Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 359/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2019-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 106, ust. 3a; art. 24 ust. 4 i 5, ust. 5b; art. 31;
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 59 par. 1 pkt 9;
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 28 ust. 2 i 3;
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 33 ust. 2;
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
article: art. 133 par. 1;
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.7, art. 10, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1 i par. 3;
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.),, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Z.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Z.B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z (...) nr (...) odmówił Z. B. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) oraz składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie 232.959,37 zł w tym na: ubezpieczenia społeczne za okres grudzień 2002 r.- marzec 2003 r., (składki, odsetki, koszty upomnienia); ubezpieczenie zdrowotne za okres grudzień 2002 r. luty-marzec 2003 r., październik-listopad 2003 r., luty-grudzień 2004 r. (składki, odsetki,); Fundusz Pracy za okres; grudzień 2002 r., styczeń-marzec 2003 r., październik-listopad 2003 r., luty–grudzień 2004 r. (składki i odsetki).

W uzasadnieniu organ wskazał, że z uwagi na nieopłacanie składek w związku z prowadzoną przez Z. B. działalnością gospodarczą w okresie od 1 czerwca 2002 r. do 31 grudnia 2004 r. powstały w tym zakresie zaległości. W dniu 22 lutego 2019 r. (data wpływu do ZUS) Z. B. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie całości zadłużenia. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zobowiązny wskazał, że jest rozwiedziony, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę od 2 stycznia 2009 r. u Z. B. i uzyskuje wynagrodzenie brutto 2100 zł , netto 1530 zł (do 31 grudnia 2018 r.). W czerwcu 2018 r. wyczerpał zasiłek chorobowy, z tym, że decyzją ZUS zostało mu przyznane świadczenie rehabilitacyjne, którego wypłata skończyła się w grudniu 2018 r. Od miesiąca stycznia 2019 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, w czasie którego, według ustaleń Zakładu, pobiera zasiłek chorobowy, którego wysokość za miesiąc maj 2019 r. wyniosła: 1605,18 zł brutto, 1316,64 zł netto, za czerwiec 2019 r (za okres 1-16.06.2019 r): 828,48 zł brutto, 679,32 zł netto. Z zasiłku dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz zaległych składek. Według oświadczenia nie posiada dochodu z innego źródła, nie pobiera żadnych zasiłków: z PUP, z pomocy społecznej oraz nie korzysta z żadnych form pomocy. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem stanowią kwotę 1694 zł, w tym czynsz, bez opłat eksploatacyjnych - 344 zł, opłaty eksploatacyjne - 550 zł, koszty związane z leczeniem - 800 zł. Oprócz zadłużenia wobec ZUS Z. B. wykazał zobowiązania pieniężne (których nie udokumentował) u osób fizycznych za 2018 rok w kwocie 1000 zł. Z uzyskanych informacji - rozmowa telefoniczna - wynika, że posiada zobowiązania w łącznej wysokości 15000 zł, które spłaca po 1000 zł miesięcznie. Zadłuża się u znajomych w kwotach po 200 zł miesięcznie. Zobowiązany oświadczył, że nie posiada majątku, nie posiada żadnego pojazdu, z tym, że według Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców na jego nazwisko zarejestrowane są pojazdy WAZTRUCKz 1980 r, samochód osobowy FIAT 126P z 1988 r., samochód ciężarowy FS LUBLIN ŻUK z 1986 r., autobus JELCZ z 1980 r., CITROEN BX z 1996 r., przyczepa uniwersalna SAM z 1996 r. Zobowiązany ma problemy z kręgosłupem, bóle głowy, problemy gardłowo-nosowe (choroby zatok), jest po przebytej boreliozie, przeszedł operację obu oczu, jest pod stałą opieką okulisty, a także od stycznia 2019 r. neurologa i hematologa. Ponadto ma problem z nerkami (kamienie) i czeka na termin zabiegu ich usunięcia. Do akt sprawy załączył wyniki przeprowadzonych badań potwierdzające powoływane schorzenia. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 5 września 2018 r., wynika, że miał orzeczoną niezdolność do pracy, a w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy zostało mu przyznane świadczenie rehabilitacyjne na okres 6 miesięcy.

Organ ustalił, że należności z tytułu składek za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2004 r. są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęło doręczenie upomnień dla należności za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2004 r., wysłanych do zobowiązanego w okresie od marca 2003 r. do lutego 2005 na adres zamieszkania podany w dokumencie zgłoszeniowym i skutecznie doręczonych w okresie od 8 marca 2003 r. do 18 lutego 2005 r. (zwrotki podpisane przez zobowiązanego lub pełnoletniego domownika). Na podstawie w/w upomnień zostały wystawione tytuły wykonawcze za okres od grudnia 2002 r. do kwietnia 2004 r., które zostały doręczone w okresie od 1 kwietnia 2003 r. do 21 lipca 2004 r. (zwrotki z adnotacją powtórnie awizowane lub doręczone pełnoletniemu domownikowi). Natomiast tytuły wykonawcze obejmujące okres zaległości od maja 2004 r. do grudnia 2004 r. zostały doręczone zobowiązanemu 27 września 2012 r.

Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2019.300), zwanej dalej "u.s.u.s." Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie powyższych przesłanek. Zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, nie zachodzą zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b. Z przyczyn oczywistych, nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1, zaś wysokość nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że nie ma zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zobowiązany jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, aktualnie uzyskuje dochód z tytułu zasiłku chorobowego. W wyniku skutecznego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS z zasiłku chorobowego, w pierwszym półroczu 2019 r. wyegzekwowano łącznie kwotę 1721,69 zł. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie zachodzą zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Powyższe ustalenia w ocenie Zakładu uniemożliwiają pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zakład ocenił także sytuację strony w zakresie należności tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek przez pryzmat przesłanek umorzenia zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365) dalej rozporządzenie i nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości.

Stwierdził, że nie zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności, gdyż działalność została przez zobowiązanego wyrejestrowana (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

W ocenie organu nie zachodzi też przesłanka zdrowotna z § 3 ust. 1 pkt 3. Organ wyjaśnił, że jako przewlekłą chorobę można uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS. Zobowiązany jest zatrudniony od 2 stycznia 2009 r. na podstawie umowy o pracę. Obecnie, z uwagi na trudności zdrowotne, przebywa na zasiłku chorobowym, który rekompensuje brak możliwości podejmowania aktywności zawodowej. Jakkolwiek zobowiązany udokumentował zły stan zdrowia, to jednocześnie przedłożył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 5 września 2018 r., zgodnie z którym miał orzeczoną niezdolność do pracy, a w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy zostało mu przyznane świadczenie rehabilitacyjne na okres 6 miesięcy. Skoro zobowiązany nie przedstawił dokumentu stwierdzającego trwałą niezdolność do pracy, organ stwierdził, że stan zdrowia nie wyklucza możliwości pozyskania środków na sukcesywną spłatę zobowiązania z tytułu składek.

Zakład rozważał również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych

(§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Wskazał, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem 2100 zł brutto, 1530 zł netto. Od miesiąca stycznia 2019 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim i pobiera, według ustaleń Zakładu zasiłek chorobowy za miesiąc maj 2019 r. w kwocie 1605,18 zł brutto, 1316,64 zł netto, za czerwiec 2019 r (za okres 1-16 czerwca 2019 r.) - 828,48 zł brutto, 679,32 zł netto. Z zasiłku dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz zaległych składek. Zobowiązany prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada dochodu z innego źródła, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z żadnych form pomocy. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określił na łączną kwotę 1694 zł, zobowiązania pieniężne u osób fizycznych na kwotę 15.000 zł, które spłaca po 1000 zł miesięcznie. Wskazał, że zadłuża się u znajomych w kwotach po 200 zł miesięcznie. Wydatki jak i zobowiązania nie zostały poparte żadnym materiałem dowodowym.

W ocenie Zakładu posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. W sytuacji, gdy zobowiązany spłaca należności cywilnoprawne, stanowiłoby w istocie preferowanie spłaty przez niego tych ostatnich zobowiązań względem nieuregulowanych składek. Zobowiązania cywilnoprawne zaciągał świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, godząc się na ich ewentualne negatywne skutki. Zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter.

Organ podkreślił, że każda osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, zatem płatnik powinien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Fakt zakończenia prowadzenia działalności nie zwalnia z obowiązku uregulowania zobowiązań, a trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia.

Należności z tytułu składek objęte są skutecznym postępowaniem egzekucyjnym, które prowadzone jest zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, co wyraża się w ograniczeniach, mających na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności, nie dyskwalifikując przy tym wierzyciela. Zdaniem Zakładu umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia byłoby niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem umorzenie wpływa na zdolność realizacji przez organ statutowej działalności. Jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne (wyrok NSA z 08.12.2017r., sygnatura akt II GSK 848/16).

Rozpatrując wniosek o umorzenie, Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, ponieważ przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Korzystanie z ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia) i jednoczesne nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem osoba z jednej strony korzysta ze świadczeń a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali. Wskazał na możliwosc spłaty nalezności w w formie układu ratalnego, którego spłata po uprzedniej analizie sytuacji finansowej dostosowana zostaje do możliwości finansowych wnioskującego.

Na powyższą decyzję Z. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 8, 77, 80 i 107 § 1 k.p.a. poprzez dowolne rozstrzygnięcie z pominięciem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wykazania, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem sprawy;

- naruszenie przepisów prawa materialnego art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez dowolne rozpoznanie sprawy a nie swobodne przy uwzględnieniu prawidłowych wniosków wynikających z poczynionych ustaleń.

Uzasadniając zarzuty wskazał, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie ich uiścić. Umorzenie może bowiem dotyczyć tylko należności istniejących. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, jako załatwienie sprawy co do istoty, może być bowiem wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności.

Uwzględniając fakt, że przedmiotem postępowania są należności z tytułu składek poczynając od 2002 r., obowiązkiem organu było uwzględnienie przedstawionych w skardze regulacji dotyczących przedawnienia należności składkowych za ten okres oraz ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji czy należności te nie wygasły w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Organ nie wywiązał się z opisanego obowiązku. Z uzasadnienia decyzji nie wynikają ustalenia pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności istnieją, skoro brak jest w ich treści jakiejkolwiek analizy dotyczącej okresu przedawnienia. Uchybienia te uniemożliwiają dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu

Skarżący podkreślił, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Organ nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, które to naruszenia mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Przywołując tezy orzecznictwa NSA wskazał, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Powinnością organu jest w pierwszej kolejności ustalić wszelkie dochody oraz wszelkie niezbędne wydatki wnioskodawcy oraz kwotę zapewniającą minimum egzystencji, a następnie rozważyć czy zachodzą okoliczności wskazane we wniosku o umorzenie należności, pod kątem usprawiedliwionych przesłanek umorzenia, dokonując rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy, dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Niedopuszczalne jest przykrywanie niejako braków wymaganych działań organu w tym kierunku powoływaniem się na uznaniowy charakter decyzji albo niedostateczne wykazanie przez wnioskodawcę. W niniejszej sprawie lektura uzasadnienia skarżonej decyzji nie wyjaśnia dostatecznie jasno, czy organ przyjął występowanie takich przesłanek, skoro powołuje się też na charakter uznaniowy sprawy, czy też nie, gdyż podkreśla, że wnioskodawca nie wykazał pewnych okoliczności. Podkreślił, że każda z przykładowo wymienionych w rozporządzeniu okoliczności może zostać uznana za usprawiedliwioną przesłankę do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Jako taka może zostać uznana tym bardziej sytuacja wnioskodawcy, który wykazuje splot okoliczności wymienionych przez ustawodawcę, w tym wypadku trudną sytuację materialna i zdrowotną.

Zarzucił, że organ ustalił, że jest zatrudniony za najniższym wynagrodzeniem, od stycznia przebywał na zwolnieniu lekarskim a obecnie na zasiłku rehabilitacyjnym. Kwoty jakie uzyskuje z wynagrodzenia za pracę a obecnie zasiłku nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, nie wspominając już o kuriozalnej propozycji ZUS co do spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Spłata zadłużenia, jakie zostało wskazane w zaskarżonej decyzji, przy założeniu że uda się wygospodarować chociażby 100 zł na jego spłatę, zajmie bez mała 20 lat. Zdaniem skarżącego w jego sytuacji finansowej i zdrowotnej spłacenie tak dużej kwoty nie jest możliwe nawet w układzie ratalnym.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2018.2107) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy

(art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie należności pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2-4 oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dalej jako "rozporządzenie". W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć należy, że wybór nie może być dowolny lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. i wyjaśniać w uzasadnieniu przesłanki, którym organ się kierował. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz wymogi formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu.

Podsumowując, organ zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy.

Analiza procesu decyzyjnego organów podatkowych wskazuje, że narusza on przepisy postępowania - art. 7, art. 77 i art. 107 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym skuteczna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w kwocie 232.959,37 zł w tym: składek na ubezpieczenia społeczne za okres grudzień 2002- marzec 2003 r., wrzesień 2003 - grudzień 2003 r. oraz marzec 2004 r. - grudzień 2004 r., odsetek za zwłokę za te okresy, na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2002 r., luty - marzec 2003 r., październik - listopad 2003 r., luty – grudzień 2004 r. , oraz odsetki, na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy grudzień 2002 r., styczeń - marzec 2003 r., październik - listopad 2003 r., luty – grudzień 2004 r. oraz odsetki.

Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Umorzenie może bowiem dotyczyć tylko należności istniejących. Umorzenie należności zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej. stanowi przyczynę wygaśnięcia zobowiązania z tytułu należności składkowych. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej jedną z przyczyn skutkujących wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie należności z tytułu należności składkowych uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkuje zatem koniecznością umorzenia postępowania z powodu bezprzedmiotowości. Z powyższego wynika, że ocena, czy doszło do przedawnienia należności jest istotną okolicznością, która w pierwszej kolejności powinna podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania (por. wyrok II GSK 4359/16 z 12 stycznia 2017 r. i powołane w nim orzecznictwo NSA, wyrok z 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1491/17, z 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 236/13 dostępne www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Ustalenia, co do istnienia należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności. W przedmiotowej sprawie okoliczność ta miała szczególnie znaczenie, bowiem należności objęte wnioskiem dotyczą lat 2002 – 2004. Stąd, mając na względzie okres powstania składek, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku z 22 lutego 2019 r. o umorzenie zaległości, zobowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zagadnień intertemporalnych i zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności

Wskazać należy, że zarówno termin przedawnienia jak i zdarzenia skutkujące przerwaniem i zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych poczynając od grudnia 2002 r. były przedmiotem różnych regulacji prawnych. W 2002 r. kwesta przedawnienia była uregulowana w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z powyższym tylko upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09 dostępny www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Na podstawie wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 ust. 5a-5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne w myśl zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu decyzji organ dokonując ustaleń w kwestii przedawnienia wskazał na zawieszenie biegu terminu przedawnienia przez skuteczne doręczenie upomnień w okresie od 8 marca 2003 r. do 18 lutego 2005 r. dotyczących należności za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2004 r., doręczenie tytułów wykonawczych obejmujących należności za okres od grudnia 2002 r. do kwietnia 2004 r., w okresie od 1 kwietnia 2003 r. do 27 lipca 2004 r., oraz tytułów wykonawczych obejmujących zaległości za okres od maja 2004 r., do grudnia 2004 r. doręczonych 27 września 2012 r.

Skarżący w skardze zarzuca, że istnieją wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji co do wysokości należności w zakresie, czy przynajmniej co do części należności nie nastąpiło przedawnienie.

Jak wskazano wyżej rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Istotne jest też, aby podstawą orzekania były dowody włączone do akt sprawy. Nie jest dopuszczalne, narusza zasady postępowania, w tym zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) powoływanie się przez organ w uzasadnieniu decyzji dla wykazania istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczności na dowody, których nie ma w aktach sprawy. Uniemożliwia to stronie jak i sądowi zapoznanie się z podstawą dokonanych ustaleń przez organ oraz ich weryfikację. W rozpoznawanej sprawie organ dokonując ustaleń w zakresie przedawnienia odwołuje się do danych wynikających z dokumentów – upomnień, tytułów wykonawczych, dowodów ich doręczenia jako zdarzeń skutkujących zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Wskazanych dokumentów brak jest w aktach administracyjnych sprawy jak również brak jest innych dowodów z których przedstawione w decyzji ustalenia organu wynikają. Powyższe uchybienie uniemożliwia sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji i odniesienie się do stanowiska skarżącego w zakresie przedawnienia należności składkowych a tym samym istnienia przedmiotu postępowania. Stosownie do art. 133 § 1 ustawy p.p.s.a. sądy administracyjne wydają wyrok na podstawie akt sprawy. Niemożliwym jest zweryfikowanie kwestii dotyczącej stanowiska organu w przedmiocie mającym istotny wpływ na wydane rozstrzygniecie – zawieszenie biegu terminu przedawnienia wyprowadzonego w oparciu o dowody, których brak jest aktach sprawy.

Należy też wskazać, że w uzasadnieniu decyzji brak jest analizy dotyczącej kwestii przedawnienia tj. wyjaśnienia które konkretnie zdarzenia – upomnienie, wystawienie tytułu wykonawczego, stosowane środki egzekucyjne organ przyjął jako stanowiące podstawę zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Inaczej mówiąc od jakiej daty nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia w stosunku do należności za wskazane w decyzji okresy. Biorąc pod uwagę fakt, że zarówno termin przedawnienia jak i zdarzenia skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych w okresie objętym wnioskiem o umorzenie były przedmiotem różnych regulacji prawnych, kwestia ta ma znaczenie dla oceny. Zgodnie z art. 107 K.p.a. uzasadnienie decyzji zawiera uzasadnienie faktyczne w którym wskazano fakty uznane przez organ za udowodnione, dowody, którym dał wiarę, oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, zaś uzasadnienie prawne zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Pojęcie "czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek" nie jest zdefiniowane. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyrokach Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19 października 2018 r. sygn. akt III AUa 696/18, Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 25 lutego 2013 r. sygn. akt III AUa 1025/12, że upomnienie jest czynnością poprzedzającą wszczęcie postępowania egzekucyjnego którego celem jest dążenie do dobrowolnego wykonania obowiązku, przez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. Nie może być tym samym uznane za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skutkującą zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Po pierwsze jest to czynność dokonywana przez wierzyciela a nie przez organ egzekucyjny, po drugie cel upomnienia różni się od celu postępowania egzekucyjnego, które zmierza do przymusowego wyegzekwowania świadczenia. Pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. jest bez wątpienia wystawienie tytułu wykonawczego.

Reasumując, brak w aktach sprawy materiału dowodowego stanowiącego podstawę ustaleń w istotnej dla rozpoznawanej sprawy kwestii - zawieszenia biegu terminu przedawnienia jak również wskazane wyżej wady uzasadnienia decyzji nie pozwalają na zweryfikowanie dokonanych ustaleń co do wysokości należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, a którą podważa skarżący.

Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. ZUS co do należności z tytułu składek skarżącego jako płatnika przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Zgodnie z wskazanym unormowaniem w przypadku należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach określonych w § 3 rozporządzenia. Są nimi w szczególności sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiłoby zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przesłanka określona w § 3 pkt 1 rozporządzenia ma miejsce, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Powyższe wymagało dokonania i przedstawienia w uzasadnieniu decyzji szczegółowej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy, określenia źródła jego dochodów, wydatków niezbędnych dla egzystencji zobowiązanego oraz określenia relacji pomiędzy tymi wielkościami. Nie wystarcza, jak uczynił to organ, przedstawienie dochodów i wydatków zobowiązanego, ale konieczne jest ich zbilansowanie i wykazanie przez organ, czy po zaspokojeniu podstawowych dla egzystencji potrzeb dysponuje on środkami pozwalającymi na uregulowanie należności. Za przyjęciem wystąpienia ważnego interesu ubezpieczonego może bowiem przemawiać niemożność zapłacenia składek rozumiana jako absolutny brak środków na jej realizację albo też brak środków na zapłatę bez uszczuplenia podstawowych potrzeb życiowych. Interes zobowiązanego może zachodzić zatem także wówczas, gdy wskutek niskich dochodów, sytuujących się na granicy minimum socjalnego, wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ, jakkolwiek przedstawił zestawienie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem (1694 zł) oraz wskazał źródła i wysokość przychodów ( wynagrodzenie za pracę w wysokości 2100 zł brutto, 1530 zł netto, zasiłek chorobowy 1605 zł za miesiąc maj 2019 r.) nie ustalił i nie wskazał w uzasadnieniu decyzji na jakiej podstawie uznał, że zapłata własnych należności składkowych nie zagroziłaby egzystencji wnioskodawcy. Ma to istotne znaczenie w sytuacji, gdy podstawowe wydatki (czynsz, opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia) przewyższają ustalone dochody, zaś zły stan zdrowia skarżącego został przez niego udokumentowany. Organ dla wykazania istnienia możliwości płatniczych zobowiązanego powołał się na wynikający z rozmowy telefonicznej ze zobowiązanym fakt spłacania przez niego posiadanych zobowiązań w wysokości 15000 zł po 1000 zł miesięcznie. Sąd podziela stanowisko organu, że spłata należności cywilnoprawnych nie może wyprzedzać spłaty należności publicznych, że ten rodzaj należności nie może być preferowany. Należy jednak zauważyć, że jakkolwiek organ w uzasadnieniu decyzji powołuje się na notatkę służbową z przeprowadzonej rozmowy telefonicznej w dniu 1 marca 2019 r., to do akt sprawy notatka nie została załączona. Z kolei analiza złożonego przez zobowiązanego 18 lutego 2019 r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wskazuje, że jako zobowiązania pieniężne w 2018 r. (pkt e) zobowiązany wskazał 1000 zł, nie zakreślając rubryki – miesięczne. Przyjęcie przy ocenie możliwości płatniczych zobowiązanego danych wynikających z notatki z rozmowy telefonicznej, której nie ma w aktach administracyjnych, w zestawieniu z danymi zawartymi w oświadczeniu z 18 lutego 2019 r. czyni ustalenia w tym zakresie dowolnymi i nie pozwala na weryfikację stanowiska organu.

Oznacza to, że postępowanie wyjaśniające nie zostało przeprowadzone w sposób zupełny. Ustalenia w zakresie skutków zapłaty należności dla skarżącego, przy uwzględnieniu jego sytuacji finansowej, zostały dokonane z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Odmowa uwzględnienia wniosku strony wymagała wykazania, że za takim rozstrzygnięciem przemawia istnienie ważnego interesu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ uzasadniając istnienie tej przesłanki powołał się na publicznoprawny charakter należności składkowych, konieczność zabezpieczenia interesu społecznego jakim jest zapewnienie wypłaty świadczeń społecznych. Wskazał, że korzystanie z ubezpieczenia zdrowotnego i nieregulowanie należności z tytułu składek narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych.

Zdaniem Sądu, argumentacja organu, która sprowadza się do przeciwstawienia interesu publicznego rozumianego jako obowiązek ponoszenia przez zobowiązanego ciężaru składek przesłance ważnego interesu Funduszu nie jest wyczerpująca i zawęża rozumienie przesłanki interesu publicznego.

Sam tylko wzgląd na publicznoprawny charakter wymaganych należności, nie stanowi o dokonaniu wnikliwej analizy interesu społecznego i interesu strony, oraz wyważeniu obu tych interesów. Należy zauważyć, że ważny interes zobowiązanego nie może być rozumiany jako sprzeczny z interesem ZUS, ocenianym jako bezwarunkowy obowiązek dochodzenia należności. Sąd nie kwestionuje, że umorzenie zaległych składek jest wyrazem definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich egzekwowania, ale nie można tracić z pola widzenia, że utrata możliwości dochodzenia należności jest istotą instytucji umorzenia. Skoro ustawodawca, dał organom możliwość umarzania należności, to założył, że naturalną konsekwencją korzystania w zakreślonych ramach prawnych z tej instytucji jest definitywna rezygnacja z należności. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane, podczas gdy ustawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest w przypadku zaistnienia przesłanki określonej w paragrafie 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przy czym organ bierze pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie należności. Przeciwne stanowisko niweczyłoby sens istnienia przepisów zezwalających na umorzenie należności składkowych względem osób będących w stanie głębokiego ubóstwa. Nie można też tracić z pola widzenia sytuacji, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, co nie jest zgodne z interesem zobowiązanego, ani też z interesem publicznym.

W sytuacji, gdy z ustaleń organu wynika, że skarżący jest osobą przewlekle chorą, wymagającą stałego leczenia, którego podstawowe wydatki są wyższe niż dochody organ winien badając przesłankę interesu publicznego rozważyć, czy w tym konkretnym stanie faktycznym, na skutek dochodzenia należności składkowych, poniesione koszty nie będą większe, niż w wypadku skorzystania przez zobowiązanego z uprawnienia. Obowiązkiem organu było zatem ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co w rozpatrywanym przypadku jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu Funduszu - dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi. Przy tej analizie organ nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że jego podstawowe potrzeby będą zaspokojone. Argumentacja organu, że prowadzona egzekucja jest skuteczna, zaś przepisy o postępowaniu egzekucyjnym przewidują ochronę dłużnika nie może być decydująca dla oceny przesłanek umorzenia należności zobowiązanego jako płatnika.

Z powyższych względów, w ocenie Sądu proces decyzyjny organu jest wadliwy, decyzja została wydana w wyniku postępowania prowadzonego z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.

Rozstrzygając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe rozważania i zrealizuje w sposób prawidłowy obowiązki procesowe, w tym związane wyrażoną wyżej oceną prawną. W sposób weryfikowalny ustali determinujący przedmiot postępowania stan wymagalnych zaległości składkowych objętych wnioskiem, a następnie w odniesieniu do należności składkowych zobowiązanego jako płatnika składek dokona oceny wystąpienia przesłanek umorzenia w tym przesłanki określonej w 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wyważy interes strony i interes funduszu ubezpieczeń społecznych, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., orzeczono jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach w pkt 2 uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. Koszty zastępstwa procesowego – 480 zł zostały zasądzone stosownie do 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018.265 tj.).