Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 406/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 lutego 2021 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. nr [...] odmówił E. S. przyznania świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, wnioskowanego na męża S. S.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 3, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.",

W uzasadnieniu organ wskazał, że mąż wnioskodawczyni S. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 24 kwietnia 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od dnia 12 grudnia 2000 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 21 stycznia 2019 r. Z informacji uzyskanych od pracownika socjalnego, który przeprowadził wywiad wynika, że wyżej wymieniony porusza się o kulach, czeka na operację biodra. Nie posiada żadnych innych schorzeń. Organ ustalił też, że wnioskodawczyni posiada prawo do emerytury w wysokości 1.391,62 zł miesięcznie.

Organ podkreślił, że w ocenie pracownika socjalnego mąż strony jest osobą samodzielną, bowiem nie potrzebuje pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, takich jak spożywanie posiłków, ubieranie się, spacerowanie czy dawkowanie leków. W razie konieczności może liczyć na pomoc żony, która kiedy jest taka potrzeba zawozi męża np. do lekarza. Zatem wątpliwym jest zakres opieki strony nad mężem gdyż istota opieki nie powinna być rozumiana jako czynności usługowo - pomocnicze w prowadzeniu gospodarstwa domowego czy też pomoc doraźna ale jako stała opieka mająca na celu wspieranie i pomoc w związku ze znacznie ograniczoną samodzielnością osoby wymagającej opieki.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, a jak wynika z orzeczenia niepełnosprawność męża strony powstała w wieku 44 lat.

Okoliczność pobierania przez stronę emerytury również wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy).

Strona odwołała się do decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że w sprawie nie uwzględniono skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy z art. 32 Konstytucji RP.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 24 lutego 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu, że S. S. (ur. [...] 1956 r.) posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Jak wynika z orzeczenia wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano do 30 kwietnia 2021 r.

Strona prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i jest uprawniona do emerytury.

Z oceny dokonanej przez pracownika socjalnego wynika, że mąż strony jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jednak nie jest osobą niepełnosprawną na tyle, żeby żona opiekowała się nim przez cały dzień. Sprawowana przez stronę opieka nie wymaga od niej rezygnacji z zatrudnienia.

Organ nie podzielił natomiast zasadności argumentacji dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi czas powstania niepełnosprawności osoby dorosłej. Zdaniem organu odwoławczego skutkiem wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się już pogląd, że po wyroku Trybunału należy stosować art. 17 ust. 1b ustawy z wyłączeniem kryterium wieku powstania niepełnosprawności.

Organ stwierdził, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej, spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wydanie samego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie przesądza o tym, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, osoba taka nie zawsze bowiem wymaga opieki, czasami wymaga jedynie pomocy. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Mając na uwadze dokonane w sprawie ustalenia organ odwoławczy uznał, że mąż strony nie wymaga całodobowej opieki. Pomoc jaka udzielana jest przez stronę nie uniemożliwia aktywności zawodowej.

E. S., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Uzasadniając zarzuty skarżąca wskazała, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie musi być to opieka całodobowa. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego i organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że orzecznictwo sądów administracyjnych rozstrzygnęło już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie nietrafne. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji skorygował błędny pogląd organu niższej instancji. Organ ten utrzymał jednak w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej.

System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

nOrgan prawidłowo ocenił w niniejszej sprawie, że zakres aktualnie sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem opieki nie uniemożliwia jej podjęcia pracy. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że mąż skarżącej porusza się o kuli, oczekuje na operację w związku z chorobą zwyrodnieniową biodra. Poza tym innych nie posiada on schorzeń. Według oceny pracownika socjalnego sporządzającego wywiad, sformułowanej w oparciu o obserwacje w czasie wizyt w środowisku, S. S. nie jest niepełnosprawny na tyle by wymagał całodniowej opieki. Ze spisu czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że poza czynnościami związanymi z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego, wnioskodawczyni wykonuje następujące czynności opiekuńcze: smaruje męża kremami, przygotowuje mu ubrania, pomaga w ubieraniu, ćwiczy w celu rozruszania stawów, podaje leki, mierzy ciśnienie, odbywa z nim wizyty lekarskie. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę rodzaj tych czynności, brak jest podstaw do uznania, że nie mogą być one w znacznej części dokonywane przez męża skarżącej, który posiada niesprawność narządu ruchu i może poruszać się o kuli. Smarowanie kremem, branie leków czy pomiar ciśnienia nie są czynnościami, których z uwagi na sytuację zdrowotną nie może on wykonywać. Przygotowanie ubrań, pomoc w ubieraniu i przy wykonywaniu ćwiczeń skarżąca może świadczyć poza czasem zatrudnienia, nie są to bowiem czynności wymagające wielogodzinnego zaangażowania.

Okoliczność, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym mąż skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki zostanie przez organ uznany za wykluczający możliwość zatrudnienia.

Kwestia ta podlega ocenie organów oraz sądów administracyjnych, które wielokrotnie, mimo takich zapisów w orzeczeniach odmawiają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, analizując okoliczności dotyczące zakresu rzeczywiście realizowanej w konkretnych sprawach opieki.

Podkreślić także należy, że mimo, iż już organ pierwszej instancji wskazywał na tę przesłankę oddalenia wniosku w wydanej decyzji, strona w odwołaniu nie podniosła żadnych argumentów przemawiających za niezasadnością przyjętego stanowiska. Także w skardze strona nie podniosła żadnych zarzutów wskazujących na nieprawidłowość ustaleń organów co do zakresu sprawowanej opieki.

Sąd podziela wyrażone w skardze stanowisko, że sprawowana opieka nie musi być opieką całodobową. Świadczenie pielęgnacyjne nie może jednak zostać przyznane w sytuacji gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze jest niewielki. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodjęcia pracy w uwagi na konieczność sprawowania opieki.

Nadto wskazać należy, że co do zasady, fakt pobierania emerytury stanowi przeszkodę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Orzecznictwo sądów administracyjnych wypracowało jednak stanowisko, że strona może zawiesić prawo do świadczenia emerytalnego jeżeli jest ono niższe i wówczas wystąpić o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl