Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 337/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 1 pkt 2, art. 51 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1994 nr 89 poz 414
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
article: art. 145 par 1 pkt 1  lit a, c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 107
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: par. 31 ust. 1 pkt 1, 3
journal: Dz.U. 2002 nr 75 poz 690
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Brygida Myszyńska - Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi H. M. i K. M. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2022r., znak: ZOA-XVII.7721.11.2021 w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie na rzecz skarżących H. M. i K. M. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2022 r., znak: ZOA-XVII.7721.11.2021 Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania [...], reprezentowanych przez pełnomocnika D. M. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zmienił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 grudnia 2021 r., znak: PINB.5160.1/3.2021 nakazującą im doprowadzić studnię zlokalizowaną na działce nr ewid. [...], położoną w L. nr [...], gm. W. - do stanu zgodnego z prawem poprzez wykonanie robót budowlanych polegających na utwardzeniu nawierzchni w pasie o szerokości co najmniej 1m, licząc od zewnętrznej obudowy studni, ze spadkiem 2% w kierunku zewnętrznym - w terminie do dnia 30 kwietnia 2022 r. - w ten sposób, że uchylił ją w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku, wyznaczając nowy termin do dnia 30 czerwca 2022 r. oraz utrzymał ją w mocy w pozostałej części.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 4 stycznia 2021r. do organu I instancji wpłynęło pismo K. G., właścicielki działki nr [...] w L. z prośbą o przeprowadzenie kontroli w sprawie obiektów budowlanych znajdujących się na sąsiedniej działce nr [...] należącej do skarżących, tj. studni kopanej, zbiornika na nieczystości i budynku gospodarczego.

W związku z tym organ przeprowadził w dniu 21 stycznia 2021 r. kontrolę ustalając, że sporna studnia powstała w 1942 r. i składa się z sześciu betonowych kręgów o średnicy 1,10 m i wysokości 0,50 m, ponad terenem gruntu ma wysokość 0,54 m. Szczeliny między kręgami wypełnione zostały betonem. Studnia przykryta jest pokrywą żelbetową i wyposażona w hydrofor, dzięki czemu woda dostarczana jest do budynku mieszkalnego jednorodzinnego za pomocą rury. Woda służy do spożycia przez ludzi, gdyż na działce nr ewid. [...] nie ma wodociągu gminnego. Studnia znajduje się w odległości 13,55 m od zbiornika na ścieki. Ustalono ponadto, że Starostwo Powiatowe w Radzyniu Podlaskim oraz Urząd Gminy W. nie posiadają rejestrów dokumentacji z okresu jej budowy.

Pismem z 25 stycznia 2021r. wszczął postępowanie w sprawie tej studni, o czym zawiadomił strony; pozostałe obiekty znajdujące się na działce nr [...] zostały objęte odrębnymi postępowaniami.

Decyzją z 22 lutego 2021 r. wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2021r., poz.2351), dalej jako "pr. bud." - odstąpił od nałożenia na skarżących obowiązków mających na celu doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem przedmiotowej studni.

Na skutek odwołania skarżących, reprezentowanych przez pełnomocnika (syna) D. M., organ odwoławczy decyzją z dnia 19 kwietnia 2021 r. uchylił w/w decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że organ I instancji nie ustalił i nie wyjaśnił w sposób dostateczny daty wybudowania przedmiotowej studni oraz tego, czy wybudowano ją na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, czy też w warunkach samowoli budowlanej. Organ nie zbadał również należycie, czy studnia nie naruszała przepisów techniczno – budowlanych.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ decyzją z 9 sierpnia 2021r. umorzył postępowanie stwierdzając, że pomimo podjęcia wszelkich czynności dowodowych nie jest możliwe ustalenie, czy studnia została wybudowana z naruszeniem prawa. Organ nadzoru budowlanego nie może natomiast opierać się na domniemaniach wykonania obiektu budowlanego w warunkach samowoli budowlanej, ponieważ na takie domniemania nie pozwalają przepisy prawa. Mając na względzie art. 309 pkt 1 oraz art. 311 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli z dnia 16 lutego 1928r. (Dz. U z 1928 r., Nr 23, poz. 202) w brzmieniu zmienionym Obwieszczeniem Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli z dnia 28 lutego 1939 r. (Dz. U. z 1939 r., Nr 34, poz. 216) organ I instancji ustalił, że sporna studnia znajduje się w odległości 6,20 m od granicy z działką nr ewid. [...] oraz 14,50 m od budynku inwentarskiego zlokalizowanego na tej samej działce nr ewid. [...]. W związku z tym organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 pr. bud.

W wyniku rozparzenia odwołania K. G., organ odwoławczy decyzją z dnia 2 listopada 2021 r. uchylił powyższą decyzję i kolejny raz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że w sytuacji, gdy wyczerpane zostały możliwości weryfikacji legalności budowy studni i stwierdzono, że nie zachowała się dokumentacja budowlana dotycząca spornego obiektu budowlanego, działanie na korzyść inwestora wymagało przyjęcia, że studnia została wybudowana w 1942 r. na podstawie pozwolenia na budowę. Natomiast działania inwestora, nawet zgodne z pozwoleniem na budowę, ale naruszające przepisy prawa budowlanego, wymagają odpowiedniej reakcji organów nadzoru budowlanego przez co należy rozumieć przeprowadzenie postępowania naprawczego, o którym stanowi art. 51 pr. bud., bowiem takie postępowanie wszczyna się wobec obiektu budowlanego wybudowanego w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w przepisach. W tym miejscu organ odwoławczy stwierdził, że odległość spornej studni od zbiornika na ścieki wynosi 13,55 m, a więc o 1,05 m mniej, niż odległość wymagana § 31 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019r., poz. 1065), dalej jako "rozporządzenie ws. w/t/", jednak zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi z tego powodu nie występuje, co oznacza, że nie doszło do istotnego naruszenia przepisów techniczno - budowlanych w zakresie odległości studni od zbiornika na ścieki.

Natomiast organ odwoławczy zarzucił brak dostatecznego wyjaśnienia kwestii odległości studni od granicy działki nr ewid. [...] oraz od budynku inwentarskiego znajdującego się na działce nr ewid. [...], a także zgodności studni z art. 311 rozporządzenia z 1928 r. w zakresie terenu otaczającego studnię.

Rozpatrując sprawę po raz kolejny, organ I instancji przeprowadził w dniu 3 listopada 2021 r. kontrolę na działce nr ewid. [...], w trakcie której ustalił, że teren wokół studni porośnięty jest trawą, nie jest utwardzony, nie ma również spadków w kierunku zewnętrznym od studni.

W związku z tym, wskazaną na wstępie decyzją z 27 grudnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 pr. bud., nakazał skarżącym doprowadzić studnię do stanu zgodnego z prawem budowlanym poprzez wykonanie robót budowlanych polegających na utwardzeniu nawierzchni w pasie o szerokości co najmniej 1 m, licząc od zewnętrznej obudowy studni, ze spadkiem 2% w kierunku zewnętrznym.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji.

Zdaniem tego organu, słusznie przyjęto, że studnia została wybudowana w 1942 r. na podstawie pozwolenia na budowę. Natomiast z uwagi na to, że pozostaje ona w sprzeczności z przepisami techniczno - budowlanymi tj. z art. 311 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli z dnia 16 lutego 1928 r. (Dz. U z 1928 r., Nr 23, poz. 202) w brzmieniu zmienionym Obwieszczeniem Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli z dnia 28 lutego 1939 r. (Dz. U. z 1939 r., Nr 34, poz. 216), słusznie postępowanie prowadzono w trybie art. 50-51 pr. bud. Z przepisów tych wynika, że organ nadzoru budowlanego może podejmować określone czynności względem obiektów zrealizowanych na podstawie pozwolenia na budowę. Działania inwestora, nawet zgodne z pozwoleniem na budowę lub dokonanym zgłoszeniem, ale naruszające przepisy prawa budowlanego wymagają bowiem odpowiedniej reakcji organów nadzoru budowlanego w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowo - administracyjnym, które organ powołał. Zgodnie zaś z art. 311 w/w rozporządzenia z 1928 r. "grunt naokoło studni powinien być wybrukowany lub pokryty ubitą gliną grubości 20 cm do odległości 1 metra od ocembrowania studni i posiadać spadek, zapewniający odpływ od studni". Spełnienie wymagań określonych w w/w przepisie ma istotne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa użytkowania studni, gdyż służy ochronie przed napływem wód opadowych, co ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy woda przeznaczona jest na cele pitne. Zdaniem organu odwoławczego jest to wykonanie studni w sposób istotnie odbiegający od przepisów, tak że wymagana jest ingerencja organu nadzoru budowlanego. Choć skarżący w odwołaniu wskazują, że studnia została wybudowana z zachowaniem wszystkich warunków wskazanych w art. 309 pkt 1, art. 310 pkt 1 i 2 oraz art. 312 pkt 1 i 2 w/w rozporządzenia z 1928 r., to jednak naruszenie wyłącznie warunku z art. 311 tego rozporządzenia uzasadniało wydanie zaskarżonej decyzji. Nie można bowiem postawić znaku równości pomiędzy niewielkim odstępstwem w zakresie odległości studni od zbiornika na ścieki wymaganej w § 31 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia ws. w/t z 2002 r., które nie stanowi istotnego naruszenia przepisów techniczno - budowlanych a zupełnym pominięciem warunków dotyczących odpowiedniego zabezpieczenia terenu wokół studni, o których stanowi art. 311 w/w rozporządzenia z 1928 r. W sprawie doszło więc do istotnego naruszenia przepisów techniczno - budowlanych tj. art. 311 w/w rozporządzenia z 1928 r., dlatego też zastosowanie w tym przypadku znalazł art. 51 ust. 1 pkt 2 pr. bud.

Natomiast odnosząc się do kwestii odległości studni od granicy z działką nr ewid. [...] organ odwoławczy ustalił, że odległość ta wynosi co najmniej 6,10 m (szerokość budynku gospodarczego zlokalizowanego na działce nr ewid. [...], posadowionego bezpośrednio przy studni - 5,70 m + 0,40 m - odległość w/w budynku od granicy z działką nr ewid. [...]), a więc jest ona zgodna z art. 309 pkt 1 rozporządzenia z 1928 r., który przewiduje, że odległość studni od granicy sąsiadów powinna wynosić co najmniej 5 m.

Nie zachodzi ponadto konieczność badania zgodności lokalizacji studni z postanowieniami art. 309 pkt 1 w/w rozporządzenia z 1928 r. w zakresie jej odległości od budynku gospodarczego (dawnej obory) na tej samej działce (nr ewid. [...]). Przepis art. 309 pkt 1 rozporządzenia z 1928 r. przewiduje bowiem obowiązek zachowania odległości co najmniej 5 m od obór, stajni, chlewów itp. z uwagi na ewentualne zagrożenie zanieczyszczenia wody pitnej znajdującej się w studni. Przedmiotowy budynek nie pełni natomiast obecnie funkcji obory, lecz wykorzystywany jest jako budynek gospodarczy, nie zachodzi więc takie zagrożenie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. i H. M., reprezentowani przez D. M., domagali się uchylenia (lub stwierdzenia nieważności) decyzji organów obu instancji zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 7, art. 16 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie i nierozważenie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych oraz art. 51 ust. 1 pkt 2 pr. bud. Wnieśli ponadto o umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz. 329), dalej jako "p.p.s.a." oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżący podkreślili, że organy nie wyjaśniły, czy studnia była użytkowana na podstawie pozwolenia na użytkowanie, co starali się wykazać w toku postępowania. Ich zdaniem była to istotna okoliczność, ponieważ po wydaniu pozwolenia na użytkowanie nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania naprawczego (art. 50 i 51 pr. bud.) – takie stanowisko zajmowane jest w orzecznictwie sądowym, które skarżący powołali w skardze.

Dodatkowo skarżący wskazali, że stan techniczno- budowlany studni utrzymywany jest wzorcowo, co potwierdza zgromadzona w toku postępowania dokumentacja i dwa załączone do niniejszej skargi zdjęcia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa, powszechnie obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę w tym zakresie, stwierdzić należy, że nie jest ona zasadna.

Organy ustaliły, że sprawa dotyczy studni zrealizowanej na podstawie pozwolenia na budowę w 1942r.

Rację mają organy, że zrealizowanie robót budowlanych na podstawie pozwolenia na budowę nie wyklucza obecnie ich kontroli przez organ nadzoru budowlanego w trybie art. 50-51 w związku z art. 103 ust. 2 pr. bud. Przepis ten stanowi, że przepisu art. 48 tej ustawy nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy – przed 1 stycznia 1995 r. Do takich obiektów stosuje się przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. nr 38, poz. 229 ze zm.). Nie ulega zatem wątpliwości, że art. 103 ust. 2 pr. bud. nakazuje stosowanie przepisów dotychczasowych tylko w sprawach, o których mowa w art. 48 pr. bud. – rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Do pozostałych spraw z zakresu prawa budowlanego zastosowanie mają przepisy aktualnie obowiązujące (zob. wyrok NSA z dnia 21 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1098/05; wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 309/07).

Zgodnie z powołanym art. 50 - w przypadkach innych, niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1 - właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych:

1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub

2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, lub

3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust. 1, lub

4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę, projekcie budowlanym lub w przepisach.

Następnie na podstawie art. 51 – organ wydaje jedną z wymienionych w tym przepisie decyzję:

1) nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo

2) nakładającą obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo

3) w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę – nakładającą, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian (...).

Z art. 50 wynika, że organ nadzoru budowlanego może podejmować odpowiednie czynności w odniesieniu do obiektów zrealizowanych na podstawie pozwolenia na budowę w kilku sytuacjach: 1) gdy roboty zostały wykonane z istotnym odstępstwem od warunków pozwolenia lub warunków projektu budowlanego, 2) z istotnym odstępstwem od warunków określonych w przepisach (pkt 4) 3) gdy roboty zostały wykonane w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska - przy czym każda z nich samodzielnie stanowi podstawę interwencji organu nadzoru budowlanego.

W odniesieniu do przesłanki drugiej, choć w orzecznictwie zasadniczo dopuszcza się kompetencje tego organu do oceny zgodności z przepisami robót budowlanych zrealizowanych na podstawie ostatecznego pozwolenia na budowę, to jednak należy zwrócić uwagę również na pogląd, który wskazuje granice uprawnień organu nadzoru budowlanego w tym zakresie. "Zgodnie z art. 50 ust. 1 pkt 4 pr. bud. nadzór budowlany bada zgodność z pozwoleniem na budowę w odniesieniu do robót, które takie pozwolenie uzyskały, natomiast w odniesieniu do pozostałych robót bada zgodność robót z przepisami" (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 maja 2018 r., II SA/Wr 70/18). Akcentuje się, że w odniesieniu do obiektów zrealizowanych na podstawie ostatecznego pozwolenia na budowę, dopuszczalność kontrolowania takich robót w zakresie zgodności z przepisami przez organ nadzoru budowalnego jest możliwe tylko w razie istotnego naruszenia takich przepisów, przez które rozumie się w szczególności przepisy techniczno – budowlane, czy przepisy planowania i zagospodarowania przestrzennego. Ustalanie "istotnego" naruszenia przepisów przez organ nadzoru musi dać się pogodzić z zasadą zaufania stron do organów władzy publicznej, przejawiającą się w realizacji inwestycji zgodnie z udzielonym pozwoleniem budowlanym i zatwierdzonym - przez organy władzy publicznej, tj. organy architektoniczno - budowlane - projektem budowlanym. Nie do pogodzenia z tą zasadą jest, by różne organy na przestrzeni nawet kilkudziesięciu lat odmiennie oceniały legalność inwestycji budowlanej, a w konsekwencji wydawały orzeczenia sprzeczne wobec inwestora. W sytuacji zrealizowania obiektu na podstawie ostatecznego pozwolenia na budowę, pojęcia "istotnego naruszenia warunków określonych w przepisach" nie można odnosić do prostego porównania przez organ nadzoru budowlanego rozwiązań przewidzianych w zatwierdzonym projekcie budowlanym i warunków udzielonego pozwolenia z przepisami obowiązującymi w dacie wydawania pozwolenia na budowę. Zasada praworządności zakłada, że organ administracji działa na podstawie i w granicach przepisów prawa, a więc jeśli jego rozstrzygnięcie nie zostanie zakwestionowane skutecznie, objęte jest domniemaniem, że jest ono zgodne z prawem. Eliminowanie z obrotu prawnego wadliwych ostatecznych rozstrzygnięć następuje bowiem w trybach nadzwyczajnych, przez organy do tego uprawione, w szczególności poprzez stwierdzenie nieważności. W związku z tym, ponowna ocena ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę przez inny organ tj. organ nadzoru budowlanego, który wprawdzie "stosownie do przepisów art. 84 ust. 1 pkt 1 i art. 84a ust. 1 pkt 1 pr. bud. ma obowiązek kontroli przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego, w tym kontroli zgodności wykonania robót budowlanych z przepisami techniczno - budowlanymi. (zob. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2016 r., II OSK 712/15) - nie może następować według tych samych reguł i przesłanek, co kontrola nadzwyczajna dokonywana przez organ architektoniczno – budowlany. "Istotność" naruszenia przepisów, o czym mowa w art. 51 ust. 1 pkt in fine pr. bud. należy odnosić więc tylko do takich sytuacji, w których pozostawanie danego obiektu, zrealizowanego na podstawie pozwolenia na budowę, nie jest do pogodzenia z zasadami państwa prawa, czy z interesem publicznym bądź słusznym interesem strony. Potrzebę szczególnego charakteru naruszenia podkreśla się w orzecznictwie: "Hipoteza przepisu art. 50 ust. 1 pkt 4 pr. bud. obejmuje sytuację faktyczną, w której inwestor nie dopuszcza się odstępstw od pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia, ale wykonał roboty budowlane w sposób istotnie odbiegający od przepisów, to jest naruszył je tak dalece, że wymaga to ingerencji nadzoru budowlanego." (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 lutego 2020 r., II SA/Gd 458/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 listopada 2019 r., II SA/Po 685/19). Kontrola takiej inwestycji przez organ nadzoru budowlanego nie może polegać wyłącznie na ocenie zgodności warunków pozwolenia na budowę i zatwierdzonego projektu budowlanego z obowiązującymi w dacie wydawania pozwolenia przepisami. Niezgodność takiej inwestycji nawet rażąca, nie daje organowi nadzoru budowlanego automatycznie prawa do wydania decyzji w trybie art. 51 pr. bud. Ostateczność decyzji o pozwoleniu na budowę zakłada, że inwestor działał w zaufaniu do instytucji publicznych, a więc nie można go automatycznie obciążać negatywnymi konsekwencjami takiej wadliwej decyzji. Jak stwierdził NSA - badanie zgodności wykonania, robót objętych pozostającym w obrocie prawnym pozwoleniem na budowę, z prawem, w oderwaniu od warunków pozwolenia oraz projektu budowlanego, stanowiłoby niedopuszczalne weryfikowanie ostatecznej decyzji administracyjnej. (zob. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2018 r., II OSK 947/16).

W świetle zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów i ustalonych okoliczności, stanowisko organów nadzoru budowlanego, że wykonanie w 1942r. spornej studni z pominięciem wymagań określonych w art. 311 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli z dnia 16 lutego 1928r. (Dz. U z 1928 r., Nr 23, poz. 202) jest tak istotnym naruszeniem, które wymaga obecnie interwencji tych organów, nie jest uzasadnione. Zgodnie z tym przepisem – "grunt naokoło studni powinien być wybrukowany lub pokryty ubitą gliną grubości 20 cm do odległości 1 metra od ocembrowania studni i posiadać spadek, zapewniający odpływ od studni". Odpowiednikiem tego przepisu jest obecnie § 32 ust. 4. rozporządzenia ws. w/t z 2002r. – "teren otaczający studnię kopaną, w pasie o szerokości co najmniej 1 m, licząc od zewnętrznej obudowy studni, powinien być pokryty nawierzchnią utwardzoną, ze spadkiem 2% w kierunku zewnętrznym".

Przede wszystkim należy stwierdzić, że z akt nie wynika, by warunek z dawnego art. 311 rozporządzenia z 1928r. nie został wykonany - przepis ten nie wymagał przecież bezwzględnie utwardzenia gruntu wokół studni kamieniem, cementem itp., lecz umożliwiał utwardzenie gliną, która z upływem tak długiego czasu tj. ponad 80 lat, mogła się wykruszyć i porosnąć trawą. Nie da się więc wykluczyć, że utwardzenie zostało wykonane razem ze studnią. Nie można więc w tych okolicznościach nakładać na aktualnych właścicieli studni obowiązku wykonania takiego utwardzenia tylko dlatego, że było ono wymagane przepisami obowiązującymi w dacie wykonania studni.

Nałożenie takiego obowiązku obecnie byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby bez wątpliwości stwierdzono, że brak utwardzenia powoduje zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, a więc że zachodzi przesłanka z art. 50 ust.1 pkt 2 pr. bud.

Tymczasem organ argumentując swoje stanowisko wskazał jedynie, że "spełnienie wymagań określonych w w/w przepisie ma istotne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa użytkowania studni, gdyż służy ochronie przed napływem wód opadowych, co ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy woda przeznaczona jest na cele pitne". Oceniając trafność tej argumentacji nie można pominąć, że woda ze studni wykorzystywana jest wyłącznie przez skarżących od bardzo długiego czasu; z akt nie wynika, by skarżący kiedykolwiek zgłaszali właściwym organom problemy ze zdatnością wody ze studni do picia czy innego wykorzystania. Skarżący sprzeciwiają się nakazowi orzeczonemu przez organ nadzoru podnosząc, że studnia jest we wzorowym stanie – organy również nie stwierdziły złego stanu studni, jakiegoś przeciekania, czy przemakania wokół niej, co mogłoby ewentualnie (zaledwie) sugerować, że woda w studni może być zanieczyszczona.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można więc mówić o realnym zagrożeniu dla zdrowia ludzi, zwierząt, czy mienia, o czym mowa w art. 50 ust. 1 pkt 2 pr. bud.

Z przedstawionych powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. stwierdzając, że została ona wydana co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 107 § 3 i 135 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. na zastosowanie art. 51 pr. bud.

Rozpatrując sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni powyższe uwagi, rozważy umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego, ewentualnie uzupełni postępowanie dowodowe.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.