Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 733/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1  pkt 1  c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 7, 9, 77
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 marca 2022 r., nr SKO-NP-4115-797/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 14 marca 2022 r. nr SKO-NP-4115-797/21 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 723) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej J. B. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta G. z dnia 8 grudnia 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. B.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 19 października 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawna matką M. B., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 30 września 2021 r., na podstawie którego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 września 2024 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 sierpnia 2021 r. zaś daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Do wniosku skarżąca dołączyła oświadczenie

Po rozpoznaniu ww. wniosku organ I instancji decyzją z dnia 8 grudnia 2021r., znak [...], orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. T.

W motywach rozstrzygnięciom organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka warunkująca otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ zwrócił uwagę na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki. Wskazał, że czas opieki oraz zakres czynności opiekuńczych skarżącej względem matki nie ma charakteru tego rodzaju ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej. Do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych należy zaliczyć pomoc w kąpieli, w przebieraniu się, mierzenie ciśnienia, przygotowywanie i podawanie leków. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, wykonywanie wszystkich niezbędnych czynności w gospodarstwie domowym są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Ponadto organ zauważył, iż są to czynności dnia codziennego wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. A zatem, wskazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez J. B. nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził również, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność matki skarżącej M. B. nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach SKO wskazało, że stanowisko prawne organu l instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust. 1b) w kontekście skutków wyroku Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie zasługuje na akceptację. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP)".

W zw. z powyższym okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. M. B., ur. [...] 1934r. powstała w wieku 87 lat, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej, Kolegium podkreśliło, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowa przesłanka, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 4 listopada 2021 r. wynika, że matka skarżącej z uwagi na stan zdrowia posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego z ZUS. Skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu, nie wykonuje prac dorywczych. Nie posiada żadnych świadczeń. Na przełomie 1977-1978r. pozostawała w zatrudnieniu przez rok czasu. Od tamtego momentu nie pracowała zawodowo. Zajmowała się utrzymywaniem domu i wychowywaniem 3 dzieci. Nie pracowała także w gospodarstwie rolnym. Dotychczas zamieszkiwała w D. przy ul. [...]. Z uwagi na znaczne pogorszenie stanu zdrowia mamy została zmuszona zostawić dom rodzinny i rodzinę, żeby przyjechać i zaopiekować się chorą mamą. Oświadczyła, że jest do dyspozycji mamy przez całą dobę. Czynności, które wykonuje podczas stałej opieki to: kontrola ciśnienia, przygotowywanie i podawanie leków, wizyty u lekarza. Ponadto wychodzi z mamą na spacery, przygotowuje ubrania, pomaga w kąpieli. Podaje również, że mama czasami się moczy i musi pomóc jej się przebrać. Przygotowuje także posiłki i wykonuje wszystkie niezbędne czynności w gospodarstwie domowym. W przypadku załatwienia pilnych spraw poza G. opiekę nad mamą sprawuje siostra mamy – J. G. (jednak skarżąca) mimo to przygotowuje posiłki i leki). Skarżąca sprawuje nad mamą opiekę w zakresie ok. 8 godzin dziennie. Mimo to jest do dyspozycji chorej mamy przez całą dobę, co utrudnia jej możliwość podjęcia zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze. Nadto skarżąca musi nadzorować mamę przez cały czas ze względu na zawroty głowy i upadki. Ponadto mama słabo słyszy i widzi, ma problemy z obsługą telefonu przez co nie jest w stanie wezwać pomocy w razie potrzeby.

W tych okolicznościach zdaniem organu odwoławczego brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą, a koniecznością stałej opieki nad osobą wymagającą opieki. Wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał go do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że M. B. od 30 września 2021 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przy czym ustalony stopień jak wynika z tegoż orzeczenia datuje się już od 16.08.2021 r., a jak wynika z oświadczenia skarżącej odebranego przez pracownika socjalnego podczas przeprowadzonego wywiadu była zatrudniona zaledwie przez rok czasu w latach 1977-1978. Od tamtego czasu nie pracowała zawodowo zajmowała się utrzymywaniem domu i wychowywaniem trójki dzieci. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykonywanie wszystkich niezbędnych czynności w gospodarstwie domowym, wizyty u lekarzy, wspólne spacery czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Ponadto - jak słusznie zauważył organ I instancji - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego bezspornie wynika, iż zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Na powyższą decyzję skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła nieuwzględnienie wszystkich okoliczności opisanych we wniosku o udzielenie świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji dopuścił się wielu nieprawidłowości, a mianowicie: nie uwzględniono zapisu orzeczenia o niepełnosprawności M. B. o konieczności stałej opieki. W wywiadzie środowiskowym nie uwzględniono rzeczywistego stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, mianowicie jej stanu psychicznego. Jak wskazała mama przyjmuje leki przeciwzakrzepowe i kardiologiczne ze względu na nadciśnienie, niedomykalność zastawek, migotanie przedsionków oraz znaczną arytmię, co powoduje występowanie mikro udarów. Z tej przyczyny ma zaniki pamięci powodujące, że nie potrafi we własnym mieszkaniu trafić do toalety lub do własnego łóżka. Zdarzały się sytuacje, że wychodziła na klatkę schodową i nie umiała trafić do mieszkania bez interwencji sąsiadów. Zaniki pamięci potęguje również postępująca demencja. Stwarza to niebezpieczeństwo upadku ze schodów ze względu na zawroty głowy i omdlenia, które u niej występują. W przypadku pozostawienia jej bez opieki zachodziłaby konieczność zamknięcia w mieszkaniu, co jest niezgodne z prawem. W mieszkaniu znajdują się urządzenia gazowe, co stwarza zagrożenie nie tylko dla niej ale również dla sąsiadów. Sytuacje niebezpieczne stwarza również stan jej wzroku gdzie w orzeczeniu lekarza pada stwierdzenie "praktycznie niewidoma" oraz znaczne upośledzenie słuchu. Z powodu stanu jej umysłu ma skłonność do natychmiastowego podejmowania działań przerastających jej możliwości, bez świadomości konsekwencji tego co robi oraz zagrożenia jakie te działania stwarzają. Dodatkowo z powodu stanu psychicznego występują u mamy omamy wzrokowe. Widzi rzeczy, których nie ma, natomiast nie widzi przedmiotów codziennego użytku w swoim otoczeniu. Od czasu wydania orzeczenia o niepełnosprawności stan zdrowia mamy systematycznie się pogarsza. Wszystkie te czynniki składają się na niezbędną stałą opiekę. Pracownik MOPS w G., przeprowadzając wywiad środowiskowy w ogóle nie zainteresował się stanem zdrowia mamy. Interesował się tylko czynności, które wykonuje podczas sprawowania opieki, całkowicie pomijając konieczność stałej obecności ze względu na dolegliwości, na które mama cierpi. Nie uwzględniano, że skarżąca obawia się zostawić ją samą podczas krótkiego wyjścia po zakupy. W decyzji nie uwzględniono również jej sytuacji. Skarżąca leczy się w poradni pulmonologicznej z powodu niewydolności płuc oraz neurologicznej z powodu zdiagnozowanej leukoarajozy okołokomorowej. Ponadto cierpi na zwyrodnienia stawów, co znacznie utrudnia jej poruszanie się i powoduje znaczne dolegliwości bólowe. Tym bardziej, że mieszkanie, w którym mieszka z mamą znajduje się na 4 piętrze. Wszystko to sprawia, że samo sprawowanie opieki nad mamą jest dla Niej uciążliwe, czego nie uwzględniono w wywiadzie środowiskowym. Nie posiada żadnego dochodu i nie ma środków na wynajęcie jakiejkolwiek opiekunki. W zaistniałej sytuacji zmuszanie Jej do podjęcia pracy skłania do stwierdzenia, że trudno mówić o "Przyjaznym Państwie" dla obywatela będąc świadkiem tak karygodnych zaniedbań ze strony organów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 marca 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta G. z dnia 8 grudnia 2021 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. B., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką, która została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczony stopień został wydany na czas określony do dnia 30 września 2024r. Symbol niepełnosprawności określono jako 10-N i 04-O. Z orzeczenia tego wynika również, że na potrzeby orzekania o stopniu niepełnosprawności zostały przedstawiona dokumentacja zarówno medyczna jak i psychologiczna dotycząca stanu zdrowia matki skarżącej.

Skarżąca zamieszkuje ze swoją matką, która jest wdową. Matka skarżącej nie posiada innych dzieci.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że skarżąca wykonuje jedynie takie czynności wobec swojej matki, które de facto nie wymagają niepodejmowania zatrudnienia. Należą do nich kontrola ciśnienia, przygotowywanie i podawanie leków, wizyty u lekarza, czy spacerowanie z podopieczną. Tym niemniej także z wywiadu środowiskowego wynika, iż matka skarżącej ma zawroty głowy, zdarzają się jej upadki, słabo słyszy i widzi, nie umie także prawidłowo posługiwać się telefonem.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła ze względu na brak związku przyczynowego między sprawowaną opieką, a rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia, jak również z uwagi na art. 17 1b u.ś.r. Z kolei organ II Instancji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki.

Organ II instancji trafnie jednak wskazał, że podstawy odmowy nie może stanowić art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organ I, jak i II instancji naruszył przepisy procedury administracyjnej w taki sposób, że mogło to mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie skarżąca działała bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, jak również jest już osobą starszą.

Na wstępie należy wskazać, iż przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona w każdym przypadku, jeżeli skarżąca ma potencjalną możliwość zatrudnienia się, a więc jej stan zdrowia na to pozwala. Nie jest z kolei istotne, czy pracowała ona wcześniej. Nie ma też znaczenia, czy z uwagi na wiek faktycznie jakiś pracodawca by ją zatrudnił. Argumentacja, że jest się w wieku, który skutkuje faktycznym wykluczeniem z kategorii osób zatrudnionych nie unicestwia przesłanki braku możliwości podejmowania zatrudnienia.

W niniejszej sprawie do akt sądowych zostały załączone wyniki badań specjalistycznych z poradni okulistycznej, z których wynika, że matka skarżącej jest prawie niewidząca, zaświadczenie lekarskie o stanie jej zdrowia z dnia 12 sierpnia 2021r., z którego wynika, że podopieczna skarżącej ma miażdżycę oraz zespół otępienny miażdżycowy. Z zaświadczenia tego wynika również istnienie chorób współistniejących, nadciśnienie (pozostałe choroby są z uwagi na sposób ręcznego pisma nieczytelne), jak również, że rokowania są negatywne. Ze szpitalnej kary informacyjnej wystawionej 11 grudnia 2019r. wynika, że matka skarżącej ma niewydolność krążenia, nadciśnienie tętnicze, zespół otępienny, migotanie i trzepotanie przedsionków oraz samoistne (pierwotne) nadciśnienie. Z kolei z opisu z rezonansu magnetycznego wynika, że matka skarżącej ma nasilone zmiany degeneracyjne naczyniopochodne obu półkul mózgu oraz leukoarajozę okołokomorową.

Z kolei w skardze swojej skarżąca twierdzi, że z powodu występowania u jej matki mikro udarów ma ona zaniki pamięci, które skutkują tym, iż nie potrafi trafić do toalety, własnego łóżka, do własnego mieszkania, gdy wychodzi na klatkę schodową. Wskazuje również na demencję, upadki i zawroty głowy, niedowidzenie. Podkreśla, że nie można jej samej zostawić w mieszkaniu, gdyż znajdują się tam urządzenia gazowe.

Organy administracyjne nie brały pod uwagę powyższych informacji, pomimo że istniały pewne wskazówki w samym orzeczeniu o niepełnosprawności oraz wywiadzie środowiskowym. Nie pouczono bowiem skarżącej o potrzebie dostarczenia wszystkich dokumentów, które mogą uzasadniać konieczność sprawowania ciągłej opieki. Stąd należy uznać, że stan faktyczny nie został w sposób prawidłowy wyjaśniony.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (wyrok NSA z 30.06.2022 r., III OSK 5191/21, LEX nr 3368378). Tym niemniej w niniejszej sprawie skarżąca działała bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Nie mogła też wiedzieć, jakie dowody są potrzebne celem udzielenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie wynika to w sposób jasny i czytelny z przepisów prawa. Stąd organ administracyjny powinien jej udzielić informacji, co oprócz dokumentów wskazanych w art. 23 u.ś.r. powinna ona dostarczyć celem przekonania organu do przyznania jej prawa, a w niniejszej sprawie konkretnie fakt istnienia określonych schorzeń, które skutkują tym, że matka skarżącej nie może zostać pozostawiona sama w swoim mieszkaniu. Stąd organ powinien był zwrócić się do niej o dostarczenie wszelkich posiadanych dowodów w sprawie związanych z leczeniem matki skarżącej, przeanalizować je i odnieść się do nich w uzasadnieniu decyzji. Brak z kolei zebrania całokształtu materiału dowodowego skutkowało tym, że doszło do naruszenia art. 77 §1 i art. 80 k.p.a.

Ponadto, zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W jednym ze swoich wyroków Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony, i to niezależnie od tego czy jest ona osobą fizyczną czy prawną, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (Wyrok NSA z 15.10.2021 r., I GSK 500/21, LEX nr 3264764). W niniejszej sprawie nie chodzi przy tym o udzielenie skarżącej pomocy prawnej poprzez informowanie jej o stanie prawnym sprawy, ale o konieczności dostarczenia określonych dowodów, które uzasadniałyby istnienie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. W doktrynie wypowiedziano się również, iż "obowiązek informowania stron ciąży na organach administracji zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi, nie mając przygotowania pozwalającego na ich rozeznanie (wyrok NSA w Warszawie z 7.12.1984 r., III SA 729/84, ONSA 1984/2, poz. 117). Za szeroką wykładnią art. 9 opowiedział się SN w wyroku z 23.07.1992 r., III ARN 40/92, LEX nr 10909, z glosą W. Tarasa, PiP 1993/3, s. 110, oraz J. Zimmermanna, PiP 1993/8, s. 116, który stwierdził, że: "Obowiązek informowania i wyjaśnienia stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy [...] powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe". Z utrwalonej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego zasady ochrony zaufania do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien doznać uszczerbku obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się do niego działania (m.in. informacja) organów państwa są prawidłowe i odpowiadające prawu" (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 9). Sąd w niniejszej sprawie podziela zacytowane stanowisko.

Mając powyższe na uwadze organ ponownie rozpoznając sprawę wystąpi do skarżącej o dostarczenie mu dowodów związanych ze stanem zdrowia jej matki. Na tej podstawie dokona dopiero oceny, czy faktycznie stan zdrowia matki skarżącej skutkuje koniecznością ciągłego czuwania nad nią i uniemożliwia pozostawienie jej samej w mieszkaniu bez opieki ze strony skarżącej.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.