Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 129/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1, 2,4,14,20 lit. c,g, art. 4,5,7 ust. 3, art. 10 ust. 2, art. 13, 18,28
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 134 par. 1, art. 135, 145 par. 1 pkt 1 lit. a,c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2020 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego E. H. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2018 r., E. H. zwrócił się do Prezydenta Miasta K. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na E. H. i D. H. na okres 2017/2018.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], Prezydent Miasta K. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko E. H. i przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko D. H..

Organ obliczył, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę za rok 2016 r. wynosi [...] zł i obejmuje: [...] zł (przeciętny miesięczny dochód strony – stypendium) + [...] zł (miesięczny dochód z tytułu dochodów nieopodatkowanych – stypendium) + [...] zł (dochód uzyskany – zatrudnienie od lutego 2018 r.) + [...] zł (przeciętny miesięczny dochód żony – stypendium) + [...] zł (miesięczny dochód z tytułu dochodów nieopodatkowanych – stypendium) = [...] zł : 4 osoby.

Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 §2 i § 2a k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania E. H. od decyzji w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że E. H. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od [...] lipca 2018 r. do [...] września 2018 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na ten okres, rokiem bazowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2017. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.

Zdaniem Kolegium, uwzględnienie w dochodzie rodziny za 2016 r., dochodu uzyskanego z tytułu stypendium, z pominięciem instytucji utraty dochodu przewidzianej w art. 2 pkt 19 lit. b ustawy, stanowi naruszenie prawa materialnego, polegające na jego błędnej interpretacji. Ponadto decyzja Prezydenta, w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie na pierwsze dziecko E. H., została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy – w tym jednoznaczne określenie okresu zasiłkowego – ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy z wniosku E. H.,

w części dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na E. H., Prezydent Miasta K. decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. na podstawie art. 104 k.p.a., art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 14, pkt 20 lit. c, g, art. 4, art. 5, art. 7 ust. 3, art. 10 ust. 2, art. 13, art. 18, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego

2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134), dalej jako "ustawa" i art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220), dalej jako "u.ś.r." - odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w 2016 r. wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości [...] zł z tytułu stypendium ze środków S. , co w przeliczeniu wynosi [...] zł miesięcznie. Ponadto w 2016 r. uzyskał dochód nieopodatkowany z tytułu stypendium socjalnego w wysokości [...] zł, a zatem miesięczny dochód z tego tytułu wynosi [...] zł.

Dalej organ wskazał, że od dnia [...] lutego 2018 r. E. H. podjął zatrudnienie w M. Sp. z o.o. i uzyskał dochód za miesiąc marzec 2018 r.

w wysokości [...] zł. Żona wnioskodawcy osiągnęła dochód w wysokości [...] zł

z tytułu stypendium ze środków S.

co w przeliczeniu wynosi [...] zł miesięcznie. Ponadto w 2016 r. małżonka uzyskała dochód nieopodatkowany z tytułu stypendium socjalnego w wysokości [...] zł, czyli miesięczny dochód z tego tytułu wynosi [...] zł.

Z akt sprawy wynika, że V. H. decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. przyznano świadczenie rodzicielskie na D. H. na okres od [...] lipca 2018 r. do [...] lipca 2019 r. w wysokości [...] zł. Pierwsza wypłata świadczenia rodzicielskiego nastąpiła w lipcu 2018 r.

Organ obliczył, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, w okresie od [...] lipca 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. wyniósł [...] i obejmuje: [...] zł (przeciętny miesięczny dochód strony) + [...] zł (miesięczny dochód z tytułu dochodów nieopodatkowanych) + [...] zł (dochód uzyskany) + [...] zł (przeciętny miesięczny dochód żony) + [...] zł (miesięczny dochód z tytułu dochodów nieopodatkowanych) = [...] zł : 4 osoby. Natomiast w okresie od 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r. dochód wyniósł [...] zł miesięcznie (uwzględniono [...] zł tytułem świadczenia rodzicielskiego).

Organ I instancji stwierdził, że wskazana kwota jest wyższa od kwoty określonej w art. 5 ust. 3 ustawy, w związku z tym zasadnym jest odmowa przyznania świadczenia wychowawczego na E. H. na okres 2017/2018.

Następnie organ I instancji podał definicję osoby bezrobotnej z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r. i podkreślił, że osoba ucząca się na studiach stacjonarnych nie jest osobą bezrobotną, a co za tym idzie stypendium socjalne o charakterze materialnym, nie jest stypendium dla osób bezrobotnych. Zaznaczył także, że w identycznej sprawie strony decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując, iż stypendia nie są uwzględnione w katalogu dochodów utraconych, a więc nie powinny być odliczone od ogólnego dochodu rodziny.

Od decyzji odwołanie wniósł E. H.. W odwołaniu podniósł,

że organ dokonał błędnego ustalenia średniego miesięcznego dochodu rodziny,

tj. powyżej ustawowego progu, podczas gdy ten dochód jest niższy i znajduje się poniżej ustawowego progu. Dochody z tytułu stypendiów w 2016 i w 2017 r. zostały utracone, co zostało udokumentowane. Przyznane stypendia były czasowe i dotyczyły określonego roku akademickiego. Skarżący podkreślił również, że po raz kolejny organ I instancji uznał, że w okresie zasiłkowym ([...] lipca 2018 r.

- [...] września 2018 r.) będzie on uzyskiwać dochód po [...] zł przez 12 miesięcy. Natomiast zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem rozpoczął pracę od lutego

2018 r., a więc do końca września 2018 r. będzie to łącznie 8 miesięcy. Organ przyjął jednak ww. dochód przez cały 12-miesięczny okres zasiłkowy 2017/2018, czyli przyjął 12 miesięcy x [...] = [...] zł rocznie, zamiast 8 miesięcy x [...] zł = [...] zł, co daje średni miesięczny dochód na poziomie [...] zł miesięcznie, a nie [...] zł miesięcznie.

Nadto skarżący podniósł, że organ I instancji nie wziął pod uwagę argumentacji decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2018 r., w której wskazano, że stypendia należy traktować jako dochody utracone. Wyjaśnił też, że Kolegium uchyliło zaskarżone decyzje organu I instancji, które były rozpatrywane równolegle ([...]; [...]), gdzie również wskazano, że stypendia otrzymywane w poprzednich latach należy traktować jako dochody utracone. Ponadto, zdaniem skarżącego, organ I instancji błędnie doliczył do średniego miesięcznego dochodu rodziny kwotę [...] miesięcznie z tytułu przyznania świadczenia rodzicielskiego żonie, której nie doliczał w decyzji pierwszej nr [...]. Zakładając, że dodanie tego dochodu byłoby zasadnym, to jednak organ I instancji powinien doliczyć do dochodu rodziny wyłącznie kwotę świadczenia rodzicielskiego za okres lipiec, sierpień i wrzesień 2018 r., ponieważ tylko w tej części okres, na jaki przyznano żonie świadczenie rodzicielskie pokrywa się z okresem, na jaki jest ustalane świadczenie wychowawcze 2017/2018, a więc za okres, faktycznego uzyskiwania dochodu z tytułu świadczenia rodzicielskiego w tym okresie. Zdaniem skarżącego, obliczenie dochodu rodziny, wg metodologii organu I instancji powoduje, że uzyskiwany dochód jest doliczany do dochodu jego rodziny tak, jakby był on uzyskiwany przez cały okres 12-miesięczny w okresie zasiłkowym 2017/2018, podczas gdy w rzeczywistości go nie otrzymywali.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r.,

poz. 2096 ze zm. – "k.p.a.") i art. 2 ust. 19 lit. b ustawy z dnia 11 lutego 2016 r.

o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ("ustawa"), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśnił, że w sprawie należy analizować okres zasiłkowy 2017/2018.

Organ II instancji podał też treść przepisów definiujących dochód i dochód rodziny (art. 2 pkt 2 i 4 ustawy i art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych), utratę dochodu (art. 2 pkt 19 lit. b, c, e, g) i co należy uważać za uzyskanie dochodu (art. 2 pkt 20 lit. b, c, d, e).

Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, iż miesięczny dochód rodziny E. H. w okresie od [...] lipca 2018 do [...] sierpnia 2018 r., wyniósł [...] zł, w przeliczeniu na osobę [...] zł. Dochód od [...] września 2018 r. do [...] września 2018 r. wyniósł [...] zł miesięcznie. Dochód ten przekracza ustawową kwotę uprawniającą do przyznania stronie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tym samy zasadna była odmowa świadczenia.

Na powyższą decyzję E. H., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie,

w której zarzucił naruszenie:

1. art. 5 ust. 3 ustawy poprzez odmowę przyznania świadczenia wychowawczego, mimo iż dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę nie przekracza średnio kwoty [...]zł miesięcznie,

2. art. 2 pkt 19 lit. b ustawy poprzez uznanie, że stypendium uzyskiwane przez niego do czerwca 2017 r. oraz przez V. H. do czerwca 2018 r. nie stanowi dochodu utraconego w rozumieniu tego przepisu i w konsekwencji powinno być uwzględniane przy obliczaniu dochodu rodziny, podczas gdy jest ono dochodem utraconym w rozumieniu tych przepisów,

3. art. 7 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że dochód faktycznie i bezpowrotnie utracony w postaci stypendium socjalnego powinien być brany pod uwagę i doliczany do dochodu rodziny przy przyznawaniu świadczenia wychowawczego;

4. art. 138 § 2a k.p.a. poprzez brak uwzględnienia zarówno przez Prezydenta Miasta K. przy wydawaniu decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r., jak i przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wiążącej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 19 lit. b ustawy dokonanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2018 r., podczas gdy na mocy art. 138 § 2a k.p.a. taka wykładnia jest wiążąca dla organów,

5. art. 8 k.p.a. poprzez dokonanie w tej samej sprawie przez ten sam organ, rozstrzygający jednak w innym składzie, zupełnie odmiennej wykładni art. 2 pkt 19 lit. b ustawy, co spowodowało brak zaufania do władzy publicznej.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie obu decyzji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, w tym również zwrotu kosztów zastępstwa pełnomocnika procesowego.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że błędnie zarówno organ I, jak i II instancji uznał, że stypendium socjalne nie zostało wprost wymienione w katalogu zawartym w art. 2 pkt 19 ustawy i dlatego utraty tego stypendium nie wolno traktować jako dochodu utraconego, a w konsekwencji odliczać od średniego miesięcznego dochodu rodziny.

W ocenie skarżącego, stypendium socjalne stanowić będzie jedną z form zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w art. 2 pkt 19 lit. b ustawy. Oznacza to, że sytuację, w której ze względu na ukończenie studiów od czerwca 2017 r., a żona od czerwca 2018 r., nie otrzymuje stypendium socjalnego, powinno się traktować jako utratę dochodu i w konsekwencji na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy, nie uwzględniać go przy obliczaniu średniego miesięcznego dochodu rodziny. Takie stanowisko podzielił również organ II instancji w wydanej w jego sprawie decyzji z dnia [...] listopada 2018 r. (sygn. akt [...]).

Nadto skarżący podniósł organy I i II instancji, wbrew celowi ustawy ustaliły aktualne miesięczne dochody rodziny, ponieważ od ponad roku nie pobiera stypendium socjalnego, natomiast jego żona zaprzestała pobierania stypendium w czerwcu 2018 r., rozpoczął pracę zarobkową w lutym 2018 r., natomiast świadczenie rodzicielskie w kwocie [...] zł miesięcznie zostało przyznane na okres [...]2018 r. - [...].2019 r. Nigdy zatem nie doszło co takiej sytuacji, aby rodzina utrzymywała się jednocześnie ze stypendium socjalnego, wynagrodzenia za pracę i świadczenia rodzicielskiego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 – j.t.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem wykazała, że akt ten narusza obowiązujące przepisy

w stopniu nakazującym wyeliminowanie go z obiegu prawnego.

W badanej sprawie skarżącemu odmówiono przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3, w brzmieniu przed zmianami wprowadzonymi ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924). Przepis ten stanowił, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

Organ nie podzielił przy tym stanowiska skarżącego, że stypendium socjalne, które przestał pobierać w związku z ukończeniem studiów stanowi dochód utracony.

Na wstępie trzeba wyjaśnić (odwołując się do przepisów ustawy, które w związku ze zmianami wprowadzonymi przytoczoną wyżej ustawą z 26 kwietnia 2019 r. zostały uchylone), że stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy przez dochód członka rodziny należało rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3.

Z kolei art. 7 ust. 1-3 ustawy normował tryb postępowania w sytuacji "utraty dochodu" lub "uzyskania dochodu", które to pojęcia zostały zdefiniowane w art. 2 pkt 19 i 20 ustawy. Według art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Natomiast w myśl art. 2 pkt 19 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu – oznacza to utratę dochodu spowodowaną:

a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303),

e) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650 i 858) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.),

f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych

w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych,

h) utratą świadczenia rodzicielskiego,

i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy

z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668);

W badanej sprawie do dochodu, który organ wziął pod uwagę, ustalając prawo do świadczenia na pierwsze dziecko, doliczono m.in. kwoty ze stypendiów socjalnych otrzymane w 2016 r. przez skarżącego oraz jego małżonkę (będących wówczas studentami), przyjmując, że utrata przez skarżącego stypendium w czerwcu 2017 r.,

a przez jego żonę w czerwcu 2018 r. nie stanowi zdarzenia, o którym mowa w art. 2

pkt 19 ustawy.

Organ I instancji posłużył się przy tym definicją osoby bezrobotnej, zawartą

w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia

i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1429) i uznał, że w myśl tego przepisu osoba ucząca się na studiach stacjonarnych nie jest osobą bezrobotną, a co za tym idzie, stypendium socjalne nie jest stypendium dla bezrobotnych. To z kolei uniemożliwiło uznanie utraty stypendium za dochód utracony.

Dokonując oceny stanowiska organu w pierwszej kolejności wskazać należy,

że przy definiowaniu pojęcia "utraty dochodu" nie można pominąć celu, jakiemu ma służyć świadczenie wychowawcze. Celem tym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Oznacza to, że obowiązkiem sądu, jak

i organów administracji stosujących przepisy tej ustawy, jest poszukiwanie takiej wykładni tych przepisów, która w jak najpełniejszy sposób wpisze się w realizację tego celu i w możliwie najbardziej adekwatny sposób – poprzez uwzględnienie zaistniałych zmian – będzie odzwierciedlała aktualny poziom dochodów osoby wnioskującej i członków jej rodziny. Wiąże się to z wymogiem zastosowania przy interpretacji przepisów wykładni systemowej i celowościowej. Takie podejście zaprezentował również Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt I OSK 817/17, z 19 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2631/18 i z 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1742/19 (dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których przeciwstawił się literalnemu odczytaniu definicji omawianego pojęcia, wskazując na potrzebę dostrzeżenia celu wprowadzenia do systemu prawnego ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Celem ustawy, jak wynika z jej art. 4 ust. 1, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym

z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Cel ten z kolei stanowi realizację prawa rodziny do szczególnej pomocy państwa, opisanego w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

Wykładnia art. 2 pkt 19 lit. b ustawy winna być zatem dokonywana

z uwzględnieniem celu, jakim jest wsparcie rodziny, które winno być kierowane w tym przypadku do rodzin o niskich dochodach. Prawidłowe ustalenie dochodów rodziny ma fundamentalne znaczenie dla przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia. Winno być zatem przedmiotem szczegółowych i rzetelnych rozważań organu. W szczególności zaś poczynione ustalenia winny dążyć do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny, z uwzględnieniem reguł dotyczących uzyskania bądź utraty dochodu.

W badanej sprawie organ odwoławczy oparł się na literalnej wykładni art. 2

pkt 19 lit. b ustawy, która doprowadziła do wniosków trudnych do zaakceptowania

z punktu widzenia przywołanego wyżej celu ustawy. Przyjęcie bowiem, że kwota stypendium socjalnego, w sytuacji zaprzestania jej pobierania stanowi dochód, który podlega wliczeniu, pozostaje w sprzeczności z intencją ustawodawcy, gdyż prowadzi do nieuprawionego zawężenia kręgu potencjalnych beneficjentów świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji niezaspokojenia potrzeb dzieci w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej rodziny. Trudno bowiem przyjąć, aby rodzic mógł pokryć potrzeby dziecka ze środków, których już nie uzyskuje. Powołany

w podstawie prawnej art. 2 pkt 19 lit. b ustawy został więc zinterpretowany przez organy obu instancji z pominięciem wykładni systemowej i celowościowej.

W ocenie sądu, utrata omawianego dochodu powinna być rozpatrywana na zasadach podobnych do przesłanki utraty stypendium dla bezrobotnych. Tym samym podzielić należy pogląd wyrażony w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Op 49/18 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 43/16, jaki argumenty przytoczone na jego potwierdzenie. W wyrokach tych przyjęto, że interpretacja utraty dochodu z postaci "stypendium dla bezrobotnych" powinna być rozumiana funkcjonalnie, tj. obejmować świadczenia socjalne przyznawane, szeroko rozumianej grupie osób bezrobotnych. Zgodnie z tą tezą, skoro student nie jest osobą pracującą (a więc jest osobą bezrobotną), to otrzymywane przez niego stypendium socjalne mieści się w pojęciu "stypendium dla bezrobotnych". Do takiej interpretacji skłania brak zastrzeżenia przez ustawodawcę, że chodzi tu jedynie o "stypendium dla bezrobotnych" w rozumieniu przepisów konkretnej ustawy, która nie została w ww. przepisie wymieniona.

Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż stypendium socjalne dla studenta jest instytucją pomocy materialnej, podobnie jak i stypendium dla bezrobotnego, które przysługuje w okresie odbywania przez niego szkolenia w celu podniesienia kwalifikacji zawodowych i innych kwalifikacji zwiększających szansę na podjęcie lub utrzymanie zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej. Odbywanie studiów dzienny niewątpliwie należy zaliczyć do działań, które mają zwiększyć atrakcyjność na rynku pracy i doprowadzić do podjęcia zatrudnienia zgodnego z kierunkiem kształcenia. Z kolei stypendium o charakterze socjalnym ma z jednej strony stanowić dla studenta źródło utrzymania, z drugiej zaś częściowo zrekompensować studentowi brak możliwości podjęcia zatrudnienia w czasie studiów dziennych i samodzielnego uzyskiwania dochodów.

Zdaniem sądu, przedstawiona wykładnia pozwala na urzeczywistnienie dochodów rodziny do jak najbardziej zbliżonych w dacie składania wniosku i nie narusza słusznego interesu strony, celu ustawodawcy, jak i zasady równości wyrażonej w art. 7 Konstytucji.

Z tych też względów zgodzić należy się ze skarżącym, iż w okolicznościach niniejszej sprawy stypendium socjalne powinno być traktowane jako forma zasiłku dla bezrobotnych, a tym samym utrata takiego dochodu mieści się w art. 2 pkt 19 lit. b ustawy. Tożsame stanowisko co do sposobu interpretacji ww. unormowania zajęło Kolegium w decyzji kasacyjnej z dnia [...] listopada 2018 r., a zatem na tle badanej sprawy przyjęcie odmiennej i jednocześnie błędnej wykładni narusza również zasadę zaufania do organów państwa.

Podsumowując, stwierdzić należy, że przedstawione wyżej powody dowodzą,

że organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji dokonał niewłaściwej interpretacji omawianego przepisu, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia wysokości dochodu członków rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę oraz uchybienia art. 8 k.p.a. Stanowi to więc o naruszeniu prawa materialnego oraz zasad prawa procesowego w stopniu obligującym do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji organu odwoławczego.

Dokonując ponownego rozpoznania sprawy, Kolegium zobligowane będzie do zweryfikowania przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego z uwzględnieniem przedstawionej przez sąd oceny prawnej.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i stosownie do art. 200 i 205 § 2 ww. ustawy orzekł o zwrocie kosztów postępowania.