Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 212/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Wojewódzkiego Urzędu Pracy na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Wojewódzkiego Urzędu Pracy kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Urząd Pracy (dalej również jako strona, wierzyciel, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej jako Dyrektor, organ odwoławczy) z "[...]", nr "[...]", którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej jako Naczelnik, organ egzekucyjny, organ I instancji) z "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 12.741,54 zł.

Z przedstawionych wraz ze skargą do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik, działając na podstawie art. 59 § 2 ustawy dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. u. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki A (dalej jako Spółka), na podstawie tytułów wykonawczych: nr "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" z dnia "[...]" oraz nr "[...]" z dnia "[...]", wystawionych przez stronę, z uwagi na brak składników majątkowych, które umożliwiłyby zaspokojenie egzekwowanych należności. Postanowienie stało się ostateczne, gdyż żadna ze stron postępowania nie skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia.

Zawiadomieniem z dnia "[...]", podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a., Naczelnik poinformował Wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zawiadomienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 08.11.2019 r., który na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia "[...]", Naczelnik obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wymieniając wszystkie czynności, jakie zostały dokonane w oparciu o powyżej wskazane tytuły wykonawcze oraz przypisał konkretne kwoty opłat do czynności egzekucyjnych, które spowodowały ich powstanie, wskazując ku temu podstawę prawną.

Utrzymując w mocy ww. postanowienie Naczelnika organ odwoławczy przytoczył treść art. 64c § 1, 2, 3, 4 oraz art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. Wskazując, że podtrzymuje ustalenia organu egzekucyjnego w zakresie powstania kosztów egzekucyjnych, na które składały się:

- tytuł wykonawczy nr: "[...]" z dnia "[...]": opłata manipulacyjna w kwocie 498,21 zł, opłata za zajecie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 2.511,43 zł, wydatki egzekucyjne za doręczenie korespondencji w kwocie 6,40 zł,

- tytuł wykonawczy nr: "[...]" z dnia "[...]": opłata manipulacyjna w kwocie 1.603,32 zł, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 8.092,66 zł,

- tytuł wykonawczy nr: "[...]" z dnia "[...]": opłata manipulacyjna w kwocie 3,83 zł, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 19,29 zł, wydatki egzekucyjne za doręczenie korespondencji w kwocie 6,40 zł.

W ocenie Dyrektora w niniejszej sprawie prawidłowo przeanalizowano zasadność obciążenia wierzyciela kwotą kosztów egzekucyjnych, w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Naczelnik prawidłowo przyjął za podstawę wyliczeń górną granicę kosztów z tytułu zajęcia nieruchomości. Opłata ta wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. W związku z brakiem ustawowych regulacji, wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów jest przyjęcie proporcji od maksymalnej stawki za zajęcie nieruchomości, z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innego składnika majątkowego. Skoro bowiem, przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innego składnika majątkowego należy uwzględnić mniejszy nakład pracy. W ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny, prawidłowo zatem uznał, ze skoro ustawodawca ustanowił opłatę za zajecie nieruchomości w maksymalnej (8% kwoty należności), wysokości 34.200 zł, to zachowując proporcję, opłata za zajęcie innej wierzytelności (5% egzekwowanej należności), może wynosić maksymalnie 21.375 zł.

Odnosząc zaś powyższe do realiów niniejszej sprawy, organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji ustalił opłatę egzekucyjny za zajęcie innej wierzytelności piwnicznej na poziomie odpowiednio (w poszczególnych sprawach): 2.511,43 zł, 8.092,66 zł oraz 19,29 zł, a więc opłaty te nie przekraczały wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób, maksymalnego poziomu opłat.

Dyrektor dokonując oceny prawidłowości obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną, odpowiednio w kwotach: 498,21 zł, 1.603,32 zł oraz 3,83 zł zauważył, iż jest ona pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku opłaty manipulacyjnej zasadne było przyjęcie sposobu ustalania jej wysokości analogicznie, jak do opłaty za czynności, to jest poprzez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego górną granicę opłaty za zajecie nieruchomości (34.200 zł). Przyjmując zatem jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości, maksymalna opłata manipulacyjna, stanowiąca 1% egzekwowanej należności, nie może być wyższa niż 4.275 zł. Wobec powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że ustalona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna w wysokości odpowiednio: 498,21 zł, 1.603,32 zł oraz 3,83 zł nie przekracza górnej granicy maksymalnej stawki, ustalonej proporcjonalnie do opłaty za zajęcie nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w związku z art. 77 § 1 Kpa, w związku z art. 18 u.p.e.a, poprzez zaniechanie ustalenia, czy na rachunkach zajętych przez organ egzekucyjny faktycznie zgromadzone były środki pieniężne (czy istniała wierzytelność będąca przedmiotem zajęcia), organ odwoławczy uznał go za niezasadny. Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, nie pozostaje w związku ze skutecznością egzekucji, co wynika wprost z przepisów art. 64 u.p.e.a. Żaden z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależnia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego od dokonania uprzednich ustaleń dotyczących salda na rachunku bankowym. Ponadto zajęcie wierzytelności obejmuje również środki, które wpłynął na rachunek po dokonaniu zajęcia. Ograniczenie bądź uzależnienie zasadności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego od salda na rachunku (które to saldo może ulegać ciągłym zmianom) prowadziłoby jedynie do wydłużenia postępowania egzekucyjnego lub, co istotniejsze, do zmniejszenia skuteczności egzekucji.

Zaskarżając powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postepowania według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

- art. 64c § 4 oraz art. 80 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 725 i 726 kodeksu cywilnego poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż do naliczenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. uprawnia organ egzekucyjny sam fakt zajścia rachunku bankowego (okoliczność zawiadomienia banku o dokonaniu zajęcia), co skutkowało w realiach niniejszej sprawy naliczeniem opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 2.511,43 zł w oparciu o tytuł wykonawczy nr "[...]" z dnia "[...]", w kwocie 8.092,66 zł, w oparciu o tytuł wykonawczy nr "[...]" z dnia "[...]" oraz w kwocie 19,29 zł w oparciu o tytuł wykonawczy nr "[...]" z dnia "[...]" podczas, gdy podstawą naliczenia kwestionowanej opłaty jest faktyczne istnienie zajętej wierzytelności (tj. zgromadzenie środków na zajętym rachunku bankowym);

- art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na utożsamieniu momentu powstania obowiązku uiszczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z momentem zajęcia rachunku bankowego;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela opłatą manipulacyjną naliczoną w oparciu o wymienione wyżej tytuły wykonawcze w wysokości odpowiednio 498,21 zł, 1.603,32 zł oraz 3,83 zł podczas, gdy "metodologia" naliczenia wysokości tej opłaty nie spełnia warunku ekwiwalentności świadczeń organu i wierzyciela, tj. adekwatności opłaty manipulacyjnej do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych; art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez zaniechanie ustalenia, czy na rachunkach, do których zastosowano środek egzekucyjny faktycznie zgromadzone były środki pieniężne (czy istniała wierzytelność będąca przedmiotem zajęcia), a zatem, czy zajęcie zostało faktycznie dokonane oraz art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez zaniechanie ustalenia wysokości naliczonej opłaty manipulacyjnej w oparciu o standardy określone w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 roku, sygn. akt SK 31/14.

W uzasadnieniu skargi wskazano dodatkowo, że organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt SK 31/14. Z postanowienia Naczelnika o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oraz postanowienia z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie wynika, czy dokonane zajęcia były skuteczne. Co więcej z treści tychże rozstrzygnięć wywodzić można raczej, że na rachunkach tych nie było żadnych środków - skoro jeden z rachunków został zamknięty, zaś w odniesieniu do pozostałych ostatnie środki organ uzyskał we wrześniu 2018 roku, a zatem przed dokonaniem zajęcia na postawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela. Z kolei organ II instancji arbitralnie wskazał, iż okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia w sprawie, albowiem żaden z przepisów procedury egzekucyjnej nie nakłada na organ egzekucyjny uprzedniego badania stanu rachunku bankowego. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie może jednak zdaniem skarżącego pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał swoją argumentację oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszaniem prawa.

Istotę sporu pomiędzy stronami stanowi zasadność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za czynność zajęcia rachunku bankowego w sytuacji, gdy nie doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot od dłużnika. Stosownie do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tego artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W niniejszym przypadku, przy dokonaniu oceny zasadności podniesionych zarzutów należy mieć na względzie, że wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Podkreślić trzeba, że na tle wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i braku dostosowania przez ustawodawcę zakwestionowanych przez Trybunał przepisów do wymogów określonych w tym orzeczeniu, jakim powinny odpowiadać regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności norma dotycząca wysokości opłaty manipulacyjnej, powstały różne poglądy co do wykładni tych przepisów.

Zauważyć należy, że orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w orzeczeniu. Wyrok Trybunału dotyczy bowiem tzw. pominięcia prawodawczego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowane jest stanowisko, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw aktu administracyjnego (wydanej decyzji/postanowienia). W tej kwestii wypowiadał się już wielokrotnie NSA, przykładowo w wyrokach z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 oraz z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3701/18, wszystkie wskazywane wyroki dostępne są na stronie: www.nsa.gov.pl.) Podzielając prezentowaną w tych wyrokach argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie powoduje - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19,).

Wskazać należy, że w orzecznictwie pojawiła się rozbieżność czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. obciążać wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków.

Według pierwszego poglądu opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku (por wyroki: WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, WSA w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, WSA w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1399/19, WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, NSA z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19, NSA z 10.04.2018 r., II FSK 914/16, NSA z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, NSA z 6.04.2017 r., II FSK 693/15).

Zgodnie z drugim stanowiskiem opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku (por wyroki: WSA w Szczecinie z 26 września 2018 r., I SA/Sz 529/18, WSA w Olsztynie z 25 września 2018 r., I SA/Ol 475/18, WSA w Gliwicach z 21 maja 2018 r., I SA/Gl 221/18, WSA w Gdańsku z 8 maja 2018 r., I SA/Gd 276/18, WSA w Opolu z 21 marca 2018 r., I SA/Op 33/18).

Sąd, w składzie rozpoznającym sprawę, podziela zapatrywania prezentowane w orzecznictwie, wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Stanowisko takie od 2019 r. zyskało zdecydowaną dominację, a wręcz stało się poglądem wyrażanym już jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 882/19 i wyroki NSA z: 24 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 723/20, z 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18).

W realiach rozpatrywanej sprawy poza sporem pozostaje, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej Spółki w Banku A, Banku B, Banku C, Banku D i Banku E, jednakże w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty, gdyż brak było środków podlegających przekazaniu na poczet zajęć.

W świetle powyższego za zasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Natomiast w zakresie opłaty manipulacyjnej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, uważa, że jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, , wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019, sygn. akt II FSK 3802/18, , wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1338/06, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17).

Wypada w tym zakresie podkreślić, że opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, oraz wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06,). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06).

Przy czym podnieść należy, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, że organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, a także wskazane tam wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18 i sygn. akt II FSK 3700/18). Wskazać bowiem należy, że w wyroku SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej, czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.

Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a., wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018r. sygn. II FSK 2206/17. NSA wskazał, że "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione, wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że określając kwotę kosztów egzekucyjnych, na które składa się opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego. Powstała zatem uzasadniona wątpliwość, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok TK w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18, z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z 28 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1108/19, z 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 634/18, z 7 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 508/18, z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17).

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ mimo braku interwencji ustawodawcy, winien zatem ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien uwzględnić, czy wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., na które składa się uiszczony wpis sadowy w wysokości 100 zł.