Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 317/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 255, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. T. sp. z o.o. w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 4/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. T. sp. z o.o. w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 15 października 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.


UZASADNIENIE

Zażalenie M. T. sp. z o.o. w D. dotyczy postanowienia z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 4/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", odmówił M. sp. z o.o. w D. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.

Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 84.742,00 zł, skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych podając, że nie prowadzi żadnej działalności, od momentu ogłoszenia upadłości zarządzana była przez syndyka, nie posiada żadnych środków finansowych jak również majątku trwałego (ostatnia nieruchomość, zlicytowana przez komornika, zaspokoiła jedynie część wierzytelności urzędu skarbowego), a postępowanie upadłościowe umorzono. Ponadto skarżąca wskazała, że jej rachunek bankowy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wykazywał saldo ujemne wynoszące 1.211,00 zł.

Pismem z dnia 24 marca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą o uzupełnienie wniosku poprzez złożenie: odpisu lub kserokopii uzasadnień postanowień Sądu Rejonowego w K. dot. postępowania upadłościowego, raportów kasowych za ostatnie 3 miesiące, wyciągu z posiadanego rachunku bankowego obrazującego operacje za ostatnie 6 miesięcy, odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego, odpisu lun kserokopii zeznania podatkowego, zaświadczenia z urzędu skarbowego o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, odpisu lub kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej siedzibę skarżącej wraz z oświadczeniem skąd pochodzą środki na jej utrzymanie, odpisu lub kserokopii postanowienia o umorzeniu prowadzonej egzekucji oraz wyjaśnienie rozbieżności między wykazanym w KRS kapitałem spółki, a rubryką nr 6 formularza PPPr.

W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku, skarżąca poinformowała, że syndyk nie sporządził "bilansu otwarcia i zakończenia upadłości". Ostatnie sprawozdanie finansowe, którym skarżąca dysponuje obejmuje okres od 1 stycznia 2010 r. do 23 września 2010 r. Wykazano w nim: aktywa trwałe (479.465,50 zł), aktywa obrotowe (1.386.973,34 zł), kapitał (fundusz) podstawowy (200.000,00 zł), kapitał (fundusz) zapasowy (300.000,00 zł) oraz stratę rzędu 216.371,81 zł. Ponadto z informacji zawartych we wniosku syndyka o umorzenie postępowania upadłościowego wynikało, że potencjalny majątek skarżącej na dzień ogłoszenia upadłości wynosił 1.882.047,86 zł. Obejmował on należności długoterminowe (kaucje), należności z tytułu dostaw i usług oraz z tytułu podatków (1.811.066,64 zł), środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym (2.381,22 zł), prawo wieczystego użytkowania gruntu, którego wartość oszacowano na 30.000,00 zł oraz budynek stacji paliw wraz z wiatą o wartości 39.500,00 zł, od którego pobierany był czynsz najmu w wysokości 2.214,00 zł brutto miesięcznie. Ponadto, z protokołu sporządzonego 16 grudnia 2011 r. na okoliczność umorzenia postępowania upadłościowego wynikało, że żaden składnik majątku rzeczowego nie został zlikwidowany, albowiem przeprowadzony przez syndyka przetarg na sprzedaż nieruchomości nie doszedł do skutku wobec braku jakiegokolwiek zainteresowania ze strony potencjalnych nabywców. Do masy zgłoszono wierzytelności na kwotę 3.767.155,02 zł, podczas gdy zobowiązania skarżącej z tytułu podatków przekraczały 3,6 mln złotych. Z nadesłanych przez skarżącą dokumentów wynikało również, że uprawniony rzeczoznawca majątkowy 20 października 2012 r. dokonał wyceny nieruchomości należącej do skarżącej zlokalizowanej w P. ul. M. Jej wartość ustalona została na kwotę 96.000,00 zł. Natomiast 11 października 2013 r. komornik sporządził projekt planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, która wynosiła łącznie 64.024,56 zł. Sąd Rejonowy w Zawierciu I Wydział Cywilny postanowieniem z 18 października 2013 r. zatwierdził powyższy projekt. Dodatkowo z dokumentów dołączonych do akt sprawy wynikało, że wyciągi z konta skarżącej obrazowały jedynie niezapłacone opłaty i prowizje rzędu 1.038,29 zł, podobnie w złożonej za marzec 2014 r. deklaracji VAT-7 jej podstawa opodatkowania wynosiła 0 zł, a nadwyżka podatku naliczonego nad należnym 110 zł. W celu wykonania usług księgowych dotyczących 2011 i 2012 r. skarżąca zwróciła się do B. R. "N.", jednakże bilans skarżącej za wymienione lata nie został sporządzony. Przedłożono jedynie dziennik za okres od stycznia do października 2011 r. oraz raport kasowy za październik 2011 r. Skarżąca oświadczyła również, że jej rachunki bankowe są zablokowane, jedyny środek trwały został zlicytowany i podzielony między wierzycieli. Przedstawiła również zaświadczenie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S., w którego wynikało, że do 2010 r. składała zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), a do marca 2014 r. deklaracje VAT-7. Za okres od 1 stycznia do 23 września 2010 r. wykazała stratę w wysokości 107.487,76 zł, natomiast za okres od 24 września do 31 grudnia 2010 r. wykazała stratę w wysokości 12.907,36 zł. Z kolei ostatnia deklaracja VAT-7 za marzec 2014 r. wykazała kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości 110,00 zł, a w pozostałych rubrykach wykazała wartości zerowe.

Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że o kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. W ocenie Sądu, oświadczenia złożone przez skarżącą powinny zostać uzupełnione wskazaną wyżej dokumentacją, która pozwoliłaby Sądowi całościowe, kompletne określenie stanu majątkowego spółki. Sąd podkreślił, że syndyk po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego nie sporządził bilansu za 2011 r., jednakże w dniu 16 grudnia 2011 r. przekazał pełnomocnikowi skarżącej, w związku z umorzeniem postępowania upadłościowego, księgi, korespondencje, dokumenty oraz majątek spółki, a przejmujący czyli skarżąca nie wniosła żadnych zastrzeżeń. Nadto skarżąca podjęła kroki zmierzające do sporządzenia bilansu otwarcia na dzień 1 stycznia 2011 r., jak również innych usług księgowych za lata 2010 i 2011 w biurze rachunkowym N. Sp. z o.o. w K. W piśmie z dnia 13 września 2012 r. wskazane biuro rachunkowe stwierdziło, że wprowadzenie bilansu otwarcia na dzień 1 stycznia 2011 r. do systemu finansowo – księgowego bezwzględnie wymaga uzupełnienia brakującej, szczegółowej specyfikacji poszczególnych sald z podziałem na kontrahentów i wykazem faktur, wraz z ich datą wystawienia i terminem zapłaty. Biuro rachunkowe stwierdziło, że uwaga ta odnosi się przede wszystkim do kont:

- 201 należności od odbiorców (saldo WN: 1.301.999,04 zł),

- 202 zobowiązania wobec dostawców (saldo MA: 3.601.557,65 zł),

- 204 należności z tytułu kaucji (saldo WN: 426.474,53 zł),

- 223 rozrachunki z Urzędem Celnym (saldo MA: 2.290.948,00 zł),

- 247 roszczenia sporne – odpis aktualizacyjny (saldo MA: 18.340,90 zł),

- 249 inne rozrachunki (saldo MA: 8.381,99 zł),

- 280 odpisy aktualizujące wartość należności (saldo MA: 1.475.516,78 zł),

- 821 rozliczenie wyniku finansowego – błędy lat ubiegłych (saldo WN: 2.830.972,43 zł)

Biuro rachunkowe stwierdziło, że wprawdzie kondycja finansowa skarżącej według wstępnej oceny jest mało optymistyczna, jednakże nie zna wartości aktualnych aktywów skarżącej, a wykonywanie księgowań dotyczących 2012 r. bez bilansu otwarcia na dzień 1 stycznia 2012 r. jest możliwe w bardzo ograniczonym zakresie obejmującym rejestrowanie dokumentów w systemie finansowo – księgowym i przygotowywanie deklaracji VAT. Nadto biuro podniosło, że wskazane wyżej braki dotyczyły nie tylko wykonania usług księgowych za 2011 r., kiedy to skarżąca pozostawała w stanie upadłości, ale również za 2012 r. Biuro wskazało, że konieczna jest inwentaryzacja aktywów, która do dnia dzisiejszego nie została dokonana. Nie wiadomo zatem czy skarżąca w dalszym ciągu posiada wierzytelności u podmiotów trzecich. Z treści postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego wynikało wszakże, że w masie upadłości pozostają jeszcze należności. Podobnie upadły wezwany do oświadczenia odnośnie wniosku syndyka o umorzenie postępowania, pismem z 14 lipca 2011 r. wskazał, że masa upadłości posiada należności z tytułu kaucji gwarancyjnych. Dodatkowo na posiedzeniu w dniu 15 września 2011 r. wskazano na możliwość dofinansowania postępowania kwotą 50.000,00 zł. oraz zapłaty kosztów postępowania w kwocie 6.000 zł.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że ocena rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej może być dokonana jedynie na podstawie przedłożonego sprawozdania finansowego, a jego brak uniemożliwia jej dokonanie. Złożona przez skarżącą dokumentacja nie pozwoliła Sądowi na całościowe, pełne określenie kondycji finansowej skarżącej, a tym samym na pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie zwolnienia od kosztów.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że Sąd próbuje przerzucić na skarżącą cały szereg uchybień syndyka i odrywa się w ten sposób od meritum i oceny obecnego stanu finansowego skarżącej, która od wielu miesięcy nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Skarżąca nie zgodziła się ponadto ze stwierdzeniem, że nie wniosła żadnych zastrzeżeń do dokumentacji przekazanej przez syndyka, albowiem wielokrotnie kierowała do niego zażalenia i pisma o sporządzenie bilansu i uzupełnienie dokumentów. Pism tych syndyk jednak nie odebrał, nie dobierał również żadnych telefonów. Do zażalenia skarżąca dołączyła kserokopie pism kierowanych do syndyka.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, aczkolwiek z powodów innych niż wskazane w zażaleniu.

Jak wynika z materiałów źródłowych zgromadzonych w aktach sprawy, syndyk masy upadłości nie sporządził sprawozdania finansowego za 2011 r. Abstrahując od niezwykle lakonicznej argumentacji zażalenia, w którym skarżąca winą za nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy obarcza syndyka, należy jednak zauważyć, że w następstwie umorzenia postępowania likwidacyjnego dokumenty, księgi oraz majątek zostały zwrócone skarżącej. Miało to miejsce 16 grudnia 2011 r., a zatem na długo przed upływem okresu do sporządzenia sprawozdania finansowego za 2011 r. W zażaleniu skarżąca podnosi, że zwracała się do syndyka o sporządzenie bilansu i uzupełnienie dokumentów, czego dowodem ma być niepojęta przez syndyka korespondencja. Jednakże, jak wynika z załączonych kserokopii kopert, korespondencja ta była awizowana we wrześniu i październiku 2012 r., a więc ciężko przypuszczać, że dotyczyła braku dokumentów potrzebnych do przygotowania sprawozdania, którego termin upływał w marcu 2012 r.

Nie mniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sytuacja materialna skarżącej nie została przez Sąd pierwszej instancji należycie oceniona. W szczególności sprzeciw budzi fakt, że Sąd ten skupił się niemal wyłącznie na braku sprawozdania finansowego, dotyczącego 2011 r. oraz na okolicznościach faktycznych związanych z sytuacją finansową skarżącej w latach 2010-2012. W konsekwencji Sąd stwierdził, że ocena rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej nie może być przeprowadzona. Wskazał ponadto na skutki niezrealizowania wezwania uregulowanego w art. 255 Ppsa, pomijając, że skarżąca w odpowiedzi na wezwania Sądu, przedłożyła cały szereg dokumentów i oświadczeń, do których Sąd pierwszej instancji merytorycznie się nie odniósł.

Należy więc podkreślić, że w dacie orzekania Sąd pierwszej instancji dysponował informacjami dotyczącymi m. in: prowadzonego postępowania upadłościowego, czynności egzekucyjnych, stanu kont, składanych deklaracji podatkowych, a mimo to uznał, że pełna kondycja finansowa skarżącej nie mogła być zbadana. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosku takiego nie można jednak opierać na braku sprawozdania finansowego za 2011 r., czy też na sprawozdaniu B. R. N., sporządzonego na dzień 13 września 2012 r. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których aktualna, nadzwyczaj trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania.

W świetle powyższych uwag należało stwierdzić, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, iż sytuacja finansowa skarżącej została przedstawiona wystarczająco dokładnie i w związku z tym może stanowić przedmiot merytorycznej oceny w kontekście ewentualnego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przypomnieć należy bowiem, że celem podjęcia działań wynikających z art. 255 Ppsa było możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w tym przepisie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca przedstawiła swoją sytuację na tyle wyczerpująco, że możliwe było zbadanie czy zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa (prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania). Nie sposób zgodzić się natomiast ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że analiza rzeczywistych możliwości finansowych spółki mogłaby być dokonana dopiero na podstawie sprawozdania finansowego, którego jednak, pomimo wezwania Sądu, nie przedłożono.

Powyższy stan rzeczy doprowadził do uwzględnienia zażalenia. Podstawę orzeczenia stanowił art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.