Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 621/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6a ust. 1 pkt 3 lit. a, art. 10, art. 29
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: § 23, § 35 ust. 1, § 39 ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) WSA Robert Hałabis Protokolant referent Marcin Ścibor po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Inne z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2018 r. Nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - rozpatrzył odwołanie R. K. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w H. z dnia [...] sierpnia 2018 r. Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego, uchylił w całości skontrolowaną decyzję organu I instancji i orzekając merytorycznie w sprawie ustalił, że kwota przypadająca do zwrotu wynosi [...] zł (powiększona o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych).

Stan tej sprawy przedstawiał się następująco.

R. K. złożył wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 i 2016 rok. Decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w H. – z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] grudnia 2012 r. nr [...] sierpnia 2014 r. nr [...] października 2014 r. nr [...] października 2015 r. i [...] marca 2017 r. nr [...], płatności zostały przyznane w wysokości wynoszącej odpowiednio - [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł [...] zł oraz [...] zł – na każdy rok gospodarczy, z tytułu realizacji wspomnianego programu rolnośrodowiskowego.

W dniu [...] maja 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w H. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych. Wydaną w dniu [...] sierpnia 2018 r. decyzją nr [...] organ ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł.

Strona wniosła odwołanie.

Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2018 r. m. in., że występują podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji w całości z uwagi na fakt, że organ I instancji nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, co skutkowało nieprawidłowym ustaleniem nienależnej kwoty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzucił naruszył naruszenie przepisów:

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , poprzez ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w sytuacji, kiedy zebrany materiał dowodowy przemawiał za uchyleniem decyzji organu I instancji i umorzeniem postępowania w szczególności w związku z błędnymi informacjami zawartymi w decyzjach doręczanych od roku 2013, że terminem rozpoczęcia 5 – letniego zobowiązania jest dzień 15 marca 2011 r.;

- art. 8 k.p.a. poprzez podanie w powyższych decyzjach wydawanych po dniu 15 marca 2013 r. to jest po dacie wejścia w życie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, błędnego pouczenia co do terminu (15 marca 2011 r.) rozpoczęcia 5 – letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego;

- art. 9, art. 11 w związku z art. 112 k.p.a. poprzez kierowanie do strony nieprawidłowych pouczeń o terminie rozpoczęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego;

- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

- art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów w szczególności w zakresie wydawanych kolejno decyzji o przyznaniu płatności;

- art 29 ust. 1, 2, 7 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej (...), art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. oraz art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1998 r., poprzez ich zastosowanie i ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, w sytuacji, gdy skarżący spełnił wszystkie wymogi związane z podjętym zobowiązaniem i działał na podstawie wydawanych kolejno decyzji o przyznaniu płatności.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że w orzecznictwie ugruntowanym jest pogląd, że w prawie administracyjnym nie można przyjmować fikcji powszechnej znajomości prawa i dlatego na organach ciąży obowiązek udzielania stronom informacji prawnej. Zachowanie strony zgodne z udzielonymi informacjami nie może powodować ujemnych konsekwencji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stanowił art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Z uwagi na charakter sporu w niniejszej sprawie wyjaśnienia wymaga, że do zadań Agencji – w myśl art. 6a ust. 1 pkt 3 lit. a/ cyt. ustawy – należy odzyskiwanie nienależnych kwot pomocy oraz wzywanie beneficjenta do zwrotu kwot tych należności.

Przepis art. 10 ustawy o ARiMR określa ogólne zasady postępowania administracyjnego w zakresie właściwości organów Agencji, w tym jej Prezesa, dyrektorów oddziałów regionalnych i kierowników biur powiatowych. W myśl art. 10 ust. 2 cyt. ustawy, w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego jest Prezes Agencji, a w stosunku do kierowników biur powiatowych - dyrektor oddziału regionalnego.

Unormowanie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR przewiduje, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR).

Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (art. 29 ust. 7 cyt. ustawy).

Uprawnienia organu podatkowego określone w ustawie, o której mowa w ust. 7, przysługują organowi, o którym mowa w ust. 2 (art. 29 ust. 8 ustawy o ARiMR).

Przepis art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewiduje, że właściwym w sprawach dotyczących przyznawania pomocy w drodze decyzji administracyjnej jest kierownik biura powiatowego Agencji - w przypadku działań, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3, 9 oraz 11-15. Według art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...), pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Przepis art. 28 ust. 2 cyt. ustawy określa, że pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc:

1) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji;

4) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Stosownie do art. 28 ust. 3 ww. ustawy , właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej.

Płatności rolnośrodowiskowe (sfinansowane ze środków unijnych i krajowych) zostały przyznane stronie skarżącej na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Orzekając w sprawie złożonych wniosków o przyznanie płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego organ ARiMR miał na uwadze szczegółowe zasady i warunki udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania tej pomocy wynikające z rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. wydanego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz z nowego rozporządzenia rolnośrodowiskowego Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Zasadą jest, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem 5-letnim. W tym czasie beneficjent zobowiązany jest do prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z wymogami wykraczającymi ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów. Zobowiązanie to rolnik wykonuje zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej. Zobowiązanie jest realizowane od dnia 15 marca r., w którym beneficjent rozpoczyna realizację zobowiązania, do dnia 14 marca piątego roku zobowiązania.

Zgodnie z § 35 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. uznaje się, że rolnik realizuje nowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli jest następcą prawnym rolnika, który złożył wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej lub realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe, lub nowym posiadaczem gruntów lub stada objętych wnioskiem o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej złożonym przez innego rolnika lub objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez tego rolnika i zostanie mu przyznana płatność rolnośrodowiskową w trybie przepisów § 27-32, a w przypadku, o którym mowa w § 30 ust. 4, § 31 ust. 4 lub § 32 ust. 4, jeżeli zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez innego rolnika do końca okresu objętego tym zobowiązaniem.

Bezspornym jest, że w roku 2011 skarżący rozpoczął realizację 5- letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Nie jest kwestionowana również okoliczność, że w roku 2013 strona przejęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe innego beneficjenta - (trwające od 15 marca 2012 r. do 14 marca 2017 r.).

W myśl art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli podczas trwania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania pomocy beneficjent zwiększa powierzchnię swojego gospodarstwa, państwa członkowskie mogą postanowić o rozszerzeniu zobowiązania na dodatkową powierzchnię na pozostały okres trwania zobowiązania zgodnie z ust. 2 lub o zastąpieniu pierwotnego zobowiązania zastąpione nowym zobowiązaniem, zgodnie z ust. 3.

Nowe zobowiązanie, o którym mowa w ust. 1, obejmuje całą powierzchnię na warunkach, co najmniej tak surowych jak warunki pierwotnego zobowiązania (art. 45 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006).

Powyższe oznacza, że nowe zobowiązanie jest realizowane zgodnie z nowym planem działalności rolnośrodowiskowej, a przejmujący realizuje nowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe przez wyznaczony okres. Skarżący przejął zobowiązanie innego beneficjenta, rozszerzył zobowiązanie o dodatkową powierzchnię. Złożył wniosek transferowy. Nastąpiło zastąpienie dotychczasowego zobowiązania nowym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym .

Skarżący nabył prawo do płatności rolnośrodowiskowej w odniesieniu do swojego (pierwotnego) zobowiązania oraz zobowiązania przejętego. Nowe zobowiązanie obejmowało całą powierzchnię gruntów i dotyczyło wariantów:

- Pakiet 1 Zrównoważony sposób gospodarowania wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania (powierzchnia 12,32 ha);

- Pakiet 8 Ochrona gleb i wód wariant 8.3.1 Międzyplon ścierniskowy (powierzchnia 6,08 ha);

- Pakiet 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków (powierzchnia 1,66 ha);

- Pakiet 5 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 w wariancie 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków

Natura 2000 (powierzchnia 0,60 ha).

Jeżeli rolnik nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o tych gruntach lub zwierzętach oraz o wariancie realizowanym na tych gruntach lub w odniesieniu do tych zwierząt, wskazując położenie tych gruntów i ich powierzchnię (§ 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

W 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków oraz 5.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000. Nie złożył wniosku w zakresie zobowiązania w ramach Pakietu 1 Zrównoważony sposób gospodarowania oraz Pakietu 8 Ochrona gleb i wód.

W tych okolicznościach organ odwoławczy ma rację, że zaniechanie wykonywania obowiązków określonych w § 23 nowego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. powoduje, że zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 tegoż rozporządzenia, beneficjent musi zwrócić pobrane płatności rolnośrodowiskowe. Płatność rolnośrodowiskowa podlega bowiem zwrotowi w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3. Zwrotowi podlegała ta część płatności, która została przyznana, a to oznacza, że rolnik realizujący nowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe ponosi odpowiedzialność za realizację tego zobowiązania. Ogranicza to obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowej dotyczącej realizacji nowego zobowiązania (przejętego w 2013 r.). W tym stanie rzeczy kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu programu Rolnośrodowiskowego powinna obejmować okres 2013-2015.

Organ I instancji przyjął, że zwrotowi podlegają płatności z okresu 2011 – 2015 (w łącznej wysokości [...] zł). Organ odwoławczy zawęził odpowiedzialność skarżącego i stwierdził, że zwrotowi podlegają płatności w kwocie [...]zł (za lata 2013 – 2015).

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w tym art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nakładającej na kierownika biura powiatowego Agencji ustalenia w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Skarżący ma rację, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy ARiMR obowiązywały standardy w zakresie przeprowadzenia postępowania dowodowego przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego (dalej – k.p.a.).. Niezasadnie jednak skarżący zarzuca, że naruszono art. 8 (i wyrażoną w tym przepisie zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników tego postępowania do władzy publicznej), art. 9 (wprowadzający obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mających wpływ na ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania), art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania i wskazywania przesłanek, którymi kierował się organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia). Szeroko rozbudowana argumentacja organu odwoławczego zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. i odzwierciedla stan faktyczny sprawy z przytoczeniem i wyjaśnieniem zastosowanych przepisów prawa.

Wbrew zarzutom i wnioskom skargi skontrolowana decyzja Dyrektora ARiMR nie narusza dyspozycji art. 112 k.p.a. Wspomniany przepis stanowi, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.

Wymaga podkreślenia, że postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych jest zupełnie odrębnym postępowaniem (i niezależnym) od postępowania w sprawie przyznawania tego rodzaju płatności. Są one bowiem przyznawane wyłącznie na wniosek rolnika. Inne są przesłanki uprawniające beneficjenta do takich płatności. Materialnoprawne podstawy (szczegółowe zasady) zwrotu płatności unormowano we wspomnianym wyżej rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2013 r. W tych okolicznościach pouczenie i informacje zawarte w decyzjach w przedmiocie przyznania skarżącemu płatności nie mogło świadczyć o wadliwości zaskarżonej decyzji jako – co zarzuca skarżący - sprzecznej z treścią art. 112 k.p.a. Przepis ten mógłby mieć zastosowanie gdyby zaskarżona decyzja zawierała błędne pouczenie skierowane do strony.

Bez naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy rozstrzygnął w sprawie. Z tego uregulowania wynika, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której

uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Uchylenie decyzji organu I instancji było konieczne z uwagi na fakt, że kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu programu Rolnośrodowiskowego powinna obejmować okres 2013-2015. W tej sytuacji rzeczą organu II instancji było wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia stosownie do poczynionych ustaleń w tym zakresie.

Bezpodstawny jest zarzut, że postępowanie w przedmiocie zwrotu należności powinno być umorzone. Stanowiska skarżącego nie można zaakceptować chociażby ze względu na treść art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR i obowiązek organu ARiMR dochodzenia zwrotu płatności. Umorzenie postępowania byłoby czynnością nieusprawiedliwioną. W myśl § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Przepis § 39 ust. 2 cyt. rozporządzenia określa, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:

1) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana w ramach danego wariantu;

2) zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi:

a) powierzchni stanowiącej różnicę między:

– powierzchnią, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa, a

– powierzchnią stanowiącą różnicę między:

– powierzchnią obszaru gruntów ornych, na którym powinien być realizowany ten pakiet, a

– powierzchnią obszaru gruntów ornych objętego zmniejszeniem,

b) do powierzchni, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskową;

2a) zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant;

3) zmniejszył liczbę zwierząt danej rasy lokalnej objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7 do poziomu niższego niż liczba zwierząt danej rasy, do których została przyznana:

a) pierwsza płatność rolnośrodowiskowa lub

b) płatność rolnośrodowiskowa za 2011 r. - w przypadku gdy zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach tego pakietu zostało podjęte przed dniem 15 marca 2011 r.- przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do zwierząt objętych zmniejszeniem oraz zwierząt, które zostały zastąpione przez te zwierzęta na podstawie § 8 ust. 1;

4) nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt.

Nie budziło wątpliwości, że skarżący miał obowiązek realizowania nowego zobowiązania rolnośrodowiskowego, co wyżej wykazano. Jednak skarżący nie spełnił wszystkich wymogów związanych z podjętym zobowiązaniem, co prawidłowo organ zauważył.

Zatem skarżący nie może skutecznie zarzucać, że "działał na podstawie wydawanych kolejno decyzji o przyznaniu płatności" i w tych warunkach nie miał obowiązku zwrotu spornej płatności. Stanowisko skarżącego w tej materii, że został wprowadzony w błąd przez organ i w związku z tym bezpodstawnie orzeczono o obowiązku zwrotu płatności, nie znajduje uzasadnienia w dyspozycji art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, dotyczy odzyskiwania nienależnych płatności. Według ust. 1 art. 5 cyt. rozporządzenia, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot (art. 5 ust. 2).

Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.(art. 5 ust. 3).

Zaskarżona decyzja nie narusza art. 5 ust. 3 cyt. rozporządzenia bowiem decyzje przyznające płatności nie mogły potwierdzać prawidłowej realizacji całego programu rolnośrodowiskowego, a tym samym wprowadzać skarżącego w błąd.

Skontrolowane rozstrzygnięcie wydano z poszanowaniem przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. W art. 7 ust. 1 cyt. rozporządzenie przewiduje, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, jednak nie może być niższa niż stopa procentowa stosowana przy odzyskiwaniu kwot zgodnie z przepisami krajowymi (art. 7 ust. 2). Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności (art. 7 ust. 3).

Jak wyjaśnia Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 listopada 2018 r. sygn. I GSK 2071/18, celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r., wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tę część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu (...) to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna.

Okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy nie potwierdzają stanowiska skarżącego, że naruszony został art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r.

Podobnie należało ocenić zarzut o naruszeniu przepisów rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich. Rozporządzenie to w art. 1 ust. 1 określa, że w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.

Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem (art. 1 ust. 2).

Kontrole administracyjne, środki i kary wprowadza się w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla zapewnienia właściwego stosowania prawa wspólnotowego. Muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony interesów finansowych Wspólnot (art. 2 ust. 1).

Sankcji administracyjnej nie nakłada się, jeżeli nie zostało to przewidziane w akcie prawnym Wspólnoty obowiązującym przed datą dopuszczenia się nieprawidłowości. (art. 2 ust. 2).

Według art. 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Okres wykonania decyzji nakładającej karę administracyjną wynosi trzy lata. Okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się decyzji (art. 3 ust. 2). W świetle art. 3 ust. 3 cyt. rozporządzenia, Państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2.

W realiach niniejszej sprawy wystąpiły nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. W tych okolicznościach brak było podstaw do stwierdzenia, że skarżący spełniał wszystkie wymogi w tym zakresie i nie powinien ponosić odpowiedzialności za "błąd" organu ARiMR. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu w sprawie, że został wprowadzony w błąd przez organ ARiMR i to działanie organu spowodowało niewłaściwe wykonanie 5 – letniego nowego Programu Rolnośrodowiskowego.

Z tych wszystkich względów skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.