Wyrok NSA, sygn. akt III SA 1995/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 133, art. 134, art. 134, art. 26 ust. 1 pkt 1, art. 51
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Osoba uprawniona z umowy renty mieści się w ogólnym pojęciu strony zawartym w art. 133 i art. 134 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, gdyż działanie organów podatkowych pośrednio dotyczy jej interesów.

Z tego względu wszelkie ustalenia dotyczące jej osoby, sytuacji materialnej i życiowej mają swoją podstawę w ustawie jeżeli ustalenia te zmierzają do oceny celu umowy renty.

TEZY

Osoba uprawniona z umowy renty mieści się w ogólnym pojęciu strony zawartym w art. 133 i art. 134 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, gdyż działanie organów podatkowych pośrednio dotyczy jej interesów.

Z tego względu wszelkie ustalenia dotyczące jej osoby, sytuacji materialnej i życiowej mają swoją podstawę w ustawie jeżeli ustalenia te zmierzają do oceny celu umowy renty.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Wojciecha T. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 9 czerwca 2000 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. - oddala skargę.


UZASADNIENIE

W zeznaniu podatkowym złożonym za rok 1998 Wojciech T. wykazał dochód w wysokości 58.052,81 zł oraz podatek dochodowy od osób fizycznych w kwocie 9.755,98 zł obliczony od podstawy opodatkowania 42.901 zł, ustalonej po dokonaniu odliczeń w łącznej kwocie 15.751,60 zł, w tym z tytułu: darowizny - 400 zł, składek na ubezpieczenie społeczne - 351,60 zł oraz renty - 15.000 zł.

Przeprowadzona kontrola przez Inspektora Kontroli Skarbowej wykazała, że kwotę 15.000 zł podatnik wypłacił 25 grudnia 1998 r. A. S. babce swojej żony, na podstawie umowy renty zawartej na okres trzech lat, potwierdzonej przez podatnika oświadczeniem w formie aktu notarialnego w dniu 24 marca 1999 r. Uznając odliczenie przez podatnika w zeznaniu podatkowym za 1998 r. kwoty 15.000 zł za niezasadne i sprzeczne z art. 26 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, decyzją z dnia 8 marca 2000 r. Inspektor Kontroli Skarbowej określił podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym za rok 1998 w kwocie 57.901 zł, należny podatek w kwocie 14.995,70 zł oraz zaległość podatkową z tego tytułu w wysokości 5.239,70 zł. W ocenie autora decyzji ponieważ okres ustanowionej renty w roku 1998 został określony z góry - na okres trzech lat - nie można uznać, że świadczenie miało charakter trwały, ponadto kontrolowany dokonał wpłaty jednorazowo a forma przyznanej renty miała charakter jednostronnego oświadczenia. Podatnik nie określił celu, podstawy i przyczyny świadczenia pieniężnego. Z tego powodu świadczenie na rzecz A. S. nie było takim, które podlega odliczeniu od dochodu w myśl art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 czerwca 2000 r. Izba Skarbowa uchyliła decyzję Inspektora w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia uznając, iż ocena skutków prawnopodatkowych umowy renty, winna być poprzedzona ustaleniem, czy ułożone przez strony warunki umowy odpowiadają formalnie treści stosunku prawnego umowy renty w rozumieniu art. 903-907 Kodeksu cywilnego i czy umowa ta jest ważna w świetle przepisów tego Kodeksu. W uzasadnieniu wskazano, iż umowa renty musi mieć swoją przyczynę.

Izba Skarbowa uznała, że Inspektor Kontroli Skarbowej winien zbadać m.in., czy osoba obdarowana rzeczywiście wymagała udzielonego jej wsparcia, czy świadczenie nazwane rentą nie pokrywało się z ewentualnymi obowiązkami alimentacyjnymi innych osób określonymi w art. 128 i art. 129 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, odpowiednio czy ustanowione świadczenie było wypłacone w wysokości i terminie określonym w umowie i faktycznie służyło celom na jakie zostało przyznane.

Na ostateczną decyzję Izby Skarbowej w W. Wojciech T. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie.

Skarżący podniósł zarzuty wprowadzenia:

- pozaustawowych przesłanek interpretacji art. 26 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych,

- nakazania organowi pierwszej instancji ustalania sposobów wydatkowania świadczenia w postaci renty,

- nakazanie ustalania sytuacji rodzinnej uprawnionej do renty, co powoduje objęcie czynnościami kręgu osób nie będących stronami czynności prawnej.

Skarżona decyzja zawiera wytyczne dla Inspektora Urzędu Kontroli Skarbowej, których realizacja spowoduje naruszenie przepisów ustawy, dotyczy to sprawdzenia sytuacji rodzinnej i materialnej żyjących krewnych uprawnionej z tytułu świadczenia renty, co spowoduje konieczność zaciągnięcia informacji o około 9 osobach, które nie są związane ze sprawą.

Skarżący zarzuca ponadto przeoczenie przez organ odwoławczy brzmienia art. 51 Konstytucji dotyczący ujawniania gromadzenia i udostępniania informacji wskazując ponadto, że żaden przepis ustawy nie uprawnia organu kontrolnego, bądź odwoławczego do nadmiernej ingerencji w sprawy osobiste osób, które nie mają nic wspólnego z zawartą umową. Twierdzi też, iż kontrowersyjne jest również zalecenie ustaleń, czy renta pochodzi z majątku wspólnego małżonków i nie pokrywała się z ewentualnym obowiązkiem alimentacyjnym żony podatnika podkreślając, że brzmienie przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych daje prawo odliczeń od dochodu świadczeń alimentacyjnych /z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci/ na równi z rentami, co dodatkowo dowodzi, że ustawodawca nie powiązał renty z pokrewieństwem i niedostatkiem.

Zdaniem skarżącego zalecone ustalenia, czy osoba obdarowana rzeczywiście wymagała udzielonego jej wsparcia zawsze będą subiektywne i będą dawały nieograniczone możliwości interpretacyjne Inspektorowi, natomiast art. 26 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy nie wiąże renty z dodatkowymi kryteriami w związku z czym uważa, że decyzja organu drugiej instancji ma charakter prawotwórczy a takiego uprawnienia organ ten nie posiada. Ponadto skarżący wyraża pogląd, że przepisy nie dają organom podatkowym możliwości dokonywania uzupełnienia definicji ustawowych o kryteria pozaustawowe takie jak "niedostatek", "zapewnienie pełnego utrzymania osobie uprawnionej", "czy osoba obdarowana rzeczywiście wymagała udzielonego jej wsparcia".

Izba Skarbowa zarzutów tych nie podzieliła i wniosła o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga wniesiona przez Wojciecha T. nie jest uzasadniona. Wprawdzie zgodzić należy się z autorem skargi, że dopuszczalna jest skarga co do mającej istotny wpływ na wynik sprawy treści uzasadnienia decyzji. Wynikającym z ogólnej kognicji sądu administracyjnego warunkiem skuteczności tego rodzaju skargi jest niezgodność z prawem kwestionowanej treści uzasadnienia decyzji /art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Zaskarżona decyzja treścią swojego uzasadnienia prawa nie narusza.

Decyzja Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia 8 marca 2000 r. opierała się na nietrafnym poglądzie, że ustanowiona przez Wojciecha T. na rzecz A. S. renta nie posiada cech trwałego ciężaru jak również jej cechy nie odpowiadają językowemu znaczeniu pojęcia renty. Oba elementy stanowiące uzasadnienie decyzji organu wydającego decyzję w I instancji były błędne.

Zarówno powyższe jak przede wszystkim to, iż w sprawie nie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające dające materiał do oceny czy świadczenie zostało w istocie wypłacone, czy posiadało ono cechy nowelizacji umowy renty określonej w art. 903-907 Kc oraz czy ewentualnie umowa nie została zawarta wyłącznie dla zmniejszenia wielkości obowiązku podatkowego a więc czy nie była czynnością dokonaną dla pozoru, zgodnie z art. 233 par. 2 ustawy Ordynacja podatkowa dawało podstawę do uchylenia wydanej w I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Inspektora Kontroli Skarbowej.

Swoim zarzutom naruszenia art. 51 Konstytucji skarżący zmierza do osiągnięcia rezultatu nie dającego się pogodzić z dotychczasowym dorobkiem orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego co do uprawnień organów w postępowaniu podatkowym. Osoba uprawniona z umowy renty mieści się w ogólnym pojęciu strony zawartym w art. 133 i art. 134 ustawy - Ordynacja podatkowa, gdyż działanie organów podatkowych pośrednio dotyczy jej interesów. Z tego względu wszelkie ustalenia dotyczące jej osoby, sytuacji materialnej i życiowej mają swoją podstawę w ustawie jeżeli ustalenia te zmierzają do oceny celu umowy renty. Rozszerzający zakres ograniczeń wynikających z art. 51 Konstytucji jakie zaprezentował w swojej skardze Wojciech T. prowadziłby do wyłączenia praktycznie możliwości oceny skutków umów cywilnoprawnych w zakresie ich skutków podatkowych. Powołany przez stronę skarżącą przepis ustawy zasadniczej ma na celu ochronę obywateli przed posługiwaniem się przez aparat państwowy nielegalnie gromadzonymi bazami danych, których celem jest podporządkowanie jednostki strukturom państwa.

Nie jest to przepis ograniczający możliwość ustalania rzeczywistych podstaw opodatkowania przez aparat skarbowy działający w ramach prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA /cytowanej wyżej/.