Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 736/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 673/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od informacji o nie wyrażeniu zgody na umorzenie należoności postanawia: oddalić zażalenie NSA/post.1 – postanowienie "ogólne"


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 14 września 2015 r. oddalił wniosek J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z formularza o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku ani oszczędności, uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.117,24 zł brutto, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, lecz jest z nim w rozdzielności majątkowej.

Skarżąca na wezwanie Sądu uzupełniła oświadczenia zawarte we wniosku, poprzez informacje, że ani ona ani mąż nie posiadają kont w bankach, jej dochód wynosi 948,96 zł netto, dochód jej męża z tytułu emerytury wynosi 1.609,51 zł, a z działalności gospodarczej strata w wysokości 3.413,12 zł. Oświadczyła ponadto, że wraz z mężem zamieszkuje w budynku, który nie jest ich własnością: są najemcami, mieszkają u rodziny, w związku z tym nie ponoszą żadnych wydatków na utrzymanie domu, emerytura nie wystarcza na zakup leków i utrzymanie - pomaga jej rodzina. Podała także, że według jej mąż nie posiada majątku oraz nie wie, jakie miesięczne wydatki ponosi mąż.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, że skarżąca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny.

Sąd I instancji wskazał, że okoliczność, iż skarżąca pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoim mężem, nie ma znaczenia dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stwierdził, że zgodnie z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do art. 23 zd. 2 powyższej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek alimentacyjny nie jest więc uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Wobec tego Sąd I instancji oceniając wniosek, uwzględnił również dochody męża skarżącej.

Zdaniem Sądu I instancji dochód skarżącej i jej męża z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2.586,96 zł netto jest wystarczający do poniesienia kosztów postępowania sądowego, które na tym etapie kształtują się w wysokości 100 zł (wpis od skargi), nawet biorąc pod uwagę ewentualne dalsze opłaty sądowe (opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł), które byłyby rozłożone w czasie.

Sąd I instancji wziął również pod uwagę, że skarżąca zadeklarowała, że wraz z mężem mieszka u rodziny i z tego tytułu nie ponoszą oni żadnych kosztów utrzymania mieszkania. Wśród wydatków wskazała jedynie wydatki na lekarstwa.

Odnosząc się do prowadzonej działalności przez męża skarżącej Sąd I instancji wskazał, że z dokumentu przedłożonego w uzupełnieniu wniosku wynika, że w I. kwartale 2015 r. łączny przychód męża skarżącej z działalności gospodarczej wyniósł 29 256,41 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 32 669,53 zł, a strata 3 413,12 zł. Odnośnie straty Sąd I instancji stwierdził, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, które są skutkiem podejmowanych decyzji gospodarczych. Ponoszenie kosztów działalności gospodarczej jest związane z istotą aktywności gospodarczej. Nie ma zatem podstaw do przerzucania ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności gospodarczej są wyższe od uzyskiwanych z niej przychodów. Prowadzenie nadal działalności gospodarczej oznacza, że jest ona dla męża skarżącej - w perspektywie dłuższej niż kwartalna - opłacalna.

W zażaleniu na powyższe postanowienie J.K. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreśliła, że wyjaśniła swoją sytuacje materialną i zdrowotną, na wcześniejszym etapie i że sytuacja ta uniemożliwia jej uiszczenie wpisu sądowego bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania. Stwierdziła, że mąż nie jest w stanie jej pomóc.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.).

Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.

Zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji zbadał oraz odniósł się do oświadczeń skarżącej i ocenił sytuację materialną skarżącej oraz sytuację jej męża. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, że skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł – wpis od skargi. Należy mieć bowiem na uwadze wysokość emerytury skarżącej oraz małżonka wynoszących łącznie 2.586,96 zł netto. Skarżąca oświadczyła również, że mieszka wraz z małżonkiem u rodziny oraz nie wskazała na jakiekolwiek wydatki ponoszone na utrzymanie mieszkania. Skarżąca wymieniła jedynie wydatki na lekarstwa.

Podkreślenia wymaga również, że małżonek skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskał w I kwartale 2015 r. przychód w wysokości 29.256,41 zł.

Podzielić także należy stanowisko Sądu I instancji, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinny i opiekuńczego, małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem powołanie się skarżącej we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową, pozostaje bez znaczenia dla oceny tego wniosku.

Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na omówione powyżej okoliczności oraz brak wskazania i udokumentowania w zażaleniu nowych okoliczności mogących świadczyć o tym, iż sytuacja majątkowa skarżącej spełnia przesłanki zwolnienia jej od ponoszenia kosztów postępowania, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest w stanie ponieść całkowitych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.