Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 789/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-07-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono zmiany postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 165, ART. 246 PAR. 1 PKT 2, ART. 258 PAR. 2 PKT 7 .
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.P. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi kasacyjnej B.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 marca 2018 r. , sygn. akt I SA/Ol 789/17 oddalającego skargi B.P. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"., Nr "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012r. i 2013 r. postanawia: odmówić zmiany prawomocnych postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 789/17 i I SA/Ol 790/17 WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Prawomocnymi postanowieniami z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 789/17 i I SA/Ol 790/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie utrzymał w mocy postanowienia Starszego referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2017 r. odmawiające skarżącej B.P. przyznania prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W jego uzasadnieniu stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Odnosząc się do oświadczenia skarżącej w zakresie sprzedaży gospodarstwa po rodzicach i uzyskanych z tego tytułu środków w kwocie "[...]" i spłaty z tych środków kredytu zaciągniętego na zakup samochodu i bieżącego zadłużenia a następnie do sprzedaży tegoż samochodu za kwotę "[...]", uznał, że wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła w jakiej wysokości posiadała zadłużenie i wobec jakich wierzycieli. Tym samym utrudniła ocenę czy wszystkie środki, uzyskane w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zostały już wydatkowane oraz czy zobowiązania skarżącej miały pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczane są koszty sądowe. Szczególnie w sytuacji, gdy środki uzyskane ze sprzedaży samochodu uzyskała w "[...]" tj. w miesiącu gdy wydana została zaskarżona decyzja "[...]". Przyjął, że skarżąca miała świadomość niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia i mogła przewidzieć konieczność poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowoadministracyjnym i zabezpieczyć na ten cel z uzyskanej kwoty odpowiednie środki. Stwierdził, że do strony należało wykazanie ewentualnego rozdysponowania środków ze sprzedaży ww. nieruchomości, jak i samochodu, czego nie uczyniła. Za prawidłowe uznał stanowisko referendarza sądowego, że skarżąca od "[...]" dysponowała łącznie dodatkową kwotą około "[...]" (środki uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa, samochodu oraz dwie raty z tytułu należności jej męża od byłej żony), przy czym nie wykazała ona, że całą tą kwotę wydatkowana na spłatę zadłużenia i bieżące koszty utrzymania rodziny.

Nadto zauważył, że pomimo oświadczyła, że w "[...]" sprzedała samochód "[...]" co pozwoliło jej na spłatę kredytu, to jednak z dołączonego do sprzeciwu wydruku historii konta od 01.07.2017r. do 31.10.2017r. wynikało, że z rachunku bankowego skarżącej spłacana jest wciąż rata kredytu "[...]" i to już po sprzedaży auta (k. 44 i 45 akt sądowych). Przy czym skarżąca zadeklarowała opłacanie kredytu mieszkaniowego w wysokości "[...]", co wskazuje na rozbieżność oświadczeń strony ze stanem faktycznym. Ponadto z ustaleń Sądu wynikało, że w dniach "[...]" "[...]" i "[...]" opłacono polisę na życie męża w kwotach po "[...]", jak też bliżej nieopisane ubezpieczenie męża "[...]" .

Na tej podstawie Sąd przyjął, że skarżąca nie przedstawiła całościowo swojej sytuacji majątkowej i jej najbliższej rodziny, gdyż po sumowaniu wszystkich zadeklarowanych wydatków przekraczały one deklarowane miesięczne dochody, o co najmniej "[...]".. Zdaniem Sądu, strona nie dąży do dostosowania wydatków do poziomu życia, który deklaruje we wniosku i sprzeciwie, wskazując jako źródła dochodu zasiłki z MOPS: rodzinny na dziecko i z programu 500+ "{...]" oraz z wynagrodzenia męża "[...]" po potrąceniach egzekucyjnych, łącznie "[...]" miesięcznie. We wniosku deklarowano "[...]" jako łączny dochód rodziny. Nadto stwierdził, że w badanym okresie odnotowano regularne wpłaty gotówki na konto bankowe strony w kwotach "[...]" (w dniu "[...]".), "[...] ("[...]".) i "[...]" ("[...]".), łącznie "[...]" Skarżąca całkowicie pominęła powyższe wpłaty, ujawniła je dopiero w załączniku do sprzeciwu bez wyjaśnienia źródła ich pochodzenia.

Reasumując Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje wydane zostały w dniu "[...]" a w "[...]" dokonano na rachunek bankowy skarżącej ww. wpłat na łączną kwotę "[...]" jak też w tym czasie strona uzyskała środki ze sprzedaży samochodu w "[...]". W tych warunkach, w ocenie Sądu, wnioskująca nie wykazała, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, w sposób obiektywny nie była w stanie poczynić żadnych oszczędności i zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych w postępowaniu, które sama zainicjowała.

W toku postepowania skarżąca uiścił wpis od skarg w kwocie łącznej 3.436 zł.

Sprawy zostały zakończone wyrokiem z dnia 21 marca 2018 r. oddalającym wniesione skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej "[...]"z dnia "[...]"nr "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. i 2013 r.

Od wyroku tut. Sądu skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę kasacyjna. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, skarżąca zwróciła się, o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej.

W złożonym na tę okoliczność wniosku wskazała - podobnie jak za pierwszym razem - że gospodarstwo domowe prowadzi razem z mężem oraz małoletnią córką. Źródło utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za prace męża skarżącej w kwocie "[...]", raty z tytułu spłaty mieszkania od byłej małżonki męża w wysokości "[...]" rocznie "[...]" miesięcznie oraz zasiłki z MOPS w kwocie łącznej "[...]". W zakresie majątku skarżąca tożsamo wskazała, iż w jego skład wchodzi mieszkanie o pow. "[...]", wartość szacunkowa to ok. "[...]". W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.718 zł. bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i jej rodziny. Podniosła, że stałe miesięczne dochody rodziny to aktualnie kwota "[...]", na którą składa się zasiłek z MOPS "[...]", świadczenie tzw. "500+" i raty uzyskiwane przez małżonka skarżącej od byłej żony. Uzyskiwane dochody nie wystarczają na podstawowe potrzeby, szczególnie, że rodzina skarżącej zobowiązana jest spłacać raty kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup mieszkania w kwocie "[...]". Na podstawowe opłaty "lokalowe" i media wydatkuje "[...]". Natomiast na zakup żywności, ubrań, kosmetyków i środków czystości miesięcznie wydatkuje minimum "[...]". Podkreśliła, że poza mieszkaniem obciążonym hipoteka nie posiada innego majątku. Nadto zaznaczyła, że w niniejszej sprawie zobowiązana została do opłacenia wpisu od skarg w kwocie ok. 3.500 zł bowiem Sąd odmówił jej przyznania prawa pomocy z uwagi na rzekome oszczędności, które posiadała ze sprzedaży samochodu i części gospodarstwa po rodzicach w latach "[...]". Przy czym skarżąca stwierdziła, że ww. środków nie posiadała już na moment orzekania gdyż wydatkowała je na podstawowe potrzeby i spłatę zobowiązania za samochód. W rubryce 11 formularza PPF wykazała, że z tytułu kredytu mieszkaniowego ponosi wydatek w kwocie "[...]" miesięcznie nadto z tytułu opłat "lokalowych" i za media kwotę "[...]".

W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. wyjaśniła, że posiada trzy rachunki bankowe, z których wyciągi za okres od 1.01.2018 r. do 19.06.2018 r. przedstawiła jako załącznik do niniejszego oświadczenia. Oświadczyła, że nie posiada lokat terminowych. Mąż skarżącej nie posiada rachunku bankowego ani lokat terminowych. Na mocy decyzji z dnia "[...]" mężowi skarżącej ustalono emeryturę w wysokości "[...]"brutto tj. "[...]" netto. Na stałe wydatki skarżącej składają się: czynsz za mieszkanie "[...]", koszty wyżywienia "[...]", ubrania "[...]", środki czystości "[...]", gaz "[...]", energia "[...]", multimedia "[...]", telefony "[...]", ubezpieczenie "[...]", spłata pożyczki "[...]", oraz kredyt spłacany przez męża "[...]". Łączne wydatki skarżącej to kwota "[...]" miesięcznie.

Nadto skarżąca oświadczyła, że środki uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa po rodzicach w części jej przypadającej przeznaczyła na spłatę samochodu oraz codzienne wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Środki uzyskane ze sprzedaży samochodu przeznaczone zostały na uregulowanie dotychczasowych zobowiązań, rat oraz na wydatki związane z utrzymaniem rodziny.

Do wyjaśnień załączyła: wyciągi z dwóch rachunków bankowych prowadzonych przez "[...]" i jeden rachunek bankowy prowadzony przez "[...]" oraz decyzję o ustaleniu wysokości emerytury z dnia "[...]"

Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – zwanej dalej p.p.s.a.), częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem wykazać istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów, oświadczeń oraz twierdzeń musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).

Przystępując jednak do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać trzeba, że kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania Starszego referendarza sądowego tutejszego Sądu, który wnioski te oddalił postanowieniami z dnia 13.12.2018 r. Rozstrzygnięcia te utrzymał w mocy tut. Sąd postanowieniami z dnia 10.01.2018 r., które to stały się prawomocne. Rozstrzygnięcia te swoim zakresem obejmują całość kosztów sądowych, w tym też niezbędny na obecnym etapie postępowania koszt w postaci wpisu od skargi kasacyjnej. Podkreślić bowiem należy, że przez koszty sądowe, należy rozumieć wszelkie opłaty sądowe i wydatki, strona jest obowiązana ponosić w toku postępowania. Na opłaty te składają się wpis od skargi jak i wpis od skargi kasacyjnej. W niniejszej zaś sprawie, wnioskami z dnia 6.11.2017 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i w tym też zakresie postępowanie to zakończyło się wydaniem prawomocnych postanowień z dnia 10.01.2018 r. tut. Sądu. Składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni w prawdzie zawęziła zakres żądania do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, niemniej jednak już na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego oceniano sytuację finansową skarżącej w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych, w tym kosztach poniesienia wpisu od skargi kasacyjnej. Zajmując stanowisko negatywne wobec żądania skarżącej tut. Sąd podkreślił, że przedłożone oświadczenia, jak i dokumenty źródłowe nie wskazują na złą sytuację finansową strony, która uniemożliwia jej opłacenie całych kosztów sądowych, w tym jak należy uznać również wpisu od skargi kasacyjnej.

Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, z tym jednak wyjątkiem, iż rozpatrzenie takiego wniosku następuje w trybie art. 165 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Innymi słowy odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tym samym bez zmiany okoliczności sprawy nie można uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy, należy zaś rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw poprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna strony uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia, co strona musiałby wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy.

Uwzględniając powyższą argumentację oraz treść kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpoznający wniosek referendarz sądowy stanął na stanowisku, że wniosek ten będący w istocie wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia tut. Sądu z dnia 10 stycznia 2018 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena ta jest skutkiem przyjęcia ustaleń faktycznych zawartych we wskazanym prawomocnym postanowieniu oraz treścią ponownie złożonego wniosku.

Przede wszystkim podnieść należy, że treść złożonego obecnie wniosku jest tożsama z treścią wniosków złożonych pierwotnie. Nie mniej jednak w oparciu o dodatkowe oświadczenie złożone na wezwanie z dnia 19.06.2018 r. należy stwierdzić, że sytuacja materialna i finansowa strony i jej rodziny, wbrew temu co twierdzi sama strona, uległa poprawie. Ze złożonego bowiem oświadczenia z dnia 29.06.2018 r. wynika, że mąż skarżącej od "[..]" uzyskał prawo do emerytury, która to jest mu wypłacana od "[...]" w wysokości "[...]". Dodatkowo z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że mąż skarżącej uzyskał za "[..]" wynagrodzenie za pracę w kwocie "[...]". Skarżąca wciąż pobiera zasiłki w łącznej kwocie "[...]" Na tej podstawie nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżonej uległa pogorszeniu w stosunku do tej ocenianej już w ramach postępowania zakończonego prawomocnymi postanowieniami z dnia 10.01.2018 r. Skoro wnioskodawczyni i jej rodzina uzyskały dodatkowe stałe źródło dochodu poza dotychczas posiadanymi to fakt ten świadczy o poprawie sytuacji bytowej skarżącej i jej rodziny. O pogorszeniu sytuacji materialnej skarżącej nie świadczy również zestawienie i wysokość ponoszonych miesięcznych stałych wydatków, które to w pierwotnym wniosku kształtowały się na podobnym poziomie. Tożsamo jak w pierwszych wnioskach taki i obecnie skarżąca w spłaca ratę kredytu hipotecznego, raty kredytu męża, opłaca czynsz za mieszkanie, opłaty za media, telefon, multimedia, opłaca ubezpieczenie męża itp. których wysokość nie uległa znacznej zmianie z porównywanym okresie objętym prawomocnymi postanowieniami tut. Sądu.

Nie mniej jednak odnosząc się do oświadczeń skarżącej złożonym w ponownym wniosku stwierdzić należy, że tożsamo jak to oceniono w prawomocnych postanowieniach z dnia 10.01.2018 r. także na obecnym etapie postępowania skarżąca nie uprawdopodobniła faktu wydatkowania kwot uzyskanych ze sprzedaży gospodarstwa po rodzicach i samochodu osobowego na spłatę zadłużenia z tytułu posiadanych kredytów. Ograniczając się do ogólnego stwierdzenia, że środków tych nie posiada z uwagi na fakt wydatkowania ich na spłatę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu i spłatę innych zobowiązań oraz na bieżące koszty utrzymania rodziny. Tak jak stwierdzono to w prawomocnych postanowieniach także teraz należy uznać, że wciąż aktualne jest stanowisko, iż "wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła jakiej wysokości posiadała zadłużenie i wobec jakich wierzycieli. Utrudnia to ocenę czy wszystkie środki, uzyskane w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zostały już wydatkowane oraz czy zobowiązania skarżącej miały pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczane są koszty sądowe". Nadal skarżąca nie wyjaśniła sprzeczności w składanych oświadczeniach, co do faktu spłaty zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu na samochód ze środków uzyskanych ze sprzedaży gospodarstwa po rodzicach, w sytuacji gdy, wciąż regularnie spłacane są raty z tytułu kredytu zaciągniętego przez męża skarżącej w wysokości "[...]", poza deklarowanych kredytem hipotecznym z ratą "[...]". Nadto opłaca składki z tytułu ubezpieczenia na życie męża w kwocie "[...]" miesięcznie. Aktualne jest zatem stanowisko tut. Sądu w kwestii braku możliwości przyznania pierwszeństwa należnościom cywilnoprawnym (kredyty, polisy ubezpieczeniowe) przed należnościami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe.

Za brakiem podstaw do zmiany prawomocnych postanowień przemawia również fakt, iż w okresie od 1.01.2018 r. do 19.06.2018 r. regularnie na konta bankowe prowadzone w "[...]" i "[...]" skarżąca dokonuje wpłat gotówkowych w kwotach "[...]".. Zaznaczyć należy, że wpłat gotówkowych skarżąca dokonywała zarówno w okresie, objętym prawomocnym postanowieniem Sądu jak i po wydaniu tegoż orzeczenia i to jeszcze przed wypłatą świadczenia emerytalnego mężowi skarżącej przekazem pocztowym. Powyższe działanie skarżącej zostało usankcjonowane w uzasadnieniu postanowień z dnia 10.01.2018 r.. Wciąż pozostaje zatem aktualne stwierdzenie, iż skarżąca całkowicie w swoich oświadczeniach pomija te fakty, a tym samym nie została wyjaśniona kwestia źródeł pochodzenia tych środków.

Nadto należy stwierdzić, że w dniu "[...]"na rachunek bankowy skarżącej prowadzony przez "[...]" wpłynęła kwota "[...]" od "[...]". Skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do tego wpływu, a zaznaczyć należy, że środki te uzyskała już po odebraniu wezwania na rozprawę, na "[..]" przed rozpoznaniem skarg przez tut. Sąd. Na tej podstawie nie sposób uznać, że sytuacja materialna i bytowa skarżącej i jej rodziny uległa pogorszeniu w stosunku do tej ocenionej w prawomocnym postanowieniu z dnia 10.01.2018 r.

Nie można zatem uznać, że w sprawie przedstawiono jakiekolwiek nowe okoliczności, które uzasadniałaby zmianę pierwotnie podjętych rozstrzygnięć. W tych okolicznościach kierując się zasadami wykładni prawniczej "a maiori ad minus" (z większego na mniejsze) należało stwierdzić, że w sytuacji gdy stan majątkowy wnioskodawczyni nie uległ zmianie (tj. nie uległ pogorszeniu) w stosunku do pierwotnie rozpoznanych wniosków o przyznanie prawa pomocy, gdzie odmówiono jej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, to tym bardziej nie spełnia ona warunków do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci zwolnienia od wpis od skargi kasacyjnej. Zgodnie zaś z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365).

W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie (w związku z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.