Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 812/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 maja 2013 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 11 lipca 2012 r. o nr [...] Z.U. S. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), utrzymał w mocy swoją decyzję z 23 października 2009 r., nr [...] odmawiającą Z. K. umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za okres od stycznia do września 2001 r., za wrzesień 2002 r. oraz od października 2001 r. do marca 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł i umarzającą postępowanie w odniesieniu do składek za okres od maja 1999 r. do maja 2000 r., od listopada 2000 r. do grudnia 2000 r. oraz od października 2001 r. do listopada 2001 r.

Przedmiotowa decyzja została wydana po uprzednim rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi Z. K. na decyzję Z. z dnia 14 grudnia 2009 r., nr [..] , utrzymującą w mocy decyzję z dnia 11 lipca 2012 r. o nr [...] odmawiającą wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek.

W skardze na powyższą decyzję, skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podniesiony został zarzut naruszenia art. 28 ust.1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z 5 maja 2010 r. o sygn. akt I SA/Sz 137/10, oddalił skargę Z. K. jako niezasadną.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutej wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 28 września 2011 r. o sygn. akt II GSK 931/10, uchylił wskazany powyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym wyroku nie dokonano, między innymi, właściwej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Nie uzasadniono też stanowiska organu, co do realnych możliwości zarobkowych skarżącego i nie wskazano, w jaki sposób Z. K. mógłby znaleźć środki na wykonanie ciążących na nim zobowiązań finansowych.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 8 lutego 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 1033/11, uchylił decyzję organu z 14 grudnia 2009 r. o nr [...]

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, w ślad za wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego,

że w analizowanej sprawie nie wykazano się prawidłowym rozumieniem "uznania administracyjnego", a dokonując ponownej oceny okoliczności występujących

w sprawie należy szczegółowo zbadać i przeprowadzić analizę sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, uwzględniającej możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a także uwzględnić istotę ubezpieczenia społecznego.

A zatem, badając ponownie sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, organ powinien dokonać tego bardziej wnikliwie, uwzględniając, czy rzeczywiście skarżący ma realne możliwości podjęcia pracy zarobkowej, czy jego stan zdrowia pozwala na podjęcie pracy zarobkowej oraz czy nie wymaga opieki. Do istotnych okoliczności Sąd zaliczył również ustalenia, jaki zawód posiada skarżący i czy faktycznie ma on możliwość podjęcia pracy w zakresie swojego wykształcenia.

Nadto Sąd wskazał, że podczas ponownego badania sprawy konieczne jest kierowanie się przesłankami uprawniającymi do umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki za zwłokę od tych składek) przewidzianymi art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacjach określonych w ust. 2-4.

Mając na uwadze powyższe, ponownie rozpoznając sprawę, organ ustalił, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji składki za okres od maja 1999 r. do maja 2000 r., od listopada 2000 r. do grudnia 2000 r. oraz od października 2001 r. do listopada 2001 r. uległy przedawnieniu. Okoliczność ta powoduje wygaśnięcie zobowiązania. Z tego też względu, Zakład uchylił decyzję z dnia 23 października 2009 r. w części dotyczącej składek za wymieniony okres i umorzył postępowanie w tym zakresie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Przedawnieniu uległa kwota [...] zł, liczona według stanu należnych odsetek za zwłokę na dzień 20 lipca 2009 r.

Następnie, uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie, Zakład stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła okoliczność, która zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi przesłankę umożliwiającą umorzenie zobowiązań z tytułu należnych składek ubezpieczeniowych. Z akt sprawy wynika bowiem, że Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w K., postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2007 r., umorzył prowadzone wobec Z. K. postępowanie egzekucyjne w związku z brakiem majątku. Niemniej, w ocenie organu, umorzenie zobowiązań w tej sprawie byłoby przedwczesne. Skarżący ma obecnie [...] lata, jest osobą w wieku aktywności zawodowej i od 3 marca 2011 r. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna. Na tej podstawie organ stwierdził, że wnioskodawca posiada potencjalną możliwość uzyskania pracy, a co za tym idzie także środków na podjęcie spłaty długu, choćby w części. Wobec Z. K. nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Z przedłożonych przez skarżącego kserokopii opinii sądowo-lekarskich, sporządzonych na potrzeby postępowania sądowego prowadzonego w zakresie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wynika, że w ocenie specjalisty pulmonologa i neurologa skarżący jest zdolny do pracy. Natomiast pod względem okulistycznym, skarżący jest częściowo trwale niezdolny do pracy, co według lekarza okulisty wyklucza pracę wymagającą dużego wysiłku wzrokowego (długotrwałe czytanie, pisanie, praca przy monitorze).

W ocenie Z. U. S. pozytywne rozpatrzenie wniosku umorzenie zadłużenia Z. K. w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne byłoby również nieuzasadnione.

Ponowna analiza sprawy, w oparciu o przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty, jak również o ustalenia własne Zakładu, w tym dokonane w dniu 21 czerwca 2012 r. w miejscu zamieszkania Z. K., wykazała, że zobowiązany i jego rodzina z uwagi na brak źródła dochodów znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Jako źródło utrzymania wnioskodawca podał pomoc dzieci i rodziny oraz zasiłek rodzinny w wysokości [..] zł. Według danych Powiatowego Urzędu Pracy w K. od dnia 3 marca 2011 r. Z. K. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie posiada prawa do zasiłku z tego tytułu. Żona zobowiązanego została zarejestrowana jako bezrobotna od dnia 7 lutego 2012 r. i również nie posiada prawa do zasiłku z tego tytułu. Córka M. K. ([...] lat) również jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i do dnia 17 maja 2012 r. pobierała z tego tytułu zasiłek. Natomiast córka J. K. ([...] lat), która została zarejestrowana jako bezrobotna od dnia 16 listopada 2011 r., została przez PUP wyrejestrowana od dnia 29 maja 2012 r. Z informacji podanej w kwestionariuszu o stanie majątkowym z 21 czerwca 2012 r., wynika, że J. K. została zatrudniona na umowę zlecenie ze stawką godzinową w wysokości [...] zł.

Organ przeanalizował także fakt, że na utrzymaniu wnioskodawcy pozostają córki: P. ([...] lat), która uczy się w Technikum Ekonomicznym i K. ([....] lat) - uczennica II klasy gimnazjum oraz wysokość wydatków z tytułu miesięcznych opłat podanych przez skarżącego.

Organ rozważył również, że Z. K. zobowiązań z innych tytułów niż ZUS nie ma, posiada wykształcenie wyższe pedagogiczne, a jego żona z wykształcenia jest pielęgniarką jednak utraciła uprawnienia w związku z wychowywaniem sześciorga dzieci.

Z uwagi na fakt, że wnioskodawca podał, że egzystuje dzięki finansowemu wsparciu dzieci i członków najbliższej rodziny, jednakże członków tych nie wskazał, a podał informacje dotyczące jedynie czterech córek, Zakład sprawdził, czy w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS pozostałe dzieci skarżącego, tj. córka A. ([...] lat) i syn P. ([...] lat), występują jako osoby posiadające tytuł ubezpieczeniowy. Sprawdzenie wykazało, że A. K.-S. nie posiada takiego tytułu od 4 stycznia 2009 r., a P. K. od 1 września 2011 r.

Zdaniem ZUS, powyższe ustalenia poddają w wątpliwość prawdziwość oświadczenia Z. K., co do źródeł utrzymania albowiem jest mało prawdopodobne aby sześcioosobowa rodzina, uzyskująca środki finansowe w kwocie około [..] zł miesięcznie (dodatek mieszkaniowy i zasiłek rodzinny), nie posiadająca żadnych (poza ZUS) zobowiązań i ponosząca koszty utrzymania, w tym tylko z tytułu opłat miesięcznych w wysokości ponad [...] zł, byłaby w stanie egzystować w sytuacji gdy jej dorośli członkowie nie posiadają oficjalnych źródeł dochodów, Taki stan rzeczy, w ocenie organu, może wskazywać na możliwość posiadania przez członków rodziny wnioskodawcy nieudokumentowanych źródeł dochodu zwłaszcza, że w miejscu jego zamieszkania nie stwierdzono oznak ubóstwa.

Dalej organ wskazał, że zarówno złożona przez Z. K. dokumentacja lekarska jak i dokonane w czasie oględzin ustalenia w miejscu zamieszkania świadczą, że ani zobowiązanu ani jego żona oraz żaden z członków rodziny nie wymagają opieki. Stan zdrowia nie pozbawia zatem Z. K. możliwości podjęcia pracy zarobkowej, poza taką, która wymaga dużego wysiłku wzrokowego. Następnie, organ przeanalizował, że zobowiązany posiada wykształcenie wyższe pedagogiczne w zakresie pedagogiki specjalnej, a z akt rentowych wynika, że w przeszłości pracował wielu różnorodnych zawodach. Od listopada 1997 r. do września 2002 r. i ponownie od października 2004 r. od 31 marca 2006 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych, sprzedaży detalicznej pojazdów samochodowych, części i akcesoriów do pojazdów samochodowych.

Następnie, organ podał, że w trakcie działalności - w okresie od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. Z. K. był dodatkowo zatrudniony jako pracownik na stanowisku mechanika samochodowego. W okresie od 31 marca 2006 r. do 1 czerwca 2006 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, a od 1 czerwca 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. oraz od 2 listopada 2007 r. do 30 listopada 2007 r. ponownie jako pracownik, odpowiednio - elektromonter samochodowy i elektryk samochodowy.

Od 7 marca 2007 r. do 29 lutego 2008 r. zobowiązany przebywał na świadczeniu rehabilitacyjnym i do dnia 30 czerwca 2009 r., miał orzeczoną częściową niezdolność do pracy. Prawa do renty z tego tytułu jednak nie uzyskał, gdyż nie udokumentował wymaganego do uzyskania świadczenia okresu ubezpieczenia. Decyzję ZUS w tym zakresie Z. K. zaskarżył do sądu, jednakże sąd potwierdził stanowisko Zakładu zarówno co do wymaganego okresu, jak również stanu zdrowia skarżącego.

ZUS wskazał także, że przytoczona w sprawie okoliczność, jakoby

w sprawie toczyło się postępowanie przed Sądem Najwyższym jest nieprawdziwa, gdyż Sąd ten, postanowieniem z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt II UK 143/09, odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej Z. K. do rozpoznania.

Zdaniem organu zatem, Z. K. posiada zdolność zarobkowania w różnym charakterze. Również jego małżonka ([...] lata) - pielęgniarka z wykształcenia - jako osoba w wieku aktywności zawodowej, nie posiada przeciwwskazań do pracy, gdyż na tę okoliczność nie zostały złożone żadne dokumenty.

Analiza dokonanych w sprawie ustaleń pozwoliła przyjąć, w ocenie Zakładu, że wnioskodawca formalnie spełnia przesłanki do umorzenia w oparciu o powołane rozporządzenie jednakże podjęcie takiej decyzji prowadziłoby do definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości dochodzenia należności z tytułu składek, a w przedmiotowej sprawie, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, byłoby to niesłuszne.

Organ wskazał następnie, że prowadząc działalność gospodarczą na przestrzeni około 7 lat Z. K. nie opłacał, w znacznej części, należnych z tego tytułu składek ubezpieczeniowych, w tym za zatrudnionych pracowników, przeznaczając uzyskiwane środki finansowe na potrzeby własne. Brak opłacania składek był powodem odmowy wypłaty skarżącemu świadczenia rentowego. Ewentualne umorzenie składek miałoby wpływ również na przyszłe świadczenia emerytalne skarżącego. Niesłusznym byłoby zatem, zdaniem ZUS, działanie sprzyjające zwiększeniu zakresu pomocy wnioskodawcy ze środków pomocy społecznej, jeżeli jest możliwe nabycie przez niego w przyszłości świadczeń ubezpieczeniowych.

Reasumując, w ocenie organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by istniały szczególne względy rodzinne lub zdrowotne uniemożliwiające Z. K. i jego żonie zarobkowanie.

Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem, Z. K. wniósł skargę do tutejszego Sądu, zarzucając naruszenie szeregu przepisów postępowania tj. art. 7,11, 77, 80 i 107 §3 Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób mający wpływ na wynik postępowania, przepisów art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że naruszenie przez ZUS zasad postępowania oraz przepisów prawa materialnego spowodowało, iż zaskarżona decyzja nosi cechy dowolności, jest nieracjonalna i oderwana od ustalonego stanu faktycznego sprawy.

Odwołując się do zapadłych wcześniej w sprawie wyroków skarżący podniósł,

że organy ZUS nadal w sposób wybiórczy i dowolny oceniły jego sytuację materialną

i życiową, a Zakład, rozpatrując jego wniosek, bezprawnie stosuje kryteria pozaustawowe. Ustawa nie uzależnia bowiem umorzenia należności od kryterium "definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości dochodzenia należności z tytułu składek".

Skarżący podniósł także, że nie można zgodzić się z tezą ZUS, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie nieudokumentowanych źródeł dochodu oraz zakwestionował również sposób, w jaki ZUS ustalił jego sytuację rodzinną i realne możliwości zarobkowania.

Na gruncie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę P. Z. U. S. wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia podniesionych w niej zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., określanej dalej jako "P.p.s.a."). Dokonując zatem kontroli działalności organów administracji publicznej sąd bada czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne stanowi przepis art. 28 ust. 3 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.), zwana dalej: u.s.u.s. Zgodnie z powyższą regulacją, Z. U. S. może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Całkowita nieściągalność, zachodzi z kolei gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Treść tego artykułu została uszczegółowiona w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do treści § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, m.in. w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy tym, zgodnie z ust. 2 § 3 rozporządzenia, za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Rozstrzygnięcie wydawane na podstawie powyższych przepisów nie może być dowolne, lecz musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konieczne jest przy tym uzasadnienie stanowiska stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Sądowa kontrola legalności decyzji obejmuje natomiast jedynie samo postępowania poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone przesądza organ administracji publicznej.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej Z. K.. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 wymienionej ustawy, który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Czyniąc te ustalenia organ orzekający w sprawie zasadnie uznał, że w sprawie niniejszej wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja występuje. Zobowiązanie skarżącego

z tytułu składek ubezpieczeniowych było dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego, które zakończyło się wydaniem przez Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w K., w dniu 4 kwietnia 2007 r., postanowienia o umorzeniu z uwagi na brak majątku.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Zakład zasadnie przyjął, że wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jak już wskazano powyżej, w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Mając na uwadze powyższe i odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, Z. U. S. rozpoznając wniosek skarżącego odniósł się do całokształtu okoliczności sprawy, co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dokonano bowiem wnikliwej oceny sytuacji materialnej oraz rodzinnej skarżącego wyjaśniając szczegółowo, jakimi przesłankami kierował się organ i co legło u podstaw odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Z tego też względu zaskarżonej decyzji nie można również zarzucić naruszenia przytoczonych w skardze przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu, orzekającego w niniejszej sprawie, organ zastosował się także do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. zawartych w wyroku z 8 lutego 2012 r. o sygn. akt I SA/Sz 1033/11 będących powieleniem wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. o sygn. akt II GSK 931/10.

Niewątpliwie skarżący i jego rodzina z uwagi na brak dochodów znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Jako źródło utrzymania Z. K. podał pomoc dzieci i rodziny oraz zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł. Według danych Powiatowego Urzędu Pracy w K. od dnia 3 marca 2011 r. skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie posiada prawa do zasiłku z tego tytułu. Żona skarżącego została zarejestrowana jako bezrobotna od dnia 7 lutego 2012 r. i również nie posiada prawa do zasiłku z tego tytułu. Córka – M. K. ([.....] lat) także jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i do dnia 17 maja 2012 r. pobierała z tego tytułu zasiłek. Natomiast córka J. K. ([...] lat), została zarejestrowana jako bezrobotna od dnia 16 listopada 2011 r., a od dnia 29 maja 2012 r. została przez PUP wyrejestrowana. Z ustaleń organu wynika, że została ona zatrudniona na umowę zlecenie ze stawką godzinową [...] zł.

Skarżący podał również, że na jego utrzymaniu pozostają córki P. ([....] lat), która uczy się w Technikum Ekonomicznym i K. ([...] lat) - uczennica II klasy gimnazjum. Wysokość wydatków z tytułu miesięcznych opłat podanych przez skarżącego wynosi: czynsz – [.....] zł, na który otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, energia - ok. [...] zł, woda - ok. [...] zł, leki - ok. [...] zł.

Organ ustalił, że skarżący nie posiada innych zaległych zobowiązań poza składkami ZUS. Posiada wykształcenie wyższe pedagogiczne, a jego żona z wykształcenia jest pielęgniarką.

Z ustaleń organu wynika także, że pozostałe dzieci skarżącego, tj. córka A. ([...] lat) i syn P. ([...] lat), występują jako osoby posiadające tytuł ubezpieczeniowy. Sprawdzenie wykazało, że A. K.-S. nie posiada takiego tytułu od 4 stycznia 2009 r., a P. K. od 1 września 2011 r.

Mając na uwadze powyższe podzielić należy wątpliwości organu, co do rzetelności oświadczeń skarżącego co do jego sytuacji finansowej skoro z informacji od niego uzyskanych wynika, że sześcioosobowa rodzina, uzyskująca środki finansowe w kwocie ok. [...] zł (dodatek mieszkaniowy i zasiłek rodzinny), nie posiadająca żadnych (poza ZUS) zobowiązań, jest w stanie ponosić koszty utrzymania, w tym tylko z tytułu opłat miesięcznych w wysokości ponad [...] zł, skoro jej dorośli członkowie nie posiadają oficjalnych źródeł dochodów.

Niewątpliwie, zarówno złożona przez skarżącego dokumentacja lekarska, jak i dokonane w czasie oględzin ustalenia w miejscu zamieszkania, świadczą o tym, że ani skarżący ani jego żona oraz żaden z członków rodziny nie wymagają opieki. Stan zdrowia nie pozbawia zatem Z. K. możliwości podjęcia pracy zarobkowej, poza taką, która wymaga dużego wysiłku wzrokowego, tym bardziej, że skarżący posiadając wykształcenie wyższe pedagogiczne w zakresie pedagogiki specjalnej w przeszłości pracował między innymi w charakterze księgowego i głównego księgowego, kierownika zakładu gastronomicznego, magazyniera, mechanika samochodowego, wychowawcy i kierownika działu gospodarczego w służbie więziennej, a od listopada 1997 r. do września 2002 r. i ponownie od października 2004 r. od 31 marca 2006 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych, sprzedaży detalicznej pojazdów samochodowych, części i akcesoriów do pojazdów samochodowych. Nadto, w okresie od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. skarżący był dodatkowo zatrudniony jako pracownik na stanowisku mechanika samochodowego, a od 1 czerwca 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. oraz od 2 listopada 2007 r. do 30 listopada 2007 r. jako pracownik, odpowiednio - elektromonter samochodowy i elektryk samochodowy.

Jak ustalił organ, co do stanu zdrowia Z. K., od 7 marca 2007 r. do 29 lutego 2008 r. przebywał on na świadczeniu rehabilitacyjnym i do dnia 30 czerwca 2009 r., miał orzeczoną częściową niezdolność do pracy. Prawa do renty z tego tytułu skarżący nie uzyskał, gdyż nie udokumentował wymaganego do uzyskania świadczenia okresu ubezpieczenia. Decyzję ZUS w tym zakresie Z. K. zaskarżył do sądu, jednakże sąd potwierdził stanowisko Zakładu zarówno co do wymaganego okresu, jak również stanu zdrowia skarżącego.

W tym miejscu wskazać należy, że ujawniona w sprawie okoliczność, jakoby

w sprawie toczyło się postępowanie przed Sądem Najwyższym jest nieprawdziwa, gdyż Sąd ten, postanowieniem z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt II UK 143/09, odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej Z. K. do rozpoznania.

Z tego też względu, zgodzić należy się z organem, że skarżący posiada zdolność zarobkowania w różnym charakterze, podobnie jak i jego małżonka ([...] lata) - pielęgniarka z wykształcenia - jako osoba w wieku aktywności zawodowej, nie posiadająca przeciwwskazań do pracy.

Jak trafnie wskazał Zakład, skarżący formalnie spełnia przesłanki do umorzenia w oparciu o powołane powyżej rozporządzenie jednakże podjęcie takiej decyzji prowadziłoby niewątpliwie do definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości dochodzenia należności z tytułu składek. Tymczasem, prowadząc działalność gospodarczą na przestrzeni około 7 lat skarżący nie opłacał w znacznej części należnych z tego tytułu składek ubezpieczeniowych, w tym za zatrudnionych pracowników co było powodem odmowy wypłaty świadczenia rentowego. Skoro ewentualne umorzenie składek miałoby wpływ również na przyszłe świadczenia emerytalne skarżącego, zgodzić należy się z organem, że niesłusznym byłoby działanie sprzyjające zwiększeniu zakresu pomocy ze środków pomocy społecznej, jeżeli jest możliwe nabycie przez skarżącego w przyszłości świadczeń ubezpieczeniowych. Tym bardziej, że z akt sprawy nie wynika, by istniały szczególne względy rodzinne lub zdrowotne uniemożliwiające skarżącemu i jego żonie zarobkowanie.

W tym miejscu wskazać należy, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Z. U. S. nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany, określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami.

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wybór tej konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W niniejszym postępowaniu, Z. K. nie wykazał, aby sytuacja majątkowa jego rodziny, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, była tak wyjątkowo trudna, że opłacanie należności (chociażby w ratach) pozbawiłoby jej rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ograniczył się w zasadzie do wskazania jedynie skromnych środków na utrzymanie nie wyjaśniając z czego pokrywa, znacznie przewyższające te dochody, udokumentowane wydatki. Nie można zatem w przedstawionych okolicznościach stwierdzić, że skarżący wykazał, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie zapłacić spornych składek.

Ocena możliwości zobowiązanego do spłaty należności musi opierać się na udowodnionych faktach, ustalonych – co wypada podkreślić - na dzień wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie na twierdzeniach strony formułowanych na kanwie jej przekonań i wybiórczo przedstawianych informacji.

Trafnie zatem organ uznał brak przesłanek z § 3 ust 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zasadnie nie dopatrzył się też istnienia innych okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie instytucji umorzenia, a tym samym bezpowrotną rezygnację z należności. Godzi się bowiem tu zaakcentować, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego ich dochodzenia. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.), zaś umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnego zaniechania ich wyegzekwowania przez uprawniony organ. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia, a podejmując rozstrzygnięcie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

W ocenie Sądu, argumentacja przedstawiona przez ZUS musi być uznana za trafną również z tego powodu, że poddano analizie ważny interes strony oraz interes publiczny uwzględniający cele, jakim służy gromadzenie składek na ubezpieczenie społeczne (zabezpieczenie chorobowe, emerytalno-rentowe, zdrowotne) oraz ich charakter uwzględniający zasady solidaryzmu społecznego.

Niewątpliwie umorzenie zaległości względem ZUS jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS (por. np. wyrok WSA w W. z 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 395/07, Lex nr 334125, a także wyrok WSA w R. z dnia 22 grudnia 2009 r. o sygn. akt I SA/Rz 834/09 – orzeczenia dostępna na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a w ocenie zasadności umorzenia, należy brać pod uwagę okres 10-letniego przedawnienia należności.

Biorąc pod uwagę te aspekty, zdaniem Sądu, umorzenie wnioskowanych należności byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Jeżeli bowiem, tak jak w rozpoznawanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne, podważające zaufanie obywatela do organów Państwa (art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego).

Wobec powyższego należało zatem uznać, że sytuacja Z. K. została oceniona w sposób prawidłowy, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ zbadał sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. Odniósł się przy tym do wszystkich podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, szczegółowo uzasadniając rozstrzygnięcie. Swoje stanowisko uzasadnił stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Końcowo Sąd zaznacza, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej co oznacza, że zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99, LEX nr 40399).

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa z przyczyn powyżej wskazanych, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.