Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 215/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant ref. staż. - Magdalena Walkowiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi [...] (poprzednio: [...]) na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi [...] (poprzednie nazwisko: O.) (dalej: skarżąca lub strona) jest decyzja Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Dyrektor Oddziału, organ odwoławczy lub II instancji) z ... grudnia 2015r., nr ... utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. (dalej: Kierownik Biura Powiatowego lub organ I instancji) z ... października 2015r., nr ... o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W dniu ... maja 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w M. wpłynął wniosek o przyznanie stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 W oparciu o materiał zgromadzony w sprawie, Kierownik Biura Powiatowego decyzją, ..., z ... grudnia 2011 r. przyznał wnioskowane płatności rolnośrodowiskowe w łącznej wysokości ...zł, w tym z tytułu:

1. Wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) - za powierzchnię ... ha w wysokości ... zł,

2. Wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) - za powierzchnię ... ha w wysokości ... zł.

Przedmiotowa decyzja została doręczona w dniu ... grudnia 2011 r., a przekazano na rachunek bankowy w dniu ... grudnia 2011 r.

W oparciu o wniosek kontynuacyjny z ... maja 2012 r., Kierownik Biura Powiatowego decyzją nr ... z ... grudnia 2012 r. przyznał skarżącej płatności rolnośrodowiskowe na rok 2012 w łącznej wysokości ... zł, w tym z tytułu:

1. Wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) - za powierzchnię ... ha w wysokości ... zł,

2. Wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) - za powierzchnię ... ha w wysokości ... zł.

Decyzję pozostawiono w aktach z uwagi na uwzględnienie w całości żądanie rolnika. Płatności wypłacono w dniu ... stycznia ... r.

Następnie w oparciu o wniosek kontynuacyjny z ... maja 2013 r. na rok 2013, Kierownik Biura Powiatowego decyzją z ... listopada 2013 r., nr ... przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe w wysokości ... zł, w tym z tytułu:

1. Wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) - za powierzchnię ... ha w wysokości ... zł,

2. Wariant 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) - za powierzchnię ... ha w wysokości ... zł.

Decyzję pozostawiono w aktach z uwagi na uwzględnienie w całości żądanie rolnika. Płatności wypłacono w dniu ... listopada 2013 r.

W dniu ...maja 2014 r. do organu I instancji wpłynął wniosek o przyznanie stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym protokoły z czynności kontrolnych nr ... oraz nr ..., Kierownik Biura Powiatowego decyzją nr ... z ... marca 2015 r. przyznał skarżącej płatności rolnośrodowiskowe na rok 2014 w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie ... zł, w tym z tytułu:

1. Wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) - za powierzchnię ... ha w wysokości ... zł,

2. Wariant 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) - za powierzchnię ... ha w wysokości ... zł.

Jak wynika z treści uzasadnienia przedmiotowej decyzji, w trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie strony w dniach ...-... lipca 2014 r. stwierdzono, że skarżąca dokonała zmniejszenia powierzchni użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, nie spełniła także warunków przyznania płatności w odniesieniu do działek rolnych I, J, K zadeklarowanych w wariancie 2.1 oraz uchybiła wymogom realizacji wariantu 2.9.

W wyniku rozpoznania odwołania od tej decyzji Dyrektor Oddziału decyzją nr ... z ... czerwca 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Strona nie wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Następnie, mając na uwadze stwierdzone w 2014 r. nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego, Kierownik Biura Powiatowego zawiadomieniem nr ... z ... września 2015 r. poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego przyznanych na podstawie decyzji z ... grudnia 2011 r., z ... grudnia 2012 r. , z ... listopada 2013 r. oraz z ... marca 2015 r. Na mocy powyższego zawiadomienia strona została również poinformowana, że w oparciu o art. 10 § 1 k.p.a. przysługuje jej prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji prawo wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Następnie decyzją z ... października 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości ... zł.

W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor Oddziału zaskarżoną decyzją z ... grudnia 2015r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego z ... października 2015r.

Organ odwoławczy wskazał, że okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że w roku 2014 strona nie dopełniła obowiązku realizacji podjętego w dniu ... marca 2011 r. zobowiązania rolnośrodowiskowego na powierzchni ... ha, za którą otrzymała płatność w latach 2011 - 2013. Powyższych ustaleń dokonano w oparciu o wyniki weryfikacji wniosku strony o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za rok 2014 z uwzględnieniem ustaleń z kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie strony w dniach ...-... lipca 2014 r. (raport z czynności kontrolnych nr ... oraz nr ...).

Dyrektor Oddziału wyjaśnił, że w myśl § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013, poz. 361 ze zm., dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013r.), powstał obowiązek zwrotu przez stronę kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości ... zł za lata 2011 - 2013, stanowiącej część otrzymanych środków finansowych za powierzchnię, na której producent rolny nie zrealizował podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Ponadto, w związku ze stwierdzonymi w 2014 r. uchybieniami w realizacji programu rolnośrodowiskowego na działkach rolnych l J, K w wariancie 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) płatność do przedmiotowych działek nie została stronie przyznana. Organ odwoławczy podkreślił, że w trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie strony w dniach ...-... lipca 2014 r. na tych działkach rolnych w wariancie 2.1 inspektorzy terenowi nie stwierdzili deklarowanej przez beneficjenta we wniosku na rok 2014 uprawy. Dyrektor Oddziału wyjaśnił, iż zakres danych, jakie rolnik zobowiązany jest podać we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej został określony w § 23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., zgodnie z którym (§ 23 ust 1 pkt 5) wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej zawiera oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych, sposobie wykorzystywania działek rolnych, w szczególności z podaniem rośliny uprawnej oraz liczbie zwierząt ras lokalnych. Mając na uwadze powyższe, w przypadku, gdy w wyniku kontroli na miejscu zostanie stwierdzona inna uprawa niż deklarowana we wniosku i rolnik nie zgłosił zmiany na podstawie art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L nr 316 z 2 grudnia 2009r., s. 65 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie nr 1122/2009) to powierzchnia taka nie kwalifikuje się do przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Organ wskazał, że jak wynika z protokołu z czynności kontrolnych nr ...: na działce rolnej I (na powierzchni ... ha), J (na powierzchni ... ha), K (na powierzchni ... ha) zamiast deklarowanej uprawy pszenicy ozimej, stwierdzono pszenżyto. W sytuacji zaś, gdy nie zostały spełnione warunki przyznania płatności, płatność podlega zwrotowi w myśl § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. W związku z powyższym organ stwierdził, że wyliczona kwota nienależnie pobranych płatności, wynikająca z dyspozycji § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., wynosi ... zł.

Ponadto Dyrektor Oddziału wskazał, że w sprawie przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowych za rok 2014 znalazł zastosowanie zapis § 38 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., zgodnie z którym jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej:

1) działek rolnych lub

2) zwierząt

3) stref buforowych

- w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

Podkreślono także, że zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58, tj. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007- 2013 (Dz.U. Nr 33, poz. 262, ze zm., dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009r.).

Organ odwoławczy podkreślił, że w trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie inspektorzy terenowi stwierdzili, iż w ramach realizacji wariantu 2.9 rolnik nie utrzymał minimalnej obsady drzew i krzewów na działce rolnej C na powierzchni ... ha. Zgodnie zaś z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. w przypadku pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne w sytuacji stwierdzenia uchybienia polegającego na nieutrzymywaniu minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady) stosuje się 100 % zmniejszenia w części dotyczącej działki rolnej, w stosunku do której stwierdzono uchybienie.

W konsekwencji powyższego, nałożony w decyzji z [...] marca 2015 r. na beneficjenta % sankcji z tytułu ww. uchybień wynosi 100 % płatności rolnośrodowiskowej w części dotyczącej wariantu 2.9 - działka rolna C o powierzchni ... ha.

Zdaniem organu II instancji z uwagi na powyższe, w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie (obowiązujący od roku 2011) art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L nr 25 z dnia 28 stycznia 2011 r., s. 8 ze zm., dalej: rozporządzenie 65/2011). Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu, w sytuacji stwierdzenia braku spełnienia odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L nr 277 z 21 października 2005 r., str. 1, ze zm., dalej: rozporządzenie 1698/2005) oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie maja zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Wysokość zmniejszeń płatności, o których mowa w art. 18 rozporządzenia 65/2011 jest ustalana zgodnie z załącznikiem nr 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że w odniesieniu do nałożonych na beneficjenta sankcji z tytułu stwierdzonych uchybień, powstał obowiązek zwrotu płatności przyznanych beneficjentowi w latach 2012 -2013 w kwocie ... zł (działka rolna C w 2011 roku nie była deklarowana do tej płatności – dopisek Sądu).

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ przytoczył treść przepisów mających w sprawie zastosowanie oraz stwierdził, iż kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011 - 2013 przekraczają kwoty stanowiące równowartości 100 euro, przeliczone na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L nr 171 z 23 czerwca 2006, str. 1, ze zm., dalej: rozporządzenie 883/2006). Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Odnosząc się do twierdzeń strony, że mała ilość sadzonek była wynikiem ogromnej suszy w roku 2014, która spowodowała uschnięcie części sadzonek i obecnie dokonała ona działania naprawczego i dosadziła brakujące ilości sadzonek organ przywołał art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. WE L nr 368 z 23 grudnia 2006, str. 15 ze zm., dalej: rozporządzenie nr 1974/2006) oraz § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. i wskazał, że przypadki wystąpienia siły wyższej wymagają zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny, aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w sprawie okoliczności.

Wyjaśnił, że akta sprawy bezsprzecznie wskazują, że skarżąca nie poinformował w ww. terminie o okolicznościach skutkujących zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, jak i uchybieniem wymogom realizacji programu na pozostałym obszarze gruntów zadeklarowanych do uzyskania płatności. Podkreślił, że skarżąca, o powyższych okolicznościach skutkujących stwierdzonymi w trakcie czynności kontrolnych w dniach ...-... lipca 2014 r. uchybieniami w realizacji zadeklarowanego wariantu pakietu 2 - rolnictwo ekologiczne, poinformował Biuro Powiatowe ARiMR w M. dopiero ... lutego 2013 r. pismem z ... lutego 2013 r., nie dostarczając żadnych dowodów na ich potwierdzenie.

W świetle powyższych rozważań, zdaniem organu II instancji, w niniejszej sprawienie nie wystąpiły okoliczności zwalniające skarżącą z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzją Kierownika Biura Powiatowego z ... października 2014 r., z powodu wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności.

W dalszej części odnosząc się do zarzutów przedstawionych przez stronę w odwołaniu od decyzji, organ II instancji uznał je za niezasadne.

Pismem z ... stycznia 2016r. skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję Dyrektora Oddziału z ... grudnia 2015r. wnosząc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj.

• art. 107 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez sporządzenie decyzji w sposób sprzeczny z treścią tego przepisu polegające na przywołaniu samych tylko przepisów prawa oraz orzecznictwa bez przedstawienia uzasadnienia faktycznego, niewskazania dowodów, na których oparta została zaskarżona decyzja oraz nieprzedstawienie ich oceny, a także nierozpoznanie wszystkich okoliczności sprawy i nie ustosunkowanie się do twierdzeń skarżącej,

• art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji przyjęcia za prawidłową argumentacji i oceny organu kontrolującego co doprowadziło do powielenia błędów sfery faktycznej sprawy,

przepisów prawa materialnego tj.

• art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 1512) - poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że istniała podstawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego,

• § 38 i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że istniała podstawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

W uzasadnieniu skargi stroną rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2016 r., 1066 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a."), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze.

Zgodnie z art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w drodze decyzji administracyjnej ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1. pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2 krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. Organ ten posiada także uprawnienia organu podatkowego.

W sprawie poza sporem było, że skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 r. zobowiązała się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęci jego realizacji. Okres ten dla beneficjentki rozpoczął się ... marca 2011 r. i trwa do ... marca 2016 r. Organ ustalił, że w roku 2014 r. skarżąca nie przestrzegała wymogów wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego w pakiecie 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), gdyż zmniejszyła powierzchnię gruntów rolnych, na których zobowiązana była prowadzić działalność rolniczą zgodnie z wymogami programu (o ... ha). Ponadto ustalono, że na działkach rolnych I, J, K nie stwierdzono deklarowanej przez skarżącą we wniosku na rok 2014 uprawy pszenicy ozimej (stwierdzono inną uprawę pszenżyta). Z kolei w zakresie wariantu 2.9 organ ustalił, że na części działek rolnych strona nie przestrzega wymogów określonych dla tego wariantu wskazanych w załączniku nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. (nie utrzymała na działce rolnej C minimalnej obsady drzew i krzewów). Powyższe potwierdzają wyniki kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie rolnika w dniach ...- ... lipca 2014r. Konsekwencją powyższego było wydanie przez Dyrektora Oddziału ostatecznej decyzji z ... czerwca 2015r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego z [...] marca 2015r. przyznającą skarżącej płatności rolnośrodowiskowej za 2014r. w pomniejszonej wysokości.

Obecnie przedmiotem skargi była decyzja Dyrektora Oddziału utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. A więc spór w sprawie dotyczy uznania przez organ za nienależne części płatności za lata 2011 r. - 2013r.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że warunkiem koniecznym wydania w omawianym trybie decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków nie jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11 wszystkie powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Powyższe oznacza, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącą w latach 2011-2013 nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznającej pomoc i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca płatności za rok 2014 w pomniejszonej wysokości.

Co więcej należy wskazać, że w postępowaniu dotyczącym kwoty nienależnie pobranych płatności organy nie rozpatrują ponownie kwestii, które były badane przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie pomocy za poszczególne lata realizowanego wieloletniego programu rolnośrodowiskowego. Kluczowe znaczenie w tej sprawie ma, że rolnik już po przyznaniu mu pomocy na taki program nie wykonywał w całości lub w części tego programu. Wobec strony ocena realizacji zobowiązania za rok 2014 zakończona została decyzją Dyrektora Oddziału przyznającą stronie płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości (strona od tej decyzji nie złożyła skargi do WSA w Warszawie). Poprzedzające tę decyzję ustalenia nie są już konfrontowane z ustaleniami podjętymi w niniejszym postępowaniu.

Sąd stwierdził, że prawidłowe jest stanowisko organów orzekających wskazujące, że uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów dla przyznania płatności rolnośrodowiskowej w roku 2014 powoduje, że zastosowanie będzie miał zwrot części płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone również w latach poprzednich (tj. 2011, 2012 i 2013r.) do tych działek rolnych, na których stwierdzono nieprawidłowości z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Trafnie bowiem organy przyjęły, że zobowiązanie skarżącej było zobowiązaniem wieloletnim (5-letnim) i zastosowanie znajduje w związku z tym art. 18 ust. 1 rozporządzenia 65/2011. Zgodnie z powołanym przepisem pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) rozporządzenia nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Kwestię odzyskania nienależnych płatności reguluje art. 5 rozporządzenia 1698/2005. Wskazuje on na zasadę dotyczącą zwrotu przez beneficjenta (rolnika) nienależnie pobranej płatności wraz z odsetkami. Przy czym kwestia związana z wysokością odsetek powinna być zgodna z prawem krajowym, zaś termin naliczania odsetek nie może przekraczać terminu z art. 5 ust. 2 ww. rozporządzenia. W ust. 3 tego artykułu wskazano na przypadki braku obowiązku zwrotu płatności. Stwierdzić zatem należy, że przepis ten ustanawia ogólną zasadę zwrotu płatności nienależnie pobranych.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA z 21 października 2016 r., II GSK 2115/16 i z 25 listopada 2016r., II GSK 1101/15) wskazuje się, że przepis art. 18 ust. 1 rozporządzenia 65/2011 jest przepisem szczególnym odnoszącym się jedynie do zobowiązań wieloletnich, z którego wynika wyraźnie, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, a takim jest zobowiązanie rolnośrodowiskowe, zwrot płatności dotyczy całego wsparcia udzielonego z tego tytułu, czyli odzyskiwaniu podlegają także kwoty wypłacone dotychczas rolnikowi.

Wskazane wyżej przepisy rozporządzenia 1698/2005 mają charakter kompetencyjny i ramowy, wymagający uszczegółowienia w krajowym porządku prawnym, czego w Polsce wyrazem są przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm., dalej: ustaw o wspieraniu rozwoju), która w art. 1 pkt. 2 wyraźnie stanowi, że określa warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy oraz pomocy technicznej w zakresie nieokreślonym w przepisach rozporządzenia 1698/2005 lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej. Na gruncie tej ustawy obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z jej art. 28 ust. 1, według którego pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt. 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju, właściwość i tryb ustalania kwot pomocy pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej.

Ocena trafności rozstrzygnięcia wymaga również odniesienia do powołanych przepisów, w szczególności rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., znajdującego zastosowanie w sprawie, gdyż postępowanie w sprawie zwrotu należności zostało wszczęte po wejściu w życie tego rozporządzenia (por. § 46, § 58, § 59 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.).

Zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z nieprzestrzeganiem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem (§ 39 ust. 2 pkt 2).

W przedmiotowej sprawie ustalono ostateczną decyzją Dyrektora Oddziału z ... czerwca 2015r., że strona zmniejszyła powierzchnię gruntów rolnych, na których zobowiązana była prowadzić działalność rolniczą zgodnie z wymogami programu. Mianowicie skarżąca zobowiązała się do realizacji programu rolnośrodowiskowego w pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne (wariant 2.2), na działkach rolnych D i H o łącznej powierzchni ... ha, za którą to powierzchnię m.in. otrzymała płatność na podstawie wniosku złożonego na rok 2011 i następnych. Tymczasem w kolejnym roku realizacji przedmiotowego zobowiązania (2014 r.) ustalono, iż strona zmniejszyła tę powierzchnię gruntów rolnych o ... ha (stanowi to ...% powierzchni realizowanego wariantu). Dlatego też słusznie organ odwoławczy stosując ww. § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. zobowiązał stronę do zwrotu ustalonej kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości ... zł za lata 2011-2013, stanowiącej część otrzymanych środków finansowych za powierzchnię, na której producent rolny nie zrealizował podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Powyższe wskazuje, że sytuacja w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata, tak jak w sprawie), a rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, poprzez zmniejszenie obszaru, na którym winien realizować to zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Postępowanie w zakresie przyznania płatności było bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych. Natomiast postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Nr ... z ... października 2015 r. jest już tylko następstwem stwierdzonych nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych.

W sprawie na podstawie decyzji ostatecznej z ... czerwca 2015r. niewątpliwie ustalono również, że skarżąca na działkach rolnych I, J, K nie uprawiała deklarowanej we wniosku uprawy (kod błędu [...]). Stwierdzono bowiem zamiast uprawy pszenicy ozimej, uprawę pszenżyta. Ustalono, że takie nieprawidłowości dotyczą łącznie ... ha powierzchni. Zgodzić się należy z organem, że stwierdzenie innej uprawy niż deklarowana we wniosku i brak zgłoszenia przez producenta zmiany na podstawie art. 73 rozporządzenia 1222/2009 powoduje, że taką powierzchnię należało wykluczyć z płatności. W sytuacji zaś, gdy nie zostały spełnione warunki przyznania płatności, płatność podlega zwrotowi w myśl § 39 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. Wyliczona kwota nienależnie pobranych płatności wynosi ... zł. Zarzuty strony w tej kwestii słusznie zostały uznane przez organ za wyjaśnione i niemieszczące się w zakresie rozpoznania przez Dyrektora Oddziału w postępowaniu w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Argumenty strony w zakresie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej nie dotyczą postępowania, którego przedmiotem jest ustalenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. W postępowaniu tym nie mogą więc być badane zarzuty odnoszące się do decyzji merytorycznej przyznającej płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości i przyjętych w niej ustaleń faktycznych oraz podstaw prawnych przyznania płatności za dany rok. Tym samym Sąd podziela stanowisko i argumentację organu w zakresie obowiązku zwrotu powyższych należności, gdyż stwierdzenie decyzją ostateczną nieprawidłowości w czwartym roku realizacji programu, w odniesieniu do działki rolnej I, J, K oznaczało, że w tym zakresie skarżąca nie realizowała programu rolnośrodowiskowego, a zatem nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonej w rozporządzeniu (§ 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.).

Kolejną i ostatnią nieprawidłowością ustaloną w oparciu o przeprowadzoną kontrolę na miejscu i potwierdzoną ostateczną decyzję organu II instancji z ... czerwca 2015r. było stwierdzenie, że rolnik nie zachował wymaganej minimalnej obsady malin na działce rolnej C, która była deklarowana do pomocy w latach 2012 - 2014.

Konieczność zastosowania w takim wypadku sankcji w postaci obowiązku zwrotu pobranych płatności regulują również przepisy ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., gdyż w takim wypadku należy przyjąć, że rolnik nie realizuje wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce, na której stwierdzono powyższą nieprawidłowość.

Zgodnie z § 38 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej: 1) działek rolnych lub 2) zwierząt, 3) miedz śródpolnych – w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

W myśl zaś § 38 ust. 2 ww. rozporządzenia wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.

Podkreślenia wymaga, że sankcja, o której mowa w § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., znajduje zastosowanie jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących danego wariantu i dotyczy umniejszenia płatności. Zastosowanie tej sankcji nie wyklucza sankcji określonej w § 39 rozporządzenia.

Natomiast zastosowanie sankcji określonej w cyt. wyżej § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. możliwe jest jedynie w sytuacji wcześniejszego stwierdzenia uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietu, co następuje w postępowaniu, o której mowa w § 38. Można zatem stwierdzić, że zastosowanie sankcji z tytułu deliktu określonego w § 38 rozporządzenia z 2013 r. implikuje postępowanie w przedmiocie zwrotu przyznanych wcześniej płatności rolnośrodowiskowej i w konsekwencji rodzi obowiązek wymierzenia sankcji z § 39 ("płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi"). Gdy tylko organ zastosuje sankcję z § 38 rozporządzenia, zobowiązany jest nie tylko wszcząć postępowanie o zwrot przyznanych rolnikowi płatność rolnośrodowiskowych, ale w sytuacji kiedy stwierdzone uchybienie stanowi przesłankę zarówno do zwrotu jak i do zmniejszenia płatności, zobowiązany jest również wymierzyć kolejną sankcję wynikająca z § 39 rozporządzenia, o ile nie zachodzą szczególne przypadki, o których mowa w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. wyłączające obowiązek zwrotu (por. wyrok NSA z 21 października 2016r., II GSK 2115/16).

Z treści przedstawionych powyżej przepisów wynika bezspornie, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje - co do zasady - podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58, tj. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, na fakt, że organ odwoławczy ostateczną decyzją z ... czerwca 2015r. ustalił, że skarżąca na działce rolnej C o powierzchni ... ha nie przestrzega wymogów określonych dla deklarowanego wariantu 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności), wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. Zgodnie ze wskazanym przepisem minimalna obsada drzew i krzewów (...), która w przypadku sadzonek malin wynosi 4.600 sztuk na 1 ha powierzchni (załącznik nr 3 do tego rozporządzenia). W sprawie decyzją ostateczną ustalono, że liczba sadzonek spełniających wymóg jakościowego materiału szkółkarskiego (wysokość 40-60, obw. 5-7) na tej działce wynosi ... szt. Natomiast minimalna obsada dla uprawy maliny obliczona z uwzględnieniem 5% tolerancji dla pow. 1,36 ha wynosi ... szt.

Zgodnie z tym co zostało już wskazane wyżej, w wypadku potwierdzenia decyzją ostateczną ww. nieprawidłowości, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, na co wprost wskazuje cyt. wyżej art. 18 rozporządzenia nr 65/2011 i § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. (inne warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej). Trzeba bowiem wskazać, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Wywiązanie się z obowiązku stosowania określonych praktyk agrotechnicznych w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. W sprawie, w związku ze stwierdzonymi w 2014 r. uchybieniami w realizacji programu rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa do działki rolnej C została odmówiona (sankcja 100%). Zatem słusznie organ zażądał od strony zwrotu przyznanych mu płatności za lata 2012 – 2013 (w 2011r. działka ta nie była zgłaszana do tego wariantu) w łącznej wysokości ... zł.

Mając powyższe na względzie Sąd nie stwierdził aby w sprawie organy ARiMR naruszyły § 38 i 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.

Dokonując dalszej analizy sprawy należy wskazać, że przepisy przewidują również możliwość braku żądania zwrotu uzyskanej już kwoty płatności rolnośrodowiskowych. Tę sytuację reguluje art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz uzupełnia ją § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Ust. 2 art. 47 ww. rozporządzenia stanowi, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

§ 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. wskazuje, że inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Przenosząc te przepisy na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że w wypadku wystąpienia siły wyższej lub innych wyjątkowych okoliczności, obowiązkiem rolnika lub osoby przez niego upoważnionej - aby uwolnić się z obowiązku zwrotu dotychczas otrzymanych płatności - było ich zgłoszenie organowi, na piśmie (wraz z odpowiednimi dowodami) w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba były w stanie tego dokonać (art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006).

Słusznie Dyrektor Oddziału wskazał, że skarżąca nie poinformowała w ww. terminie: o okolicznościach skutkujących zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, konieczności zamiany uprawy roślin na danej działce, jak i o uchybieniu wymogom realizacji programu na pozostałym obszarze gruntów zadeklarowanych do uzyskania płatności. To dopiero czynności kontrolne w gospodarstwie strony w dniach ...- ... lipca 2014 r. ujawniły ww. uchybienia. Co więcej sam skarżący dopiero po ujawnieniu tych okoliczności przez kontrolujących poinformował organ o suszy (patrz: pismo strony z ... lutego 2015r. - wpływ do organu ... lutego 2015r.). Jednakże zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej samo wystąpienie przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności nie zwalania beneficjenta z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za powierzchnie na której uchybił realizacji programu rolnośrodowiskowego. Koniecznym bowiem elementem uwolnienia się strony z obowiązku zwrotu jest poinformowanie na piśmie właściwego organu o tych okolicznościach i dokonanie tej czynności w materialnoprawnym terminie 10 dni roboczych. Z tych obowiązków strona w żaden sposób się nie wywiązała, gdyż zostały one stwierdzone przez sam organ w toku kontroli (...-... lipca 2014 r.), a sama skarżąca poinformowała organ dopiero w dniu ... lutego 2014r. Zatem zdecydowanie po upływie 10 dniowego terminu, skoro już w dniu ...-... lipca 2014r. stwierdzono nieprawidłowości. Tym samym w sprawie nie wystąpiły okoliczności zwalniające stronę z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011 – 2013. Co więcej i już tylko na marginesie strona nie przedstawiła żadnych dowodów, że w sprawie wystąpiła siła wyższa w postaci suszy.

Słusznie także organ wyjaśnił, w kontekście okoliczności sprawy, że płatność rolnośrodowiskowa przekazana w dniach ... grudnia 2011 r., ... stycznia 2013 r. oraz ... stycznia 2013r. na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów, nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności skarżąca otrzymała mocą decyzji Kierownika Biura Powiatowego, które zostały wydane na podstawie złożonych przez stronę wniosków o przyznanie płatności. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżąca nie dotrzymała zobowiązania przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym. Fakt ten miał miejsce po wydaniu przez Kierownika Biura Powiatowego decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej za lata 2011 - 2013 i po dokonaniu przelewu. W konsekwencji, nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011- 2013, określone w art. 5 ust. 3 rozporządzeniu nr 65/2011 (błąd organu), o czym szeroko wspomniał organ.

W związku z powyższym organ w sposób prawidłowy zastosował art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy wskazać, że koncentrują się one wokół naruszenia przez organ przepisów proceduralnych, tj. art. 107 § 1 i 2, art. 77 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu, w postępowaniu nie zostały naruszone żadne gwarancje strony w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania i nie doszło też do uchybień w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny dowodów.

Odnosząc się generalnie do zarzutów stawianych organom wskazać należy, że w postępowaniu dotyczącym płatności rolnośrodowiskowych obowiązują zasady odmienne od zasad ogólnych znajdujących zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wedle ust. 2 tego artykułu w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Porównanie przytoczonej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy przyznawanej choćby w postaci płatności do programu rolnośrodowiskowego obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy. Z tych względów ich sytuacja prawa nie może być oceniania przez ten sam pryzmat, co adresata aktu lub czynności administracyjnej realizowanego w zakresie imperium państwa. Powyższe zatem powoduje, że sprawa strony została rozpoznana zgodnie z wszystkimi wymogami stawianymi przez obowiązujące przepisy. To, że decyzja jest dla strony niekorzystna nie oznacza jednocześnie, że organ naruszył reguły postępowania.

W świetle przytoczonych przepisów i dodatkowych zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje – co do zasady – podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej w sprawie nie ulega żadnej wątpliwości, że skarżąca nie poinformowała we wskazanym terminie o okolicznościach skutkujących uchybieniem realizacji programu rolnośrodowiskowego. Obowiązku tego nie wykonała ona ani w odpowiedniej formie, ani w odpowiednim czasie. Zatem w okolicznościach faktycznych tej sprawy nie można było uznać, że zgłoszenie faktu wystąpienia siły wyższej na zadeklarowanych gruntach nastąpiło w terminie i trybie określonym we wskazanych przepisach prawa unijnego. Podjęte bowiem przez organy obu instancji czynności doprowadziły do poczynienia niezbędnych w niniejszej sprawie ustaleń, pozwalających na wydanie rozstrzygnięcia. Zakres tych ustaleń jest zaś adekwatny do okoliczności przedmiotowej sprawy, w której nie stwierdzono podstaw pozwalających na podważenie ich prawidłowości.

Wbrew także twierdzeniom strony, organ odwoławczy w całości odniósł się do wszystkich podnoszonych zarzutów oraz w sposób szczegółowy wskazał na przyczyny wydania decyzji o określonej treści oraz powody dla których brak było zasadności odstąpienia od żądania ich zwrotu. Co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji np. w zakresie sposobu wyliczenia kwot do zwrotu i podstaw prawych uzasadniających ich dochodzenia na stronach 4 – 7 decyzji. Tym samym brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia do twierdzenia, że w sprawie został naruszony art. 77 § 1 i 107 § 1 i 2 k.p.a. Sąd mając na uwadze zarzuty skargi oraz działając z urzędu na mocy art. 134 p.p.s.a. nie znalazł żadnych podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż organy obydwu instancji w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny i zastosowały przepisy materialne oraz procesowe.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.