Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 772/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2012-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem zaliczek alimentacyjnych -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Sygn. II SA/Rz 772/12

Uzasadnienie

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. P. o umorzenie całości zaległości z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oraz z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych postanowił odmówić umorzenia zobowiązania M. P. z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 5700 zł plus 5% ustawowego powiększenia oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami w łącznej kwocie 17 815,07 zł (14795,07 zł plus 3020 zł odsetek ustawowych). U podstaw tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał następujące okoliczności faktyczne i prawne : wnioskiem z dnia 5 lutego 2010 r. M. P. zwrócił się z prośbą o umorzenie jego zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych. Gminny Ośrodek Pomocy Rodzinie jako organ właściwy dłużnika w dniu 4 kwietnia 2012 r. przesłał kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 kwietnia 2012 r. Wynika z niego, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną N. Sytuacja mieszkaniowa wnioskodawcy jest dobra. M. P. pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym z powodu cukrzycy, chorób serca i nadciśnienia. Żona wnioskodawcy jest bezrobotna i dlatego utrzymują ją Ojciec mieszkający na Ukrainie. Według treści zgromadzonej dokumentacji wypłacono świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 września 2008 r. do 31 marca 2012 r. na kwotę 18906,67 zł bez odsetek. Dłużnik zwrócił kwotę 4111,60 zł należności głównej plus odsetki ustawowe, dlatego pozostaje mu do zwrotu kwota 14795,07 zł plus kwota 3020 zł odsetek. Natomiast zaliczki alimentacyjnej na rzecz M. P. zostało wypłacone na kwotę 5700 zł. Zdaniem organu kwota ta podlega zwrotowi wraz z ustawowym 5% powiększeniem. Organ wyszedł z założenia, że sytuacja każdego dłużnika alimentacyjnego nie jest łatwa i często podobna do sytuacji wnioskodawcy. Instytucja umorzenia należności jest kompetencją o charakterze uznaniowym. Wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną jednak nie przedłożył kopii orzeczenia potwierdzającego tą niepełnosprawność. Sytuacja strony nie jest w ocenie organ wyjątkowa, zaś problemy zdrowotne i rodzinne wnioskodawcy nie stanowią wystarczającej przesłanki do zaniechania obciążenia go obowiązkiem zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Odwołanie kierowane do SKO, M. P. uzasadnił tym, że wykazane przez niego przesłanki są adekwatne do wydania decyzji o umorzeniu zobowiązania. Za tym ma przemawiać przede wszystkim stan zdrowia oraz brak majątku. Odwołujący zamieszkuje w mieszkaniu matki a utrzymuje się z renty w wysokości 300 zł. Z tych powodów strona podkreśliła, że nie ma szans na spłatę ciążących na nim zobowiązań, tym bardziej, że jego stan zdrowotny i majątkowy stale się pogarsza.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], postanowiło utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalił, że odwołujący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną N. Rodzina mieszka w domu, o który toczy się aktualnie spór sądowy. Lokal wyposażony jest w podstawowe meble. M. P. pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym z powodu cukrzycy, choroby serca, nadciśnienia. Strona pobiera rentę w wysokości 308,69 zł i jest to według oświadczenia wnioskodawcy jedyne jego źródło utrzymania. Żona N. jest osobą bezrobotną, która pozostaje na utrzymaniu ojca zamieszkującego na Ukrainie. SKO uznało, że sytuacja majątkowa strony nie jest wyjątkowa i szczególnie trudna. Zauważono, iż zaliczki alimentacyjne jak i świadczenia alimentacyjne są przyznawane w sytuacji gdy egzekucja należności alimentacyjnych jest bezskuteczna, co nie powoduje jednak automatycznego umorzenia tych należności. W ocenie SKO, odmowa umorzenia należności M. P., jest zasadna w tej sytuacji podniesione w odwołaniu argumenty nie mogą zaważyć na sposobie rozstrzygnięcia postępowania odwoławczego.

M. P. zaskarżył decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zdaniem skarżącego uzasadnienie decyzji jest ogólnikowe i powielone z innych decyzji o odmowie umorzenia ciążących na nim zobowiązań. Nie zawiera dogłębnej analizy warunków życia oraz możliwości płatniczych. Skarżący podkreślił, że nie ma wystarczającego majątku do spłaty zobowiązań i aktualnie pozostaje na utrzymaniu żony. Stanowisko organów jest oczywiście sprzeczne z regulacjami ustawowymi.

SKO odpowiadając na skargę M. P. wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu faktycznym i prawnym zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - określanej dalej jako P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszystkie naruszenia prawa, a nie tylko te wymienione w skardze.

Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatniej ze wskazanych ustaw. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 Kpa lub innych przepisach.

Przedmiotem sądowej kontroli pozostaje decyzja SKO z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] odmawiającą M. P. umorzenie jego zobowiązań z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Ustalony przez organy administracji stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i nie jest przez skarżącego kwestionowany. Istota sporu sprowadza się do tego, czy w obowiązującym na dzień wydania decyzji stanie prawnym organy dokonały prawidłowej kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych sprawy, odmawiając M. P. umorzenia ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów uznać należy, że zaskarżona decyzja mimo pewnych uchybień dotyczących jej podstawy prawnej nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego (dotyczy to również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji).

Prawidłowe jest stanowisko organów administracji co do art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przepis ten, jak wynika z jego treści, dotyczy wyłącznie należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Nie można natomiast podzielić poglądu organów, jakoby do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, poprzez art. 41 powyższej ustawy (u.p.o.u.a.), zastosowanie miał art. 16 uchylonej z dniem 1 października 2008 r. ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), wedle którego organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób.

Zgodnie z art. 41 u.p.o.u.a., sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w

trybie określonych w przepisach dotychczasowych, a więc na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Tymczasem rozpoznawana sprawa w zakresie odmowy umorzenia zobowiązań M. P. z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych nie jest sprawą obejmującą prawo do zaliczki alimentacyjnej, lecz sprawą powstałą już w wyniku wypłaty tej zaliczki osobie uprawnionej i nie może być rozpoznawana w oparciu o nieobowiązujące przepisy. Artykuł ten nie uzależnia bowiem stosowania przepisów dotychczasowych od chwili wszczęcia postępowania administracyjnego, lecz od chwili powstania prawa do zaliczki alimentacyjnej.

Takie rozumienie tego przepisu wynika z systematyki u.p.o.u.a. i jego umiejscowienia w Rozdziale 7: Przepisy przejściowe, uchylające i przepisy o wejściu w życie, stosownie do którego art. 41 nie jest jedynym przepisem intertemporalnym. Art. 42 ust. 2 tej ustawy dotyczy spraw o zwrot nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych, które również podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określanych w przepisach dotychczasowych (ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r.). Na ich podstawie prowadzi się również egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek. Skoro przepisy przejściowe nie wymieniają spraw o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, nie ma zatem podstaw prawnych do rozszerzającej interpretacji przepisu art. 41 u.p.o.u.a. i stosowania do nich poprzednio obowiązujących przepisów.

W tej sytuacji do spraw z zakresu umarzania należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych zastosowanie ma art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w jej art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, tj. m.in. należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia (vide: wyroki NSA: z 27 października 2010 r. I OSK 980/10, z dnia 14 kwietnia 2011 r. I OSK 31/11, z dnia 2 października 2012 r. I OSK 1143/12). Umorzenie to może nastąpić w łącznej wysokości:

1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie z powyższym, należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych mogą być umorzone w stosownej wysokości, jeżeli został spełniony określony procentowo warunek skuteczności ich egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie zaliczka była wypłacana na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a więc na podstawie przepisów wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a., umorzenie wynikających z tego należności ciążących na M. P. (5700 zł. plus 5% powiększenia) byłoby możliwe jedynie w przypadku skuteczności egzekucji, na warunkach określonych w jej art. 30 ust. 1. Jak wynika jednak z akt sprawy i czego skarżący nie kwestionuje, w jego przypadku w odniesieniu do należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych przesłanka w postaci skuteczności egzekucji nie jest spełniona, gdyż wyegzekwowana od niego kwota w wysokości 4111,60 zł. została zaliczona na poczet świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do pozytywnego załatwienia w tej części jego wniosku, zasadną była odmowa umorzenia skarżącemu jego zobowiązań z tego tytułu, która jak już powyżej wskazano, chociaż zapadła na błędnej podstawie prawnej, nie miała wpływu na merytoryczną zasadność decyzji organu I i II instancji.

Za odpowiadającą prawu należy także uznać zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymała ona w mocy decyzję Prezydenta M. [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. o odmowie umorzenia zobowiązań M. P. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Z analizy mającego zastosowanie w tym zakresie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że podejmowana na jego podstawie przez organy administracji decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to jedynie możliwość umorzenia takich należności, nie statuując obowiązku w tym zakresie nawet w przypadku, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej zobowiązanego (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00). Nie oznacza to jednocześnie dowolności organu, zobowiązując go do szczegółowego zbadania stanu faktycznego sprawy, przeprowadzenia niezbędnego postępowania dowodowego oraz uwzględnienia słusznego interesu zainteresowanych stron i interesu społecznego. Podkreślić należy, że umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile taki stan jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu (wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010 r. II SA/Lu 559/10).

W ocenie Sądu, w tej części postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone przez organy zarówno pierwszej jaki i drugiej instancji bez uchybień, zachowując wyżej wskazane zasady. Organy w zakresie koniecznym dla wydania rozstrzygnięć zgromadziły niezbędny materiał dowodowy, przekonywująco uzasadniły wydane rozstrzygnięcia i w tym zakresie wbrew twierdzeniu skarżącego nie można im zarzucić nadużycia przysługującego im uznania administracyjnego.

Skarżący jako główne okoliczności uzasadniające jego żądanie podaje trudną sytuację materialną i zdrowotną, pozostawanie na utrzymaniu żony oraz wynikający z tego brak możliwości płatniczych.

Zdaniem Sądu, wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy. W związku z tym, umorzenie wynikających z tego tytułu i wypłaconych przez organy administracji publicznej należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja materialna i dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu w sposób trwały na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku ich zwrotu. Sytuacja taka, w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi. Mimo orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 22 stycznia 2009 r., wydane na okres do 31 stycznia 2011 r.), nie przemawiały za tym okoliczności dotyczące jego warunków mieszkalnych, ocenionych w toku wywiadu środowiskowego jako dobre oraz fakt pobierania od 1 lutego 2010 r. świadczenia rentowego, z którego prowadzona była egzekucja na poczet spłaty zobowiązań alimentacyjnych. Dotyczy to także zawarcia przez niego w okresie za który domaga się umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego (grudzień 2010 r.) kolejnego związku małżeńskiego, z czym zapewne upatrywał dla siebie określone perspektywy na przyszłość względem dotychczasowej sytuacji. Założenie nowej rodziny samo w sobie nie może przesądzać o zwolnieniu skarżącego od odpowiedzialności za skutki wynikające z poprzedniego związku, przerzucając ciążący na nim ustawowy obowiązek dostarczania środków utrzymania córce na ogół społeczeństwa. Skarżący informując o pozostawaniu jego bezrobotnej żony na utrzymaniu jej ojca nie wykazał, czy i w jakim stopniu prowadzenie wspólnego z nią gospodarstwa domowego oraz zamieszkiwanie w budynku stanowiącym własność jego matki wpływa na jego możliwości płatnicze. Wobec utraty z dniem 31 stycznia 2011 r. mocy orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, nie wykazał także w sposób dostateczny okoliczności rzutujących na jego sytuację zdrowotną, nie przedłożył też orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (kolejne orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy pochodzi z 22 sierpnia 2012 r., a więc już po wydaniu decyzji przez organ I i II instancji).

W tej sytuacji umorzenie zobowiązań skarżącego z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń prowadziłoby do przerzucania obowiązku alimentacyjnego dłużnika na wszystkich podatników, czemu sprzeciwia się interes ogółu i zasada sprawiedliwości społecznej. Mimo sygnalizowanych przez skarżącego problemów natury osobistej i finansowej Sąd uznaje prawidłowość stanowiska organów administracji, że działając w imieniu Państwa nie mogą umarzać należności tylko z tego tytułu, że w przekonaniu dłużnika jego sytuacja jest trudna, co na wcześniejszym etapie nie pozwalało mu wywiązać się z obowiązku dostarczenia środków utrzymania osobie uprawnionej (skutkując potrzebą wypłacania zastępczych świadczeń publicznych), a obecnie nie pozwalają mu na ich spłatę. W związku z tym, mając chociażby na uwadze orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy - wobec wcześniejszej całkowitej - bez wątpienia należy także dopuścić możliwość poprawy sytuacji finansowej skarżącego w przyszłości.

Końcowo dodatkowego wyraźnego podkreślenia wymaga, że ocena sytuacji osoby wnioskującej dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu (decyzji), na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zmiany stanu faktycznego po wydaniu decyzji ostatecznej (organu II instancji) nie mogą być przedmiotem oceny w postępowaniu sądowym. W przypadku skarżącego dotyczy to przedłożonego przez niego dopiero na rozprawie przed Sądem w dniu 13 listopada 2012 r. orzeczenia z dnia 22 sierpnia 2012 r. o uznaniu go za osobę częściowo niezdolną do pracy oraz kserokopii decyzji z dnia 27 września 2012 r. odmawiającej mu w związku z tym prawa do wznowienia wypłaty świadczenia rentowego, które nie mogły być wzięte pod uwagę. Powyższe nie przekreśla możliwości wystąpienia przez skarżącego w przyszłości z ponownym wnioskiem o umorzenie obciążających go zobowiązań z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co nie przesądzając w żaden sposób treści ewentualnie możliwych rozstrzygnięć, podlegałoby jednak ponownej ocenie w kontekście spełnienia uzasadniających to przesłanek.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniesiona skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.