Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 481/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-08-10 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu należnego od skargi w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 27 lutego 2018 r. nr: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić


UZASADNIENIE

D. K., działający przez pełnomocnika adw. B. D., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu należnego od skargi.

We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz S. R. oraz synem D. K. ur. 2008 r., obciążonym genetycznie chorobą albinizmu. Źródłem ich utrzymania jest działalność gospodarcza prowadzona przez S. R. przynosząca dochód miesięczny w wysokości [...] zł. oraz działalność gospodarcza prowadzona wnioskodawcę przynosząca stratę w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący podniósł, że ponoszona przez niego strata jest w rzeczywistości wyższa, gdyż środki, które wpłyną na rachunek bankowy przejmuje organ podatkowy. Wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym przedstawiają się następująco: prąd [...] zł, gaz [...] zł, woda i ścieki [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł

W skład majątku D. K. wchodzi dom mieszkalny w D. o powierzchni 320 m˛ o szacunkowej wartości [...] zł oraz udział [...] we własności nieruchomości rolnej o areale 23 arów 38 m˛ zadrzewionej i zakrzewionej i 3 arowej części stanowiącej las o wartości szacunkowej [...] zł. S. R. jest właścicielką samochodu Opel Monterey o wartości [...] zł.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodów ze względu na brak płynności finansowej spowodowanej zajęciami rachunków bankowych w trakcie postępowania zabezpieczającego dotyczącego podatku VAT za 2013 r. Ponadto na budynku mieszkalnym stanowiącym odrębną własność i związanym z nim prawem wieczystego użytkowania gruntu oraz na udziale w gruncie niezabudowanym ustanowiono również hipotekę przymusową. Uniemożliwiło to zaciągnięcie kredytów obrotowych w celu uzupełnienia środków pieniężnych, które skarżący pobrał z przedsiębiorstwa na zakup domu mieszkalnego (dotychczas wynajmował on mieszkanie). Wnioskodawca nie spodziewał się, że organy podatkowe dokonają bezpodstawnego, w jego ocenie, domiaru podatku dochodowego i podatku VAT za 2013 r. Przeprowadzone kontrole podatkowe stały się znane klientom skarżącego i część z nich zrezygnowała ze współpracy ze skarżącym.

Odnosząc się do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy wystosowanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi D. K. przedłożył dodatkowe oświadczenia i dokumenty na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Wynika z nich, że w roku 2017 skarżący osiągnął przychód w wysokości [...] zł przy kosztach jego uzyskania [...] zł, o dało stratę w wysokości [...] zł (wg.PIT-36L). Wykonywanie przez stronę działalności gospodarczej w bieżącym roku potwierdzają deklaracje [...] za okres od marca do maja 2018 r. Posiadana przez niego nieruchomość rolna jest współwłasnością siostry skarżącego, I. K., i nie przynosi żadnych dochodów. Syn skarżącego jest osobą niepełnosprawną, otrzymuje on zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie. Wydatki ponoszone na wyżywienie wynoszą ok. [...] zł, a na środki czystości ok. [...] zł miesięcznie. Koszty leczenia i edukacji syna są różne w zależności od miesiąca. Na zakup okularów przeznaczana jest kwota [...]zł przynajmniej raz w roku. Syn choruje na albinizm, co wiąże się z bardzo dużym niedowidzeniem, krótkowzrocznością, astygmatyzmem i światłowstrętem. Wymaga on specjalnych kartek do drukowania, zeszytów z powiększoną i pogrubioną liniaturą, lupy i książki z powiększoną czcionką. Przez brak pigmentu w skórze musi mieć on codziennie smarowane ciało kremami z najwyższymi filtrami ochronnymi. Wymaga też pomocy przy codziennych czynnościach. Średni koszt miesięczny ponoszony na syna to ok. [...] zł. Skarżący posiada rachunki bankowe w Banku Pekao S.A.: osobisty z saldem [...] zł na dzień 25 lutego 2018 r. i firmowy, na którym w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2018 r. brak było jakiejkolwiek aktywności, saldo wynosi [...] zł, a rachunek jest zablokowany.

Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym S. R. w roku 2017 z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła dochód [...] zł przy przychodzie w wysokości [...] zł (wg. [...]). Posiada ona rachunki: firmowy, prywatne konto walutowe i prywatny w Banku Pekao S.A., których historia została załączona do pisma skarżącego z dnia 9 lipca 2018 r.

Ponoszone przez stronę wydatki przedstawiają się następująco: energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł i [...] zł, abonament ITI Neovision S.A. [...] zł, opłaty na rzecz Sieć Komputerowa Olimplan [...] zł (na podstawie załączonych odcinków wpłat), woda [...] zł, opłata za odpady komunalne [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł (na podstawie dowodów wpłat). Skarżący dołączył też odcinki płatności za energię elektryczną opiewające na kwoty od [...] zł do [...] zł z terminem płatności od kwietnia do sierpnia 2018 r., faktury za gaz za okres od maja 2018 r. do marca 2019 r. opiewające na kwoty: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł oraz informację o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rok 2018 (24 zł na miesiąc w gospodarstwie domowym 3-osobowym).

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

W niniejszej sprawie zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jego aktualne możliwości finansowe. Orzekający wziął pod uwagę fakt, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie D. K. wniósł do tut. Sądu skargę zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Kr 482/18, a suma wpisów sądowych w tych dwóch sprawach wynosi [...] zł (14.911 zł + [...] zł).

W ocenie orzekającego przedstawione przez D. K. okoliczności nie dają podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Według oświadczenia skarżącego pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z synem oraz partnerką, S. R.. Co prawda na partnerach życiowych nie ciąży prawny obowiązek wzajemnego wsparcia, tak jak ma to miejsce w przypadku małżonków, jednak dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest aktualny stan majątkowy osób, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym

Orzekający pragnie zwrócić uwagę, że zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w doktrynie utrwalił się pogląd, iż konkubinat jest związkiem o cechach zbliżonych do małżeństwa, a konkubenci tworzą rodzinę wspólnie zamieszkującą (por. postanowienie NSA z dnia 15.04.2016 r., sygn. akt II FZ 220/16, postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13). Zatem zarówno dochody, jak i wydatki oraz potrzeby finansowe wnioskodawcy i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym partnerki kształtują status majątkowy D. K. i przesądzają o tym, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania we własnym zakresie, czy też nie.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że zarówno skarżący D. K., jak i jego partnerka S. R. uzyskują przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W roku 2017 przychód skarżącego z tego źródła wyniósł [...] zł przy kosztach jego uzyskania [...] zł, o dało stratę w wysokości [...] zł (wg.PIT-36L), a S. R. osiągnęła przychód w wysokości [...] zł, przy kosztach jego uzyskania [...] zł, co dało dochód w wysokości [...] zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej (zwłaszcza przez partnerkę wnioskodawcy), jak również o zakresie i skali tej działalności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować, bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych przychód skarżącego za 2017 rok nie był niski, a przychód jego partnerki był bardzo wysoki. Osiągnięta przez skarżącego w poprzednim roku obrotowym strata nie może być utożsamiana z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GZ 92/11).

Na regularne bieżące obroty firm wnioskodawcy i jego partnerki wskazuje analiza przedłożonych deklaracji [...] W deklaracjach składanych przez skarżącego podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu marcu 2018 r. wyniosła [...] zł, w kwietniu 2018 r. [...] zł, a w maju 2018 r. [...] zł. Kwoty obrazujące nabycie towarów i usług wynosiły odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł.

Z deklaracji [...] składanych przez partnerkę skarżącego podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu marcu 2018 r. wyniosła łącznie [...] zł, w kwietniu 2018 r. [...] zł, a w maju 2018 r. [...] zł. Wysokie są również kwoty obrazujące nabycie towarów i usług: [...] zł za marzec 2018 r., [...] zł za kwiecień 2018 r. i [...] zł za maj 2018 r. Dane te potwierdzają wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności i stabilności.

Ponadto rachunki bankowe partnerki skarżącego wykazują cechę płynności. Co prawda saldo firmowego rachunku w Banku Pekao S.A. na dzień 30 czerwca 2018 r. było ujemne (-285.966,19 zł), to jednak historia tego rachunku potwierdza przepływ środków, których wysokość wielokrotnie przekracza należne w sprawie koszty sądowe. Rachunek ten zasilany jest niemal codziennie, a w miesiącu kwietniu 2018 r. suma uznań wyniosła [...] zł, suma obciążeń [...] zł, w maju 2018 r. suma uznań wyniosła [...] zł, a suma obciążeń [...] zł, a w miesiącu czerwcu suma uznań to [...] zł, a suma obciążeń [...] zł.

Mając na uwadze powyższe, nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie przez skarżącego środków na koszty sądowe jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku. Przyznając bowiem prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, z dnia 23 lutego 2016 r.). Tymczasem, skarżący – jak wyżej wskazano – ma możliwość zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych. Zarówno on, jak i jego partnerka osiągają bowiem przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, z których mogą być pokryte należne w sprawie koszty sądowe. Oceny powyższej nie zmienia fakt, że rachunek bankowy wnioskodawcy został zablokowany i brak na nim aktywności w okresie od kwietnia do czerwca 2018 r. Skarżący jest nadal aktywnym przedsiębiorcą, o czym świadczą podejmowane przez niego czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług, jak i ich nabycia (według [...] za okres od marca do maja 2018 r.), co oznacza, że dysponuje on środkami pieniężnymi, służącymi do obsługi tej działalności.

Również zwiększone wydatki na leczenie i opiekę nad niepełnosprawnym synem, choć niewątpliwie stanowią obciążenie domowego budżetu, to jednak, w ocenie orzekającego, mieszczą się w granicach możliwości płatniczych wnioskodawcy.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.