Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 493/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie Asesor WSA Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Katarzyna Radom, Protokolant starszy referent sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi O. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z opłat za studia niestacjonarne I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] nr [...]; II. zasądza na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zwraca skarżącej nienależnie uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 (słownie: dwieście) złotych.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi O. M. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) jest decyzja Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] nr [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za studia.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, wnioskiem z dnia 1 marca 2021 r., powołując się na § 11 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 11 ust. 3 zarządzenia nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu i zwolnienia z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu W., strona, będąca studentką niestacjonarnych studiów na Wydziale [...] wniosła o zwolnienie częściowe z płatności za kształcenie ze względu na swoją trudną sytuację życiową (zupełne sieroctwo). W uzasadnieniu wniosku strona podała, że mieszka w wynajmowanym mieszkaniu w P., gdzie również pracuje. W ramach dalszej argumentacji strona wskazała na wysokość otrzymywanego dochodu oraz koszty utrzymania argumentując, że nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności. Podkreśliła, że ponosząc koszt pełnej opłaty za studia w semestrze letnim, nie jest w stanie w całości zaspokoić swoich potrzeb w zakresie niezbędnego utrzymania.

Decyzją z dnia [...] Prodziekan Wydziału [...] Uniwersytetu W. odmówił stronie zwolnienia w części z opłat za kształcenie na studiach na kierunku [...], zaoczne jednolite magisterskie, rok 4 w roku akademickim 2020/2021.

W podstawie prawnej decyzji powołano się na art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85), art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.) oraz na zarządzenie nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu i zwolnienia z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu W.

Przedstawiając uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji organ podkreślił, że zwolnienie z odpłatności za kształcenie na studiach jest świadczeniem bardzo szczególnym, przyznawanym studentom spełniającym łącznie niżej określone warunki, tj.:

1) dochód na jedną osobę w rodzinie studenta nie przekracza wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne na Uniwersytecie Wrocławskim (1.050 zł);

2) wystąpią szczególnie ważne okoliczności uniemożliwiające studentowi wniesienie pełnej lub częściowej opłaty.

Na podstawie przedłożonej przez stronę dokumentacji organ wyliczył, że obecny dochód strony wzrósł o ponad 690 zł względem września 2020 r. i obecnie o ponad 3000 zł przekracza kryterium dochodowe z § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019r. Z tych powodów organ uznał, że wniosek strony nie zasługiwał na uwzględnienie.

Dodatkowo wskazał, że zgodnie z zarządzeniem Rektora w sprawie zasad funkcjonowania Uniwersytetu W. w związku z wystąpieniem stanu epidemii Covid-19, wszystkie zajęcia dydaktyczne odbywają się tylko i wyłącznie w formie kształcenia na odległość (on-line). Wskazując na powyższe organ podniósł, że uwzględnienie kosztów utrzymania samochodu skarżącej byłoby w tej sytuacji nieuzasadnione.

Powołaną na wstępie decyzją Rektor Uniwersytetu W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ ten powołał treść § 11 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 zarządzenia nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019 r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu i zwolnienia z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu W. konstatując, iż na podstawie przedłożonej przez stronę dokumentacji nie stwierdzono, by zaistniały ważne okoliczności, które uniemożliwiają wnioskodawczyni wniesienie pełnej opłaty za kształcenie na studiach. Zdaniem organu, w świetle § 11 ust. 1 pkt 1 wspomnianego zarządzenia fakt pełnego sieroctwa jest rozumiany jako szczególnie ważna okoliczność, uzasadniająca możliwość zwolnienia studenta z opłaty za studia nawet gdy nie spełnia on kryterium dochodowego z § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019 r., niemniej, przesłanka ta musi jednak stanowić podstawę do przyjęcia, że sytuacja życiowa i finansowa studenta nie pozwala mu na uiszczenie opłat edukacyjnych w pełnej wysokości. W ocenie Rektora, wysokość miesięcznego dochodu strony, a także fakt stałego zatrudnienia oraz pobierania renty rodzinnej nie dają podstaw do takiej oceny, a co za tym idzie, przemawiają za słusznością stanowiska organu pierwszej instancji wyrażonego w decyzji z dnia [...]. Wyrażone stanowisko Rektor uzupełnił o spostrzeżenie, że podejmując decyzję o zwolnieniu studenta z opłat za świadczone usługi edukacyjne organ uczelni musi kierować się zarówno dobrem indywidualnego studenta, jak również interesem społecznym, przejawiającym się w odpowiedzialnym gospodarowaniu środkami publicznymi, przy równoczesnym zachowaniu równości studentów w zakresie rozpatrywania ich wniosków o zwolnienie z opłat. Dodał nadto, że sam fakt pełnego sieroctwa nie może przez cały czas stanowić podstawy do zwolnienia studenta z opłaty za kształcenie na studiach, zaś władze uczelni, z powodu trwającej pandemii Covid-19, muszą obecnie wykazać się szczególną odpowiedzialnością w gospodarowaniu środkami publicznymi. Przypomniał, że zgodnie z § 10 ust. 2 zarządzenia nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019r., Dziekan zwalniając studenta/doktoranta z opłat, o których mowa w ust.1, uwzględnia w szczególności wynik finansowy z poprzedniego roku kalendarzowego oraz aktualną i przyszłą sytuację finansową danej jednostki.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni zwróciła uwagę, że z treści wniosku wyraźnie wynika to, na podstawie jakiego unormowania objętego treścią zarządzenia nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019 strona wniosła o częściowe zwolnienie z opłaty za studia. W tym kontekście strona podniosła, że wniosek został złożony na podstawie § 11 ust. 2 pkt oraz ust. 3 wspomnianego zarządzenia, które to przepisy jasno wskazują na przesłankę ważnej okoliczności w postaci pełnego sieroctwa oraz zwolnienia z opłat, mimo przekroczenia kwoty wskazanej na jednego członka w rodzinie. Następnie wskazała, że na skutek tożsamego wniosku złożonego w związku z odpłatnością za poprzedni semestr (rok IV, semestr zimowy 2020/2021) strona została zwolniona w 20% z opłat za studia. Powyższe oznacza, że w semestrze letnim nie uzyskała takiego zwolnienia, pomimo że jej sytuacja życiowa nie ulegał zmianie, a zwolnienia udzielono jej na podstawie tych samych dokumentów. Dalej podniosła, że nieprawda jest jakoby jej dochód uległ zwiększeniu o 690 zł, albowiem w dalszym ciągu trwa zmniejszenie etatu z uwagi na pandemię a strona nie podjęła dodatkowego zatrudnienia. Zdaniem strony, decyzja organu I instancji została wydana bez pogłębionej analizy sytuacji życiowej strony, która jest sierotą, a z dalszą rodziną nie ma kontaktu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zarzuciła decyzji Rektora:

- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na błędnym ustaleniu dochodu skarżącej w kwocie 4.064,46 zł, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz do sporządzenia uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.;

- naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu administracji publicznej a także poprzez naruszenie zasady równego traktowania, a ponadto poprzez uznanie, iż organ administracji publicznej ma obowiązek rozporządzać odpowiedzialnie środkami publicznymi, podczas gdy załączone do skargi dowody poddają to stwierdzenie w wątpliwość;

- naruszenie § 11 ust. 2 pkt 1 zarządzenia nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019 r. poprzez uznanie, że szczególnie ważna okoliczność jaką jest pełne sieroctwo (będąca przesłanką do zwolnienia z opłat za kształcenie) nie może stanowić ciągłej podstawy do zwolnienia z odpłatności za studia, choć sytuacja skarżącej nie uległa zmianie;

- naruszenie § 11 ust. 3 zarządzenia nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019 r. poprzez jego niezastosowanie przy rozpoznawaniu sprawy.

W rozwinięciu argumentacji skargi strona podniosła, że ustalając jej dochód, pominięto okoliczność zawarcia aneksu do umowy o pracę, z którego wynika fakt zatrudnienia wnioskodawczyni w zmniejszonym wymiarze pracy oraz za mniejsze wynagrodzenia. Strona zwróciła uwagę, że Rektor w wydanej decyzji nie odniósł się do tej okoliczności (akcentowanej przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) i przyjął (dodatkowo, w sposób, który strona nie jest w stanie zweryfikować), że jej dochód wzrósł o ok. 860 zł. względem wcześniej uzyskiwanego. Podniosła również, że w poprzednim semestrze, tj. semestrze zimowym 2020/2021 skarżąca uzyskała, na podstawie tych samych dokumentów, zwolnienie z opłaty za studia w wysokości 20%. Zwróciła uwagę, że organ I instancji w sowich wyliczeniach wziął pod uwagę dochód z trzech miesięcy 2019 r., który faktycznie był wyższy niż aktualny.

W ramach dalszej argumentacji skarżąca podniosła, przesłanka "szczególnie ważnej okoliczności" nie jest określona w zapisach zarządzenia jako czasowa, a pełne sieroctwo jest faktem niezmiennym. Skarżąca podkreśliła, już częściowe zwolnienie z opłaty za studia (o co wnosiła we wniosku) jest dla niej dużą pomocą.

Strona zarzuciła również, że w sprawie organ nie przeprowadził pogłębionych rozważań odnośnie do możliwości zwolnienia skarżącej z częściowej opłaty za studnia na podstawie § 11 ust. 3 zarządzenia nr 84/2019 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 10 czerwca 2019 r. W nawiązaniu do powyższego strona podniosła, że w zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia do przekazanych przez nią twierdzeń i dowodów, poza zacytowaniem całego przepisu dotyczącego zwolnienia z odpłatności za kształcenie na studiach.

W skardze zawarto również polemikę ze sposobem gospodarowania środkami publicznymi przez Uniwersytet W. Zaakcentowano, że powodem wyboru podjęcia przez stronę studiów na tym Uniwersytecie była m.in. wiedza o możliwości uzyskania pomocy ze strony tej uczelni.

Na tle podniesionych w skardze zarzutów oraz przedstawionej na ich poparcie argumentacji, skarżąca wniosła o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji Rektora w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

- zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że warunkiem podjęcia i kontynuowania nauki na studiach niestacjonarnych (zaocznych) Uniwersytetu W. jest regularne wnoszenie opłat. Zaakcentował, że zwolnienie w całości, bądź w części z opłat za studia zaoczne stanowi wyjątek od powszechnej reguły ich odpłatności. Zdaniem organu, wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziła analiza zebranej w sprawie dokumentacji odnośnie do aktualnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącej. Wynika z niej w sposób bezsporny fakt pełnego sieroctwa, a także wysokość uzyskiwanych dochodów i kosztów comiesięcznego utrzymania. Zauważył, że w toku postepowania skarżąca wykazała kilka źródeł dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym rok akademicki, w którym ubiegała się o zwolnienie z opłaty. Dochód ten po zsumowaniu aż blisko czterokrotnie przekraczał kryterium dochodowe uprawniające studenta o ubieganie się o stypendium socjalne, będące wyznacznikiem także w zakresie postępowania z wniosku o zwolnienie z opłaty za studia. W nawiązaniu do powyższego Rektor zwrócił uwagę, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji wspomniane kryterium dochodowe wynosiło 1.050 zł, podczas gdy dochód netto skarżącej za rok 2020 wyniósł 4.064 zł. Dalej organ podniósł, że fakt pełnego sieroctwa, co do zasady, może stanowić uzasadnienie dla uwzględnienia wniosku studenta w przedmiocie zwolnienia z opłaty, jednak wystąpienie tej okoliczności nie obliguje organu do podjęcia decyzji o określonej treści. Wręcz przeciwnie, organ zobowiązany jest do kompleksowego przeanalizowania wszystkich dokumentów zgromadzonych w toku postępowania i rozważenia, czy poczynione ustalenia i wnioski stanowią wystarczającą podstawę do zastosowania rozważanej ulgi. Jak wskazano w zaskarżonych decyzjach, organ uczelni działając w granicach uznania administracyjnego doszedł do przekonania, że skarżąca posiada wystarczające możliwości do wniesienia opłaty w pełnej wysokości. Poza argumentem dochodowym organ wziął również pod uwagę wykazywane przez skarżącą comiesięczne koszty utrzymania, które z racji obowiązującej pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu uczelni, bynajmniej nie skutkowały zwiększeniem obciążeń (w bieżącym roku akademickim wszystkie zajęcia odbywały się w formie zdalnej). W ramach przedstawionej w odpowiedzi na skargę argumentacji, Rektor podniósł również, że rozpatrując wniosek strony wzięto pod uwagę także ograniczone możliwości finansowe uczelni i konieczność stosowania równych zasad w stosunku do studentów znajdujących się w trudnej sytuacji

finansowej, utrudniającej im ponoszenie kosztów i opłat za studia. W nawiązaniu do argumentacji skargi odnośnie do niegospodarności uczelni Rektor wyjaśnił, iż wydatki Uniwersytetu Wrocławskiego na promocję i wizerunek finansowane są w ramach określonego budżetu. Wskazał również, że wskazany w skardze cel wystąpienia w z wnioskiem, ukierunkowany na poczynienie pewnych oszczędności na przyszłość, jest niezgodny z regulacjami wewnątrzzakładowymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu W. o odmowie zwolnienia skarżącej z opłaty za kształcenie na niestacjonarnych studiach (jednolitych) magisterskich prawa w semestrze letnim w roku akademickim 2020/2021.

W podstawie prawnej tej decyzji powołano m.in. art. 79 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz zarządzenie Rektora Uniwersytetu W. nr [...] z dnia [...] w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu oraz zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu W.

Porządkująco należy wskazać, że przepis art. 79 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce normuje kwestie opłat za usługi edukacyjne na uczelni publicznej. W myśl art. 79 ust. 1 w/w ustawy, uczelnia publiczna może pobierać opłaty za usługi edukacyjne związane z kształceniem na studiach niestacjonarnych (art. 79 ust. 1 pkt 1). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7.09. 2011 r., I OSK 1049/11, LEX nr 965901: "Odpłatność za świadczenie usług edukacyjnych należy do atrybutów autonomii szkół wyższych publicznych, jako wyjątek od konstytucyjnej zasady bezpłatności nauki w szkołach publicznych

Powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepis art. 79 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi z kolei, że uczelnia publiczna ustala warunki i tryb zwalniania z opłat, o których mowa w ust. 1 i 2.

W nawiązaniu do powyższego należy wskazać, że wymienione w podstawie prawnej kontrolowanego rozstrzygnięcia zarządzenie Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019r. w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwrotu oraz zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów Uniwersytetu W. zostało wydane na podstawie art. 23 ust. 1 w zw. z art. 79 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Z uwagi na przedmiot sporu, z oczywistych względów rozważania Sądu koncentrować się będą na tej części wspomnianego zarządzenia, która odnosi się do trybu i zwalania z opłat za świadczone usługi edukacyjne.

Warto w tym miejscu przypomnieć treść wybranych regulacji tego zarządzenia, a to: § 10 i § 11. W myśl § 10 ust. 1 Uniwersytet W. może zwolnić studenta/doktoranta będącego obywatelem polskim z opłat za świadczone usługi edukacyjne związane z:

1) kształceniem na studiach niestacjonarnych oraz na niestacjonarnych studiach doktoranckich (studia płatne);

2) kształceniem na studiach oraz studiach doktoranckich prowadzonych w języku angielskim (studia płatne);

3) powtarzaniem określonych zajęć na studiach oraz studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce.

Zgodnie z kolei z § 10 ust. 2. Dziekan lub kierownik jednostki pozawydziałowej zwalniając studenta/doktoranta z opłat, o których mowa w ust. 1 uwzględnia w szczególności wynik finansowy z poprzedniego roku kalendarzowego oraz aktualną i przyszłą sytuację finansową danej jednostki. Skutki finansowe podjętych decyzji ponosi wyłącznie dana jednostka organizacyjna.

Przepis § 11 ust. 1 stanowi z kolei, że na wniosek studenta/doktoranta, dziekan lub kierownik jednostki pozawydziałowej - uwzględniając postanowienia § 10 ust. 2 - może zwolnić go w całości lub w części z obowiązku uiszczenia opłat, o których mowa w § 10 ust. 1, jeżeli wnioskujący spełnia łącznie niżej określone warunki:

1) dochód na jedną osobę w rodzinie studenta/doktoranta nie przekracza wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta do ubiegania się o stypendium socjalne w Uniwersytecie W.;

2) wystąpią szczególnie ważne okoliczności, uniemożliwiające studentowi/doktorantowi wniesienie opłaty w całości lub części.

Zgodnie z § 11 ust. 2,do szczególnie ważnych okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 2 należą:

1) pełne sieroctwo,

2) poważna lub długotrwała choroba studenta/doktoranta albo najbliższego członka jego rodziny (trwająca dłużej niż 6 miesięcy),

3) zdarzenie losowe (np. pożar, powódź),

4) wyjątkowo trudna sytuacja materialna lub życiowa studenta/doktoranta,

5) realizowanie programu studiów w określonym zakresie w ramach umów zawartych między Uniwersytetem W. a uczelniami krajowymi lub zagranicznymi, z którym związane są dodatkowe koszty ponoszone przez studenta/doktoranta, jeżeli powyższe okoliczności uniemożliwiają studentowi/doktorantowi wniesienie pełnej lub częściowej opłaty.

Z kolei w myśl § 11 ust. 3, Dziekan lub kierownik jednostki pozawydziałowej może zwolnić z opłat studenta/doktoranta, mimo że dochód na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli zaistniałe okoliczności szczególnie uzasadniają podjęcie takiej decyzji.

Przechodząc do istoty sporu w sprawie wymaga podkreślenia, co starała się strona wyraźnie zaakcentować we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że występując z wnioskiem o częściowe zwolnienie z opłat za kształcenie w semestrze letnim w roku akademickim 2020/2021 strona powołała się na regulacje § 11 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019r.

Odczytując intencję strony należy innymi słowy wskazać, że wniosek o częściowe zwolnienie z opłat za studia strona argumentowała przesłanką zupełnego sieroctwa utożsamiając ją z okolicznością z § 11 ust. 3 wspomnianego zarządzenia, tj. taką, na podstawie której student może ubiegać się o zwolnienie z opłaty za studia, mimo że jego dochód na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 pkt 1 .

W świetle tych faktów należało zatem rozstrzygnąć, czy przesłanka pełnego sieroctwa, jaka została wymieniona w § 11 ust. 2 pkt 1 zarządzenia, może stanowić przesłankę ubiegania się o zwolnienie z opłaty za studia także samoistnie, tj. przy pominięciu kryterium dochodowego z § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019 r., na podstawie § 11 ust. 3 tego zarządzenia.

W ocenie Sądu, sposób redakcji § 11 ust. 3 zarządzenia uprawnia do wniosku, że zawarte w tej normie sformułowanie "jeżeli zaistniałe okoliczności szczególnie uzasadniają podjęcie decyzji" o zwolnieniu z opłaty odnosić trzeba do okoliczności wymienionych w § 11 ust. 2 w/w zarządzenia. Za taką konkluzją przemawia okoliczność, że § 11 ust. 3 nie operuje pojęciem "innych" okoliczności, którego pomieszczenie w treści tego unormowania mogłoby wskazywać na pewien szczególny katalog zdarzeń spoza tego, objętego normowaniem z § 11 ust. 2 w/w zarządzenia. Skoro tak, to rzeczą organów orzekających w sprawie było przekonywujące wyjaśnienie, dlaczego w sprawie nie uznano niekwestionowanego faktu pełnego sieroctwa strony jako takiej okoliczności, która szczególnie uzasadnia zwolnienie z opłaty za studia, a zatem pomimo faktu, że – w przypadku wnioskodawczyni – dochód na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w § 11 ust. 1 pkt 1 omawianego zarządzenia, tj. kwotę uprawniającą studenta/doktoranta do ubiegania się o stypendium socjalne na Uniwersytecie W.

W ocenie Sądu, wspomnianego wymogu żadna z wydanych w sprawie decyzji nie spełnia.

Trzeba zauważyć, że pierwsza z wydanych w sprawie decyzji (z dnia [...]) w istocie w ogóle nie odnosi się do sformułowanej we wniosku podstawy wystąpienia o częściowe zwolnienie z opłaty za studia, a zasadność wniosku organ ocenia na podstawie § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019r. W konsekwencji, zasadnicza podstawa odmowy uwzględnienia wniosku bazuje na argumentacji organu, że obecnie, dochód wnioskodawczyni, o ponad 3000 zł przekracza kryterium dochodowe z § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019r. Tymczasem jak już zaznaczono, występując z rzeczonym wnioskiem, strona powołała się na § 11 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019r., a zatem na konkretny zapis aktu uczelni, który przewiduje możliwość zwolnienia studenta z opłaty za studia, pomimo przekroczenia przez niego kryterium dochodowego § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019r.

Utrzymująca w mocy tę decyzję decyzja Rektora z dnia [...], wprawdzie zawiera odniesienie do treści § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019r., niemniej, odmowa zastosowania tego przepisu przez ten organ bazuje na ogólnym wskazaniu, że fakt stałego zatrudnienia wnioskodawczyni oraz pobieranie przez nią renty rodzinnej, a także wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów (w sumie 4.064 zł) nie dają podstaw do zastosowania § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019 r. Tę lakoniczną argumentację organ uzupełnia stwierdzeniem, że przesłanka "szczególnie ważnej okoliczności", o jakiej traktuje § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019 r. musi stanowić podstawę do przyjęcia, że sytuacja finansowa i życiowa nie pozwala studentowi na uiszczenie opłat edukacyjnych w pełnej wysokości. Rektor w swej decyzji podnosi również, że "sam fakt pełnego sieroctwa nie może przez cały czas stanowić podstawy do zwolnienia studenta z opłaty za kształcenie na studiach", oraz że z powodu trwającej pandemii Covid-19 władze Uczelni muszą wykazywać się szczególną odpowiedzialnością w gospodarowaniu środkami publicznymi.

Odnosząc się do argumentacji Rektora należy stwierdzić, że cechuje ją bardzo ogólny poziom rozważań. Dokonując wykładni § 11 ust. 3 zarządzenia nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019 r., ukierunkowanej na przyjęcie, że fakt "szczególnie ważnej okoliczności", o jakiej traktuje § 11 ust. 3 zarządzenia musi stanowić podstawę do przyjęcia, że sytuacja finansowa i życiowa nie pozwala studentowi na uiszczenie opłat edukacyjnych w pełnej wysokości, Rektor jednocześnie zaniechał wyjaśnienia, dlaczego na tle opisywanej przez stronę i niekwestionowanej przez Rektora jej sytuacji życiowej i finansowej uznał, że pozwala ona stronie na uiszczenie opłaty edukacyjnej za studia w pełnej wysokości. W ocenie Sądu, dostatecznym argumentem na gruncie § 11 ust. 3 komentowanego zarządzenia nie może być sam fakt wysokości dochodu uzyskiwanego przez stronę, tj. bez pogłębionej analizy jej sytuacji życiowej (pełnego sieroctwa, nieutrzymywania kontaktu z dalszą rodziną) oraz ponoszonych kosztów niezbędnego utrzymania. Takiej pogłębionej analizy w tym zakresie w ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji zabrakło. Zasadnie argumentuje strona, że w jej sytuacji życiowej (samodzielnego utrzymywania się), przekroczenie progu stypendium socjalnego (który wynosił 1.050 zł) nie stanowi per se o dobrej sytuacji finansowej, a utrzymanie na poziomie progu stypendium socjalnego było – w przypadku wnioskodawczyni – wręcz niemożliwe. Sąd dostrzega, że według wyliczeń organu, dochód strony przekracza o ponad 3.000 zł kryterium stypendium socjalnego, niemniej, jednocześnie zauważa również, że w sytuacji życiowej strony, jest to kwota, która pozwala na utrzymanie w granicach niezbędnych potrzeb życiowych, mając w szczególności na uwadze konieczność wynajmu przez stronę mieszkania (pokoju), zakupu żywności, ubrań, pomocy naukowych oraz studiowania we Wrocławiu podczas gdy strona zamieszkuje i pracuje w P. Okoliczność, że strona dysponuje samochodem nie stanowi w ocenie Sądu argumentu dla którego należałoby uznać, że sytuacja skarżącej nie jest szczególna. Tym bardziej, że jak podnosi strona, i czego nie kwestionuje organ, na tle tych samych okoliczności faktycznych (i identycznej dokumentacji) otrzymała ona już od Uczelni zwolnienie częściowe z opłaty za studia (w wysokości 20%) w semestrze zimowym roku akademickiego 2020/2021 r. W nawiązaniu do tego ostatniego wątku należy przy tej okazji podnieść, że wyjaśnienie przez organ w zaskarżonej decyzji, że udzielając stronie częściowego zwolnienia w semestrze zimowym 2020/2021 wzięto pod uwagę znacznie lepszą sytuację finansową Uczelni nie stanowi dostatecznej argumentacji, która uzasadniałaby z perspektywy strony odmowę częściowego zwolnienia z opłaty za studia w semestrze letnim roku akademickiego 2020/2021. Trzeba dostrzec, że w zaskarżonej decyzji Rektor nie wskazuje ani w żaden sposób nie uprawdopodabnia, by sytuacja Uczelni na etapie rozpatrywania wniosku strony z dnia 1 marca 2021 r. uległa znacznemu pogorszeniu. Z kolei do odpowiedzialnego gospodarowania środkami publicznymi Uczelnia zobowiązana jest niezależnie od trwającej pandemii Covid-19. Samo zatem ogólne powołanie się przez organ na fakt pandemii oraz związaną z tym faktem powinność szczególnie odpowiedzialnego gospodarowania środkami publicznymi nie stanowi wystarczającego wyjaśnienia w tym zakresie. Co do akcentowanych przez organy modyfikacji w funkcjonowaniu Uczelni z powodu pandemii Covid-19 to trafnie wskazuje strona na pewną niekonsekwencję organów, które wskazują na zaoszczędzone przez wnioskodawczyni koszty dojazdów i noclegów , pomijając przy tym jednocześnie fakt, ze w okresie zajęć dydaktycznych on line także Uczelnia nie ponosiła kosztów prądu, wody etc. Uzupełniająco należy dodać, że w zaskarżonej decyzji brak jest szacunkowego wyliczenia co do tego, o ile ograniczyły się wydatki strony związane z zajęciami on-line. Na podstawie samej ogólnej argumentacji w tym zakresie trudno zatem przyjąć, że zmiana formy zajęć ze stacjonarnych na on line istotnie wpłynęła to na sytuację finansową strony i możliwość ponoszenia przez nią pełnej odpłatności za studia. Odnosząc się końcowo do akcentowanego w zaskarżonej decyzji faktu otrzymania już dwukrotnie przez skarżącą wsparcia finansowego ze strony Uczelni a także konstatacji, że "sam fakt pełnego sieroctwa nie może przez cały czas stanowić podstawy do zwolnienia studenta z opłaty za kształcenie na studiach" należy po pierwsze zwrócić uwagę, że strona nie ubiegała się o zwolnienie z opłatności za studia w całości, a jedynie w części (argumentując przy tym, że już częściowe zwolnienie stanowić będzie dla niej dużą pomoc finansową), po drugie, pełne sieroctwo jest faktem niezmiennym. Obowiązkiem organów orzekających w sprawie była zatem ocena, czy pełne sieroctwo można traktować jako okoliczność szczególnie uzasadniającą podjęcie decyzji o zwolnieniu studenta z odpłaty za studia na podstawie § 11 ust. 3 analizowanego zarządzenia, a zatem bez względu na okoliczność przekroczenia przez wnioskodawcę progu stypendium dochodowego. Z zaskarżonej decyzji wynika, że zdaniem organu fakt pełnego sieroctwa mieści się w przesłance § 11 ust. 3 komentowanego zarządzenia, niemniej jednak, o odmowie uwzględnienia wniosku zadecydowała konkluzja, że sytuacja życiowa i finansowa strony pozwala jej na uiszczenie opłaty edukacyjnej w pełnej wysokości. Jak już wspomniano, w zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się szczegółowo do wyrażonego w tej mierze stanowiska, ograniczając się jedynie do podania kwoty dochodu strony. Tymczasem, kwotę tę należało odnieść do sytuacji życiowej strony, która samodzielnie (i nie mogąc liczyć na pomoc rodziców, których nie ma) ponosi koszty niezbędnego utrzymania. Warto w tym miejscu dostrzec, że § 11 ust. 3 komentowanego zarządzenia nie wprowadza ograniczenia co do "krotności" przekroczenia progu dochodowego z § 11 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019 r.

Końcowo już tylko należy dodać, że zarówno w decyzji z dnia [...], jak i w decyzji z dnia [...] brak jest wyjaśnienia na jakiej podstawie przyjęto, że dochód strony wzrósł o kwotę ok. 860 miesięcznie. W decyzji z dnia [...] organ w ogóle nie odniósł się do akcentowanej przez stronę redukcji wysokości wynagrodzenia, w związku z zawartym (z powodu pandemii Covid-19) aneksem do umowy o pracę z dnia 4 października 2019 r., który to aneks znajduje się w aktach sprawy.

Przedstawione powyższej uwagi Sądu należy uzupełnić o stwierdzenie, iż Sąd oczywiście dostrzega, że decyzje wydawane na podstawie § 11 ust. 3 zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. nr 84/2019 z dnia 10 czerwca 2019 r. mają charakter uznaniowy. Specyfika tego rodzaju decyzji w okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy polega na tym, że nawet w przypadku spełnienia warunków zwolnienia z opłaty organowi przysługuje prawo odmowy.

W orzecznictwie wskazuje się, że decyzje uznaniowe muszą być poddane szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 469/18, CBOSA). Szczególną staranność w tym zakresie winno oczekiwać się od decyzji uznaniowej odmownej. W przypadku decyzji odmownej wydanej mimo spełnienia przesłanek, organ winien szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko, mając na względzie zwłaszcza treść art. 7 k.p.a. i wynikający z niego obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli a także, wynikającą z art. 11 k.p.a., zasadę przekonywania.

Trzeba w tym miejscu dodać, że w przypadku decyzji uznaniowych, sąd administracyjny nie jest uprawniony do przeprowadzania oceny ich merytorycznej zasadności (celowości), a sądowa kontrola tego rodzaju rozstrzygnięć obejmuje przede wszystkim samo postępowanie poprzedzające jej wydanie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1239/18, CBOSA).

Rola sądu administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, prawidłowym wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego, prawidłowym zinterpretowaniem tzw. pojęć nieostrych, a także, czy organ zebrane w sprawie dowody ocenił zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), oraz, czy wydana decyzja uznaniowa odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.. Kierując się tymi dyrektywami Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., co dawało Sądowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a na podstawie art. 135 p.p.s.a. także poprzedzającej ją decyzji z dnia 25 marca 2021 r. , o czym Sąd orzekł w punkcie I wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy powinny wydać decyzję sporządzoną w sposób respektujący art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.

Zawarte w punkcie II wyroku orzeczenie o kosztach postępowania znajduje swoją podstawę w treści art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Zawarte w punkcie III wyroku orzeczenie o zwrocie stronie skarżącej kwoty 100 zł, odpowiadającej wartości uiszczonego wpisu od skargi znajduje swoją podstawę prawną w treści art. 225 p.p.s.a, jako że strona, z uwagi na przedmiot sprawy, podlegała ustawowemu zwolnieniu od kosztów sądowych.