Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 263/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 45 pkt 8
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2015r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 29 ust 1, 2, 7 i 8 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014r., poz. 1438), art. 20 ust 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173), § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., 361 ze zm.), art. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L. 2011r. Nr 25 str. 8 ze zm.), art. 43, art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r. str. 48), art. 5 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z dnia 12 października 2012 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) Nr 1122/2009 oraz (UE) Nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) Nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) Nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) Nr 1234/2007 (Dz. Urz. UE L Nr 280 z 13.10.2012, str. 2), ustalił wobec G. z siedzibą w G., kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 27.112,90 zł, uzyskanych na mocy decyzji: Nr [...] z [...] marca 2013 r. oraz Nr [...] z [...] marca 2014 r.

Jak wynika z uzasadnienia, w drodze decyzji z [...] marca 2013 r. Nr [...] przyznano G. płatność rolnośrodowiskową na rok 2012 w łącznej wysokości 166.772,74 zł. Decyzją z [...] marca 2014 r. Nr [...], przyznano natomiast płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w łącznej wysokości 164.910,86 zł. Decyzją z kolei z 16 października 2014r. przyznano spółce płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości, w łącznej kwocie 156.844,92 zł.

Organ wskazał, że spółka, przystępując w roku 2012 do programu rolnośrodowiskowego, zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, terminem rozpoczęcia którego był 15 marca 2012. W myśl rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że przepisy rozporządzenia dopuszczają dokonanie takiej zmiany. Spółka, występując o płatność rolnośrodowiskową za rok 2014 r. dokonała zmniejszenia powierzchni działek rolnych. Zmniejszenie to było konsekwencją braku deklaracji działek ewidencyjnych położonych w powiecie wrzesińskim: gminy M. obręb L., K. obręb S. oraz B., W. obręb G. i S., M. obręb K.

W latach 2012 - 2013 łączna kwota nienależnie wypłaconych płatności dla G. wynosiła 27.112,90 zł. i złożyły się na nią środki nienależnie pobrane w ramach pakietu 1 "Rolnictwo zrównoważone" w 2012r. -13.558,82 zł oraz w ramach pakietu 1 "Rolnictwo zrównoważone" w 2013r. -13.554,08 zł.

W odpowiedzi na informację o możliwości dokonania przez spółkę dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności, G. stwierdziła, że nie ma podstaw do zwrotu środków finansowych, gdyż wyłączone z produkcji działki ewidencyjne zostały przekazane Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR), w związku z rozwiązaniem przez ANR umowy dzierżawy.

Decyzją z [...] stycznia 2015r. nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Powyższe rozstrzygnięcie uchylone zostało, po rozpoznaniu odwołania producenta rolnego, przez organ drugiej instancji.

Organ pierwszego stopnia, ponownie rozpatrując sprawę, ustalił ponownie, że w latach 2012 - 2013 łączna kwota nienależnie wypłaconych płatności dla G. wyniosła 27.112,90 zł i złożyły się na nią środki nienależnie pobrane w ramach pakietu 1 "Rolnictwo zrównoważone" w 2012r. -13.558,82 zł oraz w ramach pakietu 1 "Rolnictwo zrównoważone" w 2013r. -13.554,08 zł.

Organ po przeanalizowaniu zapisów umów dzierżawy zawartych przez G. z Agencją Nieruchomości Rolnych i aneksów do tych umów, stwierdził, że z uwagi na fakt, iż spółka, składając [...] maja 2012 r. wniosek o przyznanie płatności wraz z deklaracją przystąpienia do realizacji programu rolnośrodowiskowego nie mogła przewidzieć, iż zaistnieje okoliczność wypełnienia zobowiązań w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych zawartych w art. 4 ust 1 o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw - pismo ANR przekazano do spółki dzień po złożeniu wniosku zawierającego deklarację rozpoczęcia realizacji programu rolnośrodowiskowego, w związku z czym można uznać, że sytuacja ta nosi znamiona siły wyższej, określonej w pkt 8 § 45 rozporządzenia regulującego tryb i warunki przyznania pomocy. Zdaniem organu, spółka nie dochowała jednak terminu, w którym była zobowiązana do poinformowania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o podpisaniu porozumienia z ANR, w związku z czym zdarzenie to uznane zostało za niespowodowane siłą wyższą.

W związku z powyższym, organ wydał [...] lipca 2015r. decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Decyzja ta uchylona została następnie przez organ wyższego stopnia z uwagi na brak zawarcia w treści uzasadnienia wyliczenia, na podstawie którego organ pierwszej instancji doszedł do ustalenia powierzchni o jaką spółka zmniejszyła zobowiązanie w roku 2014 - w odniesieniu do dwóch pierwszych lat realizacji programu (2012 i 2013).

Ponownie rozpoznając sprawę, ARiMR stwierdziła, że z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach ewidencyjnych [...] położonych w powiecie wrzesińskim: gminy M. obręb L., K. obręb S. oraz B., W. obręb G. i S., M. obręb K., do których w latach 2012 - 2013 G. uzyskał płatność rolnośrodowiskową powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w łącznej wysokości 27.112.90 zł.

Organ uznał, że w analizowanej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w § 29 oraz § 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 szczegółowo precyzującego tryb i warunki przekazania i przejmowania zobowiązań rolnośrodowiskowych.

We wniesionym odwołaniu, G. podniósł, że spółka, składając [...] maja 2012 r. wniosek o przyznanie płatności nie mogła przewidzieć, iż w celu wypełnienia zobowiązań w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych będzie zobowiązana do zwrotu części dzierżawionej nieruchomości.

Odwołujący się uznał, że przekroczenie terminu powiadomienia właściwego organu o zaistniałym zdarzeniu w terminie 10 dni roboczych nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem odnosi się do zdarzeń opisanych w art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 a więc śmierci beneficjenta, długotrwałej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenia dużej części gospodarstwa, katastrofy naturalnej, wypadku, choroby epizootycznej.

Zdaniem odwołującego się, Kierownik Biura Powiatowego w sposób nieuprawniony odmówił nowym użytkownikom działek rolnych wcześniej dzierżawionych przez odwołującą się spółkę prawa do przejęcia zobowiązań rolnośrodowiskowych.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2,7 i 8 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.) § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podniósł, że odwołująca się spółka, składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne przyznanie pomocy i o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, w szczególności gdy zmiana ta dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych, przestrzegania podstawowych wymagań dotyczących programu rolnośrodowiskowego oraz realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie, zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach wariantu 1.1 zostało podjęte do powierzchni 1 545,64 ha. Do tej powierzchni została przyznana i wypłacona pierwsza płatność rolnośrodowiskowa, a w konsekwencji podjęte zostało pięcioletnie zobowiązanie. W roku 2013 spółka otrzymała płatność rolnośrodowiskową do powierzchni 1544,91 ha. Występując w roku 2014 o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, spółka dokonała zmniejszenia powierzchni objętej zobowiązaniem. Zmniejszenie to wynikało z braku w deklaracji części działek ewidencyjnych, objętych zobowiązaniem PRŚ. Po wyliczeniu powierzchni gruntów, które zostały wycofane z wniosku w roku 2014 stwierdzono, że w stosunku do roku 2012 powierzchnia na której jest kontynuowane zobowiązanie PRŚ uległa zmniejszeniu o 204,67 ha, natomiast w stosunku do roku 2013 - o 204,50 ha. W związku z powyższym, organ uznał, że producent w roku 2014 nie dotrzymał zobowiązania rolnośrodowiskowego, a tym samym zachodzi obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2013 z tego tytułu w łącznej wysokości 27 112,90 zł, wynikającej z powierzchni niedotrzymania zobowiązania za lata 2012 (13 558,82 zł) i 2013 (13 554,08 zł).

Organ wskazał, że jeżeli rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, ma on obowiązek zwrócić przyznaną mu z tego tytułu płatność rolnośrodowiskową. Nie zgodził się ponadto, z zawartą w odwołaniu argumentacją, zdaniem bowiem organu, kwota płatności w łącznej wysokości 27 112,90 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. W rozpatrywanej sprawie nie mają również zastosowania przepisy dotyczące przedawnienia, jak również przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności

W skardze do Sądu G. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie § 45 pkt 8 i 29 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej (Dz. U. z 2013 r. 361 ze zm.) oraz art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, błędną wykładnię § 29 i § 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) oraz naruszenie art. 6 kpa.

Zdaniem skarżącej spółki, nie może być ona zobowiązana do zwrotu wskazanej w decyzji kwoty z uwagi na okoliczność, iż w chwili przystępowania do programu rolnośrodowiskowego nie mogły być jej znane przyszłe uwarunkowania prawne. Dodatkowo, zdaniem skarżącej programy rolnośrodowiskowe winny być kontynuowane przez nowych dzierżawców - rolników indywidualnych, którzy objęli w posiadanie działki poprzednio użytkowane przez skarżącą.

Jak wskazała skarżąca spółka, art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, dotyczący obowiązku powiadomienia organu o właściwym zdarzeniu, odnosi się do zdarzeń opisanych w ust. 1 tego art. a więc śmierci beneficjenta, długotrwałej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenia dużej części gospodarstwa, katastrofy naturalnej, wypadku, choroby epizootycznej. Katalog ten nie obejmuje stanu faktycznego opisanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a dotyczącego następstw zmiany stanu prawnego.

Skarżąca zwróciła ponadto uwagę, że Kierownik Biura Powiatowego we Wrześni w sposób nieuprawniony odmówił nowym użytkownikom działek rolnych wcześniej dzierżawionych przez G. prawa do przejęcia zobowiązań rolnośrodowiskowych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwana dalej w skrócie "p.p.s.a.", odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

W przedmiotowej sprawie spór dotyczy wyjaśnienia, czy organy orzekające w sprawie miały podstawę do zastosowania art. 45 pkt 8 i art. 29 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) Dz.U.UE.L.2006.368.15.

Wyjaśnienia wymaga również, czy organy zastosowały prawidłową wykładnię art. 29 i art. 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej.

Ocena zarzutów naruszenia prawa materialnego będzie stanowiła w dalszej kolejności potrzebę kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie naruszenia przepisu prawa procesowego, art. 6 kpa.

Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest, że pismem z dnia [...] grudnia 2014r. (k- 210 akt administracyjnych, kolor zielony) skarżąca wyjaśniła, że w dniu [...] maja 2012r. nastąpiło wyłączenie z przedmiotu dzierżawy gruntów rolnych dzierżawionych przez G. od ARIMR objętych Programem Rolnośrodowiskowym, celem przekazania tych gruntów w użytkowanie rolnikom indywidualnym, prowadzącym gospodarstwo rodzinne. Akta sprawy potwierdzają również, że skarżąca poinformowała ARIMR o konieczności kontynuowania przez nowych nabywców działek programu rolnośrodowiskowego, czego dowodem jest pismo z dnia [...] czerwca 2013r. (k- 212 akt administracyjnych, kolor zielony).

Bezspornym również jest, że w piśmie z dnia [...] maja 2012r. ARiMR Oddział Terenowy (k- 252 akt administracyjnych, kolor zielony), powołując się na art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r., Nr 233, poz. 1382), zawiadomił skarżącą o wyłączeniu z umowy dzierżawy nieruchomości nr [...], działek będących przedmiotem dzierżawy.

W oparciu o ww. okoliczności, już na podstawie pisma z dnia [...] maja 2012r. ARiMR Oddział Terenowy, strona skarżąca mogła przewidzieć konieczność stałej współpracy z organem w zakresie obszaru objętego Programem rolnośrodowiskowym. Pismo powyższe było zapowiedzią przewidywanych zmian w zakresie umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 2002r. nr [...], która została zawarta na 30 lat i która w § 3 ust. 3 dopuszczała możliwość wyłączenia z przedmiotu umowy gruntów.

W ocenie Sądu, zasadnie organ uznał, że skarżąca nie wywiązała się z zobowiązania rolnośrodowiskowego. Przystępując z dniem [...] maja 2012r. do programu rolnośrodowiskowego skarżąca ponosiła ryzyko związane z jego niewypełnieniem, w sytuacji ewentualnego wypowiedzenia umowy dzierżawy gruntów objętych zobowiązaniem, ponieważ strony umowy dzierżawy przewidziały możliwość wyłączenia gruntów objętych umową. Do programu rolnośrodowiskowego skarżąca przystąpiła poprzez złożenie w dniu [...] maja 2012r. wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Płatność na rok 2012 została przyznana dopiero decyzją z dnia [...] marca 2013r. Powyższe potwierdza, że w dniu [...] maja 2012r. , a więc w dacie złożenia wniosku o płatność, skarżąca wiedziała, że w tym samym dniu nastąpiło wyłączenie z przedmiotu dzierżawy gruntów rolnych dzierżawionych przez G. od ARIMR, objętych Programem Rolnośrodowiskowym celem przekazania tych gruntów w użytkowanie rolnikom indywidualnym prowadzącym gospodarstwo rodzinne.

Wyłączenie z przedmiotu umowy dzierżawy gruntów objętych programem rolnośrodowiskowym na tle powyżej przedstawionego stanu faktycznego nie potwierdza ocenie Sądu, że w sprawie zaszły wyjątkowe okoliczności.

Sąd nie podzielił zarzutów skargi w przedmiocie wystąpienia w sprawie wyjątkowych okoliczności, o których stanowi § 45 pkt 8 w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013. Przepis ten stanowi, że inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

W § 45 prawodawca rozszerzył katalog pojęć siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności uregulowany w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 .

Zgodnie z treścią art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE.L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.):

"1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności".

Z powyższych względów nie można podzielić poglądu skarżącej, że w sprawie wystąpiły przesłanki wynikające z § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., względnie " siły wyższej" "wyjątkowych okoliczności".

Zapisy umowy dzierżawy dawały bowiem wydzierżawiającym prawo do rozwiązania umowy dzierżawy. Zmiana umowy dzierżawy w zakresie gruntów objętych programem rolnośrodowiskowym ze skutkami w przedmiotowej sprawie wywołała obowiązki po stronie skarżącej zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi (a takie istniały już w dacie wydania decyzji z 11 marca 2013r. przyznającej płatność na 2012r.) dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

W doktrynie prawniczej brak pełnej definicji pojęcia "siła wyższa". Niemniej jednak w odczuciu powszechnym przyjmuje się, że "siła wyższa" to ogólne określenie przyczyny sprawczej zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym, nie do uniknięcia, takiego, nad którym człowiek nie panuje (vis maior, quae humana infirmitas resistere non potest). "Siła wyższa" to zjawisko, które powoduje zwolnienie kogoś z odpowiedzialności. Jako przykład można podać powódź, huragan, trzęsienie ziemi, sztorm, śnieżyca itp. Termin "siła wyższa" nie obejmuje jednak bezspornie sytuacji, które można było przewidzieć wiedząc o naturze zobowiązania, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. Zatem, co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję, czy inny akt prawny.

W ocenie Sądu, art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. określa obowiązki po stronie producenta rolne na wypadek wystąpienia sytuacji o której stanowi przepis § 45 pkt 8 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013r. Przepis art. 47 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. zakłada ogólne ramy pojęć uznawanych za kategorię siły wyższej lub wyjątkową okoliczność. Natomiast § 45 wprowadza rozszerzenie tych kategorii na zasadzie przepisu szczególnego. Natomiast art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 dotyczy obowiązków po stronie producenta rolnego w przypadku wystąpienia sytuacji zaliczonych do kategorii siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności niezależnie, czy zdarzenie wynika z przepisu krajowego, czy wspólnotowego.

Wobec powyższego, organ prawidłowo uznał, że skarżąca nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 pisemnego zgłoszenia właściwemu organowi wyjątkowych okoliczności w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba były w stanie dokonać tej czynności.

W tym stanie rzeczy, bez wpływu na wynik sprawy pozostają dalsze zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 29 i art. 32 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013r., z uwagi na przeniesienie w wyniku umowy zmiany dzierżawy posiadania gruntów objętych wnioskiem o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej .

W przedmiotowej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) uregulowanych w art. 21, a nie w art. 6 kpa, tak jak podniesiono w skardze.

Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie ciężaru dowodu ulegają znacznemu ograniczeniu z uwagi na art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 21 ust. 2 ww. ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Natomiast w myśl postanowień art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Powołany powyżej art. 21 ustawy z 7 marca 2007 r. wprowadza istotną zasadę, rozstrzygania spraw, w tym dotyczących przyznawania płatności rolnośrodowiskowych, według reguł przewidzianych w k.p.a., czyli w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym, jednakże z istotnymi modyfikacjami procedowania wynikającymi z ustawy. Uwzględniając powyższe, należy dojść do wniosku, że zasadniczo do postępowania w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem modyfikacji wprowadzonych w szczególności przepisami ustawy. Modyfikacje te jednak osłabiają pozycję procesową stron postępowania. Z powołanych regulacji prawnych wynika, że nałożono na organy administracyjne obowiązek stania na straży praworządności, co w istocie konsumuje reguły wynikające z art. 6 i 7 k.p.a. Zasadę prawdy materialnej, wynikającą z art. 7 k.p.a. i rozwiniętą następnie w art. 77 § 1 tej ustawy, zredukowano do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, pomijając ciążący na organie administracji publicznej obowiązek podjęcia z urzędu lub na wniosek wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także obowiązek zebrania materiału dowodowego. W konsekwencji wskazaną zasadę ograniczono jedynie do obowiązku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, pomijając obowiązek zebrania tegoż materiału, który to obowiązek został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu. Trafne jest stanowisko, że tak istotna korekta prowadzi w istocie do odstąpienia od zasady prawdy materialnej. Potwierdzeniem tego jest wprowadzenie zasady regulującej rozłożenie ciężaru dowodzenia w postępowaniu, a ponadto zobowiązanie strony oraz innych osób uczestniczących w postępowaniu do przedstawienia dowodów oraz dawania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ustawodawca nałożył zatem na strony oraz na inne osoby uczestniczące w postępowaniu powinność przyczyniania się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Podkreślić należy, że obowiązek taki nie spoczywa natomiast na stronach ogólnego postępowania administracyjnego. W szczególności należy wskazać, że strona w ogólnym postępowaniu administracyjnym jest uprawniona – a nie zobowiązana - do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.