Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1448/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 w zw. z ust. 2a i 2b
journal: Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Gminy G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Go 130/18 w sprawie ze skargi Gminy G. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 29 grudnia 2017 r., nr 0112-KDIL4.4012.702.2017.1.NK w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 29 grudnia 2017 r., nr 0112-KDIL4.4012.702.2017.1.NK, 3) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz Gminy G. kwotę 1360 (jeden tysiąc trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Go 130/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę Gminy G. (dalej Gmina) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 29 grudnia 2017 r., nr 0112-KDIL4.4012.702.2017.1.NK, dotyczącą przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług.

We wniosku o wydanie interpretacji Gmina przedstawiła następujący stan faktyczny.

Gmina posiada w swej strukturze Zakład Gospodarki Komunalnej (dalej "Zakład"), który jest jednostką budżetową. Zakład realizuje zadania w zakresie, między innymi, zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania i oczyszczania ścieków. Zadania te realizuje w formie "usług zewnętrznych" - na rzecz mieszkańców Gminy i przedsiębiorstw znajdujących się na jej terenie. Usługi te świadczy na podstawie umów cywilno-prawnych i są one dokumentowane fakturami VAT. Druga kategoria usług to "usługi wewnętrzne", odpłatne i nieodpłatne, ale dokumentowane notami księgowymi, a pozostałość to "zużycie własne" na potrzeby budynku, w którym siedzibę ma Zakład oraz innych gminnych budynków. Infrastruktura wodno-kanalizacyjna służy zatem tak działalności opodatkowanej podatkiem od towarów i usług, jak i niepodlegającej opodatkowaniu tym podatkiem.

W związku z realizacją tych zadań Gmina ponosi wydatki bieżące na utrzymanie infrastruktury w odpowiednim stanie i na jej obsługę oraz wydatki inwestycyjne na jej rozbudowę i modernizację, przy czym Gmina jest w stanie wyszczególnić wydatki ponoszone wyłącznie na wodociągi i wyłącznie na kanalizację, a te, których nie jest w stanie tak przyporządkować - nazwała wydatkami ogólnymi. Gmina jest również w stanie precyzyjnie, na podstawie odczytów liczników, określić jakie ilości wody i jakie ilości ścieków zostały odpowiednio dostarczone i odprowadzone w związku z realizacją zadań przez Zakład.

Na tle tego stanu faktycznego Gmina zadała Organowi następujące pytania:

- czy przysługuje jej prawo do odliczenia podatku naliczonego od wydatków na wodociągi za pomocą sposobu określania proporcji, nazywanego również prewspółczynnikiem, przyjętego zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników (Dz.U. z 2015 r., poz. 2193, dalej jako "rozporządzenie wykonawcze"), czy też za pomocą prewspółczynnika opartego na kryterium udziału rocznego określonej w m3 ilości wody dostarczonej w ramach transakcji zewnętrznych (udokumentowanych fakturami VAT) w określonej w m3 ilości wody dostarczonej w ramach ogółu transakcji,

- czy Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego od wydatków na kanalizację za pomocą prewspółczynnika skalkulowanego zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, czy też za pomocą prewspółczynnika opartego na kryterium udziału rocznego określonej w m3 ilości ścieków odprowadzonych i oczyszczonych w ramach transakcji zewnętrznych (udokumentowanych fakturami VAT) w określonej w m3 ilości ścieków odprowadzonych i oczyszczonych w ramach ogółu transakcji,

- czy Gminie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego od wydatków ogólnych związanych z infrastrukturą za pomocą prewspółczynnika skalkulowanego zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, czy też za pomocą prewspółczynnika opartego na kryterium udziału rocznego sumy określonej w m3 ilości wody dostarczonej i ścieków odprowadzonych i oczyszczonych w ramach transakcji zewnętrznych (udokumentowanych fakturami VAT) w sumie określonych w m3 ilości wody dostarczonej i ścieków odprowadzonych i oczyszczonych w ramach ogółu transakcji.

Zdaniem Gminy w każdym z tych przypadków ma ona prawo stosować prewspółczynnik opracowany przez siebie na podstawie pomiarów ilości wody i ścieków, ponieważ najbardziej odpowiada on specyfice prowadzonej przez Zakład działalności wodno-kanalizacyjnej. Wydatki ponoszone przez Gminę (samodzielnie lub przez Zakład) na infrastrukturę mają bezsprzeczny i bezpośredni związek wyłącznie z wykonywaniem zadań zaopatrzenia w wodę i odprowadzenia ścieków i to te transakcje w zakresie tych czynności powinny być brane pod uwagę przy kalkulacji prewspółczynnika, tylko w tym zakresie infrastruktura jest wykorzystywana. Stosowanie tego prewspółczynnika w najbliższym stopniu służy realizacji przysługującego podatnikowi prawa do doliczenia z art. 86 ust. 1 w zw. z ust. 2a i ust. 2b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jednolity w DZ.U. z 2015 r., poz. 2193 ze zm., dalej jako "ustawa o VAT").

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako "Organ") uznał stanowisko Gminy za nieprawidłowe. Jego zdaniem proporcja, o której mowa w art. 86 ust. 2a – 2h ustawy o VAT powinna być obliczona przy zastosowaniu przepisów rozporządzenia wykonawczego, ponieważ wprowadza ono wzory, które najbardziej odpowiadają specyfice działalności wykonywanej przez jednostki samorządu terytorialnego (dalej również w skrócie jako "j.s.t."). Zaproponowane w rozporządzeniu wzory opierają się na ustalaniu udziału obrotu z tytułu działalności gospodarczej w całkowitym obrocie obejmującym działalność gospodarczą oraz działalność pozostającą poza VAT-em. Sposób przedstawiony przez Gminę wzbudził wątpliwości Organu, ponieważ odzwierciedla jedynie ilość dostarczonej wody i odprowadzonych ścieków, a nie specyfikę prowadzonej działalności, o której mowa w at. 86 ust. 2b ustawy o VAT i nie zapewnia obniżenia kwoty podatku należnego o tę część podatku naliczonego, która proporcjonalnie przypada na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane. Gmina powinna odnieść prewspółczynnik do działalności gospodarczej i niegospodarczej, a nie do wykorzystania infrastruktury dla własnych potrzeb. Woda zużyta i ścieki odprowadzone z budynków wykorzystywanych na potrzeby własne Gminy wiążą się z działalnością niepodlegającą opodatkowaniu VAT, ale częściowo także z działalnością opodatkowaną. Art. 86 ust. 2a ustawy o VAT nie przewiduje możliwości obliczenia współczynnika proporcji odrębnie do poszczególnych zakupów w obrębie tej samej jednostki organizacyjnej gminy. Oblicza się go dla każdej jednostki organizacyjnej jednostki samorządu terytorialnego. Ponadto, ani przepisy ustawy o VAT, ani rozporządzenia wykonawczego nie przewidują rozliczania poszczególnych rodzajów działalności odrębnie. Nie ma znaczenia to, że współczynnik obliczony według zasad z rozporządzenia wykonawczego jest zdecydowanie mniej korzystny dla Gminy od tego, który przedstawia sama. Istotne jest to, by odliczenie podatku naliczonego dotyczyło tylko tej jego części, która przypada na działalność gospodarczą.

Oddalając skargę Gminy na tę interpretację Sąd pierwszej instancji przyznał słuszność Organowi w tym, że:

- zgodnie z art. 86 st. 2a ustawy o VAT i § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego sposób określenia proporcji ustala się odrębnie dla jednostek organizacyjnych j.s.t. i niedopuszczalne jest rozliczanie poszczególnych nieruchomości lub odrębnych rodzajów działalności, ani obliczanie współczynnika w odniesieniu do różnych zakupów;

- metoda zaproponowana przez Gminę nie odzwierciedla sposobu finansowania jednostki budżetowej, odzwierciedla jedynie ilość dostarczanej wody i odbieranych ścieków, a nie specyfikę prowadzonej działalności, o której mowa w art. 86 ust. 2b ustawy o VAT;

- Gmina powinna odnieść prewspółczynnik do działalności gospodarczej i innej niż gospodarcza, a nie do wykorzystania infrastruktury wodno-kanalizacyjnej do potrzeb własnych;

- jej sposób obliczania proporcji nie uwzględnia tego, że woda dostarczona i ścieki odebrane z budynków jednostek organizacyjnych mają związek z działalnością inną niż gospodarcza, ale też w pewnej części z działalnością gospodarczą;

- nie ma znaczenia wewnętrzny sposób rozliczania się pomiędzy Gminą, a jej jednostkami;

- wskazany przez Organ wzór obliczenia prewspółczynnika z § 3 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego najbardziej odpowiada specyfice działalności i jednostki budżetowej, a ten wskazany przez Gminę budzi wątpliwości.

W sumie Sąd uznał, że postawione w skardze zarzuty naruszenia przez Organ art. 86 ust. 2a, 2b i 2h ustawy o VAT, jak również art. 121 § 1 w zw. z art. 14c oraz art. 14h ustawy z dnia 29 sierpni 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r, poz. 800, dalej w skrócie jako ‘O.p.") są nieuzasadnione i dlatego oddalił skargę Gminy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej w skrócie jako "P.p.s.a.").

W skardze kasacyjnej do tego wyroku Gmina zarzuciła Sądowi pierwszej instancji:

- na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

- art. 86 ust. 2a ustawy o VAT przez błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że Gmina nie ma możliwości zastosowania odrębnej proporcji dla każdego z rodzajów prowadzonej przez siebie działalności,

- art. 86 ust. 2h w zw. z art. 86 ust. 2a oraz ust. 2c ustawy o VAT przez jego niezastosowanie i w efekcie przyjęcie, że sposób kalkulacji proporcji wskazany przez Gminę nie odpowiada specyfice wykonywanej przez nią działalności oraz uznanie, że właściwą będzie metoda wynikająca z rozporządzenia wykonawczego,

- art. 86 ust. 2b ustawy o VAT w zw. z art. 1 ust. 2 dyrektywy 112/WE/2006 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L z 2006r., Nr 347) przez jego niezastosowanie i uznanie, że sposób określenia proporcji najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez Gminę działalności i dokonywanych przez nią nabyć musi uwzględniać ogół jej działalności, a nie wybrany rodzaj działalności i w konsekwencji naruszenie zasady neutralności podatku od wartości dodanej,

- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania:

- art. 134 § 1 w zw. z art. 57a P.p.s.a. przez nierozpatrzenie sprawy w granicach wszystkich postawionych w skardze zarzutów.

W oparciu o tak przedstawione zarzuty kasacyjne Gmina wniosła - na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na swą rzecz - na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. - kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko.

Skarga kasacyjna jest uzasadniona, ale przed omówieniem jej poszczególnych zarzutów celowym będzie kilka słów wstępu.

Spór, jaki prowadzony jest na gruncie tej sprawy, dotyczy realizacji podstawowej zasady podatku od wartości dodanej, czyli zasady neutralności. Truizmem byłoby cytowanie w tym miejscu litanii wyroków TSUE lub sądów administracyjnych, bo jest to kwestia oczywista i dobrze już przyswojona w orzecznictwie. Istotą tej zasady jest uwolnienie przedsiębiorcy (podatnika) od ciężaru VAT zapłaconego w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, a jej realizacja następuje przez obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, czyli tak, jak stanowi o tym art. 86 ust. 1 ustawy o VAT. Warunkiem odliczenia jest, by nabyte przez podatnika towary i usługi, przy których uiścił on podatek, zostały przez niego wykorzystane do czynności opodatkowanych. Jest to jednocześnie główny kierunek interpretacji i stosowania przepisów ustawy o VAT, który powinien być brany pod uwagę w sprawach takich, jak niniejsza, bo chodzi w niej o realizację tego prawa przez Gminę, a w szczególności o jego zakres. Mamy tu bowiem do czynienia z nabywaniem przez Gminę towarów i usług, które są wykorzystywane zarówno do celów wykonywanej przez nią działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, a przypisanie tych towarów i usług w całości do działalności gospodarczej nie jest możliwe, a zatem z sytuacją, o jakiej mowa w art. 86 ust. 2a ustawy o VAT. W takim przypadku kwotę podatku naliczonego, o którą można pomniejszyć podatek należny, oblicza się ... zgodnie ze sposobem określenia zakresu wykorzystania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej, zwanym dalej "sposobem określenia proporcji". Sposób określenia proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć" (z art. 86 ust. 2a ustawy o VAT).

Skoro sposób określenia proporcji powinien odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć, to oczywistym jest, że wobec różnorodności zdarzeń gospodarczych nie jest możliwe wskazanie jednego sposobu do zastosowania przez wszystkich podatników. Z tego względu ustawodawca określił w ustawie o VAT jedynie wymagania, którym powinien on czynić zadość, nakreślił cele, jakie za jego pomocą należy osiągnąć. Są one następujące: obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane, obiektywne odzwierciedlenie części wydatków przypadających odpowiednio na działalność gospodarczą oraz inne cele niż działalność gospodarcza (art. 86 ust, 2b pkt 1) i 2) ustawy o VAT). Konsekwentnie ustawodawca "podpowiedział" jedynie dane, które można wykorzystać, żeby ten cel osiągnąć (art. 86a ust 2c ustawy o VAT).

Wydane na podstawie art. 86 ust. 22 ustawy o VAT przepisy rozporządzenia wykonawczego Ministra Finansów z 17 grudnia 2015 r., wskazane w nim sposoby określenia proporcji, również nie mają charakteru norm bezwzględnie wiążących dla jednostek samorządu terytorialnego, ponieważ art. 86 ust. 2h ustawy o VAT przewiduje, że W przypadku gdy podatnik, dla którego sposób określenia proporcji wskazują przepisy wydane na podstawie ust. 22, uzna, że wskazany zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ust. 22 sposób określenia proporcji nie będzie najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez niego działalności i dokonywanych przez niego nabyć, może zastosować inny bardziej reprezentatywny sposób określenia proporcji. Jest to zastrzeżenie zrozumiałe dla uniknięcia sprzeczności norm rozporządzenia wykonawczego z ustawową zasadą z art. 86 ust. 1, a sprzeczność ta zajdzie zawsze wtedy, gdy okaże się, że sposób obliczenia proporcji określony w rozporządzeniu wykonawczym nie jest tym, który najbardziej odpowiada specyfice działalności podatnika, co jest równoznaczne z tym, że ogranicza jego prawo do odliczenia.

Mamy zatem następujące dyrektywy interpretacyjne do uwzględnienia w tej sprawie: wszystkie znajdujące w niej zastosowanie przepisy prawa należy interpretować i stosować tak, by służyły realizacji zasady neutralności podatku od towarów i usług; nie ma normatywnych, bezwzględnie wiążących podatnika sposobów określenia proporcji, a właściwy jest taki, który zapewnia obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane oraz obiektywnie odzwierciedla część wydatków przypadającą odpowiednio na cele inne niż działalność gospodarcza.

Wracając zatem do zarzutów skargi kasacyjnej. Pierwszy dotyczy naruszenia art. 86 ust. 2a ustawy o VAT przez przyjęcie, że Gmina nie ma prawa do zastosowania odrębnej proporcji dla każdego z rodzajów działalności. Pogląd ten Sąd uzasadnił następującymi względami: z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego wynika, że sposób określenia proporcji ustala się odrębnie dla każdej z jednostek organizacyjnych j.s.t., rozporządzenie nie przewiduje dla j.s.t. możliwości rozliczania poszczególnych rodzajów działalności prowadzonych przez gminy.

NSA nie podziela tego poglądu. Po pierwsze dlatego, że zakłady budżetowe gminy nie stanowią dla potrzeb VAT podatnika. Podatnikiem jest gmina, co już nie podlega dyskusji odkąd TSUE wdał wyrok z 29 września 2015 r., sygn. C-276/14, a w ślad za nim NSA podjął uchwałę z 26 października 2015 r. sygn. I FPS 4/15. Z punktu widzenia VAT zakłady budżetowe wykonują działalność gospodarczą powierzoną im w imieniu i na rachunek Gminy. W sensie faktycznym stanowią odpowiedniki rodzajów i sektorów prowadzonej przez gminę działalności. Skoro dla każdej z jednostek organizacyjnych gminy ustala się odrębnie sposób określenia proporcji, to znaczy, że dla jednego podatnika (gminy) ustala się więcej niż jeden prewspółczynnik, każdy właściwy dla danego rodzaju działalności. Nieprawdziwym zatem jest twierdzenie, że nie ma podstaw do tego, by gmina ustalała prewspółczynnik dla odrębnych rodzajów działalności. Wręcz przeciwnie, właśnie do tego sprowadza się znaczenie § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Występujący w nim zwrot - sposób określenia proporcji ustala się odrębnie dla każdej z jednostek organizacyjnych j.s.t. oznacza tyle, że gmina, która posiada swe jednostki organizacyjne, nie ustala jednego prewspółczynnika właściwego im wszystkim. Nie oznacza jednak, że nie ma możliwości ustalenia prewspółczynnika dla każdego z rodzajów działalności prowadzonej w imieniu i na rzecz gminy przez jej jednostkę organizacyjną.

Ponadto, z art. 86 ust. 2a ustawy o VAT wynika, że kwotę podatku naliczonego oblicza się zgodnie ze sposobem określenia zakresu wykorzystania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej. Krótko mówiąc, Gmina ma obowiązek wskazać, w jakim zakresie nabyte przez nią towary i usługi służą do celów działalności gospodarczej. W stanie faktycznym, z jakim mamy do czynienia w tej sprawie, wydatki na zakup towarów i usług są ściśle ukierunkowane, są ponoszone na sieć wodno-kanalizacyjną, za pomocą której wykonuje swe zadania. Są to wydatki na inwestycje w tym zakresie oraz na bieżące utrzymanie i modernizację sieci wodno-kanalizacyjnej. Taki stan został przedstawiony we wniosku o interpretację i tego stanu musimy się trzymać z uwagi na charakter postępowania o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego. Nie jest to zatem sytuacja, w której wydatki (zakup towarów i usług) ponoszone są ogólnie na działalność Zakładu bez możliwości przypisania ich poszczególny rodzajom działalności. Problem powstaje z tego tytułu, że sieć wodno-kanalizacyjna służy tak do celów wykonywanej przez Gminę działalności gospodarczej (czynności opodatkowane VAT), jak i do celów innych niż działalność gospodarcza (czynności niepodlegające opodatkowaniu). Mając zatem na uwadze to, że chodzi tu o wyodrębniony rodzaj działalności Gminy, tak w sensie merytorycznym, jak i organizacyjnym, NSA nie znajduje podstaw do twierdzenia, że nie ma możliwości ustalenia sposobu obliczenia proporcji dla tego rodzaju działalności Gminy.

Drugi zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 86 ust. 2h w zw. z art. 86 ust. 2a i ust. 2c ustawy o VAT przez odmowę ich zastosowania wskutek przyjęcia, że sposób obliczenia proporcji zaprezentowany przez Gminę nie odpowiada specyfice wykonywanych przez nią działalności, a warunek ten spełnia metoda wskazana w rozporządzeniu wykonawczym.

I ten zarzut zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem NSA sposób obliczenia prewspółczynnika wskazany przez Gminę odpowiada specyfice wykonywanej przez Zakład działalności wodno-kanalizacyjnej. Raz jeszcze należy podkreślić, że wydatki na nabycie towarów i usług są tu sprecyzowane jako wydatki na sieć wodno-kanalizacyjną. Pytaniem jest, w jakim zakresie sieć wodno-kanalizacyjna służy działalności opodatkowanej, a w jakim nie. Ustalenie tego za pomocą prewspółczynnika "metrażowego" jest, zdaniem NSA, oparte na wymiernych, konkretnych i dających się ustalić kryteriach prowadzących do oczekiwanego rezultatu. Pozwala bowiem w sposób wymierny ustalić, w jakim zakresie sieć wodno-kanalizacyjna jest wykorzystywana do czynności opodatkowanych, a w jakim nie. Infrastruktura ta wykorzystywana jest w ten sposób, że za jej pomocą dostarcza się wodę do odbiorców i odbiera od nich ścieki. Do żadnych innych celów nie jest ona wykorzystywana, co również zaznaczono w opisie stanu faktycznego we wniosku o interpretację. Pomiar ilości wody dostarczonej i ścieków odebranych prowadzi wprost do określenia zakresu wykorzystania nabytych towarów i usług do czynności opodatkowanych i innych. Stan ten odpowiada treści art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, w którym mowa jest o ... zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Pozwala jednocześnie na obniżenie kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wyłącznie w odniesieniu do części kwoty podatku naliczonego proporcjonalnie przypadającej na wykonywane w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowane.

W kwestii tej, na gruncie analogicznego stanu faktycznego i prawnego, NSA wypowiedział się już w ten sposób w wyroku z 26 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 219/18, w którym odniósł się również do twierdzeń Organu o tym, że prewspółczynnik wskazany w przepisach rozporządzenia wykonawczego bardziej odpowiada specyfice działalności gmin i jest bardziej reprezentatywny niż ten wskazany przez Gminę. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zasadne są racje zmierzające do podważenia adekwatności wzoru z rozporządzenia w odniesieniu do działalności wodno-kanalizacyjnej. Zwrócił w tym kontekście uwagę na to, że przyjęta w rozporządzeniu, akcie wykonawczym, metoda obliczania proporcji według klucza obrotu oparta jest na określonych założeniach. Po pierwsze, rozpatrywanie udziału obrotów w ujęciu globalnym przy uwzględnieniu kategorii dochodu wykonanego (rozporządzenie przyjmuje jedynie zróżnicowanie wzorów w odniesieniu do poszczególnych jednostek organizacyjnych – urzędu, jednostki budżetowej i zakładu budżetowego bez podziału na poszczególne rodzaje działalności) opiera się na założeniu o zasadniczo "niegospodarczym" charakterze działalności podejmowanej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Taki wniosek wynikał już z samego uzasadnienia do nowelizacji w zakresie odliczania podatku naliczonego w odniesieniu do towarów i usług wykorzystywanych do celów mieszanych. Propozycja przyjęcia "urzędowego" sposobu rozliczenia dla omawianej kategorii podmiotów była bowiem usprawiedliwiana cechami relewantnymi jednostek samorządu terytorialnego, które z natury rzeczy wykonują działania pozostające poza systemem VAT i w pewnym minimalnym tylko zakresie podejmują działania opodatkowane (zob. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy – Prawo zamówień publicznych).

Ponadto, przyjęty w rozporządzeniu wzór – zmierzający do porównania proporcji obrotu z działalności gospodarczej do obrotu całkowitego utożsamianego z wysokością dochodów wykonanych – zakłada, że wszelkie dotacje (czy inne źródła finansowania) pozostają wyłącznie w związku z działalnością nieopodatkowaną jednostki samorządu terytorialnego. Wartość dofinansowania (występującego tu w różnych postaciach) powiększa bowiem obrót całkowity, co w konsekwencji powoduje konieczność jego uwzględnienia w mianowniku ustalonego wzoru i obniżenie wysokości prewspółczynnika (a zatem ograniczenie zakresu dopuszczalnych odliczeń podatku naliczonego).

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że w przypadku działalności wodno-kanalizacyjnej mamy do czynienia z sytuacją zasadniczo odmienną od po-wyżej zakładanej. Specyfika tego rodzaju działalności przejawia się w odwrotnej proporcji czynności opodatkowanych w stosunku do niepodlegających VAT. Działalność wodno-kanalizacyjna jest bowiem w głównej mierze działalnością gospodarczą, zaś działania podejmowane w innych niż gospodarczy celach mają tu znaczenie marginalne. Przyznawane w tym obszarze dotacje mają charakter celowy i z uwagi na relację czynności opodatkowanych do nieopodatkowanych nie mogą być przypisane wyłącznie do działań pozostających poza VAT. Nie można dotacji z zasady traktować jako niemającej związku z działalnością gospodarczą, gdyż jest ona celowa i może dotować właśnie tę sferę działalności Gminy (zob. A. Bartosiewicz, Komentarz do art. 86 ustawy o VAT – System Informacji Prawnej LEX).

Nie można także – jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny – racjonalnie zakładać, że korzystanie z dotacji (np. na pokrycie wydatków inwestycyjnych w zakresie infrastruktury wodno-kanalizacyjnej) będzie służyło jedynie realizacji czynności nieopodatkowanych. Z tego względu ujęcie tego rodzaju dofinansowania po stronie rocznych całkowitych obrotów z działalności wodno-kanalizacyjnej prowadziłoby do uzyskania wyniku odbiegającego od faktycznych proporcji między działaniami pod-legającymi i niepodlegającymi VAT w zakresie działalności polegającej na dostarczaniu wody i odprowadzaniu ścieków, zakłócając tym samym neutralność podatku VAT.

W rezultacie o ile prewspółczynnik proponowany w rozporządzeniu odpowiada charakterowi określonych obszarów działalności Gminy, to nie uwzględnia specyfiki działalności wodno-kanalizacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela powyższe stanowisko i przywołane dla jego uzasadnienia argumenty.

Jeden z zarzutów, jaki Sąd pierwszej instancji skierował pod adresem prewspółczynnika określonego przez Gminę, dotyczy tego, że nie uwzględnia on sposobu finansowania zadań Gminy. Brak jednak w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienie tej tezy, co pozwala odpowiedzieć w ten sposób, że sposób finansowania zadań Gminy pozwala na podważenia adekwatności sposobu ustalenia proporcji wynikającego z rozporządzenia wykonawczego, co tu zostało uzasadnione przez odwołanie się do wyroku NSA z 26 czerwca 2018 r.

Podobnie rzecz ma się z tym twierdzeniem Sądu, przyjętym za organem, w myśl którego metoda przedstawiona przez Gminę nie uwzględnia faktu, iż woda dostarczona i ścieki odebrane z budynków jednostek Gminy, czego Gmina nie zalicza do działalności gospodarczej a tym samym do czynności opodatkowanych, mogą jednak wiązać się z ich wykorzystaniem gospodarczym, ponieważ, dla przykładu, w budynkach jednostek Gminy może trwać najem komercyjny lokali. Bez względu na to, że nie wynika to ze stanu faktycznego opisanego we wniosku o interpretację, stwierdzić należy, że argument ten prowadzi do konieczności ustalenia szerszego niż zakłada to Gmina zakresu odliczenia (prewspółczynnik proponowany przez skarżącą nie uwzględnia bowiem, że usługi świadczone na rzecz jednostek wewnętrznych gminy mogą być pośrednio związane z dokonywaniem przez Gminę czynności opodatkowanych).

Ostatni z zarzutów naruszenia prawa materialnego zawarty w skardze kasacyjnej dotyczy art. 86 ust. 2b ustawy o VAT w zw. z art. 1 ust. 2 dyrektywy 112/WE/ 2006 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej przez jego niezastosowanie, będące wynikiem uznania, że sposób określenia proporcji najbardziej odpowiadający specyfice działalności Gminy i dokonywanych przez nią nabyć musi uwzględniać ogół tej działalności, a nie wybrany jej rodzaj. Jest to zarzut słuszny, a swe stanowisko w tej kwestii NSA już przedstawił w tym uzasadnieniu, w części stanowiącej odpowiedź na pierwszy zarzut kasacyjny. xxx

Zarzut naruszenia przepisów procesowych dotyczy art. 134 § 1 w zw. z art. 57a P.p.s.a. przez nierozpatrzenie sprawy w granicach wszystkich zarzutów postawionych w skardze do WSA. Zdaniem Gminy Sąd nie odniósł się do jej zarzutu pominięcia przez Organ wywodów o specyfice dokonywanych przez nią nabyć w ramach działalności wodno-kanalizacyjnej. Sąd nie wskazał dlaczego zarzut ten uznał za nieuzasadniony. Tego akurat zarzutu kasacyjnego NSA nie podzielił. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji odnosi się do kwestii specyfiki działalności Gminy, poczynając od strony 31 uzasadnienia. W tym zakresie Sąd użył argumentu o tym, że art. 86 ust. 2a ustawy o VAT nie przewiduje możliwości odrębnego liczenia prewspółczynnika w odniesieniu do różnych zakupów. Odniósł się następnie na stronie 33 do charakteru działalności prowadzonej przez jednostkę budżetową i sposobu jej finansowania. Można w uzasadnieniu wyroku dopatrzyć się odniesienia do tej kwestii, choć nie została ona tak wprost adresowana, ale jest. To, że Gmina jest innego zdania nie daje podstaw do stawiania zarzutu naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 57a P.p.s.a.

Z podanych wyżej powodów, mając na uwadze trafność zarzutów naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 146 § 1 tej ustawy uchylił zaskarżoną interpretację.

Ponownie wydając interpretację Organ powinien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę zgodności z prawem zaskarżonej interpretacji. Podkreślić przy tym można, że to czy współczynnik proporcji "jest bardziej reprezentatywny" stanowi okoliczność faktyczną i jej ustalenie może być uwarunkowane przeprowadzeniem kompleksowego postępowania dowodowego. Tymczasem w postępowaniu w przedmiocie wydania interpretacji indywidualnej organ interpretacyjny jest związany stanem faktycznym lub zdarzeniem przyszłym przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej.

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego za obie instancji wydano na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.