Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 639/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant sekretarz sądowy Natalia Paulina Janowicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi A. J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia[...] czerwca 2022 roku numer [...]


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...]Prezydent Miasta S. odmówił A. P. świadczenia pielęgnacyjnego na matkę A. P. Prezydent na wstępie uzasadnienia decyzji przytoczył treść adekwatnych do przedmiotu sprawy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, iż odwołująca się należy do kręgu podmiotów wskazanych przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast podopieczna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po opisaniu stanu zdrowia podopiecznej i wskazaniu zakresu czynności związanych z opieką nad matką wykonywanych przez skarżącą, organ pierwszej instancji uznał, iż istnieją dwie przyczyny uniemożliwiające przyznanie przedmiotowego świadczenia. Pierwszą z nich jest wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, drugą zaś brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem, bądź rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad matką, co wyprowadził na podstawie ustalenia zakresu sprawowanej opieki i pomocy.

Od opisanej decyzji odwołała się A. P., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Odwołująca się zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., bez uwzględnienia skutków wyroku TK z dn. 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który uznał, niekonstytucyjność części ww. normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zarzut ten odwołująca się szeroko uzasadniła, posiłkując się dorobkiem judykatury i dodała, że zrezygnowała z pracy 6 kwietnia 2022 r. i nie podejmuje pracy zarobkowej. W dalszej części odwołania A. P. zanegowała ustalenia pracownika socjalnego przeprowadzającego rodzinny wywiad środowiskowy, podnosząc, że są one tendencyjne i sporządzone stronniczo na niekorzyść strony. Dodała, że ze względu na dalszy postęp choroby matki, nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, gdyż musi być do dyspozycji podopiecznej przez 24 godziny na dobę, albowiem nieodebranie chociażby telefonu od matki, budzi jej niepokój i lęki, na które choruje od lat. Podniosła również, że stara się, aby matka, pomimo wieku i chorób, była osobą samodzielną w miarę do swoich potrzeb, jednak nie wyklucza to obowiązku chociażby kontroli matki w lepsze dni, gdyż przy gorszych dniach matki, które zdarzają się często, jest ona osobą apatyczną, nie wykonującą żadnych zadań domowych, nawet tych najprostszych, jak np. ubieranie się. W ocenie odwołującej się, A. P. ma problemy z pamięcią i na przekór zakazom często próbuje coś ugotować, co wiąże się z ryzykiem dla niej i innych mieszkańców bloku, a niezależnie od jej starań w sprawowaniu dobrej opieki nad matką, podopieczna jest osobą niezadowoloną, o bardzo zmiennym charakterze, czasem jest osobą miłą, a często konfliktową, władczą, męczącą. Odwołująca się podkreśliła też, że nie jest w stanie łączyć opieki nad matką z pracą zarobkową i wskazała, aby nie sugerować się ustaleniem dotyczącym spędzanego czasu z podopieczną, bowiem spędza ona tyle czasu, na ile matka w danym dniu, co podkreśla, pozwoli. Kończąc swoje odwołanie, wniosła o pozytywne jego rozpatrzenie gdyż nie jest w stanie pracować na dwóch etatach, jak sugerował pracownik organu pierwszej instancji, a praca opiekuna nie należy do łatwych, gdyż każdy dzień przynosi nowe sytuacje, z którymi czasem, mimo doświadczenia w opiece, nie jest w stanie sobie poradzić.

Odwołanie nie zostało uwzględnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po jego rozpatrzeniu decyzją z dnia [...] lipca 2022r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium w pierwszej kolejności przypomniało jakie przepisy prawa materialnego regulują kwestię ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przytaczając treść tych przepisów. Odwołując się do stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z 21 kwietnia 2022r. (sygn. I OSK 1333/21) Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Następnie Kolegium stwierdziło, że odwołująca się, jako zstępna pierwszego stopnia, należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, gdyż ciąży na niej, obowiązek alimentacyjny względem A. P. legitymującej się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dn. [...] stycznia 2020 r., nr [...] stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji.

W następnej kolejności Kolegium opisało sytuację faktyczną w rodzinie skarżącej. Wskazało, że osoba wymagająca opieki jest wdową, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury i porusza się o kulach, bądź za pomocą chodzika. Choruje na nadciśnienie, astmę oskrzelową, cukrzycę, chorobę wieńcową, torbiele nerek, stłuszczenie wątroby, przewlekły zespół bólowy w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów biodrowych, hipercholesterolemię, wole guzowate tarczycy, zaburzenia metaboliczne, otyłość i lęki. Opiekę nad niepełnosprawną sprawuje A. P., a polega ona na robieniu zakupów, gotowaniu, sprzątaniu, pomocy przy dawkowaniu leków, chodzeniu na spacery, czasem zostaje u matki na noc, gdy ta zgłosi taką potrzebę. Jak wskazuje pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy, opieka strony nad matką zajmuje różne rozpiętości czasowe, czasem spędza u matki godzinę, czasem dwie lub trzy, czasem zostaje na noc. Niepełnosprawna samodzielnie umawia wizyty lekarskie, korzysta z transportu dla osób niepełnosprawnych, odwołująca się czasami towarzyszy matce w tychże wizytach. A. P. w kwietniu 2022 r. zrezygnowała z pracy, jak twierdzi - z powodu opieki nad matką. Uprzednio opiekę tę sprawował mąż, wnuki i inne córki. W ocenie pracownika socjalnego zakres opieki sprawowanej nad matką nie wymusza na odwołującej się rezygnacji z zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, gdyż czynności, które wykonuje A. P. względem matki, nie mają charakteru nadzwyczajnego i stanowią codzienną rutynę osób aktywnych zawodowo.

Kolegium podkreśliło, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia), a opieką nie istnieje (por. wyr. WSA w Poznaniu z dn. 31 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 979/21, LEX nr 3334921).

Opieka, którą sprawuje odwołująca się nad matką, nie jest opieką stałą i długotrwałą w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż czynności, które wykonuje strona, sprowadzają się do czynności związanych prowadzeniem gospodarstwa domowego, a częstotliwość opieki, umożliwia podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu, co stanowi przyczynę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia.

Odnosząc się do kwestii wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby

wymagającej opieki, Kolegium przyznało rację odwołującej się, iż organ pierwszej instancji naruszył art. 17 ust. 1b ustawy, poprzez jego błędną interpretację, jednakże nie wpłynęło to na wynik sprawy. Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt 38/13 orzekł, iż wyżej wymieniony przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podkreśliło, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie eksponuje się, że art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. zachował walor zgodności z Konstytucją w odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia. Tym samym przesłanka określona w tym przepisie nie dotyczy drugiej, wskazanej wyżej grupy osób (por. wyroki NSA z dn. 2 marca 2017 r., I OSK 2407/16; z dn. 2 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, Lex nr 2332965).

W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na wyżej opisaną decyzję ostateczną A. J. P. podniosła następujące zarzuty:

1. obrazy prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 i ust, 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r, o świadczeniach rodzinnych z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz Protokołem 1 art. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności a także art. 6 ust. 1 EKPC (w kontekście naruszenia zasady pewności prawnej) w zw. z art. 11 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy z dnia 07.12.2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw w zakresie w jakim:

a) nastąpiło przyjęcie przez organy obu instancji, iż A. J.P. nie jest gotowa do rezygnacji z zarobkowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad A. P. oraz że sprawowana opieka w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nosi cech opieki stałej łub długotrwałej, której wbrew twierdzeniu organów obu instancji wymaga A.P.;

b) nastąpiło przyjęcie przez organy obu instancji niemożliwości nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec osoby nad którą ma być świadczona opieka, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, łub w przypadku osób niepełnosprawnych kontynuujących naukę, po ukończeniu 25 roku życia, a tym samym poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

2. obrazy przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 i 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwe i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w prowadzonym postępowaniu co skutkowało wydaniem decyzji sprzecznej ze stanem faktycznym i prawnym oraz niewyjaśnieniem istoty sprawy, jak również pominięciem istotnych w sprawie dowodów oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co w rezultacie skutkowało wydaniem wadliwej decyzji.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

a) zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie skargi A. J. P. opiekującej się swoją matką A. P. i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego

b) zasądzenie wypłaty należnego świadczenia pielęgnacyjnego za każdy miesiąc jego niewypłacania i przekazanie tego świadczenia pieniężnego na konto bankowe A. J. P., jakie jest znane co do danych MOPR w S.;

ewentualnie

c) uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

Do skargi A. J. P. dołączyła kserokopie dokumentacji medycznej matki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała uwzględnieniu z powodu braku należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy poprzez pryzmat przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym nie została wyjaśniona w sposób precyzyjny kwestia stanu liczebnego rodziny niepełnosprawnej, gdyż poza informacją, że niepełnosprawna jest wdową (co potwierdziła włączona do akt sprawy kopia aktu zgonu A. P.) i wskazaniem, ze wnioskująca o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest córką niepełnosprawnej, nie ma precyzyjnej informacji, czy niepełnosprawna posiada inne niż skarżąca osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej. Nie została także należycie wyjaśniona kwestia miejsca i czasu zatrudnienia skarżącej, z którego to zatrudnienia zrezygnowała w kwietniu 2022r. po to, by sprawować opiekę nad matką.

Skład orzekający zauważa, że z akt administracyjnych wynika, iż w zleceniu Działowi Pracy Środowiskowej MOPR w S. zadania przeprowadzenia wywiadu środowiskowego poza nałożeniem obowiązku ustalenia, jaki jest zakres opieki skarżącej nad matką, została też określona potrzeba wyjaśnienia, kiedy i z jakich powodów wnioskodawczyni zakończyła swoją pracę i od kiedy sprawuje nad matką opiekę. Nadto podczas wywiadu środowiskowego należało ustalić, kto wcześniej sprawował opiekę nad niepełnosprawną a także ustalić, czy niepełnosprawna może pozostawać bez opieki córki, gdyby ta podjęła pracę zarobkową w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Informacje wpisane do formularza sporządzonego wywiadu środowiskowego nie dają precyzyjnej odpowiedzi na zagadnienia wymienione w zleceniu. Jest w nich wprawdzie wzmianka, że podczas nieobecności skarżącej opiekę nad niepełnosprawną sprawował zięć – mąż skarżącej a także wnuki i inne córki ale brak jest konkretnych danych osób spokrewnionych z niepełnosprawną w pierwszym stopniu, obciążonych ustawowo obowiązkiem alimentowania niepełnosprawnej wraz z ustaleniem możliwości wywiązywania się przez nich z obowiązku opieki nad niepełnosprawną, stanowiącego element obowiązku alimentacyjnego. Podczas wywiadu środowiskowego nie ustalono również, jaki charakter miała praca skarżącej i gdzie była wykonywana. Na rozprawie przed sądem skarżąca powoływała się na udokumentowane zatrudnienie poza granicami Polski (w charakterze opiekuna na terenie N.). Brak włączenia do akt dokumentacji potwierdzającej zawieranie ze skarżącą umów zlecenia na zatrudnienie jej w charakterze opiekuna na terenie Niemiec, wypacza obraz skarżącej ukierunkowując ocenę ubiegania się przez nią o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bardziej na potrzebę znalezienia źródła własnego dochodu a nie na konieczność sprawowania opieki nad matką.

Skład orzekający zauważa także, że wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od strony prawnej zrównuje ze znacznym stopnia niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (vide: art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych), to odkodowanie definicji "niezdolności do samodzielnej egzystencji" wymaga sięgnięcia do treści art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 504). Z przepisu tego wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Samo stwierdzenie zatem przez uprawniony organ u A. P., będącej 74- letnią emerytką, niezdolności do samodzielnej egzystencji oznacza, że posiada ona naruszoną sprawność organizmu, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów powszechnych przyjęto, że treść pojęcia prawnego "niezdolności do samodzielnej egzystencji" łącznie wyczerpują następujące elementy: opieka, oznaczająca pielęgnację , czyli zapewnienie możliwości poruszania się , odżywiania, zaspakajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej oraz pomoc w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza (vide, między innymi: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 23 lutego 2022r. sygn. III AUa 489/21- Lex nr 3358744, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 24 listopada 2021r. sygn. III AUa 1230/21- Lex nr 3330101, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 października 2021r. sygn. III AUa 236/18 -Lex nr 3304043).

Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2020r., z którego wynika, że matka skarżącej A. P. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji oznacza, że wymaga opisanego wyżej szerokiego zakresu opieki i pomocy drugiej osoby w załatwianiu podstawowych potrzeb życiowych. Nie jest rolą organu orzekającego o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kwestionowanie potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy drugiej osoby w załatwianiu podstawowych potrzeb życiowych ale ustalenie, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje rzeczywistą opiekę i pomoc i czy z powodu konieczności opieki i pomocy nad osobą niepełnosprawną zrezygnowała z pracy albo jej nie podejmuje. Oczywiście ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne musi należeć do kręgu ustawowo uprawnionych osób do uzyskania świadczenia.

W sprawie niniejszej organy obu instancji nie ustaliły, czy skarżąca zrezygnowała z pracy z powodu potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS konieczności opieki nad matką i pomocy matce, natomiast skoncentrowały się na niedopuszczalnym podważaniu konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy drugiej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych niepełnosprawnej, przesądzonej orzeczeniem lekarskim. Niewłaściwie ukierunkowane ustalenia uczyniły wyjaśnienie sprawy niepełnym i powierzchownym, w odczuciu skarżącej tendencyjnym, nacechowanym negatywną oceną postawy skarżącej i niesprawiedliwym. Nie dokonując w zasadzie żadnych ustaleń faktycznych organy obu instancji przedwcześnie założyły, że przyczyną braku aktywności zawodowej skarżącej nie jest konieczność sprawowania opieki względem niepełnosprawnej matki, czego do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga cytowany przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy czym założenie to wyprowadziły po ocenie zakresu sprawowanej opieki i pomocy względem potrzeb niepełnosprawnej (podważając tym samym istotę orzeczenia lekarza orzecznika ZUS) a nie po wyjaśnieniu rzeczywistej przyczyny ustania zatrudnienia skarżącej.

Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., III OSK 420/21, LEX nr 3180675). "Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych." (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., I OSK 251/21, LEX nr 3206275). Nie może być uznana za zgodną z prawem decyzja administracyjna wydana bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie (wyrok NSA z dnia 23 września 2020 r., II OSK 1241/20, LEX nr 3100358). Z taką sytuacją mamy do czynienie w przedmiotowej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji (art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W powtórzonym postępowaniu administracyjnym organ winien przeprowadzić raz jeszcze wywiad środowiskowy, ustalić krąg osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnej i realne możliwości wywiązywania się przez wszystkich zobowiązanych do alimentacji z opieki i pomocy wobec niepełnosprawnej i ustalić rzeczywistą przyczyną rezygnacji skarżącej z zatrudnienia po wyjaśnieniu charakteru i miejsca zatrudnienia skarżącej. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. K 38/13 jest ocena przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem tej części przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny mocą wymienionego wyżej wyroku orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.