Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 277/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2018 r. sprawy ze skargi J.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. F. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...], którą ustalono, iż zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt G. S. w domu pomocy społecznej są: G. S. (mieszkanka), J. W. (matka), J. F. (córka) i K. G. (córka), utrzymało powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

W dniu [...] lipca 2017 r. do Prezydenta [...] wpłynął wniosek G. S. o skierowanie jej do domu pomocy społecznej.

Prezydent [...], po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], skierował G. S. do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku. Jednocześnie organ ten, decyzją z tego samego dnia, nr [...], umieścił G. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...][...] w [...].

Następnie, decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], Prezydent [...] ustalił, iż zobowiązanymi do wnoszenia opłat za pobyt G. S.w domu pomocy społecznej są: G. S. (mieszkanka), J. W. (matka), J. F. (córka) i K. G. (córka). W decyzji tej Prezydent [...] ustalił jednocześnie:

1) od G. S. od dnia zamieszkania miesięczną opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...][...] w [...] w wysokości [....] zł;

2) że J. W. (matka) za pobyt córki – G. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...][...] w [...] nie wnosi opłaty w związku z nieprzekroczeniem dochodu o kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o której mowa w art. 61 ust. 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej;

3) ustalił od J. F. (córka) opłatę za pobyt matki – G. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...][...] w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie;

4) ustalił, że K. G. (córka) za pobyt matki – G. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...][...] w [...] nie wnosi opłaty w związku z nieprzekroczeniem dochodu o kwotę 300% kryterium dochodowego osoby wspólnie gospodarującej, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. B.

Jednocześnie organ nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Od powyższej decyzji odwołała się J. F. kwestionując ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji. Odwołująca się zarzuciła przede wszystkim, iż organ pierwszej instancji w nieprawidłowy sposób obliczył opłatę za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej, a także nadał zaskarżonej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, pomimo braku ku temu podstaw.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podniosło, że zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593). Zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Stosownie do treści art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpowiedzialność.

Literalne brzmienie przepisu jest oczywiste i odnosi się do tych podmiotów w kolejności, co oznacza, że obowiązek odpłatności następuje po sobie, czyli w przypadku, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu - obowiązek ich ponoszenia przechodzi w kolejności na inne, wymienione w tym przepisie osoby. Z kolei w jeszcze dalszej – na gminę. Ponadto wskazać należy, iż stosownie do przepisu art. 61 ust. 2 cyt. ustawy: opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Organ podkreślił, że przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej posługuje się określeniem "dochodu na osobę w rodzinie", nie zaś "dochodu rodziny". Rozróżnienie to ma istotne znaczenie: stosownie do treści art. 6 pkt 3, użyte w tej ustawie określenie: "dochodzie na osobę w rodzinie" oznacza dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, zaś "dochód rodziny" – sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie.

Z powyższych przepisów wynika, iż ustalając odpłatność za pobyt osoby w domu pomocy społecznej organ winien kierować się przede wszystkim kolejnością określoną w przepisie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy czym zasadność ustalenia odpłatności od jednej z tych osób musi być uzasadniona odpowiednią sytuacją dochodową tej osoby.

W rozpatrywanej sprawie Prezydent [...] ustalił obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt G. S. przede wszystkim od niej, a także od jednej z jej córek – J. F. Organ pierwszej instancji, w drodze przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2017 r. wywiadu środowiskowego ustalił, iż dochód mieszkanki domu pomocy społecznej wynosi [...] zł. 70% z tej kwoty stanowi [...] zł, wobec czego organ nie miał wątpliwości, iż wysokość opłaty za pobyt G. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...][...] w [...] została obliczona prawidłowo.

Dochód matki mieszkanki Domu Pomocy Społecznej "." przy ul. [...][...] w [...], J. W., wynosi [...] zł, na co wskazuje informacja zawarta w kwestionariuszu przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2017 r. wywiadu środowiskowego. J. W. jest wdową i jednocześnie osobą samotnie gospodarującą, zatem kryterium dochodowe dla tej osoby stanowi kwotę [...] zł. 300% kryterium dochodowego, o czym mowa w cyt. powyżej przepisie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o pomocy społecznej, wynosi [...] zł. Niewątpliwie kwota ta jest niższa niż dochód osiągany przez J. W., zatem, zgodnie z powołanym przepisem, ustalenie odpłatności za pobyt jej córki G. S. w domu pomocy społecznej nie może mieć miejsca.

Ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego z K. G. w dniu [...] sierpnia 2017 r. wynika, że dochód jej trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł. Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie , stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł, zatem 300% tego kryterium stanowi [...] zł. W tym stanie faktycznym ustalenie opłaty za pobyt G. S. w domu pomocy społecznej od K. G. również nie jest możliwe, bowiem posiadany dochód na osobę w jej rodzinie jest niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Prezydent [...] uznał, iż w ustalonym stanie faktycznym sprawy możliwe jest ustalenie odpłatności za pobyt G. S. w domu pomocy społecznej od jej starszej córki J. F.

Ze znajdującego się w aktach sprawy kwestionariusza, przeprowadzonego z J. F. w dniu [...] lipca 2017 r. wywiadu środowiskowego, w skład jej rodziny, poza nią, wchodzi jedynie jej małoletni syn. Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie Odwołującej się za pracę w wysokości [...] zł oraz alimenty w wysokości [...] zł. Dochód rodziny stanowi więc łącznie kwotę [...] zł. Tak obliczonej wysokości dochodu Odwołująca się nie kwestionuje. Odwołująca podkreśla, iż organ pierwszej instancji do obliczeń przyjął "dochód rodziny", nie zaś, tak jak mowa jest w powołanym art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej, "dochód na osobę w rodzinie". Okoliczność ta w ocenie organu odwoławczego miała wpływ na prawidłowość ustalenia wysokości opłaty za pobyt G. S. w domu pomocy społecznej od jej córki, J. F. W przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód wynosi [...] zł. 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie wynosi, co powiedziano powyżej, [...] zł. Niewątpliwie więc posiadany dochód na osobę w rodzinie Odwołującej się jest niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Po wniesieniu opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, w wysokości [...] zł, do dyspozycji rodziny pozostanie kwota [...] zł, która nie jest wyższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. [...] zł. Zatem ustalenie odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej od J. F. we wskazanej sentencji zaskarżonej decyzji jest zdaniem organu odwoławczego uzasadnione.

Organ odwoławczy uznał, że krąg osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty za pobyt G. S. w domu pomocy społecznej oraz wysokość ich udziału, ustalone przez Prezydenta [...] w zaskarżonej decyzji są prawidłowe. Jednocześnie pouczył odwołującą się, że osoby zobowiązane do uiszczenia określonej w zaskarżonej decyzji opłaty, mogą zostać, stosownie do art. 64 ustawy o pomocy społecznej, zwolnione, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty. W tej sprawie winny złożyć wniosek do Prezydenta [...].

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. F. zarzucając jej:

1) Obrazę prawa materialnego:

a) art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że kwota jaką osoba zobowiązana do ponoszenia opłat powinna ponosić stanowi różnicę pomiędzy iloczynem 300% kryterium dochodowego w rodzinie i członków rodziny, a łącznym dochodem rodziny, podczas gdy jej zdaniem prawidłowy sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

b) art. 6 ust. 3 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie opłaty osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu jedynie o łączny dochód rodziny, co skutkowało błędnym ustaleniem opłaty za pobyt G. S. przez skarżącą;

2) Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

a) naruszenie art. 140 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez nie rozpoznanie i nie odniesienie się do treści zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2017 r., podczas gdy zarzuty te były istotne dla sprawy, a nadto decyzja Organu I instancji dotknięta była licznymi uchybieniami;

b) art. 140 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że dochód na członka rodziny w gospodarstwie domowym skarżącej jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, a tym samym Odwołująca się powinna ponosić opłatę za pobyt G. S. w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł;

c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...], podczas gdy decyzja ta była dotknięta licznymi uchybieniami;

wnosząc o jej uchylenie w całości.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła między innymi, że prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. np. prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 884/12, wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16).

Natomiast w rozpatrywanej sprawie Prezydent [...] błędnie obliczył przedmiotową opłatę odejmując od łącznego dochodu rodziny iloczyn 300% kryterium dochodowego na członka rodziny i członków rodzin ([...] zł – [...] zł). Tymczasem, prawidłowy sposób wyliczenia powinien polegać na tym, że Prezydent [...] winien podzielić łączny dochód rodziny przez liczbę osób w rodzinie ([...]zł : 2 = [...] zł) i od otrzymanej w ten sposób kwoty odjąć równowartość 300% kryterium dochodowego osoby wspólnie gospodarującej ([...] zł – [...] zł). Kwota która stanowi wynik powyższego działania, o ile będzie wynikiem dodatnim, będzie stanowiła zdaniem skarżącej wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jaki osoba zobowiązana powinna ponosić.

Uchybienia te zostały powielone w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które w żaden sposób nie odniosło się ani do zarzutów podniesionych przez skarżącą, ani tym bardziej do powołanego przez nią orzecznictwa. Zdaniem skarżącej linia orzecznicza dotycząca powyższej kwestii jest linią powszechną, co do której brak jest wątpliwości interpretacyjnych. Niezrozumiałe jest zatem zdaniem skarżącej utrzymanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji Prezydenta [...] i nie odniesienie się do jakichkolwiek zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpatrywania sprawy organ administracji nie naruszył prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podkreślić trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak i naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a.).

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wykładnia przepisów zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), a dotyczących zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, podmiotów zobowiązanych do ponoszenia tej odpłatności oraz trybu jej dochodzenia.

W myśl art. 60 ust 1. ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania.

Zgodnie z art. 59 ust 1 ustawy o pomocy społecznej organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej wydaje decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

Dalej art. 61 ust. 1 stanowi, iż obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

– przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej określa wysokość opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszonej przez poszczególne podmioty zobowiązane wskazując, iż opłatę tą ponoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Nadto w ust. 3 tego samego artykułu ustawodawca wskazał, iż w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Dalej art. 64 ustawy o pomocy społecznej wskazuje na przesłanki zwolnienia osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej częściowo lub całkowicie z tej opłaty.

W myśl art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

Wreszcie art. 104 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, iż należności z tytułu opłat określonych przepisami ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). Wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie z tytułu opłat określonych w ustawie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej, nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1 może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, odroczyć termin płatności, albo rozłożyć na raty (ust. 4).

W świetle powyższych regulacji oczywistym jest, iż przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 204/10 i z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość jej członków, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. np. prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 884/12, wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16).

Ratio legis regulacji zawartej w art. 61 u.p.s. jest ustalenie wysokości opłaty stosownie do wysokości dochodów, którymi dysponuje osoba zobowiązana w ramach rodziny, w której funkcjonuje, a nie dochodów własnych tej osoby. Nie oznacza to zdaniem Sądu, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej będą osoby niewymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Ponadto, w orzecznictwie zwrócono uwagę na to, że cytowany przepis art. 61 u.p.s. skorelowany jest z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego np. w zakresie subsydiarności obowiązku ponoszenia opłaty przez kolejne, wymienione w tym przepisie osoby, czy przesłanek ustalania wysokości opłaty (por. art. 129, 132 k.r.o. oraz wyrok NSA z dnia 20 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 3029/13). W doktrynie podkreśla się, że przy ustalaniu możliwości majątkowych zobowiązanego (np. w myśl art. 129 k.r.o.) należy uwzględnić jego sytuację rodzinną (por. np. G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Pokrewieństwo i powinowactwo. Komentarz do art. 617- 1441, Warszawa 2014, Komentarz do art. 129, pkt 3). Dlatego, również w rozpatrywanym przypadku powinno się wziąć pod uwagę sytuację rodzinną osoby zobowiązanej do poniesienia opłaty, a nie indywidualny dochód tej osoby w oderwaniu od dochodu, którym rzeczywiście dysponuje (tj. dochodu uzyskiwanego w ramach rodziny, w której funkcjonuje).

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd zwraca uwagę, że opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej obciążono w pierwszej kolejności G. S.. Z uwagi, na to że nie mogła ona pokryć całej opłaty za pobyt w placówce opiekuńczej, obowiązkiem tym obciążono jedną z jej córek, J. F.– skarżącą. Okolicznością bezsporną jest , że wysokość jej opłaty należało obliczyć w oparciu o art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s., gdyż skarżąca prowadzi wraz z małoletnim synem dwuosobowe gospodarstwo domowe. W tym celu należało zsumować dochody skarżącej uzyskiwane z pracy w wysokości [...] zł oraz alimenty na syna w wysokości [...] zł, czyli łączny dochód rodziny wyniósł [...] zł. Taki też prawidłowy dochód rodziny ustalił organ. Następnie należało dochód ten podzielić na 2. W ten sposób otrzymamy dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do uiszczenia opłaty (ten etap organ wykonał także prawidłowo). Od otrzymanej w ten sposób kwoty przypadającej na osobę w rodzinie należało odjąć trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustalonego na podstawie odrębnych przepisów. Na dzień wydania niniejszego wyroku (a także na datę wydania zaskarżonej decyzji) jest to przepis § 1 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 roku w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058 ze zm.). Zgodnie z powyższym aktem prawnym kryterium to wynosi 514 zł. Zatem 514 zł x 3 wynosi 1.542 zł. Tak ustaloną kwotę należy odjąć od dochodu osoby obciążonej do ponoszenia opłaty (ustaloną jak wyżej), tj. od kwoty [...] zł odjąć [...] zł co wynosi [...] zł. Jest to maksymalna kwota, jaką organ mógł obciążyć skarżącą w związku z pobytem jej matki w domu pomocy społecznej. Organ mnożąc kwotę [...] razy dwa ([...] x 2 to jest [...]) i odejmując kwotę [....] od łącznego dochodu miesięcznego rodziny, tj. [...] zł (co stanowi kwotę [...] zł, którą to kwotą obciążył skarżącą za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej) postąpił zdaniem Sądu nieprawidłowo.

Dlatego też Sąd rozpatrując przedmiotową sprawę zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b oraz art. 6 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. uznał za uzasadniony. Zdaniem Sądu przedstawione wyżej uchybienia powodują, ze zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Sąd zwraca jednak uwagę, że wyliczenie przez skarżącą kwoty, jaką jej zdaniem powinna być obciążona jest błędne. Błąd ten wynika nie ze sposobu liczenia, ale przyjęcia jako kryterium dochodowego zamiast kwoty 514 zł na osobę w rodzinie, kwoty [...] zł, jak dla osoby samotnie gospodarującej. Skarżąca natomiast, co nie budzi wątpliwości funkcjonuje w dwuosobowej rodzinie.

Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące sposobu wyliczenia kwoty, którą można obciążyć skarżącą w związku z pobytem jej matki w domu pomocy społecznej.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1384 ze zm.) orzekł jak w sentencji.