Uchwała Składu Pięciu Sędziów NSA, sygn. akt OPK 11/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Powołane przepisy: article: art. 27a ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 lutego 1998 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o pomocy społecznej.
Teza: Osoba, która po ukończeniu szkoły ponadpodstawowej, w okresie wakacji ubiega się o przyjęcie do innej szkoły ponadpodstawowej, pozostaje w trakcie nauki w szkole ponadpodstawowej w rozumieniu art. 27a ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./.

TEZY

Osoba, która po ukończeniu szkoły ponadpodstawowej, w okresie wakacji ubiega się o przyjęcie do innej szkoły ponadpodstawowej, pozostaje w trakcie nauki w szkole ponadpodstawowej w rozumieniu art. 27a ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny przy udziale Jana Szewczyka prokuratora Prokuratury Krajowej w sprawie z odwołania Marii P. od decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 16 listopada 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania renty socjalnej po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2001 r. na posiedzeniu jawnym pytania prawnego pełnego składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E., zgłoszonego na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. nr 122 poz. 593 ze zm./ o następującym brzmieniu:

"Czy okres wakacji następujący pomiędzy zakończeniem nauki w szkole ponadpodstawowej a oczekiwaniem na zakwalifikowanie się do innej szkoły ponadpodstawowej jest okresem pozostawania " w trakcie nauki", o którym mowa w art. 27a ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./."

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

Na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych/Dz. U. nr 122. poz. 593 ze zm./ pełny skład Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. uchwałą (...) z dnia 12 marca 2001 r., po rozpatrzeniu wniosku składu orzekającego tegoż Kolegium z dnia 5 marca 2001 r. (...), postanowił zwrócić się do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pytaniem prawnym przytoczonym w sentencji uchwały.

Przedstawione Sądowi do wyjaśnienia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.

Decyzją z dnia 16 listopada 2000 r. (...) Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. odmówił Marii P. przyznania renty socjalnej z powodu inwalidztwa. W toku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że inwalidztwo powstało po ukończeniu przez wnioskodawczynię 18 roku życia i po ukończeniu przez nią nauki w szkole ponadpodstawowej /liceum ogólnokształcącym/; rozdanie świadectw maturalnych w Liceum Ogólnokształcącym w M. odbyło się w dniu 7 czerwca 2000 r., co wynika z zaświadczenia tejże szkoły z dnia 20 lutego 2001 r. (...).

Wnioskodawczyni, po ukończeniu nauki w liceum zamierzała ją kontynuować w Medycznym Studium Zawodowym w O., w związku z czym w dniu 4 sierpnia 2000 r. złożyła niezbędne dokumenty do wskazanego Studium. Fakt ten potwierdził Dyrektor Medycznego Studium Zawodowego w O. pismem z dnia 16 lutego 2001 r. (...). W dniu 24 sierpnia 2000 r. wnioskodawczyni została zakwalifikowana jako słuchaczka Wydziału Pielęgniarstwa Medycznego Studium Zawodowego w O. pomimo tego, że z uwagi na stan zdrowia nie zgłosiła się w tym dniu na rozmowy kwalifikacyjne - co potwierdza Dyrektor Studium w powołanym piśmie z dnia 16 lutego 2001 r. Od dnia 11 sierpnia 2000 r. Maria P. przebywała na Oddziale Intensywnej Terapii Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w O. z powodu wypadku komunikacyjnego, jakiemu uległa w dniu 10 sierpnia 2000 r. oraz wynikłych z tego wypadku urazów opisanych w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 17 sierpnia 2000 r. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 2 października 2000 r. (...)Maria P. uznana została za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności od sierpnia 2000 r. do dnia 31 października 2001 r.

W związku z doznanymi urazami Maria P. nie podjęła w dniu 1 września 2000 r. nauki w Medycznym Studium Zawodowym, nie została też ujęta w spisie uczniów tej Szkoły.

Organ pierwszej instancji, opierając się na nie kwestionowanym stanie faktycznym sprawy orzekł o odmowie przyznania Maria P. renty socjalnej na podstawie art. 27a ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, z uwagi na to, że zainteresowana w czasie powstania inwalidztwa nie pozostawała w trakcie nauki w szkole ponadpodstawowej lub wyższej.

Rozpoznając odwołanie Maria P. od decyzji organu pierwszej instancji skład orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego powziął wątpliwość co do treści i sposobu rozumienia zawartego w art. 27a ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./ określenia, że inwalidztwo powstało "w trakcie nauki w szkole". Przepis art. 27a ustawy o pomocy społecznej określa ustawowe przesłanki, jakie spełniać powinna osoba ubiegająca się o świadczenie w postaci renty socjalnej, są nimi: 1/ inwalidztwo powodujące całkowitą niezdolność do pracy /jest to pojęcie stosowane wcześniej w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz.U. nr 40 poz. 267 ze zm.; obecnie kwestie te normuje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - Dz.U. nr 123 poz. 776 ze zm. oraz ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, przy czym określony stopień niezdolności do pracy powinien wynikać ze stosownego orzeczenia wydanego przez właściwy powiatowy zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, 2/ fakt powstania u osoby niepełnoletniej inwalidztwa przed ukończeniem 18 roku życia, 3/ ujawnienie się skutków inwalidztwa powstałego przed 18 rokiem życia, nawet po tym czasie, jeżeli skutki te powodują całkowitą niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o rentę socjalną /wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 1997 r. I SA 498/97 - ONSA 1998 Nr 2 poz. 67/. Wyjątkiem od powyższej zasady jest sytuacja, w której inwalidztwo u osoby ubiegającej się o rentę socjalną powstało po ukończeniu przez nią 18 roku życia, jednakże w takich okolicznościach, w których osoba ta pozostawała /w chwili powstania inwalidztwa/ w czasie trwania nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej bądź w trakcie studiów doktoranckich. W takim przypadku górna granica wieku, od której zależy prawo do renty socjalnej ulega przesunięciu z 18 do 25 roku życia. Zgodnie z art. 27a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej uprawnienie do renty socjalnej powstać może wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie jest: 1/ pełnoletnia, jednakże nie ukończyła 25 roku życia lub odbywa studia doktoranckie albo aspiranturę naukową; 2/ jest osobą całkowicie niezdolną do pracy z powodu inwalidztwa; 3/ inwalidztwo powodujące całkowitą niezdolność do pracy powstało w trakcie pobierania przez osobę pełnoletnią, ubiegającą się o rentę socjalną nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej /także na studiach doktoranckich lub w trakcie aspirantury naukowej/.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Maria P. spełnia dwa pierwsze warunki do nabycia renty socjalnej, jako osoba pełnoletnia nie ukończyła jeszcze 25 roku życia, a ponadto jest osobą niezdolną całkowicie do pracy z powodu inwalidztwa co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Nr 706/2000 z dnia 2 października 2000 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niesprawności w O.

Mając na uwadze z jednej strony dzień roku, w którym zdarzył się wypadek, powodujący u Maria P. inwalidztwo /10 sierpnia 2000 r. w czasie wakacji/ - z drugiej zaś brzmienie przepisu art. 27a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, skład orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego powziął wątpliwość co do tego, czy okres wakacji pomiędzy ukończeniem jednej szkoły /w tym przypadku szkoły średniej/ a zakwalifikowaniem się do szkoły pomaturalnej i oczekiwaniem na rozpoczęcie nauki w tej szkole można uznać za stan pozostawania w trakcie nauki, o którym mowa w tym przepisie. Powstałych wątpliwości nie można wyjaśnić do końca na podstawie potocznego rozumienia słów takich jak "trwanie" czy "kontynuowanie". W potocznym rozumieniu powyższych słów należałoby przyjąć, że wnioskodawczyni - Maria P. nie mogła kontynuować nauki w szkołach ponadpodstawowych, czyli "trwać w stanie nauki" w tych szkołach bowiem 7 czerwca 2000 r. /w dniu rozdania świadectw maturalnych/ zakończyła jedną z nich, a dopiero w dniu 24 sierpnia 2000 r. zakwalifikowana została do drugiej. Nauki w tej drugiej szkole nie podjęła z uwagi na stan zdrowia. Nie bez znaczenia może być również fakt, iż cechą nieodłączną nauki są wakacje i inne stosowne przerwy, przynależące nieodłącznie do sposobu prowadzenia nauczania i do procesu nauki. Gdyby zatem Maria P. uległa wypadkowi na przykład w czasie przechodzenia z jednej klasy do następnej i byłby to okres wakacji, to w sprawie nie wystąpiłyby zgłoszone wątpliwości. Na gruncie orzecznictwa, co prawda pod rządami już nie obowiązujących przepisów, wypowiedziano pogląd, że uczeń szkoły średniej zachowuje swój status wraz z uprawnieniem do renty rodzinnej, mimo że nie uczęszczał do szkoły ze względów zdrowotnych. Z kolei NSA w wyroku z dnia 22 września 1993 r. II SA 1452/93 /ONSA 1994 Nr 4 poz. 140/ przyjął na gruncie ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu, że datą ukończenia szkoły jest dzień rozdania wszystkim uczniom świadectw szkolnych, które stanowią dokumenty ukończenia danej szkoły. W jednym z wyroków Sądu Najwyższego, wydanym pod rządami powołanej wcześniej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Sąd ten przyjął, iż uraz jakiego doznał uczeń po skończeniu szkoły podstawowej a po przyjęciu do szkoły zawodowej i przed rozpoczęciem w niej nauki nie pozbawia go prawa do świadczeń rentowych. Takie stanowisko, aczkolwiek wypracowane na gruncie już nie obowiązującego stanu prawnego może prowadzić do wniosku, że okres następujący po ukończeniu nauki w szkole danego rodzaju należy zaliczyć do czasu nauki w tej szkole, po ukończeniu której nastąpiły wakacje. Okres ten trwa od momentu przyjęcia ucznia do innej szkoły i po tym czasie jest okresem nauki w nowej szkole nawet wówczas, gdy z przyczyn organizacyjnych nauka w nowej szkole rozpoczyna się dopiero w przyszłości, a konkretnie w dniu 1 września danego roku. W podobnym stanie faktycznym, jaki dotyczy Marii P., Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 21 kwietnia 1999 r. III Aua 175/99 /OSP1999 z. 10 poz. 54/ stwierdził, iż całkowita niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o rentę jaka powstała w okresie nauki w przerwie pomiędzy ukończeniem liceum a rozpoczęciem nauki w kolejnej szkole powoduje, że osoba taka nie traci statusu ucznia, czy też studenta. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego pojęcie bycia uczniem nie do końca przystaje do sformułowania z art. 27a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej traktującym o pozostawaniu "w czasie trwania nauki". Bycie uczniem stanowi pewien zbiór cech materialnych. Status ucznia to status oparty na określonych przesłankach merytorycznych, zaś pozostawanie "w trakcie pobierania nauki" wydaje się wskazywać na pewne cechy formalno-organizacyjne związane z realizowaniem jednego z praw ucznia. Bycie uczniem jest pojęciem znaczeniowo szerszym niż fakt pozostawania w trakcie nauki. Można zatem przyjąć tezę, że wnioskodawczyni - Maria P., która uległa wypadkowi w przerwie pomiędzy zakończeniem szkoły średniej a rozpoczęciem nauki w szkole pomaturalnej /przy czym nie ma tu znaczenia brak stawienia się do szkoły z powodu stanu zdrowia w dniu 1 września/była w czasie wypadku uczennicą aczkolwiek nie pozostawała w trakcie pobierania nauki w żadnej ze szkół. W szkole średniej naukę bowiem już skończyła, zaś w szkole pomaturalnej jeszcze jej nie rozpoczęła.

Interpretując przepis art. 27a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej należy wykluczyć, zdaniem Kolegium, brak racjonalności ustawodawcy. Nie ma powodów by zakładać zamiar ustawodawcy polegający na celowym różnicowaniu sytuacji osób niezdolnych do pracy, w zależności od tego w jakim okresie roku szkolnego trwającego od 1 września danego roku do 31 sierpnia roku następnego stały się one inwalidami niezdolnymi do zatrudnienia. Rozróżnienie takie przeczyłoby nie tylko zdrowemu rozsądkowi, ale także konstytucyjnym zasadom równości i sprawiedliwości. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie można różnicować sytuacji prawnej poszczególnych osób i uzależniać jej od czynników zewnętrznych, na które osoby te nie mają żadnego wpływu. Nie do przyjęcia jest zatem stanowisko, w którym do okresu pozostawania w czasie trwania nauki nie zaliczałoby się czasu bycia uczniem w okresie przerwy wakacyjnej pomiędzy ukończeniem jednej szkoły a rozpoczęciem drugiej. Akceptacja takiego stanowisko mogłaby prowadzić do przypadków absurdalnych, na przykład osoba ulegająca wypadkowi na chwilę przed rozdaniem świadectw maturalnych pozostawałaby jeszcze w trakcie nauki, natomiast ta sama osoba chwilę po rozdaniu świadectw statusu takiego już by nie miała.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest zdania, iż w trakcie nauki pozostaje także ten uczeń, który odbywa wakacje po zakończeniu jednej szkoły a przed zakwalifikowaniem się do drugiej. Przemawiają za tym nawet okoliczności formalne, jak na przykład potwierdzenie posiadania uprawnień uczniowskich wynikających z legitymacji szkolnej. W konkretnym przypadku Marii P. zachowała uprawnienia wynikające z faktu bycia uczniem do 30 września 2000 r.

Nie bez znaczenia jest argument wynikający z celu i zadań, jakie przypisane są rencie socjalnej. Powoływana już ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin przewidywała w art. 63 rentę inwalidzką dla ucznia. Ustawa ta obowiązywała do 1 stycznia 1999 r. Takiej renty nie przewiduje już ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Renta socjalna jest więc jedynym zabezpieczeniem osoby, która na skutek znacznego stopnia niepełnosprawności jest niezdolna do nauki i pracy. Doświadczenia orzecznicze powstałe na gruncie instytucji renty dla ucznia z art. 63 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin wydają się wskazywać na to, iż wakacje przypadające bezpośrednio po zakończeniu nauki w jednej szkole ponadpodstawowej a przed zakwalifikowaniem się do drugiej szkoły /oczekiwaniem na tę kwalifikację i na rozpoczęcie nauki/ zaliczyć należy do okresu nauki. Pomiędzy rentą dla ucznia z art. 63 powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin a instytucją renty socjalnej z art. 27a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zachodzą znaczne podobieństwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Procedura zadawania pytań prawnych przez samorządowe kolegia odwoławcze Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znajduje unormowanie w art. 22 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. nr 122 poz. 593 ze zm./. Zgodnie z art. 22 ust. 1 tej ustawy kolegium w pełnym składzie może na zasadach określonych w ustawie wystąpić do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pytaniem prawnym, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy. Treść przytoczonych przepisów prawnych wskazuje na ścisły związek instytucji pytań prawnych z prowadzonym w sprawie postępowaniem administracyjnym. Powinno to być każdocześnie postępowanie wszczęte i prowadzone w sposób prawidłowy. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy o udzielenie odpowiedzi na pytanie prawne ocenia związek zadanego pytania z toczącym się postępowaniem administracyjnym oraz bada, czy do wszczęcia takiego postępowania doszło w sposób prawnie skuteczny i czy postępowanie znajduje się w takim stadium, iż mogły się ujawnić zasadnicze problemy natury prawnej wymagające wyjaśnienia. Na podniesione kwestie Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie zwracał uwagę od początku obowiązywania instytucji pytań prawnych kierowanych przez kolegia do tego Sądu. Można zatem przyjąć ukształtowanie w tym zakresie linii orzecznictwa /por. w szczególności motywy uchwały NSA z dnia 4 marca 1996 r. OPK 1/96 - ONSA 1997 Nr 1 poz. 4 oraz motywy uchwały NSA z dnia 15 lipca 1996 r. OPK 15/96 - ONSA 1997 Nr 1 poz. 12/.

W rozpoznawanej sprawie wystąpił niewątpliwie związek zadanego pytania z prowadzonym w sprawie postępowaniem administracyjnym, które zostało prawidłowo wszczęte. Zachowane też zostały przewidziane ustawą konieczne warunki formalne.

Jurysdykcja samorządowych kolegiów odwoławczych wskazuje na pewne podobieństwa do wypracowanego na gruncie teorii prawa tzw. sądowego modelu stosowania prawa /por. J. Wróblewski: Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, 50-57 oraz tenże: Stosowanie prawa przez organy administracji, Organizacja Metody Technika 1972 nr 12 str. 16-18/. W modelu tym wyodrębnia się 4 etapy stosowania prawa: 1/ ustalenie, jaka norma prawna obowiązuje oraz określenie jej znaczenia w sposób precyzyjny na potrzeby wydania rozstrzygnięcia przy zastosowaniu oznaczonych metod wykładni; 2/ uznanie określonych faktów za udowodnione na podstawie uzyskanego materiału dowodowego oraz ujęcie tych faktów w języku stosowanej normy; 3/ subsumcja faktu uznanego za udowodniony "pod" stosowane przepisy prawa; 4/ wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanego przepisu prawa. Sformułowanie i zadanie przez kolegium sądowi administracyjnemu pytania prawnego może być realne i prawnie skuteczne najwcześniej w fazie zrealizowania w postępowaniu administracyjnym drugiego etapu opisanego modelu, chociaż wątpliwości prawne mogą rzecz jasna pojawić się już w fazie pierwszej, trzeciej i czwartej.

W rozpoznawanej sprawie, a w szczególności z treści uzasadnienia zadanego Sądowi pytania prawnego, wysnuć można pewne wątpliwości odnośnie ustalonego stanu faktycznego sprawy, jednakowoż nie są one na tyle doniosłe, by przesądzały o braku podstaw do udzielenia przez Sąd odpowiedzi na zadane pytanie /wątpliwość dotyczy np. daty złożenia przez odwołującą się podania o przyjęcie do medycznego Studium Zawodowego w Olsztynie - 4 sierpnia 2000 r., czy 4 lipca 2000 r./.

W sprawie chodzi o zastosowanie powołanych przepisów art. 27a ust. 2 w zw. art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, zwanej dalej ustawą, wedle których prawo do renty socjalnej przysługuje m.in. osobie całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego w trakcie nauki w szkole ponadpodstawowej. Nie może ulegać wątpliwości, iż osobą uprawnioną do renty socjalnej na podstawie przepisu art. 27a ust. 2 ustawy będzie uczeń /słuchacz/ pozostający w trakcie nauki w szkole ponadpodstawowej, spełniający wszystkie dodatkowe kryteria ustawowe, których analiza nie mieści się w zakresie zadanego pytania. Dla wyjaśnienia wynikającej z przepisu art. 27a ust. 2 ustawy formuły pozostawania ucznia /słuchacza/ w trakcie nauki w szkole ponadpodstawowej konieczne jest prześledzenie konkretnej sytuacji faktycznej.

Akta sprawy pozwalają na następującą rekonstrukcję wydarzeń: Decyzją pierwszoinstancyjną z dnia 16 listopada 2000 r. /(...), wydaną przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w M. odmówiono Marii P. prawa do renty socjalnej na podstawie art. 27a ust. 1 i 2 ustawy z tej przyczyny, iż w dniu 10 sierpnia 2000 r., kiedy wnioskodawczyni uległa wypadkowi drogowemu w następstwie czego uznana została w znacznym stopniu niepełnosprawną nie była w trakcie nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej - czego wymaga przepis art. 27a ust. 2 ustawy. W odwołaniu od tej decyzji Maria P. podniosła, iż szkołę średnią, tj. Liceum Ogólnokształcące w M., ukończyła w dniu 7 czerwca 2000 r.; w dniu 4 sierpnia 2000 r. złożyła dokumenty do Medycznego Studium Zawodowego w O., wypadkowi uległa w dniu 10 sierpnia 2000 r., zaś do szkoły została przyjęta w dniu 24 sierpnia 2000 r. Oczywista jest data ukończenia przez Marię P. szkoły średniej /7 czerwca 2000 r./ na co wskazuje zaświadczenie Liceum Ogólnokształcącego w M. z dnia 20 lutego 2001 r. stwierdzające, iż dzień 7 czerwca 2000 r. był dniem rozdania świadectw w tej szkole. Z tą datą Maria P. rozpoczęła okres wakacji, który jest nieodłącznym elementem organizacji roku szkolnego na co pośrednio wskazuje brzmienie przepisu art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty/Dz.U. 1996 nr 67 poz. 329 ze zm./. Oczywista jest również data wypadku jakiemu uległa Maria P., tj. 10 sierpień 2000 r., co wynika z kart informacyjnych leczenia szpitalnego. Oczywiste jest wreszcie, iż Maria P. doznała w wyniku wypadku urazów dających podstawę do zaliczenia ich jako znacznego stopnia niepełnosprawności /Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w O.(...)/.

Chronologia wydarzeń oraz działania, jakie podjęła Maria P. w związku ze staraniem się o przyjęcie do Medycznego Studium Zawodowego nie jest do końca jasna w świetle informacji samej zainteresowanej podanych w odwołaniu, uzasadnieniu postanowienia składu orzekającego Kolegium, uzasadnieniu uchwały o wystąpieniu z pytaniem prawnym oraz zasadniczym w sprawie dokumentem, tj. treścią pisma Medycznego Studium Zawodowego w O. z dnia 16 lutego 2001 r. Sprawy te jednak, jak to już stwierdzono nie mają zasadniczego wpływu na samą możliwość udzielenia przez Sąd odpowiedzi na zadane pytanie, jednakowoż powinny być dokładniej wyjaśnione w postępowaniu odwoławczym. Maria P. podaje w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, iż dokumenty do Medycznego Studium Zawodowego w O. złożyła w dniu 4 sierpnia 2000 r., zaś do szkoły została przyjęta w dniu 24 sierpnia 2000 r. We wspomnianym piśmie Medycznego Studium Zawodowego podano datę 4 lipca 2000 r. jako dzień złożenia stosownych dokumentów Dyrektorowi Medycznego Studium Zawodowego a w piśmie nie ma wzmianki o dacie przyjęcia Maria P. do szkoły /w uzasadnieniu postanowienia składu orzekającego Kolegium podano datę 4 sierpnia 2000 r. jako dzień złożenia dokumentów do szkoły/. Ta sama data została powtórzona w uzasadnieniu uchwały pełnego składu Kolegium. W uzasadnieniu postanowienia składu orzekającego Kolegium zawarto stwierdzenie, iż "(...) wnioskodawczyni w dniu 24 sierpnia 2000 r. została zakwalifikowana jako słuchaczka Wydziału Pielęgniarstwa Medycznego Studium Zawodowego w Olsztynie. Z kolei w uzasadnieniu uchwały o wystąpieniu z pytaniem prawnym podano datę 28 sierpnia 2000 r. jako datę zakwalifikowania Marii P. do Szkoły. Trudno dociec jakie jest źródło rozbieżności dat złożenia przez Marię P. dokumentów do Szkoły /datę 4 sierpnia 2000 r. przyjmuje Kolegium oraz Maria P., zaś szkoła podaje datę 4 lipca 2000 r./. Nie wiadomo co jest źródłem rozbieżności dat przyjęcia Marii P. do Szkoły /24 sierpnia lub 28 sierpnia 2000 r./. Z treści pisma Medycznego Studium Zawodowego nie wynika w żaden sposób data przyjęcia Marii P. do Szkoły; zawarto w nim tylko stwierdzenie, iż "(...) zainteresowana została w kancelarii szkoły poinformowana o obowiązku stawienia się w dniu 24 sierpnia na rozmowę kwalifikacyjną. Na kilka dni przed terminem rozmów kwalifikacyjnych kancelaria szkoły została powiadomiona telefonicznie (...) o fakcie pobytu Marii P. w szpitalu i niemożliwości stawienia się na rozmowy z zapewnieniem, że (...) jest zdecydowana podjąć naukę w MSZ. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz fakt małej ilości zgłoszeń kandydatów na Wydział Pielęgniarstwa, Komisja Rekrutacyjna zdecydowała przyjąć do I klasy Medycznego Studium Zawodowego - Wydział Pielęgniarstwa także Marię P.". Dosłowny cytat z pisma Szkoły z dnia 16 lutego 2001 r. nie daje podstaw do ustalenia z jaką datą Maria P. została przyjęta do Szkoły aczkolwiek wszystko zdaje się wskazywać na to, iż przyjęcie do szkoły nastąpiło w okresie wakacji. Omawiane pismo nie wyjaśnia precyzyjnie warunków kwalifikacji kandydatów do tejże szkoły. Nie jest w szczególności jasne, czy rozmowy kwalifikacyjne były wymogiem obligatoryjnym, czy też fakultatywnym, czy wymogiem wystarczającym do przyjęcia było złożenie do Szkoły wymaganych dokumentów. Wreszcie, nie jest też jasne, jakie były i czy w ogóle były zasady rekrutacji kandydatów. Zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 6 powołanej ustawy o systemie oświaty statut szkoły powinien m.in. określać zasady rekrutacji uczniów. Jest to istotny fakt skoro w ostatnim akapicie pisma Medycznego Studium Zawodowego z dnia 16 lutego 2001 r. stwierdzono, iż "(...) Medyczne Studium Zawodowe jest Szkołą publiczną, policealną w określeniu ustawy o systemie oświaty. Na Wydział Pielęgniarstwa i Położnych przyjmowani są kandydaci, którzy uzyskali świadectwo dojrzałości". Takie sformułowanie nie wyklucza hipotezy, że warunkiem przyjęcia do tej właśnie Szkoły było złożenie stosownego wniosku. Tylko na marginesie warto zauważyć jeszcze inną istotną dla rozważań okoliczność. Oto Medyczne Studium Zawodowe w wielokrotnie cyt. piśmie podniosło, iż "z uwagi na nie podjęcie nauki z dniem 1 września i brakiem jakiegokolwiek kontaktu ze szkołą, uznano, że Maria P. zrezygnowała, zatem nie została ujęta w spisie uczniów I klasy". Zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 7 ustawy o systemie oświaty istnieje obowiązek określenia w statucie szkoły publicznej praw i obowiązków uczniów, w tym m.in. także przypadków stanowiących podstawę do skreślenia ucznia z listy uczniów.

Obowiązujący w Polsce system organizacyjny oświaty na wszystkich jego poziomach przewiduje okresy wakacji jako nieodłączny element organizacji roku szkolnego. W szczególnej sytuacji znajdują się absolwenci szkół średnich, którzy uzyskali świadectwo dojrzałości /ukończyli szkołę średnią/ i ubiegają się o przyjęcie do innej szkoły w celu kontynuowania nauki. Jest rzeczą naturalną, iż przyjęcia absolwentów szkół średnich do różnorakich szkół pomaturalnych i szkół wyższych odbywają się w okresie wakacji, tj. w czasie po ukończeniu szkoły średniej. Aktualnie nie ma, co oczywiste, jednolitych zasad naboru kandydatów do szkół pomaturalnych i wyższych. Nabór taki może polegać na złożeniu wymaganych dokumentów, konkursie świadectw, przeprowadzeniu rozmowy kwalifikacyjnej, egzaminie wstępnym itp. Wobec zróżnicowanych form naboru kandydatów do szkół zasadnicze znaczenie należy przypisać wyraźnie objawionej woli absolwenta oznaczonej szkoły ubiegania się właśnie w okresie wakacji o przyjęcie do innej konkretnie wskazanej szkoły lub nawet szkół, skoro ubieganie się o przyjęcie do kilku szkół w żaden sposób nie jest zakazane. Nierzadko złożenie dokumentów przez absolwenta powoduje już samo przez się przyjęcie go do innej szkoły, bądź też jest początkiem oznaczonego postępowania kwalifikacyjnego, które kończy się rozstrzygnięciem pozytywnym lub negatywnym odnośnie przyjęcia do oznaczonej szkoły. W szkołach pomaturalnych, podlegających reżimowi prawnemu powołanej ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty momentem kończącym postępowanie kwalifikacyjne jest w zasadzie data 1 września skoro rok szkolny rozpoczyna się w takich szkołach z tą właśnie datą /art. 63 powołanej ustawy/. W takim stanie rzeczy przyjąć należy, iż wola absolwenta /kandydata/ w ubieganiu się o przyjęcie do kolejnej szkoły objawia się poprzez złożenie do wybranej szkoły wymaganych dokumentów. Nie do przyjęcia jest akceptacja założenia, iżby absolwent szkoły średniej, starający się w okresie wakacji o przyjęcie do innej szkoły i następnie do tej szkoły przyjęty, bądź pozostający w okresie postępowania kwalifikacyjnego, tj. do dnia rozpoczęcia roku szkolnego w nowej szkole, jest pozbawiony ochrony prawnej, wynikającej z ustawy o pomocy społecznej. Takie założenie pozostawałoby w sprzeczności z określonymi w przepisach art. 1 ust. 1 i art. 2 zasadami ogólnymi tej ustawy, które nie mogą być pomijane przy wykładni jej przepisów szczegółowych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Zaś wedle art. 2 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Określone w ustawie zasady ogólne pomocy społecznej nie powinny być tracone z pola widzenia przy wykładni przepisu art. 27a ust. 2 ustawy.

Nie ma racjonalnych podstaw by różnicować sytuację prawną osób będących już słuchaczami /uczniami, studentami/ określonych szkół, którzy są w okresie wakacji i pozostają pod pełną ochroną prawną tzn. służą im te same uprawnienia, jakie przynależne im są w trakcie uczęszczania do szkoły a absolwentami szkół średnich, którzy również korzystają z prawa do wakacji i podjęli działania o przyjęcie do szkoły choć jeszcze nie rozpoczęli nauki w kolejnej szkole tylko dlatego, że rekrutacja i rozpoczęcie nauki następują w określonej sekwencji czasowej. Akceptacja takiego stanu rzeczy prowadziłaby w istocie do niesprawiedliwego różnicowania sytuacji prawnej osób znajdujących się w analogicznej sytuacji faktycznej. W takim stanie rzeczy prawo do renty socjalnej określone w art. 27a ust. 2 ustawy przysługuje również osobom, które w okresie wakacji po ukończeniu szkoły średniej podjęły starania o przyjęcie do kolejnej szkoły a jeszcze nauki w tej szkole nie rozpoczęły. Przyjąć należy założenie, iż wakacje, ferie itp. są nieodłącznym elementem organizacji roku szkolnego, zatem uczeń /słuchacz, student/ w okresie wakacji jest traktowany i powinien być traktowany tak samo jak w okresie faktycznego uczęszczania do szkoły /pozostawania w trakcie nauki w szkole/, przysługuje mu to samo /co do zasady/ spectrum uprawnień. Sprawa nabiera szczególnego znaczenia w przypadkach realizacji uprawnień związanych ze szczególnie niekorzystnymi zdarzeniami życiowymi, a takich głównie dotyczą regulacje ustawy.

Przytoczone wyżej względy uzasadniają podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA uchwały jak w sentencji.