Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 350/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1-4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 9, 7, 77 par. 1, 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 października 2018 r. sprawy ze skargi L.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje adwokatowi M. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym 23% należnego podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 17 stycznia 2018 r. L. K. (dalej: strona, skarżący) wystąpił do Prezydenta W. (dalej: organ, organ I instancji) o "przywrócenie świadczenia pielęgnacyjnego na niewidomą żonę" – A. K., legitymującą się orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS nr [...] o uznaniu za trwale, całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji, z którego wynika, że całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji powstała w dniu 10 lutego 2005 r.

Decyzją z dnia 6 marca 2018 r., nr [...] Prezydent W. działając na podstawie art. 17, art. 20, art. 24 i 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), zwanej dalej: u.ś.r., rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 1 pkt 1 w związku z art. 104 k.p.a., odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną z uwagi na to, że jej niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia albo przed 25 rokiem życia- w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyżej oraz z uwagi na pobieranie przez stronę, na mocy decyzji z dnia 25 czerwca 2014 r., nr [...], zasiłku dla opiekuna, w związku z opieką nad żoną.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona wyraziła niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Wniosła o uchylenie wydanej decyzji w całości i "przywrócenie poprzedniego świadczenia pielęgnacyjnego na niewidomą żonę, której jest opiekunem".

Decyzją z dnia 25 kwietnia 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy wyżej wymienioną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał na wstępie przepisy u.ś.r. określającą warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady ustalania i wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazano, że zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca

2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Pod pojęciem znacznego stopnia niepełnosprawności ustawa rozumie: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 3 pkt. 21 ustawy).

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Wedle natomiast art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) oraz pkt 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z literalnego brzmienia powołanych przepisów wynika, zdaniem Kolegium, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest m.in. sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, powstanie niepełnosprawności w określonym czasie oraz nieposiadanie przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne prawa do enumeratywnie wymienionych świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna, a nadto nie ustalenie na osobę wymagającą opieki określonych świadczeń, w tym również zasiłku dla opiekuna.

W świetle powołanych regulacji i okoliczności faktycznych sprawy uznano, że na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony, a tym samym, że należy ona do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Poza sporem pozostaje również fakt sprawowania przez stronę opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną a także to, że jej niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia lub przed 25 rokiem życia w okresie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Bezspornym jest również to, że stronie zostało ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną na stałe, począwszy od dnia 1 lipca 2013 r. (decyzja z dnia 25 czerwca 2014 r., nr [...]). Z przekazanych Kolegium akt sprawy wynika również, że prawo do zasiłku dla opiekuna organ I instancji ustalił stronie po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 22 maja 2014 r.

Podniesiono, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji, w judykaturze upowszechniło się stanowisko o utracie przez kryterium momentu powstania niepełnosprawności przymiotu konstytucyjności w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później, niż do ukończenia 18 roku życia lub później niż do ukończenia 25. roku życia - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Wobec tego, w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż przed 18 rokiem życia lub przed 25 rokiem życia w okresie nauki w szkole lub w szkole wyższej oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Z uwagi na powyższe stanowisko judykatury, Kolegium nie podzieliło poglądu organu I instancji o braku podstaw do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z powodu powstania niepełnosprawności dopiero po ukończeniu przez nią 48 roku życia. Stwierdzono jednak, że wyrażona wyżej ocena prawna pozostaje jednak bez wpływu na wynik zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy zaistniały przesłanki wyłączające możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, w tym na osobę wymagającą opieki. Okoliczności te, w myśl art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b) oraz pkt 5 u.ś.r., stanowią o nieprzysługiwaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym Kolegium stanęło na stanowisku, że do czasu, w którym w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do zasiłku dla opiekuna. Wykładnia literalna wskazanych przepisów nie budzi żadnych wątpliwości. Przepisy te są sformułowane z pominięciem zwrotów niedookreślonych, z jasnym doborem słów i treści, wyrażając w sposób klarowny i jednoznaczny wolę i intencje ustawodawcy, by wykluczyć możliwość równoczesnego pobierania przez osoby uprawnione kilku świadczeń opiekuńczych, do których należy m.in. świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek dla opiekuna. Przywołanych przepisów nie można pominąć i odmówić ich zastosowania. Korzystają one z domniemania konstytucyjności i dopóki nie zostaną zmienione lub uchylone przez ustawodawcę należy stosować je wprost, zgodnie z ich literalnym brzmieniem.

Tym samym, z powodów wyżej wskazanych, Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia lub zmiany wydanej decyzji.

Jednocześnie Kolegium wyjaśniło stronie, że przepisom normującym świadczenia dla opiekunów osób niepełnosprawnych nie jest i nie był znany mechanizm zamiany prawa do jednego świadczenia na drugie (świadczenia pielęgnacyjnego na zasiłek dla opiekuna i zasiłku dla opiekuna na świadczenie pielęgnacyjne). Wbrew twierdzeniom strony zawartym w odwołaniu, organ nie zamienił stronie świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na mocy decyzji z dnia 24 stycznia 2011 r., nr [...] ze zmianami na zasiłek dla opiekuna, który strona aktualnie pobiera. Decyzja z dnia 24 stycznia 2011 r. ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. na podstawie art. 11 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). Natomiast o prawie do zasiłku dla opiekuna organ orzekł po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 22 maja 2014 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), która określała warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które tak, jak strona, utraciły ex lege prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r.

Pismem z dnia 1 lipca 2018 r. strona wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżący przywołał stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich w kwestii oceny jego skutków prawnych, tj. konieczności uwzględnienia tego rozstrzygnięcia przy rozpatrywaniu nowych wniosków o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także w przypadku wniosków o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a k.p.a., podkreślając, że znalazła ona odzwierciedlenie w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do skargi, Kolegium podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i przedstawioną w niej argumentację. Podkreśliło, że przeszkodą w ustaleniu na rzecz skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym wykreowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 nie jest wiek, w którym powstała niepełnosprawność żony skarżącego, tj. okoliczność, do której odnosił się zakwestionowany przez TK w tym wyroku przepis art. 17 ust. 1 lit. b) u.ś.r., lecz przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) oraz pkt 5 ustawy, stanowiące o nieprzysługiwaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do tego zasiłku.

W piśmie z dnia 20 września 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł uzupełnienie skargi. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 lit. b) u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sam fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

II/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak to wprost wynika z treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych,

III/ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8, 9 i art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności pomięcie złożonych przez skarżącego oświadczeń we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w odwołaniu od decyzji z dnia 6 marca 2018 r., wydanej przez organ I instancji, z których wprost wynika, że w sytuacji zbiegu uprawnień do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, intencją skarżącego był wybór świadczenia pielęgnacyjnego, co jednoznacznie wynika z użytego w obu wskazanych pismach sformułowania, zgodnie z którym domaga się on "przywrócenia poprzedniego świadczenia pielęgnacyjnego na niewidomą żonę, której jest opiekunem", a także poprzez naruszenie obowiązków informacyjnych organu wobec strony postępowania.

Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Pełnomocnik wniósł jednocześnie o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm przepisanych oświadczając, że nie zostały one uiszczone w żadnej części.

W ocenie pełnomocnika, skarżący spełnia wszystkie przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również spełnia warunki otrzymania zasiłku dla opiekuna wymienione w art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, tj. dwóch wzajemnie wykluczających się świadczeń. Skarżący ma ustalone prawo do pobierania zasiłku dla opiekuna od dnia 1 lipca 2013 r., tj. od daty wygaśnięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na skutek regulacji prawnej uznanej za niekonstytucyjną.

Stwierdzono, że wobec formalnego spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania dwóch świadczeń, przy zastosowaniu art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., skarżącemu przysługuje prawo wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest ono ekonomicznie korzystniejsze

W ocenie pełnomocnika, skarżący dokonał przedmiotowego wyboru już we wniosku inicjującym postępowanie przed organem I instancji poprzez zawarcie w nim oświadczenia, z którego jednoznacznie wynika, że żąda on "przywrócenia poprzedniego świadczenia pielęgnacyjnego na niewidomą żonę, której jest opiekunem". Powyższe oświadczenie zostało przez niego następnie powielone w odwołaniu od decyzji I instancji.

Według pełnomocnika, umożliwienie skarżącemu dokonania wyboru świadczenia jest jednym z obowiązków organów administracyjnych, które w tym celu winny były udzielić stronie wyczerpującej informacji co do prawa, a co się z tym wiąże, co do sposobu w jaki może on zrezygnować z zasiłku dla opiekuna. Powyższe obowiązki organu wynikają w sposób jasny i oczywisty z jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 9 k.p.a., tj. z zasady obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej. Tym samym do obowiązku organu I instancji należało wyczerpujące i zrozumiałe poinformowanie skarżącego, jakie są możliwości prawa do wyboru świadczenia i jakich w związku z tym wnioskodawca musi dopełnić czynności (czy też jakiego rodzaju oświadczenia ma on złożyć).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 23), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Skarga jest zasadna, bowiem decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 - 4 u.ś.r., świadczenie takie przysługuje matce albo ojcu (pkt 1) opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zdaniem organów, w sprawie zachodziła negatywna przesłanka przyznania żądanego świadczenia tj. zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b (decyzją z dnia 25 czerwca 2014 r. przyznano bowiem skarżącemu - bezterminowo - prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną), a zdaniem organu I instancji - ponadto - zachodziła negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. tj. niepełnosprawność żony skarżącego powstała po 25. roku życia.

Stanowisko organów administracji nie jest słuszne i wynika z nieprawidłowej wykładni wskazanych przepisów u.ś.r.

Odnosząc się do kwestii zbiegu świadczeń stwierdzić należy, że została ona uregulowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosując ten przepis należy mieć jednak na uwadze regułę określoną w art. 27 ust. 5 u.ś.r., z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie skarżącemu przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia.

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżący we wniosku inicjującym postępowanie przed organem I instancji zażądał "przywrócenia poprzedniego świadczenia pielęgnacyjnego na niewidomą żonę, której jest opiekunem". Tymczasem organ I instancji odmawiając świadczenia pielęgnacyjnego z powodu zbiegu świadczeń uniemożliwił tym samym skarżącemu dokonania wyboru świadczenia dla niego korzystniejszego, co stanowiło naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie. Mimo że skarżący oświadczenie tej samej treści, co we wniosku wszczynającym postępowanie zawarł w odwołaniu, organ odwoławczy zaakceptował sposób procedowania organu I instancji z tym wyjątkiem, że nie podzielił poglądu organu I instancji o braku podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z powodu powstania niepełnosprawności jego żony dopiero po ukończeniu przez nią 48 roku życia.

Zdaniem Sądu, takie postępowanie organów administracji narusza nie tylko wyżej powołaną normę ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale również podstawową zasadę postępowania administracyjnego, tj. zasadę budzenia zaufania obywateli do organów Państwa, której urzeczywistnieniem jest obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, a także obowiązek udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w toku postępowania tak, aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (zob. wyrok WSA w Lubinie z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16, publ w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych).

W niniejszej sprawie, po wpłynięciu wniosku o wszczęcie postępowania organ administracji, mając na uwadze regułę określoną w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r., wobec niejednoznacznej treści wniosku, miał obowiązek pouczyć skarżącego o treści art. 25 ust. 5 u.ś.r. i zwrócić się do skarżącego o sprecyzowanie, którego świadczenia żąda. Rolą organów jest bowiem umożliwienie stronie wyboru przez nią przedmiotu postępowania administracyjnego, zgodnie z jej wnioskiem, jak również poinformowanie o skutkach tego wyboru w celu uzyskania świadczenia najkorzystniejszego. Powyższe obowiązki organu wynikają w sposób jasny i oczywisty z jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 9 k.p.a., tj. z zasady obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej. W ocenie Sądu, uwzględniając regułę określoną w art. 27 ust. 5, nie do zaakceptowania jest więc stanowisko organów, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje ponieważ pobiera on zasiłek dla opiekuna. Obowiązkiem organu I instancji było wyczerpujące i zrozumiałe pouczenie skarżącego co do prawa wyboru świadczenia i wskazanie, jakich czynności należy dopełnić w celu ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia 25 czerwca 2014 r. przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna.

Decyzje obu organów są więc wadliwe i podlegają uchyleniu.

Końcowo Sąd nadmienia, że za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie bowiem stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i w tym dniu wszedł w życie, ponieważ Trybunał Konstytucyjny nie określił innego terminu w tym zakresie. Konsekwencją powyższego jest niedopuszczalność wydania po tej dacie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie w oparciu o tę część przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uznana została za niezgodną z Konstytucją RP (tak również m.in. w wyroku NSA z dnia 6 lipca 2016 r. I OSK 223/16).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że żadna ze wskazanych przez organy obu instancji przesłanek odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została wykazana w sposób niewątpliwy.

Zaskarżone decyzje zostały wydane zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r., mającym wpływ na wynik sprawy, jak również z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności z zasadą budzenia zaufania obywateli do organów Państwa (art. 9 k.p.a.) oraz zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy będą miały na uwadze przedstawione wyżej stanowisko.

Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji, obejmującego wynagrodzenie pełnomocnika za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym, stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).