Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2731/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Tomasz Wykowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata F. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Prezydent miasta W. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], odmówił J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego w wysokości 400 zł na zakup leków i w wysokości 150 zł na zakup szczepionki.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że w dniu 5 listopada 2013 r. J. S. złożył wniosek o pomoc finansową w wysokości 400 zł na zakup leków i w wysokości 150 zł na zakup szczepionki oraz wniosek o skierowanie do magazynu PKPS na żywność i środki chemiczne z Unii Europejskiej.

Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 18 listopada 2013 r. oraz zebranej w sprawie dokumentacji organ I instancji ustalił, że wnioskodawca jest emerytem, osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochodem ww. w październiku 2013 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku jest emerytura w wysokości 1163,48 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Ponadto emerytura ww. obciążona jest egzekucją komorniczą wysokości 346,01, która prowadzona jest w związku z zadłużeniem czynszowym. Ponadto ww. oświadczył, że płaci alimenty w wysokości 100 zł na syna J. S.

Prezydent mając powyższe na uwadze wskazał, że zgodnie z art 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania ( ...),pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Zatem odliczeniu od dochodu podlegają alimenty na rzecz syna i łączny dochód ww. w miesiącu październiku 2013 r. wyniósł [...] zł. Organ I instancji wskazał również, że ww. zamieszkuje z córka J. S., która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, córka nie pracuje zawodowo, pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 620 zł z tytułu sprawowania opieki nad wnioskodawcą. Organ wskazał, że wnioskodawca oświadczył ponadto, że córka pomaga mu usługowo i partycypuje w opłatach za mieszkanie. Dwoje pozostałych dzieci zamieszkuje oddzielnie. Starszy syn M. zam. przy ul. [...] nie wywiązuje się z płacenia zasądzonych na rzecz ww. alimentów w wysokości 200 zł, a młodszy J. zamieszkuje z matką na B. Organ wskazał również, że ww. zamieszkuje w 3-pokojowym mieszkaniu spółdzielczym, bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu zgodnie z wyrokiem Sadu Rejonowego Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] listopada 2011 r. jest zasądzona eksmisja z zajmowanego lokalu i ww. oczekuje na przydział lokalu socjalnego. Prezydent wskazał również, że ww. otrzymał propozycję lokalu socjalnego przy ul. [...] ale została ona odrzucona.

Organ wskazał, że zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 542 zł. Posiadany przez ww. dochód tj. 1216,48 zł przekracza obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Ponadto organ wskazał, że dochód J. S. przewyższa także o 150 % kryterium dochodowe tj. 813 zł uprawniające do otrzymania takiego skierowania pomocy w formie artykułów z UE, w ramach programu PEAD.

Przekroczenie kryterium dochodowego stanowi w ocenie Prezydenta wystarczającą przesłankę uzasadniającą negatywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Ośrodek Pomocy Społecznej nie ma obowiązku przyznania ww. pomocy finansowej. Wskazał ponadto, że decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego z uwzględnieniem hierarchii zgłaszanych potrzeb, ilości osób ubiegających się o pomoc i wysokości posiadanych środków finansowych. Ośrodek musi zabezpieczyć przede wszystkim potrzeby osób i rodzin, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego.

Organ I instancji wskazał ponadto, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na podstawie art 41 ustawy o pomocy społecznej, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego może być przyznany zasiłek celowy specjalny w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznanie zasiłku celowego specjalnego może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód, a sytuacja życiowa klienta.

Zdaniem Prezydenta taka sytuacja w przypadku J. S. również nie występuje i nie daje podstaw do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ww. posiada stały dochód, który stanowi emerytura i zasiłek pielęgnacyjny oraz posiada majątek w M., którego wartość została określona na kwotę [...] zł. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że pomaga mu na stałe córka, która partycypuje w opłatach za mieszkanie i pomaga usługowo. W ocenie Prezydenta sytuacja J. S. nie jest wyjątkowa i niecodzienna i od kilku lat pozostaje niezmienna.

Reasumując Prezydent wskazał, że ośrodek pomocy społecznej zobowiązany jest uwzględnić potrzeby wszystkich mieszkańców znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ośrodek dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi w stosunku do lat ubiegłych i musi tak je dzielić, by z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. Wartość budżetu Ośrodka na wypłatę zasiłków celowych i celowych specjalnych do wydatkowania w II półroczu 2013 r. (tj. wartość budżetu, która pozostała do dyspozycji OPS po przyznania w I półroczu 4.628 świadczeń) wynosi 72.100 zł, co daje średnio miesięcznie kwotę 12.016 zł, która jest niewystarczająca do zapewnienia pomocy w formie zasiłków celowych i celowych specjalnych dla wszystkich, najbardziej nawet potrzebujących pomocy osób w [...].

Od powyższej decyzji J. S. złożył odwołanie, wskazując w nim na swoją krytyczną sytuację finansowo i zdrowotną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując powyższe odwołanie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując w całości argumentację organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. W uzasadnieniu skargi zarzucił organom orzekającym w sprawie naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 41 pkt 1 w związku z art. 7 i 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, polegającą na odmowie przyznania zasiłku celowego, specjalnego, mimo zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Skarżący wskazał ponadto, że znajduje się w krytycznej sytuacji finansowej i zdrowotnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowią przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponad wszelką wątpliwość nie może zatem zastąpić stałego źródła utrzymania i stać się comiesięczną dopłatą . Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, na dzień wydania decyzji wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej kwotę 542 złotych.

W rozpoznawanej sprawie, postępowanie wywołane wnioskiem Skarżącego z dnia 5 listopada 2013 r., dotyczyło przyznania mu pomocy przeznaczonej na pokrycie rachunków za leki – 400 zł, szczepionkę – 150 zł oraz skierowania do PKPS na pomoc z programu PEAD z Unii Europejskiej.

Przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia, organy w pierwszej kolejności zbadały dochód skarżącego i ustaliły, że jego źródłem jest obciążona egzekucją komorniczą emerytura (346 zł), którą J. S. otrzymuje w kwocie [...]zł i zasiłek pielęgnacyjny 153 zł. Skarżący opłaca alimenty na rzecz dziecka w kwocie 100 zł.

Skarżący jest ponadto współwłaścicielem nieruchomości w M. z której prowadzona jest egzekucja. Zamieszkuje bez tytułu prawnego w zadłużonym lokalu spółdzielczym wraz z córką, która pobiera w związku ze sprawowaniem nad nim opieki świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 620 zł. Córka ponosi część opłat i pomaga Skarżącemu " usługowo".

Osiągany przez J. S. dochód przekracza zatem wymienione wyżej kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy .

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały jego wniosek w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie budzi wątpliwości, że za "szczególny przypadek" nie można uznać konieczności poniesienia opłat za leki, które J. S. przyjmuje systematycznie lub szczepionkę, której potrzeba zaaplikowania nie została w sposób racjonalny umotywowana. Z akt sprawy nie wynika aby zakup medykamentów związany był ze zdarzeniem szczególnym, nietypowym i niemożliwym przez skarżącego do przewidzenia. Zasadnie zatem wskazało SKO, że jest to wydatek, który musi być zaplanowany w wydatkach osoby leczącej się jako stała, pierwszoplanowa pozycja.

Przekroczenie kryterium dochodowego (813 zł) stanowi także przeszkodę w skierowaniu J. S. do otrzymania pomocy w formie artykułów z Unii Europejskiej , w ramach programu PEAD.

Podkreślić należy, że celem pomocy społecznej w myśl cytowanego wyżej art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb, a także wspieranie w podejmowaniu działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się. Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.

Wobec tego niewątpliwym jest, że nie wszystkie potrzeby wnioskodawców i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane.

Sąd zauważa, iż ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie skarżący przekroczył kryterium dochodowe uprawniające go do skorzystania z pomocy przewidzianej treścią art. 39 ustawy i nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego tym bardziej, że skarżący będąc właścicielem nieruchomości w M. nie wykorzystuje własnych możliwości poprawienia swojej sytuacji np. poprzez jej sprzedaż lub wynajęcie.

Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Kontrola decyzji uznaniowej przez Sąd, a więc takiej jaka zapadła w sprawie niniejszej, ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem, nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych.

Mając wskazane okoliczności na uwadze Sąd zauważył, że w II półroczu 2013 r. OPS na wypłatę zasiłków celowych i celowych specjalnych dysponował kwotą 72 100 zł , co przy liczbie osób wnioskujących (1500 w I półroczu) pozwala średnio na wypłatę minimalnej kwoty absolutnie niewystarczającej na uwzględnienie nawet elementarnych potrzeb wnioskodawców.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził także żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r.

W ocenie Sądu, wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.