Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1848/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-01-13 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, 246  par. 2  pkt 2,  art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa A. Sp. z o. o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 2 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie podatku od gier za listopad 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.


UZASADNIENIE

W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że postępowanie w przedmiotowej sprawie jest jednym z kilkuset postępowań w sprawie podatku od gier zainicjowanych przez stronę przed Wojewódzkimi Sądami Administracyjnymi na terenie kraju. Strona nie posiada środków na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi – 1.000.000 zł, wartość jej środków trwałych – 300.155,92 zł, zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu – 713.731,90 zł, natomiast stan jej rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – 180.334,29 zł. Spółka zwróciła uwagę, że posiada w swoim majątku automaty o niskich wygranych, które nie przedstawiają obecnie żadnej wartości.

Na wezwanie referendarza sądowego, strona nie udzieliła odpowiedzi. Z dokumentów złożonych przez spółkę w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1524/13 wynika natomiast, że strona w latach 2011 i 2012 osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 532.921,42 zł i 990.745,75 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 52.431.597,91 i 43.657.782.26 zł), natomiast w czerwcu, lipcu i sierpniu 2013 r. zrealizowała dostawę towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 3.114.924 zł, 3.022.495 zł i 3.329.689 zł; na dzień 31 grudnia 2012 r. realizowała ona inwestycje długoterminowe o wartości 114.921,21 zł i inwestycje krótkoterminowe o wartości 372.373,05 zł, na dzień 31 sierpnia 2013 r. wypracowała w ramach tego roku zysk w kwocie 13.119,22 zł (przy przychodach w kwocie 25.631.729,95 zł).

Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie strona podniosła, że posiada środki obrotowe, które tylko pozornie wydają się znaczne. Wskazała, że spółka musi regulować na bieżąco swoje zobowiązania z tytułu najmu, ale także wypłacać wygrane graczom, opłacać serwis i obsługę urządzeń. Ponadto musi uiszczać podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy. Wyjaśniła, że wartość bilansowa aktywów posiadanych przez spółkę nie odzwierciedla ich rzeczywistej wartości, a jedynie wartość księgową. Ponadto środki trwałe posiadane przez spółkę to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których nie ma możliwości zbycia ani w Polsce, ani za granicą. Strona zwróciła uwagę, że przedmiotowe postępowanie nie stanowi typowego elementu działalności skarżącej spółki i innych spółek działających na rynku automatów o niskich wygranych. Dodała, że jej działalność zaplanowana była na okres 6 lat z uwzględnieniem możliwego do przewidzenia ryzyka ekonomicznego i prawnego. Spółka nie zakładała jednak, że z powodów politycznych w drugiej połowie 2009 r. ustawodawca, jak i władza wykonawcza, podejmą szereg działań wymierzonych w branżę hazardową, w tym uchwalą ustawę, której głównym celem będzie eliminacja z rynku określonej grupy przedsiębiorców.

Jako znane z urzędu wskazać należy, że strona zobligowana jest do ponoszenia kosztów sądowych jednocześnie w sześćdziesięciu czterech sprawach, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 11.575 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek strony o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: u.p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., w przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Regulacja ta musi być odczytywana w kontekście treści art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Bezspornym jest, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą więc być interpretowane rozszerzająco, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Powinno się więc sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Trzeba wskazać, że ocena możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.

Osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że ich nie posiada, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Ponadto ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na wnioskodawcy.

Zdaniem Sądu, konieczność opłacenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpis od skargi w kwocie 100 zł), nawet przy uwzględnieniu tego obowiązku jednocześnie we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, nie wpłynie znacząco na działalność strony skarżącej. Przy czym wyjaśnić trzeba, że dla oceny możliwość płatniczych wnioskodawcy istotna jest tutaj kwota wpisów od skarg, gdyż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest to zwykle najwyższy koszt sądowy.

W 2012 r. spółka wygenerowała 43.657.782,26 zł przychodów, wykazując jednocześnie koszty uzyskania przychodów w wysokości 42.667.036,51 zł, przy czym spółka odliczyła stratę poniesioną w 2009 r. Ponadto amortyzuje posiadane maszyny i urządzenia do gier, tym samym, czyli redukuje kwotę przypadającego do zapłaty podatku – zmniejsza swoje dochody. Z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r. wynika, że skarżąca deklaruje sprzedaż zwolnioną w kwotach: czerwiec – 3.114.924 zł, lipiec – 3.022.495 zł, sierpień – 3.329.689 zł, a zatem rozmiary działalności spółki nie są obiektywnie małe. Z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że spółka posiada środki pieniężne, pozwalające jej ponieść koszty sądowe, a na tym etapie sprawy – uiścić konieczny wpis od skarg. Salda końcowe na tych wyciągach z okresu od lipca do 30 września 2013 r. wynosiły kolejno: 19.733,38 zł, 54.642,95 zł, 102.661,55 zł.

Zdaniem Sądu, nieznaczna ilość transakcji za pośrednictwem tego rachunku w konfrontacji z rozmiarami działalności spółki sugeruje, że posiada ona jeszcze inne rachunki poza ujawnionym.

Przytoczone dane wyraźnie zatem wskazują, że spółka miała możliwości poczynienia stosownych rezerw na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie, przy uwzględnieniu takiego samego obowiązku jednocześnie w sześćdziesięciu czterech sprawach w tutejszym Sądzie. Jeśli chodzi o konieczność ponoszenia kosztów w innych sądach w kraju, strona nie podała nawet przybliżonych kwot, którymi jest obciążona, zatem nie było podstaw do dokonania oceny wpływu tej okoliczności na zasadność przedmiotowego wniosku.

Należy zauważyć, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej (zob. postanowienia NSA z 5 września 2013 r., II OZ 707/13; postanowienie NSA z 25 września 2012 r., I GZ 228/12).

W niniejszej sprawie nie bez znaczenia jest również fakt, że spółka, mimo trudnej sytuacji finansowej, na którą się powołuje, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Nawet jednak, gdyby zaistniała sytuacja zagrożenia istnienia spółki, to od zarządu należałoby oczekiwać podjęcia stosownych kroków celem poprawy jej kondycji finansowej np. decyzji o dopłatach, a więc wyczerpania wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków. Nie można natomiast w takich sytuacjach pozostawać bezczynnym i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych.

Na marginesie należy dodać, że niekorzystna dla spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej (zob. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2011 r., II FZ 436/11).

Wyjaśnić trzeba także, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane z tą działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych. Zatem koszty sądowe winny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (postanowienie NSA z 21 marca 2006 r., II FZ 196/06). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13).

Zdaniem Sądu, ocena sytuacji skarżącej spółki w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją nie daje podstawy do uznania, że spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie skarżąca ma bowiem możliwość zgromadzenia odpowiednich środków.

W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.