tj. jezdnię ziemną skarpy, rów oraz pobocze. Również późniejsze pomiary aktualizacyjne w postaci map, m.in. z 2006 r. potwierdziły aktualność zajęcia powyższej działki nr [...] pod drogę publiczną. Powyższe fakty, na podstawie udostępnionej dokumentacji geodezyjnej bezspornie potwierdza opinia organu nadzoru geodezyjnego i kartograficznego z dnia [...] lutego 2015 r.

Z uwagi na powyższe organ uznał, iż w sprawie spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 73 ust. 1 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r.

Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Infrastruktury i Rozwoju złożyła B. M. podnosząc, że za przedmiotową działkę następcy prawni F. S. powinni otrzymać stosowne odszkodowanie.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r., nr [...].

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołał treść art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.-Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) i stwierdził, że przepis ten ma charakter wywłaszczeniowy. Dotyczy on sytuacji, gdy w dniu 31 grudnia 1998 r. prawo własności było uregulowane na rzecz innych podmiotów prawnych niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, przy istnieniu publicznego władztwa nad nieruchomością. Stosując ten przepis organ bada wyłącznie spełnienie przesłanek w nim wymienionych na dzień 31 grudnia 1998 r.

Odnosząc się do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ odwoławczy podniósł, iż z odpisu z księgi wieczystej Z. Tom II, karta [...] wynika, że właścicielem działki nr [...] był F. S.. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 2014 r., sygn. akt [...] spadek po F. S. na podstawie ustawy nabyli: S. S. , B. M. oraz B. S.. Oznacza to, iż przedmiotowy grunt nie stanowił w ww. dacie własności Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego. Natomiast z księgi wieczystej nr [...] wynika, że prawo własności działki nr [...] nadal jest ujawnione na rzecz ww. osób.

Natomiast rozważając przesłankę zajętości danej nieruchomości pod drogę publiczną, organ przytoczył treść art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 460), obowiązujący w tym brzmieniu w dniu 31 grudnia 1998 r. stwierdzając, że wynika z niego bezspornie, iż nie każda droga spełniająca funkcję ciągu komunikacyjnego może być uznana za drogę publiczną. Aby droga zyskała taki status musi być zaliczona w trybie przewidzianym ustawą o drogach publicznych do jednej z kategorii dróg wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1360/08, z dnia 17 czerwca 2010 r., sygn. II FSK 822/09, z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. II FSK 1037/10, z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 1124/10 oraz wyroki WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 383/08 i z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1732/07, publ. CBOSA).

Na mocy uchwały z dnia [...] września 1987 r., Nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. w sprawie zaliczenia dróg publicznych do kategorii dróg gminnych i lokalnych miejskich ulica [...] została zaliczona do kategorii dróg lokalnych miejskich, a następnie na podstawie art. 103 ust. 2 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. ww. ciąg komunikacyjny uzyskał statut drogi gminnej.

Minister wyjaśnił, że przestrzenny zasięg działania art. 73 ust. 1 ww. ustawy w odniesieniu do zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną determinowany jest możliwością zakwalifikowania danego stanu faktycznego z dnia 31 grudnia 1998 r. do definicji pasa drogowego - art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. 2015, poz. 460 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 1998 r. - jako urządzenia technicznego, stanowiącego zorganizowaną całość funkcjonalną podporządkowaną utrzymaniu i eksploatacji ciągów ruchu pojazdów i pieszych. Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 1998 r. (według którego organ orzekający w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. ma obowiązek ustalić, czy dany grunt zajęty był pod pas drogowy czy też nie), pojęcie drogi utożsamiał z pojęciem pasa drogowego.

O przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną rozstrzyga zatem stan jej urządzenia w dniu 31 grudnia 1998 r., bądź sposób korzystania z niej. W przypadku dróg publicznych od dawna istniejących, granice zajęcia pod drogę odpowiadają granicom jej urządzenia w ramach normatywnie zdefiniowanego pasa drogowego, a więc jezdnie wraz z poboczami, zatokami, ciągami dla pieszych, rowami odwadniającymi i pasem izolacyjnym.

Z pisma [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...] jednoznacznie wynika, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty o charakterze geodezyjnym wskazują, iż działka nr [...] była co najmniej od 1995 r. w całości zajęta pod drogę publiczną w związku z usytuowaniem jej w granicach jezdni zmiennej, skarpy, rowu oraz pobocza, a stan ten nie uległ zmianie - o czym świadczą późniejsze pomiary aktualizacyjne wykonane w 2006 r. (mapy do celów projektowych dla działki nr [...] i dla działki nr [...]).

Na spełnienie analizowanej przesłanki wskazuje również znajdujący się w aktach sprawy wypis z rejestru gruntów sporządzony przez Starostę Z. w dniu [...] stycznia 2011 r. według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. z którego wynika, że działka nr [...] zajęta była pod ulicę [...].

Odnosząc się zaś do przesłanki władania publicznoprawnego Minister Infrastruktury i Rozwoju wyjaśnił, że władanie nieruchomością to dokonywanie określonego rodzaju czynności faktycznych względem nieruchomości, z zakresu prawa publicznego, przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, poprzez swoje jednostki organizacyjne (stationes fisci). Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym dla jej udowodnienia należy wykazać wykonywanie prac związanych, m. in. z utrzymaniem drogi, jej konserwacją modernizacją odśnieżaniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1471/2007, Lex Polonica 1972653). Przy czym do spełnienia omawianej przesłanki nie jest konieczne udowodnienie przez podmiot publicznoprawny posiadania nieruchomości (w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego), a jedynie wykazanie faktycznego władania nią nawet wbrew woli jej właściciela. Ustawodawca nie związał bowiem skutków nabycia własności nieruchomości z mocy prawa z jej posiadaniem, lecz odniósł się do każdego stanu władania cudzą nieruchomością nawet wbrew woli jej właściciela, pod warunkiem, iż nieruchomość nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności publicznej. Na takie rozumienie art. 73 wskazuje także Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 14 marca 2000 r., sygn. akt P. 5/99 (OTK ZU 2000/2, poz. 60). Takie stanowisko zostało też zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt I SA 2398/02, (LEX 159017) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 375/09 (publ. CBOSA).

Minister stanął na stanowisku, że władztwo publicznoprawne dotyczy całego odcinka drogi, a nie poszczególnych działek gruntu. Trudno bowiem uznać, iż istnieje możliwość wykazania dokonywania czynności związanych z utrzymaniem danej drogi publicznej tylko w stosunku do konkretnych działek. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w licznym orzecznictwie sądowoadministracynym (por. np. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 381/12, z dnia 10 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1961/12, z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 601/12, publ.CBOSA).

Wykonywanie faktycznych czynności w odniesieniu do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, związanych z jej utrzymaniem, odbywa się w formach określonych w ustawie o drogach publicznych. Przy czym w przypadku urządzenia drogi na gruncie prywatnym, który to grunt nie został jednocześnie zagospodarowany przez właściciela w sposób uniemożliwiający realizację czynności związanych z zarządem drogi, co wynika bezpośrednio z twierdzeń zawartych w odwołaniu oraz pozostałych akt, istnieje domniemanie, że zarządca drogi wykonywał nad tym gruntem władztwo w formach określonych w ustawie o drogach publicznych (por. wyroki WSA w Warszawie, z dnia 6 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 123/09, z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 163/13, z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 400/13, z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1036/13; publ. CBOSA).

Mając na uwadze powyższe należy uznać, iż zarządca drogi wykonywał cyklicznie czynności faktyczne dotyczące drogi publicznej, w pasie której znajduje się przedmiotowy grunt, w okresie przed rzeczoną datą.

Dlatego też - zdaniem organu odwoławczego - zarządca drogi udowodnił w wystarczającym stopniu spełnienie analizowanej przesłanki. Jednocześnie brak jest dowodów, które mogłyby przesądzać, że podmioty publicznoprawne zostały pozbawione możliwości wykonywania w stosunku do ww. działki czynności zarządczych, podejmowanych w ramach utrzymania ulicy [...].

Skoro zatem na gruncie przedmiotowej sprawy zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki, wynikające z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., Minister Infrastruktury i Rozwoju obowiązany był utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w odwołaniu, a dotyczących kwestii związanych z wypłatą odszkodowania w sprawie niniejszej stwierdził, że kwestia ta nie należy do właściwości organów orzekających na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 31 października 1998 r. i nie może mieć wpływu na postępowanie w sprawie badania przesłanek przejścia konkretnej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli B. M., S. S. i B. S., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i oddalenie wniosku Burmistrza Z. o nabycie objętej postępowaniem nieruchomości lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie prawa materialnego art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.-Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną przez niezasadne uznanie, że spełnione zostały przesłanki wymienione w tym przepisie.

Uzasadniając wniesioną skargę strony wskazały, iż stanowisko Ministra jest błędne, gdyż została spełniona jedynie przesłanka dotycząca nieprzysługiwania własności spornej nieruchomości Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego. Natomiast nie wystąpiły pozostałe dwie przesłanki określone w ww. art. 73 ust 1. Nie udowodniono pozostawania działki nr [...] we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Działka przy ul. [...] – była pasem drogowym a nie drogą publiczną, a pojęcia te nie są tożsame. Jeśli więc działka miała na dzień 31 grudnia 1998 r. status pasa drogowego, to nie można uznać ją za drogę publiczną, a tylko zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną stanowi wypełnienie przesłanki z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 13 października 1998 r.

Ponadto w postępowaniu dowodowym nie zostały wykazane okoliczności pozostawania nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Do wykazania tej przesłanki nie wystarczy bowiem domniemanie władania nieruchomością. Oświadczenia mieszkańców ul. [...] nie są wystarczającym dowodem na to, że samorząd gminny posiadał przymiot władającego sporną nieruchomością - innych zaś dowodów potwierdzających władanie nie przedstawiono.

Odpowiadając na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o jej oddalenie - bowiem zarzuty zawarte w skardze nie mogą prowadzić do zmiany decyzji, gdyż organ odwoławczy nie naruszył regulacji zawartej w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji, wydając zaskarżony akt, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna a zaskarżona decyzja Ministra - jak i utrzymane tą decyzją w mocy orzeczenie - nie naruszają prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju, którą organ utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r. stwierdzającą nabycie przez Gminę Z. z dniem 1 stycznia 1999 r. - z mocy prawa - własności części nieruchomości położonej w Z. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, obręb Nr [...], zajętej w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną, zaliczoną od dnia 1 stycznia 1999 r. do kategorii dróg gminnych.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 ze zm.).

Zgodnie z powołanym przepisem, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Przepis ten określa zatem przesłanki, spełnienie których powoduje nabycie przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości, tj:

1) zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną,

2) władanie nieruchomością przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego w dniu 31 grudnia 1998 r. oraz

3) nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego prawa własności do nieruchomości.

Przy czym przesłanki określone w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość nabycia przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że poza sporem pozostaje, iż działka nr ew. [...] w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła własność następców prawnych F. S. Zatem prawo własności do przedmiotowej nieruchomości przysługiwało osobom fizycznym, a nie Skarbowi Państwa, bądź jednostce samorządu terytorialnego. Oznacza to, że pierwsza z przesłanek określonych w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. została spełniona. Przy czym skarżący nie kwestionują wystąpienia tej przesłanki.

Badając kolejną przesłankę, warunkującą zajście skutku wywłaszczeniowego, tj. kwestię zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że powołana ustawa z dnia 13 października 1998 r. nie zawiera definicji drogi publicznej. W związku z powyższym, należy w tym względzie odnosić się do definicji zawartych w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 260 ze zm.). W rozumieniu art. 1 powołanej ustawy, za drogę publiczną może być uznana droga spełniająca dwa wymienione w tym przepisie warunki. Po pierwsze, musi to być droga zaliczona na podstawie ustawy o drogach publicznych do jednej z kategorii dróg. Po drugie zaś, z drogi tej może korzystać każdy zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w ustawie lub innych przepisach szczególnych.

W niniejszej sprawie na mocy uchwały z dnia [...] września 1987 r. Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. nr [...] w sprawie zaliczenia dróg publicznych do kategorii dróg gminnych i lokalnych miejskich ulica [...] została zaliczona do kategorii dróg lokalnych miejskich. Powyższe stanowi więc o tym, że w dniu 31 grudnia 1998 r. droga oznaczona obecnie nr [...] posiadała status drogi publicznej, a na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r., stała się droga gminną.

W rozpoznawanej sprawie dokumentami potwierdzającymi stan zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną na dzień 31 grudnia 1998 r. są: odpis z księgi wieczystej, wskazujący na sposób korzystania z działki [...] jako drogi już w roku 1919, odpis z mapy zasadniczej założonej w 1961 r. i obrazującej istnienie wskazanej drogi, a także wypis i wyrys z miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Z., zatwierdzonego przez Radę Miejską w Z. uchwałą z dnia [...] września 1992 r. (Dz. Urz. Woj [...] Nr [...], poz. [...] ze zm.) - na dzień 31 grudnia 1998 r. dla działki [...] położonej w Z.

W ocenie Sądu dokumenty te potwierdzają w sposób bezsporny zajętość przedmiotowej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną. Bowiem jak wynika ze wskazanego materiału dowodowego, droga ta istniała od początku poprzedniego stulecia, przez lata sześćdziesiąte oraz dziewięćdziesiąte ubiegłego wieku, stanowiąc dojazd do okolicznych nieruchomości.

W związku z tym, nie budzi wątpliwości Sądu, że została spełniona przesłanka zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r.

W tym miejscu należy odnieść się do zarzutu strony skarżącej, dotyczącego niespełnienia omawianej przesłanki. W ocenie strony sporna działka była pasem drogowym, a nie drogą publiczną, a pojęcia te nie są tożsame. Jeśli więc działka miała na dzień 31 grudnia 1998 r. status pasa drogowego, to nie można uznać jej za drogę publiczną.

Twierdzenia te są jednak chybione.

Po pierwsze wskazać należy, iż na przedmiotowej działce usytuowana była droga publiczna, na co wskazuje materiał dowodowy sprawy, tj. fakt zaliczenia jej uchwałą z dnia [...] września 1987 r. do kategorii dróg gminnych i lokalnych miejskich oraz jej ogólnodostępny charakter. Zatem w sensie normatywnym droga ta istniała wypełniając przesłanki uznania ją za drogę publiczną.

Po drugie wskazana przez skarżących kategoria pasa drogowego służy ustaleniu przestrzennej granicy zajęcia danej nieruchomości pod drogę publiczną. Jest to zatem pojęcie ustawowe, służące do dokonania ustalenia, czy określony faktyczny stan urządzenia drogi w dniu 31 grudnia 1998 r. odpowiada normatywnym granicom zdefiniowanego pasa drogowego, a zatem pozwala to ustalić, jaki konkretnie obszar zajmuje droga urządzona na prywatnym gruncie. Przy czym jest to obszar nie tylko jezdni, ale też poboczy, zatok, ciągów dla pieszych, rowów odwadniających i pasa izolacyjnego. Mówiąc zatem o tym, co dokładnie zaliczymy do pojęcia drogi, w rozumieniu przepisu art. 73 ust. 1, posłużyć się musimy definicją pasa drogowego wskazującą poza drogą sensu stricte także, m.in. rowy odwadniające.

Za całkowicie prawidłowe uznać również należy stanowisko organów, że w niniejszej sprawie została spełniona ostatnia z przesłanek, wymieniona w art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., dotycząca władania gruntem przez jednostkę samorządu terytorialnego w dniu 31 grudnia 1981 r. Dla jej spełnienia istotne jest bowiem jedynie to, aby jednostka samorządu terytorialnego wykonywała faktyczne czynności w doniesieniu do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, związane między innymi, z utrzymaniem jej nawierzchni, zapewnieniem przejezdności, naprawami, remontami. Nie jest zaś istotne posiadanie nieruchomości w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Taką wykładnię, użytego w art. 73 ust. 1 ww. ustawy, zwrotu normatywnego "pozostające we władaniu" konsekwentnie akceptuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2002 r., sygn. akt I SA 1441/00, Lex nr 137831 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 maja 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 375/09, Lex nr 563402). Przy czym, w przypadku urządzenia drogi na gruncie prywatnym, który to grunt nie został jednocześnie zagospodarowany przez właściciela w sposób uniemożliwiający realizację czynności związanych z zarządem drogi (np. poprzez jego ogrodzenie) istnieje domniemanie, że zarządca drogi wykonywał nad nią władztwo w formach określonych w ustawie o drogach publicznych. Wykonywanie przez zarządcę drogi czynności potwierdzających publicznoprawne władanie nieruchomością - w realiach niniejszej sprawy - potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia Burmistrza Gminy Z. z dnia 1 października 2010 r. o tym, że działka nr [...] w dniu 31 grudnia 1998 r była drogą publiczną oraz, iż przed 31 grudnia 1998 r. znajdowała się we władaniu Gminy [...], która wykonywała prace związane z jej utrzymaniem, m.in. z odśnieżaniem, bieżącymi remontami. Co więcej oświadczenia te zostały potwierdzone przez mieszkańców nieruchomości znajdujących się przy ul. [...] w piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. Jednocześnie właściciele nieruchomości nie mogli w latach dziewięćdziesiątych sprawować nad nią władztwa, bowiem - jak wskazali w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r.- w tym czasie nie wiedzieli nawet, że grunt ten stanowi ich własność.

Z powyższego wynika zatem niezbicie, iż zarządca drogi wykonywał czynności jakie należą do tego podmiotu, a wynikające z art. 20 ust. 5 ustawy o drogach publicznych, zaś działka nie znajdowała się we władaniu właścicieli. Przy czym nie ulega wątpliwości, że to podmiot publiczny, a nie były właściciel nieruchomości, był odpowiedzialny i zobowiązany - w myśl ustawy o drogach publicznych - za prawidłowe utrzymywanie drogi. Mając powyższe na względzie, uznać należy, że w niniejszej sprawie zostało wykazane, iż działka nr ew. [...] znajdowała się w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu publicznoprawnym.

Skoro zatem przedmiotowa działka, stanowiąca w dniu 31 grudnia 1989 r. własność osób fizycznych, zajęta była w tej dacie pod drogę publiczną, która z dniem 1 stycznia 1999 r. uzyskała kategorię drogi gminnej i pozostawała we władaniu publicznoprawnym, to stosownie do art. 73 ust. 1 powołanej ustawy z 13 października 1998 r. stała się ona z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością gminy, na obszarze której jest położona.

Natomiast podniesiona w uzupełnieniu odwołania od decyzji organu I instancji kwestia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość wykracza poza przedmiot niniejszej sprawy i z tego powodu nie mogła być przedmiotem oceny ani organu administracji ani też Sądu. W niniejszej sprawie Sąd kontrolował bowiem wyłącznie prawidłowość stanowiska organu, co do zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 73 ust. 1 ww. ustawy z 13 października 1998 r.

Podsumowując Sąd uznał, że organy obu instancji wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz w sposób prawidłowy dokonały oceny wystąpienia przesłanek określonych w powołanym art. 73 ust.1. Szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu, uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 kpa - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.