Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 794/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 124 ust. 1 pkt 2, art. 31
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 września 2016 r. sygn. akt I SA/Po 1668/15 w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie z dnia 21 marca 2016 r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) oddalić wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 1 września 2016 r. sygn. akt I SA/Po 1668/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił zażalenie D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie z dnia 21 marca 2016 r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Sąd I instancji wskazał, że skarga kasacyjna została wniesiona na postanowienie z dnia 9 grudnia 2015 r., którym odrzucono skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Następnie WSA postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. odrzucił skargę kasacyjną jako niedopuszczalną. Pełnomocnik Spółki pismem z dnia 25 marca 2016 r. wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 21 marca 2016 r. Zarządzeniem z dnia 27 maja 2016 r. wezwano pełnomocnika Skarżącej do uiszczenia wpisu od zażalenia z dnia 25 marca 2016 r. w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik złożył wniosek o zawieszenie postępowania z urzędu. W uzasadnieniu wskazano, że uchwałami o nr 1 i nr 2 z dnia 25 marca 2016 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki odwołało dwóch członków zarządu, tj. C. P. oraz A. – B. P. W rezultacie Spółka nie posiada żadnego organu upoważnionego do reprezentacji, ani prokurenta, co uzasadniało zdaniem pełnomocnika zawieszenie postępowania z urzędu na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016, poz. 718, dalej zwana: "p.p.s.a.").

Wskazanym na wstępie postanowieniem zażalenie z dnia 25 marca 2016 r. zostało odrzucone. Sąd I instancji wskazał, że pełnomocnik spółki nie usunął braków formalnych zażalenia i w rezultacie na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił zażalenie. Jednocześnie WSA w Poznaniu stwierdził, że na pełnomocniku spółki spoczywał obowiązek kontynuowania czynności w toczącym się postępowaniu wpadkowym. W sprawie, zdaniem WSA w Poznaniu, nie toczy się postępowanie procesowe, gdyż skarga została odrzucona. Nie istnieje zatem "przedmiot" (postępowanie procesowe co do istoty sprawy), którego mogłoby dotyczyć zawieszenie postępowania. W postępowaniu wpadkowym kontestowane są rozstrzygnięcia formalne sądu a nie zaskarżony akt administracyjny. Spółka jako osoba prawna istnieje, posiada zdolność sądową i zdolność procesową. Zdolności tych nie utraciła wskutek odwołania jej zarządu. Wobec tego brak zarządu, skoro nie toczy się postępowanie procesowe, nie daje podstaw do zawieszenia toczącego się w sprawie postępowania wpadkowego. Pełnomocnictwo procesowe udzielone pełnomocnikowi spółki nie wygasło. W rezultacie zdaniem Sądu I instancji brak było przeszkód prawnych do kontynuowania przez sąd postępowania wpadkowego.

Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedzione zostało zażalenie, którym zaskarżono w całości postanowienie z dnia 1 września 2016 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia. Na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 191 p.p.s.a. wniesiono o "rozpoznanie w całości postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 1 września 2016 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o zawieszenie postępowania". Postanowieniu zarzucono naruszenie:

- art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że na pełnomocnika spółki, którego pełnomocnictwo nie wygasło spoczywa obowiązek kontynuowania czynności w toczącym się postępowaniu wpadkowym,

- art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca pomimo wezwania nie uiściła wpisu od zażaleniu na odrzucenie skargi kasacyjnej, podczas gdy skarżąca nie może podejmować czynności w sprawie z powodów braków w organie ją reprezentującym, uniemożliwiających jej działanie.

Autor zażalenie wniósł o zawieszenie postępowania w przedmiocie rozpoznania zażalenia na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ewentualnie o uchylenie postanowienia w całości, zmianę postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku o zawieszenie postępowania i orzeczenie o zawieszeniu postępowania z urzędu, zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed Sądem I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważa, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd I instancji stwierdził, iż na pełnomocniku Spółki spoczywa obowiązek kontynuowania czynności w toczącym się postępowaniu wpadkowym, co jest stanowiskiem prawidłowym, gdyż odwołanie członków zarządu Spółki nie powoduje wygaśnięcia udzielonego wcześniej pełnomocnictwa. Nie można jednak zgodzić się ze stwierdzeniem, iż po odrzuceniu skargi nie toczy się "postępowanie procesowe", a jedynie "postępowanie wpadkowe", w którym kontestowane są rozstrzygnięcia formalne. Przepisy p.p.s.a. w zakresie zawieszenia postępowania nie różnicują etapów postępowania sądowoadministracyjnego i nie tworzą odrębnych reguł dla toku postępowania głównego i postępowań wpadkowych, incydentalnych wyłaniających się w toku całego postępowania. Jednoznaczna treść art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a wskazuje, że przyczyną skutkującą zawieszeniem postępowania z urzędu w wypadku osób prawnych są braki w składach organów uniemożliwiające im działanie, gdyż zgodnie z art. 28 p.p.s.a. dokonują one czynności przez swoje organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Przesłanka zawieszenia postępowania wskazana w art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zachodzi wyłącznie w sytuacji, gdy braki w składzie organów nie mają pierwotnego charakteru, co oznacza, że muszą powstać w toku prowadzonego przez sąd postępowania. Oznacza to, że przepis ten będzie miał zastosowanie wtedy, gdy skargę wnosił podmiot, który miał zdolność procesową w momencie dokonywania tej czynności, którą to następnie utracił.

W rozpatrywanej sprawie z dokumentów znajdujących się w aktach wynika, że zażalenie na postanowienie z dnia 21 marca 2016 r. zostało sporządzone w dniu 25 marca 2016 r., a więc w dniu kiedy funkcjonował zarząd (uchwały o odwołaniu członków zarządu również zostały podjęte w tym dniu), co oznacza, że na dzień 25 marca 2016 r. nie było podstaw do zawieszenia postępowania. Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków zażalenia, tj. uiszczenia wpisu od zażalenia, pełnomocnik pismem z dnia 23 czerwca 2016 r. poinformował o zaistnieniu okoliczności uzasadniających obligatoryjne zawieszenie postępowania, tj. faktu odwołania członków zarządu. Z akt sprawy wynika, że do reprezentacji spółki powołany jest zarząd (każdy członek zarządu samodzielnie) oraz, że zgodnie z twierdzeniami pełnomocnika brak było po dniu 25 marca 2016 r. jakichkolwiek osób fizycznych wchodzących w skład tego organu.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że wykreślenie z rejestru wpisu dotyczącego członków zarządu osoby prawnej ma charakter deklaratoryjny i co do zasady brak legitymacji do reprezentowania danego podmiotu wynika już z samej uchwały podjętej przez właściwy organ. Pomimo zatem obowiązku ujawnienia odwołania składu organu spółki w rejestrze, uchwała w stosunku do odwołanego członka zarządu rodzi skutek od momentu jej podjęcia. Co prawda zasadą jest przyjmowanie stosownych danych z Krajowego Rejestru Sądowego, zwłaszcza że podmiot rejestrowany w KRS ma obowiązek wpisywania do rejestru wszystkich istotnych informacji dotyczących funkcjonowania jednostki. W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinność tę statuuje art. 166 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych ( Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.; zwana dalej: "k.s.h."). Ponadto danym ujawnionym w rejestrze przysługuje domniemanie prawdziwości, o czym stanowi art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 687 ze zm.). Domniemanie to realizuje funkcję ochronną dla osób trzecich, dokonujących czynności prawnych z podmiotem wpisanym do rejestru, w tym w szczególności dla wierzycieli. Jednakże jest to domniemanie wzruszalne, a ciężar wykazania faktu, że dane wpisane do rejestru nie są prawdziwe, spoczywa na osobach, które z okoliczności tej wywodzą skutki prawne (por. A. Michnik, Komentarz do art.17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, publ. LEX/el 2013). Z dokumentów przedłożonych przez pełnomocnika wynika, że zarówno w dacie otrzymania wezwania do uzupełnia braków formalnych zażalenia i uiszczenia opłaty przez pełnomocnika ( czyli 17 czerwca 2016 r.), jak i w dacie wydania postanowienia przez Sąd I instancji z dnia 1 września 2016 r. zarząd był nieobsadzony. Nie ulega wątpliwości, że o ile zaszły tego rodzaju okoliczności, jak podniesione przez pełnomocnika Spółki, to sytuacja taka stanowi brak w składzie organu uniemożliwiający działanie jednostki organizacyjnej, jaką jest osoba prawna. Fakt wobec tego, że Spółka nadal istniała, a co za tym idzie miała zdolność sądową i zdolność procesową oraz, że miała pełnomocnika, którego pełnomocnictwo nie wygasło, nie zmienia postaci rzeczy, iż nie mając organu powołanego do jej reprezentacji, jako osoby prawnej, nie mogła realizować swoich uprawnień, a zatem jej działanie było uniemożliwione (por. np. postanowienie SN z dnia 2 czerwca 2010 r., w sprawie II PZ 15/10, publ. Lex 1086650). Podkreślić należy, że Spółka nie mając organu powołanego do reprezentacji nie mogła również w stosunku do swego pełnomocnika wypełniać funkcji mocodawcy, zatem był to stan, w którym działanie spółki (np. wpłata kwoty wpisu), poprzez powołany do tego organ, było uniemożliwione. Jednocześnie należy jeszcze raz podkreślić, że skutki braków w składzie organu dotyczą zarówno postępowania głównego jak i wpadkowego ponieważ art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie uzależnia zawieszenia postępowania od etapu, na którym się ono znajduje.

Zrealizowanie się hipotezy wynikającej z unormowania art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. co do zasady obliguje sąd do zawieszenia postępowania. Do sądu należy jedynie ocena, czy ustalone okoliczności pozwalają uznać, że opisany brak rzeczywiście zaistniał. Podkreślenia w tym kontekście wymaga, że pełnomocnik Spółki nie przedłożył oryginałów uchwał, ani też ich poświadczonych za zgodność odpisów. Ponadto braki w składzie organu Spółki dają się uzupełnić, więc po przedłożeniu uchwał o odwołaniu członków zarządu lub ich wiarygodnych odpisów w pierwszej kolejności należało zobowiązać stronę (czyli w rozpatrywanym przypadku jej pełnomocnika) do usunięcia braków w tym zakresie w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 31 § 1 p.p.s.a. Należy bowiem zauważyć, że przesłanka wymieniona w art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie powoduje konieczności zawieszenia postępowania ex tunc, czyli ze skutkiem od dnia zdarzenia stanowiącego przyczynę zawieszenia. W pierwszej zatem kolejności należało podjąć działania zmierzające do umożliwienia stronie usunięcia braków w zakresie zdolności procesowej, gdyż organ osoby prawnej jest integralnym składnikiem osobowości osoby prawnej. Stanowi o istocie tej osoby. W oparciu o organy budowana jest struktura organizacyjna osoby prawnej, jej władza, a przede wszystkim prowadzona przez nią działalność. Organ składa się z osób fizycznych, które reprezentują osobę prawną w stosunkach zewnętrznych. Organ inaczej niż przedstawiciel nie jest podmiotem stosunków prawnych, a podmiotem tym jest sama osoba prawna. Innymi słowy, zdolność do czynności prawnych osoby prawnej realizuje się poprzez organy osoby prawnej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2016 r., sygn. akt III AUa 1492/15, publ. LEX nr 2044411).

Mając na uwadze powyższe należy uznać, że wypełniona została hipoteza normy prawnej zawartej w art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co obligowało Sąd I instancji wpierw do podjęcia działań stwierdzających rzeczywiste istnienie przesłanki wymienionej w tym przepisie, a w rezultacie także do ewentualnego zawieszenia postępowania z urzędu. Uchybienie temu obowiązkowi stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd I instancji zamiast zawiesić postępowanie, odrzucił zażalenie. Rozpatrywanie sprawy, w sytuacji w której strona nie miała organu powołanego do jej reprezentowania, skutkuje nieważnością postępowania na określonym etapie o czym jednoznacznie stanowi art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd I instancji ustali, czy braki w organie Spółki zostały uzupełnione, ewentualnie co jest powodem nieujawnienia faktu odwołania członków zarządu w Krajowym Rejestrze Sądowym i stosownie do wyniku ustaleń, postąpi uwzględniając rozważania wyżej przedstawione.

Odnosząc się z kolei do wniosku o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, stwierdzić należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Brak jest zatem w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż w nim wymienione.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.