Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 156/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2007-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 10 § 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 10 maja 2007 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J. W. kwotę 455 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt pięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

do wyroku z dnia 24 maja 2007 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., Nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA oraz art. 9a, art. 136 ust. 3, art. 137, art. 140, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. W. od decyzji Starosty z [...].11.2005 r., Nr orzekającej w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości o nr 131/1, 131/2, 132/1, 132/2, 133/1, 133/2, 134/2, 134/3, 134/4, 134/5, 135/1, 135/2, 135/3, 135/4 o ogólnej pow. 3,4033 ha, położonych w miejscowości W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W jej uzasadnieniu podano, że Starosta decyzją z dnia [...].11.2005 r. orzekł o odmowie zwrotu ww. działek z uwagi na brak podstaw do zwrotu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpili spadkobiercy W. W. poprzedniego właściciela przejętych nieruchomości, które to zostały przejęte decyzją Naczelnika Gminy S. z dnia [...].05.1980 r., Nr . Przejmowane działki oznaczone wówczas były nr 565, 567, 566 o ogólnej powierzchni 3,41 ha. Za wywłaszczone grunty W. W. otrzymał odszkodowanie pieniężne w kwocie 101.917 zł. oraz działki zamienne (ekwiwalent gruntowy) o nr 1077, 1081, 1058/1, 1054, 1055 o ogólnej powierzchni 1,40 ha. Przedmiotowy grunt przejęto na potrzeby budowy stanicy harcerskiej. Organ I instancji wskazał, iż ustalono że ceł przejęcia nie został zrealizowany na części przejętego gruntu. Na pozostałej części wybudowano drogę dojazdową łączącą teren stanicy z droga główną wykonano oświetlenie terenu wraz z linią energetyczną urządzono śmietnik i sanitariaty, ponadto zabezpieczono wywóz nieczystości oraz przygotowano teren pod bazę noclegową. Wykonano więc niezbędne do prawidłowego funkcjonowania stanicy harcerskiej urządzenia techniczne. Na terenie tym od 1980 do 1996 r. organizowano obozy harcerskie w ramach akcji letniej "[...]" oraz "[...]". Starosta mając na uwadze zapadłe już w sprawie wyroki sądowe oraz rozstrzygnięcia organów administracji, wskazał, iż obecnie na skutek żądania zwrotu całego przejętego gruntu, wobec ustaleń faktycznych i prawnych, podjął decyzję o odmowie zwrotu całego terenu. U podstaw zapadłego rozstrzygnięcia legł fakt, iż grunty jakie poprzedni właściciel dostał jako ekwiwalent gruntowy za przejęty grunt, są obecnie własnością osób trzecich (nie pozostają we władaniu spadkobierców W. W.). Wobec brzmienia art. 136 ust. 3 i 140 ust 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami (który stanowi, iż oprócz zwrotu odpowiedniej dopłaty pieniężnej zwraca się również nieruchomość zamienną), a także żądań zwrotowych, brak jest możliwości orzeczenia o zwrocie całego przejętego gruntu a także zastosowania w sprawie art. 137 ust 2 cyt. ustawy.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. W. Zarzucił, że niewyjaśniono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne oraz wskazał na naruszenie i błędną interpretację przepisów prawa oraz przewlekłość postępowania. Organ nie wyjaśnił na czym miała polegać budowa stanicy i czy wybudowanie istniejących tam urządzeń może stanowić o realizacji celu inwestycji, a także czy została wydana decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji. Podniesiono, iż nawet gdyby uznać, że na części terenu zrealizowano cel przejęcia, to pozostała część nieruchomości nadawałaby się do zwrotu. Organ I instancji nie wykonał całości zaleceń zawartych w wyrokach sądowych, zaś podział i aktualizacja oznaczeń nieruchomości jest nieuzasadniona. Podniesiono, iż organ nie przeprowadził stosowanej wizji lokalnej spornego terenu i wskazano, iż obecnie znajdujące się na gruncie urządzenia są zdewastowane. Co do działek zamiennych W. W., które nie są już własnością jego spadkobierców, odwołujący zobowiązał się do spowodowania przeniesienia własności nieruchomości zamiennych oraz zwrotu odszkodowania w terminie miesiąca od wydania decyzji o zwrocie przejętego terenu.

Wojewoda stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Osobą uprawnioną do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jego poprzedniemu właściciel bądź jego spadkobiercy (art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). W analizowanej sprawie wszyscy spadkobiercy wystąpili o zwrot przejętego gruntu. Powołany przepis stanowi również, że warunkiem (bezwzględnym) zwrotu jest zwrot odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Art. 137 ust. 1 cyt. ustawy wskazuje w jakich przypadkach następuje zbędność nieruchomości ze względu na cel wywłaszczenia, natomiast art. 137 ust. 2 określa zasady postępowania jeśli realizacja celu została dokonana na części przejętego gruntu. Analiza akt sprawy wskazuje, iż celem wywłaszczenia gruntu była budowa stanicy harcerskiej, czego potwierdzeniem jest zawarta w sprawie dokumentacja. Z planowanych urządzeń na spornym gruncie wykonano drogę dojazdowa, oświetlenie terenu oraz urządzono śmietnik i sanitariaty, ponadto zabezpieczono wywóz nieczystości oraz przygotowano teren pod bazę noclegową - czyli wykonano urządzenia infrastruktury technicznej konieczne do prawidłowego korzystania z nieruchomości. Decyzja o pozwoleniu na budowę drogi wydana została w dniu [...].05.1981 r., zaś zezwolenie na budowę instalacji elektrycznej zostało udzielone decyzją Naczelnika Gminy w S. z dnia [...].05.1979 r. Zezwolenie na wiercenie studni głębinowej na spornym terenie, zostało zawarte w decyzji z [...].11.1978 r. Akta sprawy zawierają decyzję Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli z dnia [...].06.1979 r. zatwierdzającą plan realizacyjny zagospodarowania stanicy harcerskiej w W. Cel przejęcia został więc zrealizowany na działkach oznaczonych obecnie nr: 135/2, 135/4, 134/2 (droga) i 131/1, 132/1, 133/2, 134/2, 134/5 (pozostała infrastruktura). Realizacja tych urządzeń na części terenu wyłącza stosowanie do niego cyt. art. 137 ust. 1, czyli uznania go w całości za zbędny z uwagi na cel wywłaszczenia. Ponadto, mimo niewybudowania wszystkich planowanych obiektów, na spornym terenie prowadzone były od wywłaszczenia czyli od 1980 r. do 1996 r. obozy harcerskie w ramach akcji "[...]" oraz w czasie "[...]", nastąpiło więc wykorzystanie terenu pod stanicę harcerską.

Nie ulega wątpliwości, iż cel przejęcia nie został zrealizowany na całym przejętym obszarze i wobec tych ustaleń, organ I instancji przystąpił do geodezyjnego wydzielenia działek w celu ich zwrotu. Podział taki został dokonany, o czym Starosta został powiadomiony przez Wójta Gminy S. w dniu [...].07.2005 r. Początkowo wnioskodawcy żądali zwrotu spornego terenu bez obszaru zajętego pod drogę tj. bez działek 135/2, 134/2 i 135/4, lecz ich stanowisko zostało zmienione i obecnie żądania zwrotowe dotyczą już całości wywłaszczonego terenu. Podczas czynności wyjaśniających organ I instancji uzyskał informacje, iż działki stanowiące nieruchomość zamienną jaką otrzymał W. W. (stanowiące obecnie działki o nr 851, 849, 801, 795, 796 w W.), nie są już własnością spadkobierców, lecz osoby trzeciej. Spadkobiercy W. W. wskazują wprawdzie, iż w przypadku zwrotu działek zobowiązują się do ich odzyskania tak, by zwrot mógł być skuteczny, jednak mając na uwadze treść art. 136 ust. 3, nie można dokonać warunkowego zwrotu części lub całości przejętej nieruchomości. Reasumując stwierdzono, że w sprawie istnieje możliwość zwrotu części przejętego gruntu, lecz na skutek przeszkody prawnej w postaci braku prawa do dysponowania nieruchomościami zamiennymi przez spadkobierców W. W., zwrot taki nie może nastąpić.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszeń prawa, a w szczególności art. 7, 8, 9 i 10 Kpa, czyli zasad ogólnych postępowania administracyjnego, wskazano, iż są one nieuzasadnione. Organ I instancji prowadząc postępowanie działał w oparciu i na zasadzie przepisów prawa, strony miały zapewnioną możliwość zaznajomienia się z całością dokumentacji, były informowane o podejmowanych czynnościach. Organ zrealizował zalecenia zawarte w zapadłych w sprawie orzeczeniach sądowych czy rozstrzygnięciach organu wyższej instancji. Odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia wizji na spornym gruncie, wskazano, iż jest to jedynie prawo a nie obowiązek organu prowadzącego sprawę. Wizje dokonane były już w terenie w dniach [...].03.1998 r. i [...].03.2000 r.

Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżył J. W. i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego (art.137 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 137 ust. 2, art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami) oraz przepisów art. 7, 8, 9 i 10 KPA domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podano, że sporna nieruchomość od ponad 10 lat od wywłaszczenia nie została w żaden sposób zagospodarowana, a wcześniej ułożone droga betonowa i linia energetyczna uległy całkowitej dewastacji. Na nieruchomości nie pozostaje w chwili obecnej żadna inwestycja, ani też nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Istnieją zatem przesłanki zwrotowe z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ II instancji naruszył przepisy art. 7, 8 i 9 KPA, co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organy nie zrealizowały wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie ustalenia na czym miała polegać budowa stanicy harcerskiej, zbadania czy została wydana i nadal obowiązuje decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji oraz stwierdzenia, czy zrealizowana na spornym gruncie inwestycja (budowa drogi i linii energetycznej) była rozpoczęciem prac związanych z realizacją inwestycji czy też jej zrealizowaniem. Nie wykonano również zaleceń w zakresie rozważenia ewentualnego zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która nie została zagospodarowana.

Organy nie przeprowadziły wizji lokalnej terenu spornej nieruchomości w celu ustalenia braku jakichkolwiek inwestycji na spornym gruncie.

Będący obecnie właścicielem spornej nieruchomości Gmina S. nie znajduje podstaw do odmowy zwrotu nieruchomości.

Wnioskodawcy stosownie do treści art. 140 ust. 1 wyżej cyt. ustawy zobowiązali się do zwrotu nieruchomości zamiennych na wypadek zwrotu spornej nieruchomości na rzecz Urzędu Gminy w S., jak również wypłaconego wnioskodawcom odszkodowania. Organ I instancji jako podstawę odmowy zwrotu powołał przepis art. 137 ust. 1 ustawy stwierdzając, że skoro wnioskodawcy żądają zwrotu całości nieruchomości to jest to niemożliwe w związku z realizacją na działkach 131/1,132/1,133/2,134-5,135/2,134/2 i 135/4 tj. na części wyżej określonych nieruchomości realizacji inwestycji zgodnej z celem wywłaszczeni. Takie stanowisko organu jest zupełnie błędne i wskazuje na brak orientacji w zagospodarowaniu nieruchomości. Niezależnie od powyższego realizacja celu polegała na wybudowaniu stanicy harcerskiej dla akcji "[...]", która zakończyła się w 1985 r.

W sprawie nie zachodzi przeszkoda zwrotu spornej nieruchomości ze względu na brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej na rzecz Gminy S. Wnioskodawcy wyrazili i gotowość zwrotu tychże nieruchomości zaraz po uzyskaniu przeniesienia ich własności na J. W. Obecna właścicielka wnuczka J. W. M. W. uzyska pełnoletność w miesiącu sierpniu 2006 r. i dokona zwrotu na rzecz J. W. nieruchomości zamiennych.

Na objętych postępowaniem nieruchomościach nie istnieją drogi dojazdowa, oświetlenie terenu, śmietnik i sanitariat. Brak wizji lokalnej w spowodował nieświadomość faktyczną dotyczącą nieruchomości w zakresie obecnego jej wyglądu i urządzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269) przy czym sąd - z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli aktu administracyjnego we wskazanych wyżej granicach Sąd uznał, że zaskarżona decyzja w obrocie prawnym ostać się nie może.

Przepis art. 10 § 1 KPA nakłada na organy administracji obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Zgodnie z przepisem art. 28 KPA stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W świetle takiego brzmienia powołanego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że w sprawie o zwrot nieruchomości przymiot strony przysługuje między innymi wszystkim osobom, które są spadkobiercami poprzedniego właściciela nieruchomości, której żądanie zwrotu dotyczy.

W sprawie objętej kontrolą Sądu spadkobiercami W. W. są J. W., W. W., J. D., H. W., W. W., J. W., J. Z. i J. K. Organ I instancji zapewnił tym osobom udział w postępowaniu. Natomiast organ II instancji rozpoznając odwołanie J. W. od decyzji organu I instancji nie zapewnił udziału w postępowaniu W. W., J. W., J. Z. i J. K. Organ ten wadliwie traktował H. W., jako pełnomocnika wskazanych w poprzednim zdaniu osób. H. W. działała jako pełnomocnika tych osób w postępowaniu przed organem I instancji. Na taki zakres umocowania pełnomocnika wskazuje treść znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy pełnomocnictwa. Mocodawcy udzielili pełnomocnictwa do występowania w ich imieniu w sprawie o zwrot nieruchomości w Starostwie Powiatowym. Takie określenie zakresu umocowania nie pozwala na przyjęcie, że H. W. była umocowana do zastępowania W. W., J. W., J. Z. i J. K. w postępowaniu przed Wojewodą. W postępowaniu przed tym organem te strony nie miały ustanowionego pełnomocnika, więc organ winien był zapewnić im osobisty w nim udział.

Zaistniała sytuacja upoważnia do stwierdzenia, że Wojewoda nie zapewnił W. W., J. W., J. Z. i J. K. możliwości udziału w postępowaniu przed organem II instancji.

Brak udziału strony w postępowaniu stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa. Charakter stwierdzonego naruszenia prawa nie pozwala Sądowi na ustosunkowanie się do merytorycznych zarzutów skargi.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewoda rozpozna sprawę zapewniając udział w postępowaniu W. W., J. W., J. Z. i J. K.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.