Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 219/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust.1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1801
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3a, 2, 3,
journal: Dz.U. 1987 nr 20 poz 121
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 czerwca 1987 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 33 poz 141
law: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 9 kwietnia 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego z pomocy społecznej.
article: art. 7, art. 107 par. 1, 3, art. 80, art. 8,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat M. M. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

1.Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania.

1.1. Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ("ZUS", "Zakład") utrzymał w mocy decyzję z [...] r.

nr [...] odmawiającą R. O. umorzenia należności

z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 34.527,00 zł.

1.2. W uzasadnieniu decyzji, w pierwszej kolejności odnosząc się do argumentów strony podnoszonych we wniosku o ponowne rozparzenie, ZUS wyjaśnił, że działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Organ podniósł, że R. O. nie dokonał zawieszenia prowadzenia działalności, wobec czego ciąży na nim obowiązek opłacania obowiązkowych składek społecznych, składki zdrowotnej oraz Funduszu Pracy. Następnie za bezpodstawne uznał twierdzenia strony, że ZUS naliczał składki od 2009 r. do czasu wyrejestrowania działalności bez wnikania, co tak naprawdę było przyczyną powstania zadłużenia

w tym okresie. Zdaniem Zakładu ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie nakłada na Zakład obowiązku badania co jest przyczyną powstania zadłużenia, lecz dochodzenia należności z tytułu składek z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

1.3. ZUS wskazał, że zasady umarzania należności zostały uregulowane

w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz.121 ze zm.), dalej jako "ustawa s.u.s." Następnie wyjaśnił, że w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 s.u.s., podstawowym warunkiem umożliwiającym umorzenie jest całkowita nieściągalność składek oraz wskazał przypadki kiedy ona zachodzi. Jednocześnie Zakład stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umarzania tych należności określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365), dalej jako rozporządzenie.

W ocenie Zakładu, w przypadku zobowiązanego, nie zaszła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy s.u.s, ponieważ część należności, będące przedmiotem niniejszego wniosku objęta jest skutecznym postępowaniem egzekucyjnym, które prowadzi sądowy organ egzekucyjny, a zatem żaden organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, umożliwiającego opłacenie zaległości z tytułu składek.

Postępowanie przez ZUS wykazało, że R. O. wraz z żoną jest właścicielem, na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej, działki zabudowanej

o pow. 0,0504 ha, położonej w Staszowie oraz posiada prawo własności w udziale 1/4 do nieruchomości, stanowiącej lasy o pow. 0,7100 ha. ZUS ustalił, że dla nieruchomości zabudowanej o pow. 0,0504 ha urządzona jest księga wieczysta nr

KI 1A/00004853/8 i wskazał listę, figurujących w dziale IV tej księgi, wpisów hipotek na rzecz wierzycieli. Zaś dla nieruchomości stanowiącej lasy o pow. 0,7100 ha, urządzona jest księga wieczysta nr KII A/00031925/2, w której dziale IV brak wpisów hipotecznych. Nadto ZUS ustalił, że od 28 czerwca 2013 r. strona pobiera świadczenie emerytalne. Wobec powyższego zadaniem organu wskazane powyżej składniki majątku mogą stanowić zabezpieczenie przedmiotowych należności i jednocześnie źródło sfinansowania zadłużenia.

Uwzględniając okoliczności faktyczne oraz prawne niniejszej sprawy, ZUS uznał, że dalsze postępowanie w sprawie umorzenia prowadzone było

z uwzględnieniem przepisów art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s oraz rozporządzenia.

Na podstawie analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów

i przeprowadzonego postępowania dowodowego ZUS ustalił, że w okresie od dnia 15 listopada 2001 r. do dnia 18 marca 2012 r. R. O. nieprzerwalnie podlegał ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej, na podstawie wpisu nr 4091/2001 Urzędu Miasta i Gminy w S.. Działalność prowadzona była w zakresie transportu drogowego towarów. Z dniem 19 marca 2012 r. strona dokonała zgłoszenia zawieszenia działalności, natomiast

z dniem 25 lutego 2013 r. wpis został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej.

Po zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej w okresie od 1 sierpnia 2012 r. do 1 marca 2013 r. R. O. podlegał ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Następnie w okresie od 4 marca 2013 r. do 27 czerwca 2013r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna posiadająca w okresie od 12 marca 2013 r. do 27 czerwca 2013 r. prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Z dniem 28 czerwca 2013 r. R. O. nabył prawo do emerytury. Aktualna wysokość świadczenia brutto wynosi 1.419,36 zł. Świadczenie obciążone jest potrąceniami egzekucyjnymi w kwocie 354,84 zł miesięcznie wobec czego do wypłaty pozostaje kwota 837,78 zł. W czasie pobierania świadczenia emerytalnego, dodatkowo strona zgłoszona była do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia w S.- G. Sp. z o.o., gdzie w okresie od 15 października 2014 r. do 1 lutego

2015 r. wykonywała umowę zlecenie, natomiast w okresie od 2 lutego 2015 r. do 8 grudnia 2015 r. umowę o pracę.

ZUS ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną - M. O., której źródłem dochodu od 1 września 2012 r. do nadal jest świadczenie emerytalne w kwocie brutto 868,65 zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie 217,16zł, do wypłaty pozostaje kwota 530,31 zł. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu stałych opłat wynoszą łącznie 800,00 zł. Według przedstawionego do sprawy materiału dowodowego koszt utrzymania domu wynosi około 422,00 zł, w tym: odbiór odpadów komunalnych zmieszanych - 10,00 zł 2 osoby = 20,00 zł (w złożonej deklaracji wymieniono 5 osób i odpłatność 50,00 zł); energia elektryczna - 115,33 zł; gaz - około 146,00 zł, woda/ścieki - około 116,00 zł miesięcznie (z okresu od listopad 2014/styczeń 2015, przy czym występowały zaległości w regulowaniu należności za wodę/ścieki według stanu na marzec 2015 r.

w kwocie 959,95 zł spłacane w ratach po 200,00 zł), podatek od nieruchomości

w wysokości 303,00 zł w skali roku (miesięcznie - około 25,00 zł; płatny kwartalnie

w kwocie około 75,00 zł. Według oświadczenia koszty związane

z leczeniem stanowią wydatek rzędu 250,00 zł miesięcznie. Według oświadczenia łączny dochód rodziny R. O., po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych wynosi 1.368,09 zł. Wymieniona kwota nie zapewnia członkom rodziny minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które dla dwuosobowego, emeryckiego gospodarstwa domowego wynosi 1.778,44 zł.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 16 listopada 2015 r. strona wykazała, że posiada dwa zobowiązania, które dochodzone są na drodze egzekucyjnej przez sądowy organ egzekucyjny. Wierzycielami egzekwującymi swoje należności są m.in. Urząd Skarbowy i Bank BPH. Według oświadczenia zobowiązanie podatkowe dotyczy okresu od 2004 r. i opiewa na kwotę około 95.827,90 zł, a zadłużenie wobec Banku BPH stanowi kwotę około 63.000 zł.

Nadto zgromadzona w sprawie dokumentacja medyczna potwierdza, trudną sytuację zdrowotną zarówno R. O., jak i jego żony. Materiał dowodzi, że cierpi on na dyskopatię szyjną i lędźwiową zwyrodnieniową, rwę kulszową prawostronną, otyłość, wieloletnią cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze II, chorobę niedokrwienną serca, kamicę pęcherza żółciowego, torbielowatość nerki lewej. Nadto leczy się on psychiatrycznie, a z uwagi na rozpoznaną zaćmę oka lewego korzysta

z usług poradni okulistycznej. W okresie od 11 grudnia 2015 r. do 14 grudnia 2015 r. R. O. był hospitalizowany z powodu zawału mięśnia sercowego. Z akt sprawy wynika, że w okresie do 30 czerwca 2014 r. legitymował się orzeczeniem

o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Małżonka zobowiązanego z kolei legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Według akt sprawy cierpi na zwyrodnienie stawów kolanowych, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, dyskopatię szyjną i lędźwiową. Nadto w 2007 r. i 2013 r. przeszła zawał serca, a także ma problemy z ciśnieniem tętniczym. We wrześniu 2015 r. hospitalizowana była z powodu udaru mózgu.

1.4. Dokonując oceny całości zgromadzonego materiał dowodowego ZUS stwierdził, że okoliczności przedstawione we wniosku oraz w trakcie postępowania nie stanowią wystarczających argumentów przemawiających za umorzeniem przedmiotowych należności. Zdaniem Zakładu wobec zobowiązanego, nie można stwierdzić wystąpienia przesłanek, które dają organowi rozpatrującemu sprawę prawną możliwość umorzenia wnioskowanych należności na podstawie

art. 28 ust. 2 i 3 ustawy s.u.s oraz przepisów rozporządzenia. ZUS podkreślił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną

w szczególnych okolicznościach i zgodnie z linią orzecznictwa sądowego zastrzeżoną dla sytuacji drastycznych, niezawinionych przez dłużnika, a takich w stosunku do R. O. nie stwierdzono. Zdaniem Zakładu, nie wystąpiły też w jego przypadku sytuacje drastyczne związane ze szkodami poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia mającego wpływ na możliwości płatnicze i możliwości pozyskiwania dochodów. Zatem sytuacja określona w pkt 2 § 3 ust.1 rozporządzenia nie wystąpiła. Zakład uznał, że zobowiązany posiada majątek, który może stanowić źródło zabezpieczenia przedmiotowych należności, a zarazem posiada źródło dochodu w postaci przyznanego na stałe świadczenia emerytalnego, z którego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. Stałe źródło dochodu posiada również jego żona. W ocenie ZUS, wysokość dochodu w gospodarstwie domowym nie zapewnia co prawda członkom rodziny minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Polityki Socjalnej jednak nie może automatycznie stanowić przesłanki do umorzenia należności.

Organ II instancji wskazał, że podejmując rozstrzygnięcie w zakresie utrzymania w mocy decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek uwzględnił fakt, że R. O. wystąpił o rozłożenie należności niepodlegających umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej na raty w kwocie 300,00 zł miesięcznie. Ostatecznie jednak do podpisania umowy nie doszło. ZUS podkreślił, że w przypadku, braku możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia, rozłożenie przedmiotowych należności na raty, daje jedyną możliwość spełnienia warunków do umorzenia należności na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej. Nadto przystąpienie do spłaty należności w układzie ratalnym gwarantuje, że zaległości nie będą dochodzone

w drodze postępowania egzekucyjnego.

Wskazując na inne zobowiązania dochodzone na drodze postępowania egzekucyjnego wobec strony, ZUS uznał, że fakt ich posiadania nie może stanowić przesłanki do umorzenia zaległości. Zdaniem Zakładu publicznoprawny charakter należności składkowych oraz cele, na które są one przeznaczone obligują ZUS do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi oraz podejmowania rozstrzygnięcia po konfrontacji interesu zobowiązanego z interesem ogólnospołecznym. W ocenie ZUS powyższe wyklucza aby w przypadku strony umorzenie uzasadnione było zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, określonych w pkt 1 § 3 ust.1 rozporządzenia. Organ II instancji, nie znalazł podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

Analizując w całości zgromadzoną w sprawie dokumentację medyczną, organ II instancji nie stwierdził również podstaw do umorzenia należności w zakresie stwierdzenia przesłanek określonych w pkt. 3 § 3 ust.1 rozporządzenia. Wymieniając liczne schorzenia na które cierpi strona, jak i jego małżonka, potwierdzone znajdującą się w aktach sprawy dokumentacją medyczną, ZUS uznał ich za osoby schorowane lecz posiadające stałe świadczenie emerytalne wypłacane niezależnie od stanu ich zdrowia.

2. Skarga do Sądu

2.1. Na decyzję opisaną w pkt 1.1. R. O. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnosząc o jej uchylenie oraz umorzenie zaległości z tytułu składek wobec Zakładu. W uzasadnieniu złożonej skargi, R. O. zaskarżonej decyzji zarzucił brak szczegółowej analizy aktualnej zdolności płatniczej wnioskodawcy, aktualnych jego warunków egzystencji, faktycznej oceny zdrowotnej wnioskodawcy i jego ważnego interesu, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Następnie skarżący podkreślił, że umorzenie zaległości może być prowadzone tylko wobec niespornych zaległości, które muszą istnieć w dacie wydawania decyzji. Jednocześnie zarzucił zaskarżonej decyzji brak szczegółowej informacji czy zaległości nie uległy przedawnieniu oraz czy i w jakim zakresie ich wysokość jest bezsporna. Zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie istnieje spór co do wysokości zadłużenia i okresu jakiego dotyczy, co ma istotne znaczenie z punktu formalnej i merytorycznej oceny wniosku

o umorzenie należności. Skarżący wskazał na błędy merytoryczne, co do wysokości zadłużenia polegające na uwzględnieniu okresu, za który należności objęte są ustawą abolicyjną oraz rozbieżności w określeniu ostatecznej kwoty zadłużenia w porównaniu do decyzji organu pierwszej instancji a decyzji Inspektoratu ZUS w Opatowie z dnia 17 czerwca 2014 r. oraz ZUS oddział K. z 30 kwietnia 2015 r., w których ujęto zaległości za lata objęte abolicją. Skarżący podkreślił, że wielokrotnie podważał wysokość zaległości ZUS, a organ do chwili obecnej nie ustalił bezspornej wysokości zadłużenia. Jednocześnie wskazał, że dokonał dobrowolnie dwukrotnie wpłat zgodnie z umową ratalną oraz część zadłużenia została wyegzekwowana przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Staszowie, co stanowi łącznie kwotę

8609,08 zł. W kontekście powyższego R. O. zaznaczył, że nie posiada informacji w jaki sposób te kwoty zostały rozliczone. Następnie skarżący podniósł, że przy wydawaniu decyzji winna być wzięta pod uwagę osobista i aktualna sytuacja wnioskodawcy w szczególności w zestawieniu wpływów i wydatków wnioskodawcy

w porównaniu do wysokości należności pozostałej do spłaty. Tymczasem w ocenie skarżącego, przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy ZUS zaniechając dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie rozważył czy zapłata zaległości sprawi, że wnioskodawcy pozostaną środki zapewniające minimum egzystencji. Wobec powyższego skarżący nie skorzystał z możliwości rozłożenia zapłaty zaległości na raty bowiem proponowana przez ZUS wysokość raty w kwocie 600 zł miesięcznie nie była prze niego możliwa do spełnienia. Zdaniem R. O. Zakład nie dokonał oceny wszystkich okoliczności pod kątem tego czy mogą być one uznane za stanowiące ważny interes wnioskodawcy i jego przypadku losowego.

2.2. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

2.3. Ustosunkowując się do otrzymanej odpowiedzi na skargę, w piśmie procesowym z dnia 19 kwietnia 2016 r., skarżący ponownie zarzucił organowi brak ustosunkowania się do wysokości spornych zaległości. Podtrzymał stanowisko, że organ nie przeprowadził dokładnej analizy sytuacji materialnej skarżącego. Nadto zaznaczył, że spełnia w całości dwie z przesłanek przewidzianych przez rozporządzenie. Podniósł, że z uzyskiwanego dochodu po zapłacie kosztów egzekucji i po zakupie najpotrzebniejszych leków skarżący nie jest w stanie w ogóle spłacić zaległości z tytułu składek wobec ZUS. Jeszcze raz podkreślił, że kwota proponowanej spłaty ratalnej należności wynosiła 600 zł miesięcznie, a nie jak twierdził w zaskarżonej decyzji ZUS 300 zł, której nie jest w stanie uiścić. Przypomniał, że wraz z małżonką jest osobą schorowaną, a kwota pozostałej do zapłaty zaległości w wysokości ponad 30.000 zł jest dla nich "nie do udźwignięcia".

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny Kielcach, zważył co następuje:

3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady- związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

3.2. Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

3.3. W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ prawidłowo wskazał na podstawę materialnoprawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tj. art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy s.u.s. Prawidłowo też ustalił, że przesłanka nieściągalności nie występuje, wobec tego przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej.

3.4. Z treści zacytowanych przepisów wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, jeżeli stwierdzi zaistnienie którejś z wyżej wskazanych przesłanek. Tak więc nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności wskazujących na istnienie chociażby jednej z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie, organ nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia wnioskowanych zaległości. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia nawet w sytuacji spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek umorzenia zaległości.

Stosując art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w pierwszej kolejności organ administracji powinien ustalić, czy w stanie faktycznym zachodzą w ogóle okoliczności będące przesłankami do zastosowania preferencji w spłacie należności (tzw. kierunkowe dyrektywy wyboru). W art. 28 ust. 3 i 3a ustawy s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia posłużono się pojęciami nieostrymi ("uzasadnionych przypadkach", "zbyt ciężkie skutki", "niezbędne potrzeby życiowe"). Dopiero stwierdzenie wystąpienia określonej w powołanych wyżej przepisach prawa przesłanki skutkuje tym, że organ w pewnym sensie przechodzi do etapu decyzyjnego, w którym to etapie ma miejsce podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że dopiero po wystąpieniu wymienionej przesłanki umorzenia składek, organ administracyjny ma możliwość wyboru konsekwencji prawnych określonego stanu faktycznego, albowiem dopiero w takiej sytuacji działa w granicach uznania administracyjnego.

3.5. Z akt sprawy wynika, że nie stwierdzono wystąpienia jakiejkolwiek z przesłanek warunkujących zastosowanie preferencji w spłacie należności z tytułu przedmiotowych składek (str.5 zaskarżonej decyzji). Tym samym przyjąć, należy, że odmawiając stronie umorzenia należności z tytułu składek, organ nie stwierdziwszy przesłanek do zastosowania preferencji w spłacie składek nie działał w warunkach uznania administracyjnego. Obowiązkiem Sądu w ramach realizacji swych zadań kontrolnych było zatem dokonanie oceny stosowania przez organ art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia pod kątem prawidłowości ustalenia, czy zaistniały w sprawie zawarte w tych przepisach przesłanki zastosowania preferencji, a mianowicie czy zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego oraz jego rodziny zbyt ciężkie skutki, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeszcze raz należy w tym miejscu podkreślić, że ocena wystąpienia wskazanych przesłanek zdefiniowanych przy zastosowaniu pojęć nieostrych, nie znajduje się w sferze uznania administracyjnego. Sąd może zatem, odmiennie niż uczynił to organ, dojść do wniosku, że w sprawie zaistniały okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a oczywiście tylko organ administracyjny władny jest do dokonania wyboru konsekwencji prawnych określonego stanu faktycznego i wydania decyzji uwzględniającej wniosek zobowiązanego lub też odmawiającej przyznania preferencji, nawet wówczas, gdy zaistnieją przesłanki wskazane w wymienionych wyżej przepisach prawa.

Ustalanie stanu faktycznego w zakresie wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia powinno nastąpić zgodnie z dyrektywą określoną w art. 7 K.p.a., co oznacza, że organ administracji powinien dążyć do ustalenia stanu faktycznego danej sprawy, dokonując jednak swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego, analizując jednocześnie czy zaistniały w sprawie przesłanki do zastosowania preferencji w spłacie zaległości; sama decyzja zaś winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, m.in. logiki, doświadczenia życiowego i wszechstronności.

3.6. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie. Organ zgromadził wprawdzie obszerny materiał dowodowy w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego jednak jego ocena okazała się dowolną, przekraczającą granice określone przepisem art. 80 K.p.a.

Organ stwierdził, że trudna sytuacja finansowa i zdrowotna zobowiązanego nie stanowi wystarczającej podstawy do udzielenia ulgi. Zdaniem Zakładu, dysponowanie przez skarżącego oraz jego żonę stałymi źródłami dochodu jakimi są ich emerytury,

z których prowadzone są liczne egzekucje w konsekwencji czego pozostaje im kwota nie zapewniająca minimum socjalnego, to nie stanowi to warunku umożliwiającego umorzenie należności z tytułu składek, określonego w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Taka ocena sytuacji skarżącego, ogólnikowa i powierzchowna, nie może zostać zaakceptowana.

Wprawdzie zobowiązany wraz z żoną posiadają stały dochód w postaci świadczeń emerytalnych (łącznie po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych około 1368 zł), to jednak w całości jest on przeznaczany na wydatki związane z codzienną egzystencją, a przede wszystkim leczenie, zarówno skarżącego, jak i jego żony. R. O. jest osobą przewlekle chorą, cierpiącą z powodu licznych schorzeń

między innymi: chorób kręgosłupa, otyłości, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, przebytego zawału. Małżonka zobowiązanego posiada wydane na stałe orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności

z powodu chorób zwyrodnieniowych, nadciśnienia tętniczego; również jest po przebytym zawale serca oraz udarze mózgu. Strona wielokrotnie sygnalizowała, że ponosi znaczne wydatki związane z leczeniem swoim oraz żony. Trudna sytuacja materialna zmusza ją do dokonywania wyborów, które z leków wykupywać by pozostała kwota starczyła na skromną egzystencję. Powyższe, w ocenie Sądu, oznacza, że opłacanie należności z tytułu składek pozbawia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do potrzeb tych niewątpliwie bowiem należy zaliczyć wydatki związane z problemami zdrowotnymi.

Pomimo dostrzeżenia, że osiągany przez stronę i jego małżonkę dochód jest niski, nie stanowi bowiem minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Praw Socjalnych, organ stwierdził, że nie zaistniała przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Dodatkowo należy zauważyć, że stanu tego organ nie ocenił w kontekście wysokości posiadanych zaległości, tj. czy skarżący będzie w stanie uregulować ciążące na nim zaległości z tytułu składek, bez zachwiania swojej egzystencji. Nie rozważył relacji pomiędzy osiąganym dochodem a koniecznymi wydatkami przy uwzględnieniu jego sytuacji rodzinnej, a przede wszystkim stanu zdrowia. Nie rozważył, w sposób wszechstronny, twierdzeń skarżącego, że jego bieżąca sytuacja finansowa nie pozwala na spłatę zaległości nie tylko w pełnej wysokości, ale i w proponowanym przez ZUS systemie ratalnym.

Rozpatrując wniosek o umorzenie należności składkowych, organ nie może ograniczać się tylko do wskazania wysokości dochodów i wydatków bez zbadania

i oceny czy środki pozostałe wystarczają na zaspokojenie bieżących, koniecznych potrzeb zobowiązanego, które ze względu na stan zdrowia są z reguły odmienne, niż pozostałych członków społeczeństwa. Dopiero rozważenie wszystkich okoliczności sprawy, porównanie dochodów i wydatków przy uwzględnieniu potrzeb wynikających ze stanu zdrowia i sytuacji rodzinnej pozwala na ocenę czy odmowa umorzenia zaległości, nie stanowi zagrożenia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Z tych względów, wbrew ocenie dokonanej przez organ, należało uznać, że w przypadku skarżącego wystąpił warunek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek określony w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

3.7. Należy też zauważyć, że przedmiot postępowania w niniejszej sprawie związany był z wnioskiem strony o umorzenie zaległości składkowych wobec ZUS. Postępowanie to, jak słusznie podniósł skarżący, uwarunkowane jest istnieniem zaległości, których wysokość jest znana. Wysokość zaległości z tytułu składek może bowiem rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi, w kontekście jej zestawienia z możliwościami finansowymi strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przyznania ulgi, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i konsekwencji ewentualnej zapłaty zaległości składkowych, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych zobowiązań. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu należności składkowych ZUS jest z urzędu zobligowany wykazać prawidłowo kwotę zaległości, której dotyczy wniosek o umorzenie, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Pełne odzwierciedlenie stanu wymagalnych zaległości powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie wskazał kwoty zaległości i jej składników, co niewątpliwie w związku z art.8 K.p.a. stanowi naruszenie art.107 § 3 Kpa. Strona oczekiwała zaś wyjaśnień, co do wyliczeń zaległości. Wskazywała na to już we wniosku o umorzenie. W decyzji pierwszoinstancyjnej również nie wyjaśniono w sposób należyty tej kwestii. Mało tego, postanowieniem z 29 lutego 2016 r. dokonano zasadniczego sprostowania decyzji z 15 stycznia 2016 r. w zakresie wskazania za jaki okres wnioskodawca posiada zaległości. Przy tym w uzasadnieniu tego aktu ogólnie jedynie stwierdzono, że Zakład błędnie ustalił okresy należności składkowych.

3.8. W konsekwencji należy stwierdzić, że ZUS nie dokonał prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do norm zawartych w rozporządzeniu. Rozstrzygając ponownie sprawę organ, uwzględni powyższe rozważania Sądu i wyda stosowne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust.1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015. poz. 1801).