Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 301/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 200a
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek- Ciszewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2016 r. sprawy ze skargi P.T. na decyzję Rektora A w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...]Rektor Akademii A w K., działając na podstawie § 2 ust. 11 Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, wprowadzonego zarządzeniem Nr [...] Rektora A w K. z dnia [...] r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, po zapoznaniu się z wnioskiem P. T. z dnia 14 grudnia 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...]r., nr [...]– decyzję pierwszoinstancyjną utrzymał w mocy.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – potwierdzając ustalenia poczynione przez organ pierwszoinstancyjny, na wstępie podniósł, że zgodnie z art. 200a ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., dalej także: p.sz.w.) zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Następnie przypomniał, że strona w dniu 05 października 2015 r. złożyła wniosek o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Na mocy decyzji Rektora z dnia [...]r. Nr [...]stypendium nie zostało jej przyznane. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zakwestionowała nie przyznanie "punktów m.in. za udział w programie [...]".

W dalszych motywach organ odwoławczy wyjaśnił, że strona za postępy w pracy naukowej uzyskała "0" punktów, co uplasowało ją na dwunastym miejscu w rankingu, czyli w poza limitem świadczeń, określonym zarządzeniem. Limit ten – na co zwrócił uwagę – w roku 2015/2016 dla trzeciego roku studiów doktoranckich wynosi "9" świadczeń. Minimalna liczba punktów uzyskana przez osobę, która otrzymała stypendium wynosiła "6". Jednocześnie uwypuklił, że brak jest podstaw regulaminowych do przyznawania punktów za udział w programie [...]. Ponadto wskazał, że złożony przez stronę wniosek nie został zaopiniowany przez opiekuna naukowego. Strona nie udokumentowała faktu wykazania się szczególnym zaangażowaniem w pracy dydaktycznej (brak opinii kierownika katedry na wniosku). Zaakcentował, że kwestie te, a dotyczące przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego słuchaczy A w K. reguluje Regulamin przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, wprowadzony zarządzeniem Nr [...]Rektora A w K. z dnia [...] r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, zm. aneksem Nr 1 z dnia [...]r. oraz zarządzenie Nr [...] Rektora A w K. z dnia [...]roku w sprawie limitu doktorantów uprawnionych do uzyskania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej oraz wysokości zwiększenia w roku akademickim 2015/2016.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższe orzeczenie strona skarżąca wyraziła niezadowolenie z jego rozstrzygnięcia. Podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu, dodatkowo podnosząc, że podpisanie wniosku przez opiekuna naukowego nie było możliwe z uwagi na jego chorobę i hospitalizację. Nadto, jak argumentowała, opiekun naukowy oraz kierownik studiów doktoranckich stwierdzili, że w zastępstwie za opiekuna naukowego wniosek może zostać podpisany przez kierownika studiów doktoranckich, przy czym – na co zwrócił uwagę autor skargi – kierownik studiów doktoranckich jest członkiem komisji stypendialnej. Jednocześnie podkreślił, że szczegółowe uzasadnienie decyzji, tj. – m.in. podanie przyznanej liczby punktów ogólnie i za poszczególne kategorie, progu punktowego, od którego przyznawane jest stypendium, czy stwierdzenie braku opinii i podpisu opiekuna naukowego miało miejsce dopiero w decyzji wydanej na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w efekcie czego – w jego opinii – strona miała ograniczoną możliwość weryfikacji pierwszej decyzji w sprawie, a zasada instancyjności została naruszona. Jednocześnie autor skargi zakwestionował brak obiektywnych kryteriów przyznawania stypendium oraz brak obiektywnych kryteriów weryfikacji przyznawania stypendium. W jego opinii wątpliwości budzą także zasady przyznawania stypendium, tj. elementy, za które się je przyznaje oraz przyznawana liczba punktów dla poszczególnych kategorii.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art. 9, art. 87 ust.1, art. 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Nadto Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r. W 14/94, (Dz. U., Nr 14, poz. 67, OTK 1995/1/19) wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny – możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która – zgodnie z art. 1 § 2 tej ustawy - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej Ppsa) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego orzeczenia pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy jego wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Istota sporu dotyczy w pierwszej kolejności oceny spełnienia przez stronę warunków przyznania jej zwiększonego stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2015/2016, a w drugiej kolejności oceny zasadności odmowy przyznania jej tegoż stypendium – jak twierdzi organ, czy wprost przeciwnie – jak wywodzi strona skarżąca. Tym samym kwestią wymagającą wyjaśnienia pozostaje wyłącznie ocena, czy w sprawie organy prawidłowo zrealizowały prawo strony do wnioskowanego przez nią stypendium.

Jednocześnie na wstępie rozważań jawi się uwaga, że rozpatrzenie skargi należało rozpocząć od kwestii procesowych, albowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny w oparciu o rzetelnie zgromadzone i rozpatrzone dowody daje dopiero podstawę do skontrolowania prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Ustawodawca w art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej: Kpa) unormował zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jest to zasada umocowana konstytucyjnie, w art. 78 Konstytucji RP. Zgodnie z tą zasadą, znajdującą odbicie w procedurze administracyjnej w art. 15 Kpa, każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Generalnie istota tej zasady sprowadza się do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed organem pierwszej instancji, a rola organu odwoławczego nie ogranicza się tylko do kontroli instancyjnej decyzji organu pierwszej instancji, lecz organ odwoławczy obowiązany jest ponownie sprawę rozpatrzyć i rozstrzygnąć w jej całokształcie, według stanu prawnego i faktycznego aktualnego na datę orzekania przez ten organ. W ocenie Sądu zasadę tę w przedmiotowej sprawie w pełni zrealizował organ odwoławczy rozpoznając wniosek o jej ponowne rozpoznanie wskazując motywy, którymi się kierował i przytaczając regulacje prawne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 200a ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym regulamin zwiększenia stypendium doktoranckiego określany przez rektora uczelni powinien normować tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego. Uprawnienie rektora do ustanowienia szczegółowych kryteriów udzielania świadczeń pomocy materialnej, w tym zwiększenia stypendium doktoranckiego przewidzianego art. 200a p.sz.w. oznacza prawo do skonkretyzowania ich warunków, które trzeba spełnić, aby zwiększenie stypendium otrzymać np. poprzez określenie sposobu obliczenia 30 % najlepszych doktorantów uprawnionych do zwiększenia stypendium. Na Uczelni strony tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego ustalono w Regulaminie zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, wielokrotnie przywoływanego powyżej.

W tym miejscu jawi się przy tym ogólna uwaga, że w decyzji pierwszoinstancyjnej organ przytoczywszy podstawy prawne – tj. § 2 ust. 1 Zarządzenia Nr [...] Rektora A w K. z dnia [...] r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej oraz po uwzględnieniu opinii komisji ds. wniosków o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego powołanej zarządzeniem Nr [...]Rektora A w K. z dnia [...]r. – nie przyznał stronie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2015/2016. Uzasadniając wskazał, że minimalna liczba punktów uprawniających do uzyskania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej wynosiła "6", a strona uzyskała "0" punktów, co plasuje ją w rankingu poniżej ustalonego dla rocznika limitu doktorantów uprawnionych do uzyskania stypendium. Ustalenia te w pełni zaaprobował organ odwoławczy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona sformułowała zasadniczy zarzut sprowadzający się do zanegowania nie przyznania jej punktów za udział w programie [...] w roku akademickim 2014/2015. Ferując rozstrzygnięcie strona jakby nie zauważyła, że podstawą punktacji określającej uprawnienia do zwiększenia stypendium jest wynik uzyskany w postępowaniu rekrutacyjnym odbywającym się na podstawie aktów wewnętrznych, których byt prawny wywodzi się z art. 200a p.sz.w Przytoczone przez organy w zaskarżonych orzeczeniach akty prawne są niewątpliwie aktami, w których szczegółowo uregulowano zasady przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej wskazując tak tryb przyznawania, jak i utratę prawa do stypendium oraz przedstawiając wzory wniosków, nota bene z których skorzystała strona. Zatem nie sposób zaakceptować i podzielić zarzuty skargi braku obiektywnych kryteriów przyznania stypendium czy ich weryfikacji.

W pkt 7 § 2 regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej jednoznacznie określono listę rankingową i ustalone punkty przyznawane za postępy w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Przepis ten stanowi katalog zamknięty zawiera normy, w których explicite określono:

po pierwsze – liczbę punktów za wskazane, wymienione, w nim osiągnięcia od "1" do "10";

po drugie – brak punktów za wskazane, wymienione, w nim działania naukowe.

Akt ten – co z uwagi na zarzuty zawarte w skardze wymaga podkreślenia – jako prawnie obowiązujący stanowił podstawę orzekania w sprawie.

Jednocześnie wskazania wymaga – także z uwagi na zarzuty wskazane w skardze – że w judykaturze ugruntowany jest pogląd podkreślający ograniczony formalizm procesowy charakteryzujący postępowanie administracyjne przed organami szkoły wyższej – tak L. Klat Wertelecka, Organy szkoły wyższej w postępowaniu administracyjnym (w:) Zarządzanie szkołą wyższą, Wrocław 2014, s. 125 i n., a także wskazane tam orzecznictwo i przytoczona literatura.

Ograniczenie to jest ze wszech miar uzasadnione, realizuje ono dążenie do zapewnienia "dobrej i skutecznej" administracji, uproszczenia i odformalizowania procedur oraz zapewnienia przejrzystości postępowania administracyjnego. Nowoczesna regulacja administracyjnego prawa procesowego powinna mieć na celu "zagwarantowanie prawa do dobrej administracji za pomocą otwartej, efektywnej niezależnej administracji w oparciu o europejskie prawodawstwo" – tak: z. Kmieciak, Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, s. 25-26, tenże (w:) Postępowanie administracyjne w Europie, Kraków 2005, s. 107. Toteż postępowanie administracyjne przed organami szkoły wyższej, dotyczące indywidualnych spraw studentów i doktorantów, ma charakter uproszczony. Owe uproszczenie wyróżniają określone cechy – jak: niezbyt rozbudowana regulacja prawna, założona w przepisach szybkość działania organu administracji publicznej przy ograniczonym formalizmie czynności oraz szeroka dostępność tego postępowania dla różnych podmiotów – por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 725.

Organy szkoły wyższej w ramach prowadzonych postępowań realizując zasadę szybkości i prostoty postępowania, zawartej w art. 12 § 1 i § 2 Kpa zobowiązane są do stosowania tych regulacji i instytucji prawnych z kodeksu postępowania administracyjnego, które wskazują na uproszczony charakter podejmowanych czynności i ich uzewnętrzniania. Decyzja podjęta w sprawie studenta powinna przybrać formę pisemną, chociaż też może być ogłoszona w sposób przewidziany w regulaminie studiów, co gwarantuje autonomia uczelni ustanowiona przez Ustrojodawcę w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie organy Uczelni zastosowały powszechną dla tego obszaru procedurę wyrażenia woli wydając rozstrzygniecie z odwołaniem się do prawnych regulacji normujących tryb przyznania objętego skargą stypendium. Celem dotacji projakościowej, czego nie można nie podkreślić, jest promowanie i wspieranie najlepszych doktorantów z całego grona doktorantów, toteż intencją art. 200a p.sz.w. jest, aby beneficjentami dotacji projakościowej byli wyłącznie doktoranci znajdujący się w grupie 30% najlepszych doktorantów. Tymczasem, jak wykazało postępowanie, czego też nie zanegowała strona wskazując na wadliwość przyznanych jej punktów kwestionując li tylko nie wliczenie jej udziału w programie [...], który – co istotne – nie stanowi w rankingu punktowym pozycji nimi objętej. W kategorii punktowej, w której strona uzyskała liczbę pkt "0" stosownie do listy rankingowej unormowanej w pkt 7 § 2 regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej poza nią jest niejako opinia opiekuna naukowego, czy bardziej jej brak. Tym samym przy braku stosownej liczny z punktacji stanowiącej o merytorycznej stronie wniosku brak ten nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia, a zatem zarzuty dotyczące tej kwestii oceniono, jako nie mające wpływu na jego treść. Strona – co także wymaga powtórzenia – za postępy w pracy naukowej uzyskała "0" punktów, co uplasowało ją na dwunastym miejscu w rankingu. Czyli poza limitem świadczeń, określonym zarządzeniem, który w roku 2015/2016 dla trzeciego roku studiów doktoranckich wynosił "9" świadczeń. Minimalna liczba punktów uzyskana przez osobę, która otrzymała stypendium wynosiła "6". Brak jest przy tym podstaw prawnych do przyznawania punktów za udział w programie [...].

W ocenie Sądu nie można zatem zarzucić organom orzekającym w sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów procesowych w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Za niczym nieuzasadniony Sąd uznał również zarzut niejako arbitralnego podejścia do sytuacji strony skarżącej – w szczególności w aspekcie rodzaju wnioskowanego stypendium, którego ramy wyznacza – jak wskazano powyżej – normodawca.

Sąd uznał, że w toku badanego postępowania zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte w sprawie stanowisko. Zatem zaskarżona decyzja nie zapadła z przekroczeniem ram uznania administracyjnego i odpowiada prawu.

Zgodnie z regułami procedury administracyjnej, organ w toku postępowania tak pierwszoinstancyjnego, jak i drugoinstancyjnego, przeanalizował osiągnięcia naukowe strony, poddając punktowej analizie osiągnięcia wskazane przez nią we wniosku z dnia 05 października 2015 r.

Podsumowując podkreślenia wymaga, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie jest dowolne. W procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia właściwie organ odwoławczy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na jego kształt, nie naruszając zasad swobodnej oceny dowodów. Podtrzymując stanowisko pierwszej instancji i podzielając jego ocenę powtórzył zasadnicze jego argumenty, uszczegółowiając przy tym motywy na ich poparcie, co też nie czyni tegoż rozstrzygnięcia wadliwym, gdyż w tych realiach czynić nie może.

Tym samym, Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.