Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 634/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 234 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2268
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 , art. 10 § 1,art. 44, art. 25 §  1 , art. 84 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi R. W. i M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej SKO), po rozpatrzeniu odwołania R. W. i M. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia [...] umarzającej w całości postępowanie prowadzone na wniosek R. W. i M. W. w sprawie zmian stanu wody na gruncie szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie, uchyliło decyzję organu I w całości i w to miejsce orzekło o odmowie nałożenia na M. S. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działkach nr [...], [...], [...] obręb [...], stanowiących własności M. S..

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie było prowadzone wskutek wniosku z dnia 7.02.2018 r. R. W. i M. W. (będących właścicielami działek m.in. od nr ewid. [...] do nr ewid. [...] ark. 2, położonych w miejscowości [...], gmina [...]), w którym domagali się od organu I instancji interwencji w sprawie sporu sąsiedzkiego dotyczącego podniesienia gruntu i niedopełnienia obietnicy dotyczącej wykonania zabezpieczenia w postaci rowu odprowadzającego, w związku z wykonaniem latem 2017 r. przez sąsiada D. S. wysokiego nasypu, co skutkuje gromadzeniem się wody na posesji wnioskujących, na drodze oddzielającej posesje i na sąsiednich terenach.

Decyzją z dnia 7.08.2018 r. SKO, po rozpatrzeniu odwołania R. W. i M. W., uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28.05.2018 r. umarzającą w całości postępowanie w sprawie zmian stanu wody na gruncie szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, ze organ I instancji powinien rozważyć powołanie dowodu z opinii biegłego, który wypowiedziałby się również, czy dokonane już przez R. K. zabezpieczenia są wystarczające do zabezpieczenia nieruchomości R. i M. małżonków W..

Decyzją z dnia 12.08.2019 r. SKO, po rozpatrzeniu odwołania R. W. i M. W., uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 29.05.2019 r. odmawiającą nakazania M. S. właścicielowi działek nr ewid. [...], [...] [...] ark. 2 obręb [...], gmina [...] przywrócenia stanu poprzedniego na działkach nr ewid. [...], [...] i [...] ark. 2 obręb [...] oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach – i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że na załączonych do opinii biegłego mapach, zawierającej nieaktualne - archiwalne dane, brak było zaznaczonych kierunków spływu wód opadowych na spornych terenach, co czyni ustalenia biegłego nieczytelnymi dla osób nie posiadających wiadomości specjalnych.

Decyzją z dnia 20.01.2020 r. Wójt Gminy [...] nakazał M. S. właścicielowi działek nr ewid. [...], [...] i [...] ark. 2 obręb [...], gmina [...] zdemontowanie i zabranie istniejących na działkach nr ewid. [...], [...] i [...] ark. 2 obręb [...] elementów betonowych tworzących odwodnienie liniowe oraz obniżenie terenu w końcowym odcinku działki gminnej nr ewid. [...] ark. 2 o 12 cm na długości 6 m (pkt a), oraz wykonania na odpowiedniej wysokości - wskazanej pomiarem niwelatora - odpływu z betonowych elementów na szerokości działki nr ewid. [...] ark. 2 zapewniającego swobodny spływ wody w kierunku S. Z., przy zapewnieniu zlokalizowania wysokości betonowych elementów poniżej poziomu terenu (pkt b) w terminie do 10.05.2020 r. W podstawie prawnej powołano 234 ust. 3 ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r. poz. 1378), zwanej dalej ustawą.

Decyzją z dnia 17.03.2020 r. SKO, po rozpatrzeniu odwołania R. W. i M. W., uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając podjętą decyzję organ odwoławczy wskazał, że obowiązek określony w art. 234 ust. 3 ustawy powinien być nałożony z udziałem biegłego, który określi jego dokładne parametry, czyniąc to na tyle precyzyjnie, aby nie było wątpliwości przy jego wykonaniu. Formułując zalecenia co do ponownego postępowania SKO wskazało na konieczność zapoznania biegłego przez organ z nowymi dowodami, jakie zostały zgromadzone po wydaniu przez SKO poprzedniej decyzji z dnia 12.08.2019r., a w szczególności z wynikami oględzin poczynionych w dniu z 25.09.2019r., z aktualną mapą sytuacyjno-wysokościową, na którą biegły winien nanieść kierunki spływu wód i porównać ją z danymi sprzed dokonania zmiany stanu wodny na gruncie. Biegły powinien się również zapoznać z protokołem z przeprowadzonych pomiarów niwelatorem. Po zapoznaniu się z nowymi dowodami biegły winien sporządzić opinię uzupełniającą, zawierającą również odniesienie się do zarzutów stron wyartykułowanych po sporządzeniu zasadniczej opinii prze biegłego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji przeprowadził w dniu 11.09.2020 r. oględziny w terenie z udziałem biegłego, w trakcie których D. S., (pełnomocnik M. S.) wyjaśnił że w stosunku do oględzin przeprowadzonych w 2019 r. na działkach nr [...], [...], [...], w sierpniu 2019 r. pomiędzy ich działką a działką gminną powstał mur oporowy na długości ok. 75 m, począwszy od drogi powiatowej aż do ściany wschodniej budynku mieszkalnego – który odcina całkowicie spływ wody na działkę wnioskodawców. Ponadto D. S. wskazał, że wykonano – z jednej i drugiej strony ogrodzenia – drenaż odwadniający od strony południowej ogrodzenia i po stronie północnej na długości ogrodzenia północnego działki nr [...].

W październiku 2020 r. biegły, sporządzający uprzednio opinię wodnoprawną w niniejszej sprawie, wykonał opinię uzupełniającą w sprawie zakłócenia spływu wód na działki wnioskodawców o nr [...], 150, 151, [...] przez właścicieli działek o nr [...], [...], [...], na których są prowadzone prace budowlane. W ekspertyzie stwierdzono, że ostatnie – wyszczególnione wyżej – zmiany stosunków wodnych dokonane w 2019 r. na terenie posesji M. S. spowodowały całkowite odcięcie spływu powierzchniowego wody opadowej i roztopowej z terenu jej posesji na działkę gminną nr [...], a więc woda z terenu tej posesji tym bardziej nie spływa na teren posesji należącej do R. i M. W.. W rezultacie biegły stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie należy umorzyć – z uwagi na niemożliwość zrealizowania celu, który organ ma na względzie wydając decyzję administracyjną - wskutek zmiany stanu faktycznego stanowiącego przesłankę takiej decyzji administracyjnej. W tym zakresie w opinii wskazano, że wobec wykonania muru z pustaków z podmurówką zagłębioną ok. 80 cm poniżej poziomu terenu oporowego po stronie południowej działki nr [...] należącej do M. S. na kierunku zachód-wschód zniknęła nawet potencjalna możliwość przepływu wody opadowej i roztopowej z działki nr [...] na teren działki nr [...], a tym bardziej nie ma możliwości spływu powierzchniowego wód opadowych, czy też roztopowych na teren działek wnioskodawców, które zlokalizowane są po stronie południowej działki nr [...].

Odnosząc się do szczegółowych zaleceń Kolegium wynikających z treści decyzji SKO z dnia 12.08.2019 r. biegły wyjaśnił:

- w zakresie poczynienia analizy kierunków spływu wody na podstawie mapy sytuacyjno-wysokościowej z dnia 17.10.2017r., która uwzględniała stan faktyczny na dzień 9.02.2017r. – że ustalenie rzędnych wysokościowych w opinii głównej dotyczyło tylko działek stanowiących posesję wnioskodawców;

- że z ustaleń opinii wynikało, że R. i M. W. nie dokonywali zmiany rzędnych swojej posesji przed dniem 9.02.2017 r., czyli datą kiedy na mapie ustalono takie rzędne, a więc poczyniona w opinii analiza była w pełni uprawniona, zresztą pomiary geodezyjne wykonane przez uprawnionych geodetów podczas oględzin dnia 11.09.2020r. potwierdziły zasadność ustaleń opinii poczynionych w oparciu o mapę sytuacyjno-wysokościową z dnia 17.10.2017r., która uwzględniała stan faktyczny na działkach R. i M. W. na dzień 9.02.2017r.;

- w zakresie braku zaznaczenia na załączonych do opinii mapach kierunków spływu wód opadowych na spornych terenach – że ze względu na bardzo zróżnicowane odcinkowo nachylenie spornego terenu zaznaczenie kierunków spływu wód opadowych na spornych terenach na mapie było znacznie utrudnione, czego w konsekwencji nie wykonano, natomiast opis kierunków spływu wód opadowych i roztopowych zawarto w punkcie IV; jego spostrzeżenia podczas oględzin w terenie, a także i zdjęcia sporządzone podczas oględzin (41 sztuk) w pełni wystarczały dla dobrego zobrazowania tej sprawy.

W dniu 21.10.2020 r. zawiadomiono strony o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. W piśmie z dnia 5.11.2020 r. wnioskodawcy zgłosili szczegółowe pisemne zastrzeżenia do przeprowadzonych bez ich udziału oględzin oraz do opinii uzupełniającej biegłego, podkreślając że przedmiotowy teren jest płaski, z nieprzepuszczalnym gruntem, co powoduje, że odpływy naturalne są niemożliwe, przy czym w okresie przed 2017 r. były wystarczające. Natomiast dokonane zmiany stosunków wodnych sprawiły, że obecnie, w czasie intensywnych opadów, woda zbiera się w piwnicach, więc jest jej więcej, a wykonane urządzenia wymagają modernizacji. Odnośnie zabezpieczeń, wykonanych na sąsiedniej działce, wnioskodawcy wskazali, że zbudowane tam ogrodzenie nie stanowi muru zaporowego. Natomiast skuteczność drenaży, rowu odprowadzającego wodę itd. sprawdzi się dopiero w przyszłości, np. przy następnych deszczach nawalnych, zwłaszcza że teren ma być utwardzony kostką brukową, co stanowić będzie kolejne ułatwienie dla szybkiego spływu wody w kierunku terenu dużo niżej położonego. W rezultacie wnioskodawcy stwierdzili, że ich zawilgocona "utopiona" posesja utraciła na swej atrakcyjności.

Mając na uwadze stwierdzenia zawarte w ww. opinii uzupełniającej organ I instancji, działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 234 ust.3 ustawy, wydał w dniu [...] decyzję umarzającą w całości postępowanie prowadzone na wniosek R. W. i M. W. w sprawie zmian stanu wody na gruncie szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie. Odnosząc się do przenikania wód z działki [...] (końcowy odcinek działki gminnej - drogi gminnej) na nieruchomości R. W. i M. W. organ wskazał, że ta okoliczność leży poza zakresem niniejszej sprawy administracyjnej, gdyż wniosek o uregulowanie stosunków wodnych obejmował jedynie właścicieli działek [...], 150, 151, [...], [...], [...] i [...]. Skoro podjęte przez M. S. działania w 2019 r. wykluczyły przedostawanie się wody opadowej i roztopowej na teren działki [...] i wykluczone zostało, aby woda ta miała następnie przedostawać się na teren nieruchomości należący do wnioskodawców, w niniejszej sprawie ustały przesłanki do uregulowania stosunków wodnych na spornym terenie. W związku z powyższym organ uznał, że postępowanie niniejsze stało się bezprzedmiotowe

W odwołaniu od ww. decyzji R. W. i M. W. podnieśli zarzuty naruszenia: art. 234 ust. 3 ustawy oraz art. 105 § 1, art. 79a § 1, art. 44 § 1 K.p.a., podkreślając że organ ponownie nie zrealizował zaleceń SKO, sformułowanych w decyzji kasacyjnej, a w sprawie nie zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości postępowania.

SKO, wydając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 K.p.a. opisane na wstępie rozstrzygnięcie, wskazało że z uwagi na błędnie sformułowaną sentencję zaskarżonej decyzji, konieczne stało się jej uchylenie w całości i w to miejsce orzeczenie o odmowie nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działce stosownie do art. 234 ustawy. Organ I instancji nieprawidłowo bowiem umorzył niniejsze postępowanie, uznając że stało się ono bezprzedmiotowe. W tym ostatnim zakresie organ odwoławczy, mając na uwadze zebrany materiał dowodowy w sprawie, a w szczególności twierdzenia zawarte w opinii biegłego specjalisty oraz w opinii uzupełniającej, stwierdził że podjęte przez M. S. działania na jej gruncie (w szczególności budowa muru oporowego z podmurówką zagłębioną ok. 80 cm poniżej poziomu terenu oporowego po stronie południowej działki nr [...] na kierunku zachód wschód) spowodowały, że zniknęła nawet potencjalna możliwość przepływu wody opadowej i roztopowej z działki nr [...] na teren działki nr [...] (droga), a tym bardziej na teren działek należących do R. W. i M. W.. SKO, oceniając opinię rzeczoznawcy wraz z uzupełnieniem, stwierdziło że jest spójna i logiczna, a poczynione stwierdzenia są czytelne i jednoznaczne – w związku z czym organ I instancji zasadnie oparł w tym zakresie swe rozstrzygnięcie. W konsekwencji prawidłowo uznano, że nie ma podstaw do nałożenia obowiązków w trybie art. 234 ustawy. Podkreślono zarazem, że ani organ I instancji, ani Kolegium nie posiadają wiedzy fachowej pozwalającej podważyć ustalenia biegłego specjalisty, a biegły swe stanowisko szczegółowo uzasadnił w sporządzonej opinii uzupełniającej, które w toku postępowania nie zostały skutecznie zakwestionowane. Ponadto podczas oględzin w dniu 11.09.2020 r. M. W. oświadczył, że w wyniku powstania muru oporowego nie ma napływu wody opadowej i roztopowej, ale jest przetłaczana woda gruntowa na jego działkę z działki sąsiedniej.

Końcowo SKO zaakcentowało, że w ramach konkretnego postępowania nie bada się wszelkich zmian, jakie na przestrzeni nawet wielu lat zachodziły na badanym terenie, a postępowanie prowadzone na podstawie ustawy Prawo wodne nie służy do kompleksowego regulowania stosunków wodnych całej miejscowości lub jej części. Organ zobligowany jest do zweryfikowania okoliczności podniesionych przez wnioskodawcę we wniosku, a zatem to treść wniosku wyznacza zakres postępowania. W tym zakresie wskazano m.in. że sprawa dotycząca właściwego poziomu terenu na działce nr [...], która jest własnością Gminy [...], wykracza poza zakres pierwotnego wniosku stron postępowania, jednak może być przedmiotem odrębnego wniosku i odrębnego postępowania.

Organ, odnosząc się do zarzutów odwołania oraz uwag wniesionych w dniu 5.11.2020 r., wskazał że zawiadomienie o terminie oględzin zaplanowanych na dzień 11.09.2020 r. zostało wysłane do wszystkich stron postępowania. Natomiast R. W. i M. W., pomimo dwukrotnego awizowania listu, nie odebrali przesyłki, w związku z czym doręczenie nastąpiło w trybie art. 44 K.pa., tj. doręczenia zastępczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. W. i M. W. domagali się uchylenia decyzji organu odwoławczego, podnosząc zarzuty naruszenia:

- art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do wydania decyzji na mocy art. 138 § 2 K.p.a., tj. uchylenia decyzji organu I instancji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania;

- art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego lub zobowiązanie biegłego do dalszego uzupełnienia opinii w zakresie okoliczności zmiany stanu wody na gruncie, także w zakresie zmian/prac dokonanych w toku postępowania;

- art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium stępowania, w szczególności brak zapewnienia udziału stronom w oględzinach;

- art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez brak powołania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co uniemożliwia polemikę z sentencją decyzji,

- art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez sformułowanie rozstrzygnięcia w sposób niezrozumiały i niedotyczący istoty sprawy, w szczególności odniesienie się do nieruchomości nie- stanowiących własności małżonków W.,

- naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a., polegające na braku dostatecznego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez pominięcie wyjaśnienia wszystkich okoliczności podnoszonych w odwołaniach stron od decyzji organu I instancji,

- art. 25 K.p.a. poprzez brak wyłączenia Wójta Gminy [...] z postępowania, mimo że postępowanie dotyczy praw i obowiązków majątkowych Gminy [...],

- art. 234 ust. 1 ustawy poprzez:

a) odmowę wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom z ustaleniem termin wykonania tych czynności, mimo stwierdzenia, że spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie,

b) nie objęcie postępowaniem czynności stron, w tym Gminy, zmieniających stan wody na gruncie dokonanych w toku postępowania, mimo pozorności tezy, że służyły zapobieganiu zalewaniu działek skarżących oraz uznanie, że ta ocena przedmiotowych czynności wymaga wszczęcia odrębnego postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych oraz bez odniesienia się biegłego do skutków tych czynności (prac) na stan stosunków wodnych na nieruchomościach,

c) niewłaściwe uznanie, że jeżeli w toku postępowania zmierzającego do wydania nakazów strona zobowiązana podejmuje prace zapobiegające niekorzystnym skutkom dokonanych uprzednio zmian stanu wody na gruncie, to te prace nie poddają się kontroli w toku niniejszego postępowania.

Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, po wyłączeniu Gminy [...] od rozpoznania sprawy, oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu koszów postępowania.

Na rozprawie sądowej w dniu 13.10.2021 r. uczestniczka M. S. wniosła o oddalenie skargi.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja SKO którą:

- uchylono - w całości – decyzję organu I instancji umarzającą w całości postępowanie prowadzone na wniosek R. W. i M. W. w sprawie zmian stanu wody na gruncie szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie, w całości

- i w to miejsce odmówiono nałożenia na M. S. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działkach nr [...], [...], [...] obręb [...], stanowiących własności M. S..

Stanowisko to kwestionują skarżący, podnosząc że spowodowane przez ww. uczestniczkę zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na ich grunty – przy czym okolicznością niesporną jest położenie omawianego terenu na terenie o specyficznym układzie wód gruntowych.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji należy wskazać, że w sytuacji przytoczenia w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Sąd rozpoznaje zasadniczo ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby wpłynąć na wynik sprawy, można przejść do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd w pierwszej kolejności odniósł się jednak do naruszenia prawa materialnego, albowiem zakres niezbędnych ustaleń koniecznych do wydania rozstrzygnięcia i oceny, czy ustalenia poczynione w sprawie były prawidłowe, determinuje treść przepisów ustawy.

W tym miejscu podnieść należy, że w niniejszej sprawie – z uwagi na treść art. 234 ustawy, jego zastosowanie w sprawie było zdeterminowane ustaleniem przez organy – w sposób niebudzący wątpliwości – czy:

- po pierwsze, właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie,

- po drugie, zmiana szkodliwie wpływa (bądź może wpłynąć) na grunt sąsiedni,

- po trzecie, istnieje związek przyczynowy miedzy zmianą stosunków wodnych na gruncie a zaistniała (bądź potencjalną) szkodą.

Zgodnie bowiem z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r. poz. 1378), zwanej dalej ustawą, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Z kolei zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Zaznaczyć trzeba, że "szkodliwy wpływ" w rozumieniu cyt. przepisu musi być realny, objawiać się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach strony, albo powodować sytuację, w której niemożliwym byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy – wbrew zarzutom skargi – organy, wbrew stanowisku skarżących, podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz jej załatwienia (art. 7 K.p.a.), zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dokonując jego oceny w sposób zgodny z art. 80 K.p.a. Za nietrafną należy uznać argumentację skarżących co do braku podstawy prawnej decyzji SKO – jako że w tym zakresie na stronie nr 1 przytoczono art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 K.p.a., a na ostatniej stronie nr 14 – art. 234 ustawy. Jeśli chodzi zaś o odniesienie się przez SKO do nieruchomości niestanowiących własności małżonków W., to w podjęcie rozstrzygnięcia w tym zakresie było podyktowane treścią złożonego przez skarżących wniosku, w którym wskazali na gromadzenie się wody na ich posesji właśnie wskutek podniesienia gruntu przez sąsiada. Podobnie nie sposób podzielić argumentacji skarżących co do naruszenia art. 107 § 3 K.p.a., gdyż szczegółowe i wyczerpujące uzasadnienie – tak faktyczne jak i prawne – zakwestionowanej decyzji zostało sporządzone zgodnie z wymogami tego przepisu. Analizując jego treść Sąd podziela wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu stanowisko SKO o tym, że w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy – co przesądza o zasadności odmowy nałożenia na właścicieli obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. W tym zakresie za niezasadny należy uznać zarzut skargi co do naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., gdyż organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu I instancji i orzekł co do istoty, jako że brak przesłanek określonych w art. 234 ust. 3 ustawy powinien doprowadzić do wydania decyzji o odmowie nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego, nie zaś do umarzającej w całości postępowanie. W tym zakresie organ odwoławczy – podzielając zasadniczo ustalenia faktyczne organu I instancji co do tego, że nie występuje zmiana stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich – jedynie prawidłowo sformułował treść ostatecznie podjętej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23.01.2014 r. o sygn. akt II SA/Ke 1007/13, dostępny w internetowej CBOSA).

W tym kontekście nie budzi wątpliwości Sądu, że w niniejszej sprawie prawidłowo ustalono stan faktyczny sprawy, który determinował brak zastosowania przepisów Prawa wodnego, które SKO powołało w zakresie odmowy nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. W tym zakresie organ odwoławczy oparł się bowiem na opinii biegłego z kwietnia 2019 r. (k. 119) z uzupełnieniem z października 2020 r. (k. 187), sporządzonych "z zakresu prawa wodnego, hydrologii i urządzeń melioracji wodnej w sprawie zakłócenia spływu wód na działki zgłaszających nr ewidencyjny [...],150,151,[...] ark. 2 obręb [...] przez właścicieli działek nr ewidencyjny [...],[...] i [...] ark. 2 obręb [...], na których prowadzone są prace budowlane (budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego)".

Powyższy – prawidłowy – zakres sporządzonej ekspertyzy ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż jest tożsamy z treścią wniosku R. W. i M. W. z dnia 7.02.2018 r., w którym domagali się od organu I instancji interwencji w sprawie sporu sąsiedzkiego dotyczącego podniesienia gruntu i niedopełnienia obietnicy dotyczącej wykonania zabezpieczenia w postaci rowu odprowadzającego, w związku z wykonaniem latem 2017 r. przez sąsiada D. S. wysokiego nasypu, co skutkuje – ich zdaniem – gromadzeniem się wody na posesji wnioskujących, na drodze oddzielającej posesje i na sąsiednich terenach (k. 1).

Z uwagi na powyższe nie mógł odnieść skutku zarzut skargi co do braku objęcia postępowaniem czynności innych stron, w tym Gminy, zmieniających stan wody na gruncie dokonanych w toku postępowania i błędnego, zdaniem skarżących, uznania że ocena przedmiotowych czynności wymaga wszczęcia odrębnego postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Należy przy tym wyjaśnić, że działki R. i M. W. oddzielone są szerokim pasem (ok. 3,5 m) działki gminnej nr [...] (niewymienionej w złożonym wniosku) od działki nr [...]. W tym zakresie – jak trafnie argumentuje SKO – w sprawach o uregulowanie stosunków wodnych zakres wniosku wyznacza zasadniczo granice prawy i nie ma możliwości swobodnego rozszerzenia jej zakresu przedmiotowego na nieruchomości niewskazane w treści wniosku. Organy są zatem związane zakresem wniosku i nie mogą swobodnie modyfikować jego treści. W sytuacji, gdyby organy orzekające w sprawie błędnie odczytały zakres wniosku o uregulowanie stosunków wodnych i objęły zakresem przedmiotowym postępowania również inne, niewskazane we wniosku, działki, należałoby rozważyć możliwość uchylenia wydanych w tym przedmiocie decyzji, które to orzeczenie – właśnie w takim stanie faktycznym – zapadło w dniu 8.11.2016 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie, w wyroku o sygn. akt II SA/Rz 142/16, dostępnym j.w.

Dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w niniejszej sprawie było jak najbardziej uzasadnione, gdyż bez wiadomości specjalnych, o jakich mowa w art. 84 § 1 K.p.a., nie sposób ocenić, czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 4.07.2013 r. o sygn. akt II SA/Łd 336/13, LEX nr 1344924). Co więcej, w sytuacji, gdy istnieje różnica stanowisk pomiędzy stronami w zakresie zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych, opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich (por. wyrok WSA w Łodzi w z dnia 21.06.2013r. o sygn. akt II SA/Łd 263/13, LEX nr 1333582).

Kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych w niniejszej sprawie decyzji miały zatem ustalenia zawarte w przedmiotowej ekspertyzie wraz z uzupełnieniem, w którym:

- po pierwsze, podtrzymano stanowisko zawarte w opinii głównej co do tego, że cyt. "Wskazywane przez p. M. W. okoliczności że na teren jego działek dostaje się woda gruntowa nie są prawdziwe bo spływ wody gruntowej ze spornego terenu jest od drogi powiatowej w stronę cieku a nie z działki nr [...] w stronę wyżej położonych działek należących do p. M. W. Dodatkowo należy wskazać że daleko wcześniej przed tym jak nastąpiła zmiana stosunków wodnych na działkach obecnie stanowiących własność p. M. S. - w piwnicy budynku mieszkalnego pp. W. istniał drenaż i studzienka do osuszania posadzki i ścian po napływie tam wody. Nieznana jest natomiast autorowi opinii przyczyna napływu wody do wnętrza budynku mieszkalnego ale dzieje się tak prawdopodobnie z braku właściwego odwodnienia i braku zabezpieczeń przeciwwodnych tego budynku’’;

- po drugie, wyszczególniono chronologicznie, że do:

1. "korzystnej dla posesji R. i M. W. zmiany stosunków wodnych doprowadziła p. M. S. lub jakieś inne osoby ale na jej zlecenie w wyniku wykonania w sierpniu 2019 r. pomiędzy działką nr [...] a działką gminną nr [...] muru oporowego na długości ok. 75 m począwszy od drogi powiatowej na zachodzie aż do ściany wschodniej nowobudowanego budynku mieszkalnego. Mur oporowy przebiega wzdłuż granicy działki nr [...] należącej do p. M. S. i działki gminnej i zapuszczony jest w głąb ziemi na ok 0,80 cm (tak podała p. M. S. podczas oględzin z dnia 25.09.2019r lub jak to oświadczył p. D. S. podczas oględzin dnia 11.09.2020r. że na głębokość 1,20 m). Mur oporowy południowego ogrodzenia posesji p. M. S. blokuje spływ wody opadowej przed przedostaniem się tej wody na tę działkę gminną nr [...], a woda ta kieruje się po terenie działki nr [...] na wschód wzdłuż tego muru oporowego ogrodzenia południowego działki nr [...] na wschód i wpływa do rowu na działce nr 185";

2. "korzystnej dla posesji pp. R. i M. W. zmiany stosunków wodnych doprowadziła p. M. S. lub jakieś inne osoby ale na jej zlecenie w wyniku wykonania drenażu odwadniającego od strony południowej działki nr [...] na całej długości muru oporowego ogrodzenia. Drenaż ten wpięty jest w rurę fi 200 mm. z tworzywa sztucznego która z kolei została podpięta do rury odprowadzającej wodę do stawu od strony wschodniej. Zmniejsza to dodatkowo strumień wody opadowej i roztopowej spływającej z terenu posesji p. M. S. w kierunku działki gminnej nr [...]";

3. "ostatniej korzystnej dla posesji pp. R. i M. W. zmiany stosunków wodnych doprowadziła p. M. S. lub jakieś inne osoby ale na jej zlecenie poprzez ujęcie wylotów rynien z dachu budowanego domu w jeden rurociąg i skierowanie odpowiednio od strony południowej do rury przy murze oporowym i do rury fi 200 mm po stronie północnej biegnącej wzdłuż ogrodzenia północnego z wylotem do rowu zlokalizowanego na terenie działki nr 185" (str. 69-70 opinii uzupełniającej).

W tym kontekście – wobec uwzględnienia powyższych okoliczności przez SKO – skutkującym stwierdzeniem że "zniknęła nawet potencjalna możliwość przepływu wody opadowej i roztopowej z działki nr [...] na teren działki nr [...] (droga), a tym bardziej na teren działek należących do R. W. i M. W." zupełnie nietrafna okazała się argumentacja skargi, w których zarzucono organowi odwoławczemu uznanie, że jeżeli w toku postępowania zmierzającego do wydania nakazów strona zobowiązana podejmuje prace zapobiegające niekorzystnym skutkom dokonanych uprzednio zmian stanu wody na gruncie, to te prace nie poddają się już kontroli.

Dodatkowo, biegły, w odniesieniu do poprzedniej decyzji kasacyjnej SKO wyjaśnił, że:

- ustalono przez uprawnionych geodetów rzędne wysokościowe podczas oględzin w dniu 11.09.2020r., które potwierdziły zasadność ustaleń zawartych w pierwszej opinii;

- ze względu na bardzo zróżnicowane odcinkowo nachylenie spornego terenu zaznaczenie kierunków spływu wód opadowych na spornym terenie na mapie było znacznie utrudnione, co uzasadnia brak wykonania tej czynności;

- opis kierunków spływu wód opadowych i roztopowych zawarty w pkt IV. 1. spostrzeżenia biegłego podczas oględzin w terenie oraz zdjęcia sporządzone podczas oględzin w dniu 3.04.2019 r w pełni wystarczyły dla dobrego zobrazowania tej sprawy.

Reasumując, biegły we wnioskach opinii uzupełniającej stwierdził, że:

- "ostatnie zmiany stosunków wodnych dokonane w 2019 r. na terenie posesji M. S. (opisane dokładnie w punkcie V. poz. 5-7 opinii uzupełniającej) spowodowały całkowite odcięcie spływu powierzchniowego wody opadowej i roztopowej z terenu posesji M. S. na działkę gminną nr [...], a więc woda z terenu tej posesji tym bardziej nie spływa na teren posesji należącej do R. i M. W." (str. 70);

- "wskutek wykonania muru z pustaków z podmurówką zagłębioną ok. 80 cm poniżej poziomu terenu oporowego po stronie południowej działki nr [...] należącej do M. S. na kierunku zachód-wschód zniknęła nawet potencjalna możliwość przepływu wody opadowej i roztopowej z działki nr [...] na teren działki nr [...], a tym bardziej nie ma możliwości spływu powierzchniowego wód opadowych, czy też roztopowych na teren działek wnioskodawców, które zlokalizowane są po stronie południowej działki nr [...]". Zauważono zarazem, że "działki R. i M. W. są oddzielone od działki nr [...] 3,5 m szerokim pasem działki nr [...] - drogi gminnej posiadającym nachylenie podłużne z zachodu na wschód, odprowadzającej wody opadowe i roztopowe od drogi powiatowej w kierunku odbiornika zlokalizowanego na wschód od spornego terenu, a co najwyżej woda ta spływa wzdłuż i w sąsiedztwie ogrodzenia północnego działki wnioskodawców nr [...] na wschód do odbiornika" (str. 71-72).

Odnosząc się do poziomu terenu na działce nr ewid. [...] ark. 2 (która jest własnością Gminy [...]) biegły zauważył, że zagadnienie to (co prawda wykraczające poza zakres pierwotnego wniosku) powinno być przedmiotem analizy właściciela drogi i w miejscach, gdzie teren przedmiotowej drogi gminnej jest zawyżony w stosunku do poziomu terenu działki nr [...] przy ogrodzeniu północnym tej ostatniej działki, powinien być wyrównany do rzędnej terenu działki nr [...], jaki jest przy ogrodzeniu północnym tej działki, tak aby uzyskać zerowe nachylenie poprzeczne. Przy takim rozwiązaniu woda w żadnym miejscu działki nr ewid. [...] nie będzie wdzierała się na teren działki nr [...], powodując potencjalnie jej okresowe zalewanie (str. 72). Ponadto, takie stanowisko jest zbieżne z treścią pisma Wójta Gminy [...] z dnia 25.11.2019 r., w którym wskazano, że "mając na względzie uzyskane wyniki pomiarów (odczyty z łaty niwelacyjnej) Gmina [...] jako właściciel działek uznaje zasadność wyprofilowania działek nr ewid. [...] i [...] ark, 2 tak, aby uzyskać odpowiednie spadki podłużne i porzeczne warunkujące zapewnienie swobodnego spływu wód w kierunku cieku".

Analizując ww. opinię wraz z uzupełnieniem stwierdzić trzeba, że ich treść jest jednoznaczna, stanowiąc zarazem konsekwencję przeprowadzenia logicznego dowodu, bazującego na wiadomościach specjalnych. Oparto się przy tym m.in. na wynikach oględzin i materiałach kartograficznych. Tym samym należy podzielić stanowisko SKO, uznając wykonaną na potrzeby niniejszej sprawy ekspertyzę za rzetelną i sporządzoną na podstawie zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy zaznaczyć, że opinia biegłego nie została w sposób skuteczny podważona przez wnioskodawców. Skarżący nie przedstawili przeciwdowodów w postaci zwłaszcza odmiennej kontropinii, która wyrażałaby odmienny pogląd na temat spornych stosunków wodnych. Jakkolwiek strony posiadały możliwość zgłaszania dowodów, to nie wykazały, czy i jakie dowody zgłaszały w toku prowadzonego postępowania i jakie nie zostały dopuszczone. Natomiast organ nie jest zobowiązany do przeprowadzania każdego dowodu wnioskowanego przez stronę. Jeżeli organ nie miał wątpliwości co do rzetelności i treści sporządzonej w przedmiocie zakłócenia stosunków wodnych ekspertyzy, to nie miał obowiązku przeprowadzania innego dowodu w tym zakresie – zwłaszcza wobec uzyskania opinii uzupełniającej zgodnie ze wskazaniami zawartymi w poprzedniej decyzji kasacyjnej. Tym samym ocena zebranego w aktach administracyjnych materiału dowodowego i wieńcząca je odmowa zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego były trafne. Zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy był bowiem wystarczający do podjęcia takich ustaleń.

Końcowo, za niezasadny należy uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., jako że zawiadomienie o terminie oględzin zaplanowanych na dzień 11.09.2020 r. wysłano na podany adres skarżących, nie zostało odebrane – wobec czego organ prawidłowo przyjął doręczenie zastępcze – na podstawie art. 44 K.p.a. Nie sposób również podzielić stanowisko skarżących co do konieczności wyłączenia Wójta Gminy [...] z postępowania ze wskazaniem, że sprawa dotyczy praw i obowiązków majątkowych Gminy [...]. Zgodnie bowiem ze wskazanym w skardze art. 25 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych jego kierownika lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3 (pkt 1), osoby zajmującej stanowisko kierownicze w organie bezpośrednio wyższego stopnia lub osób pozostających z nim w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3 (pkt 2). Ponadto, jak to już wyżej wskazano, wniosek skarżących nie dotyczył działań Gminy [...], ale podniesienia gruntu i wykonania wysokiego nasypu przez ich sąsiada.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.