Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1884/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Łukasz Trochym Protokolant referent stażysta Agnieszka Kołtuniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2013 r. Wojewoda [...] odmówił H. T. M. oraz D. M. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez A. M. poza obecnymi granicami RP, w miejscowości [...], gmina [...], woj. [...], z uwagi na brak przedłożenia do akt sprawy dwóch operatów szacunkowych, określających wartość nieruchomości pozostawionej w [...] oraz nieruchomości nabytej od Skarbu Państwa w [...], przy ul. [...]. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby ww. decyzja została zaskarżona.

Następnie przy piśmie z 20 marca 2013 roku H. M. (skarżąca) wskazała, że ubiega się o rekompensatę za mienie pozostawione przez jej matkę w miejscowości [...]. Przy piśmie z 20 maja 2013 roku skarżąca do akt przedłożyła oświadczenia z 29 kwietnia 2013 roku świadków V. K. oraz V. J., które oświadczyły, że w skład nieruchomości pozostawionej przez W. M. w miejscowości [...] ([...]) wchodziły: ziemia orna 10 ha, sad owocowy 0,5 ha, las 10,20 ha, staw oraz cegielnia.

Wnioskiem z 18 czerwca 2013 roku Skarżąca wniosła o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w miejscowości [...], woj. [...], którego właścicielem była W. M.

Decyzją z [...] maja 2014 roku Wojewoda [...] (Wojewoda) odmówił skarżącej prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez W. M. poza obecnymi granicami RP, w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...].

Zdaniem organu prowadzącego postępowanie do czasu złożenia wniosku w dniu 18 czerwca 2013 roku skarżąca nie wskazywała, że istniały dwa odrębne majątki, tj. w [...] należący do W. M. oraz w [...], którego właścicielem był A. M. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ administracyjny wskazał, że dzień 31 grudnia 2008 roku był ostatecznym terminem do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a wniosek złożony po tym terminie nie może zostać rozpatrzony merytorycznie. Organ przyjął, że wniosek z dnia 23 lipca 1992 r. obejmował jedynie nieruchomość pozostawioną w miejscowości [...]. W związku z tym, że do dnia 31 grudnia 2008 roku skarżąca nie rozszerzyła swojego wniosku o nieruchomości pozostawione w miejscowości [...], utraciła możliwość skutecznego domagania się rekompensaty za inne nieruchomości.

Minister Skarbu Państwa, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z [...] czerwca 2014 roku utrzymał w mocy decyzję Wojewody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2569/14, oddalił skargę skarżącej na decyzję z [...] czerwca 2014 roku. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 czerwca 2017 roku, sygn. akt I OSK 1721/15, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2014 r. i poprzedzającą ją decyzję Wojewody.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał że pismo z18 czerwca 2013 r. nie jest nowym wnioskiem, lecz precyzuje wniosek jeszcze z 23 lipca 1992 r. o "ekwiwalent za pozostawione mienie na terenach [...], obecnie [...] ", co obejmować może żądaniem rekompensatę zarówno w odniesieniu do folwarku [...], jak i [...], zwłaszcza przy sformułowanym w tym piśmie zastrzeżeniu, że "majątek pozostawiony na [...] stanowił własność mojej matki W. M.". Przy tym opis majątku we wniosku z 23 lipca 1992 r. nie jest, jak słusznie zauważył pełnomocnik skarżącej w oparciu o dowody znajdujące się w aktach, w pełni tożsamy z majątkiem [...]. Pisma z 23 listopada 1998 r. oraz podania z dnia 23 października 2008 r. nie należy uznawać w tej perspektywie za zawężenie zakresu wniosku, lecz dookreślenie jego części, ewentualnie skorzystanie z prawa do czynnego udziału strony w wyjaśnieniu sprawy. Dostatecznego sprecyzowania wniosku nie stanowiło także oświadczenie zawarte we wniosku z 7 lutego 2011 r., skoro strona wskazała, że ubiega się o rekompensatę za mienie pozostawione w miejscowości [...] folwark [...], gdyż [...] i [...] to niekoniecznie tożsame lokalizacje, a co będzie dopiero przedmiotem dalszych wyjaśnień organu.

Końcowo NSA podniósł, że ponownie rozpatrując sprawę organ zastosuje się do przedstawionej wyżej oceny prawnej i przeprowadzi wnikliwe postępowanie wyjaśniające, dokładnie ustalając stan faktyczny sprawy zgodnie z art. 7 in principio k.p.a. W przypadku potwierdzenia, że folwarki [...] i [...], do których odnosi się wniosek H. M., mają odrębne desygnaty, organ ustosunkuje się do oświadczeń V. J. i M. K. z 31 stycznia 2014 r. Organ rozważy również zasadność, podniesionego w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej kasacyjnie z dnia 5 czerwca 2017 r., zwrócenia się do odpowiednich instytucji [...], w tym archiwów, w kwestii istnienia ksiąg wieczystych (hipotecznych) czy innych ewidencji, względnie zbiorów dokumentów, na okoliczność: ustalenia, czy folwark w miejscowości [...], stanowił ten sam majątek co folwark [...]; położenie tych folwarków; ustalenia składników majątku [...], której właścicielem miała być matka skarżącej; ustalenia składników majątku w miejscowości [...], której właścicielem był ojciec skarżącej, za który to majątek otrzymał ekwiwalent.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda decyzją z [...] lutego 2019 roku, odmówił skarżącej, L. M., K. M. i D. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców W. M., tj. A. M. i skarżącą, nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w m. [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...].

Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał art. 7 ust. 2 w związku z art. 2, art. 5 ust. 3 pkt 4, artl 6 ust. 1 i 2 art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej "ustawa z 8 lipca 2005 roku").

Wojewoda wyjaśnił, że strony postępowania nie przedłożyły wiarygodnych dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości na dawnych kresach wschodnich jak również nie przedstawiły dowodu z oświadczeń co najmniej dwóch świadków spełniających wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 roku, które mogłyby wobec braku dokumentów potwierdzać pozostawienie nieruchomości z przyczyn związanych z wojną oraz ich rodzaj i powierzchnię.

Odnosząc się do przedstawionych przez skarżącą oświadczeń świadków Wojewoda wyjaśnił, że nie spełniają one wymogu formy przewidzianej ustawą, a nadto każdy ze świadków podaje w swoich oświadczeniach identyczne powierzchnie poszczególnych gruntów i zabudowań. Tym samym w ocenie Wojewody oświadczenia świadków V. J., V. K. i M. K. są niewiarygodne w perspektywie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy.

Wobec nieprzedstawienia dokumentów potwierdzających tytułu prawny do nieruchomości zastosowanie musiał znaleźć art. 7 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister) decyzją z [...] lipca 2019 roku utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że jakkolwiek organ I instancji nie ustosunkował się jednoznacznie do podniesionej przez Naczelny Sąd Administracyjny kwestii czy folwark [...] i [...] mają ten sam desygnat to wydając w sprawie decyzję merytoryczną skłonił się do tezy, że [...] i [...] to dwa odrębne majątki. Minister podzielił to stanowisko, uznając, że folwark w [...] był odrębnym majątkiem od folwarku w [...], a tym samym organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasady powagi rzeczy osądzonej (w odniesieniu do folwarku w [...] Wojewoda [...] wydał decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty).

Minister wskazał następnie, że w przedmiotowej sprawie istotnym było przede wszystkim ustalenie czy W. M. była właścicielką nieruchomości położonej w m. [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...]. Organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek wskazanych w dyspozycji art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 roku Jedną z tych przesłanek jest przysługiwanie prawa własności nieruchomości, w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wyjaśnił Minister, w przedmiotowej sprawie, pomimo licznych działań mających na celu odnalezienie dokumentów z których wynikałoby, że W. M. legitymowała się tytułem własności do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - nie udało się pozyskać stosownych dowodów na powyższą okoliczność.

Kserokopia tłumaczenia wyciągu z księgi wieczystej [...] Archiwum Notarialnego dla powiatu [...] za rok 1914 jedynie uprawdopodobnia, że matka W. M. była właścicielką na początku XX wieku nieruchomości w miejscowości [...] lub [...]. Natomiast brak jest dowodów na własność ww. nieruchomości w okresie wybuchu II wojny światowej, w tym dokumentów, które potwierdzałyby ewentualne przeniesienie własności ww. nieruchomości z K. G. na jej córkę W. M.

Organ dokonał analizy przedłożonych w toku postępowania oświadczeń: z 29 kwietnia 2013 roku – V. J., z 29 kwietnia 2013 roku – V. K., z 20 sierpnia 2013 roku – V. K., z 20 sierpnia 2013 roku – V. J., z dnia 31 stycznia 2014 roku – V. J., z 31 stycznia 2014 roku – M. K. i wyjaśnił, że zostały one złożone z podpisami poświadczonymi przez konsula w Ambasadzie Rzeczypospolitej w [...]. Stwierdził, że oświadczenia świadków nie zostały złożone przed konsulem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, gdyż konsul potwierdził jedynie własnoręczność podpisów tych świadków. Aby oświadczenia te spełniły ustawowo określone wymogi, świadkowie winni w obecności konsula wskazać, jakie posiadają informacje na temat nieruchomości położonej w miejscowości [...], a następnie konsul winien sam spisać słowa świadków i potwierdzić, że oświadczenia faktycznie złożono przed nim.

Odnosząc się do oświadczeń złożonych przez H. B. w 6 stycznia 1992 roku i M. Ż. 13 stycznia 1992 roku Minister uznał, że one także nie spełniają wymogów formalnych wynikających z art. 6 ust 5 ustawy z 8 lipca 2005 roku, gdyż nie zostały złożone osobiście przed notariuszem a świadkowie nie zostali pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Organ odwoławczy uznał również że protokół przesłuchania świadka W. D. z 29 grudnia 1964 roku przeprowadzony przez referenta ZST A. Ś. nie spełniał wymogów formalnych, gdyż w protokole nie ma informacji czy W. D. jest osobą bliską wobec A. M. w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r. poz. 2147, z późn. zm.), czy zamieszkiwał w miejscowości w której znajdowała się nieruchomość pozostawiona lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie ma oznaczenia organu przed którym doszło do przesłuchania.

W konsekwencji, w związku z tym, że znajdujące się w aktach oświadczenia, nie zostały sformułowane w sposób odpowiadający wymogom ustawy z 8 lipca 2005 roku, Minister uznał, że nie mogą stanowić dowodu na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Odnosząc się do wniosku skarżącej z 17 kwietnia 2019 roku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka, tj. M. P. na okoliczność formy złożonych oświadczeń przez świadków M. K. 31 stycznia 2014 roku, V. K. 29 kwietnia 2013 roku i 20 sierpnia 2014 roku oraz V. J. 29 kwietnia 2013 roku i 20 sierpnia 2014 roku oraz okoliczności towarzyszących składaniu tychże oświadczeń organ odwoławczy, biorąc pod uwagę tezę dowodową przedstawioną przez skarżącą, uznał że brak jest podstaw do przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka przeciwko osnowie dokumentu, tym bardziej, że M. P. jest córką H. M., a dokumenty przeciwko którym miałaby zeznawać zawierają pieczęć, z której jednoznacznie wynika, że konsul jedynie potwierdził podpis.

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że W. M. nie opuściła byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bowiem zmarła w dniu [...] sierpnia 1943 r. w [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister podkreślił, że spełnienie warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych ma zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez wnioskodawców prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 roku, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.

Podsumowując Minister stwierdził, iż organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił skarżącej, L. M., K. M. i D. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców W. M. tj. A. M. i skarżącą nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w m. [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...].

Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżąca wniosła na nią skargę do tutejszego sądu zarzucając jej :

I. Naruszenie przepisów postępowania, to jest :

1. art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego i stwierdzenie, że skarżąca nie udowodniła, iż jej matka W. M. była przedwojenną właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], woj. [...], które to ustalanie były skutkiem dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w szczególności:

(i) błędną ocenę oświadczeń świadków: M. K. z dnia 31 stycznia 2014 roku, V. K. z dnia 29 kwietnia 2013 oraz V. J. z 29 kwietnia 2013 i 31 stycznia 2014 roku złożonych w trybie art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 roku, jako niespełniających odpowiedniej formy,

(ii) błędną ocenę oświadczeń świadków H. B. z 6 stycznia 1992 roku oraz M. Ż. z 13 stycznia 1992 roku z których wynika, że majątek w [...] gmina [...] powiat [...] ([...]) stanowił odrębny majątek matki skarżącej W. M., w sytuacji, gdy opisany przez tych świadków majątek [...] różni się od majątku [...], za które otrzymał rekompensatę ojciec skarżącej (m.in. młyn wodny, zniszczone zabudowania gospodarskie),

(iii) pominięcie faktu, iż z chwilą śmierci przedwojennej właścicielki mienia W. M., która nastąpiła [...] sierpnia 1943 roku, własność do nieruchomości przeszła na jej spadkobierców, w tym na córkę - skarżącą H. M. w [...] części, co potwierdził Sąd Rejonowy w [...] z [...] grudnia 2001 roku, sygn. akt: II Ns 1781/01 (w którym Sąd uwzględnił nieruchomości nabyte przez W. M. przez zawarciem małżeństwa, w tym będące przedmiotem niniejszej sprawy zabużańskiej); skarżąca opuściła Kresy Wschodnie w 1945 roku spełniając tym samym przesłankę opuszczenia nieruchomości,

co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji organu I instancji;

2. art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania M. P., który to wniosek zgłoszony został organowi II instancji w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 17 kwietnia 2019 roku, w sytuacji, gdy:

(i) M. P. była naocznym świadkiem składania oświadczeń przez świadków [...] w polskiej placówce dyplomatycznej w [...],

(ii) przedmiotem przesłuchania M. P. miałaby być okoliczność mające znaczenie dla sprawy, tj. forma i okoliczności towarzyszące składaniu oświadczeń przez świadków litewskich: M. K., V. K. oraz V. J. w polskiej placówce dyplomatycznej w [...],

(iii) wbrew ustaleniom organu II instancji, z pisma Ambasady RP w [...] z dnia 05 czerwca 2019 roku nie wynika w sposób jednoznaczny jaka była forma złożonych przez świadków [...] oświadczeń,

(iv) pismo Ambasady RP w [...] z 5 czerwca 2019 roku zostało podpisane przez Pana Konsula M. Z. - osobę nieuczestniczącą w akcie odbioru oświadczeń od świadków [...]; oświadczenia świadków [...] odebrane zostały przez konsulów: Ł. K. oraz A. Ś.;

a w konsekwencji wyzbycie się przez organ dowodu wbrew nakazowi z art. 75 § 1 k.p.a. zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem; w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny;

3. art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną (a nie swobodną) ocenę materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne uznanie, że wcześniejsze postępowanie, prowadzone z wniosku ojca skarżącej – A. M. dotyczyło "zapewne ewentualnego majątku matki W. M.", w sytuacji gdy opis majątku matki W. M. w pierwotnym wniosku skarżącej z 23 lipca 1992 roku, w zakresie gruntu ("20,2 ha ziemi, w tym ziemi ornej 10 ha, lasu 10,2 ha") jest tożsamy z opisanym przez świadków: H. B. (oświadczenie z 6 stycznia 1992 roku), M. Ż. (oświadczenie z 13 stycznia 1992 roku) majątkiem matki skarżącej W. M., natomiast nie jest tożsamy z majątkiem [...]. którego właścicielem był ojciec skarżącej A. M., o czym świadczy dokument urzędowy zat. Opis Mienia sporządzony przez Pełnomocnika Rejonowego dla ewakuacji, z którego to dokumentu wynika, że w skład majątku [...] wchodził m.in. młyn wodny, a zabudowania gospodarskie były zniszczone;

4. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów oraz złożenia dodatkowych wniosków dowodowych przed wydaniem zaskarżonej decyzji, a w szczególności odniesienia się do dokumentu Ambasady RP w [...] z 5 czerwca 2019 roku, w której Ambasada udziela odpowiedzi MSWiA w kwestii formy złożonych oświadczeń przez świadków: M. K., V. K. oraz V. J., o którym to dokumencie skarżąca dowiedziała się dopiero z zaskarżonej decyzji, a z treścią pisma Ambasady RP w [...] zapoznała się po raz pierwszy w dniu 26 lipca 2019 roku, a zatem już po otrzymaniu zaskarżonej decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do uniemożliwienia skarżącej wypowiedzenia się wobec treści dokumentu Ambasady RP w [...] i złożenia w postępowaniu administracyjnym oświadczenia M. P. - naocznego świadka składanych oświadczeń przez ww. świadków [...],

5. zasady wynikającej z art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez przekazanie skarżącej przez pracownika merytorycznego Wojewody [...] na możliwość wykorzystania gotowego formularza oświadczenia świadka ze strony internetowej Urzędu Wojewódzkiego, a następnie zakwestionowanie formy oświadczeń świadków [...] dopiero po 5 latach od ich przedłożenia organowi, co stoi w sprzeczności z zasadą wzbudzania zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasadą informowania (art. 9 k.p.a.), a także konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP);

6. zasady wynikającej z art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny prawnej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty, przy braku jednoznacznych przesłanek negatywnych, które to stanowisko stoi w rażącej sprzeczności z wykształconą w prawie administracyjnym zasadą :"in dubioiis benigniora" zgodnie z którą w sytuacjach dwuznacznych należy przyjąć pogląd bardziej korzystny dla stron, oraz zasadą "in dubio pro reo" zgodnie z którą, wszelkie wątpliwości prawne należy rozstrzygać na korzyść strony, w szczególności w sprawach zabużańskich, w których ścisłe udowodnienie danego faktu jest szczególnie utrudnione, albowiem większość dokumentacji z okresu około wojennego nie została zachowana, a zgodnie z art. 7 k.p.a. organy obowiązane są zawsze załatwiać sprawy "mając na względzie słuszny interes strony";

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

1. art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 roku poprzez jego błędną wykładnię, wbrew literalnemu brzmieniu tegoż przepisu, w konsekwencji sprowadzającą się do uznania, że oświadczenia świadków, w tym: M. K. z dnia 31 stycznia 2014 roku, Y. K. z dnia 29 kwietnia 2013 oraz V. J. z 29 kwietnia 2013 i 31 stycznia 2014 roku nie spełniają wymogów formalnych, w sytuacji gdy zgodnie z brzemieniem w/w przepisu w przypadku braku dokumentów o których mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 roku (tj. urzędowy opis mienia, orzeczenie PUR- u, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty z archiwów zagranicznych), dowodami o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej (tj. które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości) mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: (i) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej, (ii) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147, z późn. zm., dalej "ustawa o gospodarce nieruchomościami") - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty;

2. art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1-2 ustawy z 8 lipca 2005 roku poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do stwierdzenia, że skoro W. M. nie opuściła byłego terytorium RP to nie spełniła jednej z przesłanek wymienionych w art. 1 ust. 1-2 ustawy zabużańskiej, w sytuacji, gdy w momencie śmierci W. M. w dniu [...] sierpnia 1943 roku, prawo własności do nieruchomości przeszło w ramach dziedziczenia na jej córkę - skarżącą H. M. w 6/7 części i to skarżącej przysługuje status właściciela pozostawionych nieruchomości, co potwierdził Minister Administracji i Cyfryzacji w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2014 roku znak: [...] rozstrzygającym spór o właściwość między Wojewodą [...], a Wojewodą [...] (postanowienie w aktach sprawy), który w ww. postanowieniu ustalił wprost, że:

"W świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) za byłego właściciela nie można uznać W. M., ale jej następców prawnych – H. M. i A. M.", co w konsekwencji doprowadziło organy do błędnego zastosowania przywołanych przepisów w stosunku do W. M., zamiast do skarżącej H. M. jako byłej współwłaścicielki nieruchomości zabużańskich;

3. art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 roku poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca nie spełnia przesłanek uznania ją za osobę uprawnioną do rekompensaty, podczas gdy należycie oceniony materiał dowodowy w sprawie oraz prawidłowo interpretowane i zastosowane przepisy ustawy zabużańskiej potwierdzają, że przysługuje jej uprawnie do "rekompensaty zabużańskiej" albowiem (i) posiada status byłego właściciela, który w dniu 1 września 1939 roku był obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów, (ii) opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej, a także (iii) posiada obywatelstwo polskie.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody i zasądzenie od Ministra zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.

Skarżąca na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a wniosła również o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci oświadczenia M. P. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym z dnia 12 sierpnia 2019 roku na okoliczność formy złożonych oświadczeń przez świadków [...]: M. K. z dnia 31 stycznia 2014 roku, V. K. z dnia 29 kwietnia 2013 oraz V. J. z 29 kwietnia 2013 i 31 stycznia 2014 roku oraz okolicznościom towarzyszącym składaniu oświadczeń.

W uzasadnieniu skargi rozwinięte zostały zarzuty w niej podniesione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności należy się odnieść do kwestii czy majątek położony w [...] był majątkiem innym niż majątek pozostawiony przez ojca skarżącej w miejscowości [...], co do którego postępowanie zakończyło się decyzją z [...] lipca 2013 r. Skarżąca zarzucała w skardze wadliwe ustalenie przez organy, że majątek w [...] jest tożsamy z majątkiem w [...], podnosząc w tym zakresie zarzuty naruszenia prawa procesowego objęte punktem I.1.ii, i I.3. petitum skargi.

Zarzuty te są niezasadne.

Organ drugiej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wprost wskazał, że [...] i [...] to dwa odrębne majątki (str. 9 uzasadnienia decyzji Ministra). Wyjaśnił również, ze stanowisko takie wynika również z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji. Oznacza to, że, okoliczność, że [...] i [...] to dwa odrębne majątki przyjęta została za podstawę orzekania przez organy obu instancji, zgodnie ze stanowiskiem skarżącej.

Kolejna grupa zarzutów dotyczyła wadliwego uznania, że skoro W. M. nie opuściła byłego terytorium RP to nie spełniła jednej z ustawowych przesłanek przyznania prawa do rekompensaty.

Zarzut ten jest uzasadniony. Okolicznością niesporną jest, że matka skarżącej zmarła w 1943 r. Spadek po niej nabyła m.in. skarżąca, która powróciła do Polski po 1945 r. Oznacza to, że za osobę, która pozostawiła majątek winna być uznana skarżąca. Sąd zwraca uwagę w tym miejscu, że zarówno w sentencji organu pierwszej jak i drugiej instancji wskazano że sprawa dotyczyła rekompensaty za mienie pozostawione przez spadkobierców W. M. to jest A. M. i H. M.

Uchybienie to pozostaje jednak bez wpływu na wynik spraw. Sąd podzielił bowiem ustalenia faktyczne organów obu instancji zgodnie z którymi skarżąca nie wykazała w toku postępowania by jej matka była właścicielką folwarku w [...]. Skoro nie zostało wykazane by W. M. była rzeczywiście właścicielką majątku w [...], to jej spadkobiercy, którzy po II wojnie światowej powrócili na terytorium obecnego państwa polskiego nie mogli zostać uznani za osoby, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Główny spór w sprawie dotyczył kwestii, czy złożone do akt oświadczenia świadków spełniają wymagania formalne wynikające z art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 roku.

Sąd podziela przedstawioną przez Ministra wykładnię art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 roku dotyczącą formy, w jakiej powinno być złożone oświadczenie świadka.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego panuje pogląd, że strony postępowań o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą udowodnić fakt pozostawienia mienia tylko na podstawie dowodów z art. 6 ust. 4 ustawy, a w przypadku ich braku, tylko na podstawie oświadczeń co najmniej dwóch świadków, spełniających wszystkie wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny stoi bowiem na stanowisku, że skoro strony tych spraw mogą udowodnić fakt pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP, także na podstawie co najmniej oświadczeń dwóch świadków, to do oceny dowodów własności mienia nieruchomego w postaci osobowych środków dowodowych należy podchodzić rygorystycznie, jeżeli chodzi o ocenę zachowania wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymogów mogą służyć co najwyżej jako dowód uzupełniający w celu wykazania powierzchni i rodzaju pozostawionego mienia (por. np. wyroki NSA wydane w sprawach o sygn. akt: I OSK 371/13, I OSK 486/13, I OSK 1787/13, I OSK 2407/13, I OSK 340/14). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd.

Oceniając z tej perspektywy zgromadzone w niniejszej sprawie oświadczenia świadków Sąd podziela stanowisko Ministra, że skarżąca w toku sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie przedłożyli oświadczeń co najmniej dwóch świadków spełniających wszystkie formalne wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 roku, które winny zostać ocenione w zakresie ich wiarygodności na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego w miejscowości [...].

Art. 6 ustawy reguluje szczególną procedurę w sprawie o przyznanie prawa do rekompensaty. Ustawa wymaga, aby do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dołączyć szereg dokumentów, w tym dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy). Jeżeli brak tego rodzaju dokumentów, to dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. zstępnymi, wstępnymi, rodzeństwem, dziećmi rodzeństwa, małżonkiem, osobą przysposabiającą i przysposobioną oraz osobą, która pozostaje faktycznie we wspólnym pożyciu; - w stosunku do właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy).

Wysokie wymogi stawiane oświadczeniom dwóch świadków wynikają z tego, że ustawa w sposób uprzywilejowany, w stosunku do innych spraw z zakresu nieruchomości, nie wymaga bezwzględnie od wnioskodawców wykazania tytułu prawnego do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP poprzez złożenie stosownego dokumentu (np. umowy cywilnoprawnej, prawomocnego orzeczenia sądowego, ostatecznego indywidualnego aktu administracyjnego, zaświadczenia, odpisu z księgi wieczystej). Wynika to z uwzględnienia przez ustawodawcę realiów w jakich właściciele albo ich spadkobiercy opuszczali byłe terytorium RP oraz upływu czasu jaki minął od tych wydarzeń.

Sąd zwraca uwagę, że złożenie oświadczenia przez świadka przed notariuszem, spisane (sporządzone) w formie protokołu (art. 79 pkt 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, Dz. U z 2017 r. poz. 2291 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą o notariacie" oraz złożenie oświadczenia przez świadka (samodzielnie sporządzonego) z potwierdzonym notarialnie podpisem w formie poświadczenia notarialnego (art. 79 pkt 2 w zw. art. 96 pkt 1 ustawy o notariacie), nie odnoszą się do tej samej czynności notarialnej.

Trzeba wskazać, że ustawa z 8 lipca 2005 roku wyraźnie rozróżnia dowód w postaci oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie (art. 3), od dowodu w postaci oświadczenia złożonego przed notariuszem (art. 6 ust. 5).

Z art. 6 ust. 5 ustawy wynika, że oświadczeniu świadka należy nadać formę notarialną. Zatem ma ono mieć charakter tzw. czynności notarialnej (art. 1 § 1 ustawz o notariacie). Oświadczenia tego typu winny być składane w obecności notariusza, zasadniczo w kancelarii notarialnej (art. 1 § 2, art. 3 ustawy o notariacie). Notariusz musi zadbać, aby oświadczenie to było złożone zgodnie z prawem. Wówczas ma walor dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 ustawy o notariacie).

Nie można pominąć tego, że notariusz odbierający oświadczenie w formie czynności notarialnej protokołowanej ocenia np., czy świadek zrozumiał pouczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oraz czy świadek jest zdolny do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń (art. 82 pkt 1 k.p.a.). Informację w tym zakresie notariusz winien zamieścić w treści spisanego protokołu przyjęcia oświadczenia świadka. Jeżeli te wymogi nie zostaną spełnione notariusz odmawia dokonania czynności notarialnej (art. 81 ustawy o notariacie). Tych okoliczności notariusz nie bada poświadczając jedynie własnoręczność podpisu osoby składającej oświadczenie określonej treści.

Sąd zwraca uwagę, że oświadczenie świadka składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed organem prowadzącym postępowanie także winno przybrać formę protokołu sporządzonego przez pracownika organu (art. 67 § 1 i 2 pkt 2 k.p.a.).

Te same zasady dotyczyły oświadczeń świadków składanych przed konsulem. Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 389 z późn. zm., dalej "prawo konsularne z 1984 roku"), obowiązującej w dacie składania oświadczeń przez świadków M. K., V. K. oraz V. J. konsul wykonuje czynności notarialne, a w szczególności przyjmuje oświadczenia. W ust. 5 cytowanego artykułu wskazano, że do czynności konsula, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy prawa o notariacie. Czynności te mają taką samą moc jak czynności wykonane przez notariusza w Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd podkreśla w tym miejscu, że również ustawa o funkcjach konsulów rozróżniała czynności polegające na odebraniu przez konsula oświadczenia i czynności polegające na poświadczeniu podpisu.

Wobec tego oświadczenia, zaopatrzone jedynie w poświadczenie podpisu sporządzone przez konsula, nie spełniają wymogu, co do formy ich sporządzenia, wynikającej z art. 6 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 roku. Ta sama uwaga dotyczy oświadczeń złożonych przez świadków H. B. z 6 stycznia 1992 roku oraz M. Ż. z 13 stycznia 1992 roku. Również te oświadczenia nie odpowiadają formie przewidzianej przez ustawę z 8 lipca 2005 roku.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że organ drugiej instancji postąpił prawidłowo nie przeprowadzając dowodu z zeznań córki Skarżącej, M. P. na okoliczność formy i okoliczności towarzyszących składaniu oświadczeń przez świadków [...]: M. K., V. K. oraz V. J. w polskiej placówce dyplomatycznej w [...]. Dowód ten zmierzałby bowiem w istocie do obejścia prawa, to jest do wykazania za pomocą zeznania świadka i to będącego osobą bliską w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o gospodarce nieruchomościami okoliczności, które powinny być wykazane dokumentem sporządzonym w określonej formie. Prowadziłoby to w konsekwencji do obejścia wymogów przewidzianych ustawą z 8 lipca 2005 roku dla wykazania prawa własności nieruchomości.

Sąd wyjaśnia również w tym miejscu, że dowód z załączonego do skargi oświadczenia M. P. nie mógł być przeprowadzony przez sąd z uwagi na treść art. 106 § 3 p.p.s.a. Przepis ten pozwala wyłącznie na dopuszczenie dowodu z dokumentu. Załączone do skargi oświadczenie uznać należy w istocie za zeznanie świadka a przeprowadzenie takiego dowodu przez sąd administracyjny nie jest dopuszczalne.

Sąd wskazuje końcowo, że z uwagi na powyższe okoliczności za niezasadny uznać należało również zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do treści pisma Ambasady RP w [...] z 5 czerwca 2019 r. Argumenty podnoszone przez skarżącą w skardze nie mogą wpłynąć na uchylenie ustawowego wymogu dotyczącego formy w jakiej powinny być złożone oświadczenia świadków.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że organ pierwszej instancji zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku NSA odniósł się do oświadczeń świadków V. J., V. K. i M. K.. Wojewoda uznał oświadczenia te za niewiarygodne wyjaśniając, że każdy ze świadków podaje w swoich identyczne powierzchnie poszczególnych gruntów i zabudowań.

Sąd powyższą ocenę złożonych do akt sprawy oświadczeń w pełni podziela.

W aktach znajdując się datowane na 24 kwietnia i 20 sierpnia 2013 r. oświadczenia V. K. i V. J. Pierwsza z pań w dacie składania oświadczenia miała 84 lata, druga - 95 lat. Oświadczenia złożone 24 kwietnia 2013 r. mają formę częściowo drukowaną, częściowo wypełnione są pismem ręcznym, przy czym opis pozostawionego mienia w obu oświadczeniach jest identyczny. Jedyna różnica polega na tym, że w oświadczeniu V. J. mowa jest o stawie z rybami, w oświadczeniu V. K. - o stawie zarybionym. Pismo ręczne, którym wypełnione są oświadczenia w zakresie opisu mienia różni się znacznie od złożonych pod oświadczeniami podpisów.

Oświadczenia z 20 sierpnia 2013 r. również są identyczne w brzmieniu. Sporządzone zostały pismem maszynowym, pozostawiono w nich jedynie wolne miejsce do określonych danych takich jak daty do której osoba podpisująca oświadczenie zamieszkiwała w miejscowości (której dane również miały być wpisane), dane dotyczące powierzchni stawu, cegielni, domu (szczegółowo opisanych pismem maszynowym) spichlerza z rampą, drewnianej obory i stajni, dużej drewnianej stodoły i stajni oraz dwóch czworaków drewnianych.

Do akt złożono również oświadczenia datowane na 31 stycznia 2014 r. podpisane przez V. J. i M. K. (która w dacie jego złożenia miała 93 lata). Te oświadczenia również wypełnione są częściowo pismem ręcznym różniącym się od złożonych pod nimi podpisów i zawierają szczegółowe informacje dotyczące systemu majątkowego jaki obowiązywał małżonków M., to jest która z nieruchomości pozostawionych poza granicami obecnego państwa polskiego stanowiła własność którego z małżonków, z jednoczesnym podkreśleniem, że majątek w H. ([...]) stanowił odrębną własność W. M. V. J. wyjaśniła, że W. M. otrzymała ten folwark przed zawarciem małżeństwa od swoich rodziców, natomiast M. K. wskazała, że "folwark [...] W. i folwark [...] A. nie były objęte małżeńską wspólnością majątkową".

Sąd zwraca uwagę w tym miejscu, że mało prawdopodobne jest, by sąsiedzi tak szczegółowo znali sytuację własnościową i reżim majątkowy obowiązujący ich znajomych. Mało wiarygodne jest również, by świadek zamieszkujący na stałe na [...] był w stanie używać tak precyzyjnych pojęć z zakresu prawa jak "małżeńska wspólność majątkowa".

W tej sytuacji powstają wątpliwości co do tego, czy treść oświadczeń odpowiada rzeczywistej wiedzy świadków jak również co ich zgodności z rzeczywistością. Sąd podkreśla w tym miejscu, że skoro w ramach postępowania o przyznanie rekompensaty za mienie zabużańskie świadczenie wypłacane jest ze środków publicznych nie jest możliwe opieranie się na domniemaniach i przypuszczeniach. Nie jest również możliwe przyjmowanie, jak chce skarżąca, wersji wydarzeń bardziej korzystnej dla strony.

Sąd zwraca również uwagę, że pomimo wieloletniego postępowania nie udało się uzyskać innych dowodów potwierdzających przysługiwanie W. M. prawa własności do folwarku [...], który to folwark na skutek dziedziczenia mógłby stać się własnością skarżącej. Jak słusznie zwróciły uwagę organy obu instancji, znajdująca się w aktach sprawy kserokopia tłumaczenia wyciągu z księgi wieczystej [...] Archiwum Notarialnego dla powiatu [...] za 1914 r. jedynie uprawdopodobnia, że matka W. M. była właścicielką na początku XX w. nieruchomości położonej w miejscowości [...] lub [...].

W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należało za niezasadne jak również powiązany z nimi zarzut naruszenia art. 6 ust. 5 ustawy dotyczący formy oświadczeń świadków uznać należało za niezasadne.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.