Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 278/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-07-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art 246 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2010 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie osiąga żadnego dochodu. Nie posiada żadnego majątku.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: PIT-36L za lata 2014-2015; podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2016r.; kartę rejestracyjną bezrobotnego; zaświadczenie potwierdzające fakt zarejestrowania skarżącego jako osoby bezrobotnej; zaświadczenie [...] w B. o kontynuacji przez matkę skarżącego najmu lokalu.

W piśmie z dnia 15 lipca skarżący oświadczył, że zawiesił działalność gospodarczą w lutym 2016r.; nie posiada rachunków bankowych; nie korzysta z pomocy społecznej; nie posiada samochodu; mieszkanie opłaca matka skarżącego; nie posiada oszczędności; nie posiada zobowiązań kredytowych; aktualnie wobec skarżącego nie jest prowadzona egzekucja sądowa ani administracyjna; z żoną skarżący nie utrzymuje kontaktu.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony.

W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy.

Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).

W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym.

Ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych skarżącego za lata 2014–2015 wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika.

Podkreślenia również wymaga, że skarżący będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Powyższa uwaga jest o tyle zasadna, że eksponowana przez skarżącego okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności nastąpiła w lutym 2016r. Tymczasem postępowanie kontrolne zostało wszczęte w 2012r. a [...] lutego 2013r. pełnomocnikowi skarżącego doręczono protokół kontroli. Zatem skarżący w ówczesnym okresie mając świadomość prowadzonego wobec niego postępowania winien był zabezpieczyć środki finansowe na prowadzenie sporu sądowego w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia dla skarżącego przez organy podatkowego.

Ponadto zdaniem orzekającego na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącego w latach 2014-2015 nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Otóż przychód z działalności gospodarczej za lata 2014-2015 wyniósł ponad [...] zł.

Ponadto skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej pomimo, że jak podaje jego sytuacja jest tak dramatyczna. Osoby, które nie uzyskują żadnego dochodu, nie posiadają żadnego majątku oraz oszczędności – tak oświadczył skarżący - zwracają się do ośrodków pomocy społecznej. Tym samym uprawniony jest wniosek, że sytuacja finansowa skarżącego była i jest na tyle dobra, że nie musi korzystać z pomocy społecznej.

Ponadto skarżący nie przedłożył dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową żony, poprzestając na lakonicznym stwierdzeniu " nie utrzymuje kontaktu". W tym kontekście wskazać skarżącemu należy, że nawet gdyby posiadał z żoną rozdzielność majątkową to zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2015r. poz. 583) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie przedstawił dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach żony.

Orzekający zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Referendarza sądowego co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Referendarz sądowy nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.

W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie strona skarżąca w trakcie całego postępowania nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009r., sygn. akt I FZ 71/09; z dnia 23 lipca 2009r., sygn. akt II FZ 260/09; z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09).

Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji