Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1011/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 9b1, art. 132 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. S., E. N., H. R.(1) reprezentowanego przez opiekuna prawnego H. R.(2), M. G.(1), M. G.(2), R. L., P. B., M. B., B. L. i B. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na własność Skarbu Państwa nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 1977 r. Naczelnik Dzielnicy W. [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa niezabudowanej działki gruntu o powierzchni [...] m2 położonej w W. przy ul. [...] róg [...], pochodzącej z nieruchomości uregulowanej w Księdze Wieczystej KW Nr [...] stanowiącej własność "J. i E. małż. R.", nieznanych z miejsca pobytu. Jednocześnie w decyzji tej ustalono odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia, zobowiązując do jego wypłaty Ośrodek N. [...] w W. na rzecz "E. i J. małż. R." w kwocie [...] zł. Zaznaczono, że wypłata odszkodowania nastąpi na warunkach określonych w art. 12 ust. 1 i 2 oraz art. 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), pod warunkiem zgłoszenia się w terminie trzech miesięcy od daty wydania decyzji, nieznanych z miejsca pobytu małżonków R. lub ich następców prawnych i złożenia przez nich dokumentów stwierdzających ich prawo do przedmiotowej nieruchomości oraz oświadczenia, że nie posiadają na terenie W. działki.

W przypadku niespełnienia tego warunku w określonym terminie, kwotę odszkodowania należy przekazać w trybie art. 27 tej ustawy, do depozytu sądowego.

Postanowieniem z [...] października 2011 r. Sąd Rejonowy dla W.- [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych w W. sprostował oczywistą usterkę wpisu z dnia [...] września 1956 r. poprzez wpisanie w Dziale [...] Księgi Wieczystej nieruchomości w liczbie porządkowej [...] i [...], polu [...] "nazwisko-pierwszy człon nazwiska złożonego" – "R." i "R." w miejsce błędnie wpisanego "R. i R.".

Powołując się na powyższe, Prezydent W. postanowieniem z [...] stycznia 2015 r. sprostował oczywistą omyłkę pisarską w decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] marca 1977 r. w ten sposób, że w miejsce nieprawidłowej pisowni "R." wpisał nazwisko "R.".

Wnioskiem z [...] marca 2018 r. spadkobiercy wywłaszczonych współwłaścicieli nieruchomości: A. S., E. N., M. G., M. G., R. L., B. L., M. B., P. B., B. B. i H. R., wystąpili o waloryzację i wypłatę odszkodowania ustalonego decyzją Naczelnika Dzielnicy W. [...] z [...] marca 1977 r.

Prezydent Miasta W. decyzją z [...] grudnia 2018 r. wydaną na podstawie art. 4 pkt 9b1, art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204) odmówił waloryzacji i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej aktualnie jako części działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obr. [...]. Organ wskazał, że pomimo podjętych czynności mających na celu pozyskanie dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania, nie udało się odszukać poszukiwanej dokumentacji. Negatywne odpowiedzi uzyskano od [...] Urzędu Wojewódzkiego, z Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego W., Sądu Rejonowego dla W. w W. oraz Centrum N. [...][...] S.A. będącego następcą prawnym inwestora ubiegającego się o wywłaszczenie. Nie udało się zatem ustalić, czy należne odszkodowanie zostało wypłacone uprawnionym osobom, ewentualnie czy zostało złożone do depozytu sądowego. Jednocześnie, organowi nie udało się pozyskać również żadnych dowodów świadczących wprost, aby nie wypłacono odszkodowania lub nie złożono go do depozytu. Zdaniem organu, w sprawie występują dowody pośrednie wskazujące na to, że odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego, o czym świadczą zapisy zawarte w decyzji wywłaszczeniowej. Wywodził zatem, że organ wywłaszczeniowy nie znał miejsca pobytu byłych właścicieli nieruchomości, a wypłata odszkodowania miała nastąpić po zgłoszeniu się do inwestora w terminie 3 miesięcy od daty decyzji wywłaszczeniowej właścicieli lub ich następców prawnych. Pierwszy wniosek o przyznanie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na podstawie ww. decyzji został złożony po upływie 30 lat. W trakcie postępowania wyjaśniającego okazała się być błędna pisownia nazwiska byłych właścicieli nieruchomości, z tego względu dokonano sprostowania decyzji wywłaszczeniowej postanowieniem z 2015 r., tj. po 38 latach. Podkreślono, że J. R. zmarł [...] sierpnia 1969 r. Możliwość odbioru należnego odszkodowania miała zatem jedynie E. R. Organ jednocześnie zaznaczył, że na egzemplarzu decyzji znajdującym się w aktach wywłaszczeniowych widnieje pieczęć prawomocności z datą [...] kwietnia 1981 r. (lub 1984 - rok nieczytelny). Korekta nazwiska byłych właścicieli została zaś dokonana dopiero po upływie prawie 40 lat.

W ocenie organu, są to dowody pośrednie potwierdzające, że odszkodowanie ustalone decyzją wywłaszczeniową zostało złożone do depozytu sądowego. Zgodnie zaś z art. 27 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodzi na własność Skarbu Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazanie skutków niepodjęcia. Brak zatem podstaw do wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawcy podnieśli, że organ nie poczynił niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia, że odszkodowanie zostało wypłacone w postaci depozytu sądowego. Dowodem takim mogłoby być chociażby postanowienie sądu o zezwoleniu wnioskodawcy na złożenie do depozytu kwoty odszkodowania, a takiego dokumentu organ prowadzący nie odnalazł.

Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2020 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że regulacje dotyczące wpłaty odszkodowania za nieruchomość do depozytu sądowego (wynikające z art. 27 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak i obecnie art. 133 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami) mają na celu z jednej strony zabezpieczenie interesu osoby uprawnionej do otrzymania tego odszkodowania, a z drugiej strony zabezpieczają również interes podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania, bowiem ważne złożenie do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej. Z chwilą złożenia odszkodowania do depozytu sądowego następuje zwolnienie dłużnika ze zobowiązania, a także ze skutków zwłoki łub opóźnienia w wypłacie oraz z waloryzacji na dzień wypłaty. Jak wskazuje analiza akt sprawy, czynności procesowe podejmowane przez organ I instancji w celu pozyskania dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania nie przyniosły pozytywnego rezultatu. Prezydent W. poszukując dokumentów wywłaszczeniowych wskazujących na wypłatę odszkodowania wystąpił do [...] Urzędu Wojewódzkiego, Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego W., Sądu Rejonowego dla W. w W. (zarówno [...] Wydział Cywilny i [...] Wydział Cywilny) oraz Centrum N. [...][...] S.A., będącego następcą prawnym inwestora ubiegającego się o wywłaszczenie. W odpowiedzi, adresaci wskazywali na brak w ich archiwach dokumentacji związanej w wypłatą ww. odszkodowania, ewentualnie złożeniem go do depozytu sądowego. Centrum N. [...][...] S.A. przy piśmie z [...] kwietnia 2018 r. przesłało kopię pisma Narodowego Banku Polskiego z [...] stycznia 2012 r. informującego o braku dokumentacji w zasobie Archiwum Zakładowego Centrali NBP dotyczącej odszkodowań z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonych przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa. Pomimo podjętych prób organowi nie udało się odnaleźć bezpośrednich dokumentów wskazujących jednoznacznie, iż odszkodowanie należne J. i E. małż. R. (R.) zostało wypłacone uprawnionym osobom, ewentualnie złożone do depozytu sądowego. Organ nie pozyskał również żadnych dowodów świadczących wprost, aby nie wypłacono odszkodowania lub nie złożono go do depozytu sądowego. Wojewoda zaznaczył, że organ I instancji dołożył należytej staranności i poszukiwał takich dokumentów na wiele sposobów. Z udzielonych przez podmioty, do których kierowano zapytania, odpowiedzi wynika, że brak jest takiej dokumentacji w aktach archiwalnych albo zgodnie z obowiązującymi przepisami została ona zarchiwizowana. Zniszczenie akt nie oznacza jednak, że akt tych, a tym samym postępowania w sprawie nie było, oraz nie dowodzi, że odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego. Wojewoda podkreślił przy tym, że sprawa dotyczy wypłaty odszkodowania sprzed 43 lat, co oznacza, że odnalezienie dowodów świadczących o wypłacie odszkodowania po tak długim czasie jest utrudnione, a w niektórych przypadkach prawie niemożliwe, zważywszy na obowiązujące przepisy dotyczące archiwizacji dokumentów finansowo-księgowych. Zgodnie bowiem z § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie Państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. Nr 12, poz. 66 ze zm.) materiały archiwalne, nieposiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej, kulturalnej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne, podlegały po upływie terminu ich przechowywania wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie. Z dniem 1 stycznia 1984 r., na mocy art. 59 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. Nr 38, poz. 173), nastąpiła utrata mocy dekretu z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych (Dz. U. Nr 19, poz. 149 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91), z tą też datą uchylono przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego. Oznacza to, że znaczna część dowodów w tym księgowych (potwierdzenie wypłaty) mogła ulec zniszczeniu.

W sytuacji, gdy określonego rodzaju dokumentacja jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu, nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji i po jej zniszczeniu. Dodatkowo organ zauważył, że w niniejszej sprawie występujący z wnioskiem o wypłatę odszkodowania spadkobiercy byłych współwłaścicieli, w toku postępowania administracyjnego w istocie nie podejmowali żadnej inicjatywy dowodowej ograniczając się jedynie do zaprzeczenia faktowi otrzymania kwoty odszkodowania. Reasumując, Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja Prezydenta W. z [...] grudnia 2018 r. orzekająca o odmowie waloryzacji i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej przy ul. [...] na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy W. - [...] z [...] marca 1977 r. jest zasadna i prawidłowa.

Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wskazał, że fakt, iż bez winy wnioskodawców, przez usterkę wpisu w księdze wieczystej, strony postępowania wywłaszczeniowego z 1977 r. nie miały zapewnionego czynnego w nim udziału, co mogło skutkować niemożnością odbioru stosownego odszkodowania, nie podlega badaniu w niniejszym postępowaniu. Przedmiotem tego postępowania była ocena wniosku o waloryzację i wypłatę odszkodowania, w trybie obecnych przepisów u.g.n., a nie zgodności z prawem decyzji wywłaszczeniowej.

Skargę na opisaną wyżej decyzję Wojewody [...] złożyli: A. S., E. N., H. R., M. G., M. G., R. L., P. B., M. B., B. L. i B. B. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie kosztów postępowania, podnosząc następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: k.p.a.), w związku z art. 140 kp.a. przez niewszechstronne rozważenia materiału dowodowego polegające na pominięciu okoliczności, że adresatami decyzji Naczelnika Dzielnicy W. byli: "J. R." i "E. R.", podczas gdy faktycznymi właścicielami nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej aktualnie jako część działek o nr: [...] oraz [...] obr. [...] byli J. R. i E. R., toteż osoby inne niż te oznaczone w decyzji wywłaszczeniowej, co wpłynęło na niemożność wykonania tej decyzji w zakresie wypłaty odszkodowania na rzecz J. R. i E. R., lub w zakresie złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego w taki sposób, aby osoby te mogły uzyskać ową kwotę.

2. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. przez brak wszechstronnego zebrania materiału dowodowego w przedmiocie ustalenia, czy odszkodowanie oznaczone w decyzji wywłaszczeniowej zostało wypłacone J. R. i E. R., lub czy odszkodowanie to zostało złożone do depozytu sądowego w taki sposób, aby J. R. i E. R. mogli to odszkodowanie pozyskać, a ograniczenie tegoż postępowania do ustalenia, czy odszkodowanie zostało wypłacone J. R. i E. R. lub złożone do depozytu sądowego z oznaczeniem jako uprawnionych do odbioru depozytu przez J. R. oraz E. R.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ nie rozważył okoliczności, że jeśliby hipotetycznie przyjąć, iż odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości zostało złożone do depozytu sądowego, to J. i E. R. nie mieliby możliwości uzyskania tegoż z depozytu sądowego, z uwagi na okoliczność, że w stanowiącej podstawę założenia depozytu sądowego decyzji Naczelnika Dzielnicy W. - [...] z [...] marca 1977 r. jako uprawnionych wpisano J. i E. R., nie zaś J. i E. R., toteż sąd odmówiłby wypłaty J. i E. R. jako osobom nieuprawnionym, w oparciu o art. 693 i nast. k.p.c. Warunkiem pozyskania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości było sprostowanie części dyspozytywnej decyzji Naczelnika Dzielnicy W. - [...] z [...] marca 1977 r. w taki sposób, aby uprawnionymi do uzyskania tego odszkodowania były osoby o nazwisku "R.", nie zaś osoby o nazwisku "R.", czynności tej nie dokonano wszelako do dziś, a jedynie uprawdopodobniono w/w postanowieniem Sądu Rejonowego dla W.- [...] w W. z dnia [...] października 2011r., że uprawnionymi są faktycznie osoby o nazwisku "R.".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wypada podkreślić, że odszkodowanie, jako konieczny element wywłaszczenia - zagwarantowany art. 21 ust. 2 Konstytucji RP i art. 128 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami - znajduje podstawę w stosunku publicznoprawnym i ma charakter roszczenia publicznoprawnego. Waloryzacja to dokonanie ustaleń stanu faktycznego, a w jego następstwie autorytatywne określenie wysokości odszkodowania. W przypadku, gdy ustawa przyjmuje jednostronne, autorytatywne konkretyzowanie normy prawnej, formą tej konkretyzacji jest decyzja administracyjna. Choć forma decyzji administracyjnej nie wynika wyraźnie z art. 132 ust. 3 u.g.n., to jednak nieokreślenie wprost formy decyzji do rozstrzygania spraw związanych z waloryzacją odszkodowania nie oznacza, że tryb decyzyjny jest wyłączony. O tym bowiem, czy dany akt jest decyzją administracyjną, nie przesądza jego nazwa czy forma, ale charakter sprawy (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 2013/11). W uchwale z dnia 7 kwietnia 1993 r., sygn. akt III AZP 3/93 (OSNC 1993, nr 10, poz. 174), Sąd Najwyższy stwierdził, że rozstrzygnięcie o rewaloryzacji niewypłaconych części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oraz o odsetkach za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania, następuje przez wydanie decyzji administracyjnej. Zgodnie z obowiązującym obecnie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, dalej: u.g.n.) wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Norma zawarta w art. 132 ust. 3 u.g.n. ma także zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o ile nie zostało ono oczywiście wypłacone uprawnionemu - byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 28 października 2015 r. sygn. akt II SA/Gd 412/15, wyrok WSA w Krakowie z 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1483/13, CBOSA). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3231/15 (CBOSA), odnosząc się do kwestii związanych ze stosowaniem przepisu art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. zmieniającej ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, przyjęcie podstaw do ustalenia i wypłaty zrewaloryzowanego odszkodowania wymaga w każdej sprawie poczynienia jednoznacznych ustaleń co do braku dokonania wypłaty odszkodowania we wskazanym terminie. Skuteczność dochodzenia roszczeń o waloryzację zaległego odszkodowania i jego wypłatę będzie - przez wzgląd na znaczny upływ czasu od daty dokonywanych wywłaszczeń - uzależniona od możliwości dotarcia do dokumentów źródłowych, które pozwolą na dokonanie oceny spełnienia powyższego warunku. Zważywszy zaś na różnorodność sposobów wywiązania się Państwa z obowiązku zrekompensowania straty, jaką ponosiły osoby wywłaszczone, kwestia ta nie zawsze będzie mogła zostać ostatecznie wyjaśniona. Niewątpliwie też dokument potwierdzający odbiór kwoty odszkodowania nie mógł w takich warunkach być jedynym dowodem na potwierdzenie wypłacenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Brak takiego dowodu po upływie kilkudziesięciu lat od daty wywłaszczenia nie może być uznany za równoznaczny z brakiem wypłaty odszkodowania.

Należy przy tym mieć na uwadze, że w myśl obowiązującego na dzień wydania orzeczenia ustalającego wysokość i sposób wypłaty odszkodowania art. 27 ust. 2 ww. ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Suma odszkodowania złożona do depozytu sądowego przechodzi na własność Państwa, jeżeli osoby uprawnione do odbioru nie podejmą jej w ciągu 5 lat od dnia doręczenia im wezwania do odbioru ze wskazaniem skutków niepodjęcia (art. 27 ust. 3 ww. ustawy). Rozwiązanie to ma na celu z jednej strony zabezpieczenie interesu osoby uprawnionej do otrzymania tego odszkodowania, a z drugiej strony zabezpiecza również interes podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania, bowiem ważne złożenie do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej.

Kluczowym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okazało się zatem ustalenie, czy została zrealizowana wypłata odszkodowania ustalonego decyzją Naczelnika Dzielnicy W.- [...] z [...] marca 1977 r. na rzecz osób wywłaszczonych, przy uwzględnieniu wskazanych powyżej sposobów wywiązania się z tego obowiązku. Gdyby przyznane odszkodowanie wypłacono, to ponowne żądanie w tym zakresie, a także żądanie waloryzacji tego odszkodowania są bezpodstawne. Waloryzacja świadczenia aktualizuje się bowiem przy jego wypłacie. Zasadnie zatem organ I instancji podjął czynności zmierzające do pozyskania dokumentów, które potwierdzałyby tę okoliczność.

Zauważyć należy, że według dokumentów sprawy (wniosek o wywłaszczenie z [...] czerwca 1975 r., k. [...] akt administracyjnych) Dyrekcja Ośrodka N. [...] w W., na wniosek którego przeprowadzono postępowanie wywłaszczeniowe, zabezpieczyła na koncie Narodowego Banku Polskiego, środki niezbędne na zaspokojenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. W związku z powyższym i w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, organ I instancji zwrócił się do wielu instytucji o przekazanie dokumentów, które dotyczyłyby spraw związanych z wypłatą odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową, w szczególności dokumentów, które wskazywałyby, iż odszkodowanie zostało wypłacone poprzedniemu właścicielowi ewentualnie złożone do depozytu sądowego. Biuro Organizacji Urzędu Miasta W. poinformowało, że w zasobach Wydziału Archiwum nie stwierdzono przechowywania akt wywłaszczonej nieruchomości, w tym akt dotyczących wypłaty odszkodowania i przekazania do depozytu sądowego. Narodowy Bank Polski poinformował, że w zasobie Archiwum Zakładowego Centrali NBP nie ma dokumentacji dotyczącej odszkodowań z tytułu wywłaszczanych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przy ul. [...]. Poszukiwanej dokumentacji nie odnalazło również archiwum zakładowe [...] Urzędu Wojewódzkiego w W., jak również Archiwum Państwowe w W., które po sprawdzeniu spisu zdawczo-odbiorczego do zespołu [...] "Ośrodek N. [...] w W." z lat 1970-1978, nie odnalazło jednostek aktowych dotyczących wypłaty odszkodowania z 1977 lub późniejszego roku. Jednocześnie w piśmie z [...] kwietnia 2018 r. Sąd Rejonowy dla Miasta W. [...] Wydział Cywilny poinformował, że po sprawdzeniu skorowidzów za rok 1977 r. nie odnaleziono sprawy o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego zgodnie z decyzją Urzędu Dzielnicowego z [...] marca 1977 r.

Z powyższego wynika, iż rozpoznając wniosek złożony wiele lat po okresie, przez który właściwe państwowe jednostki organizacyjne miały obowiązek przechowywania dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości albo przekazania nieodebranych odszkodowań do depozytu sądowego, organy poszukiwały takich dokumentów na wiele sposobów. Z udzielonych przez ww. podmioty odpowiedzi w odniesieniu do dokumentacji dotyczącej wypłaty odszkodowania, czy związanej z złożeniem kwoty odszkodowania do depozytu wynika, iż brak jest takiej dokumentacji w aktach archiwalnych. Uwzględniając jednakże obowiązki wynikające z przepisów o przechowywaniu dokumentacji i jej brakowaniu, powyższe nie oznacza, że dokumentacji takiej, a tym samym postępowania w sprawie nie było. Przede wszystkim informacja podmiotu, który wystąpił o wywłaszczenie nieruchomości pod realizację ON. [...] U., o zdeponowaniu na rachunku bankowym środków na odszkodowania za nieruchomość stanowiącą inną działkę gruntu objętą tożsamym wnioskiem świadczy, iż wnioskodawca i następnie płatnik odszkodowania był przygotowany do jego wypłaty, a co za tym idzie nie można przyjąć, iż brak potwierdzenia powyższego w postaci dokumentu księgowego jest dowodem na niezdeponowanie środków na rachunku. W konsekwencji organy ustaliły, że brak jest dokumentów świadczących o wypłacie lub przekazaniu kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Nie otrzymano żadnych dowodów świadczących wprost aby wypłacono odszkodowanie, a analogicznie również aby tego nie dokonano. Z drugiej strony również wnioskodawcy niniejszego postępowania nie przedstawili żadnych dowodów na okoliczność, iż odszkodowanie nie zostało wypłacone.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom podniesionym w skardze, mając na uwadze zakres czynności podjętych przez organ I instancji w celu pozyskania dokumentów pozwalających na rozpoznanie niniejszej sprawy, jak również pozyskanie dokumentów, które - jak słusznie przyjęły organy - pośrednio świadczyć mogą o tym, że doszło do wypłaty odszkodowania, jak również to, że inwestor zadbał o zabezpieczenie środków na ten cel, nie można zarzucić organom, iż dokonały błędnych ustaleń. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że sprawa dotyczy wypłaty odszkodowania sprzed 43 lat. Oznacza to, jak słusznie wskazał Wojewoda, że odnalezienie dowodów świadczących o wypłacie odszkodowania po tak długim czasie jest utrudnione, a w niektórych przypadkach prawie niemożliwe, zważywszy na obowiązujące przepisy dotyczące archiwizacji dokumentów finansowo-księgowych. Zgodnie bowiem z § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. Nr 12 poz. 66, ze zm.) materiały archiwalne, nieposiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej, kulturalnej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne, podlegały po upływie terminu ich przechowywania wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie. Rozporządzenie to z datą 1 stycznia 1984 r. zostało uchylone. Oznacza to, że znaczna część gromadzonych w czasie obowiązywania tego rozporządzenia dowodów, w tym księgowych (potwierdzenie wypłaty), mogła ulec zniszczeniu. Podkreślić jednocześnie należy, że wybrakowanie akt sądowych następowało zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 grudnia 1975 r. w sprawie okresów przechowywania i warunków niszczenia akt spraw sądowych lub przekazywania ich archiwom państwowym (Dz. U. Nr 43, poz.220). Akta spraw cywilnych o złożenie do depozytu sądowego były niszczone po upływie 10 lat za zgodą właściwego archiwum państwowego. Nie oznacza to jednak, że akt tych, a tym samym postępowania w sprawie nie było, co nie wyklucza wysnucia również wniosku, że odszkodowanie zostało do depozytu sądowego złożone. Stąd zasadnie organy uznały, że skoro nie ma bezpośrednich dowodów na wypłatę odszkodowania, to dla ustalenia, czy przedmiotowe odszkodowanie zostało wypłacone szczególne znaczenie posiadają dowody pośrednie. Te z kolei, jak wskazano powyżej, nie pozwalają na uznanie w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, aby faktycznie zaniechano wypłaty odszkodowania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2236/20 (CBOSA), skoro brak dowodu wypłaty odszkodowania nie jest skutkiem naruszenia przepisów o archiwizacji, to zasadność żądania wypłaty odszkodowania podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności ujawnionych w sprawie. Nie można przyjąć w takiej sytuacji, że brak dowodu wypłaty kwoty odszkodowania po upływie kilkudziesięciu lat od wydania decyzji daje następcom prawnym wywłaszczonego wystarczającą podstawę do żądania wypłaty. Dodatkowo wskazać można, że za argumentem, iż doszło do realizacji świadczenia poprzez złożenie odszkodowania do depozytu sądowego, przemawiają zasady doświadczenia życiowego. Skoro złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego zwalniało dłużnika z długu, to niezłożenie odszkodowania do depozytu przez organ zobowiązany do jego wpłaty byłoby w takich okolicznościach zupełnie nieracjonalne. W tych okolicznościach zupełnie nielogicznym z punktu widzenia także zasad doświadczenia życiowego byłoby zaniechanie przez podmiot zobowiązany do wypłaty złożenia sumy odszkodowania do depozytu sądowego.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu, zasadnie organy orzekły o odmowie zwaloryzowania i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżących. Brak dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, stanowi podstawę do odmowy dokonania przez organy waloryzacji i wypłaty odszkodowania. Aby można było pozytywnie rozpoznać żądanie skarżących, organy musiałyby w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że odszkodowanie określone w decyzji z 1977 r. nie zostało wypłacone byłym współwłaścicielom. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednak na przyjęcie takiego rozstrzygnięcia. Wyjaśnić należy, że skarżący również nie przedstawili żadnych dowodów stwierdzających, że do wypłaty odszkodowania faktycznie nie doszło ani też, że kwota odszkodowania nie została złożona do depozytu sądowego. Skarżący, zdaniem Sądu, nie mogą przerzucać ciężaru dowodu wyłącznie na organy i milcząco oczekiwać, że brak dowodów bezpośrednich będzie skutkował korzystnym dla nich rozstrzygnięciem. Nie przedstawili oni też żadnych dokumentów mogących świadczyć o tym, że ze strony byłych właścicieli wysuwane były żądania wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją.

Wypada przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji zobowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zaś art. 80 K.p.a. stwierdza, że to, czy dana okoliczność została udowodniona organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Przepisy te stanowią rozwinięcie ogólnej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 7 k.p.a., stanowiącym, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie Sądu kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Organy w analizowanej sprawie - wykorzystując wszystkie przysługujące im środki - zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał, a ze zgromadzonego materiału dowodowego wyciągnęły prawidłowe wnioski, oraz w sposób właściwy zastosowały zasadę swobodnej oceny dowodów. Podkreślić przy tym przyjdzie, że ani przywołany wyżej art. 7 k.p.a., ani art. 8 k.p.a. statuujący zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, nie nakładają na organ prowadzący postępowanie wyjaśniające obowiązku rozstrzygania wątpliwości dotyczących stanu faktycznego na korzyść strony. Zasadę taką przewiduje art. 81a k.p.a., ma on jednak zastosowanie w sprawach, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia. Nie mógł on mieć zatem zastosowania w analizowanej sprawie.

W konsekwencji przyjąć należy, iż organy administracyjne - na skutek obiektywnych trudności w zebraniu pełnego materiału dowodowego w sprawie - w sposób wystarczający wykazały, iż należne odszkodowanie zostało bądź wypłacone poprzez jego złożenie depozytu sądowego, w wyniku czego Skarb Państwa jako dłużnik zwolnił się z powstałego zobowiązania, bądź na rzecz wywłaszczonych. Mając na uwadze powyższe, organy zasadnie uznały, że żądanie waloryzacji odszkodowania jest w przedmiotowej sprawie bezpodstawne.

Jednocześnie Sąd nie podziela argumentacji skargi zmierzającej do wykazania, że o wadliwości zaskarżonej decyzji świadczy brak uwzględnienia omyłki w nazwisku osób wywłaszczanych, do jakiej doszło w decyzji z [...] marca 1977 r. Nie sposób przyjąć, że wywodzona z tego faktu niemożność wykonania decyzji w zakresie wypłaty odszkodowania bądź złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, wpływała w sposób istotny na podejmowane w sprawie niniejszej poszczególne czynności procesowe organów, czyniąc wadliwym wyprowadzone wnioski. Zauważyć przyjdzie, że nazwiska właścicieli wywłaszczanych nieruchomości stanowią jedynie jeden z wielu elementów identyfikujących sprawę o wypłatę odszkodowania, którą wyznaczały numer i data decyzji wywłaszczeniowej, numer działki oraz księga wieczysta nieruchomości, której odnośne wpisy nazwiska właścicieli zostały sprostowane dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego dla W.- [...][...] Wydział Ksiąg Wieczystych w W. z [...] października 2011 r. Brak stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, a zatem brak wyeliminowania jej z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, pozbawia zasadności stwierdzenie, że nie mogła ona stać się podstawą dla badania jej wykonalności w omawianym zakresie.

Z tych względów, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżących zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji, bowiem w rozpoznawanej sprawie, organy wydając zaskarżone decyzje, podjęły wszelkie możliwe kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jaki się zachował.

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).