Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3372/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), 85 ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. art. 627, 628, 734, 750
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 75 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2014 r. sprawy ze skargi R. w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego R. w L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2013 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania R. w L. od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] lipca 2013 r., stwierdzającej istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Pani A. S. z tytułu wykonywania umowy zlecenia w okresie od [...] marca 2011 r. do [...] marca 2011 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. [...] Inspektorat w L. wystąpił pismem z dnia [...] marca 2013 r. do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym m.in. Pani A. S. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia na rzecz płatnika: R. w L. w okresie od [...] marca 2011 r. do [...] marca 2011 r.

Sprawa została przekazana do załatwienia wg. właściwości do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia.

Rozpatrując przedmiotową sprawę [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia pismem z dnia [...] czerwca 2013 r., znak: [...] poinformował Panią A. S. o wszczętym postępowaniu a także o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień, czy też nadesłania innych dokumentów w sprawie, mogących mieć wpływ na jej rozpoznanie. W wyznaczonym terminie Ubezpieczona nie zajęła stanowiska w sprawie.

[...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia pismem z dnia [...] czerwca 2013 r., znak: [...] zawiadomił także płatnika: R. w L. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie objęcia Pani A. S. ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej zatytułowanej "umowa o dzieło", zawartej z ww. płatnikiem. Płatnik został poinformowany na podstawie art. 78 K.p.a. o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień, nadesłania dokumentów jak również o prawie do wniesienia żądania przeprowadzenia określonych dowodów.

W odpowiedzi na powyższe płatnik przy piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r., znak: [...] przesłał kopię zastrzeżeń do ustaleń kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawartych w protokole kontroli z dnia [...] października 2012 r. W treści ww. dokumentu płatnik polemizuje m. in. ze stanowiskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającym na zakwalifikowaniu umów, których przedmiotem było przeprowadzenie wykładów i prelekcji jako umów zlecenia, wskazując na autorski i jednorazowy charakter tych czynności. W tym kontekście płatnik podnosi okoliczność, iż w wyniku zawartych umów powstał rezultat w postaci treści wykładu utrwalonej w formie pisemnej, audio lub audiowizualnej, a prawa autorskie co do tego zmaterializowanego efektu na podstawie zawartych umów zostały przeniesione na płatnika. Płatnik powołuje się także na treść uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2001 r., sygn. akt I PKN 429/2000, oraz stanowisko organów podatkowych zajmowane na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ponadto płatnik wskazuje na niekonsekwencję organów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającą na zakwalifikowaniu umowy o przygotowanie opracowania, jako umowy o dzieło, natomiast umowy o przygotowanie i wygłoszenie opracowania, jako umowy zlecenia.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r., stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Pani A. S. z tytułu wykonywania umowy zlecenia w okresie od [...] marca 2011 r. do [...] marca 2011 r.

Od tej decyzji pełnomocnik płatnika: R. w L. wniósł w dniu [...] lipca 2013 r. odwołanie. Odwołanie zostało wniesione w terminie.

Jak wyżej wskazano zaskarżona decyzja Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia została utrzymana w mocy przez Prezesa NFZ. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.), zwanej dalej "k.c." stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.

W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający, z zastrzeżeniem art. 86 ust. 1 pkt 13a.

W celu określenia przedziału czasu, w którym zleceniobiorca podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego należy przywołać treść art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom, emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Organ przywołał treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 listopada 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1511/09, w którym to wyroku Sąd oddalił skargę wykładowcy na decyzję Narodowego Funduszu Zdrowia, w której stwierdzono, że zawarta przez niego umowa z uczelnią była umową, co do której mają zastosowanie przepisy k.c. o umowie zlecenia dając do zrozumienia, że rezultat nie może zostać objęty treścią świadczenia jakim jest umowa o dzieło, gdyż jest to niezgodne z naturą tego stosunku zobowiązaniowego (nazwanie więc przez strony umowy nie przesądza o jej charakterze).

Przywołując stosowne przepisy 627 kc organ wyjaśnił kiedy mamy doczynienia z umową o dzieło, wskazał, że jest to umowa rezultatu. Na powyższą okoliczność przywołał stosowne orzeczenie.

Odnosząc się do zawartej umowy z Panią A. S. której przedmiotem było przygotowanie opracowania "[...]" i przedstawienie podczas seminarium w dniu [...] marca 2011 r. organ uznał, iż tak sformułowany przedmiot umowy sugeruje staranne wykonanie określonych czynności, nie zaś osiągnięcie określonego rezultatu.

Zdaniem Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia umowy o dzieło autorskie nie są tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania, np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o prawie autorskim", który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło.

Opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie organ podkreślił, że przedmiotowa umowa zasadnie została zakwalifikowana przez wnioskodawcę: Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako umowa zlecenia.

Prezes NFZ wyjaśnił, że sformułowanie przedmiotu umowy sugeruje, iż dotyczy ona starannego wykonania określonych czynności, nie zaś osiągnięcia określonego rezultatu o indywidualnym charakterze. Tym samym zarówno dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia jak i Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia podzielają ocenę charakteru prawnego umowy dokonaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Umowa zakwalifikowana przez płatnika jako umowa o dzieło stanowi zatem de facto umowę o świadczenie usług, do której, zgodnie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia i w konsekwencji stanowi tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Ponadto w odniesieniu do stanowiska płatnika zaprezentowanego w "Zastrzeżeniach do ustaleń kontroli zawartych w protokole z dnia [...] października 2012 r., doręczonym kontrolowanemu dnia [...] października 2012 roku" z dnia [...] października 2012 r., znak: [...] wskazać należy, iż z treści postanowienia zawartego w punkcie 8 "umowy o dzieło nr 16" z dnia [...] marca 2011 r. wynika wprost, iż ww. umową nie zostały przeniesione na płatnika prawa autorskie do jakichkolwiek utworów powstałych w trakcie wykonywania tej umowy. Zgodnie z art. 53 ustawy o prawie autorskim, umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Twierdzenia płatnika o przeniesieniu praw autorskich do umówionego rezultatu w postaci wykładu uznać należy więc za całkowicie bezpodstawne. Przedmiotowa umowa milczy również w kwestii utrwalenia umówionego rezultatu w formie pisemnej, audio lub audiowizualnej, należy więc uznać, iż utrwalenie tego rezultatu (przedstawiona przez pełnomocnika płatnika prezentacja wraz z odwołaniem z dnia 15 lipca 2013 r.) nie miało związku z zawartą umową. Natomiast w odniesieniu do powołanego przez płatnika wyroku Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2001 r., sygn. akt I PKN 429/2000 wskazać należy, iż zapadł on w sprawie o ustalenie istnienia stosunku pracy, a nie w sprawie o ustalenie czy umowa cywilnoprawna miała charakter umowy o dzieło czy też charakter umowy zlecenia.

Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, iż Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie stoi na stanowisku, iż przeprowadzenie wykładu nie może być przedmiotem umowy o dzieło, o czym świadczą powołane wcześniej orzeczenia. Podobnie prezentowane przez płatnika stanowisko organów podatkowych, zapadłe na gruncie ustawy o podatku dochodowym dla osób fizycznych, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Wynika to z faktu, iż przepis art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2012 r. poz. 361) znajduje zastosowanie w przypadku uzyskania przez podatnika dochodów z tytułu korzystania z praw autorskich lub praw pokrewnych. Jak już natomiast wspomniano przedmiotem umowy zawartej przez płatnika z Panią A. S. nie były prawa autorskie do jakichkolwiek utworów. Z kolei jednorazowy charakter wykładu wygłoszonego w wykonaniu przedmiotowej umowy nie może decydować sam w sobie o zakwalifikowaniu jej jako umowy o dzieło, co zresztą przyznaje sam płatnik w innym punkcie swoich zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto wskazać należy, iż przedmiotowa umowa nie może zostać zakwalifikowana jako umowa o dzieło wyłącznie z tego powodu, iż przed wygłoszeniem wykładu konieczne było jego opracowanie. Opracowanie wykładu nie było bowiem celem samym w sobie (z treści umowy nie wynika by wykonawca był zobowiązany do przekazania tego opracowania w jakiejkolwiek materialnej formie), a każdy wykład przed wygłoszeniem musi zostać w większym lub mniejszym stopniu przygotowany.

Na zakończenie Prezes NFZ wskazał, że organem właściwym do ustalenia prawidłowego wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła skarżąca – R. w L. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Zarzuciła jej:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:

a. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6, art. 7 oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. - Dz.U.2008.164.1027 ze zm.) polegające na:

i. zaniechaniu prawidłowej oceny efektu zawartej umowy w postaci materialnej tj. przygotowanego opracowania, co stanowi naruszenie zasady obowiązku organu rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) a w konsekwencji naruszenie zasady działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa, zasady praworządności, działania w słusznym interesie obywateli oraz interesie społecznym a także zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do organów państwa, które to postępowanie prowadzą;

ii. zaniechaniu przesłuchania stron zakwestionowanej umowy celem stwierdzenia jaki był rzeczywisty cel i przedmiot zawartej umowy (w którym to zakresie tok rozumowania organu I instancji oparty na niedopuszczalnych domniemaniach był wysoce wątpliwy) oraz oparciu się w tym zakresie wyłącznie na nierzeczowych twierdzeniach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. [...] Inspektorat w L., co stanowi naruszenie zasady obowiązku organu zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący a w konsekwencji naruszenie zasady działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa, zasady praworządności, działania w słusznym interesie obywateli oraz interesie społecznym a także zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do organów państwa, które to postępowanie prowadzą

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:

a. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U.2008.164.1027 ze zm.) w związku z art. 734 k.c., 750 k.c., 627 k.c. oraz art. 65 § 2 k.c. polegające na błędnej wykładni treści umowy na przygotowanie opracowania i jego przedstawienie, zawartej przez płatnika z A. S., która to wykładnia doprowadziła do uznania, że umowa ma charakter umowy zlecenia (ew. umowy o świadczenie usług do której należy stosować przepisy o zleceniu), podczas, gdy przedmiotem umowy jest oznaczone dzieło o charakterze niematerialnym (utwór), znajdujące dodatkowo ucieleśnienie w przygotowanym opracowaniu, a zatem umowa ma charakter umowy o dzieło, w konsekwencji czego organ zastosował regulację art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U.2008.164.1027 ze zm.), w sytuacji, kiedy przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania;

W uzasadnieniu skargi wskazano, że:

Przedmiotem umowy zawartej przez skarżącego z Panią A. S. było przygotowanie opracowania pn. "[...]" i jego przedstawienie podczas seminarium w dniu [...] marca 2011 r.

W ramach działalności płatnik organizuje różnego rodzaju konferencje, sympozja czy seminaria, podczas których zaproszeni goście wygłaszają odczyty, czy też przeprowadzają prelekcje na konkretny, specjalistyczny temat wskazany przez płatnika lub też przygotowują określone opracowania na określony temat. Zauważyć należy, że zawieranie umów z konkretnymi osobami wynika zwykle z faktu, że są to specjaliści w danej dziedzinie, autorytety, którzy mają za zadanie przygotować wykład czy opracowanie na potrzeby danej konferencji, bowiem opracowania takie mają charakter autorski - wcześniej, tzn. przed realizacją przedmiotu umowy nie istnieją. Zadaniem osoby, która przygotowuje opracowanie jest zatem zgromadzenie informacji, ich usystematyzowanie a także wzbogacenie o elementy autorskie, takie jak przemyślenia, konkluzje, interpretacje czy oceny.

Skarżąca podkreśliła, że należy pamiętać, że o charakterze umowy decyduje jej treść w zakresie wszystkich elementów zobowiązania, organ natomiast skupił się wyłącznie na jednej części przedmiotu umowy, tj. na odczycie, wygłoszeniu przygotowanego dzieła podczas seminarium, całkowicie pominął natomiast element przygotowania opracowania (co jest oczywiste, zważywszy na fakt, iż w przypadku zaniechania wskazanego pominięcia organ wobec braku orzecznictwa potwierdzającego swój tok rozumowania zmuszony byłby do zmiany zaskarżonej decyzji). Zgodnie z powszechnie przyjmowanymi definicjami, "opracowanie" to dzieło omawiające i przedstawiające wyniki prac nad określonym zagadnieniem (def. wg Wielkiego Słownika Języka Polskiego, www.wsjp.pl). W takim wypadku sformułowanie "przygotowanie opracowania" jakim posłużyły się strony w umowie jest jednoznaczne i wskazuje na zawarcie umowy o dzieło, odmiennie aniżeli twierdzi organ wydający zaskarżaną decyzję – przynajmniej w zakresie przygotowania opracowania.

W przypadku umowy zawartej z A. S., dotyczącej przygotowania opracowania oraz jego przedstawienie (dokonanie jego odczytu, zaprezentowanie) nieucieleśnionym rezultatem jest właśnie odczyt opracowania czy prezentacji a zatem jego zaprezentowanie w formie ustnej, jednak z tym zastrzeżeniem, że w pierwszej kolejności prezentację należy przygotować, stworzyć (na co wskazuje również wskazana wyżej literalna interpretacja postanowień umowy). Potwierdził tę wykładnię Sąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który w wyroku z dnia 30 maja 2001 r. (I PKN 429/2000), dokonał wykładni o wiele dalej idącej uznając, że "przedmiotem umowy o dzieło może być osiągnięcie rezultatu niematerialnego, nieucieleśnionego, a za taki uznaje się przygotowanie i wygłoszenie cyklu specjalistycznych wykładów". W przywołanej sprawie Sąd Okręgowy, którego wyrok został następnie utrzymany w mocy, stwierdził, że "za rezultat odpowiadający pojęciu dzieła w rozumieniu art. 627 kc uważać należą realizację programu, zakończenie cyklu wykładów, a nie wiedzę nabytą przez słuchaczy, sprawdzaną poprzez zaliczenia i wyniki egzaminów". Powoduje to, że powoływane przez organy ubezpieczeniowe orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w. W. - rzekomo utrwalone - sprzeczne jest z orzeczeniem Sądu Najwyższego.

Jak wynika z powyższego argumentacja w zakresie "szukania efektów wykładu" w głowach słuchaczy prezentowana przez organ rentowy a powielona przez organy I i II instancji jest nierzeczowa oraz stanowi jedynie wyraz interesu fiskalnego państwa.

Skarżąca podkreśliła ponadto, że zgodnie z definicją słownikową prelekcja to wykład o treści zazwyczaj popularnonaukowej, odczyt publiczny. Przygotowanie i wygłoszenie autorskiego wykładu przez jego autora według autorskiego, opracowanego indywidualnie i twórczo przez wykładowcę (prelegenta) konspektu stanowi przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Reasumując, wykład jako utwór jest przedmiotem prawa autorskiego wobec spełnienia kryteriów z art. 1 ustawy z dnia 4.02.1994 r. niezależnie od Kwestii przeniesienia praw do niego, odmiennie aniżeli twierdzi organ, który wydal zaskarżoną decyzję. Ponadto wygłoszenie takiego wykładu wobec słuchaczy stanowi spełnienie warunku ustalenia tego utworu zawartego w art. 1 ust. 3 tej ustawy".

Reasumując przedmiotowa umowa zawarta przez płatnika posiada konstytutywne cechy umowy o dzieło. Nie sposób znaleźć w zobowiązaniach żadnej ze stron zobowiązania jedynie do starannego działania, wbrew stanowisku organu II instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej także: p.p.s.a.).

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa NFZ narusza prawo.

Przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi. Z kolei art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach przewiduje obowiązek odprowadzania przez zamawiającego, który jako płatnik oblicza i pobiera składkę z dochodu ubezpieczonego za osobę wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą. Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Natomiast ust. 2 wskazanego powyżej artykułu stanowi, że w przypadku gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie.

W rozpatrywanej sprawie podstawowy problem prawny sprowadza się do oceny charakteru umowy zawartej między Skarżącą (płatnikiem) a A. S. (ubezpieczoną): czy jest to, jak twierdzi Skarżąca, umowa o dzieło, które nie daje podstaw do objęcia ubezpieczonej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też są to, zgodnie z art. 66 ust. 1 lit e ustawy o świadczeniach i poglądami organów Narodowego Funduszu Zdrowia i ZUS, umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, których zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia ich wykonawców obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Podkreślenia wymaga, że organy Narodowego Funduszu Zdrowia, rozstrzygając sprawę dotyczącą objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym A. S. była zobowiązana do ustalenia charakteru prawnego umowy łączącej ją ze Skarżącą.

Innymi słowy, organy NFZ były zobowiązane przede wszystkim zbadać, czy właściwym zamiarem stron i celem zawartej umowy o dzieło nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. nie było uniknięcie dopełnienia obowiązków ubezpieczonego i płatnika składek, czyli uniknięcia w drodze czynności prywatno - prawnych (zawieranych umów) obowiązków publiczno - prawnych, wynikających z ustawy o świadczeniach oraz ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585, ze zm., zwana dalej "ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych").

Ustalając obowiązek podlegania przez A. S. ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywanej umowy cywilnoprawnych zawartej ze Skarżącą, Prezes NFZ - mając na względzie przepisy art. 627 - 646 K.c. oraz art. 734 - 750 K.c. - utrzymując decyzję wydaną w I instancji uznał, że przedmiotowe umowa była umową zlecenia, nie zaś - jak twierdzą jej strony - umową o dzieło. Zdaniem Prezesa NFZ, czynności wykonywane przez zleceniobiorcę (ubezpieczoną) nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny rezultat, lecz miały charakter czynności faktycznych realizowanych w ramach umowy starannego działania.

W tym miejscu należy wskazać, że przedmiotem umowy było wykonanie dzieła polegające na "Przygotowaniu opracowania "[...] i przedstawienie podczas seminarium w dniu [...] marca 2011 r.

Przechodząc do rozważań merytorycznych należy zauważyć na wstępie, iż zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi".

Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągniecia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).

Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, iż bardzo istotna przesłanka zastosowania art. 750 k.c. wyraża się w tym, że umowa o świadczenie usług nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło. Innymi słowy umowy o osiągnięcie rezultatu stanowiącego dzieło, w rozumieniu przepisów art. 627 i nast. k.c. dotyczących umowy o dzieło, nie mogą zostać zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług. Oznacza to, że z zakresu art. 750 k.c. wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową niezawierającą takiego odesłania. Ponadto należy zauważyć, iż wyłączone spod dyspozycji art. 750 k.c. są również umowy nienazwane, których istota wykazuje zbieżność z umową o dzieło, uzasadniającą stosowanie przepisów o tej umowie w drodze analogii (np. nieodpłatne wykonanie dzieła). Również, jeśli chodzi o przypadek tzw. umów mieszanych, przepis art. 750 k.c. znajduje zastosowanie w zakresie, w jakim umowa dotyczy świadczenia usług, nieuregulowanych innymi przepisami, albo do których nie znajdą zastosowania w drodze analogii przepisy odnoszące się do którejkolwiek umowy nazwanej, mającej za przedmiot świadczenie usług. Dotyczy to zarówno umów, których przedmiotem jest zobowiązanie do świadczenia usług, obejmujących dokonywanie czynności faktycznych i prawnych (por. m.in. M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 692), jak i umów łączących elementy umowy o świadczenie usług z elementami umowy o dzieło.

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Zdaniem Skarżącej, przedmiotem spornej umowy, które strony zawarła wykonanie dzieła polegające na "Przygotowaniu opracowania "[...]" i przedstawienie podczas seminarium w dniu [...] marca 2011 r. Powyższe opracowanie co wynika z akt sprawy i oświadczenia pełnomocnika skarżącej złożonego na rozprawie zostało przedstawione skarżącej w formie multimedialnej, o czym była również mowa w odwołaniu do którego dołączono slajdy prezentacji multimedialnej.

W niniejszej sprawie organ nie przesłuchał w charakterze świadka uczestniczki postępowania, wystosował do niej jedynie pismo informujące o wszczęciu postępowania i możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień, z czego uczestniczka nie skorzystała. Skoro uczestniczka nie udzieliła informacji na powyższe pismo organ winien przesłuchać ją w ocenie Sądu w charakterze świadka zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a., gdyż to właśnie zeznania uczestniczki postępowania mogą potwierdzić wyjaśnienia skarżącej o przekazaniu dzieła . Organy NFZ były zobowiązane przede wszystkim zbadać zamiarem stron i cele zawartej umowy, do czego w ocenie Sądu konieczne jest przesłuchanie uczestniczki postępowania. Tymczasem organy w swoich decyzjach wywiodły, iż samo sformułowanie przedmiotu umowy sugeruje, że jest to umowa dotycząca starannego wykonania określonych czynności, nie zaś osiągnięcia określonego rezultatu o indywidualnym charakterze.

Jak wynika z treści zawartej miedzy stronami umowy jej przedmiotem było Przygotowaniu opracowania "[...]" i przedstawienie podczas seminarium w dniu [...] marca 2011 r. Organy rozpatrując powyższa sprawę zupełnie bezpodstawnie rozdzieliły niniejsza umowę na dwie kategorie umów: opracowanie do którego nie zajęły sprecyzowanego stanowiska i wygłoszenie-przedstawienie powyższego opracowania. W ocenie Sądu umowa zawarta miedzy skarżącą a uczestniczka postępowania stanowi swoista całość, składającą się na umowę rezultatu.

Do przygotowania opracowania konieczne jest w ocenie Sądu zgromadzenie przez uczestniczkę określonych materiałów, usystematyzowanie wiedzy w danym temacie, dokonanie własnych przemyśleń, komentarzy, interpretacji, wniosków ,co znalazło odzwierciedlenie w przygotowanej przez uczestniczkę prezentacji multimedialnej, a także obejmowało koncepcję przeprowadzenia wykładu. W ocenie Sadu rezultat umowy jaki chciały strony osiągnąć należy także oceniać przez pryzmat umiejętności, wiedzy i doświadczenia uczestniczki postępowania.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy nie wyjaśniły także jakimi kryteriami kierowała się skarżąca wybierając do przygotowania i przeprowadzenie wykładu uczestniczkę, czy była to określona wiedza specjalistyczna poświadczenie umiejętności, a opracowanie uczestniczki było specjalnie przygotowane na konferencje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 18 czerwca 2003 r. II CKN 269/2001, że art. 627 kc nie zawiera definicji pojęcia dzieła, a wskazuje jedynie, że dzieło ma być oznaczone, przez co rozumie się bliższe określenie rezultatu pożądanego przez zamawiającego. Panuje zgoda co do tego, że dzieło może mieć charakter materialny i nie materialny. Zamawiającemu chodzi o rezultat, będący wynikiem umiejętności, wiedzy i doświadczenie osobistych właściwości przyjmującego zamówienie. Już z tego wynika, że w ramach umowy o dzieło istnieje możliwość osiągnięcia rezultatu, choćby w części twórczego, indywidualnego, a wiec odpowiadającego pojęciu utworu.

W niniejszej sprawie organ nie rozważył w ogóle, czy mamy doczynienia z utworem w rozumieniu prawa autorskiego, ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że prawa autorskie nie zostały przeniesione na skarżąca. Sąd zauważa, że po pierwsze nie każde dzieło ma charakter autorski, a po drugie nie zawsze musi dojść do przeniesienia praw autorskich.

Reasumując, w ocenie Sądu, Prezes NFZ przedwcześnie, bez przesłuchania uczestniczki postępowania i rozważenia wyżej wskazanych kwestii dokonał wykładni powołanych wyżej przepisów k.c. dotyczących umów o dzieło oraz umów zlecenia, a w konsekwencji dokonał nieprawidłowej interpretacji charakteru przedmiotowej umowy oraz nieprawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach uznając, podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba spełniająca warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, ponieważ wykonywał pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Rozpatrując ponownie sprawę Prezes NFZ przesłucha w charakterze świadka uczestniczkę postępowania i rozważy wyżej wskazane kwestie dotyczące sposobu wyboru prelegenta przez skarżąca i charakteru autorskiego dzieła.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Stwierdzając, iż uchylone decyzja nie podlegają wykonaniu, Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. Orzekając o zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisach art. 200 p.p.s.a.