Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 101/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 33 ust. 3 pkt 4
journal: Dz.U. 2021 poz 1100
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA del. Tomasz Judecki Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi Z. Ś. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej I. oddala skargę w całości; II. przyznaje radcy prawnemu M. F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 ( słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100 ) złotych w tym 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z. Ś. (dalej: zainteresowany, strona, skarżący) jest decyzja Wojewody D. z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1100 ze zm., dalej także jako ustawa), po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Prezydenta Miasta W. (dalej: organ I instancji) z dnia 4 listopada 2021 r. nr [...], orzekającej o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 20 października 2021 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że organ I instancji ww. decyzją z dnia 4 listopada 2021 r. orzekł o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem 20 października 2021 r. z powodu niestawienia się w wyznaczonym terminie w urzędzie pracy i niepowiadomienia w ciągu 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa.

Od tej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym na wstępie opisała swoją trudną sytuację życiową. Odwołujący wyjaśnił, że zapamiętał termin wizyty jako wyznaczony na dzień 20 listopada 2021 r., natomiast zgubił kartkę, na której miał zapisaną datę spotkania w urzędzie. Podał, że gdy napisał do urzędu pracy za pośrednictwem poczty elektronicznej w celu upewnienia się co do terminu wizyty, to okazało się, że termin do stawienia się w urzędzie już minął i został wysłany do niego list z ww. decyzją.

W toku postępowania odwoławczego, na podstawie dokumentów załączonych do akt sprawy ustalono, że strona decyzją organu I instancji z dnia 25 października 2018 r. została uznana z dniem 25 października 2018 r. za osobę bezrobotną oraz odmówiono jej przyznania prawa do zasiłku.

W dniu rejestracji zainteresowany otrzymał informację dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy, która zawierała m.in. pouczenie, że niestawienie się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i niepowiadomienie w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa skutkuje pozbawieniem statusu bezrobotnego od dnia niestawienia się w powiatowym urzędzie pracy, w zależności od liczby niestawiennictw, na okres: a) 120 dni w przypadku pierwszego niestawiennictwa, b) 180 dni w przypadku drugiego niestawiennictwa, c) 270 dni w przypadku trzeciego i każdego kolejnego niestawiennictwa.

Strona została pouczona o prawach i obowiązkach bezrobotnego, w tym o obowiązku zgłaszania się w wyznaczonych terminach do urzędu pracy, a w przypadku niezgłoszenia powiadomienia urzędu w okresie do 7 dni od daty wyznaczonej o przyczynie niestawiennictwa. Zainteresowany przyjął do wiadomości termin obowiązkowej wizyty wyznaczony na dzień 20 października 2021 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem na oświadczeniu z dnia 20 sierpnia 2021 r. Strona nie zgłosiła się do urzędu pracy w wyznaczonym terminie i nie poinformowała w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie swojego niestawiennictwa.

Dalej organ odwoławczy powołał przepis art. 33 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym bezrobotny ma obowiązek zgłaszania się do właściwego powiatowego urzędu pracy w wyznaczonym przez urząd terminie w celu przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy proponowanej przez urząd, lub w innym celu wynikającym z ustawy i określonym przez urząd pracy, w tym potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy.

Stosownie do art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy, starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie stawił się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomił w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa; w takiej sytuacji pozbawienie statusu bezrobotnego następuje od dnia niestawienia się w powiatowym urzędzie pracy, w zależności od ilości niestawiennictw, na okres:

120 dni w przypadku pierwszego niestawiennictwa,

180 dni w przypadku drugiego niestawiennictwa,

270 dni w przypadku trzeciego i każdego kolejnego niestawiennictwa.

Według organu, z powyższego przepisu wynika, że w przypadku niestawiennictwa w wyznaczonym terminie, bezrobotny nie zostanie pozbawiony posiadanego statusu tylko wówczas, jeżeli łącznie spełni dwa warunki, tj. powiadomi urząd pracy w ciągu 7 dni o przyczynie niestawiennictwa i wskazana przyczyna niestawiennictwa będzie uzasadniona. Niedopełnienie przez bezrobotnego choćby jednego z powołanych warunków, skutkuje brakiem możliwości usprawiedliwienia niezgłoszenia. Wskazany w tym przepisie 7 - dniowy termin ma charakter terminu materialnego, co oznacza, że po jego upływie bezrobotny nie może już skutecznie powiadomić o przyczynie niezgłoszenia się.

Wojewoda stwierdził, że zainteresowany nie stawił się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie, tj. w dniu 20 października 2021 r. i nie powiadomił w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tej absencji. Na tej podstawie organ I instancji orzekł o utracie statusu osoby bezrobotnej. W ocenie organu odwoławczego rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Odwołujący się był należycie pouczony o konsekwencjach niezgłoszenia się w wyznaczonym terminie i niepowiadomienia w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tej absencji. Z akt sprawy wynika, że nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku, tj. w terminie do 7 dni nie wskazał usprawiedliwionej przyczyny niestawiennictwa. Dlatego organ I instancji miał prawny obowiązek orzec o utracie przez zainteresowanego statusu osoby bezrobotnej.

W ocenie Wojewody, podany w odwołaniu powód niestawiennictwa, tj. zapamiętanie niewłaściwej daty spotkania oraz zagubienie kartki z zapisaną datą wizyty w urzędzie, nie może stanowić podstawy do uwzględnienia wniesionego środka zaskarżenia. Organ odwoławczy podzielił pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że takie okoliczności jak zapomnienie, czy pomylenie terminu nie mogą stanowić uzasadnionej przyczyny niestawiennictwa w urzędzie pracy celem potwierdzenia w wyznaczonym terminie gotowości do podjęcia zatrudnienia oraz uzyskania informacji o możliwości zatrudnienia i szkolenia. Odwołujący się potwierdził własnoręcznym podpisem złożonym na oświadczeniu z dnia 20 sierpnia 2021 r. zapoznanie się z prawidłowo wyznaczoną datą kolejnej wizyty, więc powinien był zanotować termin stawienia się w urzędzie pracy (np. w podręcznym kalendarzu lub w telefonie komórkowym). Zagubienie kartki z zapisaną datą spotkania świadczy o niedochowaniu należytej staranności i nie może usprawiedliwiać niestawiennictwa w urzędzie pracy.

Decyzja Wojewody stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W skardze skarżący opisał swoją trudną sytuację życiową i finansową, która przyczyniła się do jego stanu fizycznego i psychicznego. Podkreślił, że obserwuje u siebie objawy tzw. "pomroczności jasnej", dlatego był przekonany, że miał stawić się w urzędzie pracy w dniu 20 listopada 2021 r., a nie w dniu 20 października 2021 r. Wyjaśnił, że nawet gdyby nie zagubiła mu się kartka z zapisaną datą stawienia się w urzędzie, to i tak by to nie miało wpływu, na fakt, że pisząc maila do urzędu pracy, chciał się upewnić, że ma się stawić w dniu 20 listopada 2021 r. Skarżący podniósł również, że nie ma obowiązku posiadania (kupienia) terminarza lub zaawansowanego telefonu komórkowego (w celu zapisania w nich daty spotkania).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja Wojewody z dnia 13 grudnia 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie utraty przez skarżącego statusu bezrobotnego została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procedury administracyjnej w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie.

Problemem spornym w niniejszej sprawie była zatem kwestia, czy podana przez skarżącego okoliczność powinna zostać uznana przez organ za uzasadnioną przyczynę jego niestawiennictwa w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie – jak wywodzi skarżący, czy wprost przeciwnie – jak twierdzi organ.

Przechodząc do istoty sporu podkreślenia wymaga, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 33 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym bezrobotny ma obowiązek zgłaszania się do właściwego powiatowego urzędu pracy w wyznaczonym przez urząd terminie w celu przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy proponowanej przez urząd lub w innym celu wynikającym z ustawy i określonym przez urząd pracy, w tym potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy. Z kolei zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego, który nie stawił się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomił w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Dla wykładni tego przepisu i właściwego jego zastosowania istotne znaczenie mają regulacje zawarte w art. 33 ust. 3 zd. pierwsze i art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Stosownie do tej ostatniej normy bezrobotnym jest osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, i, j, l ustawy oraz osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha ustawy, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkołach dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły oraz uczącej się w branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej, lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl zaś art. 33 ust. 3 zd. 1 bezrobotny ma obowiązek zgłaszania się do właściwego powiatowego urzędu pracy w wyznaczonym przez urząd terminie w celu przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy proponowanej przez urząd lub w innym celu wynikającym z ustawy i określonym przez urząd pracy, w tym potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy.

Status bezrobotnego uzależniony jest zatem zarówno od spełnienia warunku pozostawania bez pracy, jak i od zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia, co oznacza, że bezrobotny musi być pod tym względem w pełni dyspozycyjny. Obowiązek zgłaszania się bezrobotnego do urzędu pracy w wyznaczonym terminie, zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy, stanowi element weryfikacji tej dyspozycyjności. Bowiem brak tej dyspozycyjności eliminuje daną osobę z grona osób mogących ubiegać się o przyznanie, czy zachowanie statusu bezrobotnego. Tak więc to bezrobotny ma obowiązek wykazać, że brak tej dyspozycyjności w określonym dniu spowodowany był faktycznie uzasadnionymi przyczynami. Zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy, regułą jest pozbawienie osoby statusu bezrobotnego w przypadku braku dyspozycyjności, a warunki uzasadniające odstąpienie od tej zasady muszą być przestrzegane i interpretowane w sposób ścisły. Za uzasadnioną przyczynę może być zatem uznana tylko taka, która stanowi nieprzewidzianą, niespowodowaną przez bezrobotnego, obiektywną przeszkodę uniemożliwiającą zgłoszenie się w urzędzie pracy.

Jak zatem wynika z powyższego na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie stawił się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomił w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa, pozbawienie statusu bezrobotnego następuje od dnia niestawienia się w powiatowym urzędzie pracy w zależności od ilości niestawiennictwa. Oznacza to, że w sytuacji, gdy bezrobotny wskazuje przyczynę nie stawienia się w PUP każdorazowo organy orzekające powinny zbadać, czy mają do czynienia z uzasadnionym przypadkiem, o jakim stanowi ustawodawca w art. art. 33 ust. 4 pkt 4 powoływanej ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że z uwagi na posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem niedookreślonym ostateczną jego treść musi ustalać organ stosujący prawo w oparciu o konkretny stan faktyczny danej sprawy.

W odniesieniu do omawianej przesłanki "uzasadnionej przyczyny niestawiennictwa" sądy administracyjne konsekwentnie wskazują, że będzie nią uznana tylko taka, która stanowi nieprzewidzianą, niespowodowaną przez bezrobotnego, obiektywną przeszkodę uniemożliwiającą zgłoszenie się przez zainteresowanego w urzędzie pracy. W rachubę mogą więc wchodzić nagłe przeszkody, na które bezrobotny nie miał wpływu, na przykład nagłe zdarzenie typu pożar, powódź itp. – tak NSA w wyroku z dnia 9 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 422/09 (Lex 588788). Należy zatem mieć na uwadze, że uzasadnione przyczyny to okoliczności natury obiektywnej, niezależne od woli bezrobotnego, a więc przeszkody, na które bezrobotny nie miał wpływu.

Z akt sprawy wynika, że skarżącemu wyznaczono termin do stawienia się w Powiatowym Urzędzie Pracy na dzień 20 października 2021 r., czego zresztą nie kwestionuje. Nie kwestionuje on także faktu nie stawienia się w wyznaczonym terminie, podnosząc jedynie, że zapamiętał niewłaściwą datę ustalonej wizyty w urzędzie oraz zgubił kartkę, na której zapisał tę datę. Podkreślić należy, że w dniu 20 sierpnia 2021 r. skarżący podpisał i zapoznał się z oświadczeniem, zgodnie z którym bezrobotny jest obowiązany w przypadku niezgłoszenia się w terminie powiadomić powiatowy urząd pracy w terminie 7 dni od wyznaczonego dnia o przyczynie niestawiennictwa.

Z materiału aktowego sprawy wynika, że skarżący nie stawił się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie 20 października 2021 r. i w ciągu kolejnych 7 dni nie poinformował urzędu o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa oraz nie złożył w tym terminie żadnego dokumentu stanowiącego usprawiedliwienie stawiennictwa. Skarżący dopiero w odwołaniu od decyzji orzekającej o utracie statusu osoby bezrobotnej, a więc po upływie siedmiu dni od daty niestawiennictwa podał powody niezgłoszenia się w wyznaczonym terminie w urzędzie Aby zaistniały przesłanki do pozbawienia osoby bezrobotnej statusu z art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy, konieczne jest by osoba ta nie stawiła się w wyznaczonym terminie, oraz w terminie 7 dni liczonym od dnia, w którym miała się stawić w organie administracji, nie powiadomiła o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Taka właśnie sytuacja zaistniała w okolicznościach niniejszej sprawy. Podkreślenia wymaga, że wymieniony w tym przepisie 7-dniowy termin ma charakter terminu materialnego, co oznacza, że po jego upływie bezrobotny nie może już powiadomić o przyczynie niezgłoszenia się.

W ocenie Sądu pomylenie lub przeoczenie terminu zgłoszenia się do urzędu bądź zapomnienie o obowiązku stawienia się w urzędzie nie stanowi uzasadnionej przyczyny niestawiennictwa. W orzecznictwie administracyjnym wielokrotnie podkreśla się, że za uzasadnione przyczyny nie uznaje się okoliczności powstałych z winy bezrobotnego, choćby tylko na skutek jego lekkomyślności czy niedbalstwa, które polega na niedołożeniu należytej staranności (por.: wyroki NSA z 26 października 2010 r., I OSK 942/10 i z 01 sierpnia 2007 r., I OSK 1821/06 oraz wyroki WSA: z 29 września 2010 r., II SA/Sz 469/10; z 23 września 2010 r., III SA/Kr 148/10; z 20 maja 2010 r., II SA/Ke 214/10 – publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOIS). Bezrobotny powinien bowiem tak zorganizować swoje sprawy osobiste, aby mógł wywiązać się z powinności stawiennictwa w powiatowym urzędzie pracy, przewidzianej w art. 33 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia (por. wyrok WSA z 29 września 2010 r., II SA/Sz 469/10, CBOiS).

Na zakończenie trzeba dodać, że organ zatrudnienia, wyznaczając bezrobotnemu termin wizyty w powiatowym urzędzie pracy, nie tylko działa w celu aktywizacji bezrobotnego (której głównym celem jest znalezienie mu zatrudnienia), ale także weryfikuje jego gotowość i zdolność do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej. Zatem samo pozostawanie bez pracy nie oznacza jeszcze, że osoba taka korzysta ze statusu bezrobotnego, bowiem konieczna jeszcze jest zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia. Bezrobotny, zainteresowany uzyskaniem pracy, musi więc stawić się w powiatowym urzędzie pracy - co jest jego obowiązkiem - aby wykazać swą dyspozycyjność, by organ zatrudnienia mógł ocenić jego gotowość i zdolność do podjęcia pracy. Terminy wizyt w powiatowym urzędzie pracy wyznaczane są przez organ zatrudnienia, o czym stanowi art. 33 ust. 3 powołanej ustawy, zaś bezrobotny potwierdza własnym podpisem fakt powiadomienia go o wizycie. Przepis art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy wprawdzie dopuszcza możliwość niestawiennictwa w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie, jednakże na bezrobotnym spoczywa wówczas obowiązek usprawiedliwienia niestawiennictwa, poprzez wskazanie uzasadnionej przyczyny w okresie 7 dni. Jeżeli więc skarżący nie stawił się na umówioną wizytę, to w jego interesie leżało przekonujące wskazanie uzasadnionej przyczyny niestawiennictwa i wykazanie, że dołożył on należytej staranności, by stawić się w uzgodnionym terminie w urzędzie pracy. Tymczasem temu wymogowi skarżący nie zadośćuczynił.

Mając na uwadze, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy, a następnie w sposób niewadliwy dokonały jego subsumpcji do ustalonych w ustawie przesłanek utraty statusu osoby bezrobotnej, brak jest podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za wadliwą.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji wyroku stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tj. Dz. U. z 2019 r. poz.68).