Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1728/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2,  art. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Dorota Apostolidis, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skarg E. G., I. C., M. U., E. C., B. M. i J. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia [...] listopada 1990 r. M. B. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w [...] o rekompensatę za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek w 2004 r. zgodnie z właściwością został przekazany Wojewodzie [...].

Następnie E. G. działająca w imieniu własnym i I. C. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r., wystąpiła o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...]. Wnioski w tym samym przedmiocie złożyli również I. C. (wniosek z dnia [...] grudnia 2008 r.) i M. H. (wniosek z dnia [...] grudnia 2008 r.).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], odmówił E. G., I. C., B. M., E. C., M. U., J. B. i A. H. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we [...] przy ul. [...], powiat [...], województwo [...].

Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wnieśli, B. M., E. C., I. C., J. B. i M. U.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując sprawę wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich".

Przepisy niniejszej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 przedmiotowej ustawy, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2. posiada obywatelstwo polskie.

Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Minister podniósł, że z wykładni literalnej i systemowej powyższych przepisów wynika, iż warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek wskazanych w dyspozycji art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jedną z tych przesłanek jest przysługiwanie prawa własności nieruchomości.

Organ odwoławczy stwierdził, że w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że nie jest możliwe ustalenie właściciela przedmiotowej nieruchomości na moment wybuchu drugiej wojny światowej. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy znajdujące się w aktach administracyjnych dowody pozwalają na ustalenie właściciela przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. lub czy możliwe jest pozyskanie dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości będą wskazywały kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, gdy wybuchła II wojna światowa. Zgodnie z zaświadczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] maja 1947 r., właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli B. M., T. i W., natomiast z zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. wynika, że w dokumentach Urzędu Miejskiego we [...] w księdze rejestracji płatników podatków za wodę to [...] zaznaczony jest jako właściciel budynku stanem na 1936 r. Zatem w aktach sprawy znajdują się dokumenty urzędowe, które wskazują na różnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości. Ponadto z zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. wynika, że [...] i tow. zaznaczeni są jako współwłaściciele majątku nieruchomego we [...] wg stanu na 1936 r. (podstawa: księga adresowa [...]). W tym kontekście nie bez znaczenia pozostaje, że księga adresowa [...] sporządzona była na podstawie danych z rejestrów gruntowych i hipotecznych. Jej legenda wskazuje na to, że księga ta zawiera informacje m.in. o nazwisku właściciela nieruchomości, liczbę wykazu hipotecznego, numer parceli budowlanej. Ponadto wydawnictwo, które opracowywało przedmiotową księgę było pod kontrolą Zarządu miasta [...]. Zatem na podstawie zgromadzonych dokumentów w sprawie nie można przesądzić, kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r.

Organ II instancji podniósł, że poza tym pozostałe dokumenty zgromadzone

w sprawie (opis mienia pozostawionego, orzeczenie PUR) zostały sporządzone

w oparciu o zeznania świadków lub oświadczeń zainteresowanych w sprawie. Świadkowie zaś, to często osoby zaprzyjaźnione bądź sąsiedzi, którzy mogli nie znać rzeczywistego stanu prawnego, a swe zeznania opierać wyłącznie o okoliczności, że R. B. pracowała w tej nieruchomości.

Minister wskazał, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nie ma charakteru dowodu rozstrzygającego w sprawie. Stanowi ono jedynie jeden

z dowodów wymienionych w art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a zatem organ nie powinien ograniczać się w postępowaniu dowodowym wyłącznie do orzeczenia PUR, ale dysponując innymi dokumentami, w tym dokumentami urzędowymi o jakich mowa w art. 76 k.p.a., powinien ustalić stan faktyczny zgodnie z prawdą obiektywną (wyroki NSA: z 27 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1767/13, z 1 czerwca 2016 r" sygn. akt I OSK 2207/14).

Minister zauważył, że Wojewoda [...] zwracając się z prośbą do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we [...] o wystąpienie do Archiwum Państwowego Obwodu [...] i Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego [...] we [...] w celu wyszukania dokumentów dotyczących nieruchomości przy ul. [...] wskazał, jako potencjalnych właścicieli: R. B., M. B., H. T., W. B., T. B. oraz [...]. Zatem nie można uznać zarzutów strony, że organ I instancji nie podjął czynności w celu zbadania czy [...] posiadał prawo własności przedmiotowej nieruchomości.

Odnosząc się do złożonych zeznań przez E. G. i I. C. organ odwoławczy zauważył, że ich wiedza na temat pozostawionej nieruchomości, ze względu na wiek stron wynika jedynie z posiadanych przez nich dokumentów oraz z opowieści rodzinnych. Ponadto jak zauważył Wojewoda [...] z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po R. B. zm. [...] września 1939 r. we [...] i tam ostatnio zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyły jej dzieci: M. B., H. T., W. B. i T. B. po 1/4 części każde z nich. Z kolei orzeczenie PUR i oświadczenie E. G. z dnia [...] maja 2019 r. wskazują, że nieruchomość była współwłasnością trojga dzieci a nie czworga. Powyższe rozbieżności w ocenie Ministra poddają w wątpliwość autentyczność twierdzeń o przejściu na własność przedmiotowej nieruchomości z R. B. na troje wybranych dzieci, tj.: W., T. i M. B.

Organ odwoławczy zauważył, iż w przedmiotowej sprawie organ I instancji mając na względzie dyspozycje art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. występował do Archiwum Akt Nowych w [...], Archiwum Narodowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] oraz Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we [...], o udzielenie informacji niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki umożliwił stronom uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornej nieruchomości, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały przesłanki, którymi kierował się organ I instancji odmawiając E. G., I. C., B. M., E. C., M. U., J. B. i A. H. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we [...] przy ul. [...], powiat [...], województwo [...]. Tym samym nie można uznać, iż w prowadzonym postępowaniu zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, zostały naruszone.

Odnosząc się do zarzutu skarżących, wskazującego, że z chwilą śmierci R.i B. właścicielami pozostawionej nieruchomości stali się jej spadkobiercy Minister stwierdził, że w niniejszej sprawie nie udowodniono w sposób nie budzący wątpliwości, aby sama R. B. była kiedykolwiek właścicielką przedmiotowej kamienicy we [...]. W oświadczeniu z dnia [...] maja 2019 r. E. G. wskazała, że "B. W. pracował od 18 roku życia razem ze swoją matką R. w sklepie [...] przy ul. [...]."

W ocenie organu jeden z lokali w kamienicy przy [...] we [...] mógł być więc miejscem pracy R. B., z którym mogła być szczególnie związana ona czy jej dzieci, z którymi pracowała. Trudno jednak dać wiarę twierdzeniom, że była ona kiedykolwiek właścicielem tej kamienicy, tym bardziej, że żaden dowód w sprawie nie wskazuje na to, aby była właścicielem-czynszownikiem, lecz ustalono, że pracowała w sklepie mięsnym w przedmiotowej nieruchomości.

Mając na uwadze przytoczone okoliczności faktyczne i prawne Minister stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo odmówił E. G., I. C., B. M., E. C., M. U., J. B. i A. H. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we [...] przy ul. [...], powiat [...], województwo [...]. Skarżący bowiem nie wykazali, że B. M., T. i W. pozostawili poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, które stanowiły własność wyżej wymienionych.

Skargi o identycznej treści na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły: E. G., M. U., I. C., E. C. i B. M. zarzucając jej naruszenie:

przepisów prawa materialnego, tj.:

art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie i podtrzymanie odmowy przyznania prawa do rekompensaty, mimo spełnienia ustawowych przesłanek;

art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie i brak wezwania wnioskodawców do usunięcia ewentualnych braków wniosku w przypadku ich stwierdzenia;

art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;

przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy błędnej decyzji organu I instancji;

art. 7 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji w mocy z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej i brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie uwzględniając słusznego interesu obywateli;

art. 7a § 1 k.p.a. poprzez brak rozstrzygania wątpliwości, również co do treści czynności prawnej, na korzyść strony;

art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej i nieuwzględnienie przede wszystkim zasady bezstronności;

art. 77 § 1 k.p.a. poprzez rozpatrzenie części materiału dowodowego, a więc w sposób niewyczerpujący;

art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że ocena materiału dowodowego została dokonana w sposób swobodny, a nie dowolny;

naruszenie art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez bezpodstawną odmowę przyznania prawa własności i pośrednio odmowę ochrony tego prawa własności, poprzez odmowę przyznania skarżącym prawa do rekompensaty.

W związku z powyższym skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonych decyzji, zobowiązanie Wojewody [...] do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżących i potwierdzającej im prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skargę na powyższą decyzję wniósł również J. B. zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz nie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonania jego oceny w sposób dowolny, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego, wyprowadzeniu ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym w sposób nielogiczny i przekraczający granicę swobodnej oceny dowodów, jak również zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego i uznaniem, że R. B. nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości na dzień wybuchu II wojny światowej, a tym samym spadkobiercy J. B. nie przysługuje rekompensata z tytułu pozostawienia nieruchomości we [...] przy ul. [...],

art. 136 k.p.a. polegające na oparciu zaskarżonej decyzji jedynie na ustaleniach poczynionych przez organ pierwszej instancji i zaniechaniu przeprowadzenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postępowania wyjaśniającego we własnym zakresie,

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...], w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i potwierdzenie skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez R. B. we [...] przy ul. [...];

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, iż ze zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego nie wynika, iż tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości na moment wybuchu II wojny światowej, tj. na dzień 1 września 1939 r. przysługiwał R. B., a tym samym błędne wydanie decyzji, w której odmówiono spadkobiercy J. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że właścicielką przedmiotowej nieruchomości była R. B., co powinno skutkować uznaniem spełnienia przesłanek do potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty w rozumieniu przepisów ww. ustawy.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2021 r. sprawy z ww skarg zostały połączone do wspólnego rozpoznania i orzekania oraz prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 1728/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa

w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargi za niezasadne.

W niniejszej sprawie Minister decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. utrzymał

w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] października 2019 r. odmawiającą potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we [...] przy ul. [...], pow. [...] , woj. [...]. Organ stanął na stanowisku, że skarżący nie spełnili przesłanek uprawniających do otrzymania rekompensaty, bowiem nie wykazali, aby przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność R. B. przed wybuchem II wojny światowej, a w konsekwencji, wobec jej śmierci w dniu [...] września 1939 r. jej spadkobierców.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy o z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia

w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych

w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1) bądź umowy granicznej z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a).

Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ). W myśl art. 2 ustawy prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (...) oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, jak również posiada obywatelstwo polskie. Przepis art. 3 ust. 2 zd. pierwsze ustawy stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie).

Z powyższego wynika, że ustalając w przywołanych wyżej przepisach krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone nieruchomości ustawodawca przyznał to prawo trzem kategoriom uprawnionych. Po pierwsze, prawo to przysługuje obywatelom polskim. Po drugie, przysługuje osobom posiadającym

w przeszłości nieruchomości położone na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc położone na obszarze tzw. Kresów Wschodnich, które przed wybuchem II wojny światowej leżały w granicach państwa polskiego, a obecnie znajdują się poza tymi granicami. Po trzecie, do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty należą osoby, które zmuszone były do przesiedlenia się w wyniku wypędzenia lub opuszczenia tych terenów w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie układów w art. 1, względnie przesiedlenia na podstawie umowy wskazanej w ust. 1a ustawy bądź zmuszone były w innych okolicznościach związanych z II wojną światową opuścić tzw. Kresy Wschodnie.

Zauważyć przy tym należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania rekompensaty wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 742/10, Lex nr 990282). To ona zatem, zgodnie z art. 6 ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, w tym także dowodów potwierdzających przynależne do nieruchomości prawo. Dowody te stanowić mogą w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych (...) lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków (art. 6 ust. 5 ustawy).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że choć z akt wynika, że poprzednicy prawny skarżących opuścili byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z innymi okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r. to jednak zarówno kwerenda akt archiwalnych, jak i pozostałe dokumenty zgromadzone w toku postępowania nie wykazały, aby R. B. była właścicielką przedmiotowej nieruchomości na dzień 1 września 1939 r.

Z zaświadczeń Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] stycznia 2019 r. pozyskanych przez organ I instancji wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność innych osób. Natomiast z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] maja 1947 r. wynika, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli M., T. i W. B. Jak słusznie jednak zauważył Minister, orzeczenia PUR sporządzane były na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń zainteresowanych stron.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 2 ustawy zabużańskiej prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on wymogi określone tym przepisem. Oznacza to, że w toku postępowania o przyznanie rekompensaty prawo własności wnioskodawcy lub jego spadkobierców musi zostać wykazane, prawo własności udokumentowane przy zastosowaniu szeregu dokumentów wskazanych w art. 6 ustawy zabużańskiej. Fakt, że katalog środków dowodowych określony w tym przepisie nie jest katalogiem zamkniętym, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku zgromadzenia dowodów potwierdzających prawo własności wnioskodawcy lub jego spadkodawcy. Mając na uwadze, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie zgromadzono dokumentów wskazujących ponad wszelką wątpliwość, że sporna nieruchomość stanowiła w dniu 1 września 1939 r. własność R. B., Sąd wskazuje, że organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył art. 2 w zw. z art. 6 ustawy zabużańskiej.

Należy też mieć na uwadze, że ciężar dowodzenia faktów mających wpływ na ustalenie przesłanki dotyczącej prawa własności nieruchomości, jak to wyżej podniesiono, nie spoczywa wyłącznie na organie, bo w tej materii należy oczekiwać co najmniej istotnego współdziałania strony w poszukiwaniu środków dowodowych

i prezentacji racji, co wynika nie tylko z brzmienia art. 6 ustawy, ale i z obecnie obowiązującej regulacji k.p.a. Nie można przerzucać całego ciężaru dowodowego

w tego rodzaju postępowaniach na organ, bo zasadą jest obowiązek wykazania relewantnych okoliczności faktycznych przez stronę, a działanie organu mające umocowanie w regułach postępowania administracyjnego ma tylko charakter uzupełniający (por. m.in. wyroki NSA z 22 marca 2011 r., I OSK 742/10; z 6 lutego 2015 r., I OSK 1295/13).

Wyjaśnić należy, iż orzeczenie PUR nie ma charakteru dowodu rozstrzygającego w sprawie. Stanowi ono jedynie jeden z dowodów, wymienionych

w art. 6 ust. 4 ustawy "zabużańskiej" ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1767/13).

Skarżący nie przedłożyli żadnych dokumentów świadczących o własności do przedmiotowej nieruchomości przed wybuchem II wojny światowej. Dokumentów takich nie załączono także do skargi. W tym przedmiocie zaś również oświadczenia świadków nie mogą być dowodem przesądzającym o tytule własności nieruchomości, zważywszy na okoliczność, że najczęściej znajomi czy sąsiedzi nie dysponują wiedzą na temat. Ponadto zaś dokumenty pozyskane przez organ wskazują, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości była inna osoba.

W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, że rację ma Minister wskazując, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka posiadania nieruchomości i jej utraty w związku z wojną.

Wskazać bowiem trzeba, że interpretując akt prawny nie można pomijać pozostałych zawartych w nim norm, tj. odczytywać go w sposób fragmentaryczny. Ustawa jest aktem, który stanowi całość, czyli zupełnym i w sposób kompleksowy regulującym daną materię stosunków społecznych. Taka konstrukcja systemu prawa wymusza zatem odczytywanie norm prawnych przez pryzmat całego tego systemu. W rezultacie powyższego zapewnia się w procesie stosowania prawa odzwierciedlenie woli ustawodawcy.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że słuszne jest stanowisko organów administracji, że skoro poprzednicy prawni skarżących pozostawili mienie nieruchome, a brak jest jednak dokumentów świadczących o jego własności przed II wojną światową - to nieruchomość ta nie jest objęta omawianą ustawą. Wskazać także należy, że ustawodawca odwołuje się do daty 1 września 1939 r. - określając przesłankę posiadania obywatelstwa na dzień 1 września 1939 r. oraz wskazując

w art. 11 ust. 1 ustawy zabużańskiej, że przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się m.in. współczynniki określające różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województw lub miast w okresie przed 1939 r.

Oznacza to, że ustawa jednoznacznie odwołuje się do kategorii osób będących właścicielami majątku nieruchomego na dzień 1 września 1939 r., którzy utracili swoje mienie na skutek wybuchu II wojny światowej - choć niekoniecznie utracili własność mienia w tej dacie. Ustawa nie dotyczy natomiast właścicieli, którzy nabyli prawo własności mienia w okresie późniejszym. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazali nawet, w jakiej dacie R. B. stała się właścicielką przedmiotowej nieruchomości, kwestionując jedynie dowody w postaci zaświadczeń z Państwowego Archiwum Obwodu [...] dotyczące własności przedmiotowej nieruchomości na rok 1936. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 11/13, w której wskazano, że prawo do rekompensaty winno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego - stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność - a który to majątek w związku z wojną obywatel polski zmuszony był opuścić.

Za powyższym poglądem przemawia także orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04, w którym stwierdzono, że rekompensata za pozostawione mienie, w związku z działaniami wojennymi, poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego. W założeniu kompensacja ta ma przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym, umożliwiającym obywatelom polskim ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza granicami państwa polskiego. Rekompensata była także - zgodnie z postanowieniami umów republikańskich - przeznaczona wyłącznie dla obywateli polskich (wg stanu prawnego z 1 września 1939 r.), którzy decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej – manifestowali tym postępowaniem więź z państwem i narodem polskim. W rezultacie miała ona zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do państwa polskiego, ważniejsze od potrzeby zachowania własnego majątku.

Reasumując, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie sposób doszukać się naruszenia przepisów prawa materialnego, które skutkowałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Organy administracji wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie zgromadziły i oceniły materiał dowodowy w niniejszej sprawie (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadniły swoje orzeczenia (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Nie przekroczyły też granic swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Nie doszło też do naruszenia art. 7a par. 1 k.p.a. z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie mógł on znaleźć zastosowania. Zgodnie z jego treścią jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ.

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła wątpliwość co do treści normy prawnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 ustawy zabużańskiej prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie właścicielowi nieruchomości pozostawionej bądź jego spadkobiercom po spełnieniu innych przesłanek określonych w ustawie. Tymczasem skarżący nie wykazali, żeby im poprzednikom prawnym przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Uzasadnienie skarg stanowi zaś polemikę ze stanowiskiem organów orzekających, nie popartą żadnymi dowodami. Ponadto argumenty podnoszone przez skarżących mogą być, jak zasadnie wskazał Minister ,oceniane jako mało wiarygodne, zważywszy na okoliczność, że już przed PUR-em ich poprzednicy prawni zataili, że spadkobiercą R. B. była również H. T.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.