Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 679/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 61a § 1 ,art. 113 §1,art. 104 § 1 i 2,art. 126,art. 122 ,art. 104 ,art. 61 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2018r. sprawy ze skargi A Sp. z o. o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie sprostowania treści pisma oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] lipca 2018 r. A. P. z siedzibą w P. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] czerwca 2018 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P. z [...] marca 2018 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania.

Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w której Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego W. – [...] dokonał zawiadomieniem z dnia [...] września 2016 r. zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego A. O. w [...]. z siedzibą w [...], a także - zawiadomieniem z dnia [...] września 2016 r. zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W.. Pismem z [...] września 2016 r. [...] S.A. poinformował Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego W. - [...], że została zajęta wierzytelność z rachunków bankowych należących do A. . Dłużnik zajętej wierzytelności jednocześnie wniósł o potwierdzenie, że ww. zajęcie należy realizować ze wskazanego rachunku bankowego. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego [...] zwrócił się do [...] S.A. o realizację zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej, dokonanego zawiadomieniem z [...] września 2016 r. Pismem z dnia [...] października 2017 r. [...] S.A. poinformował Naczelnika, że zobowiązana spółka przedstawiła w Banku pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] października 2017 r. informujące o uznaniu skargi zobowiązanego, w związku z czym, ponowił pytanie o realizację przedmiotowego zajęcia. Zapytanie to zostało, zgodnie z właściwością, przekazane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego P. - [...], który pismem z [...] grudnia 2017 r. udzielił informacji Bankowi, że zajęcie zabezpieczające z dnia [...] września 2016 r. podlega dalszej realizacji.

W dniu [...] lutego 2018 r. spółka wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] o sprostowanie treści ww. pisma z [...] grudnia 2017 r., wskazując że nosi ono cechy bezprawnego działania na szkodę prywatną, jako uniemożliwiające Oddziałowi kontynuowanie działalności oraz wydaje się być działaniem na szkodę Skarbu Państwa. Jednocześnie skarżąca wniosła o:

- niezwłoczne skierowanie przez Naczelnika pisma do [...] S.A. informującym o braku przeszkód do udzielania przez Bank pisemnego, nieodwołalnego upoważnienia naczelnika urzędu skarbowego, potwierdzającego przez ten Bank do wyłącznego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku lokaty terminowej [...] w trybie art. 38a Prawa energetycznego, ze wskazaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] jako beneficjenta tego upoważnienia,

- umieszczenie na kopii tej korespondencji, zarówno Oddziału, jak i Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (Dyrektora Departamentu Rynku Paliw Ciekłych),

- niezwłoczne przyjęcie nowego zabezpieczenia majątkowego w formie pisemnego, nieodwołalnego upoważnienia naczelnika urzędu skarbowego, potwierdzonego przez wspomniany powyżej Bank w odniesieniu do środków zgromadzonych na rachunku spółki.

W powyższym wniosku A.-O. wskazała ponadto, że złożyła zabezpieczenie w formie pisemnego, nieodwołalnego upoważnienia naczelnika urzędu skarbowego, potwierdzonego przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo - kredytową, do wyłącznego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku lokaty terminowej. Powyższe środki, wskutek bezprawnego działania Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] zostały nieprawidłowo zajęte w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Tym samym bezprawne działanie Naczelnika tut. Urzędu stało się bezpośrednią przyczyną wszczęcia przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki postępowania o cofnięcie koncesji OPZ Oddziału, w związku z nieprzedłożeniem kolejnego zabezpieczenia majątkowego. Wskutek opisanego działania Oddziałowi grozi nieodwracalna szkoda w postaci cofnięcia koncesji OPZ i konieczności zaprzestania prowadzenia działalności na terytorium Polski.

W związku z faktem, że w deklaracjach [...] za 2016 r. spółka A.-O. Oddział w Polsce wykazała wielkość netto dokonanej dostawy towarów oraz świadczenia usług przekraczającą 5 mln euro, właściwym rzeczowo do prowadzenia postępowań wobec spółki od [...] stycznia 2018 r. stał się Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P.. Dlatego też, organ ten, postanowieniem z [...] marca 2018 r., odmówił wszczęcia żądanego przez skarżącą postępowania. Powołując się na treści art. 61a § 1 oraz art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") podkreślił, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki sprostowania pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] grudnia 2017 r., ponieważ nie zostało ono wydane w formie decyzji ani w formie postanowienia, a posiada wyłącznie charakter informacyjny. P. to stanowiło korespondencję pomiędzy organem egzekucyjnym a dłużnikiem zajętej wierzytelności - [...] S.A. i nie było skierowane do skarżącej. Ponadto zajęcie zabezpieczające dokonane przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego W. - [...] z [...] września 2016 r. nie zostało zaskarżone czy też uchylone, tym samym ww. czynności zabezpieczające pozostają w mocy. Zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wierzytelności dokonane zostało prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami m.in. zgodnie z art. 80 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.; dalej: u.p.e.a.)

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie spółka wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji celem ponownego jej rozpatrzenie, zarzucając mu naruszenie art. 61a § 1 i art. 113 § 1.

Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z [...] czerwca 2018 r., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Powołując się na ww. przepisy, organ odwoławczy podkreślił, że pismo z [...] grudnia 2017 r. nie zostało wydane w formie decyzji czy postanowienia. Posiada wyłącznie charakter informacyjny i stanowi korespondencję pomiędzy organem egzekucyjnym a dłużnikiem, która nie była skierowana do skarżącej. Organ zaznaczył również, że związku z odmową wszczęcia postępowania nie prowadzi on postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania stanowi bowiem akt o charakterze formalnym, a nie merytorycznym. Uznając zarzuty zażalenia za chybione, podkreślił że zajęcie zabezpieczające z [...] września 2016 r., skierowane do [...] S.A., nie zostało zaskarżone czy też uchylone, tym samym ww. czynności zabezpieczające pozostają w mocy. Zostało dokonane prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W skardze na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości, a także uchylenie poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 113 § 1 K.p.a., polegające na błędnym przyjęciu, że pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego P. - [...] z [...] grudnia 2017 r. skierowane do [...] S.A., nie mogło być sprostowane w trybie przewidzianym przez ten przepis, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 61a K.p.a., polegającego na nieuzasadnionej odmowie wszczęcia postępowania w związku z wnioskiem spółki z [...] lutego 2018 r., w sytuacji gdy nie zachodziły żadne przesłanki pozwalające na odmowę wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu skargi spółka wskazała, że stanowisko prezentowane przez organy w niniejszej sprawie jest wadliwe, ponieważ całkowicie wypacza sens instytucji prostowania błędów i omyłek dokonywanych przez organy administracji. Art. 113 K.p.a. stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych, o których mowa w art. 16 K.p.a. Istnienie tego przepisu podyktowane jest potrzebą zmiany decyzji (lub postanowienia), która jest wadliwa w sposób rzeczywisty i jest to wada nieistotna Według skarżącej, K.p.a. dla decyzji i postanowień, a więc co do zasady merytorycznych rozstrzygnięć organów administracji, przewiduje szczególny tryb ich zmiany lub sprostowania – organ nie może tego typu działań podejmować bez podstawy prawnej. Co innego tyczy się innych niż decyzje i postanowienia pism wydawanych przez organy. Spółka podkreśliła, że organ słusznie uznał, iż pismo skierowane do [...] S.A. nie miało charakteru decyzji, zatem nie stosuje się do tego pisma ani zasada trwałości, ani żadne inne rygory odnoszące się do merytorycznych rozstrzygnięć organów. Niemniej jednak, na taką okoliczność, niepozwalającą na zmianę pisma, powołał się organ, co stanowi pewnego rodzaju absurd. Gdyby bowiem pismo stanowiło decyzję lub postanowienie, można by było dokonać jego zmiany wedle twierdzenia organu. Skoro jednak jest to pismo nieformalne, nie można go sprostować nawet w sytuacji, gdy jest wadliwe. Strona skarżąca stoi na stanowisku, że skoro K.p.a. dopuszcza możliwość zmiany lub sprostowania decyzji i postanowienia, mimo istnienia zasady ich trwałości, to tym bardziej organ powinien móc dokonać sprostowania innego pisma, nieobarczonego ww. restrykcjami. Wskazane błędne rozumowanie organu doprowadziło do niesłusznej odmowy wszczęcia postępowania. Jednocześnie organ nie przedstawił argumentów, z powodu których zasadna była odmowa wszczęcia postępowania. Wywód w tym zakresie ograniczony został jedynie do stwierdzenia, że art. 61a K.p.a. ma zastosowanie w sytuacji, gdy postępowanie nie może zostać wszczęte z oczywistych względów. W ocenie skarżącej takie w niniejszej sprawie nie zachodzą.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jego uchylenia, czy też stwierdzenia nieważności.

Przede wszystkim w kontrolowanej sprawie organy zasadnie zastosowały art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ustanawia zatem dwie podstawy do odmowy wszczęcia postępowania: 1) gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną (przyczyna o charakterze podmiotowym), 2) jeżeli z "jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" (przyczyna o charakterze przedmiotowym). Każda z tych przyczyn uniemożliwia w ogóle procedowanie w sprawie i załatwienie wniosku w procesowej formie.

Przyczyny, o których mowa w ww. przepisie nie zostały w ustawie skonkretyzowane, jednakże w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że jako "uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania należy traktować takie sytuacje, które w sposób oczywisty, proceduralno – prawny stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania. Winny to być takie okoliczności, które już na wstępnym etapie przesądzają, że postępowanie nie mogłoby zakończyć się wydaniem decyzji merytorycznej. Takimi uzasadnionymi przyczynami są sytuacje, np. gdy bez głębszych dociekań widoczne jest, że wniosek nie pochodzi od strony, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło już rozstrzygnięcie, gdy sprawa w ogóle nie podlega załatwieniu przez organ w drodze decyzji administracyjnej – ma charakter cywilnoprawny, czy też gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Omawiany przepis kreuje po stronie organu obowiązek przeprowadzenia wstępnej analizy zgłoszonego żądania pod kątem ewentualnego wystąpienia przesłanek uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania.

Za taką uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania należy uznać sytuację, jaka zaistniała w kontrolowanej sprawie. Pismem z [...] lutego 2018 r. skarżąca zwróciła się do organu o sprostowanie pisma Naczelnika z [...] grudnia 2017 r., skierowanego do [...], co niewątpliwie miało na celu wszczęcie postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 61 § 1 K.p.a, które miało być zakończone wydaniem rozstrzygnięcia zgodnie z wnioskiem strony.

Stosownie do art. 113 §1 K.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Wprawdzie w przepisach K.p.a. nie definiuje się pojęcia decyzji administracyjnej, lecz jej zasadnicze elementy można wywieść z postanowień art. 104 § 1 i 2 K.p.a. I tak decyzję administracyjną stanowić będzie tylko takie oświadczenie woli organu administracyjnego, które wywiera skutki prawne w sferze stosunku materialnoprawnego polegającego na ukształtowaniu, zmianie lub wygaśnięciu stosunku administracyjnego bądź w sferze stosunku administracyjnego procesowego. Nie ma też wątpliwości, że przedmiotem sprostowania w trybie określonym w art. 113 § 1 K.p.a., oprócz decyzji mogą być także postanowienia (art. 126 K.p.a.) oraz ugody administracyjne (art. 122 K.p.a.). Tryb ten natomiast nie może być uruchamiany w przypadku błędów pisarskich i rachunkowych lub innych oczywistych omyłek zawartych w piśmie, które nie ma cech decyzji, postanowienia czy ugody administracyjnej. Ponadto nie ma podstaw prawnych, aby na podstawie przepisów K.p.a. lub norm prawnych zawartych w inny aktach prawnych, sprostowaniu w zakresie oczywistej omyłki podlegały pisma kierowane przez organ administracji do oznaczonej osoby. Tym samym, wbrew zarzutom skargi, art. 113 § 1 K.p.a nie może znaleźć zastosowania do innych niż decyzje, postanowienia oraz ugody przejawów aktywności organu.

Ponadto organ odwoławczy trafnie zauważył, że przedmiotem sprostowania mogą być jedynie błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki, a sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia. W związku z powyższym sprostowanie nie może polegać na wydaniu polecenia o żądanej przez stronę treści, odmiennie rozstrzygającego kwestię realizacji dokonanego uprzednio zajęcia. Ponadto było to jedynie pismo informacyjne skierowane do Banku, wskazujące na konieczność realizacji dokonanego uprzednio zajęcia. Nie stanowi ono decyzji, postanowienia ani ugody. Nie jest to akt administracyjny, w rozumieniu art. 104 K.p.a. Nie rozstrzyga także sprawy co do istoty ani nie kończy żadnego postępowania. Stanowi jedynie dokument o charakterze informacyjnym, zlecającym Bankowi określone działanie, o które Bank ten pytał. Tym samym należy zgodzić się z organem, że skarżąca oczekiwała podjęcia działania, do którego organ nie został uprawniony przez ustawodawcę. Przepisy K.p.a. nie przewidują bowiem żadnej możliwości dokonania sprostowania wskazanego pisma.

W związku z powyższym organ nie miał kompetencji do sprostowania treści pisma z [...] grudnia 2017 r. i prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 61a § 1 K.p.a. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ uzasadnił swoje stanowisko i wyjaśnił podstawy prawne z przytoczeniem przepisów prawa.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.