Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 791/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (sprawozdawca), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Agnieszka Zygmunt, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi "A" Oddział w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Wierzyciel, tj. "A" Oddział w C. wystawił na zobowiązaną H. W. tytuły wykonawcze, obejmujące zaległe składki na ubezpieczenie społeczne.

Organ egzekucyjny, tj. [...] Urząd Skarbowy w C. w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalił, "że zobowiązana nie pracuje, nie pobiera żadnych świadczeń, zlikwidowała działalność gospodarczą i nie posiada ruchomych składników majątkowych ani praw, mogących być przedmiotem egzekucji". Ustalił również, że H. W. jest współwłaścicielką nieruchomości na zasadach wspólności ustawowej z mężem S.W.

Wobec powyższego organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o udzielenie odpowiedzi na temat ewentualnej egzekucji z tej nieruchomości, informując jednocześnie, iż w przypadku skorzystania z tej możliwości, konieczne będzie decyzyjne określenie H. W. należności składkowych ZUS oraz nadesłanie tytułów wykonawczych, wystawionych na oboje małżonków.

"A" Oddział w C. do pisma z dnia [...] 2005 roku, nr [...] załączył decyzje określające zobowiązanej wysokość zaległości przypadających na jego rzecz, lecz nie nadesłał nowych tytułów wykonawczych, wystawionych na oboje małżonków. Wskazał, iż pozostające w dyspozycji organu egzekucyjnego dotychczasowe tytuły wykonawcze stanowią wystarczającą podstawę do prowadzenia egzekucji z nieruchomości, stanowiącej majątkową współwłasność małżonków H. i S. W.

Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone wobec H. W. z uwagi na jego bezskuteczność, albowiem brak tytułów wykonawczych, wystawionych na oboje małżonków uniemożliwił wszczęcie egzekucji z nieruchomości, będących ich wspólnym majątkiem.

Kolejnym postanowieniem z tego samego dnia, nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C., działając na podstawie art. 64c § 1, § 3 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 roku , nr 110, poz. 968), obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] złotych.

W jednym wspólnym zażaleniu na powyższe postanowienia "A" Oddział w C. wniósł o ich uchylenie oraz dalsze prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanej i jej małżonka.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji (dot. obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego).

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko zobowiązanej H. W.

Następnie wskazał, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec H. W. nastąpiło w oparciu o przepis art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dający prawo do umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn innych niż wymienione w art. 59 § 1 ustawy. Podkreślił, iż przepis ten umożliwia zastosowanie instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W dalszej części uzasadnienia postanowienia organ odwoławczy podniósł, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie ujawniono żadnych składników majątku zobowiązanej, który mógłby podlegać egzekucji. Z kolei brak tytułów wykonawczych, wystawionych na oboje małżonków uniemożliwił wszczęcie egzekucji z nieruchomości, będących ich wspólnym majątkiem.

Konsekwencją umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na nieściągalność objętego tytułami wykonawczymi obowiązku i niemożliwością tym samym ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej, było więc obciążenie nimi wierzyciela, do czego uprawnia art. 64c § 4 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze na powyższe postanowienie (jednej dotyczącej obu postanowień) "A" Oddział w C. zarzucił organowi odwoławczemu : błędną interpretację art. 27c i art. 110 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 roku, poz. 968 z późniejszymi zmianami), a także brak uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia, w istocie ograniczającego się do skomentowania uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 roku. Skarżący, zaznaczył, iż użycie przez ustawodawcę w art. 27c ustawy egzekucyjnej sformułowania "ma być prowadzona" nakazuje podjęcie decyzji o wystawieniu tytułu na oboje małżonków przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, nie precyzując, ze chodzi o wszczęcie egzekucji z nieruchomości. W jego ocenie wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wie, że dłużnikami w pełnym zakresie (bez ograniczenia) są oboje małżonkowie. Skarżący podkreślił, że powyższy przepis będzie miał zastosowanie w sytuacji, gdy egzekwowane są należności, wynikające ze złożonego przez małżonków wspólnego zeznania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Zaznaczono przy tym, że podstawą odpowiedzialności małżonka, nie będącego dłużnikiem, jest art. 29 Ordynacji podatkowej, stosownie do postanowień którego odpowiedzialność małżonka dłużnika jest ograniczona do majątku wspólnego. Mając to na względzie skarżący doszedł do wniosku, iż egzekucję z nieruchomości można prowadzić na podstawie tytułu wystawionego na jednego małżonka (będącego zobowiązanym), a odpowiednie zabezpieczenie ochrony praw małżonka nie będącego dłużnikiem zapewnione jest z mocy art. 38 i 40 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które to przepisy pozwalają na wyłączenie z egzekucji części majątku wspólnego (powództwo przeciwegzekucyjne).

W konkluzji uzasadnienia skargi ZUS podkreślił, iż powołana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uchwała Sądu Najwyższego została wydana w sprawie dotyczącej wpisu hipoteki na wspólnej nieruchomości małżonków, a zatem dotyczy odmiennego stanu faktycznego, niż mający miejsce w przedmiotowej sprawie.

W skardze tej strona skarżąca nie wniosła żadnych zarzutów dotyczących postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Odpowiadając na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie będące przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Nie jest to zaś, zdaniem Sądu, możliwe w rozpatrywanej sprawie.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 lipca 2006 roku, sygn. akt I SA/Gl 790/06, oddalającego skargę "A" Oddziału w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko zobowiązanej H. W. – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, iż "istotą sporu jest rozstrzygnięcie kwestii, czy zaskarżonym postanowieniem dokonano prawidłowej oceny rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, oddalającego zażalenie ZUS na postanowienie organu egzekucyjnego, w którym – umarzając postępowanie egzekucyjne – odmówiono prowadzenia egzekucji z nieruchomości, stanowiącej majątek wspólny zobowiązanej i jej małżonka, podczas gdy tytuł wykonawczy był wystawiony tylko na jednego z nich – zobowiązanego.

Oczywiście rację ma skarżący, który podkreśla, iż stosownie do 29 Ordynacji podatkowej małżonek dłużnika ponosi odpowiedzialność za zobowiązania drugiego małżonka z majątku wspólnego. Czym innym jest jednak powstanie odpowiedzialności obowiązku podatkowego, a czym innym jego egzekwowanie.

Problem egzekucji z majątku wspólnego małżonków, w sytuacji gdy zobowiązanym jest jeden z małżonków, a egzekucja ma być prowadzona z majątku dorobkowego, rozstrzyga co do zasady art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z jego treścią, w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 6 września 2001 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 125, poz. 1368), jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Innymi słowy mówiąc, w świetle powyższej regulacji, administracyjny tytuł wykonawczy na obojga małżonków (w stosunku do których istnieje wspólność majątkowa małżeńska) należy wystawić tylko wtedy, gdy egzekucja ma być prowadzona łącznie: ze składników majątkowych należących do wspólności majątkowej oraz majątków odrębnych małżonków (w tym zobowiązanego).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony został pogląd, że podstawę wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka może stanowić jedynie tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków. Takie stanowisko zostało wyrażone między innymi uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2002 roku, III CZP 49/02 (OSNC 2003, nr 9, poz. 115) i z dnia 8 października 2003 roku, III CZP 68/03 (OSNC 2004, nr 12, poz. 191) oraz w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2004 roku, III CZP 33/04.

W uchwale z dnia 18 marca 2005 roku, III CZP 3/05 (opubl. w Systemie Informacji Prawnej "LEX") Sąd Najwyższy wskazał, iż "akceptując pogląd, że podstawę wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej wspólnością majątkową małżeńską, a więc stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka, stanowić może jedynie administracyjny tytuł wykonawczy obejmujący oboje małżonków, należy jednak odnieść się do prezentowanych dotychczas argumentów za nim przemawiających. Dla jasności wywodu należy zaznaczyć, że dalsze rozważania prowadzone będą z uwzględnieniem art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. - dalej: "u.p.e.a."), dodanym ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368), która weszła w życie dnia 30 listopada 2001 r.

Artykuł 27c u.p.e.a. stanowi, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Zajmowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko, że hipoteka przymusowa może być ustanowiona na nieruchomości stanowiącej składnik małżeńskiego majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, oparte było na założeniu, iż ustanowienie takiej hipoteki należy do szeroko pojętego postępowania egzekucyjnego.

To stanowisko zostało wyrażone po raz pierwszy w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1953 r., II C 2520/52 (OSN 1954, nr 2, poz. 34) i, mimo zmian stanu prawnego, podtrzymywane w późniejszych orzeczeniach. Przykładowo, w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1997 r., III CKN 72/97 ("Glosa" 1998, nr 1, s. 33) wyraźnie stwierdzono, że postępowanie dotyczące wpisu hipoteki przymusowej stanowi postępowanie egzekucyjne, gdyż normy regulujące tę hipotekę mają wyraźny charakter norm egzekucyjnych. W orzeczeniach późniejszych stanowisko to uległo pewnemu złagodzeniu; Sąd Najwyższy przyjął, że postępowanie dotyczące wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej powinno być traktowane tak, jak postępowanie egzekucyjne, mimo że odbywa się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego regulujących postępowanie wieczystoksięgowe i nie jest sposobem egzekucji, a jego skutkiem nie jest wyegzekwowanie roszczenia (uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03).

W doktrynie także podkreśla się, że o ile hipoteka umowna jest środkiem zabezpieczenia wierzytelności, o tyle hipoteka przymusowa pełni rolę szczególnego środka egzekucyjnego w szerokim znaczeniu. Środek ten ma na celu zabezpieczenie realizacji wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym, w tym także, w granicach zakreślonych przepisami odrębnymi, należności publicznoprawnych. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w powoływanej uchwale z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03, ustanowienie hipoteki przymusowej jest postępowaniem zmierzającym do ułatwienia przyszłego postępowania egzekucyjnego. W wypadku, w którym taki skutek może zostać osiągnięty tylko wtedy, gdy wierzyciel dysponuje tytułem prawnym wymaganym do wszczęcia egzekucji (tytułem wykonawczym), podstawę wpisu hipoteki przymusowej powinien stanowić taki sam tytuł, jaki uprawnia do prowadzenia egzekucji. Jeżeli zatem do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka potrzebny jest tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków (art. 27c u.p.e.a.), to także dla dokonania wpisu hipoteki przymusowej niezbędne jest wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków.

Z powyższego wynika, że przyjmując, iż hipoteka przymusowa pełni rolę szczególnego środka egzekucyjnego w szerokim rozumieniu, treść art. 27c u.p.e.a. uzasadnia stanowisko zajęte w niniejszej uchwale".

W świetle powyższych wywodów zasadnie, zdaniem Sądu, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec H. W. (art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), gdyż w toku tego postępowania nie ujawniono składników majątku, które zaspokajałyby dochodzone przymusowo zaległości składkowe wierzyciela, poza nieruchomością stanowiąca majątek wspólny zobowiązanej i jej małżonka (H. i S. W.), z której do prowadzenia egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków".

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C., którym organ ten, działając na podstawie art. 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 roku , nr 110, poz. 968), obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] złotych.

Powołany wyżej przepis stanowi, iż wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zatem wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego zarówno z powodów faktycznych, jak i prawnych. Analizowane unormowanie nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, nie wymienia – a przez to – i nie odróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych, nie wiąże z każdą kategorią tych okoliczności odmiennych reżimów prawnych obciążania kosztami postępowania egzekucyjnego, nie wynika z niego w szczególności, że w przypadku, gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego z powodów prawnych, to wbrew zasadzie art. 64c § 4 nie pokrywa ich wierzyciel. Przepis ten znajdzie zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie faktycznej możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy koszty egzekucyjne są w rzeczywistości ściągalne od zobowiązanego, ale wierzyciel odstąpił od egzekucji (por. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 167, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2005 roku, sygn. akt FSK 2659/04 – 0bubl. W Systemie Informacji Prawnej "LEX").

Ponieważ w rozpatrywanej sprawie koszty egzekucyjne nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanej, to zgodnie z treścią powołanego wyżej art. 64 c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny był uprawniony do obciążenia tymi kosztami wierzyciela, tj. "A" Oddziału w C..

Dokonując zatem w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259) kontroli zaskarżonego postanowienia z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy podatkowe nie przekroczyły granic swobody interpretacyjnej i nie naruszyły reguł interpretacyjnych ograniczając stosowanie powołanych przepisów do podanego wyżej znaczenia.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.