Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 609/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3  ust. 2,  art. 13  ust. 2-3
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz Sędziowie WSA Gabriela Nowak WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2015 r. nr DRiR.580.[...].2015.[...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr GN.IV/SP.VI.[...]-[...]/2004/[...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego P.D. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania P.D. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] potwierdzającej P. D. prawo do ½ części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości pozostawionej w S., przy ul. [...] nr [...] tj poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], potwierdził P. D. prawo do ½ części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości pozostawionej w S., przy ul. [...] nr [...] tj. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Od w/w decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. P. D. złożył odwołanie do Ministra Skarbu Państwa.

Wojewoda [...] przekazał akta przedmiotowej sprawy wraz z odwołaniem do Ministerstwa Skarbu Państwa, który ustalił następująco stan faktyczny i prawny podnosząc, że kwestie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, która weszła w życie w dniu 7 października 2005 r.

Pismem z dnia 12 grudnia 1988 r. W. S. wystąpił do Urzędu Dzielnicowego [...] z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawiony na Kresach Wschodnich majątek (k.24).

Z postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] października 1988 r. (syg. akt [...]) wynika, że na podstawie działu spadku po J. S. W. S. stał się osobą uprawnioną do wystąpienia z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa o zaliczenie wartości mienia pozostawionego w S. – ZSRR przez jego ojca J. S. (k.23).

Z wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia [...] sierpnia 1988 r. (sygn. akt IC [...]) wynika, że spadkobiercy J. S.: W. S., J. S., H. S. i B. S. pozostawili zabudowaną nieruchomość w miejscowości S. – przy ul. [...] nr [...] (k.25).

Z postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] sierpnia 1991 r. (sygn. akt [...]) wynika, że spadek po W. S. zmarłym w dniu [...] lutego 1990 r. na podstawie testamentu nabył w całości P. D. (k.3).

Z postanowienia Sądu Rejonowego w Ł.z dnia [...] czerwca 1988 r. (sygn. akt [...]) wynika, że spadek po H. S., zmarłej w dniu [...] maja 1955 r. na podstawie ustawy nabyli: W. S., J. S. oraz B. S. (k.288).

Z postanowienia Sądu Rejonowego w Ł.z dnia [...] maja 1988 r. (znak [...]) wynika, że spadek po B. S. zmarłym w dniu [...] lutego 1970 r. na podstawie ustawy nabyli: J. S. oraz W. S. (k.289).

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. Prezydent Miasta [...] przekazał wniosek W. S. z dnia [...] grudnia 1988 r. do rozpatrzenia właściwemu w sprawie Wojewodzie [...] (k.57).

Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. P. D. złożył do Wojewody [...] wniosek w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez J. S. w Kresach Wschodnich (k. 79).

Z załączonej do akt sprawy karty ewidencyjnej wynika, że W. S. opuścił S. oraz przybył na obecne tereny RP w dniu 7 listopada 1945 r. (k.95).

Pismem z dnia 12 grudnia 2012 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 6 ust. 6 wezwał P. D. do uzupełnienia wniosku o brakujące dowody wymagane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. (107).

Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. Wojewoda [...] uznał, że P. D. spełnił przesłanki warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty oraz wezwał Stronę do wskazania jednej z form realizacji prawa do rekompensaty oraz do przedłożenia operatu szacunkowego ustalającego wartość nieruchomości pozostawionych w S.przy ul. [...] nr [...] tj. poza obecnymi granicami RP (k. 250).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], potwierdził P.D. prawo do ½ części rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości pozostawionej w S., przy ul. [...] nr [...] tj. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] wynika, że w związku ze śmiercią pierwotnego właściciela nieruchomości J. S. w dniu [...] listopada 1943 r. własność pozostawionych w Kresach Wschodnich nieruchomości przeszła tytułem spadkobrania na W. S., J. S., H. S. oraz B. S. Wojewoda [...] wskazał również, iż postanowienie o dziale spadku po J. S. nie jest dokumentem na podstawie, którego można stwierdzić, że W. S. został wskazany jako jedyny uprawniony do rekompensaty w przypadku pozytywnego zakończenia sprawy. Z uwagi na powyższe zdaniem Wojewody [...] Stronie należy się jedynie ½ części rekompensaty za pozostawiony na Kresach Wschodnich majątek.

W ocenie organu wojewódzkiego ½ części rekompensaty przypadającej J. S. nie została potwierdzona ponieważ w/w osoba lub jej ewentualni spadkobiercy nie przyłączyli się do prowadzonego przed Wojewodą [...] postępowania.

Od decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. P. D. złożył odwołanie, stwierdzając że jest uprawniony do całości rekompensaty jaka przysługuje mu z tytułu działu spadku po

J. S.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że "wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie wskazane w art. 1 i 2 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje utratą prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 w/w ustawy."

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa Wojewoda [...] słusznie potwierdził Stronie prawo do rekompensaty w zakresie ½ części pozostawionych nieruchomości na Kresach Wschodnich. Z wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1988 r. ( sygn. akt IC [...]) wynika bowiem, że spadkobiercy J. S.: W., S., J. S., H. S., B. S. pozostawili zabudowaną nieruchomość w miejscowości S. – przy ul. [...] nr [...]. Powyższy wyrok dowodzi zatem, że nieruchomość pozostawiona na Kresach Wschodnich była współwłasnością czterech osób, z czego W. S. przypada ¼ części przedmiotowej nieruchomości.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] czerwca 1988 r. (sygn. akt [...]) W. S., J. S., B. S. nabyli spadek po współwłaścicielce pozostawionych nieruchomości – H. S., każdy z nich w 1/3 części. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. dnia [...] maja 1988 r. (nr [...]) J. S. oraz W. S. nabyli spadek po współwłaścicielu pozostawionych nieruchomości – B. S., w ½ części każdy z nich.

Z powyższych dokumentów wynika, zatem że W. S. był współwłaścicielem nieruchomości w zakresie ¼ części. Natomiast w wyniku spadkobrania po W.S. (postanowienie Sadu Rejonowego w Ł. z dnia [...] sierpnia 1991 r. sygn. akt [...]) P.D. stał się następcą prawnym trzech z pośród czterech współwłaścicieli pozostawionych nieruchomości, tj. W. S., H. S. oraz B. S. i tym samym uzyskał w zakresie nabytego udziału spadkowego prawo do rekompensaty przysługujące wyżej wymienionym w pozostawionej nieruchomości.

Na podstawie załączonej do akt sprawy karty ewidencyjnej oraz zaświadczenia Głównego Pełnomocnika P.K.W.N. z dnia [...] maja 1945 r. Minister Skarbu Państwa ustalił, że W. S. opuścił S. oraz przybył na obecne tereny RP w dniu 7 listopada 1945 r. W opinii organu odwoławczego karta ewidencyjna oraz w/w zaświadczenie potwierdza również fakt posiadania obywatelstwa polskiego przez W. S. oraz przesłankę zamieszkiwania na byłych terenach RP.

Na podstawie pisma Magistratu Miasta S. z dnia [...] sierpnia 1929 r. oraz przedmiaru i kosztorysu na budowę domu mieszkalnego parterowego murowanego

w S. Minister Skarbu Państwa ustalił, iż na dzień 1 września 1939 r. właścicielem pozostawionych nieruchomości był J. S. (do chwili śmierci w 1943 r.). W ocenie Ministra Skarbu Państwa fakt posiadania przez wyżej wymienionego obywatelstwa polskiego potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] października 1988 r. (sygn.. akt [...]).

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa w niniejszym postępowaniu możliwe jest jedynie potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie udziału jaki W. S. posiadał we własności pozostawionych nieruchomości oraz w zakresie udziałów jakie W.S. nabył z tytułu spadkobrania po współwłaścicielach tej nieruchomości, tj. po B. S. oraz H.S.

Wbrew stanowisku Strony nie jest możliwe zdaniem organu potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie całości 20 % wartości nieruchomości pozostawionej

w S. Przede wszystkim W. S. jako jedyny ze współwłaścicieli pozostawionych nieruchomości wystąpił z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z akt sprawy wynika, że pierwszy wniosek w tej sprawie W. S. złożył do Urzędu Dzielnicowego [...] w 1988 r. (pismo z dnia 12 grudnia 1988 r.).

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa to, iż W. S. złożył swój wniosek pod rządami art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości, nie oznacza, iż postępowanie zostało wszczęte wobec wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości. Powyższy artykuł przewiduje przysługiwanie uprawnień łącznie wszystkim spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych, nie zaś wszystkim współwłaścicielom pozostawionych nieruchomości. Tak więc wniosek złożony przez W. S. w 1988 r. wszczął postępowanie wyłącznie wobec wnioskodawcy (współwłaściciela nieruchomości). Postępowanie to nie zostało natomiast zdaniem organu wszczęte w imieniu pozostałych współwłaścicieli, tj. wobec J. S., H. S. i B. S. Fakt, że Strona niniejszego postępowania uzyskała potwierdzenie prawa do rekompensaty w większym zakresie niżeli wynika to z wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia [...] sierpnia 1988 r. (sygn.. akt [...]) jest wynikiem nabycia spadku po H. S. oraz B. S. oraz złożenia przez P. D. późniejszego wniosku z dnia [...] grudnia 2008 r., w którym wyżej wymieniony wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty za całość pozostawionych w Kresach Wschodnich nieruchomości.

Zdaniem organu skoro z wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia [...] sierpnia 1988 r. (sygn. akt IC [...]) wynika, że współwłaścicielami pozostawionych nieruchomości byli W. S., J. S., H.S. oraz B. S., to postanowienie o dziale spadku upoważniającego W. S. do ubiegania się o całość rekompensaty za pozostawione mienie jest nieskuteczne na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., która możliwość ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty przyznaje jedynie właścicielowi lub współwłaścicielowi nieruchomości oraz jego spadkobiercy (art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.).

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa prawo do rekompensaty jako prawo

o charakterze publicznoprawnym jest niedziedziczne, w związku z tym załączone do akt sprawy postanowienie o dziale spadku nie jest dokumentem upoważniającym Stronę do ubiegania się o całość rekompensaty za pozostawiony na Kresach Wschodnich majątek. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2013 r. (sygn. akt I OSK 1856/12): "(...) prawo do rekompensaty nie wchodzi

w skład spadku. (...) brak jest w obecnej sytuacji społeczno- gospodarczej dostatecznego uzasadnienia dla utrzymywania poglądu przeciwnego, zwłaszcza, że żaden przepis prawa nie wskazuje na to by do spadku mogły wchodzić prawa publicznoprawne. (...) Wynikający z dziedziczenia tytuł prawny spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej jest zatem konieczny do nabycia rekompensaty przewidzianej ustawą, ale to nie fakt spadkobrania jest źródłem tego uprawnienia. Prawo to powstaje dopiero na mocy przepisów ustawy zabużańskiej."

Organ stwierdza, iż niesłuszne jest stanowisko Wojewody [...], który wskazał, iż ½ części rekompensaty przypadającej J.S. nie została potwierdzona, ponieważ w/w osoba lub jej ewentualni spadkobiercy nie przyłączyli się do prowadzonego przed Wojewodą [...] postanowienia. Z akt sprawy nie wynika, również, że J. S. wskazał P. D. jako uprawnionego do dochodzenia jego części rekompensaty.

W aktach sprawy brak jest wniosku J. S.(wnioski złożyli jedynie W.S. w 1988 r. oraz P.D. w 2008 r., każdy w swoim imieniu). Wobec J. S. nie zostało zatem wszczęte postępowanie administracyjne. Tym samym uzależnienie potwierdzenia prawa do rekompensaty od przystąpienia J. S. do toczącego się postępowania nie znajduje zdaniem organu odwoławczego uzasadnienia prawnego.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. D. zarzucając jej naruszenie art. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. "o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej", które miało jego zdaniem wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że poprzednik prawny P. D. – W. S.nie był uprawniony do wystąpienia o całość rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, w sytuacji gdy jako spadkobierca właściciela nieruchomości legitymujący się postanowieniem sądu z dnia [...] października 1988 r. wydanym przez Sąd Rejonowy w Ł. w sprawie syg akt [...], na podstawie którego spadkobiercy J. S. dokonali działu spadku po nim w ten sposób, że uprawnionym do wystąpienia z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa o zaliczenie wartości mienia pozostawionego przez ojca w S. będzie W. S. – spełnił przesłanki powołanej ustawy upoważniające go do ubiegania się o całość rekompensaty.

Zarzucając powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody

i potwierdzenie, że P. D. przysługuje prawo do całości rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postanowieniem w przedmiocie działu spadku z dnia [...] października 1988 r. wydanym przez Sąd Rejonowy w Ł.

w sprawie sygn. [...], spadkobiercy J. S. dokonali działu spadku po nim w ten sposób, że uprawnionym do wystąpienia z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa o zaliczenie wartości mienia pozostawionego przez ojca w S. będzie W. S. (poprzednik prawny P. D.).

Zdaniem skarżącego wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1856/12 powołany przez Ministra Skarbu Państwa jako argument przemawiający za stanowiskiem, że skarżący nie nabył skutecznie uprawnienia do wystąpienia z roszczeniem o całość rekompensaty, nie może mieć zastosowania do sytuacji jaka ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W sprawie będącej podstawą do wydania powołanego orzeczenia sąd rozważał możliwość skutecznego nabycia przez osoby trzecie prawa do rekompensaty wraz ze spadkiem od spadkobiercy na podstawie umowy cywilnoprawnej. W przedmiotowej sprawie nie można zdaniem skarżącego rozważać takiej sytuacji ze względu na to, że osoba występująca z roszczeniem jest spadkobiercą właściciela nieruchomości i na mocy art. 3 ust. 2 ustawy "o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej" jest osobą uprawnioną do uzyskania rekompensaty. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1988 r. Sąd Wojewódzki w Ł. potwierdził, że spadkobiercy J. S.: W. S., J.S., H. S., B.S. pozostawili zabudowaną nieruchomość w miejscowości S. – przy ul. [...] nr [...]. Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej (w tym przypadku J.S.) prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostały spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Zdaniem skarżącego na mocy postanowienia SR z dnia [...] października 1988 r. W. S. stał się osobą uprawnioną do wystąpienia z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa o zaliczenie wartości mienia pozostawionego w S. jako jeden ze spadkobierców wskazany jako uprawniony do wystąpienia z roszczeniem.

Uczestnikami postępowania o dział spadku byli spadkobiercy J. S., którzy byli uprawnieni jako spadkobiercy do uzyskania prawa do rekompensaty. Zatem wskazanie w drodze orzeczenia sądowego jednego z nich do wystąpienia z roszczeniem o rekompensatę jest zdaniem skarżącego w pełni skuteczne.

Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem Ministra Skarbu Państwa, że

"z przytoczonego wyżej postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia [...] sierpnia 1988 r. (sygn. akt IC [...]) wynika, że współwłaścicielami pozostawionych nieruchomości byli W. S., J. S., H. S., B. S.". Z przytoczonego postanowienia nie wynika zdaniem skarżącego, że wymienione osoby były współwłaścicielami nieruchomości, a jedynie że jako spadkobiercy właściciela J. S. pozostawili zabudowaną nieruchomość poza obecnymi granicami RP. Jak wskazał sam Minister Skarbu Państwa w uzasadnieniu decyzji zostało ustalone na podstawie pisma Magistratu S. z dnia [...] sierpnia 1929 r. oraz przedmiaru i kosztorysu na budowę domu mieszkalnego, że na dzień 1 września

1939 r. właścicielem pozostawionych nieruchomości był pan J. S.

W. S. jako spadkobierca oraz osoba, wyłącznie uprawniona, wystąpił z wnioskiem o zaliczenie mienia pozostawionego poza granicami kraju. Na dzień złożenia wniosku legitymował się prawomocnym postanowieniem, na podstawie którego zostało mu przyznane prawo do wystąpienia z roszczeniem będącym przedmiotem niniejszego postępowania. Nie można zatem, zdaniem skarżącego zgodzić się ze stwierdzeniem Ministra Skarbu Państwa, że "postanowienie w przedmiocie działu spadku upoważniające W. S. do ubiegania się o całość rekompensaty za pozostawione mienie jest nieskuteczne na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., która możliwość ubieganie się o potwierdzenie prawa do rekompensaty przyznaje jedynie właścicielowi/ współwłaścicielowi praz jego spadkobiercy (art. 2 i 3 ustawy

z dnia 8 lipca 2005 r.)". W.S. spełnił, zdaniem skarżącego wszystkie kryteria osoby uprawnionej do ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty zgodnie z powołanymi przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2008 r.

Skarżący przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 6 czerwca 2013 r. I SA/Wa 245/13 cyt. "jeśli ustawodawca nie uregulował odrębnie w 2005 r. sytuacji prawnej osób wskazanych przed dniem wejścia w życie obecnej ustawy przez właściciela lub spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości jako uprawnionych do rekompensaty, to postępując w zgodzie z Konstytucją osoby takie należy traktować jak właścicieli pozostawionego mienia, w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r.

Dlatego też skarżący uważa, że (jako jedyny spadkobierca W.S., który na podstawie postanowienia o dziale spadku po J.S. stał się jedynym uprawnionym do otrzymana rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami kraju) jest uprawniony do otrzymania całości rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w S., przy ul. [...] , powiat S., województwo s., tj. poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym orzekając, Sąd zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa, w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporny stan faktyczny, zwłaszcza to, że J. S. poprzednik prawny skarżącego pozostawił na Kresach Wschodnich

w miejscowości S. przy ul. [...] zabudowaną nieruchomość składającą się z budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego, działek budowlanych o powierzchni 432 m2 i 478m2 oraz gruntu rolnego o powierzchni 0,600 ha z nasadzeniami: Dom był parterowy murowany, nowo wybudowany, frontowy, cały podpiwniczony, kryty dachówką, a budynek boczny kryty dachówką, co wykonane zostało w decyzji organu pierwszej instancji.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest wielkość udziału przysługująca skarżącemu w prawie do rekompensaty.

Organy obu instancji uznały, że należy się skarżącemu jedynie ½ wartości rekompensaty, ponieważ jego poprzednikowi prawnemu (dziadkowi) przypadł zdaniem organów udział w takiej wysokości w spadku po J. S. właścicielowi nieruchomości. Jak wynika natomiast ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego (postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. Wydział [...] z dnia [...] października 1988 r. – sygn. akt [...] o dział spadku po J. S.). W. S. został wyznaczony przez wszystkich spadkobierców jako uprawniony do wystąpienia z roszczeniem przeciwko Skarbowi Państwa o rekompensatę za mienie zabużańskie pozostawione w miejscowości S. przez ich ojca J. S.

Zdaniem organów wskazanie to nie mogło odnieś skutku w stosunku do skarżącego jedynego spadkobiercy W. S., który złożył stosowny wniosek w dniu 12 grudnia 1988 r., ponieważ potwierdzenie tego prawa na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 1090) jest prawem o charakterze publicznoprawnym, które nie wchodzi w skład spadku i jest niezbywalne.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić, choć właściwe rozstrzygnięcie sprawy w takim stanie faktycznym i prawnym wymaga prokonstytucyjnej wykładni art. 3 ust. 2 w zw. z art. 26 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., uwzględniającej zasadę ochrony praw majątkowych prawidłowo nabytych (art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 Konstytucji RP). Z powołanych przepisów Konstytucji wynika w szczególności, że każdy ma prawo do własności i innych praw majątkowych (a bez wątpienia prawo do rekompensaty jest takim prawem) oraz że podlega ono ochronie prawnej (art. 64 ust 1 i 2), jeśli nie ma wątpliwości co do tego, że zostało w sposób prawidłowy nabyte (w sposób nie naruszający zasad demokratycznego państwa prawnego – art. 2).

J. S. zmarł [...] listopada 1943 r., a spadek po nim nabyły dzieci (w tym pozostawioną nieruchomość) W. S., J. S., H. S.i B. S. Na skutek postanowienia dotyczącego działu spadku rodzeństwo wskazało W. S. jako jedyną osobę uprawnioną do ekwiwalentu za mienie pozostawione przez ich ojca J. S. Natomiast jedynym spadkobiercą W. S., zm. [...] lutego 1990 r. na podstawie testamentu został wnuk P. D. (skarżący).

Zauważyć jedynie należy w tym miejscu, że prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami, inaczej zwane prawem do ekwiwalentu, rozumiane jest obecnie jako prawo do rekompensaty – art. 26 ustawy 2005 r.

Wbrew stanowisku organu, stwierdzić należy, że skuteczne nabycie uprawnień do ekwiwalentu (rekompensaty) przez W. S. nastąpiło już zdaniem Sądu na skutek wydania przez Sąd postanowienia o dziale spadku (będącego nadal w obrocie prawnym). Odbyło się to w czasie obowiązywania art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu z marca 1988 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), którego odpowiednikiem w tekście jednolitym z 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz.127) był art. 81 ust. 3. Z przepisu tego wynikało, że zaliczenie wartości mienia nieruchomego, o którym mowa w ust. 1, następuje na rzecz właściciela tego mienia lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego. Dopiero następny ustęp stanowił, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia wynikające z ust. 1 (do zaliczenia na poczet ceny nabycia nieruchomości lub opłaty za użytkowanie wieczyste – obecnie prawo do rekompensaty) przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione.

Skoro takie wskazanie nastąpiło skutecznie w dniu [...] października 1988 r. to po tym czasie W. S. należy traktować tak jak właściciela pozostawionej poza granicami nieruchomości i jedynego uprawnionego do ekwiwalentu. Kolejność uprawnień do ekwiwalentu (rekompensaty) była bowiem następująca: właściciel lub osoba wskazana przez niego z kręgu spadkobierców ustawowych, a dopiero w razie śmierci właściciela jego spadkobiercy lub osoba przez nich wskazana.

Wprowadzając ustawę z 2005 r. ustawodawca w żadnym z przepisów nie unieważnił skutków czynności, polegającej na wskazaniu w przeszłości przez właściciela pozostawionej poza granicami nieruchomości lub jego spadkobierców, jednego ze spadkobierców, jako osoby uprawnionej do ekwiwalentu (rekompensaty), który w ten sposób nabył zdaniem Sądu skutecznie określone prawa majątkowe. Ustawodawca nie mógł zresztą tego uczynić pozostając w zgodzie z Konstytucją (zob. art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2). Nie ograniczył też skutków tej czynności na przyszłość, tj. w stosunku do postępowań toczących się pod rządami ustawy 2005 r.

Skoro tak, to uprawnienia przysługujące osobie wskazanej w przeszłości (przed dniem wejścia w życie ustawy z 2005 r.) przez właściciela pozostawionej nieruchomości (lub przez jego spadkobierców, w sytuacji gdy właściciel zmarł, sam nie wskazując żadnej osoby), muszą być respektowane na gruncie obecnej ustawy, ze wszystkimi skutkami z tego wynikającymi, również tym, że spadkobiercy, którzy zostali wskazani przez właściciela nieruchomości lub przekazali swoje uprawnienia na rzecz jednego

z nich po śmierci właściciela, ale przed dniem wejścia w życie ustawy z 2005 r., nie mogą już obecnie skorzystać z prawa do rekompensaty.

Przepis art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. stanowi, że "W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej, albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej."

Jeśli więc ustawodawca nie uregulował odrębnie w 2005 r. sytuacji prawnej osób wskazanych przed dniem wejścia w życie obecnej ustawy – przez właściciela lub spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości – jako uprawnionych do rekompensaty, to postępując w zgodzie z Konstytucją osoby takie należy, zdaniem Sądu traktować jak właścicieli pozostawionego mienia, w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy oznacza to, że po śmierci J. S. "prawo do rekompensaty przysługiwało wszystkim jego spadkobiercom, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców" (art.3 ust.2 ustawy z 2005 r.). Jeśli więc W. S. został wskazany przez pozostałych spadkobierców J. S. jako jedyny uprawniony do rekompensaty ( i to w formie postanowienia o dziale spadku pozostającego nadal w obrocie prawnym) to jego następcy prawnemu (skarżącemu) P. D. prawo to należy się też w całości, z uwzględnieniem wcześniejszego "zaliczenia" dokonanego na rzecz jego dziadka W. S. – art. 13 ust. 2 i 3 ustawy z 2005 r.

Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony przez skarżącego w odwołaniu, że

"w przedmiocie działu spadku Sąd nie jest uprawniony do udzielania pełnomocnictwa do działania jedynie w imieniu pozostałych spadkobierców. Sąd w tym postępowaniu decyduje jak podzielić majątek jaki pozostawił spadkobierca. W przedmiotowym przypadku jest to prawo do ekwiwalentu (rekompensaty), a nie prawo do złożenia wniosku, bez prawa otrzymania rekompensaty (ekwiwalentu) w całości. Gdyby spadkobiercy chcieli jedynie upoważnić jednego z nich do wystąpienia w imieniu wszystkich z wnioskiem to nie byłoby zdaniem Sądu koniecznym wydawanie postanowienia w przedmiocie działu spadku. Dlatego też zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący jest uprawniony do otrzymania rekompensaty w pełnej wysokości z tytułu pozostania poza obecnymi granicami RP nieruchomości w S. przy ul. [...], w województwie s.

W tej sytuacji Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji wydane zostały

z naruszeniem prawa materialnego – art. 3 ust. 2 w zw. z art. 26 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, które miało wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższą wykładnię prawa, przedstawioną przez Sąd.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.