Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 688/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2021 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz H. N. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO, organ II instancji) po rozpatrzeniu odwołania H. N. od decyzji Burmistrza P. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz.735 ze zm., dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję

W uzasadnieniu SKO wskazało, że w wyniku rozpatrzenia wniosku H. N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Burmistrz decyzją [...] z dnia [...].04.2021 r. odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres [...].02.2021 r. – [...].03.2023 r. w celu sprawowania opieki nad mężem D. N.. Od tej decyzji H. N. wniosła - w ustawowym terminie - odwołanie, przedstawiając argumentację na poparcie swojego stanowiska.

SKO zważyło, co następuje:

Art.17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osobom, o których mowa w ust.1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

SKO stwierdziło, że z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, iż na przeszkodzie przyznaniu H. N. świadczenia pielęgnacyjnego stoi kilka okoliczności.

Po pierwsze organ I instancji podniósł, że "Pan D. N. ... pozostaje w związku małżeńskim, a Pani H. N. jako żona, która jest jednocześnie wnioskodawcą, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym jedna z przesłanek, które pozwoliłyby przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ... na podstawie art.17 ust. 1 pkt 4 w związku z opieką nad mężem, tj. Panem D. N. nie została spełniona.".

SKO wskazało, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W powołanym przez organ I instancji art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych do "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" należą - w myśl ugruntowanego orzecznictwa sądowego - małżonkowie; na małżonkach ciąży wzajemny obowiązek alimentacyjny (obowiązek alimentacyjny wobec drugiego małżonka). W rozumieniu art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne więc małżonkowi przysługuje, z wyjątkiem takiego małżonka, który jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO wskazało przy tym na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli ... osoba wymagająca opieki ... pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.". Z tego przepisu wynika m. in., że na małżonku ciąży obowiązek sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem, chyba że ów małżonek, który miałby sprawować opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc podniesiona przez organ I instancji okoliczność ("Pan D. N. ... pozostaje w związku małżeńskim, a Pani H. N. jako żona, która jest jednocześnie wnioskodawcą, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.") pozostaje obojętna dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie może to być przyczyna odmowy ustalenia dla H. N. świadczenia pielęgnacyjnego.

Po drugie wg organu I instancji przyczynę odmowy ustalenia dla H. N. świadczenia pielęgnacyjnego była data powstania niepełnosprawności D. N.: ("ustalenie stopnia niepełnosprawności dla Pana D. N., urodzonego w 1980 r., nastąpiło od daty [...]-02-2021 r., zaś nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje"). Okoliczność ta lokować się ma w przepisie art.17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że "świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.". W przedłożonych przez organ I instancji aktach znajduje się wydane wobec D. N. "Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności" z dnia [...].03.2021 r., w którym zawarto m. in. następujące ustalenia: "I. zaliczyć do stopnia niepełnosprawności znacznego ... IV. Niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić V. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od - [...].02.2021 r.". Niepełnosprawność D. N. kwalifikowana jest jako "niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych", o której jest mowa w art. 3 pkt 21 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyżej cyt.

SKO wskazuje w związku z tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. (K 38/13), który zapadł w odniesieniu do art.17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na ten wyrok powołują się w swoich orzeczeniach sądy administracyjne. Tak więc i druga sformułowana przez organ I instancji przyczyna odmowy przyznania H. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zasadna.

W swojej decyzji organ I instancji podniósł nadto, że "Opieka przedstawiona przez wnioskodawcę podczas wywiadu, którą jako żona sprawuje Pani H. N. nad mężem ... nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Panią H. N.. Mąż ... nie wymaga stałej i bezpośredniej opieki. ... w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego otrzymano następujące informacje: 'ww. od sierpnia 2019r. nie pracuje zawodowo, nie była i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie podejmuje żadnych prac dorywczych. (...) Mąż ww. zachorował w grudniu 2020r. i od tego czasu ww. opiekuje się mężem. Jej pomoc i opieka polega na przygotowywaniu specjalnych posiłków dla męża, wymianie worków, które zbierają mocz (...), czasami towarzyszy mężowi w trakcie wizyt lekarskich (...), wyręcza męża w p[r]acach domowych. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego obecny był Pan D. N., który potwierdził słowa żony oraz oświadczył, że stara się jak najwięcej być samodzielny i na chwilę obecna samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki, myje się, a także samodzielnie porusza się w środowisku zamieszkania.' Z wniosków pracownika socjalnego, wynika iż 'Pani H. N. nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem ponieważ nie pracuje już zawodowo od sierpnia 2019r. Ponadto Pan D. N. aktualnie nie wymaga stałej i bezpośredniej opieki ze strony drugiej osoby.' Zauważyć należy, iż Pani H. N. sprawuje opiekę nad mężem w bardzo wąskim zakresie. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, Pan D. N. aktualne nie wymaga stałej i bezpośredniej opieki. W przypadku odpowiedniej organizacji ww. byłaby w stanie pogodzić pracę zawodową z opieką nad niepełnosprawnym mężem.".

SKO wskazało, że przytoczone okoliczności lokują się w przepisie art.17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie w następujących przesłankach: "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą" ("legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.").

Kolegium wyjaśniło, że poczynienie ustaleń pozwalających na ocenę przesłanki "nie podejmuje" ("zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej"), to ustalenie, czy strona byłaby zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia, w hipotetycznej sytuacji braku konieczności sprawowania przez nią opieki (tj. gdyby nie było konieczności sprawowania przez nią opieki). Zdolność do podjęcia zatrudnienia oznacza, że jest w stanie podjąć zatrudnienie, zaś gotowość do podjęcia zatrudnienia oznacza wolę podjęcia zatrudnienia. Z kolei ocena przesłanki "rezygnuje" ("z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej"), to ustalenie, czy strona zrezygnowała z zatrudnienia jedynie przez wzgląd na konieczność sprawowania przez nią opieki. Wyczerpanie w sprawie przesłanek "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" wymaga ustalenia, czy strona "nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", a jeśli tak, to od kiedy. Wyczerpanie w sprawie przesłanek "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" wymaga jednocześnie ustalenia, czy strona "sprawuje opiekę", a jeśli tak, to od kiedy.

SKO wskazało, że w dniu [...].03.2021 r. zostało wydane wobec D. N. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zaś w aktach znajduje się świadectwo pracy z dnia [...].01.2019 r., w którym jest mowa o tym, że H. N. była zatrudniona do [...].08.2019 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę. W aktach znajduje się też wywiad środowiskowy, w którym jest mowa m. in. o tym, że D. N. zachorował w grudniu 2020 r. i od tego momentu wymaga pomocy ze strony innej osoby. Z zestawienia tych okoliczności wynika, że nie mamy tutaj do czynienia z "rezygnacją" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli z "rezygnacją" H. N. z "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ...". Ostatnie zatrudnienie strony datuje się bowiem na dzień [...].08.2019 r., zaś znaczny stopień niepełnosprawności ustalony został z dniem [...].02.2021 r. Pośród okoliczności sprawy nie ma okoliczności świadczących o tym, że H. N. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, w ocenie SKO ani wiek, ani stan zdrowia nie stoi temu na przeszkodzie (przede wszystkim te cechy wyznaczają zdolność do podjęcia zatrudnienia). Jeśli zaś chodzi o wolę podjęcia zatrudnienia, to piśmie zatytułowanym "Uzupełnienie do odwołania" (które wpłynęło do SKO w dniu [...].05.2021 r.), skarżąca podniosła, że "jestem zdolna i chętna do jego podjęcia" (zatrudnienia). SKO zauważyło w związku z tym, że ostatnie zatrudnienie strony datuje się na dzień [...].08.2019 r., natomiast swoją wolę strona wyraziła dopiero w piśmie datowanym na dzień [...].05.2021 r. Innymi słowy, w okresie [...].08.2019 r. - [...].05.2021 r. strona nie przejawiała woli podejmowania pracy. Wobec takich ustaleń przyjąć należy, że H. N. nie spełnia warunku "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki".

Jeśli chodzi natomiast o "sprawowanie opieki" (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to w uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji ocenił, że "Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, Pan D. N. aktualnie nie wymaga stałej i bezpośredniej opieki". SKO zauważyło, że w wywiadzie środowiskowym jest mowa o tym, iż "... Pan D. w miarę swoich możliwości jest samodzielny tzn. sam się ubiera, sam spożywa posiłki, samodzielnie porusza się w środowisku zamieszkania, nie wymaga pomocy przy higienie osobistej. ... Jej pomoc i opieka polega na: 1) przygotowywaniu specjalnych posiłków dla męża /dieta/ 2) wymiana worków, które zbierają mocz ... jest codziennie, a czasami częściej jeżeli dojdzie do uszkodzenia worka 3) czasami towarzyszy mężowi w trakcie wizyt lekarskich /zależy to od stanu zdrowia p. D. / 4) wyręcza męża w pracach domowych /typu palenie w piecu czy sprzątanie podwórza/ ... p. D. N. ... oświadczył, że ... na chwilę obecną samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki, myje się, a także samodzielnie porusza się w środowisku zamieszkania ...". W swoim odwołaniu skarżąca podniosła, że "Mąż na ten moment wymaga ciągłej opieki. ... osoba z obustronną nefrostemią jest narażona na ciężkie uszkodzenie nerek w wyniku czego następuje zgon. Nie jest w stanie samodzielnie wymieniać worków stomijnych, które to zdarza się wymieniać 7-8 razy dziennie, nie można tego zaplanować.".

SKO zwraciło w związku z tym uwagę, że w wywiadzie środowiskowym jest mowa o tym, iż D. N. nie wymaga pomocy przy higienie osobistej. Jak sam oświadczył "na chwilę obecną samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki, myje się, a także samodzielnie porusza w środowisku zamieszkania". W ocenie Kolegium, zakres czynności, które D. N. może wykonywać samodzielnie, czyni przekonywującym ocenę organu I instancji o braku konieczności sprawowania nad nim bezpośredniej opieki.

Skargę na decyzję SKO wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. N. reprezentowana przez fachowego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem.

Materialnoprawną podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi:

"Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji."

SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ II instancji stanął także na stanowisku, że przyczyną odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia nie może być okoliczność pozostawania przez D. N. w związku małżeńskim przy jednoczesnym nielegitymowaniu się przez jego żonę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie SKO uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił natomiast przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych gdyż skarżąca nie wykazała przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a przy tym zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, by w ogóle wobec jej męża zachodziła konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.

W ocenie Sądu powyższa ocena organu II instancji co do przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji nie jest prawidłowa.

Nie może bowiem uchodzić z pola widzenia okoliczność, że "niepodejmowanie" zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 17 ust. 1 in fine ustawy o świadczeniach rodzinnych – w odróżnieniu od użytego w tym przepisie pojęcia "rezygnacji" z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) – nie jest zdarzeniem, które zachodzi w określonym momencie, lecz stanem trwającym przez jakiś (w praktyce zwykle: dłuższy) czas. Z biegiem tego czasu powody niepodejmowania zatrudnienia mogą się zmieniać – początkowo mogą one wiązać się np. z koniecznością opieki nad małoletnimi dziećmi, albo z własną długotrwałą niedyspozycją zdrowotną, by następnie, z upływem miesięcy lub nawet lat i w związku ze zmianą sytuacji osobisto-rodzinnej, przybrać postać np. konieczności opieki nad coraz bardziej niesprawnymi (czy wręcz niepełnosprawnymi) rodzicami.

Dlatego – inaczej niż przy przesłance "rezygnacji z zatrudnienia" – dla oceny istnienia prawnie relewantnego związku pomiędzy (dalszym) "niepodejmowaniem zatrudnienia", a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny (tu: mężem), istotne znaczenie ma nie to, z jakiego powodu zakończył się ostatni okres zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) opiekuna i od kiedy nie pozostaje on już w zatrudnieniu, lecz to, z jakiego powodu ów opiekun nadal nie podejmuje zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w czasie sprawowania opieki na niepełnosprawnym podopiecznym i ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – czy właśnie w związku ze sprawowaniem tej opieki, czy może z innej przyczyny. Ustawodawca nie określił bowiem, jaki czas może upłynąć (maksymalnie) od "popadnięcia" w stan "niepodejmowania zatrudnienia" do momentu rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym rodzicem (por. wyrok WSA z 11.03.2020 r., III SA/Kr 3/20, CBOSA). Z przedstawionych wyżej względów takie "zaniechanie" ustawodawcy jawi się jako w pełni racjonalne.

W świetle powyższych uwag, wbrew stanowisku SKO, nie mógł mieć w kontrolowanej sprawie rozstrzygającego znaczenia fakt, że ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało z końcem sierpnia 2019 r., ani to, że od tamtego czasu nie rejestrowała się ona w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Od osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym, nie sposób racjonalnie oczekiwać jednoczesnego deklarowania gotowości do podjęcia pracy – która to gotowość, obok zdolności do pracy, jest immanentną cechą formalnego statusu osoby bezrobotnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 października 2021 r. w sprawie IV SA/Po 729/21 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA)

Skoro zatem ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca, mając co najmniej potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie podejmowała zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), sprawując jednocześnie opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, to brak, w ocenie Sądu, dostatecznych podstaw do twierdzenia o braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine ustawy o świadczeniach rodzinnych związku, pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przezeń opieki nad mężem.

Jako nieprawidłowe ocenia Sąd także podejmowane przez organy obu instancji próby oceny stopnia (nie)samodzielności D. N.. Zasadny jest w tym zakresie zarzut skargi, że organy – nie dysponując przecież fachową wiedzą – podjęły próbę ustalenia czy i na ile mąż skarżącej może funkcjonować bez osoby drugiej i wyniki swoich ustaleń uczyniły relewantna przesłanką dla oceny ziszczenia się przesłanek przyznania świadczenia. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w nim osobom jeżeli nie podejmują lub rezygnują one z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na karcie 8 akt administracyjnych znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności D. N. z dnia [...].03.2021 r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że D. N. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Takie rozstrzygnięcie kompetentnego organu czyni bezprzedmiotowymi i niedopuszczalnymi dywagacje SKO w tej materii. Dywagacje takie w niniejszej sprawie doprowadziły de facto do zanegowania treści orzeczenia o niepełnosprawności, do czego organ nie był powołany.

W konsekwencji organ II instancji – ponownie rozpoznając sprawę w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w niniejszym uzasadnieniu wyroku (art. 153 p.p.s.a.) – uzna, że w tej sprawie nie zachodzą przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego dotychczas wywodzone przez ten organ z przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W efekcie, w ramach ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, ograniczy się do sprawdzenia występowanie w tej sprawie pozostałych ustawowych przesłanek (pozytywnych, ewentualnie także negatywnych) warunkujących przyznanie wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i stosownie do poczynionych ustaleń podejmie właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), uwzględniając wynagrodzenie należne pełnomocnikowi zawodowemu skarżącej.