Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 678/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2011-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 13,pkt 14, art. 18 art. 27 § 1 pkt 2, art. 29 § 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie NSA Jacek Surmacz WSA Kazimierz Włoch /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 listopada 2011r. sprawy ze skargi Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2011r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia[...] maja 2011r. nr [...], 2) określa, że postanowienia wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Uzasadnienia

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011r. nr. [...] Dyrektor Izby Skarbowej po rozpoznaniu zażalenia [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 31 maja 2011 r. znak: [...] w sprawie zwrotu tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 1 czerwca 2010r. wystawionego w stosunku do H.J., zam. w miejscowości [...], ul. [...], za odpłatność za pobyt w Izbie Wytrzeźwień w kwocie 250 zł,

Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że w dniu [...] października 2010r. wpłynął do Naczelnika Urzędu Skarbowego wyżej wymieniony tytuł wykonawczy, w którym jako wierzyciela oznaczono Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych w W. Tytuł ten przesłano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, celem nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji i przymusowego ściągnięcia należności w postępowaniu egzekucyjnym. W dniu 22 X 2010r. poborca skarbowy udał się pod wskazany w tytule adres i stwierdził, że drzwi były zamknięte, zaś 17.02.2010r. matka dłużnika powiedziała, że syn tam nie mieszka. Organ egzekucyjny skierował wniosek do Komendy Miejskiej Policji w K. o ustalenie aktualnego adresu dłużnika i uzyskał informację, że przebywa w W. ul. [...]

Opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 31 maja 2011r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. zwrócił przedmiotowy tytuł wykonawczy stwierdzając, że wszczęcie egzekucji jest niedopuszczalne, gdyż nie zostały spełnione wymogi, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 2 w związku z art. 29 § 2 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – zwanej dalej ustawą egzekucyjną, gdyż błędnie wskazano miejsce pobytu dłużnika, co uniemożliwiło wszczęcie egzekucji.

W konsekwencji stwierdzonych nieprawidłowości organ egzekucyjny stwierdził, iż przedmiotowy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, wobec czego stosownie do art. 29 § 2 ww. ustawy zwrócił przesłane tytuły [...] Ośrodkowi dla Osób Nietrzeźwych.

W zażaleniu na powyższe postanowienie [...] Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych, zarzucił iż organ I instancji powinien był przekazać tytuł wykonawczy zgodnie z właściwością w oparciu o art. 65 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 22 § 2 wyżej cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie uznał, że zwrot tytułu wykonawczego był zasadny, jednak z innej przyczyny niż wskazał organ I instancji. Podkreślił, iż zgodnie z art. 1a pkt 13 ustawy egzekucyjnej, wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Ponadto art. 1a pkt 14 ustawy egzekucyjnej stanowi, że przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego rozumie się odpowiednio wójta, burmistrza (prezydenta miasta) lub marszałka województwa. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, gminy wykonują zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, należy do zadań własnych gminy. Zadania własne obejmują także sprawy ochrony zdrowia i pomocy społecznej realizowane m.in. w oparciu o ustawę o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stanowi z kolei wprost, że prowadzenie działań związanych z profilaktyką oraz rozwiązywaniem problemów alkoholowych należy do zadań własnych gminy.

Organ zauważył również, iż zgodnie ze statutem [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych, stanowiącym załącznik do uchwały Rady m.st. Warszawy nr LXVII/2101/2009 z dnia 26.11.2009 r., [...] Ośrodek dla Osób Nietrzeźwych jest jednostką organizacyjną m.st. W. nieposiadającą osobowości prawnej. Ośrodek ten jest jednostką budżetową w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych (§ 1 ust. 2). Ośrodek pełni funkcję izby wytrzeźwień w rozumieniu ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (§ 1 ust. 3). W związku z powyższym organ uznał, iż działania wynikające z zakresu działania [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych należą do zadań własnych m.st. Warszawy, a dochody uzyskiwane przez gminne jednostki budżetowe należą do dochodów własnych gminy i pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy.

Uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień (także Dyrektora [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych) jest zatem jedynie pobranie opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy egzekucyjnej. W ocenie organu egzekucyjnego nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem do wystawiania tytułów wykonawczych we własnym imieniu.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków o których mowa, jest jednostka bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. Skoro zatem działania podejmowane w ramach [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych należą do zadań własnych m.st. Warszawy, a opłaty za doprowadzenie i pobyt w tym Ośrodku pobierane są w imieniu i na rzecz organów gminy, to organem bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu obowiązku uiszczenia tej opłaty jest organ wykonawczy m.st. W. - Prezydent m.st. W. Zatem na podstawie art. 5 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku uiszczenia przedmiotowej opłaty jest Prezydent m.st. W, który zgodnie z art. 1a pkt 13 ustawy egzekucyjnej jest wierzycielem w stosunku do tej opłaty.

Z powyższych względów, Dyrektor Izby Skarbowej nie uznał Dyrektora [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych za uprawnionego do wystawiania tytułów wykonawczych, we własnym imieniu. Nadmienił ponadto, iż nawet gdyby Dyrektor Ośrodka dysponował stosownym upoważnieniem do pobierania przedmiotowych opłat, musiałoby ono znaleźć odzwierciedlenie w pieczęci zamieszczonej w tytułach wykonawczych. W przedmiotowej jednakże sprawie, skoro przedmiotowe tytuły wykonawcze nie zawierały elementów, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 ustawy egzekucyjnej – należało uznać je za wadliwe w stopniu uniemożliwiającym prowadzenie egzekucji administracyjnej. Tytuły te podlegały zatem zwrotowi.

W skardze na powyższą decyzję, Dyrektor [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych, wnosząc o jej uchylenie w całości podniósł, iż wbrew twierdzeniem Dyrektora Izby Skarbowej, to Ośrodek a nie Prezydent m.st. W. jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 ustawy egzekucyjnej w stosunku do wyżej wymienionych należności. Wynika to, w jego ocenie, z brzmienia samej ustawy o wychowaniu w trzeźwości, która w art. 41 ust. 3 zawiera upoważnienie dla izb wytrzeźwień do potrącania z depozytów pieniężnych, wierzytelności własnych izb z tytułu opłat za pobyt, a także z treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. nr 20 poz. 192).

W wymienionych aktach prawnych ustawodawca traktuje Izby wytrzeźwień jako organy bezpośrednio zainteresowane wykonaniem tychże obowiązków - co daje im uprawnienia wierzyciela, łącznie z uprawnieniem do wystawiania tytułów egzekucyjnych. Tym samym przedstawiony do wykonania tytuł zawiera prawidłowe oznaczenie wierzyciela, a w konsekwencji prawidłowy odcisk pieczęci wierzyciela.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazano w jej uzasadnieniu.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U, nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z póź. zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Mając powyższe na względzie należy zaznaczyć, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest okoliczność, czy wystawiony i skierowany do realizacji przez wierzyciela tytuł wykonawczy zawierający nieaktualny adres zamieszkania zobowiązanego winien być zwrócony wierzycielowi w trybie art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 z późn. zm.), czy też w sytuacji dysponowania przez organ egzekucyjny aktualnym adresem zobowiązanego powinien zostać przekazany do realizacji przez organ egzekucyjny na podstawie art. 65 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej właściwemu organowi. Powyższy problem wynika z przyjętego przez organy egzekucyjne stanowiska, że wpisanie do tytułu wykonawczego nieaktualnego adresu zamieszkania zobowiązanego, która to okoliczność ma wpływ na prawidłowe określenie właściwości organu egzekucyjnego, jest tożsame z brakiem takiego adresu i w konsekwencji tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 cytowanej ustawy.

Z treści art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej wynika, że kierowany do egzekucji i wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy winien m. inn. zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Wskazanie adresu zamieszkania lub siedziby zobowiązanego jest konieczne z uwagi na to, że okoliczność ta ma bezpośredni wpływ na ustalenie właściwości organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego.

Z kolei z art. 29 § 2 cytowanej ustawy wynika, że w przypadku, gdy obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie.

Niewątpliwie więc organ egzekucyjny zanim przystąpi do egzekucji zobowiązany jest zbadać wniosek: tytuł egzekucyjny pod względem formalnym, a więc czy egzekucja jest dopuszczalna i czy tytuł zawiera wszystkie wymagane prawem elementy.

W niniejszej sprawie organ egzekucyjny ustalił, że dłużnik zamieszkuje w Warszawie. Dokonując takich ustaleń organ egzekucyjny powinien był w oparciu o art. 65 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przekazać tytuł wykonawczy w drodze postanowienia właściwemu organowi egzekucyjnemu (tak WSA w Krakowie wyrok z 5.09.2008r. sygn. akt I SA/Kr 380/08).

Art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, iż w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej. Przepis art. 1& ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odsyła więc do uregulowania zawartego w k.p.a, nakazując jego odpowiednie stosowanie, a dotyczy to kwestii nieujętych wprost unormowaniem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, gdyż o obowiązku przestrzegania z urzędu przez organy administracyjne (w tym egzekucyjne) swojej właściwości miejscowej i rzeczowej mowa jest jedynie w art. 19 k.p.a. stosowanym odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z treścią art. 18 ustawy egzekucyjnej (por.: wyrok NSA z dnia 13 października 2005 r., II FSK 642/05). Obowiązek badania właściwości przez organ wiąże się z etapem wszczęcia postępowania. Jeśli organ administracji, do którego podanie skierowano, nie dysponuje zdolnością prawną do załatwienia sprawy stanowiącej jego przedmiot, nie może skutecznie wszcząć i prowadzić postępowania (tak: Komentarz do art.65 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 00.98.1071), [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I i II, Zakamycze, 2005).

Podobnie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują w swej treści uregulowania na wypadek stwierdzenia przez organy egzekucyjne swojej niewłaściwości. W tym zakresie również więc winny mieć zastosowanie przepisy k.p.a., a konkretnie jego art. 65 § 1 w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej w administracji.

Kwestią pierwotną w niniejszej sprawie, był problem właściwości organu egzekucyjnego, a dopiero kwestią wtórną będzie zbadanie, już przez właściwy organ, kto jest wierzycielem i kto uprawiony był do wystawienia tytułu wykonawczego.

W związku z powyższym ponieważ naruszono prawo procesowe, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., przy zastosowaniu art. 135 tej ustawy orzeczono jak w sentencji.

W oparciu o art. 152 p.p.s.a. określono, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.

W oparciu o art. 200 p.p.s.a. zasądzono od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego [...] Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych w W. kwotę 340zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, w skład której wchodzi uiszczony wpis w wysokości 100zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 240zł.