Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1479/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 5a, art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 11 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/
journal: Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8 ust. 1, art. 28 ust. 1, art. 121 ust. 8, art. 128
journal: Dz.U. 2004 nr 146 poz 1546
law: Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 183 poz 1538
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
article: art. 14b par. 1 i 2.
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Teza: Dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega opodatkowaniu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/  w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.), ponieważ uzyskanie (objęcie) z tytułu tych wpłat certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu podatkowego, o którym w wymienionych przepisach mowa.

TEZY

Dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega opodatkowaniu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/  w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.), ponieważ uzyskanie (objęcie) z tytułu tych wpłat certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu podatkowego, o którym w wymienionych przepisach mowa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dumas, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 1787/10 w sprawie ze skargi B. K. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w K. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz B. K. kwotę 380 (słownie: trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 września 2010 roku, sygn. akt II FSK 1324/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 marca 2009 roku, sygn. akt I SA/Kr 1380/08, uchylający indywidualną interpretację podatkową w sprawie ze skargi B. K. (skarżącego) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd wyrażony w uchwale NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt II FPS 7/09, i za zasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał błędnej wykładni art. 14d i art.14o ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej Ordynacja podatkowa) przyjmując, że w terminie wskazanym w art. 14d indywidualna interpretacja winna być doręczona wnioskodawcy, zaś doręczenie jej po tym terminie wywołuje skutek, o którym mowa w art. 14o Ordynacji podatkowej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1787/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skargę zainteresowanego podatnika oddalił.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie sprawy.

W dniu 3 marca 2008r. skarżący zwrócił się do Dyrektora Izby Skarbowej w K., działającego z upoważnienia (normatywnego) Ministra Finansów, z wnioskiem o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych: wniesienia papierów wartościowych i udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne oraz zbycia certyfikatów inwestycyjnych zamkniętego funduszu inwestycyjnego. We wniosku przedstawił następujące zdarzenie przyszłe.

Zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 2004r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. nr 146, poz. 1546 ze zm., w dalszym tekście: u.f.i.) statut funduszu inwestycyjnego zamkniętego może przewidywać dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z o.o. Wnioskodawca, będąc właścicielem papierów wartościowych i udziałów w spółkach z o.o., zamierza dokonać wpłaty na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi i udziałami stanowiącymi jego własność. W związku z powyższym zadano następujące pytania:

1. Czy w świetle art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a oraz art. 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm., dalej u.p.d.o.f.) w przypadku objęcia przez osobę fizyczną, mającą miejsce zamieszkania w Polsce, certyfikatów inwestycyjnych w funduszu inwestycyjnym zamkniętym za wniesienie wpłaty w postaci papierów lub udziałów spółki z o.o. nie powstaje u tej osoby fizycznej przychód z kapitałów pieniężnych?

2. Czy w świetle art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 18 oraz art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 u.p.d.o.f. w przypadku objęcia przez wnioskodawcę certyfikatów inwestycyjnych w funduszu inwestycyjnym zamkniętym za wniesienie wpłaty w postaci papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z o.o., nie powstaje u tej osoby fizycznej przychód ze źródła "prawa majątkowe" lub ze źródła "inne źródła"?

3. Czy w świetle 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. kosztem uzyskania przychodu w podatku dochodowym od osób fizycznych w przypadku zbywania certyfikatów inwestycyjnych objętych przez wnioskodawcę w funduszu w zamian za wniesienie wpłaty w postaci papierów wartościowych lub udziałów spółki z o.o. (w sytuacji opisanej w pkt 1 i 2) jest

a. koszt historyczny nabycia papierów wartościowych lub udziałów wniesionych do Funduszu (wydatki poniesione na nabycie papierów wartościowych lub udziałów),

b. inne wydatki związane z objęciem certyfikatów inwestycyjnych, jeżeli takie zostaną poniesione?

Zdaniem wnioskodawcy:

Ad. 1. W przypadku objęcia przez wnioskodawcę certyfikatów inwestycyjnych w funduszu za wniesienie wpłaty w postaci papierów wartościowych lub udziałów spółki z o.o. nie powstaje u podatnika przychód z kapitałów pieniężnych.

Wnioskodawca przytoczył treść art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. oraz art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 2004r. o funduszach inwestycyjnych (u.f.i.) i wywiódł, że możliwe jest wniesienie do funduszu inwestycyjnego zamkniętego wpłat w postaci papierów wartościowych, a zatem podatnik może "opłacić" nabycie certyfikatów inwestycyjnych funduszu papierami wartościowymi lub udziałami. W momencie dokonania wpłat do funduszu papierami wartościowymi lub udziałami dojdzie do przeniesienia własności papierów wartościowych lub udziałów z podatnika na fundusz, zatem nowym właścicielem papierów wartościowych lub udziałów stanie się fundusz. Dokonanie przez podatnika wpłaty, zgodnie z art. 128 ust. 1 u.f.i., jest specyficzną transakcją możliwą jedynie w przypadku funduszy inwestycyjnych, zawierająca w sobie dwa elementy będące częścią tej samej transakcji, to jest wpłatę do funduszu oraz nabycie certyfikatów inwestycyjnych. Taka transakcja jest unikalną czynnością prawną przewidzianą jedynie przez przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych i nie jest przewidziana w innych ustawach, w tym w szczególności w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm. – dalej zwany k.c.), czy w ustawie z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz.1037 ze zm. dalej K.s.h.). Dokonanie zapłaty za certyfikaty inwestycyjne za pomocą papierów wartościowych lub udziałów nie jest zatem aportem, jak miałoby to miejsce w przypadku wniesienia akcji lub udziałów do spółek kapitałowych, a postanowienia art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. nie przewidują powstania przychodu w podatku dochodowym od osób fizycznych w przypadku dokonania wpłaty papierami wartościowymi lub udziałami zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Zdaniem wnioskodawcy, w związku z powyższym, w chwili obejmowania certyfikatów inwestycyjnych funduszu przez wnioskodawcę nie zajdzie konieczność ustalenia kosztów ustalenia przychodów z kapitałów pieniężnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.. Do sytuacji przedstawionej we wniosku nie ma także zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f., ponieważ przypadku opłacenia certyfikatów inwestycyjnych papierami wartościowymi lub udziałami nie można mówić - w żaden sposób - o przychodzie należnym. Wnioskodawcy, w związku z tą transakcją, nie przysługuje prawo żądania zapłaty za papiery wartościowe lub udziały od funduszu.

Ad. 2. W przypadku objęcia przez wnioskodawcę certyfikatów inwestycyjnych w funduszu za wniesienie wpłaty w postaci papierów wartościowych lub udziałów spółki z o.o. nie powstaje u tej osoby fizycznej przychód ze źródła "prawa majątkowe" lub ze źródła "inne źródła" z art. 18 u.p.d.o.f. oraz art. 20 ust. 1 tej ustawy. W sytuacji objęcia certyfikatów inwestycyjnych w funduszu za wniesienie wpłaty w postaci papierów wartościowych lub udziałów nie powstaje u wnioskodawcy przychód ze źródła "prawa majątkowe", albowiem z momentem dokonania transakcji, o której mowa w art. 128 ust. 1 u.f.i., nie wiąże się powstanie przychodu z praw majątkowych (pomimo użycia w tym przepisie słów "w szczególności"). Jednocześnie, zdaniem wnioskodawcy, w takiej sytuacji nie będzie także miało miejsca powstanie przychodu "z innych źródeł", o którym mowa w art. 20 u.p.d.o.f.

Ad. 3. Koszt nabycia certyfikatów inwestycyjnych powinien zostać ustalony na podstawie wydatków faktycznie poniesionych przez podatnika. Transakcja wpłaty na certyfikaty inwestycyjne funduszu jest specyficzną transakcją przeprowadzoną na podstawie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, dla której ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie przewiduje specjalnego reżimu ustalania kosztów uzyskania przychodów. Zdaniem wnioskodawcy, w tej sytuacji znajdzie zastosowanie art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Zdaniem wnioskodawcy art. 23 ust. 1 pkt 38 wymienionej ustawy podakowej ma również zastosowanie do certyfikatów inwestycyjnych - będących papierami wartościowymi, co wynika wprost z art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538).

W związku z tym, że wnioskodawca nabędzie certyfikaty inwestycyjne funduszu poprzez zapłatę za nie papierami wartościowymi lub udziałami, koszt nabycia certyfikatów inwestycyjnych powinien zostać ustalony na podstawie wydatków faktycznie poniesionych przez podatnika, to jest na nabycie papierów wartościowych lub udziałów wniesionych do funduszu, którymi opłacono certyfikaty uczestnictwa oraz inne wydatki związane z objęciem certyfikatów inwestycyjnych, jeżeli takie zostaną poniesione.

W indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z dnia 13 czerwca 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K., działający w imieniu Ministra Finansów, uznał stanowisko wnioskodawcy dotyczące wniesienia papierów wartościowych i udziałów do zamkniętego funduszu inwestycyjnego za nieprawidłowe, a w zakresie skutków podatkowych zbycia certyfikatów inwestycyjnych zamkniętego funduszu inwestycyjnego - za prawidłowe.

W uzasadnieniu organ interpretacyjny powołał art. 3 ust. 1 , art. 7 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 oraz art. 28 u.f.i. i stwierdził, że wniesienie udziałów w spółkach z o.o. czy papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego w zamian za certyfikaty inwestycyjne nie może być utożsamione z otrzymaniem w zamian za aport udziałów o określonej wartości nominalnej w spółce kapitałowej. Tryb dokonywania wpłat do funduszu inwestycyjnego w celu objęcia certyfikatów uczestnictwa w funduszu nie jest regulowany przepisami K.s.h. i podlega wyłącznie przepisom ustawy o funduszach inwestycyjnych. Ponadto, biorąc pod uwagę fakt, że fundusz inwestycyjny nie jest spółką kapitałową, wniesienie udziałów w spółkach z o.o. czy papierów wartościowych w tym trybie nie skutkuje otrzymaniem udziałów czy papierów wartościowych. Na gruncie materialnego prawa podatkowego transakcja wniesienia przez wnioskodawcę udziałów w spółkach z o.o. czy papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego oznacza de facto odpłatne zbycie tych udziałów czy papierów. Pod pojęciem "odpłatnego zbycia" należy rozumieć wszystkie przypadki, w których następuje zmiana właściciela udziałów (papierów wartościowych). Powołując art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a) tej ustawy organ podatkowy wyjaśnił, że przychód z odpłatnego zbycia powstaje już w momencie przeniesienia tytułu własności udziałów w spółkach mających osobowość prawną i papierów wartościowych na ich nabywcę - niezależnie od daty faktycznej zapłaty. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że wniesienie przez wnioskodawcę udziałów w spółce z o.o. i papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego będzie równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem, a wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych, odpowiadająca wartości wnoszonych udziałów w spółce z o.o. czy papierów wartościowych, stanowić będzie dla celów podatkowych przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f., który podlega opodatkowaniu. Jednocześnie organ wyjaśnił, że nie będzie to dochód z tytułu objęcia akcji w spółce mającej osobowość prawną w zamian za wkład niepieniężny (art. 17 ust. 1 pkt 9 powołanej ustawy). Równocześnie, powołując się na art. 18, 20 ust. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. organ podkreślił, że przychód osiągnięty z tytułu wniesienia udziałów (papierów wartościowych) do funduszu inwestycyjnego w celu objęcia certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu z praw majątkowych ani z innych źródeł. W konsekwencji organ uznał, że przychody z tytułu wniesienia udziałów (papierów wartościowych) do funduszu inwestycyjnego stanowią przychody z kapitałów pieniężnych, a tym samym nie zostały objęte dyspozycją art. 18 i 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Do przychodów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 cytowanej ustawy, zastosowanie mają ogólne zasady ustalania dochodu określone w art. 9 ust. 2 u.p.d.o.f. Powołując się na ogólną zasadę wyrażoną w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. wskazano, że generalną zasadą jest, że podatku dochodowego nie płaci się od przychodu, lecz od dochodu, czyli kwoty przychodu pomniejszonej o koszty jego uzyskania. Również dochód ze zbycia papierów wartościowych (jak stanowi art. 30b ust. 2 pkt 1 ustawy) i udziałów (jak stanowi art. 30b ust. 2 pkt 4 ustawy), oblicza się jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z tytułu tego zbycia, a kosztami uzyskania przychodów, określonymi w zależności od sposobu nabycia wnoszonych udziałów lub papierów wartościowych (w zamian za aport lub za gotówkę), odpowiednio na podstawie art. 22 ust. 1f lub art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f W przypadku odpłatnego zbycia udziałów (papierów wartościowych) w spółce objętych przed dniem 1 stycznia 2001r. w zamian za wkład niepieniężny, koszt uzyskania przychodów określa się na podstawie przepisów obowiązujących w roku objęcia tych udziałów (papierów wartościowych) - art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 9 listopada 2000r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 1104 ze zm.).

Wyjaśniono, że z przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego wynika, iż w momencie dokonania wpłaty za certyfikaty inwestycyjne nastąpi odpłatne przeniesienie tytułu własności tych udziałów i papierów wartościowych na fundusz. Tym samym z tytułu zbycia udziałów i papierów wartościowych wnioskodawca uzyska dochód w rozumieniu art. 9 ust. 2 i art. 30 ust. 2 pkt 1 i 4 u.p.do.f., od którego, stosownie do art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f., podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.

Ponadto, zbycie przez wnioskodawcę certyfikatów inwestycyjnych w funduszu inwestycyjnym opłaconych udziałami lub papierami wartościowymi innych jednostek podlega opodatkowaniu na zasadach analogicznych do zbycia innych papierów wartościowych, według przepisów wykazanych powyżej. Koszt uzyskania przychodu w przypadku zbycia certyfikatów inwestycyjnych powstanie dopiero w chwili zbycia certyfikatów inwestycyjnych, których koszt uzyskania należy ustalać na podstawie wydatków faktycznie poniesionych na nabycie wniesionych do funduszu udziałów/papierów wartościowych, którymi opłacono certyfikaty. W praktyce istotną przesłanką zaliczenia poniesionego przez podatnika wydatku do kosztów uzyskania przychodu jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego miedzy tym wydatkiem, a osiągniętym przychodem, o czym stanowi art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f..

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, Dyrektor Izby Skarbowej, działając w imieniu Ministra Finansów, stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej interpretacji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, to jest:

• art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a oraz art. 9 u.p.d.o.f., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

• art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 18 oraz art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 u.p.d.o.f., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

a także naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, to jest :

• art. 14 § 3 Ordynacji podatkowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wydanie interpretacji podatkowej oznacza wyłącznie jej podpisanie, natomiast nie jest konieczne doręczenie dokumentu podatnikowi.

W uzasadnieniu skargi podniesione zostały ponownie te same argumenty co uprzednio we wniosku wydanie interpretacji i w wezwaniu organu interpretacyjnego do usunięcia naruszenia prawa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej, działając w imieniu Ministra Finansów, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn.akt I SA/Kr 1787/10, oddalił skargę.

Sąd wskazał, że sporne zagadnienie było przedmiotem oceny sądów administracyjnych i przeważa stanowisko, zgodnie z którym wniesienie udziałów i akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego i otrzymanie (objęcie) w zamian certyfikatów inwestycyjnych, stanowi przychód podatkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. Sąd, podzielając argumentacje organu podatkowego, przytoczył treść art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. i wskazał, że uszczegółowienie tego zapisu znajduje się w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. W orzecznictwie sadów administracyjnych przyjmuje się, że pod pojęciem "zbycia" należy rozumieć każdą formę przeniesienia własności udziałów lub akcji. Do zbycia dochodzi w każdym przypadku, w którym następuje zmiana właściciela udziałów lub akcji. Z art. 28 ust. 2 u.f.i. wynika, że przeniesienie praw z akcji (udziałów) następuje w drodze umowy, w zamian za udziały akcjonariusz (wspólnik) uzyskuje świadczenie ze strony funduszu w postaci certyfikatów inwestycyjnych. Każda ze stron umowy zobowiązuje się więc świadczyć na rzecz drugiej strony. W rezultacie tej umowy wspólnik staje się uczestnikiem funduszu, a tenże staje się wspólnikiem. Jest to zatem umowa, której bezpośrednim skutkiem jest zmiana właściciela udziałów, gdyż właścicielem tym staje się fundusz. Wystarczy to do uznania, że skarżący zbył udziały w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. Bezsporne w sprawie jest, że skarżący za wniesienie swoich udziałów w spółce z o.o. i papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego otrzyma jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne o określonej wartości. Wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych odpowiada wartości wnoszonych udziałów w spółce z o.o. czy papierów wartościowych. Zatem wartość certyfikatów inwestycyjnych stanowi cenę, po której akcje (udziały) są zbywane. Ponieważ cena udziałów jest określona przez wskazanie wartości ekwiwalentu uzyskanego przez skarżącego za udziały i papiery wartościowe, to wartość otrzymanych certyfikatów odpowiada wartości wnoszonych udziałów i papierów wartościowych. Nie ma zatem wątpliwości, że w wyniku opisanej transakcji skarżący osiągnie określoną korzyść. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, stan rozpoznanej sprawy interpretacyjnej wskazuje na odpłatne zbycie, przeniesienie prawa własności udziałów i akcji, w zamian za co dokonujący tej czynności podatnik otrzymuje wartości pieniężne w postaci certyfikatów inwestycyjnych.

W świetle powyższych argumentów Sąd uznał za niezasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego, w szczególności art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a oraz 9, jak również art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw., z art. 18 oraz art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 u.p.d.o.f. W konsekwencji, zdaniem Sądu, wywody skargi zmierzające do wykazania, że w przypadku objęcia przez skarżącego certyfikatów inwestycyjnych w funduszu w zamian za wniesienie wpłaty w postaci papierów wartościowych lub udziałów w spółce z o.o. nie powstaje przychód z kapitałów pieniężnych, są nietrafne.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) :

- naruszenie prawa materialnego , to jest: art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a oraz pkt 9 u.p.d.o.f., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

- art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 18 oraz art. 10 ust.1 pkt 9 w zw. z art. 20 u.p.d.o.f. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

- art. 128 ust.2 w zw. z art. 8 oraz art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy o funduszach inwestycyjnych,

- naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, skutkujące oddaleniem skargi, to jest:

- art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w całości,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz nienależyte odniesienie się do zasadniczej części zarzutów podniesionych przez skarżącego.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podatkowy wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna wymagała uwzględnienia i dostatecznie je uzasadniała - w zakresie i z powodów, o których mowa będzie poniżej.

Na wstępie przytoczyć należy regulacje prawne, których wykładnia i ocena możliwości stosowania stanowiły przedmiot analiz i rozważań prawnych Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.).

Art. 5a. u.p.d.o.f. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

pkt 13) pochodnych instrumentach finansowych - oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.

Dodać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 (powołanej w art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są (między innymi):

1) papiery wartościowe;

2) niebędące papierami wartościowymi:

a) tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania.

Art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. Źródłami przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c.

Art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f. Za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się:

pkt 6) należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z:

a) odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych,

pkt10) przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających.

ust.1b. Przychód określony w ust. 1 pkt 10 powstaje w momencie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych.

Ustawa o funduszach inwestycyjnych (u.f.i.).

Art. 7 ust. 1 u.f.i. Wpłaty do funduszu inwestycyjnego są dokonywane w formie pieniężnej.

ust. 2. Do funduszu inwestycyjnego mogą być wniesione:

1) zdematerializowane papiery wartościowe - jeżeli statut funduszu tak stanowi, lub

2) inne niż zdematerializowane papiery wartościowe, udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub prawa, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2 - jeżeli ustawa oraz statut funduszu tak stanowią.

ust. 3. Ilekroć w ustawie jest mowa o wpłatach, rozumie się przez to również wniesienie do funduszu praw majątkowych, o których mowa w ust. 2.

Art. 8 ust. 1 u.f.i. Fundusz inwestycyjny dokonuje wyceny aktywów funduszu, ustalenia wartości aktywów netto oraz wartości aktywów netto przypadających na jednostkę uczestnictwa lub certyfikat inwestycyjny.

Art. 28 ust. 1 u.f.i. Wpłaty do funduszu inwestycyjnego są dokonywane na wydzielony rachunek bankowy lub rachunek papierów wartościowych towarzystwa prowadzony przez depozytariusza, z zastrzeżeniem ust. 2.

ust. 2. W przypadku wpłat do funduszu inwestycyjnego, dokonywanych w innych niż zdematerializowane papierach wartościowych, udziałach w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub w prawach, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2, osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów, udziałów lub prawa, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2, na towarzystwo oraz składa u depozytariusza kopię tej umowy, a w przypadku papierów wartościowych, także te papiery lub, jeżeli papiery wartościowe nie mają formy dokumentu, dokument potwierdzający ich posiadanie wydany na podstawie właściwych przepisów.

Art. 121 ust. 8 u.f.i. Zbycie certyfikatu inwestycyjnego imiennego statut funduszu może:

1) uzależnić od zgody zgromadzenia inwestorów, oznaczając:

a) formę udzielenia zgody,

b) termin do wskazania nabywcy w przypadku odmowy zgody, nie dłuższy jednak niż 2 miesiące od dnia zgłoszenia zamiaru zbycia,

c) cenę lub sposób jej określenia oraz termin zapłaty ceny albo

2) w inny sposób ograniczyć, oznaczając termin oraz szczegółowy tryb i warunki stosowania takiego ograniczenia.

Art. 128. 1. Statut funduszu inwestycyjnego zamkniętego może przewidywać dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi, udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub prawami, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2.

ust. 2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, papiery wartościowe, udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i prawa, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2, będą wyceniane według metody przyjętej przez fundusz dla wyceny aktywów netto.

W rozpoznanej – skontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji sprawie administracyjnej o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego (art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej) przedstawione zostało zdarzenie przyszłe (art. 14b § 2 in fine Ordynacji podatkowej): dokonania wpłaty do funduszu inwestycyjnego zamkniętego na certyfikaty inwestycyjne tego funduszu.

Wpłata taka może być dokonana w formie pieniężnej (art. 7 ust. 1 u.f.i.) albo też, tak jak w sprawie niniejszej, udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i/lub papierami wartościowymi (art. 7 ust. 2 i 3 u.f.i., art. 128 ust. 1 u.f.i.). W ostatnim z wymienionych przypadków zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne przenosi w drodze odpowiedniej umowy na fundusz prawa do udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i prawa z papierów wartościowych (art. 28 ust. 2 u.f.i.). Zawarcie tej umowy powoduje przeniesienie na fundusz prawa do udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i praw z papierów wartościowych. Umową tą zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne wyzbywa się więc praw do udziałów i praw z papierów wartościowych. W tym zakresie zasadniczo podobne konstatacje i oceny prawne przedstawione zostały w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1844/08, i z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 189/10, oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 517/08 (wyroki dostępne do zapoznania się w bazie internetowej orzecznictwa sądów administracyjnych – https:cbois.nsa.gov.pl).

Z tytułu przeniesienia praw do udziałów i praw z papierów wartościowych zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne uzyskuje prawa do tych certyfikatów. Z punktu widzenia prawa podatkowego istotnym zagadnieniem rozważanej problematyki jest ocena prawna: czy uzyskanie (objęcie) certyfikatów inwestycyjnych z tytułu dokonania na nie wpłaty udziałami lub papierami wartościowymi stanowi przychód podatkowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. w związku z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. W przedmiocie tym przywołane wyroki sądów administracyjnych w istocie rzeczy nie wypowiedziały się. Zagadnienie to jest natomiast bardzo ważne, z następujących powodów. Na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. zbycie praw majątkowych w zakresie udziałów w spółkach kapitałowych oraz papierów wartościowych stanowi podatkowe źródło przychodów. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f., który stanowi uszczegółowienie regulacji prawnej art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., prawnie znaczące dla wskazanego w ostatnim z wymienionych zapisów prawnych źródła przychodu jest: odpłatne zbycie udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych, stanowiące/powodujące przeniesienie własności tych udziałów i papierów wartościowych. Na podstawie przywoływanej i przytaczanej powyżej normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f.: opodatkowaniu podlega przychód, chociażby tylko należny, uzyskany ze zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych. Z tytułu przenoszącej własność udziałów i papierów wartościowych umowy wpłaty na certyfikaty inwestycyjne zapisujący się na certyfikaty uzyskuje świadczenie wzajemne w postaci uzyskania (objęcia) certyfikatu. Należy więc dokonać oceny prawnej: czy uzyskanie (objęcie) certyfikatu inwestycyjnego stanowi przychód podatkowych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. w związku z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. posługuje się tylko terminami: przychód, przychód należny, pojęcia prawnego przychodu jednak nie definiuje. Legalną definicję przychodu podatkowego zawiera art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Zgodnie z nią przychodami są co do zasady otrzymane lub postawione w roku podatkowym do dyspozycji osoby fizycznej: pieniądze i wartości pieniężne, równowartość w pieniądzu świadczeń w naturze oraz równowartość w pieniądzu innych nieodpłatnych świadczeń. W myśl art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz. U. Nr 84, poz. 386) jednostką pieniężną w Polsce jest złoty, dzielący się na 100 groszy. Pieniądzem są także waluty obce, niebędące co prawda w kraju prawnym środkiem płatniczym, lecz pozyskiwane przez podatnika z takiego lub innego tytułu. Waluty obce mogą mieć charakter pieniądza narodowego lub międzynarodowego (na przykład euro w krajach Unii Europejskiej). Wartości pieniężne nie są co prawda zdefiniowane w samej ustawie podatkowej, ale na gruncie polskiego prawa publicznego celowe jest sięgnięcie w tym zakresie do terminologii prawa dewizowego (por. ustawę z dnia 18 grudnia 1998 r. - Prawo dewizowe - (Dz. U. Nr 160, poz. 1063, zastąpioną przez ustawę z dnia 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe, Dz. U. Nr 141, poz. 1178) i zawartego w nich pojęcia tzw. wartości dewizowych. Na gruncie prawa dewizowego obok walut obcych występują dewizy, czyli wszelkie dokumenty bankowe i finansowe opiewające na waluty obce (na przykład weksle, czeki, akredytywy, przekazy, polecenia przelewu), zastępujące funkcjonalnie te pierwsze. Wartości pieniężne można najogólniej określić jako wszelkie substytuty pieniądza krajowego i zagranicznego, umożliwiające wywiązywanie się z podjętych zobowiązań pieniężnych, mogące w określonych sytuacjach przewidzianych przez prawo być zamienianymi na pieniądz będący prawnym środkiem płatniczym. Certyfikat inwestycyjny jest pochodnym instrumentem finansowym, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz w art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. Pochodny instrument finansowy w postaci certyfikatu inwestycyjnego, pomimo tego, że odnosi się do niego określona, wyceniana przez fundusz inwestycyjny wartość (art. 8 u.f.i.), nie jest niewątpliwie polskim lub zagranicznym pieniądzem ani też wartością dewizową. Pochodny instrument finansowy w postaci certyfikatu inwestycyjnego nie stanowi też wartości pieniężnej z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., ponieważ nie jest, tak w ogólności jak i w obrocie gospodarczym, substytutem pieniądza. Podkreślić w tym kontekście należy, że wartość certyfikatu inwestycyjnego nie jest określana w obrocie gospodarczym, ale wyceny jej dokonuje fundusz inwestycyjny (art. 8 u.f.i.). W przypadku wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością wartość tych aktywów, zgodnie z 128 ust. 2 u.f.i., wyceniana jest nie umownie, ale według metody przyjętej przez fundusz inwestycyjny dla wyceny aktywów netto. Ponadto, jak stanowi o tym art. 121 ust. 8 u.f.i., zbycie certyfikatu inwestycyjnego imiennego statut funduszu może uzależnić od zgody zgromadzenia inwestorów, oznaczając: formę udzielenia zgody, termin do wskazania nabywcy w przypadku odmowy zgody, nie dłuższy jednak niż 2 miesiące od dnia zgłoszenia zamiaru zbycia, cenę lub sposób jej określenia oraz termin zapłaty ceny; statut funduszu może też w inny sposób ograniczyć zbycie, oznaczając termin oraz szczegółowy tryb i warunki stosowania takiego ograniczenia. Powyższe wskazuje, że pochodny instrument finansowy w postaci certyfikatu inwestycyjnego nie zastępuje pieniądza, nie stanowi postaci jego zamiennika czy substytutu, a więc nie jest wartością pieniężną, o której mowa w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Podkreślić także należy, że zapisujący się na certyfikaty inwestycyjne: z tytułu wpłaty dokonywanej udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i papierami wartościowymi uzyskuje (obejmuje) certyfikaty, nie realizuje zaś – przyszłych do tej czynności – praw z tytułu uzyskania (objęcia certyfikatu). Uzyskanie certyfikatu inwestycyjnego za wpłaty udziałów i papierów wartościowych nie jest tożsame z realizacją prawa z certyfikatu. W ustawie podatkowej – nazywane zbyciem - przeniesienie własności udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i papierów wartościowych ( art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f.) jest także odróżnione od zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wnikających (art. 17 ust. 1 pkt 10 i art. 17 ust. 1b u.p.d.o.f.).

Z przedstawionych i rozważonych powyżej powodów prawnych należało więc ocenić, że: dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega opodatkowaniu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.), ponieważ uzyskanie (objęcie) z tytułu tych wpłat certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu podatkowego, o którym w wymienionych przepisach mowa.

Wnoszący skargę kasacyjną trafnie zarzucił w niej naruszenie podatkowego prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f., ponieważ błędna wykładnia i nieprawidłowa ocena możliwości zastosowania wymienionego przepisu doprowadziła Sąd pierwszej instancji do niezasadnej konstatacji o powstaniu na jego podstawie obowiązku podatkowego w podatkowym stanie faktycznym rozpoznanej sprawy. W ponowionym postępowaniu Sąd pierwszej instancji rozpozna sprawę w kontekście wniesionej w niej skargi sądowoadministracyjnej, uwzględniając przy tym zaprezentowane i uzasadnione powyżej oceny prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tych powodów, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i art. 203 pkt. 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.