Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2550/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Sędziowie U.H., Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi "G." spółka cywilna, B. H., B. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz B. H. i B. Z. kwoty po 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. zwanej dalej u.s.u.s) po rozpoznaniu wniosku z dnia 30 grudnia 2005 r. S.S - D "G." S.C w R. odmówił umorzenia należności z tytułu składek:

na ubezpieczenie społeczne za okres 07/2000 r. - 08/2001 r.

- należność główna - [...] zł

- odsetek za zwłokę na dzień 3 stycznia 2006 r. - [...] zł

na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/1999 r. - 08/2001 r.

- należność główna - [...] zł

- odsetek za zwłokę na dzień 3 stycznia 2006 r. - [...] zł

na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 05/2000 r. - 08/2001 r.

- należność główna - [...] zł

- odsetki za zwłokę na dzień 3 stycznia 2006 r. - [...] zł

W uzasadnieniu decyzji podano, że B. H. i B. Z. w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 sierpnia 2001 r. prowadziły działalność gospodarczą w zakresie: działalność handlowa - sprzedaż detaliczna i hurtowa w ramach spółki cywilnej G..

Wyjaśniono, że zobowiązana B. Z. nie posiada stałych dochodów, nieruchomości ani wartościowych ruchomości, pozostaje na utrzymaniu męża rencisty. Natomiast B. H. otrzymuje z tytułu zatrudnienia wynagrodzenie w wysokości [...] netto, mąż skarżącej również pozostaje w zatrudnieniu z przeciętnym wynagrodzeniem [...] zł netto. Ponadto zobowiązana posiada nieruchomości tj. działki o łącznej powierzchni [...] m-. Powstałe zaległości z tytułu składek nie wyniknęły z przyczyn niezależnych od płatnika. Zobowiązane miały świadomość istnienia zaległości, jednak nie wykazywały odpowiedzialności za terminowe regulowanie zobowiązań względem ZUS oraz nie podjęły we wcześniejszym okresie warunków spłaty zadłużenia np. w ramach układu ratalnego.

Powoływanie się przez B. H. na to, że znaczną część zaległości uregulowała sama, nie ma prawnego umocowania, bowiem zgodnie z art. 864 kodeksu cywilnego za zobowiązania spółki, wspólnicy odpowiadają solidarnie. Zdaniem Prezesa ZUS w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s, które by uzasadniały umorzenie należności. Organ wyjaśnił, że co prawda zobowiązane nie prowadzą działalności gospodarczej, jednak jedna z nich osiąga dochody, które umożliwiają spłatę należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku B. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy powołaną na wstępie decyzję powtarzając w uzasadnieniu argumenty zawarte w tejże decyzji. Ponadto organ ustosunkowując się do dokumentów załączonych do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy stwierdził, że trudno jest na ich podstawie jednoznacznie stwierdzić, że warunki, na jakich została nawiązana współpraca s.c G. z R. Zakładami Drobiarskimi były bezpośrednią przyczyną zaistniałych zobowiązań wobec ZUS.

Prezes ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 91 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. Art. 366 kodeksu cywilnego przewiduje, że kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Wywiódł również, że zarówno przepisy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i przepisy prawa podatkowego nie zajmują się kwestią rozliczeń między współzobowiązanymi solidarnie, a ewentualne rozliczenia między nimi będą miały charakter cywilnoprawny.

W konsekwencji stwierdzono, że w sprawie istnieje możliwość uregulowania zaległości w ramach układu ratalnego lub dokonania zabezpieczenia na nieruchomościach, zatem nie zachodzą warunki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniosła w imieniu s.c. "G." wspólniczka B. H. domagając się w niej uchylenia decyzji, jako nieuwzględniającej wszystkich przepisów prawa, według których możliwe jest umorzenie należności w przypadku, gdy nie zachodzą bezwzględne warunki nieściągalności.

W obszernym uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że jeszcze w 2002 r. wywiązała się z części zobowiązań wobec ZUS z tytułu własnego udziału w spółce G., nie jest natomiast w stanie skredytować należności od byłej wspólniczki B. Z.. Wyegzekwowanie spornej kwoty w postępowaniu cywilnym od B. Z., co sugeruje organ, w związku z jej sytuacją życiową jest mało prawdopodobne.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca podniosła, że obciążenie wspólnika spółki cywilnej za niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne, które ciążyły na spółce, jest możliwe dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji konstytutywnej, zobowiązującej wspólnika do zapłaty składek, na podstawie art. 108 § 1 i 115 Ordynacji podatkowej. Ponadto wspólnik spółki cywilnej odpowiada za niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne, natomiast nie ponosi odpowiedzialności za składki zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z powyższego skarżąca wywiodła, iż wniosek o umorzenie pozostaje w dalszym ciągu zasadny i możliwe jest jego pozytywne rozstrzygnięcie.

W dalszej kolejności B. H. zarzuciła, że sprawa niniejsza nie została przez organy rzetelnie zbadana pod kątem przedawnienia się odsetek, co według niej stanowi przyczynę do podważenia procedury postępowania. Podniosła, że z treści art. 32 u.s.u.s. wynika, iż do zaległości, które posiada wobec ZUS stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne. Nie stosuje się, zatem zdaniem skarżącej przepisów Ordynacji podatkowej regulujących odpowiedzialność osób trzecich, w tym wspólników spółki cywilnej. Oznacza to brak możliwości orzeczenia o odpowiedzialności wspólnika lub byłego wspólnika za nieuiszczone przez spółkę składki. B. H. w skardze zakwestionowała także wskazane w decyzji okresy, co, do których organ ustalił zaległość i wysokość odsetek, a także brak wyjaśnienia, w jaki sposób zostały naliczone. Zarzuciła organowi, że nie informował jej o narastających zaległościach od momentu zaprzestania działalności i likwidacji s.c G.. Wskazała, że wszelkie kroki w sprawie są podejmowane wyłącznie przez nią, przy jawnej ignorancji sprawy przez byłą wspólniczkę, która w przeważającej mierze przyczyniła się do powstania zadłużenia i, co, do której organ uznał przesłankę całkowitej nieściągalności, nie biorąc pod uwagę stanu majątkowego męża B. Z.. Podniosła, że wraz z mężem i córką utrzymuje się za [...] zł miesięcznie tj. na granicy minimum socjalnego i nie jest zdolna do pokrycia części zobowiązania przypadającej od byłej wspólniczki. Kolejnym według skarżącej, czynnikiem łagodzącym jej odpowiedzialność jest to, że s.c G. prowadzona była pod przymusem i presją poprzedniego pracodawcy "R." S.A., który następnie ogłosił upadłość.

W konsekwencji wniosła o uchylenie decyzji i powtórzenie postępowania w sprawie umorzenia należności wraz z odsetkami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie rozważań w tej materii powołać należy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. zwanej dalej u.s.u.s). Z przepisu tego wynika, że do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 33, art. 33a, art. 33b, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 1, 3-5, art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77b § 1 i 2, art. 91, art. 93, art. 93a-93c, art. 93e, art. 94, art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101, art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1 i 2, art. 107 § 1, 1a, i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 4, art. 110 § 1, § 2 pkt 2, § 3, art. 111 § 1-4 i 5 pkt 1, art. 112, art. 113, art. 114, art. 115, art. 116, art. 116a, art. 117, art. 118 § 1 i 2 oraz art. 119 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm. - dalej O.p.). W ramach tego unormowania do należności z tytułu składek należy stosować w sposób odpowiedni art. 108 § 1 i art. 115 O.p Ten ostatni przepis w § 1 stanowi, że wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Z kolei § 2 wymienionego przepisu przewiduje, że powyższą regulację stosuje się również do odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań powstałych w okresie, gdy był on wspólnikiem. Za zobowiązania podatkowe powstałe, na podstawie odrębnych przepisów, po rozwiązaniu spółki odpowiadają osoby będące wspólnikami w momencie rozwiązania spółki.

O odpowiedzialności orzeka się w decyzji wydanej na podstawie art. 108 § 1 w związku z art. 115 § 1 O.p. Powyższe oznacza, że obciążenie wspólnika składkami, które ciążyły na spółce, jest możliwe dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji konstytutywnej na podstawie art. 108 § 1 i 115 O.p.

Decyzja konstytutywna to taka decyzja, na podstawie, której (a nie na podstawie przepisu prawa) następuje konkretyzacja obowiązku podatkowego danego podatnika przez ustalenie wysokości tego obowiązku. Ogólną podstawę do wydania takiej decyzji stanowi, art. 107 O.p. Jest to podstawa ogólna, bo stwarza możliwość wydania decyzji, ale jedynie do podmiotów określonych w art. 110 do 117 O.p. i w zakresie określonym w tych przepisach. Na mocy tej decyzji, w momencie jej doręczenia, powstaje po stronie osoby trzeciej zobowiązanie do zapłaty cudzej zaległości podatkowej.

Jak podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 18 listopada 2003 r., SA/Bd 193/03, publ. POP 2003/4/94)) ustawodawca, chroniąc wierzyciela przed skutkami utraty bytu prawnego przez dłużnika, czego konsekwencją jest niemożność prowadzenia wobec niego postępowania podatkowego, w przypadku spółki cywilnej, wskazuje w art. 115 § 5 O.p. na jedyną możliwość, jaka pozostaje w tym względzie, a to wyliczenie wysokości zobowiązania podatkowego w postępowaniu wszczętym w stosunku do byłych wspólników w trybie art. 115 O.p.

Wtedy też, po powstaniu zobowiązania wspólnika do zapłaty składek, istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie art. 28 u.s.u.s..

Zasadność powyższego rozumowania znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie NSA, co prawda wydanym na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług i Ordynacji podatkowej, jednak z uwagi na podobieństwo rozwiązań prawnych przyjętych przez ustawodawcę, adekwatne do niniejszej sprawy. Przykładem takiego rozstrzygnięcia jest wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Wr 2542/98 - publ. OPP 2002/2/58, w którym Sąd postawił tezę, że w świetle przepisów Ordynacji podatkowej określenie zobowiązania ciążącego na rozwiązanej spółce cywilnej jest możliwe tylko w decyzji wydanej przeciwko byłym wspólnikom spółki w trybie art. 115 O.p., mającym na celu przeniesienie na wspólników odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Innym wartym przytoczenia orzeczeniem jest wyrok NSA z dnia 21 lutego 2003 r., sygn. akt I SA/Wr 2499/00 - publ. POP 2003/5/132, w którym zauważono, że w świetle przepisów Ordynacji podatkowej określenie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług ciążącego na rozwiązanej spółce cywilnej może nastąpić tylko w ramach decyzji wydanej przeciwko byłym wspólnikom spółki w trybie art. 115 O.p. orzekającej o odpowiedzialności wspólników za jej zobowiązania.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie decyzja ZUS z dnia 3 marca 2006 r. odmawiająca byłym wspólniczkom spółki cywilnej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. zostały wydane bez wyjaśnienia czy spółka cywilna "G." istnieje czy też nie i wtedy dopiero ewentualnie należy zastosować tryb o odpowiedzialności osób trzecich przewidziany w art. 115 O.p. Podkreślić, bowiem należy, że spółka cywilna G., której zobowiązań z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, dotyczy rozpatrywana sprawa zaprzestała z dniem 31 grudnia 2001 r. prowadzenia działalności gospodarczej i jest to okoliczność niebudząca wątpliwości i niebędąca przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Jedynymi zaś wspólnikami, w dacie rozwiązania spółki, były B. H. i B. Z..

Jeżeli spółka przestała istnieć z dniem zakończenia działalności gospodarczej, to odpowiedzialność B. Z. i B. H., jako byłych wspólniczek s.c. G. mogłaby powstać - zgodnie z ogólną regułą odpowiedzialności osób trzecich - dopiero po doręczeniu decyzji orzekającej o takiej odpowiedzialności.

Podkreślić w tym miejscu należy, że twierdzenia skarżącej B. H. zmierzające do wykazania, iż uiściła ona przypadającą na siebie część zaległości, a co za tym idzie domaganie się by organ dochodził należności w pozostałej części wyłącznie od drugiej wspólniczki, na której w ocenie skarżącej spoczywa odpowiedzialność za spłatę zaległości, nie znajdują uzasadnienia w świetle przepisów prawa mających zastosowanie w niniejszej sprawie.

Stosownie do woli ustawodawcy, co zostało już wyżej wyjaśnione, wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swym majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe wynikające z działalności spółki. Na takich samych zasadach odpowiada były wspólnik, co wynika z art. 115 § 2 w związku z art. 115 § 1. Do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych, co z kolei wynika z art. 91 O.p., którego odpowiednie stosowanie przewiduje art. 31 u.s.u.s. Zobowiązanie solidarne natomiast polega na tym, że kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać w całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich i od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani. Tak, więc orzekanie w sprawie odpowiedzialności wspólników za zaległości podatkowe spółki nie jest oparte na zasadzie winy i dlatego nie ma znaczenia ustalenie przyczynienia się do powstania zadłużenia.

W związku z tym, co powyżej zostało wyjaśnione, wskazać należy, że poza sferą rozważań Sądu w niniejszym postępowaniu, pozostać muszą zarzuty skargi dotyczące nie uwzględnienia i nie rozważenia przez organ przesłanek, których zaistnienie może prowadzić do umorzenia należności objętych treścią art. 28 u.s.u.s. Możliwość, bowiem zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek w okolicznościach niniejszej sprawy winna być poprzedzona wyjaśnieniem kwestii istnienia bądź nie s.c. "G." i ewentualnym wydaniem decyzji orzekającej o odpowiedzialności byłych wspólników za zobowiązania s.c. G..

Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności sprawy, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, należało uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz wbrew treści art. 31 u.s.u.s. w związku z art. 108 § 1 i art. 115 O.p, co stanowiło podstawę do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.