Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 524/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Maria Kwiecińska Protokolant : ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu w dniu 01 lutego 2006r. przy udziale sprawy ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] marca 2003r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] stycznia 2003 r., Nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz M. B. kwotę 10,- (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Koś /-/ W. Długaszewska


UZASADNIENIE

Po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną o wymiarze cła zawartą w dowodzie odprawy celnej z dnia [...].11.1997r. nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego uchylił tą decyzję i wydał w dniu [...].01.1998r. nową decyzję nr [...] o wymiarze cła. W jej uzasadnieniu podniósł, iż M.B. zgłosił do odprawy celnej karoserię do samochodu Seat Toledo, a K.M. silnik niskoprężny, skrzynię biegów, kompletne zawieszenie oraz układ kierowniczy. Po dokonaniu odprawy K.M. sprzedał sprowadzone przez siebie części M.B., który zarejestrował na swoje nazwisko samochód złożony z tych części oraz przedmiotowego nadwozia. Z tego względu uznano, iż dokonany import pojazdu samochodowego w częściach winien być potraktowany jako przywóz kompletnego samochodu i podlegać stawkom celnym określonym dla pojazdów samochodowych.

Po rozpatrzeniu odwołania M.B. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją nr [...]z dnia [...].08.1998r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji.

M.B. zaskarżył powyższe orzeczenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, a następnie wniósł pismami z dnia [...].10.1998r., [...].10.1998r. oraz [...].11.1998r. do organu II instancji o zmianę jego decyzji. Uznając z tego powodu, iż w niniejszej sprawie toczy się postępowanie o zmianę decyzji ostatecznej Prezesa GUC, Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu postanowieniem z dnia [...].01.1999r. odrzucił skargę M.B. jako niedopuszczalną ( sygn. akt I SA/Po 2472/98 ).

Decyzją nr [...] z dnia [...].03.1999r. Prezes Głównego Urzędu Ceł pozostawił bez rozpatrzenia powyższe wnioski skierowane do niego przez M.B. na tej podstawie, iż pomimo wezwania nie określił on trybu ich rozpoznania. Orzeczenie to zostało następnie uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 04.01.2000r. ( sygn. akt V SA 909/99 ).

Pismem z dnia [...].05.1999r. M.B. zażądał stwierdzenia - na podstawie art. 247 Ordynacji podatkowej - nieważności wydanych w sprawie decyzji. Prezes GUC decyzją nr [...] z dnia [...].09.1999r. odmówił stwierdzenia nieważności swojego orzeczenia z dnia [...].08.1998r.

Prezes Głównego Urzędu Ceł wydał w dniu [...].03.2000r. decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].09.1999r. Uznał on bowiem, że przedmiotowe podzespoły samochodu Seat Toledo zostały prawidłowo zakwalifikowane jako samochód w stanie nie zmontowanym ( rozmontowanym ) do kodu PCN 8703 23 90 9, w związku z czym nie nastąpiło rażące naruszenie przepisów prawa.

M.B. zaskarżył do sądu administracyjnego decyzje Prezesa GUC z dnia [...].08.1998r., [...].09.1999r. i [...].03.2000r., żądając ich uchylenia z powodu braku podstaw do wznowienia postępowania i dokonania ponownego wymiaru cła. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 04.04.2001r. odrzucił skargę na decyzję z dnia [...].08.1998r. jako niedopuszczalną (ze względu na uprzednie odrzucenie skargi na nią przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 19.01.1999r. ) oraz oddalił skargę w pozostałej części jako bezzasadną ( sygn. akt V SA 909/00 ). Sąd podzielił bowiem stanowisko organu celnego II instancji odnośnie konieczności klasyfikowania importowanych podzespołów samochodowych jako pojazdu samochodowego w stanie nie zmontowanym.

Pismem z dnia [...].04.2002r. M.B. wniósł ponownie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa GUC z dnia [...].08.1998r. na podstawie art. 70 i art. 247 § 1 pkt. 6 i 7 Ordynacji podatkowej z powodu sfałszowania dowodu celnego odprawy celnej przedmiotowej karoserii, w którym nie zaznaczono, iż chodzi o karoserię uszkodzoną, niekompletną.

Odrębnym pismem z dnia [...].06.2002r. wniósł on natomiast na podstawie art. 61 § 1 i 2 kpa o "wszczęcie postępowania celnego w związku ze sfałszowaniem stanu faktycznego w dokumentach celnych importowanej uszkodzonej niekompletnej karoserii Seat Toledo w listopadzie 1997r.".

Naczelnik Urzędu Celnego decyzją nr [...]z dnia [...].08.2002r. umorzył na podstawie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Zdaniem organu celnego I instancji zarzuty zawarte w powyższych wnioskach stanowiły już przedmiot kontroli administracyjnej oraz administracyjnosądowej, zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04.04.2001r. W powyższych pismach z dnia [...].04.2002r. i [...].06.2002r. M.B. nie podniósł żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby już rozpatrywane przez organ celny i nie podlegałyby ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższego orzeczenia Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...].11.2002r. orzekł o jego uchyleniu i przekazaniu sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia z powodu nie wyznaczenia stronie - na podstawie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego - 3-dniowego terminu do zapoznania się z materiałami przedmiotowego postępowania i wypowiedzenia na ich temat.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...].01.2003r. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na jego bezprzedmiotowość, powtarzając w uzasadnieniu argumenty podniesione w decyzji z dnia [...].08.2002r.

W odwołaniu od tej decyzji M.B. zarzucił organowi celnemu I instancji naruszenie art. 8, 9 i art. 145 § 1 pkt. 1 i 2 kpa, art. 240 § 1 pkt. 1 i 2 i art. 247 § 1 pkt. 6 i 7 Ordynacji podatkowej oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Powtórzył on zarzut sfałszowania przez funkcjonariusza celnego zgłoszenia celnego dotyczącego spornego nadwozia samochodowego.

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...].03.2003r. nr [...] - działając na podstawie art. 208 § 1 i art. 233 § 1 pkt. 2 lit. a Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie. Zdaniem organu odwoławczego decyzja organu celnego I instancji podlegała uchyleniu, albowiem umarzała ona postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, podczas gdy wniosek M.B. dotyczył "wszczęcia postępowania". Konieczność umorzenia przedmiotowego postępowania wynikała z kolei z zasady powagi rzeczy osądzonej, zgodnie z którą wszczynanie postępowania w celu rozstrzygnięcia sprawy zakończonej już prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego jest niedopuszczalne.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.B. powtórzył zarzuty podniesione w odwołaniu od orzeczenia organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył , co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu zaskarżone akty administracyjne nie mogą ostać się w obrocie prawnym ze względu na to, iż są one dotknięte wadami skutkującymi koniecznością stwierdzenia ich nieważności.

Stwierdzić należy przede wszystkim, iż decyzje organu celnego I instancji - Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...].08.2002r. ( uchylona przez organ odwoławczy ) oraz z dnia [...].01.2003r. zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Zgodnie bowiem z przepisem art. 262- § 1 Kodeksu celnego w sprawach wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną dyrektora izby celnej, stwierdzenia nieważności oraz uchylenia lub zmiany takiej decyzji właściwy jest właśnie ten organ, a nie naczelnik urzędu celnego. Co prawda przedmiotowa decyzja z dnia [...].08.1998r. została wydana przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł, jednakże na mocy przepisu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20.03.2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 41, poz. 365 ) - obowiązującej od dnia 01.05.2002r. - po zniesieniu tego centralnego organu administracji państwowej , jego dotychczasowe zadania i kompetencje w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych przeszły do zakresu działania dyrektorów izb celnych. Z kolei zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy postępowania w sprawach wszczętych i niezakończonych przez organy celne przed dniem wejścia w życie tego aktu prawnego przejęły z mocy prawa organy właściwe w takich sprawach po dniu wejścia w życie ustawy.

Wynika stąd jednoznacznie, iż w niniejszej sprawie organem wyłącznie upoważnionym na mocy przepisów ustawy do wydania decyzji był Dyrektor Izby Celnej, a nie Naczelnik Urzędu Celnego. Jej przedmiotem było bowiem rozstrzygnięcie o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...].08. 1998r. (zgodnie z żądaniem wniosku z dnia [...].04.2002r. - k. 413-415 akt administracyjnych ). Skoro zatem do dnia [...].04.2002r. organem uprawnionym do prowadzenia takiego postępowania był Prezes GUC, to nie ulega wątpliwości, iż na mocy powyżej przytoczonych przepisów kompetencje te przeszły na dyrektora właściwej izby celnej, a nie naczelnika urzędu celnego. To dyrektor izby celnej był organem wyłącznie uprawnionym do prowadzenia przedmiotowego postępowania - na mocy art. 262- Kodeksu celnego. Likwidator Głównego Urzędu Ceł prawidłowo zatem przesłał wniosek M.B. z dnia [...].04.2002r. Dyrektorowi Izby Celnej jako organowi właściwemu miejscowo ( k. 408 akt ).

Z tego względu Naczelnik Urzędu Celnego nie mógł prowadzić w I instancji sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej wydanej przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł, działającego jako organ odwoławczy. Działanie takie wyczerpało zatem przesłankę określoną w przepisie art. 247 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej (polegającą na wydaniu aktu administracyjnego z naruszeniem przepisów o właściwości), co skutkować winno stwierdzeniem nieważności zaskarżonych orzeczeń obu instancji. Należy przy tym podkreślić, iż naruszenie każdego rodzaju właściwości przez dany organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje jej nieważność, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Przepisy o właściwości mają bowiem charakter bezwzględnie obowiązujący i przypadki odstępstw od nich muszą mieć zawsze wyraźną podstawę prawną ( zob. m. in. wyrok NSA z 07.10.1982r., II SA 1119/82, ONSA 1982/2/95 ; B. Adamiak i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2003, s. 805 ).

Niezależnie od powyższych zarzutów natury proceduralnej Sąd uznał , iż merytoryczne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy również nie było prawidłowe. Skarżący w swoim wniosku z dnia [...].04.2002r. żądał bowiem wyraźnie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności prawomocnej decyzji Prezesa GUC z dnia 26.08.1998r. Zgodnie natomiast z przepisem art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji ( na podstawie art. 24 § 1 ustawy z dnia 12.09.2002r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 169, poz. 1387 ) organ celny powinien odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Ponieważ przedmiotowa decyzja z dnia [...].08.1998r. została doręczona skarżącemu w dniu [...].08.1998r. ( k. 64 b akt ), należało uwzględnić powyższy stan prawny w wydanej decyzji.

Organ celny nie miał zatem podstaw prawnych do umorzenia tego postępowania z powodu bezprzedmiotowości. W konsekwencji błędne było także orzeczenie w II instancji o uchyleniu decyzji I instancyjnej i umorzeniu postępowania na podstawie art. 233 § 1 pkt. 2 lit a w zw. z art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej. Rozstrzygnięcie tego typu jest bowiem zasadne jedynie wtedy, gdy organ działający jako II instancja stwierdzi, iż sprawa rozstrzygnięta w I instancji nie może być w ogóle przedmiotem postępowania celnego, nie może być rozstrzygnięta w formie decyzji, w danej sprawie zapadła już decyzja ostateczna itd. ( B. Adamiak i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, s. 742 ).

Organy celne uznały ponadto - w ocenie Sądu - zbyt arbitralnie, że późniejszy wniosek M.B. z dnia [...].06.2002r. o "wszczęcie na podstawie art. 61 § 1 i 2 kpa postępowania celnego w związku ze sfałszowaniem stanu faktycznego w dokumentach celnych importowanej karoserii" (k. 419-420 akt) dotyczył jedynie kwestii już poruszanych w toku wcześniejszego postępowania i stanowił w istocie kolejne żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa GUC z dnia 28.08.1998r. Nie wynika to bowiem w sposób oczywisty z treści tego dokumentu. W związku z tym należało wezwać M.B. - na podstawie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej do uzupełnienia braku wniosku z dnia [...].06.2002r. poprzez precyzyjne określenie treści żądania ( zgodnie z art. 168 § 2 Ordynacji ) - pod rygorem pozostawienia go bez rozpatrzenia. Brak sprecyzowanego żądania strony - wyznaczającego przedmiot całego postępowania - stanowi bowiem taki brak podania, który uniemożliwia w istocie nadanie mu dalszego biegu ( zob. B. Adamiak i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, s. 590 ). Chodziło zatem o wezwanie M.B. do jednoznacznego wskazania, czy podtrzymywał on w tym piśmie swój wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa GUC z dnia [...].08.1998r. ( zgłoszony wcześniej w piśmie z [...].04.2002r. ) , czy też może chodziło mu o wznowienie postępowania zakończonego tym - lub innym - orzeczeniem. W przypadku zadeklarowania przez niego żądania wznowienia postępowania organ celny powinien zastosować wobec wniosku z dnia [...].06.2002r. odrębny tryb proceduralny, aniżeli w przypadku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu celnego będzie zatem uwzględnienie wskazanych wyżej okoliczności.

Ponieważ organy celne I i II instancji wydały swoje decyzje z naruszeniem przepisów o właściwości, przez co wypełniły przesłanki do stwierdzenia ich nieważności określone w art. 247 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 200 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/M. Kwiecińska /-/ B. Koś /-/ W. Długaszewska