Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1419/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. sprawy ze skargi "A" w S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 maja 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778), zwanej dalej "u.s.u.s.", po rozpatrzeniu wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w S. (dalej: Spółdzielnia, Strona), odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 278.525,78 zł, w tym:

na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 194 452,69 zł, w tym z tytułu:

składek za okres 08/2002-05/2003, 07/2003-08/2003, 11/2003-01/2004, 03/2004-12/2005, 02/2006-04/2008 - 51 520,89 zł,

odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 04.02.2019r. przypadających od ww. składek – 70.056 zł,

odsetek w kwocie 70.490 zł, liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 04.02.2019r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08/2002-05/2003, 07/2003-08/2003, 11/2003-01/2004, 03/2004-12/2005, 02/2006-04/2008,

dodatkowej opłaty - 2 280,20 zł,

kosztów upomnienia -105,60 zł,

na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 65.434,94 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 08/2002-08/2003, 01/2004-08/2004, 10/2004-04/2008 – 27.728,64 zł,

odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień 04.02.2019r. przypadających od ww. składek – 37.040 zł,

kosztów upomnienia - 105,60 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 08/2002-12/2002, 02/2003-08/2003, 11/2003-01/2004, 03/2004-12/2005, 02/2006-04/2008 w łącznej kwocie 18.638,15 zł, w tym z tytułu:

składek – 7.799,25 zł,

odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na 04.02.2019r. -10.543 zł,

dodatkowej opłaty -163,90 zł,

kosztów upomnienia -132 zł.

W uzasadnieniu organ podał, że we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Strona wskazała, że w 2008r. nowe władze Spółdzielni przejęły dług w ZUS od 2001r. na kwotę 262 402,41 zł, w tym 173 433,21 zł należności głównej. Poinformowano, że od kwietnia 2008r. Spółdzielnia nie miała wpływu na działalność poprzedniej władzy i na stan zadłużenia. Zaznaczono, że na corocznych zebraniach sprawozdawczych Walnego Zgromadzenia Członków nie było żadnych informacji o zadłużeniach Spółdzielni. Podkreślono, że od maja 2010r. ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne z konta Spółdzielni, a w 2012r. egzekucję prowadził Komornik Sądowy. W tym samym czasie toczyło się kilka innych postępowań egzekucyjnych wobec Spółdzielni z okresu sprzed 2008r., w wyniku której zlicytowano 8 działek budowlanych. Wpływy Spółdzielni to zaledwie 40.000 zł miesięcznie i są one przeznaczane na bieżące utrzymanie i spłatę zadłużenia. Zaznaczono, że w drodze negocjacji Spółdzielnia spłaciła dług w A i względem Skarbu Państwa. Zadłużenie udało się spłacić dzięki solidarnej wpłacie lokatorów, którzy indywidualnie zadłużali się w bankach, by spłacić ciążący dług na ich lokalach. Spółdzielnia w międzyczasie została zmuszona postawić nową kotłownię centralną wraz z siecią przyłączy, ponieważ stare wyeksploatowane kotły zagrażały bezpieczeństwu i życiu mieszkańców.

Organ ustalił, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wprawdzie upłynął termin przedawnienia zaległości z tytułu składek za okres 08.2002-08.2003, figurujących na koncie płatnika, ale z uwagi na fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Mając na względzie, że objęte wnioskiem o umorzenie należności to składki za zatrudnianych pracowników, w sprawie niniejszej zastosowanie znajduje jedynie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., który przewiduje umorzenie należności wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498,);

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów.

Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.

W stosunku do Spółdzielni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z 09.10.2006r. wniosek złożony przez Spółdzielnię o ogłoszenie upadłości z likwidacją majątku został oddalony. Zdaniem Sądu dłużnik nie posiadając środków finansowych i większej wartości ruchomości, które co najmniej na 6 miesięcy pozwoliłyby zabezpieczyć koszty postępowania upadłościowego nie spełniał wymogów określonych w treści art. 13 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego.

Organ zauważył, że na postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, nie można powoływać się w nieograniczonym czasie - przesłanka do umorzenia zaległości powinna zaistnieć w okresie bezpośrednio związanym z wydaniem decyzji.

W związku z powyższym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą.

Zobowiązanie Spółdzielni Mieszkaniowej znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem nie zachodzi również okoliczność określona w art. 28 ust. 3 pkt4a.

Spółdzielnia Mieszkaniowa aktywnie prowadzi działalność gospodarczą. Jest właścicielem nieruchomości gruntowej (tereny mieszkaniowe, zurbanizowane tereny niezabudowane lub w trakcie zabudowy, inne tereny zabudowane, [...]) o łącznej powierzchni ok. 1,6 ha położonej w miejscowości S., zabezpieczonej hipotekami na rzecz ZUS.

Postanowieniami z 28.08.2017r. i z 29.08.2017r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. umorzył prowadzone postępowania egzekucyjne z rachunku bankowego w A S.A. ze względu na bezskuteczność, z powodu braku środków na rachunku.

W stosunku do Spółdzielni Mieszkaniowej obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w G. i przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.

Zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z 15.12.2009r. (sygn. akt V SA/Wa 969/09) postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Nie nastąpiło zatem stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Powoływane przez Zarząd Spółdzielni okoliczności powstania zadłużenia tj. brak wpływu na działalność poprzedniego Zarządu, czy brak informacji o zadłużeniach nie mogą stanowić przesłanek do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Spółdzielnia wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 24 ust. 4 i ust. 5 u.s.u.s. poprzez niezastosowanie, co skutkowało uznaniem, że należności składkowe za okres 08/2002 do 12/2008 nie uległy przedawnieniu; art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że wobec należności określonych w decyzji prowadzone było postępowanie egzekucyjne od 18.03.2004 r. które trwa nadal, co skutkować miało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia tychże należności; art. 28 ust. 2 u.s.u.s. poprzez niezastosowanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga jest zasadna.

Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Umorzenie może bowiem dotyczyć tylko należności istniejących. W przedmiotowej sprawie należności objęte wnioskiem dotyczą lat 2002-2008. Stąd, mając na względzie okres powstania składek, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości, w pierwszej kolejności winien ustalić, czy są one wymagalne.

Wskazać należy, że zarówno termin przedawnienia jak i zdarzenia skutkujące przerwaniem i zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych były przedmiotem różnych regulacji prawnych. W 2002 r. kwestia przedawnienia była uregulowana w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z powyższym tylko upływ terminu przedawnienia wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu.

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09 dostępny www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Na podstawie wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 ust. 5a-5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat.

Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności za okres od listopada 2003 r. do kwietnia 2008 r. z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne. Z treści decyzji nie wynika natomiast, na jakiej podstawie ustalenie to jest oparte. W aktach sprawy znajduje się jedynie informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, która nie może być uznana za wystarczający dowód okoliczności, na które organ się powołuje, zwłaszcza że Spółdzielnia je kwestionuje.

Rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Istotne jest też, aby podstawą orzekania były dowody włączone do akt sprawy. Brak dowodów potwierdzających fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego uniemożliwia stronie jak i sądowi zapoznanie się z podstawą dokonanych ustaleń przez organ oraz ich weryfikację.

Powyższe uchybienie uniemożliwia sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji i odniesienie się do kwestii przedawnienia należności składkowych a tym samym istnienia przedmiotu postępowania. Stosownie do art. 133 § 1 ustawy p.p.s.a. sądy administracyjne wydają wyrok na podstawie akt sprawy. Niemożliwe jest zweryfikowanie kwestii dotyczącej stanowiska organu w przedmiocie mającym istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie – zawieszenie biegu terminu przedawnienia wyprowadzonego w oparciu o dowody, których brak jest aktach sprawy.

Należy też wskazać, że w uzasadnieniu decyzji brak jest analizy dotyczącej kwestii przedawnienia, tj. wyjaśnienia, jakie konkretnie zdarzenia organ przyjął jako stanowiące podstawę zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Inaczej mówiąc od jakiej daty nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia w stosunku do należności za wskazane w decyzji okresy. Biorąc pod uwagę fakt, że zarówno termin przedawnienia jak i zdarzenia skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych w okresie objętym wnioskiem o umorzenie były przedmiotem różnych regulacji prawnych, kwestia ta ma znaczenie dla oceny kwestii wymagalności należności objętych wnioskiem.

Zasadny jest również podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Z przepisu tego organ wywodzi, że skoro należności z tytułu składek za okres 08/2002-08/2003 i 11/2003-04/2008 zabezpieczone zostały poprzez wpis hipotek, to nie ulegają one przedawnieniu. Stanowisko to jest błędne.

W treści swej regulacja art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zbliżona do normy wypowiedzianej niegdyś w art. 70 § 6 a obecnie w art. 70 § 8 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (aktualny t.j. - Dz.U. z 2019 r. poz. 900). Stosownie do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.) nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Z kolei w myśl obecnie obowiązującego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinna zostać dokonana przez pryzmat zastrzeżeń przedstawionych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U. z 2013 r. poz. 1313; OTK-A 2013/7/97), w którym stwierdzono, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu wyżej przedstawionym jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483).

W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał istotne (i bezpośrednio związane z treścią art. 64 ust. 2 Konstytucji) powody, dla których domniemanie konstytucyjności art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w badanym brzmieniu nie może zostać utrzymane. Zauważył, że zaskarżone rozwiązanie różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, to jest posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Zwrócił też uwagę, że posiadanie majątku i jego forma (nadająca się do założenia hipoteki przymusowej lub nie) najczęściej nie ma związku z genezą zobowiązania podatkowego, gdyż stosowanie tej instytucji nie jest zastrzeżone dla należności z tytułu podatku od nieruchomości, podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z nabyciem przedmiotu hipoteki, podatku spadkowego od odziedziczonej nieruchomości albo podatku dochodowego z tytułu najmu nieruchomości, lecz może służyć wykonaniu wszystkich bez wyjątku zobowiązań podatkowych zabezpieczanych na podstawie Ordynacji podatkowej. Nie znalazł również wystarczających argumentów dla uzasadnienia stanowiska, że akurat to właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe.

Mając to na uwadze, odnotować trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki. Można więc w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności także tego przepisu z art. 64 ust. 2 Konstytucji w zakresie, o którym mowa w omawianym orzeczeniu Trybunału. Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 808/16, jak również przytoczone w nim orzecznictwo i poglądy formułowane w doktrynie).

Nie sposób przy tym nie zauważyć (na co zresztą zwrócono już uwagę), że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w treści swej jest zbieżny z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej i art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Przesądza to o konieczności uznania, że także jego dotyczą zastrzeżenia sformułowane w wyżej powołanym wyroku Trybunału.

Słuszność tego poglądu potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym akcentuje się, że obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale także jego wykładnię systemową i celowościową (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2706/17). Zarazem wskazuje się, że ramach takiej wykładni konieczne jest także zadbanie o to, by rozumienie przepisu było zgodne z hierarchicznie wyższymi aktami prawnymi, w tym przepisami rangi konstytucyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 1874/17).

Podobnie w kwestii możliwości uznania za niekonstytucyjny przepisu, którego zgodność z Konstytucją formalnie nie była badana, ale którego treść normatywna jest tożsama z brzmieniem przepisu, którego niezgodność z Konstytucją stwierdzono wypowiadają się również przedstawiciele doktryny (zob. m.in. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Oficyna Wydawnicza UNIMEX, 2016, s. 442-443), jak i sam Trybunał Konstytucyjny (zob. wyrok z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06, Dz.U. z 2007 r. Nr 98, poz. 657, OTK ZU 50/6/A/2007).

W rezultacie przyjąć należy, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia także zabezpieczonych należności składkowych, przy czym termin ich przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1197/12, a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1344/18, z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1244/18).

Odniesienie tych spostrzeżeń do analizowanego przypadku wymaga stwierdzenia, że stanowisko organu zajęte w zaskarżonej decyzji było nieprawidłowe, albowiem opierało się na założeniu możliwości zastosowania art. 24 ust. 5 u.s.u.s., którego niezgodność z Konstytucją jest oczywista i wynika z powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12. Zarazem trudno nie dostrzec, że kwalifikacja ta miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy administracyjnej, albowiem jej następstwem było uznanie, że należności, których dotyczy wniosek Strony są aktualne i wymagalne i jako takie mogą zostać umorzone. Jest przy tym oczywiste, że przyjęcie kwalifikacji odmiennej przy jednoczesnym ustaleniu braku istnienia innych okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia należności zbędnym czyniłoby weryfikowanie zasadności wniosku. Wszak za bezprzedmiotowe trzeba byłoby uznać dywagowanie w kwestii słuszności umorzenia tych należności, które uległy już przedawnieniu.

Sąd podkreśla, że z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 2137 ze zm.), dalej k.p.a., będącej naczelną zasadą postępowania administracyjnego wynika, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 K.p.a. Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym zakresie za wadliwe uznać należy prowadzone przez organ postępowanie z uwagi na brak ustalenia czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności.

Nie jest rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zastępowanie organów administracji publicznej w wykonywaniu ich kompetencji orzeczniczych, przy czym wskazane wyżej uchybienia proceduralne stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego. Taka kontrola następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu, zaś w sprawie niniejszej z uprzednio wskazanych przyczyn jest ona na obecnym etapie postępowania niemożliwa.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost ze wskazanych wyżej wywodów Sądu. Organ powinien wyjaśnić, czy należności z tytułu składek, o umorzenie których wniosła Strona, uległy przedawnieniu czy też nie, a swoje stanowisko w tym zakresie prawidłowo pod względem faktycznym i prawnym uzasadnić, w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dokumenty i z odwołaniem się do odpowiednich przepisów prawa. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji powinno zostać sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, aby jego treść nie budziła wątpliwości.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).