Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 277/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10 § 1, art. 11 pkt 2, art. 12 § 1 pkt 3, art. 12 § 2
journal: Dz.U. 1991 nr 22 poz 91
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie.
article: art. 106 § 1 i § 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępownaia administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Rady Izby Notarialnej we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 marca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 2033/06 w sprawie ze skargi Rady Izby Notarialnej we W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2033/06 oddalił skargę Rady Izby Notarialnej we W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r., nr [...] w przedmiocie powołania na notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym.

B. R. złożyła w dniu 29 listopada 2004 r., wniosek do Ministra Sprawiedliwości o powołanie jej na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii.

Pismem z dnia 29 grudnia 2004 r. Minister Sprawiedliwości zwrócił się do Rady Izby Notarialnej we W. o zaopiniowanie złożonego wniosku.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2005 r., Nr [...] Rada Izby Notarialnej we W. postanowiła negatywnie zaopiniować wniosek B. R. o powołanie na stanowisko notariusza, natomiast pozytywnie wniosek o wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w G. W uzasadnieniu uchwały Rada stwierdziła, że B. R. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, o której mowa w art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42 poz. 369 ze zm.). Do powyższego wniosku Rada doszła po przeprowadzeniu z kandydatką na notariusza dwóch rozmów informacyjno - zapoznawczych. Celem rozmów była ocena przygotowania merytorycznego kandydatki do wykonywania zawodu notariusza. Rozmowy te pozwoliły Radzie ustalić, że B. R. nie gwarantuje poprawności działań podejmowanych na stanowisku notariusza oraz pewności dokonywanego obrotu prawnego. W ocenie Rady wnioskodawczyni nie posiada minimum wiadomości na temat pracy notariusza, jakich należy oczekiwać od prawnika, a także nie ma wyobrażenia o tej pracy. Rada wskazała, iż taka postawa nie przystoi osobie zaufania publicznego i dyskwalifikuje wnioskodawczynię.

Pismem z dnia 17 listopada 2005 r. B. R. skierowała do Krajowej Rady Notarialnej zażalenie na powyższą uchwałę wnosząc o jej uchylenie w części negatywnie opiniującej wniosek o powołanie na notariusza i wydanie opinii pozytywnej. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie art. 11 i art. 12 § 1 Prawa o notariacie przez poddanie jej egzaminowi do przeprowadzenia, którego Rada nie jest upoważniona w stosunku do osób mających kwalifikacje wymagane przez art. 11 i art. 12 § 1 Prawa o notariacie. Nie zgodziła się także z zarzutem Rady odnośnie nieposiadania przez nią minimum wiadomości i wyobrażenia o pracy notariusza.

Po rozpoznaniu zażalenia Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia [...] stycznia 2006 r. utrzymała w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej we W.

Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości powołał na stanowisko notariusza B. R. i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w G. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 10 i 11 prawa o notariacie oraz art. 104 i 107 § 1, 2 i 3 k.p.a. W uzasadnieniu swojej decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że w jego ocenie B. R. spełnia wymogi określone w art. 11 - 12 Prawa o notariacie, ponieważ od 1989 r. pracuje na stanowisku radcy prawnego i do tej pracy nie było zastrzeżeń, a do akt załączono pozytywną opinię Izby Radców Prawnych w O. Nadto Minister Sprawiedliwości zwrócił uwagę na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym podkreślano, iż przepisy Prawa o notariacie nie przewidują możliwości weryfikowania w jakiejkolwiek formie przygotowania merytorycznego do wykonywania zawodu notariusza, a zatem organ samorządu notarialnego nie może przeprowadzając rozmowy informacyjno - zapoznawczej sprawdzać przygotowania do zawodu notariusza kandydata, który spełnia wymogi ustawowe. Również lokal proponowany przez kandydatkę na siedzibę kancelarii notarialnej jest odpowiedni na ten cel.

Pismem z dnia 28 lipca 2005 r. Rada Izby Notarialnej we W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Uznając za nieuzasadnione zarzuty postawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ostateczną decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż kandydatka spełnia wszystkie wymogi, o których mowa w art. 11 Prawa o notariacie, w tym również wymóg nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Minister Sprawiedliwości wskazał na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym obowiązujące przepisy Prawa o notariacie nie przewidują możliwości weryfikowania w jakiejkolwiek formie przygotowania merytorycznego do wykonywania zawodu notariusza osoby spełniającej warunki w nich określone jeżeli w świetle art. 12 Prawa o notariacie spełnia ona wymogi kwalifikacyjne.

Za niezasadny uznano również zarzut orzekania w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej bez uwzględnienia opinii organów samorządu notarialnego. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że opinię taką uzyskał. Wskazano także, że opinia wydana przez samorząd w trybie art. 10 Prawa o notariacie nie ma charakteru wiążącego i podlega ocenie jak każdy dowód w sprawie. Wydając decyzję Minister Sprawiedliwości zgodnie z dyspozycją art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego miał na względzie zarówno interes społeczny jak i słuszny interes obywateli, a uwzględniając wniosek o powołanie dokonał również oceny kwalifikacji kandydatki.

Minister Sprawiedliwości uznał za nietrafny zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 Konstytucji, bowiem zdaniem organu, zgodnie z tym przepisem samorząd korporacyjny ma chronić interes publiczny w granicach ustawowego porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, a nie sam dla siebie tworzyć porządek prawny.

Pismem z dnia 10 października 2006 r. Rada Izby Notarialnej we W. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na powyższą decyzję.

Oddalając skargę Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż spór dotyczy przede wszystkim wymaganej przez art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie przesłanki nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi prawidłowego wykonywanego zawodu notariusza.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podał, iż wyżej wskazane przesłanki określone w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie nie są zdefiniowane, lecz należy przyjąć, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu daje osoba posiadająca zweryfikowaną w przewidzianym prawem trybie wiedzę, której postępowanie odpowiada przyjętym w społeczeństwie normom etycznym, moralnym i której dotychczasowe zachowanie dotyczące tak sfery zawodowej jak i też prywatnej składa się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. O nieskazitelności charakteru świadczy ocena postawy moralno - etycznej kandydata na notariusza.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie wnioskująca o powołanie na stanowisko notariusza B. R. wykonywała zawód radcy prawnego przez wymagany przepisem art. 12 pkt 2 Prawa o notariacie okres 3 lat i w związku z tym, musiała spełniać wymagania określone w art. 11 pkt 1 - 3 Prawa o notariacie, w tym wymóg nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Nadto Sąd wywiódł, iż ustawodawca przyjął, że osoby, które ukończyły inną aplikację prawniczą i pracowały przez określony czas w zawodzie dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza mimo, iż nie ukończyły aplikacji notarialnej. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ustawodawca założył niejako, że wskazane przepisem osoby posiadają niezbędną wiedzę, w tym doświadczenie, do wykonywania zawodu notariusza i dlatego, przy spełnieniu pozostałych warunków określonych w art. 11 - 13 Prawa o notariacie, mogą ubiegać się o powołanie na to stanowisko. Rękojmię należytego wykonywania zawodu notariusza należy więc oceniać przez pryzmat rękojmi dotychczas wykonywanego zawodu, w tym przypadku zawodu radcy prawnego.

Sąd I instancji powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 294/06, w którym stwierdzono, iż "przydatność kandydata do zawodu notariusza powinna być oceniona na podstawie jego dotychczasowego postępowania, mogącego świadczyć o poziomie umiejętności prawniczych, gwarantującego prawidłowe, rzetelne wykonywanie obowiązków zawodowych w ramach kancelarii notarialnej. Obiektywnie sprawdzone umiejętności zawodowe w powiązaniu z nienagannym przebiegiem dotychczasowej pracy, dają zdaniem Sądu, wystarczające podstawy do przyjęcia, że dana osoba gwarantuje prawidłowe wykonywanie zawodu także w ramach innej korporacji prawniczej." Skoro z opinii Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. wynika, że Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych nie dysponuje żadnymi informacjami świadczącymi o nieprawidłowym wykonywaniu zawodu radcy prawnego przez B. R., to w ocenie Sądu wnioskodawczyni nie można było postawić skutecznie zarzutu niespełnienia przesłanek określonych w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie. Sąd I instancji nie podzielił przekonania skarżącej, iż organ dokonał oceny przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu przez wnioskodawczynię na podstawie niekompletnego materiału dowodowego.

Sąd zauważył także, że nie znajduje podstawy prawnej dla uprawnienia Rady do weryfikowania wiedzy i przygotowania zawodowego osób wymienionych w art. 12 Prawa o notariacie, choćby weryfikacja miała postać rozmowy informacyjno - zapoznawczej. Rada jest za to uprawniona zdaniem Sądu do wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych osoby składającej wniosek i do ewentualnego formułowania wniosków na tle spostrzeżeń poczynionych w wyniku lektury tych akt.

W ocenie Sądu B. R. nie posiada doświadczenia zawodowego związanego z wykonywaniem zawodu notariusza, jednakże brak ten nie oznacza, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, a przy stwierdzonej wymaganymi dokumentami posiadanej szerokiej wiedzy prawniczej, nie stanowi przeszkody do jej wykorzystania w pracy notariusza.

Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z celowością ustanowienia w G. kolejnej kancelarii notarialnej, Sąd przypomniał, że strona skarżąca pozytywnie zaopiniowała utworzenie w tym mieście kancelarii notarialnej oraz pozytywnie oceniła lokal przeznaczony na kancelarię, a Minister Sprawiedliwości uznał, że lokal proponowany przez kandydatkę na siedzibę kancelarii notarialnej jest odpowiedni na ten cel.

Sąd doszedł do przekonania, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest uzasadnionych podstaw, aby skutecznie zarzucić Ministrowi Sprawiedliwości, że w sposób dowolny i niepoparty dowodami rozstrzygnął o powołaniu B. R. na stanowisko notariusza, w sytuacji, gdy wnioskodawczyni spełnia przesłanki określone w art. 11 pkt 1 - 3 i art. 12 pkt 2 Prawa o notariacie. Zdaniem Sądu organ, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów ocenił, czy wnioskodawczyni spełnia warunki przewidziane ustawą, w szczególności czy jest nieskazitelnego charakteru i czy daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza na tle całokształtu materiału dowodowego. Sąd wskazał, że w zaskarżonej decyzji organ jednoznacznie stwierdził, że brak jest dowodów dla przyjęcia, że takiej rękojmi kandydatka nie daje, a załączone do sprawy protokoły wyników rozmów nie mogą dawać podstawy do takiego wniosku.

W ocenie Sądu I instancji w niniejszej sprawie nie doszło więc do naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów postępowania w takim stopniu, aby miało to wpływ na prawidłowość dokonanego przez ten organ rozstrzygnięcia.

Od przedmiotowego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Rada Izby Notarialnej we W. wniosła skargę kasacyjną, którą zaskarżyła w całości powyższe orzeczenie oraz wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

- na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 11 pkt 2 w zw. z art. 12 § 1 pkt 3, oraz art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie,

- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uchybienie art. 145 § 1 pkt 1 lit c), oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Rada Izby Notarialnej podała, iż zgadza się z poglądem Sądu, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zależy od wykładni art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie i udzielenia odpowiedzi na pytanie czy warunek, iż kandydat na notariusza "daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza" podlega sprawdzeniu w postępowaniu o powołanie na stanowisko notariusza, czy też w tym postępowaniu niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie.

Rada Izby Notarialnej stanowczo zakwestionowała pozostałe poglądy Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku i zarzuciła, że wyrok zapadł z rażącym naruszeniem art. 10 § 1, art. 11 pkt 2 i art. 12 § 1 pkt 3 Prawa o notariacie obowiązującymi od dnia 10 września 2005 r. (data wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. - o zmianie ustawy Prawo o notariacie).

Strona skarżąca wskazała, że ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. zmieniono między innymi art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie w ten sposób, że dodano "i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza" i po tej zmianie notariuszem może być powołany tylko ten, kto nie tylko jest nieskazitelnego charakteru, ale ponadto "daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza". Rada Izby Notarialnej podała, że zmianą art. 11 pkt 2 wprowadzoną ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. dodano przesłankę powołania na stanowisko notariusza, do ustalenia której zobowiązany jest Minister Sprawiedliwości, a co w sposób jednoznaczny ogranicza dowolność takiej decyzji. Nadto skarżąca podkreśliła, iż Minister Sprawiedliwości jako organ państwowy wyłącznie uprawniony do powoływania notariuszy i w konsekwencji odpowiedzialny za stan notariatu powinien ustalać przesłankę "dawania rękojmi" i w organach samorządu notarialnego powinien poszukiwać partnera do ustalania "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza". Nie powinien natomiast organom samorządu notarialnego, których obowiązkiem także jest dbałość o stan kadr, zarzucać, że "Rada Izby Notarialnej nie ma legitymacji do weryfikowania wiedzy i przygotowania zawodowego osób wymienionych w art. 12 § 1 pkt 1, 2 ustawy Prawo o notariacie" (decyzja z dnia [...] lipca 2006 r., Nr [...]). Ze względu na powyższe skarżąca zakwestionowała ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że Rada Izby Notarialnej dokonując czynności zmierzających do ustalenia rękojmi "uzurpuje" sobie prawo weryfikowania wiedzy i przygotowania zawodowego kandydata. W ocenie skarżącej nie jest to "uzurpowanie", a tylko realizacja obowiązków ustawowych.

Rada Izby Notarialnej podała, że gramatyczna wykładnia art. 12 § 1 Prawa o notariacie prowadzi do wniosku, że do osób w tym przepisie wymienionych ma w pełni zastosowanie art. 11 pkt 2, który wprowadził rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, a nie poprzednio wykonywanego zawodu prawniczego. W konsekwencji, sposób wykonywania innego zawodu prawniczego może być tylko jedną z przesłanek i prognoz dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, ale nie wyłączną i nie może prowadzić do wniosku, iż ocena dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza wymyka się spod kontroli Ministra Sprawiedliwości i oceny rady izby notarialnej.

Nadto skarżąca uznała za nietrafny argument, że w zakresie "rękojmi" nie można prowadzić postępowania dowodowego, albowiem nie przewidują tego przepisy Prawa o notariacie. Z tego faktu nie można wnioskować, iż Minister Sprawiedliwości (a także organy samorządu notarialnego) jest ograniczony w przeprowadzeniu postępowania. W ocenie skarżącej skoro przepisy nie zabraniają prowadzenia postępowania dowodowego, to takie postępowanie można i należy prowadzić, jeżeli przepisy nakładają obowiązek pozytywnego ustalenia, że kandydat daje rękojmię.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano również, iż skarżony wyrok pomija kwestię naruszenia art. 10 Prawa o notariacie w zw. z art. 106 k.p.a., poprzez orzekanie przez Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej bez wymaganej przez wskazane wyżej przepisy ostatecznej opinii organów samorządu notarialnego. W ocenie Rady stanowi to naruszenie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. poprzez obrazę zarówno art. 141 § 4 p.p.s.a. (poprzez pominięcie tej kwestii w uzasadnieniu wyroku), jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną złożyli B. R. oraz Minister Sprawiedliwości. Zarówno uczestnik postępowania - B. R., jak i organ podtrzymali w pismach swoje dotychczasowe stanowisko oraz wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów składających się na drugą podstawę kasacyjną wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że chybiony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Strona wnosząca skargę kasacyjną upatruje naruszenie tych przepisów przede wszystkim w tym, że w jej ocenie organ administracji publicznej, obowiązany na podstawie art. 10 § 1 Prawa o notariacie do współdziałania z organami samorządu notarialnego, w toku postępowania w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza, z naruszeniem art. 106 § 1 i § 5 k.p.a. ograniczył się do oparcia się na opinii organu samorządu notarialnego pierwszej instancji, podczas gdy uchwała opiniująca wniosek o powołanie na stanowisko notariusza została zaskarżona skutkiem czego zapadła uchwała organu drugiej instancji.

Poza sporem w sprawie pozostaje okoliczność, że decyzja w przedmiocie powołania B. R. na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej zapadła po rozpatrzeniu zażalenia na uchwałę Rady Izby Notarialnej we W. Przewidziane w art. 10 § 1 Prawa o notariacie w zw. z art. 106 k.p.a. postępowanie w przedmiocie zajęcia stanowiska przez właściwą izbę notarialną, w tym działającą skutkiem zażalenia strony Krajową Radę Notarialną, zostało zakończone przed wydaniem decyzji przez organ załatwiający sprawę "główną". Nie można zatem twierdzić, że nie został wypełniony obowiązek współdziałania wynikający z art. 10 § 1 Prawa o notariacie w zw. z art. 106 k.p.a. Stanowisko strony wnoszącej skargę kasacyjną wywodzi się, jak wynika z pism, na które powołuje się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, z faktu, że Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniach wydanych decyzji odnosi się jedynie do uchwały Rady Izby Notarialnej we W. pomijając uchwałę Krajowej Rady Notarialnej. Tego rodzaju zaniechanie możnaby rozpatrywać jedynie w kategoriach ewentualnego naruszenia niewymienionego w skardze kasacyjnej art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie w tym przedmiocie nie mogłoby jednak powodować zastosowania przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. gdyż nie miałoby istotnego wpływu na wynik sprawy. Minister Sprawiedliwości odniósł się do argumentacji takiej jak zawarta w uzasadnieniu uchwały Krajowej Rady Notarialnej wobec czego zaniechanie wymienienia tego aktu nie miało wpływu na rozstrzygnięcie.

Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że w art. 106 § 1 k.p.a. przewidziano różne formy współdziałania organów, a mianowicie: wyrażenie opinii lub zgody albo wyrażenie stanowiska w innej formie. Od tego, którą formę przewiduje przepis szczegółowy, zależy zakres związania organu załatwiającego sprawę "główną" stanowiskiem organu współdziałającego. Z art. 10 § 1 Prawa o notariacie wynika, że powołanie na stanowisko notariusza następuje po zasięgnięciu opinii, a nie po uzyskaniu zgody lub wyrażonego w innej formie wiążącego stanowiska organu współdziałającego. Jak z tego wynika Minister Sprawiedliwości nie jest związany stanowiskiem organów samorządu notarialnego i jest uprawniony do odmiennej oceny przesłanek powołania na stanowisko notariusza. W kwestii wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej poglądy organów opiniujących i Ministra Sprawiedliwości były w niniejszej sprawie zbieżne, wobec czego nie mogą być skuteczne zarzuty braku należytego współdziałania w tym zakresie.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., wobec przedstawionych stwierdzeń, nie jest zasadny. Aczkolwiek w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak pełnego odniesienia do zarzutów związanych ze stosowaniem art. 10 § 1 Prawa o notariacie w zw. z art. 106 k.p.a. to, jak wykazano, zarzuty takie nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wobec tego uchybienie w postaci wskazywanych wad uzasadnienia nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy.

Kluczowe znaczenie dla oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię ma rozumienie pojęcia "dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza" o jakim mowa w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie w brzmieniu nadanym z dniem 10 września 2005 r przez art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361). W okresie poprzedzającym tę nowelizację w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie ustawodawca wymieniał jedynie przesłankę nieskazitelnego charakteru kandydata na notariusza. Z faktu dodania drugiej przesłanki "dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza" strona skarżąca wywodzi, że kandydat powinien prezentować wiedzę i umiejętności właściwe dla notariuszy i że stan wiedzy oraz umiejętności może być weryfikowany w sposób dalej idący niż sprawdzenie czy spełnione są wymogi dotyczące doświadczenia w innych zawodach prawniczych określone w art. 12 § 1 Prawa o notariacie oraz ocena postawy prezentowanej przy wykonywaniu innego zawodu prawniczego. W konsekwencji uznaje za właściwe i dopuszczalne dokonywanie weryfikacji we wskazanym zakresie poprzez zadawanie pytań w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej i ocenę udzielanych odpowiedzi.

Występujące w języku prawnym i prawniczym pojęcie "dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu prawniczego" interpretowane było dotąd najczęściej na tle wykładni art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123 , poz. 1058 ze zm.). Aczkolwiek w przepisie tym ustawodawca uściśla pojęcie poprzez odwołanie się do dotychczasowego zachowania kandydata, na odnotowanie zasługuje okoliczność, że w orzecznictwie tłumaczy się to pojęcie jako nieobejmujące swym zakresem elementów wiedzy i umiejętności specjalistycznych, właściwych dla nowego zawodu. W szczególności w wyroku z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II S.A. 725/00 (LEX nr 53476) Naczelny Sąd Administracyjny dokonał rozróżnienia pomiędzy przesłankami nieskazitelności charakteru i rękojmi. O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Na rękojmię składają się dwa elementu: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej wykonywać zawód prawniczy. W wyroku z dnia 18 sierpnia 1994 r., sygn. akt II S.A. 860/93 (Wokanda 1995/3/28) odniesiono się do umiejętności zawodowych, jednakże jedynie takich jakie kandydat prezentował wykonując dotychczasowy zawód. Wyraźniej do umiejętności prawniczych jako elementu rękojmi należytego wykonywania zawodu w przypadkach przepływu pomiędzy poszczególnymi korporacjami odniósł się Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (OTK-A 2006/4/45). Przyjął mianowicie, że dopuszczalne są regulowane ustawowo dwa sposoby nabywania i weryfikacji wiedzy i umiejętności prawniczych, które postrzega jako elementy rękojmi prawidłowego wykonywania nowego zawodu. Jednym z nich jest odbywanie aplikacji i składanie egzaminów w ramach przygotowania do konkretnego zawodu. Drugim jest przepływ z innego zawodu. Jako modelowe uznał takie rozwiązanie, w którym ustawodawca dopuszczając przepływ kandydatów z innego zawodu określa czas i charakter wykonywania zawodów innych niż ten, do którego wykonywania aspiruje. Tego rodzaju rozwiązanie pozostaje w zgodzie z art. 17 ust. 1 i innymi normami Konstytucji RP. Jak z tego wynika nie można w zasadach konstytucyjnych doszukiwać się przesłanek wykładni zmierzającej do uznawania, że rękojmia wykonywania nowego zawodu prawniczego zawiera elementy wiedzy i umiejętności dalej idące niż należyte wykonywanie innego zawodu prawniczego przez określony przez ustawodawcę okres i dającej podstawy do dodatkowej weryfikacji wiedzy i umiejętności uwzględniającej specyfikę nowego zawodu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatruje się podstaw do przyjęcia by w treści art. 11 pkt 2 w zw. z art. 12 § 1 pkt 3 Prawa o notariacie i innych przepisów tej ustawy doszukiwać się przesłanek proponowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną rozumienia pojęcia "dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu", skrajnie odmiennego od poglądów formułowanych na tle Prawa o adwokaturze.

W art. 12 § 1 pkt 3 Prawa o notariacie ustawodawca wyraźnie określa, odnoszące się do sfery wiedzy i umiejętności, wymogi dotyczące osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza wykonujących wcześniej zawody adwokata i radcy prawnego. Z przepisu tego wynika, że kandydaci powinni legitymować się uprawnieniami do wykonywania określonych zawodów i wykonywać te zawody przez okres co najmniej trzech lat. Tym samym przydatność do zawodu notariusza w zakresie wiedzy prawniczej i umiejętności kandydata wolą ustawodawcy badana jest na podstawie zdarzeń z okresu wykonywania poprzedniego zawodu. Do tego też okresu odnieść należy te elementy jako składające się na przesłankę "dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza", o jakiej mowa w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie. W ramach badania tej przesłanki dopuszczalna jest ocena okoliczności dotyczących przebiegu dotychczasowej pracy w zawodzie prawniczym we wszystkich aspektach cech charakteru i sposobu zachowania oraz wykazywanego w tym okresie poziomu świadczenia usług prawniczych. W niniejszej sprawie organ administracji publicznej należycie zebrał i ocenił materiał dowodowy pozwalający na dokonanie niezbędnych ustaleń we wskazywanym zakresie, w szczególności poprzez zebranie i ocenę opinii właściwych podmiotów. Ustawodawca wyraźnie ograniczył dopuszczalność sposobów weryfikowania wymienionych przesłanek. W szczególności poza zakres dopuszczalnych działań w tym zakresie wykracza zbliżona do egzaminu forma sprawdzania wiedzy i umiejętności w zakresie specjalizacji zawodowej notariusza. Ustawodawca założył bowiem, że należyte wykonywanie określonego w art. 12 § 2 pkt 3 Prawa o notariacie zawodu przez wskazany przez ustawodawcę okres wystarczająco potwierdza uzyskanie wiedzy prawniczej i pozyskanie umiejętności pozwalających na wykonywanie zawodu notariusza. Oczywiście, takie stanowisko ustawodawcy może być kwestionowane jako nieuzasadnione i nieodpowiadające wystarczająco specyfice zawodu notariusza ale argumentacja dotycząca tego rodzaju zagadnień wykracza poza dopuszczalną kontrolę zgodności z prawem aktów i czynności z zakresu administracji publicznej. Z tego też powodu nie zasługują na akceptację przedstawione w skardze kasacyjnej wywody dotyczące specyfiki zawodu notariusza i czynności notarialnych. Okoliczności takich, w tym dotyczące pozycji notariusza jako osoby zaufania publicznego, ustawodawca był świadomy określając w miarę precyzyjnie sposób naboru do zawodu. Gdyby uznawał za celowe, by kandydaci poddawani byli dodatkowemu egzaminowi lub innej formie sprawdzania przydatności do zawodu, ustanowiłby odpowiednie regulacje, na przykład poprzez wprowadzenie do art. 12 § 2 Prawa o notariacie treści odpowiadającej skutkiem nałożeniu obowiązku poddania się radców prawnych i adwokatów egzaminowi notarialnemu niezależnie od okresu wykonywania zawodu albo poprzez wprowadzenie unormowań ustanawiających zbliżone do egzaminu notarialnego formy sprawdzania przydatności do zawodu. Odpowiadający wskazanym założeniom pogląd co do wykładni wymienionych jako naruszone przepisów, zbieżny z prezentowanym w niniejszej sprawie przez Ministra Sprawiedliwości i Sąd I instancji, odpowiada orzecznictwu z okresu po nowelizacji Prawa o notariacie (por. m. in. powołany w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt. II GSK 294/06, niepublikowany).

W skardze kasacyjnej szeroko rozwijana jest argumentacja wywodzona z okoliczności towarzyszących uchwaleniu ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) zmierzająca do wykazania, że celem wprowadzenia w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie dodatkowej przesłanki było doprowadzenie do umożliwienia organom samorządu notarialnego dodatkowej weryfikacji przydatności kandydatów do zawodu. Taka sugestia nie zasługuje na aprobatę. Celu zmiany treści konkretnej jednostki redakcyjnej ustawy nie można rozpatrywać w oderwaniu od celu ustawy nowelizującej jako całości. Nie można zaprzeczyć, że celem nowelizacji Prawa o adwokaturze i innych ustaw, w tym Prawa o notariacie, było ułatwienie a nie utrudnienie dostępu do zawodów prawniczych, w szczególności poprzez wprowadzenie dodatkowych podstaw i sposobów sprawdzania przydatności do zawodu. W obrębie regulacji dotyczących notariuszy zwraca uwagę treść dodanego art. 12 § 2 Prawa o notariacie umożliwiającego złożenie egzaminu notarialnego bez obowiązku odbycia aplikacji notarialnej i tym samym ułatwiającego dostęp do zawodu notariusza kilku grupom osób legitymujących się wykształceniem prawniczym i praktyką zawodową.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje się na posługiwanie się przez Ministra Sprawiedliwości i Sąd oznaczeniami jednostek redakcyjnych według dawnego brzmienia Prawa o notariacie, co miałoby świadczyć o pominięciu okoliczności, że ustawa została zmieniona. Mając na uwadze, że organ administracji publicznej i Sąd odnosiły się do nowej przesłanki obejmującej pojęcie rękojmi, wnioskowanie takie nie jest uzasadnione. Błędne oznaczenie jednostek redakcyjnych stanowi oczywistą omyłkę i nie ma wpływu na ocenę zgodności rozstrzygnięć z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny nie akceptuje użycia przez Sąd I instancji terminu "uzurpacja" dla określenia wskazywanego przez organ samorządu notarialnego wyniku wykładni mającego świadczyć o istnieniu kompetencji do dodatkowego sprawdzania przydatności do zawodu. Tego rodzaju niestosowność, silnie akcentowana w skardze kasacyjnej, pozostaje jednak bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy.

Z wymienionych powodów skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Nie zachodzą też podstawy nieważności brane pod uwagę z urzędu. Dlatego też skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.