Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 183/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1169
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 32 ust. 2 pkt 8
journal: Dz.U. 2005 nr 231 poz 1965
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 2 pkt 1 art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 133 poz 883
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych.
article: art. 25 ust 3 i 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Janusz Walawski Sędzia WSA – Danuta Kania Sędzia WSA – Eugeniusz Wasilewski (sprawozdawca) Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skargi Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p. w. [...] z siedzibą w K. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], 2. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p. w. [...] z siedzibą w K. kwotę 200 zł (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22, art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1182), po rozpoznaniu wniosków Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w K. oraz M. M., o ponowne rozpatrzenie sprawy ze skargi M. M. na przetwarzanie jego danych osobowych przez Proboszcza ww. Parafii, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2013 r. ([...]).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęła skarga M. M., zwanego dalej skarżącym, na przetwarzanie jego danych osobowych przez Księdza Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej [...], z siedzibą w K. przy ul. [...], zwanego dalej Proboszczem Parafii.

Skarżący zarzucił Proboszczowi Parafii, iż mimo złożenia przez niego oświadczenia woli o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego nie została o tym fakcie zamieszczona stosowna adnotacja w księdze chrztów, w związku z czym wniósł do Generalnego Inspektora o wydanie merytorycznej decyzji administracyjnej zobowiązującej Księdza A. R., Proboszcza Parafii rzymskokatolickiej p.w. [...], do sprostowania nieaktualnych w jego ocenie danych osobowych na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych - na podstawie jej art. 12 pkt 2.

W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych poczynił następujące ustalenia:

1. Skarżący pismem z dnia 28 stycznia 2013 r. poinformował Proboszcza Parafii, iż: "na podstawie art. 60 Kodeksu cywilnego, korzystając ze swoich praw zawartych w art. 2 pkt 2a Ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (...), z dniem dzisiejszym występuję z Kościoła Katolickiego, tj. wycofuję zgodę na podleganie jego doktrynie (Katechizm Kościoła Katolickiego) i prawu (Kodeks Prawa Kanonicznego). Oświadczam, że w oparciu o jej art. 2 pkt 5 nie zamierzam tej decyzji uzasadniać poza tym, że nie chcę do niego należeć. Ponadto nie wyrażam zgody na przekazywanie informacji o tej decyzji osobom trzecim. Na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 6 Ustawy ochronie danych osobowych (...) proszę Pana, jako administratora moich danych osobowych, o ich uaktualnienie w Księdze Chrztów (nr aktu [...]), przez naniesienie adnotacji o treści »Dnia 28.01.2013 formalnym aktem wystąpił z Kościoła katolickiego« oraz o przesłanie jako potwierdzenia odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem".

2. Skarżący w treści swojej skargi wskazał Generalnemu Inspektorowi, iż w dniu 28 stycznia 2013 r. wysłał do Proboszcza Parafii swoje "oświadczenie woli" o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego, jednakże do dnia [...] marca 2013 r. (data skargi skierowanej do Organu) nie otrzymał on na nie odpowiedzi. Skarżący wskazał również, iż ww. oświadczenie zostało odebrane przez Proboszcza Parafii w dniu 29 stycznia 2013 r.

3. W wyjaśnieniach złożonych przez Księdza Proboszcza Parafii przed Generalnym Inspektorem zostało wskazane, iż skarżący jest członkiem wspólnoty Kościoła Rzymskokatolickiego; jego Oświadczenie woli z dnia [...] stycznia 2013 r. nie spełnia wymogów zarządzenia Instrukcja postępowania w sprawie wniosku osób, które żądają zaprzestania przetwarzania danych osobowych obowiązująca na terenie archidiecezji [...] z dn. [...].09.2012 r. (...).". Ponadto Ksiądz Proboszcz wyjaśnił, iż jest Proboszczem Parafii miejsca chrztu skarżącego.

4. Na terenie Archidiecezji [...] obowiązuje "Instrukcja postępowania w sprawie wniosków osób, które żądają zaprzestania przetwarzania danych osobowych obowiązująca na terenie archidiecezji [...]" z dnia [...] września 2012 r. (znak: [...]), która weszła w życie w dniu [...] października 2012 r. i jak wskazał Arcybiskup Metropolita [...], jest ona ustawą partykularną stanowiącą prawo na podstawie promulgacji, o której mowa w kanonie 8 § 2 Kodeksu prawa kanonicznego. Instrukcja ta została wprowadzona do porządku prawnego Archidiecezji [...] mocą samego ogłoszenie (kopia Instrukcji znajduje się w aktach sprawy). Pełny tekst Instrukcji znajduje się na stronie internetowej Archidiecezji.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Generalny Inspektor w dniu [...] lutego 2014 r. wydał decyzję administracyjną nr: [...], mocą której nakazał Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej [...], z siedzibą w K. przy ul. [...], przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych M. M. polegające na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z żądaniem M. M. zawartym w jego "Oświadczeniu woli" z dnia [...] stycznia 2013 r.

Od wydanej decyzji Proboszcz Parafii oraz Skarżący złożyli wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Proboszcz podniósł, iż w treści decyzji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych nie zostały wskazane fakty, które organ uznał za udowodnione, czy też dowody na których się oparł oraz przyczyny i powody, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Brak jest również w treści uzasadnienia informacji, dlaczego organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wyjaśnieniom Proboszcza Parafii. Ponadto według Proboszcza Generalny Inspektor w zaskarżonej decyzji nie wskazał na jakiej podstawie prawnej uznał się za podmiot uprawniony do rozstrzygania w przedmiocie przynależności Skarżącego do Kościoła Katolickiego. W przedmiotowej sprawie uzasadnienie prawne decyzji sprowadza się według Proboszcza tylko do interpretacji uzasadnienia wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego przez GIODO.

Uzasadniając zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podniósł, iż przedmiotowa decyzja prawie nie zawiera uzasadnienia faktycznego i zarzucił Generalnemu Inspektorowi, że "powinien był wyraźnie oddzielić uzasadnienie wydania decyzji o uzasadnienia decyzji", bowiem brak takiego rozgraniczenia powoduje, że decyzja jest dla skarżącego niezrozumiała, przez co uniemożliwia mu jej analizę i wniesienie ewentualnych uwag. Ponadto Skarżący uściślając swoją argumentację dlaczego według niego decyzja jest niezgodna z prawem podał, że: "poprzedza ją badanie mojego [skarżącego] światopoglądu na etapie subsumcji". Powyższe zatem jest według skarżącego naruszeniem art. 2 pkt 5 ustawy o gwarancji wolności sumienia i wyznania, podniesionego do rangi konstytucyjnej w art. 53 ust 7 Konstytucji RP. Skarżący dodał również, że zaskarżona decyzja narusza art. 51 ust. 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez to, że: "zastępuje konstytucyjne prawo (każdego) do ochrony danych osobowych ustawowym przywilejem mniejszości". Skarżący podkreślił, że został przez Generalnego Inspektora zaliczony do wspomnianej mniejszości. Na końcu swojej argumentacji skarżący zarzucił decyzji, że narusza art. 9 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, tym, że Generalny Inspektor "pominął negatywny aspekt wolności religijnej, czyli prawo do nieobarczania kwestiami religijnymi, a zwłaszcza do niewyjawiania poglądów religijnych". Na poparcie powyższego skarżący powołał wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który stwierdził, że «władze państwowe nie są uprawnione do ingerencji w sferę wolności sumienia jednostki oraz do dążenia do odkrycia jego lub jej przekonań religijnych lub do zmuszenia go lub jej do ich wyjawienia».

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. z urzędu sprostował oczywistą omyłkę pisarską w treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. nr: [...], dot. [...], w ten sposób, że na stronie 2 decyzji w wersie 6 zastąpił słowa "B. C." słowami "A. R.".

Odnosząc się do zarzutu Proboszcza Parafii, iż Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wydając w dniu [...] lutego 2014 r. decyzję administracyjną przekroczył swoje ustawowe kompetencje, bowiem zakres nanoszenia adnotacji w księgach parafialnych oraz ich prowadzenie należy wyłącznie do kognicji związku wyznaniowego jakim jest Kościół Katolicki, organ wskazał, iż zgodnie z treścią przepisu art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, zwanej dalej ustawą, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, oraz zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1a, przetwarzanych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3 - 5 oraz art. 15 - 18. W myśl zaś art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy, z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego.

Z ustaleń postępowania administracyjnego przeprowadzonego w niniejszej sprawie, wynika, iż skarżący uważany jest przez Proboszcza Parafii za osobę należącą do zbiorowości członków tego związku wyznaniowego, z uwagi na niezastosowanie się do wewnętrznych przepisów prawa kościelnego, regulujących kwestię wystąpienia z Kościoła Katolickiego.

Następnie Generalny Inspektor stwierdził, że z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1828/12, wynika, iż w świetle art. 43 ust. 2 u.o.d.o., Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 3, czyli danych dotyczących osób należących do kościoła. Tak zdefiniowany zbiór nie zawiera zatem danych dotyczących osób nienależących do kościoła. Dane osób nienależących do kościoła tworzą zbiór odrębny, nawet jeśli dane są przetwarzane na potrzeby kościoła i jeśli są zgromadzone na materialnych nośnikach danych zawierających zarówno dane osób należących, jak i osób nienależących do kościoła. Okolicznością przesądzającą o zakwalifikowaniu danych do jednego ze zbiorów jest rzeczywista przynależność lub brak przynależności osoby, o której dane chodzi, do kościoła. Ustalenie przynależności do kościoła nie może być oderwane od chwili rozstrzygania sprawy w przedmiocie ochrony danych osobowych. Każdy organ administracji publicznej, a więc także Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, załatwiający sprawę w formie przewidzianej w art. 104 § 1 K.p.a. w związku z art. 22 u.o.d.o., ma obowiązek wydania decyzji w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty orzekania. W tym zakresie przepisy art. 32 ust. 1 pkt 6 oraz art. 43 ust. 2 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 3 u.o.d.o. nie wprowadzają odmiennej regulacji. W konsekwencji oznacza to, że Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2 u.o.d.o. jedynie w odniesieniu do osób należących do kościoła. Natomiast uprawnienia te przysługują mu w odniesieniu do tej części zbiorów prowadzonych przez kościół która dotyczy osób nienależących do kościoła.

Organ przywołał także argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z dnia 18 października 2013 r. (sygn. akt I OSK 129/13), w którym Sąd, odnosząc się do autonomicznej działalności Kościoła Katolickiego podniósł, iż wskazana autonomia nie oznacza braku jakiegokolwiek podporządkowania kościoła lub związku wyznaniowego przepisom powszechnie obowiązującego prawa np. o ochronie danych osobowych. W tych kwestiach, które nie zostały mocą aktów prawnych przekazane kościołom lub związkom wyznaniowym do ich wyłącznego decydowania, zastosowanie znajdą przepisy prawa powszechnie obowiązującego, o ile oczywiście regulują konkretne zagadnienie. Naczelny Sad Administracyjny podkreślił, iż nie jest rolą sądów administracyjnych ani tym bardziej organów administracyjnych ocenianie wewnętrznych regulacji danego kościoła lub związku wyznaniowego w zakresie np. skuteczności i wymagań ustanowionego - tymi wewnętrznymi przepisami - aktu apostazji. Zarówno kwestie związane z wstąpieniem jak i wystąpieniem z danego kościoła lub związku wyznaniowego są ich sprawą wewnętrzną, o ile nie dotykają uprawnień lub obowiązków danego podmiotu o charakterze zewnętrznym, gwarantowanych przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z uwagi na to, że sprawa niniejsza dotyczy ochrony danych osobowych oraz wolności sumienia i wyznania, mamy w niej do czynienia z podstawowymi prawami obywatela, ulokowanymi w sferze prawa powszechnego. W konsekwencji sprawa ta musi zostać oceniona na gruncie przepisów powszechnie obowiązujących, tj. Konstytucji RP i ustaw. Ocena skuteczności oświadczenia skarżącego o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego w kontekście prawa powszechnego była obowiązkiem organu. Organ wskazał, iż analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2013 r. I OSK 1487/12 oraz z dnia 24 października 2013 r. I OSK 1828/12 a następnie stwierdził, że analiza art. 25 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1989 r., nr 29, poz. 154 ze zm.) jak i orzecznictwa sądów administracyjnych prowadzi do wniosku, że decydującym dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy aktualnie skarżący jest członkiem Kościoła Katolickiego. Faktyczne pozostawanie przez skarżącego członkiem Kościoła Katolickiego spowoduje, iż kompetencja do wydania przez Generalnego Inspektora merytorycznej decyzji w sprawie zostaje wyłączona mocą przepisu art. 43 ust. 2 ustawy, zaś pozostawanie przez skarżącego poza wspólnotą tego Kościoła przesądzi o możliwości korzystania przez organ z ww. kompetencji.

Organ stwierdził, że skarżący złożył Proboszczowi Parafii miejsca chrztu, tj. administratorowi swoich danych osobowych, oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego wraz z wnioskiem o uaktualnienie w tym zakresie swoich danych osobowych w księdze chrztów, nr aktu [...], gdzie znajduje się przedmiotowy akt (k. 2 - oświadczenie woli z dnia [...] sierpnia 2013 r.). Uznać zatem należy, iż skarżący wyraził dostatecznie jasno swoją wolę co do dalszej przynależności do tego związku wyznaniowego. Wolność w zakresie przynależności do związku wyznaniowego, zagwarantowana przepisami Konstytucji oraz ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. poz. 1965 z późn. zm.) nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego. Jak bowiem wynika przepisu art. 2 pkt 2a rzeczonego aktu prawnego, korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności należeć lub nie należeć do kościołów i innych związków wyznaniowych.

Organ podkreślił, że uzasadnienie faktyczne decyzji, wskazuje fakty, które Generalny Inspektor ustalił, a co za tym idzie uznał za udowodnione oraz dowody, na których oparł swoją decyzję. Do powyższych należało m.in. pismo z wyjaśnieniami Proboszcza Parafii, które wpłynęło do Biura GIODO w dniu 6 czerwca 2013 r., i które potwierdziło, że wskazany Proboszcz jest Proboszczem miejsca chrztu skarżącego, a co za tym idzie również administratorem danych skarżącego.

Według Generalnego Inspektora uzasadnienie zaskarżonej decyzji w wystarczający sposób argumentuje sentencję decyzji zawierającą rozstrzygnięcie sprawy na korzyść skarżącego, tj. nakazującą Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej [...], z siedzibą w K., przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych M. M. polegające na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z żądaniem zawartym w jego "Oświadczeniu woli" z dnia [...] stycznia 2013 r.

Jednocześnie Generalny Inspektor stwierdził, że nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do światopoglądu skarżącego, nie ocenił jego przekonań oraz opinii dotyczących wyznania czy samego Kościoła Katolickiego, tym bardziej nie zakwalifikował skarżącego do żadnej grupy ani mniejszości. GIODO przeanalizował jedynie aspekt danych osobowych skarżącego pod kątem przetwarzania ich przez administratora danych, jakim w tym przypadku jest Proboszcz.

Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. proboszcz parafii Rzymskokatolickiej [...] w K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2014 r. zarzucając jej naruszenie następujących przepisów prawa:

1. art. 7, art. 25 ust. 3 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz.483 późn. zm.);

2. art. 1, art. 5 i art. 27 Konkordatu między Stolicą Apostolska i Rzeczpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318);

3. art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1169);

4. art. 9 ust. 2 pkt 2, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 2 pkt 1, 4, art. 32 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn zm.);

5. art. 6, art. 7, art. 19, art. 77, art. 107 z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267).

W motywach skargi, powołując się na treść art. 107 k.p.a. skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja Generalnego Inspektora nie zawiera w treści wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn i powodów, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ nie wskazał, dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wyjaśnieniom Proboszcza Parafii. Nie podał też podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa, które dają Generalnemu Inspektorowi uprawnienie do określania, kto należy do Kościoła Katolickiego.

W świetle art. 12 ustawy o ochronie danych osobowych, w którym określone zostały kompetencje Generalnego Inspektora, organ ten nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. Generalny Inspektor, ingerując w wewnętrzne sprawy Kościoła, wykroczył poza zakres swoich kompetencji, czym naruszył także art. 19 k.p.a., a działanie organu w tym zakresie narusza także zasadę legalizmu określoną w art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. Skarżący wskazał także, że uzasadnienie prawne zaskarżonej decyzji sprowadza się w zasadzie do powołania wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz ich interpretacji.

Stwierdził ponadto, iż odnosząc definicję zbioru danych określoną w art. 7 pkt 1 u.o.d.o. do ksiąg chrztu, należy przyjąć, iż mamy tu do czynienia z jednym zbiorem danych. Księga chrztów stanowi bowiem zbiór danych dotyczących osób należących do Kościoła, natomiast może zawierać także informacje (adnotacje) o tym, że określone osoby formalnym aktem wystąpiły z Kościoła. Wskazane w art. 43 ust. 2 u.o.d.o. ograniczenie kompetencji nadzorczych Generalnego Inspektora odnosi się do takiego zbioru danych osobowych. Księgi metrykalne stanowią zbiory danych prowadzone zgodnie z wewnętrznymi regulacjami Kościoła zawartymi w przepisach prawa kanonicznego. Ograniczenie kompetencji nadzorczych Generalnego Inspektora w tym zakresie stanowi przejaw realizacji autonomii kościołów i innych związków wyznaniowych. Ponadto, dane zawarte w księdze chrztów stwierdzają fakty, a zarazem stanowią dowody odnotowanych tam zdarzeń (m. in. udzielenia sakramentu chrztu, wystąpienia z Kościoła) i są przetwarzane na potrzeby Kościoła, jak również są niezbędne do wykonywania jego zadań statutowych.

Skarżący zwrócił także uwagę, że wszystkie aspekty przynależności do Kościoła Rzymskokatolickiego, w tym związane z wstąpieniem i wystąpieniem z niego, zawsze pozostają "sprawą wewnętrzną" danej osoby i Kościoła jako wspólnoty wierzących. Przynależność ta i jej zmiany nigdy nie podlegają upublicznieniu, ani nawet ujawnieniu na zewnątrz inaczej, jak tylko z inicjatywy i wyłącznie na skutek bezpośrednio działania osoby zainteresowanej. Żadna inna osoba w strukturach Kościoła, duchowna bądź świecka, nie jest uprawniona na gruncie prawa obowiązującego w Kościele, do ujawniania tych danych bez wiedzy i zgody osoby zainteresowanej jakiejkolwiek osobie trzeciej. Oznacza to. że kwestia przynależności lub jej braku do Kościoła Rzymskokatolickiego w żadnym przypadku nie dotyczy uprawnień lub obowiązków danej osoby "o charakterze zewnętrznym", gwarantowanych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, wręcz przeciwnie, uprawnienia te należą do sfery wolności osobistych człowieka.

Skarżący wskazał jednocześnie na źródła prawa wewnętrznego Kościoła Katolickiego, z których podstawowym jest Kodeks prawa kanonicznego z dnia 25 stycznia 1983 r., Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych "Actus formalis defectionis ab Eccłesia catholica" z dnia 13 marca 2006 r. zatwierdzone przez papieża Benedykta XVI oraz przepisy wykonawcze o charakterze duszpasterskim regulujące kwestie wystąpienia z Kościoła, tj. "Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła" z dnia 27 września 2008 r. oraz "Instrukcja postępowania w sprawie wniosków osób, które żądają zaprzestania przetwarzania danych osobowych" obowiązująca na terenie Archidiecezji [...] od dnia [...] października 2012 r. Zaznaczył, że prawo to - w jego ocenie - nie ogranicza prawa do wolności wyznania (wolności wystąpienia ze związku wyznaniowego), ale wprowadzając reguły administracyjne przynależności, ustanawia formę, w jakiej dokonuje się wystąpienia, aby mogło być ono skuteczne.

Skarżący zwrócił również uwagę na liczne gwarancje autonomii Kościoła Katolickiego i jego niezależności od państwa w prawie polskim, widoczne w Konstytucji, ustawie o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz w przepisach ustawy o gwarancji wolności sumienia i wyznania.

Reasumując strona skarżąca stwierdziła, iż GIODO nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. Brak zauważenia przez organ faktu odmowy uwzględnienia przez M. M. procedury wystąpienia z Kościoła Katolickiego zawartej w "oświadczeniu woli" M. M. z dnia [...] stycznia 2013 r., iż nie zastosuje się do procedury apostazji ustalonej przez polski Episkopat i mimo to uznanie skuteczności aktu apostazji - jest zdaniem strony skarżącej błędem co do ustaleń faktycznych popełnionym przez GIODO. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby sprzeczne nie tylko z przepisami ustawowymi i konkordatowymi, ale i z unormowaniami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w której Kościołowi Katolickiego zagwarantowano autonomię i niezależność w sprawach należących do jego własnego zakresu oraz wyrażono zasadę demokratycznego państwa prawnego, której fundamentem jest zasada legalizmu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych tekst jednolity (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracyjnej publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Skarga oceniana w świetle powyższych reguł zasługuje na uwzględnienie.

Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika.

M. M. w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r. zatytułowanym "Oświadczenie woli", skierowanym do Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej [...] w K. oświadczył, że na podstawie art. 60 Kodeksu cywilnego, korzystając ze swoich praw zawartych w art. 2 pkt 2a Ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, z dniem dzisiejszym występuje z Kościoła Katolickiego, tj. wycofuje zgodę na podleganie jego doktrynie (Katechizm Kościoła Katolickiego) i prawu (Kodeks prawa kanonicznego) oraz na podstawie art. 32 ust.1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych prosi Proboszcza, jako administratora jego danych osobowych, o ich aktualnienie w Księdze Chrztów poprzez naniesienie adnotacji o treści "Dnia [...].01.2013 r. formalnym aktem wystąpiłem z Kościoła Katolickiego" oraz o przesłanie jako potwierdzenie odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem.

Jednocześnie M. M. oświadczył, że nie zastosuje się do procedury apostazji ustalonej przez polski Episkopat.

Wobec braku odpowiedzi na powyższe oświadczenie ze strony Proboszcza Parafii, pismem z dnia [...] marca 2013 r. M. M. złożył skargę do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na przetwarzanie jego danych osobowych przez Księdza Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej [...] w K. wnosząc o wydanie na podstawie art. 12 ust.2 ustawy o ochronie danych osobowych decyzji zobowiązującej Proboszcza Parafii do sprostowania jego nieaktualnych danych osobowych na podstawie art. 32 ust.1 pkt 6 wskazanej ustawy.

W wyjaśnieniach skierowanych do Generalnego Inspektora w piśmie z dnia 5 czerwca 2013 r. Proboszcz Parafii wskazał, iż skarżący jest członkiem wspólnoty Kościoła Katolickiego oraz, że jego oświadczenie z dnia [...] stycznia 2013 r. nie spełnia wymogów zarządzenia Instrukcja postepowania w sprawie wniosków osób, które żądają zaprzestania przetwarzania danych osobowych, obowiązująca na terenie archidiecezji [...] z dnia [...].09.212 r. ( pkt 1-3).

W świetle powyższego istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy oceny skuteczności oświadczenia skarżącego z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz jego faktycznego statusu osoby należącej, czy nienależącej do Kościoła Katolickiego, bowiem przewidziane w art. 12 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych kompetencje GIODO dotyczą tej części zbiorów danych prowadzonych przez Kościół, która obejmuje dane osób nienależących do Kościoła. Tylko bowiem te osoby mogą domagać się od GIODO zapewnienia ochrony przed dalszym nieuprawnionym przetwarzaniem ich danych osobowych przez Kościół do którego nie należą.

Dokonując oceny, czy skarżący skutecznie wystąpił z Kościoła Katolickiego należy wskazać na liczne w polskim prawodawstwie gwarancji autonomii Kościoła Katolickiego i jego niezależności od państwa. Zgodnie z art. 25 ust.3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, lecz również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Natomiast w myśl ust. 4 powołanego przepisu stosunki między Rzeczpospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy. Zasadę autonomii i niezależności w odniesieniu do Kościoła Katolickiego wyrażają postanowienia w szczególności art. 1 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską podpisanego w dniu 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) oraz przepisy z ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1169), a szczególnie jej art. 2 stanowiący, iż Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.

Należy zgodzić się ze skarżącym Proboszczem Parafii, iż z powołanych przepisów wynika, że Kościół Katolicki (podobnie jak i inne kościoły i związki wyznaniowe), ma prawo do samoorganizacji i samorządności. Może więc m. in. stanowić normy obowiązujące w ramach własnych struktur organizacyjnych, a w ich stanowieniu i stosowaniu jest wolny od ingerencji władz państwowych.

Z regulacji tych wynika w szczególności, że określenie przesłanek nabycia przynależności osoby (wiernego) do Kościoła, faktycznych i prawnych skutków tego faktu oraz utraty przynależności ("wystąpienia" w różnych postaciach normowanych przez prawo kanoniczne), pozostaje wewnętrzną sprawą Kościoła, wolną od reglamentacji prawnej ze strony państwa.

Stanowisko to potwierdzają pośrednio także przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t. j. Dz. U. z 2005 r., nr 231, poz. 1965 ze zm.). Obligują one do tego, aby określenie sposobu nabywania i utraty członkostwa w grupie religijnej, która ma być wpisana do rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych, zostało dokonane w statucie tej grupy (art. 32 ust. 2 pkt 8), a więc w sposób niezależny od jakichkolwiek ingerencji władz państwowych.

Niezależność tę zauważono również w sądownictwie i Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 sierpnia 2003 r. o sygn. akt VI ACa 81/03 (publ. Wokanda 2005, nr 1) przyjął, iż "odmowa przyjęcia do społeczności danego wyznania, podobnie jak wykluczenie, nie podlegają kontroli sądu powszechnego".

Jak zasadnie wskazał skarżący, podstawowym (choć nie jedynym) źródłem prawa wewnętrznego Kościoła Katolickiego jest Kodeks prawa kanonicznego z dnia 25 stycznia 1983 r. (AAS 75:1983, pars. II, ze zm.), zaś organem uprawnionym do dokonywania autentycznej interpretacji ustaw kościelnych jest Papieska Rada Tekstów Prawnych, której kompetencje określa Konstytucja Apostolska ("Pastor Bonus" z dnia 29 czerwca 1988 r., AAS 80:1988, s. 841-912, ze zm.; art. 154 i 155). Z uwagi na powyższe, podstawę prawną odnoszącą się do kwestii wystąpienia z Kościoła Katolickiego, oprócz ogólnych przepisów Kodeksu prawa kanonicznego (kan. 751), stanowi Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych "Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica" z dnia 13 marca 2006 r. (Prot. N. 10279/2006), zatwierdzona przez papieża Benedykta XVI. Zawiera ono przepisy nadrzędne w stosunku do jakiegokolwiek dokumentu zarówno o charakterze wykonawczym, jak i duszpasterskim i stanowi podstawę prawną do rozpatrywania przedmiotowych spraw. Zostały w nim określone przesłanki materialne aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, tj. wewnętrzna decyzja opuszczenia Kościoła Katolickiego, realizacja i zewnętrzna manifestacja tej decyzji, przyjęcie tej decyzji przez kompetentną władzę kościelną oraz przesłanki formalne, tj. wystąpienie musi stanowić prawnie skuteczny (ważny) akt prawny dokonany w sposób osobisty, świadomy i wolny, w formie pisemnej wobec kompetentnej władzy kościelnej (tzn. wobec ordynariusza lub własnego proboszcza), która jest jedynym organem uprawniającym do wydania osądu dotyczącego zaistnienia lub niezaistnienia przedmiotowego aktu wystąpienia. Wyłącznie do ww. władzy kościelnej należy decyzja o wpisaniu faktu wystąpienia w księdze ochrzczonych. Z kolei dokumentem zawierającym jedynie przepisy wykonawcze o charakterze duszpasterskim dotyczące Kościoła Katolickiego w Polsce są - przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski - "Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej przez formalny akt wystąpienia z Kościoła" z dnia 27 września 2008 r. ("Akta KEP" 14:2008, s. 89-91). Przy czym na terenie Archidiecezji [...] obowiązuje "Instrukcja postępowania w sprawie wniosków osób, które żądają zaprzestania przetwarzania danych osobowych" z dnia [...] września 2012 r. znak: [...] (ustawa partykularna stanowiąca prawo na podstawie promulgacji - kan. 8 § 2), odwołująca się w swej treści do regulacji Kodeksu prawa kanonicznego, na którą to "Instrukcję" powoływał się Proboszcz Parafii w toku postępowania administracyjnego.

Wspomniany kan. 751 Kodeksu prawa kanonicznego stanowi zaś, że aktu odstępstwa, który wywołuje skutki kanoniczne, może dokonać tylko osoba pełnoletnia (kan. 98 § 1 i 2), zdolna do czynności prawnych, osobiście, w sposób świadomy i wolny (kan. 124 - 126), w formie pisemnej, w obecności proboszcza swego kanonicznego miejsca zamieszkania (stałego lub tymczasowego). Zaznaczyć należy. Że powyższe regulacje powołane zostały w pkt 1 ww. "Instrukcji".

Z powyższego niewątpliwie wynika, iż wewnętrzne przepisy kościelne zastrzegły' dla aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego formę szczególną, co nie jest niczym nadzwyczajnym także na gruncie polskiego prawa powszechnie obowiązującego.

Analogicznie, wbrew stanowisku Generalnego Inspektora z powołaniem się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazana forma szczególna aktu apostazji nie może być postrzegana jako ograniczenie wolności sumienia i religii, w tym w szczególności wolności wystąpienia z Kościoła lub innego związku wyznaniowego. Podkreślić bowiem należy, że Kościół Katolicki nie tylko nie wyklucza dopuszczalności wystąpienia z Kościoła, ani tej możliwości nie czyni złudną lub iluzoryczną (co jest cechą tzw. nieliberalnych kościołów i religii), ale uznaje tę instytucję i poddaje ją zracjonalizowanej procedurze. W tej sytuacji nie sposób uznać, by przedstawione regulacje wewnętrzne naruszały konstytucyjnie zagwarantowaną - w art. 53 - wolność sumienia i religii. O takim naruszeniu można by było mówić wówczas, gdyby przepisy Kościoła Katolickiego ustanowiły zakaz apostazji lub w inny sposób uniemożliwiałyby lub znacznie utrudniały realizowanie konstytucyjnego prawa do zmiany wyznania.

Skoro M. M. nie dokonał aktu apostazji w formie przewidzianej przez wewnętrzne prawo Kościoła Katolickiego, czego sam nie kwestionuje, to niezrozumiałe jest przyjęcie przez Generalnego Inspektora, iż skarżący w oświadczeniu z [...] stycznia 2013 r. skutecznie wyraził swoją wolę wystąpienia z Kościoła, pomimo, że Proboszcz Parafii - w piśmie z dnia 5 czerwca 2013 r. – złożył wyjaśnienia co do wymogów skutecznego wystąpienia z Kościoła i braku ich dochowania przez wyżej wymienionego.

Państwo w żaden sposób nie może ingerować w sferę przynależności do kościoła lub związku wyznaniowego, bowiem naruszałoby nie tylko wspomnianą chronioną konstytucyjnie autonomię Kościoła Katolickiego, ale wkraczałoby w sferę wolności sumienia i religii. Nie sposób zaakceptować sytuacji, w której o przynależności do Kościoła, lub jej braku, rozstrzygałby organ państwowy - jakim jest Generalny Inspektor - na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy zagadnienie wystąpienia z Kościoła Katolickiego jest jedną z przesłanek wykonywania kompetencji przez organ administracji publicznej, to organ ten ustala przynależność do Kościoła wyłącznie w oparciu o dowody przedstawione przez stronę kościelną, w tym przede wszystkim na podstawie aktu chrztu z dokonaną adnotacją o wystąpieniu z Kościoła. Ustalanie tego faktu z powołaniem się na inne dowody jest niedopuszczalne. Nie jest przy tym wystarczające odwołanie się do oświadczenia danej osoby o woli wystąpienia z Kościoła, a sprawy sporne na tym tle są sprawami kościelnymi, które winny być rozstrzygane na zasadach i w trybie określonych przez prawo kościelne.

Dokonując ustaleń w zakresie przynależności M. M. do Kościoła Katolickiego w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego i wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie przetwarzania jego danych osobowych przez Proboszcza Parafii, Generalny Inspektor wkroczył w sferę autonomii Kościoła Katolickiego w tej materii, czym niewątpliwie dopuścił się naruszenia art. 6, art. 7 i art. 19 k.p.a., jak również wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP, Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Ponadto organ naruszył art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów i oparcie uzasadnienia prawnego swojego rozstrzygnięcia w większości na tezach uzasadnień wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Odnieść się należy również do - zasygnalizowanego tak w zaskarżonej decyzji jak i w skardze - problemu zbioru, jakim jest księga chrztów w znaczeniu bądź jedynie zbioru osób należących do Kościoła, bądź też zbioru zawierającego także wyodrębniony zbiór osób nienależących do Kościoła.

Organ utrzymuje, iż dane osób nienależących do Kościoła tworzą zbiór odrębny, nawet jeśli dane są przetwarzane na potrzeby Kościoła i jeśli są zgromadzone na materialnych nośnikach danych zawierających zarówno dane osób należących, jak i osób nienależących do Kościoła. Już w taki sposób postawienie powyższego zagadnienia jest dalece nieprecyzyjne. Pojęcie "osób nienależących do kościoła" budzi duże wątpliwości semantyczne. Nie precyzuje bowiem, czy zawiera ono zbiór osób niewyznąjących religii rzymskokatolickiej, czy wyznających inną religię albo ateistów, czy też wszystkie powyższe zbiory, czy też organ ma tu na myśli jedynie osoby, które z Kościoła Katolickiego wystąpiły. Zakładając celowość i funkcjonalność ksiąg parafialnych, wydaje się, iż powyższe pojęcie organ odnosi do tej ostatniej kategorii.

W ocenie skarżącego, parafialna księga chrztów stanowi jeden zbiór danych dotyczących osób należących do Kościoła, natomiast zawierać może także informacje (adnotacje) o tym, że określone osoby, formalnym aktem wystąpiły z Kościoła. Nie bez znaczenia dla powyższego poglądu ma etos jaki każda religia chrześcijańska nadaje aktowi chrztu.

Dokładna analiza treści art. 7 w związku z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych wskazuje na zasadność drugiego poglądu. Z definicji zawartej w art. 7 u.o.d.o. wynika, że zbiór danych musi spełniać trzy kryteria: (1) istnienie zestawu danych, (2) posiadanie przez ten zestaw struktury - rozumianej jako jednorodna budowa zbioru, (3) dostępność danych w zbiorze według określonych kryteriów, przy czym irrelewantne pozostaje rozproszenie danych bądź funkcjonalny podział zbioru. Także w art. 2 ust. 2 pkt 1 u.o.d.o. księgi wskazane zostały jako przykład tzw. tradycyjnych (papierowych, przetwarzanych manualnie) zbiorów danych. Uznanie, iż w zależności od zawartości danych w księdze chrztu, możemy mieć do czynienia z wieloma zbiorami danych, pozostaje w sprzeczności ze wskazanymi powyżej przepisami ustawowymi. W praktyce zdarza się często, iż w jednym zbiorze przetwarzane są dane odnoszące się do różnych grup osób, co nie oznacza, że prowadzi to do uznania danych o poszczególnych grupach osób za odrębne zbiory danych.

Wskazać także należy, iż to administrator danych decyduje w jaki sposób dany zbiór będzie prowadził i ustalone przez niego zasady traktowane powinny być jako fakty, które z kolei należy odnosić do - zawartej w art. 7 i pośrednio w art. 2 ust. 2 pkt 1 u.o.d.o. - definicji zbioru danych osobowych, nie zaś odwrotnie.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 i art. 205 powołanej ustawy.