Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3032/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 235
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 766/12 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 766/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę W. K. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.

Wyrok wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], wydaną w postępowaniu wszczętym na wniosek W. K. (dalej określanego jako skarżący), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Katowicach odmówił stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869, obecnie Dz. U. z 2013 r., poz. 1367, dalej powoływanego jako rozporządzenie z 30 czerwca 2009 r.) – zatrucia ostrego albo przewlekłego lub jego następstw wywołanych przez substancje chemiczne (ołów i jego związki). Organ przyznał, że skarżący w latach [...] pracował Hucie Metali [...] w K. w warunkach ryzyka zatrucia ołowiem i jego związkami, lecz podkreślił, iż orzeczenia lekarskie Poradni Chorób Zawodowych w S. [...] w K. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] nie potwierdziły u niego tej choroby.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący nie zgodził się z wnioskami zawartymi we wspomnianych orzeczeniach, przedkładając decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] lipca 1975 r., nr [...], którą stwierdzono u niego chorobę zawodową wymienioną pod pozycją 1 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 45, poz. 271, dalej powoływanego jako rozporządzenie z 20 listopada 1974 r.) – zatrucie ołowiem.

Przywołaną wyżej decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu również nawiązał do orzeczeń lekarskich wydanych w stosunku do skarżącego w dniach [...] lutego 2010 r. oraz [...] lutego 2012 r. Zaznaczył w szczególności, że w świetle drugiego z tych orzeczeń skarżący wskutek decyzji z dnia [...] lipca 1975 r. został z dniem [...] sierpnia 1975 r. na stałe odsunięty od pracy w narażeniu na ołów i jego związki i już badania przeprowadzone u niego w 1991 r. nie potwierdziły u niego ani objawów, ani następstw zatrucia ołowiem. Podobnie wyniki dokonanych przez samą jednostkę orzeczniczą w dniach [...] stycznia 2011 r. i [...] marca 2011 r. badań biochemicznych wskaźników wchłaniania i działania toksycznego ołowiu nie wskazują na przekroczenie stężeń dopuszczalnych dla populacji nienarażonej zawodowo na kontakt z ołowiem. W konsekwencji aktualny stan kliniczny skarżącego nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z ekspozycją zawodową na ołów i jego związki w latach 1972-1975.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że dostarczone przez skarżącego wyniki badań EMG wykonanych w kwietniu i w czerwcu 2012 r. w [...] w K. nie wymieniają ołowiu i jego związków jako czynnika wywołującego zmiany w zapisie EMG.

Skarżący wniósł do sądu administracyjnego skargę na tę decyzję, w której podniósł, że, tak jak decyzja organu pierwszej instancji, jest ona obarczona wadą, stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., obecnie Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej powoływanej jako K.p.a.), powodującą jej nieważność, gdyż została wydana w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, tj. decyzją z dnia [...] lipca 1975 r. Jak zaznaczył, w oparciu o tę decyzję toczyło się postępowanie w przedmiocie przyznania mu jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu z powodu choroby zawodowej, w którym wyrokiem z dnia 11 czerwca 2008 r. ustalono u niego 5 % uszczerbek na zdrowiu, uwzględniając wnioski opinii biegłego sądowego z 2007 r. Ponadto w skardze ponownie podważono prawidłowość wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, a organom obu instancji zarzucono naruszenie art. 7, art. 77 § oraz art. 80 K.p.a. poprzez niedostateczne ustalenie stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 26 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przypomniał zasady przeprowadzania kontroli sądowoadministracyjnej, po czym stwierdził, że w sprawie nie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Wskazał następnie, że decyzją z dnia [...] lipca 1975 r. stwierdzono u skarżącego chorobę zawodową w postaci zatrucia ołowiem, wymienioną w punkcie 1 załącznika do rozporządzenia z 20 listopada 1974 r., lecz zaakcentował, iż w punkcie tym mowa była o zatruciach ostrych albo przewlekłych lub ich następstwach wywołanych przez substancje chemiczne. Zdaniem Sądu chodziło więc o dwie jednostki chorobowe, a mianowicie zatrucie, stwierdzone u skarżącego, oraz następstwa zatrucia, o którym w decyzji z dnia [...] lipca 1975 r. nie rozstrzygnięto. Sąd zwrócił uwagę, że punkt 1 załącznika do rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. ma inne brzmienie: "zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć", co wskazuje jednak, iż ponownie wyróżnione dwie jednostki chorobowe, te same co w rozporządzeniu z 20 listopada 1974 r. Tym samym skoro wcześniejsza decyzja dotyczyła choroby w postaci zatrucia substancją chemiczną, a obecnie prowadzone postępowanie odnosi się do innej choroby, czyli następstw takiego zatrucia, to nie zachodzi tożsamość przedmiotowa obu spraw, a co za tym idzie brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

W kolejnym fragmencie uzasadnienia Sąd nawiązał do definicji choroby zawodowej wynikającej z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm., obecnie Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.). Zaznaczył w szczególności, że chorobę zawodową stwierdza się, gdy spełnią się dwie przesłanki: wystąpienie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych oraz to, iż zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Tryb, w jakim następuje ustalenie tych przesłanek, uregulowany został w rozporządzeniu z 30 czerwca 2009 r., którego § 8 ust. 1, stanowi, iż decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Sąd zaakceptował ustalenia poczynione w niniejszej sprawie przez organy i ich pogląd, że skarżący pracował w latach 1972-1975 w warunkach ryzyka zatrucia ołowiem i jego związkami, czyli w warunkach szkodliwych, stwarzających potencjalne ryzyko powstania schorzenia określonego w punkcie 1 wykazu chorób zawodowych załącznika do rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. Omówił też ponownie treść wydanych w sprawie obu orzeczeń lekarskich, które jego zdaniem są zasadniczo zbieżne. Według nich aktualny stan kliniczny skarżącego nie pozostaje wszak w związku przyczynowo-skutkowym z wcześniejszą ekspozycją zawodową na ołów, co potwierdzają tak badania wykonane w jednej z jednostek orzeczniczych w dniach [...] stycznia 2011 r. i [...] marca 2011 r., jak i badania przeprowadzone w 1991 r.

Sąd, odwołując się do orzecznictwa, podkreślił, że organ inspekcji sanitarnej nie może stwierdzić choroby zawodowej bez pozytywnych opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami, choć nie zwalnia go to z obowiązku ich oceny w granicach wskazanych przez art. 80 K.p.a. Orzeczenia lekarskie wydane w niniejszej sprawie ocenił jednak jako spójne oraz należycie i przekonująco uzasadnione. Organy były więc tymi orzeczeniami związane, co musiało prowadzić do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie dostrzegł także podstaw do przeprowadzenia ponownych badań skarżącego. Dotychczasowe badania zostały bowiem wykonane przez podmioty do tego uprawnione w myśl § 5 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r., przy czym wyczerpano dwuszczeblowy tryb tych badań stosownie do jego § 7, a oba orzeczenia lekarskie korelują ze sobą. Ponadto dostarczone przez skarżącego wyniki badań EMG z kwietnia i czerwca 2012 r. wykonanych w [...] nie wymieniają ołowiu i jego związków jako czynnika wywołującego zmiany w zapisie EMG i podlegały ocenie organu w toku postępowania.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.).

Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, będącego radcą prawnym, w oparciu o podstawy z art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 26 marca 2013 r., zaskarżając go w całości.

Pierwszy zarzut proceduralny podnosił naruszenie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez oddalenie skargi, mimo iż zaskarżona decyzja była dotknięta wadą powodującą jej nieważność.

Kolejny zarzut został odniesiony do art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz § 6 ust. 5 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. Pełnomocnik stwierdził, że Sąd oddalił skargę mimo naruszenia tych przepisów.

Następnie pełnomocnik zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez wadliwą kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia organu odwoławczego, który utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, chociaż zachodziły podstawy do stwierdzenia jej nieważności lub też jej uchylenia i bądź orzeczenia co do istoty sprawy, bądź przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Pełnomocnik sformułował też zarzut obejmujący art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym zakresie wytknął Sądowi pierwszej instancji oddalenie skargi w sytuacji, gdy powinno dojść do jej uwzględnienia i stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji ewentualnie uchylenia tych decyzji.

Dalej podniósł naruszenie art. 106 § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296ze zm., obecnie Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) poprzez wadliwą ocenę dowodów znajdujących się w aktach sprawy, a to: wyroku Sądu Rejonowego Katowice - Zachód w Katowicach z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt VII U 78/07, opinii biegłego sądowego z dnia [...] lipca 2007 r. oraz wyników badań z 1991 r. i badań EMG z 2012 r.

Ostatni zarzut procesowy dotyczył art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. Zdaniem pełnomocnika naruszenie tych przepisów polegało na pominięciu części zarzutów skargi i braku szczegółowego uzasadnienia stanowiska Sądu.

Z kolei pierwszy zarzut materialnoprawny podnosił błędną wykładnię art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z § 1 rozporządzenia z 20 listopada 1974 r. i punktem 1 załącznika do tego rozporządzenia oraz § 2 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. i punktem 1 załącznika do tego rozporządzenia, polegającą na przyjęciu, że zawierają one tożsame regulacje obejmującą opis dwóch różnych jednostek chorobowych, podczas gdy są to regulacje odmienne. Pełnomocnik podkreślił, że doprowadziło to Sąd pierwszej instancji do nieprawidłowego wniosku, że wcześniejsze postępowanie, prowadzone na podstawie przepisów rozporządzenia z 20 listopada 1974 r., dotyczyło jedynie choroby zawodowej, a nie jej następstw, które były przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem powyższych przepisów.

Wreszcie pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 2351 Kodeksu pracy poprzez ich niezastosowanie i niestwierdzenie choroby zawodowej w sytuacji, gdy u skarżącego choroba taka występuje.

W oparciu o te podstawy kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały pokryte przez skarżącego ani w całości, ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor w pierwszej kolejności skonstatował, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są nieważne z powodu wskazanego w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. jako dotyczące sprawy już poprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 1975 r., która nie została uchylona lub zmieniona. Podniósł zarazem, że Sąd pierwszej instancji przytoczył brzmienie punktu 1 załącznika do rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. jako brzmienie punktu 1 załącznika do rozporządzenia z 20 listopada 1974 r. i odwrotnie – cytując to ostatnie rozporządzenie powołał treść obecnie obowiązującego rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. Tymczasem w punkcie 1 załącznika do rozporządzenia z 20 listopada 1974 r. mowa była o zatruciach ostrych i przewlekłych substancjami chemicznymi oraz następstwach tych zatruć, podczas gdy w punkcie pierwszym rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. o zatruciach ostrych albo przewlekłych lub ich następstwach wywołanych przez substancje chemiczne. Pełnomocnik wyeksponował, że w obu przepisach użyto różnych spójników, określanych przez niego jako funktory zdaniotwórcze, z których jedne służą wyrażeniu koniunkcji, a drugie alternatywy. Stąd to najwyżej rozporządzenie z 30 czerwca 2009 r. może przewidywać dwie jednostki chorobowe, lecz opis zamieszczony w rozporządzeniu z 20 listopada 1974 r. niewątpliwie oznacza jedną taką jednostkę, zawierającą w sobie tak zatrucie, jak i jego następstwa. Skoro zaś tak, to decyzja z dnia [...] lipca 1975 r., stwierdzająca u skarżącego tego rodzaju chorobę zawodową, przesądzała jednocześnie o wystąpieniu u niego następstw zatrucia ołowiem. Skądinąd również przedmiotem badań wykonanych przez jednostki orzecznicze było zatrucie i jego następstwa, a nie, jak przyjął Sąd pierwszej instancji, wyłącznie te następstwa.

W drugim fragmencie uzasadnienia skargi kasacyjnej jej autor, szeroko odwołując się do orzecznictwa, obszernie rozwinął pozostałe kwestie objęte zarzutami kasacyjnymi, zastrzegając jednak, że czyni to wyłącznie na wypadek nieuwzględnienia jego stanowiska podnoszącego nieważność obu wydanych w sprawie decyzji. W tym zakresie zwrócił uwagę przede wszystkim na to, że Sąd pierwszej instancji przeszedł do porządku nad niedostatkami poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych oraz pominął niektóre aspekty sprawy, nieustosunkowując się w wystarczającym stopniu do stanowiska strony skarżącej, zwłaszcza do formułowanych przez nią zarzutów. Zaakcentował sprzeczność pomiędzy treścią obu orzeczeń lekarskich wydanych w stosunku do skarżącego a wyrokiem z dnia 11 czerwca 2008 r., przyznającym mu jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu z powodu choroby zawodowej, oraz poprzedzającą go opinią biegłego sądowego z 2007 r., stwierdzającą utrzymywanie się objawów zatrucia ołowiem w 1991 r. na podstawie wyników badań, które zostały odmiennie ocenione przez organy. Powołał się także na wyniki badań EMG przeprowadzonych w kwietniu i czerwcu 2012 r., a więc już po wydaniu wspomnianych orzeczeń lekarskich. Pełnomocnik zauważył, że dokumenty te nie zostały uwzględnione, mimo że podają w wątpliwość orzeczenia lekarskie, które nie mogą być uznane za przekonywające i czytelne. Organy nie mogły zatem oprzeć swojego rozstrzygnięcia na tych orzeczeniach bez wyjaśnienia tych wątpliwości, poprzez dogłębną analizę ich treści, a także wszechstronne zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego.

Rozwijając ten wątek pełnomocnik podkreślił, że dokumentacja przedstawiona przez stronę powinna skłonić organy inspekcji do weryfikacji wniosków jednostek orzeczniczych, przede wszystkim przez zażądanie od nich opinii uzupełniającej, ustosunkowującej się do zastrzeżeń zgłaszanych przez stronę. W efekcie Sąd pierwszej instancji również nie dokonał właściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału i co za tym idzie nie zastosował przysługujących mu środków kontroli. Poprzestał bowiem na ogólnikowej aprobacie konkluzji organów, nie odnosząc się należycie do zarzutów skarżącego i do przedłożonych przez niego przeciwdowodów. Tymczasem konkluzje te są błędne i sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania. W związku z tym pełnomocnik zaznaczył, że bez znaczenia jest fakt, podnoszony tak przez organy, jak przez Sąd pierwszej instancji, iż skarżący zmienił stanowisko pracy w 1975 r., gdyż aż do 1988 r. kontynuował pracę w macierzystym zakładzie, którego szkodliwe oddziaływanie na duże odległości jest powszechnie znane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do rozpoznania sformułowanych w niej zarzutów zauważyć przyjdzie, że kwestie, których te zarzuty dotyczą, często się ze sobą pokrywają. Strona wnosząca skargę kasacyjną nierzadko podnosi bowiem określone uchybienie czy błąd Sądu pierwszej instancji w ramach kilku zarzutów, odniesionych do różnych przepisów, i to zarówno prawa procesowego, jak i materialnego, które miały być przez tę nieprawidłowość w różny sposób naruszone. Pozwala to wyodrębnić dwa segmenty problemów objętych zarzutami kasacyjnymi. Pierwszy związany jest z argumentem, że zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności, stanowiącym istotę proceduralnego zarzutu naruszenia art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz materialnego zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z punktem 1 załączników do rozporządzeń z 20 listopada 1974 r. i z 30 czerwca 2009 r. Do drugiego segmentu można z kolei zaliczyć zarzuty podważające poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, szczególnie pominięcie części dowodów lub zarzutów skarżącego, a przez to także ocenę, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej. Do tej grupy należy drugi zarzut materialnoprawny, a nadto zarzuty procesowe odniesione do art. 106 § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz do art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. Pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego nawiązują do obu wspomnianych kwestii, gdyż naruszenia tego upatrują w tym, że Sąd pierwszej instancji zajął odmienne stanowisko w obu tych przedmiotach i w efekcie nie zastosował przysługujących mu środków w postaci bądź stwierdzenia nieważności decyzji, bądź ich uchylenia. Taki stan rzeczy uzasadnia rozważenie wskazanych problemów, niezależnie od kolejności i brzmienia zarzutów kasacyjnych, które te problemy podnoszą.

Spostrzeżenia te trzeba rozpocząć od zagadnienia nieważności decyzji, ponieważ zarzuty postawione w tej materii są najdalej idące, wobec czego ich ewentualne uwzględnienie może spowodować, iż ocena pozostałych zarzutów stanie się bezprzedmiotowa. Pełnomocnik skarżącego stwierdził, że w sprawie zachodzi przyczyna nieważności decyzji przewidziana w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., gdyż obie wydane w niej decyzje dotyczą sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, czyli decyzją z dnia [...] lipca 1975 r. stwierdzającą u skarżącego chorobę zawodową w postaci zatrucia ołowiem. Należy zatem odpowiedzieć na pytanie o to, czy przedmiot sprawy rozstrzygniętej tamtą decyzją pokrywał się z przedmiotem sprawy rozpoznawanej obecnie.

Sąd pierwszej instancji udzielił na to pytanie odpowiedzi przeczącej, powołując się na brzmienie punktu 1 załączników do rozporządzeń z 20 listopada 1974 r. i z 30 czerwca 2009 r. zawierających opis choroby zawodowej, do której odnosiły się odpowiednio decyzja z dnia [...] lipca 1975 r. oraz decyzje poddane jego kontroli. Przyznać trzeba, że uczynił to niedokładnie, zamieniając pomyłkowo treść obu przepisów, lecz błąd ten jest pozbawiony znaczenia o tyle, iż zdaniem Sądu pierwszej instancji opis choroby zawodowej nie uległ zasadniczej zmianie, przewidując dwie jednostki chorobowe, tj. zatrucie ołowiem, które stwierdzono decyzją z dnia [...] lipca 1975 r. oraz następstwa tego zatrucia, objęte decyzją zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ten ostatni wniosek jest nieprawidłowy, choć z powodów innych, niż wskazane przez pełnomocnika skarżącego, przywiązującego nadmierną wagę do różnic o charakterze lingwistycznym. Wykładnia historyczna dowodzi, że w analizowanym przypadku chodzi o jedną jednostkę chorobową, a zmiany w sposobie jej opisu w poszczególnych aktach prawnych przewidujących wykazy chorób zawodowych, podyktowane były tym, by w opisie tym ująć szeroki zakres zjawisk chorobowych, niezależnie od nieuniknionych różnic w ich objawach, stanowiących przede wszystkim wynik odmiennych źródeł zatruć. W punkcie 1 załączników do rozporządzenia z 20 listopada 1974 r. oraz do następującego po nim rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) źródło to określano ogólnie, nie precyzując rodzaju substancji chemicznej powodującej zatrucie. W obu przepisach była mianowicie mowa o zatruciach ostrych i przewlekłych substancjami chemicznymi oraz o następstwach tych zatruć. Ten stan rzecz uległ zmianie na gruncie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), które utraciło moc obowiązującą z dniem 3 lipca 2009 r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 (Dz. U. Nr 116, poz. 740, OTK-A 2008, nr 5, poz. 82). Otóż w punkcie 1 załącznika do tego rozporządzenia wyliczono w 56 podpunktach różne substancje chemiczne, uwzględniając także ołów i jego związki (podpunkt 10), choć pozostawiono ten katalog otwarty, gdyż w podpunkcie 57 wspomniano o innych substancjach chemicznych, czyli takich, które nie zostały wymienione wprost. To wtedy zmodyfikowano opis choroby zawodowej, nadając mu postać bardziej alternatywną, tak aby uwzględnić różnorodność objawów, jaka może wiązać się z zatruciem każdą z tych kazuistycznie wyszczególnionych substancji, i nie pozostawić poza jego zakresem żadnego przypadku, który można bez jakichkolwiek wątpliwości przyporządkować wcześniejszemu opisowi ogólnemu. Ten zmieniony opis pozostawiono w rozporządzeniu z 30 czerwca 2009 r., mimo że zrezygnowano w nim z wyliczenia rodzajów substancji powodujących zatrucie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego mimo tych rozbieżności we wszystkich przywołanych rozporządzeniach chodziło o jedną chorobę zawodową w postaci zatrucia substancją chemiczną. Nie wymaga wiedzy specjalistycznej teza, że taką chorobę można stwierdzić dopiero wtedy, gdy zatrucie spowoduje jakieś następstwa dla zdrowia. Trudno przecież za zatrucie uznać kontakt z substancją chemiczną, który nie wywołałby pogorszenia stanu zdrowia, choćby nawet łączył się on z określonymi krótkotrwałymi dolegliwościami, także bólowymi. Nie można więc niejako sztucznie rozdzielać zatrucia od jego następstw, bez dostatecznych ku temu podstaw wyodrębniając dwie jednostki chorobowe.

Dotychczasowe uwagi prowadzą do wniosku, że decyzja z dnia [...] lipca

1975 r. stwierdziła u skarżącego tę samą chorobę zawodową, której dotyczyło postępowanie zakończone decyzją stanowiącą przedmiot skargi do Sądu pierwszej instancji. Materiał zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala jednak na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości w rozpatrywanym zakresie i tym samym jednoznaczne przyjęcie, że ta ostatnia decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są z tego powodu dotknięte wadą nieważności, stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Niepodobna wszak nie zauważyć, że zarzuty podnoszące nieważność pozostają w istocie w sprzeczności ze wcześniejszym stanowiskiem skarżącego, który sam przecież domagał się stwierdzenia choroby zawodowej, mimo iż dysponował pozytywną decyzją wydaną w tej materii w dniu [...] lipca 1975 r. Autor skargi kasacyjnej przeszedł nad tym do porządku, zapewniając jedynie, że decyzja ta nadal pozostaje w obrocie i nie dostrzegając dostatecznie, że sprawia to, iż kolejne postępowanie w niniejszej sprawie, wszczęte przecież na wniosek skarżącego, byłoby zbędne. Decyzja stwierdzająca konkretną chorobę zawodową nie traci mocy ze względu na upływ czasu, lecz nie orzeka też o związanych z tym uprawnieniach, stanowiąc jedynie podstawę i przesłankę do rozstrzygnięcia tej kwestii w odrębnym trybie, na zasadach określonych m.in. w ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.). W przypadku skarżącego postępowanie takie się toczyło i zostało zakończone wyrokiem sądu powszechnego z dnia 11 czerwca 2008 r., lecz nie można wykluczyć, że decyzja z dnia [...] lipca 1975 r. została w późniejszym czasie usunięta z obrotu prawnego. Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do tego zagadnienia, a dokumentacja znajdująca się w aktach sprawy uniemożliwia jego wyjaśnienie w sposób pewny na etapie postępowania kasacyjnego. Od rezultatu tych ustaleń zależy zaś to, czy uwzględnienie wniosku skarżącego w ponownym postępowaniu administracyjnym może w ogóle wchodzić w rachubę. Dlatego obecnie przedwczesna byłaby ocena zarzutów kasacyjnych zaliczonych wcześniej do wspomnianego drugiego segmentu problemowego, dotyczącego odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Najpierw należy rozwiać wątpliwości łączące się z decyzją z dnia [...] lipca 1975 r. Jest to jednak rzeczą Sądu pierwszej instancji, który w ponownie prowadzonym postępowaniu powinien w pierwszej kolejności zbadać, czy decyzja ta zachowała swoją moc.

Mając to na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast w zakresie wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego, który został ustanowiony z urzędu w ramach prawa pomocy. Należy to bowiem do Sądu pierwszej instancji, który udzielił prawa pomocy i jest właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie na zasadzie art. 250 P.p.s.a. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), z uwzględnieniem czynności dokonanych w toku postępowania kasacyjnego.