Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 730/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 8, 8a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych. oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 730/10

UZASADNIENIE

Wnioskiem z 05 października 2009 r. E. Ś. zainicjowała postępowanie o przyznanie jej zasiłku rodzinnego i dwóch dodatków do zasiłku: z tytułu samotnego wychowywania dzieci (synów A. i M.) i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

Decyzje wydane w tej sprawie przez organy I i II instancji (odpowiednio z [...] listopada 2009 r. i z [...] grudnia 2009 r.) – odmawiające wnioskodawczyni prawa do świadczeń, zostały uchylone przez WSA w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z 09 marca 2010 r. w sprawie II SA/Bk 31/10.

Organy ustaliły, że wnioskodawczyni przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia, bowiem dochód na jednego członka rodziny wyniósł 692, 38 zł, zaś kryterium wynosi 504 zł. Do wysokości jej dochodu wliczono dochód z gospodarstwa rolnego (17.006 zł), stypendium szkolne (420 zł) oraz dochód z renty (7.499,97 zł). Powołując art. 5 ust. 8 "a" pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazano, że grunty oddane w dzierżawę nie są wliczane do powierzchni gospodarstwa rolnego, z którego oblicza się dochód, jeśli zostały oddane w dzierżawę osobie niespokrewnionej z wydzierżawiającym, na okres co najmniej 10 lat i dzierżawę zgłoszono do ewidencji gruntów i budynków. Ustalono, że taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie. Wnioskodawczyni zawarła umowę dzierżawy od dnia 30 stycznia 2002 r. na okres 10 lat, jednak rozwiązała ją z dniem 27 marca 2007 r. Następnie zawarła kolejną umowę w dniu 30 marca 2007 r., z innym dzierżawcą, na okres do 31 grudnia 2013 r. Organ podał, że obydwie umowy zarejestrowano w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjno – Kartograficznej w Ł. Druga umowa dzierżawy zawarta przez wnioskodawczynię z A. S. dotyczy okresu 6 lat i 9 miesięcy. Dlatego powierzchnię dzierżawioną organ wliczył do powierzchni gospodarstwa rolnego, z którego obliczono dochód strony. Wskazano, że powyższej oceny nie zmienia fakt przyznania skarżącej świadczeń w poprzednich okresach zasiłkowych - na podstawie liberalnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą potraktowano wskazane umowy łącznie jako spełniające kryterium dziesięciu lat. W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej podano, że krytyczne stanowisko w tym przedmiocie zaprezentował Wojewoda P. oraz Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.

Powyższe ustalenia zakwestionował WSA w Białymstoku w powoływanym wyżej wyroku z 09 marca 2010 r. Skład orzekający wskazał przede wszystkim na braki postępowania dowodowego, które uniemożliwiły kontrolę prawidłowości ustaleń faktycznych organów obydwu instancji i powodowały konieczność wyeliminowania wydanych decyzji z obrotu prawnego. Zdaniem sądu ustalenia, w oparciu o które organy obydwu instancji wyprowadziły wniosek o przekroczeniu przez skarżącą kryterium dochodowego, były przedwczesne oraz zostały powzięte po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób istotnie naruszający zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa) oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywatela do organów państwa (art. 8 Kpa). Sąd wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne ustalenie o zawarciu przez skarżącą dwóch zarejestrowanych umów dzierżawy, bowiem w aktach sprawy znajdowała się tylko jedna – z 30 marca 2007 r., natomiast nie było umowy z 30 stycznia 2002 r. Również nie było dokumentów świadczących o zarejestrowaniu umów w organie prowadzącym ewidencję gruntów i budynków (starosta). Wytknięto brak możliwości skontrolowania ustaleń o istnieniu i czasokresie umowy dzierżawy z 2002 r. oraz brak wykazania, że obydwie umowy zostały zgłoszone do ewidencji gruntów i budynków, co mogło nastąpić wyłącznie dokumentem (zaświadczeniem, pismem) pochodzącym od właściwego w sprawach ewidencyjnych starosty. Jak podkreślił sąd, kwestia ta budziła wątpliwości również w poprzednich postępowaniach z udziałem E. Ś.: II SA/Bk 1030/05 ze skargi tej strony na decyzję SKO w Ł. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego z dodatkami oraz II SA/Bk 173/09 ze skargi E. Ś. na decyzję SKO w Ł. w przedmiocie uznania pobranych świadczeń rodzinnych za nienależne. Organowi odwoławczemu również zarzucił sąd przyjęcie jako faktu oczywistego istnienia umowy z 30 stycznia 2002 r. oraz niezbadanie wzajemnego stosunku dwóch umów dzierżawy – w kontekście spełnienia wymaganego okresu dziesięcioletniego. Zdaniem sądu uszło uwadze organów, że przepis art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wymaga zawarcia umowy dzierżawy z osobą "obcą", tzn. niebędącą małżonkiem wydzierżawiającego, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub małżonkiem w/w osób. Ustaleń w tym kierunku w ogóle nie czyniono. Sąd wskazał, że niemożliwa do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ w kolejnych decyzjach zmienia swoje stanowisko, odmawia stronie uprawnienia do świadczenia przyznanego uprzednio na podstawie identycznych ustaleń faktycznych i czyni to bez uprzedzenia strony o powodach takiego postępowania, bez umożliwienia zajęcia jej stanowiska w tym przedmiocie. Opisana zmienność poglądów prawnych, jaka miała miejsce w sprawie – bowiem na okres zasiłkowy 2008/2009 na podstawie identycznych ustaleń świadczenia przyznano - stanowiła naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa. Pomimo podniesienia tych kwestii w odwołaniu do zarzutu nie odniósł się organ odwoławczy. Również sąd wywiódł, że odmawiając skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku powołano wyniki konsultacji i ocen prawnych Wojewody P. oraz Ministra Pracy i Polityki Społecznej, przy czym w aktach sprawy brak wymienionych opinii. Takie postępowanie skład orzekający ocenił jako niespełniające standardów wynikających z Kpa. Zdaniem sądu organy powinny uprzedzić stronę o możliwości zawarcia aneksu do umowy dzierżawy, w którym określono by jej okres w sposób wymagany przepisem art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak również o braku wymagania sporządzenia aneksu w formie aktu notarialnego. Uchylając rozstrzygnięcia z przyczyn procesowych - z powodu nienależytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy - sąd uchylił się od oceny dokonanej przez organy wykładni przepisów prawa materialnego wskazując, że można będzie ją przeprowadzić po niewadliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Formułując wytyczne wskazano, że o ile okaże się faktem zawarcie i zarejestrowanie przez skarżącą dwóch umów dzierżawy (z 30 stycznia 2002 r. i z 30 marca 2007 r.) - konieczna stanie się ocena, czy kolejna umowa stanowi kontynuację pierwotnej i czy łącznie spełniają warunek dziesięcioletniego czasu trwania, o którym mowa w art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazał, że zasada praworządności wyprowadzona z art. 2 Konstytucji RP wymaga stosowania takiej wykładni przepisów prawa, która prowadzi do powstania sytuacji akceptowalnych społecznie. Polecił ustalić fakt zawarcia przez stronę dwóch, kolejnych umów dzierżawy oraz ocenić, czy spełniają one warunki wynikające z art. 5 ust. 8 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności czy dokonano ich zgłoszenia oraz czy ich stronami nie są podmioty wymienione w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a – d ustawy ubezpieczeniowej.

W ponownie prowadzonym postępowaniu decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Ś. odmówiono E. Ś. przyznania zasiłków rodzinnych i dodatków z tytułu samotnego wychowywania dzieci oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dwóch małoletnich synów. Organ I instancji wskazał, że dysponuje pierwszą umową dzierżawy zawartą przez wnioskodawczynię ze S. G. z 30 stycznia 2002 r. i była ona zarejestrowana, o czym świadczy pismo Starostwa z 29 czerwca 2006 r. Druga z umów, z 30 marca 2007 r., została zarejestrowana w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjno – Kartograficznej w Ł., o czym świadczy zamieszczona na niej pieczęć. Na podstawie oświadczeń wnioskodawczyni oraz A. S. ustalono, że nie są oni osobami spokrewnionymi. Również przedstawiono stronie treść opinii Wojewody P. i Ministra Pracy i Polityki Społecznej, a także wyjaśniono, że poprzednia decyzja przyznająca jej prawo do zasiłku i dodatków na okres 2008/2009, a oparta na dwóch wyżej wymienionych umowach dzierżawy, była błędna z uwagi na brak kontynuacji dziesięcioletniej dzierżawy (dzierżawa była przerwana, bowiem umowę z 2002 r. rozwiązano i dopiero po dwóch dniach zawarto kolejną). Pouczono również stronę o możliwości sporządzenia aneksu do umowy z 30 marca 2007 r. przedłużającej ją do 10 lat oraz konieczności jej zarejestrowania.

W tych okolicznościach organ ocenił, że wnioskodawczyni nie dysponuje umową dzierżawy na 10 lat, zatem do wyliczenia dochodu na potrzeby sprawy o zasiłek rodzinny i dodatki należy wliczać dochód z gospodarstwa rolnego, a nie dochód z czynszu dzierżawnego. Ustalono, że łączny dochód rodziny wnioskodawczyni w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku wyniósł 24.925,84 zł, a dochód miesięczny 692,38 zł, przy maksymalnym dochodzie uprawniającym do zasiłku 504 zł. Oceniono, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do otrzymania świadczeń. Również wskazano, że nie została spełniona jakakolwiek przesłanka z art. 5 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. Ś. Zarzuciła, że została błędnie pouczona o możliwości złożenia aneksu do umowy dzierżawy z 30 marca 2007 r. dopiero przy składaniu wniosku o zasiłek na kolejny okres zasiłkowy 2010/2011. Tymczasem ponownie otrzymała decyzję odmawiającą zasiłku i dodatków na okres 2009/2010, z którą się nie zgadza. Jak wskazała, sporządziła aneks do umowy dzierżawy na wymagany okres dziesięcioletni i aneks został zarejestrowany w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjno – Kartograficznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] lipca 2010 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przyznało E. Ś. zasiłki rodzinne na A. i M. Ś. w kwotach po 91 zł wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwotach po 170 zł miesięcznie na okres od 01 czerwca 2010 r. do 30 września 2010 r. oraz przyznało dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2009/2010 w wysokości po 100 zł na każde dziecko jednorazowo.

Organ odwoławczy wyłożył zasady przyznawania zasiłków rodzinnych oraz wskazał, że w dacie podejmowania decyzji z [...] czerwca 2010 r. była ona prawidłowa, bowiem umowy dzierżawy z 30 stycznia 2002 r. i z 30 marca 2007 r. nie zapewniały dziesięcioletniego okresu dzierżawy wymaganego przez art. 5 ust. 8 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników. Dlatego ustalono w tej decyzji, że dochód obliczony z wielkości gospodarstwa rolnego uwzględniającego teren dzierżawiony przekracza kryterium ustawowe. Zdaniem SKO powyższej oceny nie zmienił ujawniony fakt zarejestrowania i zawarcia jeszcze jednej umowy dzierżawy z A. S. z 29 września 2008 r. – na inne działki niż umowy wyżej wskazywane, bowiem również nie dotyczyła ona okresu dziesięcioletniego. Natomiast warunki powyższe (długości trwania okresu dzierżawy) spełniają dwa aneksy do umów z 30 marca 2007 r. i z 29 września 2008 r. – obydwa zawarte 28 czerwca 2010 r., przedłużające te umowy do 29 września 2018 r. Dlatego ustalając w postępowaniu odwoławczym dochód z gospodarstwa rolnego uzyskiwany w 2008 r. przez E. Ś. nie należało wliczać gruntów oddanych w dzierżawę. Ustalono zatem, że dochód wnioskodawczyni w roku 2008 wyniósł 11.819, 97 zł, w tym 7.499, 97 zł tytułem renty, 420 zł tytułem stypendium, 3.900 zł tytułem dzierżawy (3.000 zł rocznie na podstawie umowy z 30 marca 2007 r. i 900 zł rocznie tytułem umowy z 29 września 2008 r.). Miesięczny dochód rodziny na osobę wyniósł 328, 33 zł i był niższy od kryterium dochodowego ustawowego – 504 zł. Zasiłki i dodatki przyznano od czerwca 2010 r. do września 2010 r. z uwagi na art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz fakt, że aneksy do umów dzierżawy skarżąca przedłożyła dopiero w czerwcu 2010 r. SKO nie podzieliło zarzutów odwołania dotyczących nieprawidłowego pouczenia strony o możliwości zawarcia aneksów do umów dzierżawy wskazując, że stosowne wyjaśnienia były zawarte w uzasadnieniu wyroku sądu i to od strony zależało, czy i kiedy przedmiotowe aneksy sporządzi i przedstawi organom.

Następnie decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło nieważność własnej decyzji z [...] lipca 2010r. z uwagi na nieprawidłowe określenie okresu zasiłkowego – zamiast prawidłowo do 31 października 2010 r. określiło ten okres jako trwający do 30 września 2010 r. Również wskazało, że nieprawidłowo przyznało stronie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2009/2010, bowiem został on już przyznany i wypłacony ostateczną decyzją Wójta Gminy Ś. z [...] lipca 2009 r.

Decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., ponownie rozpoznając odwołanie strony – wskutek stwierdzenia nieważności poprzedniej swojej decyzji z [...] lipca 2010 r. – uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z [...] czerwca 2010 r. w całości, przyznało E. Ś. zasiłki rodzinne na A. i M. Ś. w kwotach po 91 zł wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwotach po 170 zł miesięcznie na okres od 01 czerwca 2010 r. do 31 października 2010 r. oraz przyznało dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2009/2010 w wysokości po 100 zł na każde dziecko jednorazowo. W uzasadnieniu tej decyzji powtórzyło w całości argumentację z decyzji z [...] lipca 2010 r.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do sądu administracyjnego E. Ś. zarzucając jej niezgodność z prawem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Podczas rozprawy w dniu 16 grudnia 2010 r. skarżąca oświadczyła, że nie posiada uprawnień emerytalno – rentowych, otrzymała świadczenia rodzinne na okres 2010/2011, bowiem przy ustalaniu uprawnień do tych świadczeń – obliczając dochód - wliczono jest wysokość czynszu dzierżawnego, a nie dochód z gospodarstwa rolnego. Jak wskazała, utrzymuje się z renty rodzinnej po mężu wypłacanej przez KRUS, z której 5 % jest należnością przyznaną na nią, opłaca sama podatek rolny od wydzierżawionego gospodarstwa. Oświadczyła, że przedłożyła aneksy do odwołania, bowiem nie poinformowano ją, że powinna je złożyć jak najszybciej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Przedmiotem sprawy niniejszej jest prawo skarżącej do świadczeń rodzinnych (zasiłków rodzinnych i dodatków z tytułu rozpoczęcia przez dzieci roku szkolnego) na okres zasiłkowy 2009/2010.

Postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem z 05 października 2009 r., a wydawane w nim rozstrzygnięcia były już kontrolowane przez tutejszy sąd, który prawomocnym wyrokiem z 09 marca 2010 r. w sprawie II SA/Bk 31/10 uchylił zaskarżone decyzje z [...] grudnia 2009 r. i z [...] listopada 2009 r. (odmawiające prawa do wymienionych świadczeń), udzielając jednocześnie organowi szczegółowych wytycznych. W takiej sytuacji – rozpoznawania ponownie sprawy po uprzednim wyroku eliminującym z obrotu prawnego pierwotne rozstrzygnięcia – skład orzekający jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w poprzednim orzeczeniu sądu. Wynika to z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. Zatem organ ponownie rozpoznający sprawę, jak i sąd, mają obowiązek uwzględniania tej oceny prawnej dopóki orzeczenie, w którym została wyrażona, nie zostanie uchylone lub zmienione w sposób przewidziany prawem. Wyrażenie przez kolejny skład sądu, orzekający w tej samej sprawie, odmiennej oceny prawnej skutkowałoby bowiem podważaniem - w inny niż przewidziany ustawą sposób - mocy wiążącej prawomocnego wyroku. Byłoby to niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą poszanowania pewności prawa, zaufania obywateli do państwa, spójności działania organów państwowych. Wskazać należy, że związanie na podstawie art. 153 p.p.s.a. traci moc dopiero, gdy po wydaniu wyroku nastąpi zmiana stanu prawnego (mająca wpływ na wynik sprawy), bądź istotna zmiana stanu faktycznego (wyrok NSA z 22.04.2010 r., II FSK 2134/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz powołane tam liczne orzecznictwo NSA, TK i poglądów doktryny).

W prawomocnym wyroku w sprawie II SA/Bk 31/10, który funkcjonuje w obrocie prawnym, tutejszy sąd uchylając decyzje z przyczyn procesowych – niewyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia – polecił organom poczynienie jednoznacznych ustaleń dotyczących przesłanek przyznania świadczeń rodzinnych wynikających z art. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), w szczególności jego ust. 8 i 8 "a" i w związku z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Dotyczyły one głównie ustalenia dochodu strony, bowiem pozostałe zostały spełnione, co przesądzono już w poprzednim postępowaniu i czego sąd w wyroku z 09 marca 2010 r. nie kwestionował. Wskazał natomiast, że konieczne jest ustalenie faktu zawarcia przez skarżącą dwóch umów dzierżawy (z 30 stycznia 2002 r. i z 30 marca 2007 r.) oraz faktu ich zarejestrowania w organie ewidencyjnym, ustalenia czy strony umów są spokrewnione – a więc warunków wynikających z art. 28 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej, załączenie opinii prawnych Wojewody Podlaskiego oraz Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, na które organ powoływał się w uzasadnieniu poprzednich decyzji. Polecił również pouczyć stronę o możliwości zawarcia aneksu do drugiej umowy dzierżawy z 2007 r. przedłużającego ją na okres dziesięcioletni, którego przedłożenie umożliwi organowi ocenę spełnienia wymagania z art. 28 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej tj. pozostawania w dziesięcioletniej dzierżawie.

Jak wynika z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w ponownie przeprowadzonym postępowaniu – powyższe wytyczne zostały wykonane w całości już przez organ I instancji (vide załączone do akt kserokopie umów dzierżawy wraz informacją o ich zarejestrowaniu, przy czym załączono również kserokopię nowej, trzeciej umowy - z 29 września 2008 r., załączono pisma z Ministerstwa Pracy i pismo Wojewody P. – odpowiednio z 19 i 16 października 2010 r., protokół przesłuchania A. S. z 11 maja 2010 r., oświadczenie skarżącej z 17 maja 2010 r. i z tego samego dnia protokół pouczenia skarżącej). Organ I instancji odmówił jednak przyznania spornych świadczeń z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Ocenił, że obydwie umowy dzierżawy z 30 stycznia 2002 r. i z 30 marca 2007 r. nie zostały zawarte na okresy dziesięcioletnie, ponadto zostały zawarte z przerwą i dlatego dochód z gospodarstwa rolnego należało obliczyć na podstawie art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych (bez uwzględnienia faktu dzierżawy) – według ustalenia, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie przez Prezesa GUS. Wskazać przy tym trzeba, że na etapie ponownego postępowania pierwszoinstancyjnego strona nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby zawarcie przez nią dziesięcioletniej umowy dzierżawy czy aneksu do umowy z 30 marca 2007 r. przedłużającego ją na dziesięcioletni okres. Dlatego powyższe rozstrzygnięcie z [...] czerwca 2010 r. – w dacie jego wydawania i w ówczesnym stanie faktycznym – stanowiło wyczerpujące wykonanie wytycznych sądu ze sprawy II SA/Bk 31/10. Brak aneksu uniemożliwiał bowiem przyjęcie, że skarżąca jest stroną dziesięcioletniej umowy dzierżawy, jak tego wymaga art. 28 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej.

Jak wynika z akt skarżąca przedłożyła natomiast przedmiotowe aneksy na etapie odwoławczym – obydwa z 28 czerwca 2010 r., dotyczące umów z 30 marca 2007 r. i z 29 września 2008 r. (k. 11 i 12 akt adm. II instancji) – przedłużające czas ich trwania do 29 września 2018 r. i opieczętowane w sposób wskazujący na fakt ich zarejestrowania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w ten sposób spełniła warunek oddania gospodarstwa rolnego w co najmniej dziesięcioletnią dzierżawę, umowami zawartymi w formie pisemnej, z osobą niespokrewnioną z wydzierżawiającym i zarejestrowanymi, a więc warunki wynikające z art. 28 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej. Przy czym wskazać należy, że SKO wyraźnie podkreśliło fakt związania oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku ze sprawy II SA/Bk 31/10 – w zakresie dotyczącym znaczenia przedmiotowych aneksów dla prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych. Dlatego ponownie przeliczono dochód skarżącej na potrzeby prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków – tym razem ustalając dochód nie na podstawie art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale na podstawie ustępu 8 "a" pkt 1 tego przepisu tj. jako dochód uzyskiwany z dzierżawy (3.000 zł na podstawie umowy z 30 marca 2007 r., 900 zł na podstawie umowy z 29 września 2008 r.).

Zdaniem składu obecnie orzekającego zaskarżona decyzja z [...] października 2010 r. oraz przedstawiony w niej sposób rozumowania podlegają zaakceptowaniu w stanie prawnym i faktycznym sprawy, jaki powstał po wyroku z 09 marca 2010 r. Podkreślić bowiem należy, że sąd w poprzednim składzie, polecając organowi ustalenie stanu faktycznego, wyraził pogląd o dopuszczalności uwzględnienia przy ocenie wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych faktu zawarcia aneksu do umowy dzierżawy przedłużającego ją na okres co najmniej dziesięcioletni. Skarżąca przedstawiła dwa takie aneksy. Przesądził również ówczesny skład, że przedłożenie aneksu może stanowić spełnienie warunku zawarcia wymaganej w art. 28 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej umowy dzierżawy. W tym kierunku podążyło rozumowanie organu odwoławczego, związanego powyższą oceną prawną z mocy art. 153 p.p.s.a. Dysponując złożonymi aneksami i przeliczając ponownie dochód w sposób korzystny dla strony organ miał zatem podstawy do przyznania skarżącej świadczeń jak w decyzji z [...] października 2010 r. Powyższą wykładnią związany był również obecny skład orzekający, który oddalił skargę jako bezpodstawną z uwagi na wykonanie przez organy wszystkich wytycznych z wyroku z 09 marca 2010 r. i orzeczenie zgodnie z rozumowaniem przedstawionym w uzasadnieniu tegoż wyroku.

Dlatego tylko na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 8 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkiem wliczania do dochodu strony nie dochodu z gospodarstwa rolnego obliczonego według ustępu 8 tego przepisu, ale z dzierżawy (ust. 8 "a") - jest zawarcie jej "stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników". Z kolei w przepisie art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, że wydzierżawienie gruntów na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat, z osobą niespokrewnioną z wydzierżawiającym lub jego małżonkiem, a ponadto umowy zarejestrowanej - może nastąpić wyłącznie przez emeryta lub rencistę. A zatem warunkiem skorzystania z przepisu art. 5 ust. 8 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych jest posiadanie przez wydzierżawiającego statusu emeryta lub rencisty. Taką wykładnię prezentuje orzecznictwo sądów administracyjnych (vide wyroki NSA z 27.10.2006 r., I OSK 601/06, Lex nr 288993, z 08.11.2006 r., I OSK 603/06, Lex nr 320063, z 05.11.2008 r., I OSK 1930/07, Lex nr 569562, a także wyrok NSA z 18.03.2010 r., I OSK 1651/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl – którym oddalono skargę od wyroku WSA w Białymstoku z 16.06.2009 r., II SA/Bk 173/09 wydanego w sprawie ze skargi E. Ś.).

Skarżąca, która otrzymuje rentę rodzinną po mężu (z racji wychowywania małoletnich dzieci) nie jest z tego tytułu rencistką w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazał na to już NSA w sprawie sygn. I OSK 1651/09 (vide dowód z akt sprawy zakończonej skontrolowanym wyrokiem NSA). Jednak okoliczność ta, mimo że skład orzekający obecnie podziela dominujący kierunek orzecznictwa dotyczący tej przesłanki, nie mogła mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej. Wskazanie, że organ nie poddał ocenie, czy skarżąca spełnia powyższy warunek, musiałoby bowiem prowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji z powodu niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Jednocześnie sąd byłby zobowiązany sformułować wytyczne (ocenę prawną) pozostające faktycznie w sprzeczności z kierunkiem rozumowania sądu z uzasadnienia wyroku z 09 marca 2010 r. Musiałby wskazać, że umowę z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej może zawrzeć tylko emeryt lub rencista rolniczy. Tymczasem w sprawie II SA/Bk 31/10 rozstrzygające znaczenie dla prawa skarżącej do spornych świadczeń nadano nie powyższej przesłance, a możliwości zawarcia aneksów do umów dzierżawy przedłużających je na okres dziesięcioletni, co umożliwia obliczenie jej dochodu na podstawie art. 5 ust. 8 "a" pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc z uwzględnieniem niższego dochodu dzierżawnego. Tak też zrozumiał tę ocenę prawną organ II instancji.

Dlatego należało przyjąć, że skoro poprzedni skład nie wypowiedział się w kwestii powyżej wskazanego warunku posiadania przez skarżącą statusu emeryta lub rencisty rolniczego, a – co wyraźnie należy podkreślić - wiążąco wypowiedział się o znaczeniu aneksów do umowy dzierżawy (wskazując, że ich ewentualne zawarcie ma istotne znaczenie dla prawa strony do świadczeń) oraz biorąc pod uwagę obowiązujący zakaz orzekania na niekorzyść strony (art. 134 § 2 p.p.s.a.) – skarga powinna była zostać oddalona. Następuje to jednak w specyficznej sytuacji procesowej, w której związanie oceną prawną na podstawie art. 153 p.p.s.a., a przede wszystkim wynikające z niego w tej konkretnej sprawie korzystne dla strony skutki, którymi z mocy art. 134 § 2 p.p.s.a. obecny skład jest związany – wyprzedzały możliwość wyeliminowania kwestionowanych decyzji z obrotu prawnego jako naruszających art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej stosowany odpowiednio z mocy art. 5 ust. 8 "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z podanych wyżej powodów sąd nie kwestionował również czasokresu przyznania świadczeń – od czerwca 2010 r. Prawdą jest bowiem, że dopiero od tego miesiąca strona legitymowała się przedmiotowymi aneksami przedłużającymi dzierżawę.

Wskazać jednak należy, że orzekając w typowej sytuacji procesowej, bez ograniczeń jak w sprawie niniejszej z uwagi na zastosowanie art. 153 w zw. z art. 134 § 2 p.p.s.a. oraz – co należy podkreślić - gdyby strona spełniała wszystkie warunki do przyznania świadczeń, organ miałby obowiązek przyznać je od początku okresu zasiłkowego. Taka ocena nie mogła być jednak wyrażona w sprawie niniejszej) z uwagi na konieczność pozostawienia zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym z powodów wyżej wskazanych.

Dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.