Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 583/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji~Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 135 ust. 4, art. 135j
journal: Dz.U. 2016 poz 1782
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.), Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Rafał Wolnik, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1106/16 w sprawie ze skargi K. S. na orzeczenie I Zastępcy Komendanta Głównego Policji z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz K. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1106/16, po rozpoznaniu skargi K. S. (dalej: "skarżący"), uchylił orzeczenie I Zastępcy Komendanta Głównego Policji z [...] maja 2016 r., nr [...] oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.

Komendant Wojewódzki Policji w [...] orzeczeniem z [...] lipca 2014 r., nr [...], na podstawie art. 135j ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r., nr 287, poz. 1687 ze zm.), po dokonaniu analizy i oceny całokształtu okoliczności oraz materiału dowodowego w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko skarżącemu - Komendantowi Miejskiemu Policji w [...], obwinionemu o to, że: w okresie od 3 do 20 lutego 2014 r. nieprawidłowo realizował czynności służbowe przełożonego dyscyplinarnego akceptując niemającą uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym ani obowiązujących przepisach prawa ocenę postępowania podinsp. M. K. w zakresie udzielania przez niego bezpłatnych porad prawnych w siedzibie Komisariatu Policji w [...], zawartą w zatwierdzonych przez I Zastępcę Komendanta Miejskiego Policji w [...] wnioskach sprawozdania z czynności wyjaśniających l.dz. [...], tj. o czyn z art. 132 ust.3 pkt 2 ustawy o Policji, uznał skarżącego winnym zarzucanego mu czynu i odstąpił od ukarania.

Komendant Główny Policji orzeczeniem nr [...] z [...] września 2014 r., na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy o Policji, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi skarżącego, wyrokiem z 22 września 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 2059/14 uchylił orzeczenie Komendanta Głównego Policji z [...] września 2014 r. oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że brak było podstaw do zakwalifikowania czynu określonego w postawionym skarżącemu zarzucie, jako przewinienia dyscyplinarnego i uznania skarżącego winnym jego popełnienia.

W trakcie toczącego się postępowania sądowego skarżący raportem z 1 lipca 2015 r. zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z prośbą o zwolnienie go ze służby w Policji z [...] sierpnia 2015 r. w związku z nabyciem praw emerytalnych.

Rozkazem personalnym nr [...] z [...] sierpnia 2015 r. Komendant Wojewódzki Policji w [...] zwolnił, na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 41 ust. 3 ustawy o Policji, skarżącego ze służby w Policji z [...] sierpnia 2015 r.

Komendant Wojewódzki Policji w [...] orzeczeniem nr [...] (bez daty) umorzył postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu. Odpis orzeczenia 15 stycznia 2016 r. został doręczony skarżącemu. Organ nie doręczył odpisu orzeczenia adwokatowi T. C., obrońcy skarżącego.

Komendant Główny Policji, po rozpatrzeniu odwołania, orzeczeniem nr [...] z [...] lutego 2016 r. uchylił orzeczenie KWP w [...] nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez przełożonego dyscyplinarnego.

Komendant Wojewódzki Policji w [...] orzeczeniem nr [...] z [...] marca 2016 r. umorzył postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu.

W uzasadnieniu, powołując art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, organ wskazał, że konsekwencje natury dyscyplinarnej może ponosić wyłącznie czynny zawodowo funkcjonariusz Policji. W sytuacji gdy obwiniony zostaje zwolniony ze służby w Policji, prowadzone przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne staje się bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości pociągnięcia go do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Dlatego też przełożony dyscyplinarny utracił możliwość orzekania w sprawie skarżącego nie będącego już funkcjonariuszem.

W odwołaniu skarżący, powołując się na art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), podniósł, że wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzeczeń Komendanta Głównego Policji oraz Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] organ powinien orzec o jego uniewinnieniu.

I Zastępca Komendanta Głównego Policji orzeczeniem nr [...] z [...] maja 2016 r., na podstawie art. 135n ust. 4 ustawy o Policji, utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] nr [...] z [...] marca 2016 r.

W uzasadnieniu I Zastępca KGP powołał przepis art. 132 ust. 1 ustawy o Policji i stwierdził, że z uwagi na fakt, iż skarżący z chwilą rozwiązania stosunku służbowego przestał być policjantem, nie może ponosić odpowiedzialności dyscyplinarnej za popełnione przewinienie dyscyplinarne.

Organ wyjaśnił, że na skutek zwolnienia policjanta ze służby ustaje również władza dyscyplinarna nad nim ze strony prowadzącego postępowanie dyscyplinarne przełożonego dyscyplinarnego. A zatem brak jest podstaw do merytorycznego rozpatrywania odwołania skarżącego i odnoszenia się do podnoszonych przez niego kwestii, a tym samym rozstrzygania o jego uniewinnieniu od zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego. W niniejszej sprawie wystąpiła bowiem bezprzedmiotowość postępowania dyscyplinarnego, która skutkuje koniecznością jego umorzenia.

Jednocześnie organ podał, że I Zastępca Komendanta Głównego Policji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 22 września 2015 r. nie nakazał uniewinnienia skarżącego, zaś w międzyczasie wystąpiły okoliczności, które uniemożliwiają wydanie innego rozstrzygnięcia jak umorzenie postępowania. Taką okolicznością jest fakt zwolnienia skarżącego ze służby co powoduje, że nie podlega on już odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów.

Na powyższe orzeczenie I Zastępcy Komendanta Głównego Policji z [...] maja 2016 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę I Zastępca Komendanta Głównego Policji, wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym na wstępie wyroku stwierdził, że generalnie osoba, która przestała być policjantem (ustał stosunek służbowy), nie może – na gruncie przepisów ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. Z 2015 r., poz. 355 ze zm.) – ponosić odpowiedzialności dyscyplinarnej. Jednakże nie ma żadnych przeszkód – na gruncie przepisów ustawy o Policji – aby wobec skarżącego (zwolnionego ze służby policjanta) wydać orzeczenie o jego uniewinnieniu (art. 135j ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji). W ocenie Sądu w przypadku ustalenia, że do przewinienia dyscyplinarnego nie doszło organ może wydać orzeczenie o uniewinnieniu, bez względu na fakt rozwiązania stosunku służbowego i bez względu na upływ rocznego terminu, o którym mowa w art. 135 ust. 4 ustawy o Policji, a stanowiącym ograniczenie dla wymierzenia kary dyscyplinarnej.

Następnie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 września 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2059/14 uchylił orzeczenie Komendanta Głównego Policji z [...] września 2014 r. oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z [...] lipca 2014 r. Sąd stwierdził, że brak było podstaw do zakwalifikowania czynu, określonego w postawionym skarżącemu zarzucie, jako przewinienia dyscyplinarnego i uznania skarżącego winnym jego popełnienia. Sąd I instancji uznał, że organy nie uwzględniły oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku z 22 września 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 2059/14, a tym samym naruszyły art. 153 P.p.s.a. Skoro bowiem w prawomocnym wyroku z 22 września 2015 r. Sąd przesądził, że skarżący przewinienia dyscyplinarnego nie popełnił, to nie ma przeszkód do wydania orzeczenia o uniewinnieniu skarżącego, który został zwolniony ze służby w Policji. Zdaniem Sądu I instancji organ niezasadnie przyjął, że zwolnienie skarżącego ze służby w Policji stanowi przeszkodę do wydania orzeczenia co do istoty, tj. orzeczenia uniewinniającego, albowiem tylko takie orzeczenie w świetle wyroku z 22 września 2015 r. mogło w tej sprawie zostać wydane.

Komendant Główny Policji złożył na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi przez jej oddalenie, w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Dodatkowo wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Jednocześnie wniósł o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 P.p.s.a., przez błędne przyjęcie, iż jedynie wydanie orzeczenia o uniewinnieniu skarżącego stanowiłoby uwzględnienie wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 września 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2059/14 w sytuacji, gdy Sąd ten nie nakazał przełożonemu dyscyplinarnemu wydania konkretnego rozstrzygnięcia w sprawie, a skarżący został zwolniony ze służby w Policji;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 135j ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2016 r. poz. 1782, ze zm.), przez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkujących bezpodstawnym przyjęciem, że Komendant Główny Policji nie rozpatrzył sprawy w sposób prawidłowy, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia zgodnych z obowiązującymi przepisami prawa orzeczeń I Zastępcy Komendanta Głównego Policji z [...] maja 2016 r. oraz Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z [...] marca 2016 r., a także przyjęcia błędnego stanowiska, iż zwolnienie funkcjonariusza ze służby w Policji nie stanowi przeszkody do wydania orzeczenia co do istoty, tj. orzeczenia uniewinniającego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja mająca wykazać zasadność podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Skarżący stwierdził, że zarzuty i argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. W jego ocenie zaskarżony wyrok jest spójny i logiczny. Podniósł także, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 22 września 2015 r. zostało przesądzone, że nie dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera takich podstaw, które pozwoliłyby na jej uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wyrażona w tym przepisie zasada oznacza pełne związanie Sądu podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Konkretne, zawarte w skardze kasacyjnej, przyczyny zaskarżenia determinują zakres rozpoznania sprawy, czyli badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2), przy czym skarga powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 P.p.s.a.).

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do ustalenia, czy orzekające w sprawie organy prawidłowo odczytały ocenę prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 września 2015 r., II SA/WA 2059/14 i zrealizowały zawarte w tym orzeczeniu wskazania co do dalszego postępowania.

Na podstawie art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Pojęcie "ocena prawna" w rozumieniu powołanego art. 153 P.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą, a więc nie tylko samą wykładnię w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz także kontrolę zastosowania określonych przepisów przez organ administracji. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Ocena prawna może zatem dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji (por. wyrok NSA z 12 marca 2008r., I GSK517/07). Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Art. 153 P.p.s.a. zawiera nadto postanowienie o wiążącym charakterze "wskazań co do dalszego postępowania", jako drugiego - obok oceny prawnej – elementu wiążącego uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej.

W wyroku z 22 września 2015 r. Sąd, uchylając orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Głównego Policji z [...] września 2014 r. oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z [...] lipca 2014 r., którymi uznano skarżącego winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i odstąpiono od ukarania, w sposób jednoznaczny wskazał, że brak było podstaw do zakwalifikowania czynu określonego w postawionym skarżącemu zarzucie jako przewinienia dyscyplinarnego, o którym mowa w art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji i uznania skarżącego winnym jego popełnienia. Jednocześnie nakazał, aby ta ocena Sądu została wzięta pod uwagę przez organ rozpoznający ponownie sprawę. Inaczej mówiąc Sąd uznał, że skarżący nie popełnił przypisywanego mu przewinienia dyscyplinarnego, co winno znaleźć przełożenie na powtórne rozstrzygnięcie organu. Orzekając w sprawie, po uchyleniu poprzedniego orzeczenia, organ przyjął, że skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za popełnione przewinienie dyscyplinarne, albowiem z chwilą rozwiązania stosunku służbowego przestał być policjantem i ustała nad nim władza prowadzącego postępowanie dyscyplinarne przełożonego dyscyplinarnego. Uznał zatem, ze skarżący popełnił przypisywane mu przewinienie dyscyplinarne.

Przywołane stanowisko organu pozostaje w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną w wyroku z 22 września 2015 r. Stanowi to o naruszeniu przez organ art. 153 P.p.s.a., co zostało słusznie zauważone przez Sąd I instancji. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. nie zasługiwał zatem na uwzględnienie.

Nie mógł zostać uwzględniony także drugi zarzut skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 135j ust. 4 ustawy o Policji przełożony dyscyplinarny umarza postępowanie dyscyplinarne w przypadkach, o których mowa w art. 135 ust. 1, albo gdy stało się ono bezprzedmiotowe z innej przyczyny. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z sytuacji przewidzianych w art. 135 ust. 1 ww. ustawy. Organ ocenił natomiast, że za bezprzedmiotowością prowadzonego postępowania dyscyplinarnego przemawia zwolnienie skarżącego ze służby w związku z nabyciem praw emerytalnych. Z chwilą zwolnienia funkcjonariusza ze służby ustaje bowiem władza przełożonego dyscyplinarnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane było stanowisko, do którego odwołał się Sąd I instancji, i które w pełni aprobuje Sąd orzekający w sprawie niniejszej, zgodnie z którym również po dacie ustania stosunku służbowego, organy dyscyplinarne mają – w ograniczonym zakresie – tytuł do wydania orzeczenia kończącego postępowanie co do istoty, a więc uniewinniającego bądź wymierzającego karę dyscyplinarną (por. wyrok NSA z 12 maja 2006 r., I OSK 1130/05).

Taka sytuacja zachodzi niewątpliwie w przedmiotowej sprawie. Po wydaniu 22 września 2015 r. rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zachodziła konieczność kontynuowania postępowania dyscyplinarnego, co z pewnością byłoby niedopuszczalne. W sprawie został zgromadzony cały materiał dowodowy, a jego kwalifikację pod normę art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji zakwestionował Sąd w powyższym wyroku, przesądzając jednocześnie, że skarżącemu nie można przypisać winy w popełnieniu przypisywanego przewinienia dyscyplinarnego. W istocie Sąd nie nakazał wydania organowi konkretnego rozstrzygnięcia, gdyż to należy do kompetencji organu, ale ocena przedstawiona przez Sąd nie pozostawiała wątpliwości jakie to rozstrzygnięcie powinno być. Organ miał zatem podstawę do wydania orzeczenia o uniewinnieniu skarżącego bez względu na fakt rozwiązania stosunku służbowego i upływ terminu, o którym mowa w art. 135 ust. 4 ustawy o Policji, stanowiącego jedynie ograniczenie dla wymierzenia kary dyscyplinarnej. Jak bowiem słusznie przyjął Sąd I instancji tylko takie orzeczenie w świetle wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z 22 września 2015 r. mogło zostać w tej sprawie wydane.

Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego zostało wydane w oparciu o przepis art. 204 pkt 2 P.p.s.a.