Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2685/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. G. i K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 1146/17 w sprawie ze skargi S. G. i K. D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) oddala skargę kasacyjną; 2) oddala wniosek Polskiego Związku Działkowców Stowarzyszenia Ogrodowego w Warszawie Okręg Śląski w Katowicach o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 1146/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. G. i K. D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Na mocy decyzji Prezydenta Miasta Tychy z dnia [...] lipca 1977 r. nieruchomość rolna o powierzchni [...]ha składająca się z działek: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], stanowiąca własność R. i Ł. C., przeszła na rzecz Skarbu Państwa.

Wnioskiem z dnia 28 lutego 2015 r. S. G. i K. D. wystąpiły do Prezydenta Miasta Tychy o zwrot działki nr [...], pochodzącej z dawnej działki [...].

Starosta Bieruńsko – Lędziński decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.g.n.", odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Tychach, oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka [...] o powierzchni [...]m2, stanowiącej własność Gminy Miasta Tychy.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 17 lipca 2015 r. stwierdzono, że przedmiotowa działka położona jest przy [...], stanowi teren ogrodzony płotem siatkowym, w części wschodniej stanowi utwardzoną drogę dojazdową do ogródków działkowych [...]. W centralnej części działki wybudowany jest jednokondygnacyjny dom działkowca. W części północnej pełni funkcję utwardzonego parkingu, w pozostałej części porośnięta trawą oraz drzewami i krzewami ozdobnymi. W części południowo-zachodniej pełni funkcję ogródka letniskowego. Przy południowej części działki [...] znajdują się fragmenty terenu ogródków działkowych.

Organ podkreślił, że jak wynika z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej na rozprawie przeprowadzonej w dniu 5 lutego 1975 r. właściciele wywłaszczonej nieruchomości wnieśli o wykup całego gospodarstwa, oświadczając że w sytuacji gdy są pozbawieni siedliska gospodarczego nie są w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego o areale upraw 8ha. Po przeprowadzeniu ponownie rozprawy w dniu 7 lipca 1977 r. organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe uznał żądania za zasadne i zobowiązał wnioskodawcę wywłaszczenia, tj. Okręgową Dyrekcję Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w Tychach do wykupu całego gospodarstwa rolnego o łącznym areale [...]ha. Kwota odszkodowawcza została ustalona przez biegłego rzeczoznawcę.

W ocenie organu w rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia z tzw. "dowłaszczeniem". Zbędność na cel wywłaszczenia może być oceniona jedynie do nieruchomości, która niezbędna była do realizacji inwestycji celu publicznego, a nie co do nieruchomości, która została nabyta na wniosek samego właściciela.

Na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 20 marca 2017 r. z udziałem wszystkich stron pełnomocnicy Gminy Miasta Tychy podnieśli, że działka [...] pochodzi z dawnej działki [...]. Głównym celem wywłaszczenia było przejęcie działek [...], [...] pod budowę osiedla [...] w Tychach.

Od ww. decyzji odwołania złożyły S. G. i K. D.

Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty Bieruńsko – Lędzińskiego, że brak jest podstaw do zwrotu działki nr [...], powstałej z części dowłaszczonej parceli gruntowej nr [...]. Akta archiwalne z postępowania administracyjnego wskazują bowiem jednoznacznie, że planem realizacyjnym, który został zatwierdzony decyzją z dnia [...] września 1974 r. objęte były, z nieruchomości stanowiącej wówczas współwłasność Ł. i R. C., jedynie zabudowane parcele gruntowe nr [...] i nr [...], jako niezbędne pod rozbudowę osiedla mieszkaniowego [...] w Tychach. Skoro zatem parcela gruntowa nr [...] została nabyta (dowłaszczona) na rzecz Skarbu Państwa, na wniosek jej poprzednich współwłaścicieli, to roszczenie o zwrot działki nr [...], powstałej w wyniku kolejnych podziałów ww. parceli, nie przysługuje.

Skargę na powyższą decyzję złożyły S. G. i K. D., zaskarżając naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 21 ust. 1 Konstytucji RP, "art. 137 § 1" oraz "art. 136 § 3" u.g.n.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę podkreślił, że w sprawie została zastosowana procedura, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Świadczy o tym zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna, z której wynika, że przedmiotowa nieruchomość, objęta wnioskiem wywłaszczeniowym, nie była niezbędna do realizacji celu wywłaszczenia. Nie ma tu znaczenia, że nieruchomość, której dotyczy niniejsze postępowanie, stanowiąca działkę [...], została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w drodze decyzji wywłaszczeniowej, a nie dobrowolnej umowy (z wniosku o wywłaszczenie z dnia 3 stycznia 1975 r. wynika, że brak było zgody na sprzedaż za zaproponowaną cenę). Niewątpliwie to właściciele żądali przejęcia części nieruchomości, a ich żądanie zostało spełnione.

W ocenie Sądu argumentacja skargi nie może podważyć faktów wynikających wprost z szeregu dokumentów dotyczących ówczesnego postępowania wywłaszczeniowego, w szczególności w postaci protokołu z rokowań z dnia 2 stycznia 1975 r., wniosku o wywłaszczenie nieruchomości z dnia 3 stycznia 1975 r., protokołów z rozpraw wywłaszczeniowo – odszkodowawczych z dnia 5 lutego 1975 r. i 7 lipca 1977 r., protokołu z dnia 7 lutego 1977 r. oraz uzasadnienia decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z dnia [...] lipca 1977 r. Niewątpliwie wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości, złożonym do Prezydenta Miasta Tychy, objęto inne parcele, tj. nr [...] i nr [...], gdyż to one były niezbędne na cel wywłaszczenia.

Sąd zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że zwrot części terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela jest możliwy jedynie wtedy, jeżeli zostaną spełnione przesłanki zbędności tej części terenu, który został wywłaszczony na wniosek inwestora dla realizacji celu wywłaszczenia. Przyjmuje się bowiem, że nieruchomość wywłaszczona na wniosek byłego właściciela od początku była zbędna dla realizacji celu wywłaszczenia. Byt prawny tej nieruchomości musi więc być związany z tą częścią nieruchomości, która w ocenie organu dokonującego wywłaszczenia była niezbędna dla realizacji celu wywłaszczenia. Ustalenie, że na tej części cel wywłaszczenia nie został zrealizowany implikuje możliwość zwrotu nie tylko nieruchomości wywłaszczonej dla realizacji celu wywłaszczenia, ale też nieruchomości dowłaszczonej.

Co więcej, zbycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nie wymagało określenia celu wywłaszczenia, gdyż przesłanki sprowadzały się do oceny, czy pozostała (nieobjęta postępowaniem wywłaszczeniowym) część nieruchomości będzie nadawała się do dalszego racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

Zatem, jeśli wywłaszczenie nastąpiło na wniosek właściciela, to nie mógł być określony cel wywłaszczenia, a jedynie istniała wola właściciela, aby nieruchomość przejęta została przez Państwo, a Państwo następnie decydowało, jak ją wykorzystać. W takiej sytuacji były właściciel nie może zarzucać, że wywłaszczona nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia. Ewentualny zwrot tak nabytej nieruchomości może zostać dokonany jedynie w sytuacji, gdy zwrotowi podlegają również działki nabyte na cele wywłaszczenia. Zwrotu tych ostatnich jednak skarżące nie domagały się. Nie ma przy tym znaczenia ewentualny zwrot dokonany w przeszłości innej części nieruchomości, bowiem Sąd nie kontroluje tamtego postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły S. G. i K. D., zarzucając naruszenie:

1) przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a i oddalenie skargi pomimo, że organy administracyjne w toku postępowania naruszyły art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a., które polegało na:

a) braku rozpatrzenia w sposób wszechstronny i wyczerpujący sprawy, co skutkowało przyjęciem, że nieruchomość objęta żądaniem zwrotu stanowi nieruchomość dowłaszczoną i nie zachodzi potrzeba badania przesłanek jej zbędności na cel wywłaszczenia oraz jej właściwego wykorzystania zgodnego z celem wywłaszczenia rozumianym sensu stricto, a ponadto pominięcie okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci protokołu z oględzin przedmiotowej nieruchomości oraz pominięcie okoliczności, że w sprawie zostały spełnione przesłanki warunkujące zwrot wywłaszczonej i objętej żądaniem zwrotu nieruchomości;

b) braku wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego dotyczącego zaistnienia przesłanek do zwrotu nieruchomości określonych w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. w sytuacji gdy treść decyzji Prezydenta Miasta Tychy o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z dnia [...] lipca 1977 r. oraz protokół rozprawy z dnia 14 grudnia 2016 r. wskazuje na to, że cel wywłaszczenia określony jako rozbudowa osiedla [...] obejmował również działkę [...], z której to działki wydzielona została działka objęta przedmiotem żądania zwrotu, a także okoliczności, że na rzecz poprzednika prawnego skarżących zwrócono na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 1996 r. (znajdująca się w aktach postępowania) nieruchomość oznaczona obecnie jako działka [...], która powstała z powierzchni wywłaszczonej parceli gruntowej nr [...] i wskazanej we wniosku o wywłaszczenie, a zatem niezbędnej od samego początku na cel wywłaszczenia;

2) przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. zamiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo, że winna ona zostać uwzględniona albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach swoim rozstrzygnięciem naruszył art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. na skutek utrzymania w mocy wadliwej decyzji;

3) przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z dnia 14 grudnia 2017 r. Dz. U. z 2018 r. poz. 121) poprzez jego niewłaściwą, błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że w stosunku do nieruchomości objętej żądaniem zwrotu stanowiącej działkę [...] (wywodzącą się z dawnej parceli [...]), a wywłaszczonej na wniosek właścicieli w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nie ma możliwości zastosowania trybu i przesłanek o jakich mowa w treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, choć z treści tego przepisu nie wynika zakaz zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na wniosek właściciela.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżące kasacyjnie wniosły o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji organu I i II instancji;

2) w razie niestwierdzenia przesłanek z art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania;

4) zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Jednocześnie S. G. i K. D. wniosły o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania Polski Związek Działkowców Stowarzyszenie Ogrodowe w Warszawie Okręg Śląski w Katowicach wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.), po wcześniejszym przesłaniu stronom informacji o zamiarze wyznaczenia posiedzenia niejawnego i umożliwieniu złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie na piśmie.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Stąd też w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, poprzez które między innymi kwestionowane są ustalenia faktyczne w sprawie. Jak wynika z bezspornych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, decyzją z dnia [...] września 1974 r. Prezydent Miasta Tychy zatwierdził plan realizacyjny, zgodnie z którym zabudowana nieruchomość stanowiąca własność Ł. i R. C. (poprzedników prawnych skarżących) położona w Tychach i oznaczona jako parcele gruntowe nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni [...]ha przeznaczona została pod rozbudowę osiedla mieszkaniowego [...] w Tychach. Stąd też wniosek o wywłaszczenie z dnia 3 stycznia 1975 r. dotyczył tych dwóch działek nr [...] i nr [...]. Z protokołów rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia 5 lutego 1975 r., z dnia 7 lipca 1977 r. wynika, że właściciele nieruchomości objętych wnioskiem o wywłaszczenie podnosili, że bez działek objętych wnioskiem o wywłaszczenie na których znajdowała się zabudowa mieszkalna i gospodarcza związana z prowadzeniem gospodarstwa rolnego nie są w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, co wynikało również z opinii rzeczoznawcy do spraw rolnych z dnia 15 grudnia 1976 r., stąd też właściciele wnosili o objęcie wywłaszczeniem całego gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni [...]ha. Po wyjaśnieniu powyższych okoliczności dotyczących braku możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwagi na brak zabudowań, a także wobec braku porozumienia co do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, Prezydent Miasta Tychy w dniu [...] lipca 1977 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r., wydał decyzję wywłaszczeniową za odszkodowaniem, którą objęte zostały parcele gruntowe nr [...] i nr [...] (których dotyczył wniosek wywłaszczeniowy Okręgowej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w Tychach) oraz parcele gruntowe: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] o wywłaszczenie których wnioskowali właściciele. W uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1977 r. wskazano na powyższe okoliczności dotyczące wniosku właścicieli o objęcie wywłaszczeniem całego gospodarstwa rolnego, a nie tylko parcel gruntowych objętych wnioskiem o wywłaszczenie w związku z rozbudową osiedla mieszkaniowego. Nadto w podstawie prawnej decyzji wywłaszczeniowej powołano również art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przepis ten stanowił, że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Powyższe bezsporne okoliczności wskazują, że parcele gruntowe: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] zostały objęte decyzją wywłaszczeniową na żądanie właścicieli. Podkreślić jeszcze należy, że nabycie nieruchomości o którym mowa w powołanym wyżej art. 5 ust. 3 ustawy dotyczy nieruchomości, które nie były przewidziane do nabycia w trybie wywłaszczenia, które nie były objęte decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny. Natomiast nabycie tych nieruchomości mogło nastąpić bądź w drodze umowy, bądź w drodze decyzji wywłaszczeniowej. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zaznaczyć należy, że w przypadku nabycia nieruchomości o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy na podstawie decyzji wywłaszczeniowej nie oznacza, że mamy do czynienia z instytucją klasycznego wywłaszczenia. Wywłaszczenie bowiem – zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Natomiast nabycie nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy mogło nastąpić, gdy były spełnione przesłanki określone w tym przepisie, do tego nabycia nie miały zastosowania przesłanki z art. 3 ustawy. Dlatego też określenie w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1977 r. celu wywłaszczenia, tj. rozbudowa osiedla mieszkaniowego [...] dotyczy wyłącznie tych parcel gruntowych, które zgodnie z art. 3 ustawy zostały objęte wnioskiem wywłaszczeniowym, tj. nr [...] i nr [...]. Natomiast ten cel wywłaszczenia określony w decyzji wywłaszczeniowej nie dotyczy parcel gruntowych nabytych na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy (określanych jako dowłaszczonych), tj. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...].

Wniosek skarżących złożony w dniu 28 lutego 2015 r. dotyczy zwrotu nieruchomości oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], która powstała z parceli gruntowej nr [...], czyli tej która objęta została decyzją wywłaszczeniową na wniosek właścicieli. Nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot stanowi własność Gminy Tychy. Na przedmiotowej nieruchomości znajdują się fragmenty ogrodów działkowych [...], w centralnej części nieruchomości wybudowany jest dom działkowca, część stanowi drogę dojazdową do ogródków działkowych i parking, część stanowi teren porośnięty trawą, drzewami i krzewami ozdobnymi. Zdaniem skarżących kasacyjnie stan istniejący na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot wskazuje, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, albowiem nie nastąpiła rozbudowa osiedla mieszkaniowego.

Odnosząc się do podniesionej przez skarżące okoliczności, że na rzecz ich poprzednika prawnego zwrócono na mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Tychach z dnia [...] grudnia 1996 r. nieruchomość oznaczoną obecnie jako działka [...], która powstała z części wywłaszczonej parceli gruntowej nr [...] wskazanej we wniosku o wywłaszczenie, należy tylko wskazać, że tamto postępowanie nie dotyczyło parcel gruntowych nabytych w trybie art. 5 ust. 3 ustawy, lecz parceli objętej wnioskiem wywłaszczeniowym, a ponadto tamto postępowanie nie jest i nie było przedmiotem kontroli sądowej.

Mając na uwadze, że ustalenia faktyczne właściwie nie są przedmiotem sporu zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c p.p.s.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. należy uznać za niezasadne.

Natomiast kwestią sporną jest ocena prawna powyższych ustaleń, co znalazło wyraz w zarzutach skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości stanowi art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada, na podstawie art. 136 u.g.n., czy wniosek pochodzi od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, także czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia, wskazanych w art. 229 u.g.n. Wprawdzie art. 136 ust. 3 u.g.n. odwołuje się do art. 137, bowiem żądanie zwrotu nieruchomości, a dalej jej zwrot jest możliwy, gdy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, a definicję zbędności czy przesłanki decydujące o zbędności zawiera art. 137 u.g.n., jednakże konieczne jest rozważenie, jak odpowiednio zastosować ust. 3 art. 136 u.g.n. do części nieruchomości, wywłaszczonej zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że w przypadku wywłaszczenia na cele użyteczności publicznej nieruchomości w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w sytuacji, gdy wywłaszczenie obejmuje na żądanie właściciela, na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., całą nieruchomość, bo w jego wyniku pozostała dla niego część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele, działka dowłaszczona dzieli los działki zasadniczej (por. np. NSA w wyrokach z dnia 25 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 1752/13, z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2420/13, z dnia 17 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 681/10 i z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 388/10 oraz M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2013, s. 1110-1111, nb 18.). Działka dowłaszczona jest bowiem od samego początku zbędna na cel wywłaszczenia. Dlatego też nabycie takiej działki na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy następuje wówczas gdy spełnione są przesłanki określone w tym przepisie, dla nabycia takiej działki nie określa się celu wywłaszczenia określonego w art. 3 ustawy. Stąd też w przypadku nieruchomości nabytych na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy nie można rozważać, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, albowiem ten cel nie jest określany. Zwrot części terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela jest zatem możliwy jedynie wtedy, jeżeli zostaną spełnione przesłanki zbędności dotyczące nieruchomości, która została wywłaszczona na wniosek inwestora dla realizacji celu wywłaszczenia. Jak wskazano wcześniej nieruchomość wywłaszczona na wniosek byłego właściciela nie miała określonego celu wywłaszczenia, przez pryzmat którego można by dokonywać oceny jego zbędności. Stąd też wniosek dotyczący zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie może być uwzględniony, jeżeli nieruchomości wywłaszczone na wniosek inwestora zgodnie z art. 3 ustawy realizują cel wywłaszczenia.

Dlatego też zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 Konstytucji RP, art. 137 ust. 1 i art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami należało uznać za niezasadne.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

W pkt 2 wyroku oddalono wniosek uczestnika postępowania Polskiego Związku Działkowców Stowarzyszenia Ogrodowego w Warszawie Okręg Śląski w Katowicach o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na brak podstawy prawnej do uwzględniania takiego wniosku. Zgodnie z art. 204 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez: 1) organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę; 2) skarżącego - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Z treści powołanego przepisu wynika, że przy takim rozstrzygnięciu ustawodawca nie uregulował konieczności zwrotu kosztów postępowania na rzecz uczestnika postępowania, odsyłając w tej kwestii do wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez strony kosztów ich udziału w sprawie. Zwrot kosztów postępowania jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy wynika to wprost z przepisu, a we wszystkich innych sytuacjach obowiązuje zasada ponoszenia kosztów postępowania przez strony we własnym zakresie.