Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1486/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 24
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 7b, art. 77 par. 1, art. 80 w zw. z art. 64 par. 2 i art. 65
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.),, Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2022 r. w sprawie ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 26 marca 2021 r., ustanowiony przez J. P. pełnomocnik (adwokat N. S.) zwrócił się do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z wnioskiem o wypłatę zaległych i aktualnych świadczeń na rzecz jej małoletniego syna – L. P., oraz wskazał numer rachunku bankowego, na który należy dokonać wpłat (pismo to stanowiło odpowiedź na korespondencję z dnia 17 marca 2021 r., skierowaną do J. P. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K.).

W odpowiedzi na złożony wniosek Przewodniczący Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., pismem z dnia 8 kwietnia 2021 r. znak [...], poinformował, że nie jest właściwy do dokonania wypłaty świadczeń, dlatego wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego winien być złożony w ośrodku pomocy społecznej lub innej jednostce organizacyjnej gminy, która realizuje świadczenia rodzinne.

Wnioskiem z dnia 19 maja 2021 r., skierowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., J. P. jako pełnomocnik małoletniego syna – L. P., zwróciła się z prośbą o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, oraz dołączyła prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w T. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...], w sentencji którego zmieniono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] r. stwierdzając, iż małoletni wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 1).

Pismem z dnia 24 maja 2021 r. pełnomocnik J. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. o podanie informacji, kiedy wykonany został obowiązek wynikający z art. 65 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej w skrócie: "k.p.a.") i przekazano do właściwego organu wniosek z dnia 26 marca 2021 r.

Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. zawiadomieniem z dnia 1 czerwca 2021 r. poinformował, iż celem nadania dalszego biegu wniosek przekazał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., co nastąpiło w dniu 8 czerwca 2021 r.

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. wezwaniem z dnia 10 czerwca 2021 r., skierowanym do pełnomocnika J. P., domagał się sprecyzowania wniosku i podania, czego dotyczy (świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku pielęgnacyjnego, czy też obu tych świadczeń - k. 21 akt administracyjnych).

Zawiadomieniem z dnia 16 czerwca 2021 r. Wójt Gminy B., w oparciu o art. 35 k.p.a., przedłużył termin załatwienia sprawy z uwagi na jej skomplikowany charakter.

Pismem z dnia 21 czerwca 2021 r., ustanowiony pełnomocnik szczegółowo opisał stan faktyczny występujący w sprawie od dnia [...] r., tj. wydania orzeczenia o niepełnosprawności małoletniego L. P. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T., akcentując zaniedbania w zakresie oceny jego stanu zdrowia oraz zasadę zaufania do organów administracji wyrażoną w art. 7 k.p.a.

Kolejnym zawiadomieniem z dnia 19 lipca 2021 r. Wójt Gminy B., w oparciu o art. 35 k.p.a., przedłużył termin załatwienia sprawy do dnia 19 sierpnia 2021 r. i pouczył o prawie do wniesienia ponaglenia.

Pismem z dnia 14 lipca 2021 r. pełnomocnik wniósł ponaglenie, oznaczone jako zażalenie na bezczynność Wójta Gminy B. (dalej: "organ").

W konsekwencji jego rozpatrzenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...], uznało, iż ponaglenie na bezczynność jest nieuzasadnione, bowiem postępowanie zostało zakończone pozostawieniem wniosku bez rozpoznania, co nastąpiło zawiadomieniem z dnia 1 lipca 2021 r.

Skutkiem wniesienia przez J. P. skargi na bezczynność Wójta Gminy B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach od wyżej opisanego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, prawomocnym wyrokiem z dnia 3 listopada 2021 r. sygn. akt II SAB/Gl 81/21, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy w przedmiocie rozpoznania wniosków o przyznanie zaległych świadczeń w formie zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd uznał, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa i umorzył postępowanie w przedmiocie wydania aktów, oraz przyznał od organu sumę pieniężną w kwocie 500 złotych i zasądził kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku zauważył, iż nie wydano terminowo rozstrzygnięcia, ale pozostawiono podanie bez rozpoznania, co więcej przez wadliwie przeprowadzone czynności nie zrealizowano w pełni m. in. zasady informowania stron postępowania administracyjnego o przysługujących im prawach, co doprowadziło do naruszenia zasad konstytucyjnych.

W dniu 19 sierpnia 2021 r. Wójta Gminy B. (dalej: "organ") na podstawie art. 104 i art. 107 k.p.a. oraz art. 16, art. 23-24 i art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., w skrócie: "u.ś.r." lub "ustawa o świadczeniach rodzinnych"), przyznał J. P., jako pełnomocnikowi małoletniego syna –L. P., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r. w kwocie 215,84 złotych miesięcznie, oraz z uwagi na niezachowanie terminu do złożenia wniosku, określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., odmówił przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2021 r.

W odwołaniu J. P. (dalej: "skarżąca") nie zgodziła się z niekorzystnym rozstrzygnięciem zawartym w punkcie 1 decyzji organu z dnia [...] r. i szczegółowo opisała czynności podejmowane przez nią, celem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] roku, nr [...], utrzymało w mocy punkt 1 decyzji organu z dnia [...] r., akcentując iż wniosek skarżącej wpłynął dopiero w dniu 19 maja 2021 r., a nie w terminie 3 miesięcy od prawomocnego z dniem 12 lutego 2020 r. wyroku Sądu Rejonowego w T. [...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Uchybienie tego terminu skutkowało odmową przyznania skarżącej prawa zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2021 r., jako przedstawicielowi ustawowemu małoletniego syna.

Skarżąca zakwestionowała powyższą decyzję, której zarzuciła naruszenie zarówno prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2a u.ś.r., jak i prawa procesowego, zwłaszcza art. 7-8 i art. 77 § 1 k.p.a. Z tego powodu domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ. Zauważyła, że doszło do nieprawidłowości w działaniu Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., poprzez brak przekazania jej wniosku z dnia 26 marca 2021 r. do właściwego organu. Zdaniem skarżącej, błędy w interpretacji przepisów prawa i wcześniejszy brak uznania jej syna za dziecko niepełnosprawne nie może skutkować pozbawieniem wnioskowanych przez nią świadczeń.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i zaznaczyło, że w świetle najnowszego orzecznictwa administracyjnego dopiero prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje wiążący skutek w zakresie jego treści, w stosunku do innych sądów i organów, co ma istotne znaczenie w odkodowaniu właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są zgodne z prawem.

Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd rozpoznał niniejszą skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.").

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., w skrócie jak dotychczas: "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub "u.ś.r.").

Sporna w niniejszej sprawie pozostaje kwestia daty, od której powinien być przyznany skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na rzecz jej małoletniego niepełnosprawnego syna.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji oraz przysługuje między innymi niepełnosprawnemu dziecku (art. 16 ust. 2 pkt 1).

Mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, obejmuje bowiem dwa etapy: urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku (stadium pierwsze) i przyznanie zasiłku (stadium drugie). Zasiłek (decyzja wydana w stadium drugim) jest związany z istnieniem określonego stopnia niepełnosprawności i jest przeznaczony na zniwelowanie skutków tego upośledzenia. W stadium pierwszym następuje wskazanie daty wystąpienia niepełnosprawności. Rozpatrzenie zatem sprawy o wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim jest ustalenie stopnia niepełnosprawności (art. 16 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (por. art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zachowanie powyższego warunku jest istotne, ponieważ wniosek uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia, a termin wskazany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie podlega przywróceniu, gdyż jest terminem prawa materialnego. Terminy materialnoprawne ustanawiane są dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych, a w konsekwencji są nieprzywracalne, dlatego w razie niezachowania terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku.

Dodatkowo, w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku podmiot realizujący świadczenia wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenia do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Zdaniem Sądu, użyte w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych określenie "wydanie orzeczenia" w odniesieniu do wyroku sądu należy rozumieć nie jako datę ogłoszenia tego wyroku czy też datę, z którą to orzeczenie uzyskało walor prawomocności, lecz datę stwierdzenia jego prawomocności. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych interpretacja tego przepisu (art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych) w zakresie zwrotu "wydanie orzeczenia" nastręcza pewne trudności, co zostało zauważone w odpowiedzi na skargę.

W tym zakresie doszło do wyodrębnienia trzech nurtów orzecznictwa. Wedle pierwszego, zgodnie zasadami wykładni literalnej termin "wydać" należy interpretować zgodnie z jego słownikowym rozumieniem jako "uchwalić coś lub ogłosić". Zatem wyłącznie w okresie trzech miesięcy od dnia wydania stosownego orzeczenia rozumianego jako dzień wydania przez właściwy organ lub Sąd orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności może nastąpić ukształtowanie prawa wnioskodawcy w sposób opisany w art. 24 ust.2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następuje to zatem bez względu na przebieg i charakter postępowania mającego na celu urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku. Wedle drugiego nurtu uzupełniającego wyniki wykładni językowej przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykładnią celowościową uwzględniającą funkcję świadczeń pielęgnacyjnych oraz mechanizm ustawowy ich przyznawania, sądy zauważają bezwzględną konieczność dostrzeżenia, przy interpretacji tego przepisu różnicy pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydanego przez sąd powszechny w formie wyroku. W tym aspekcie zwraca się szczególną uwagę na istotny walor takiego wyroku w postaci jego prawomocności. Dopiero bowiem prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego ma podstawowe znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów, wedle zaprezentowanego poglądu, w przypadku rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, termin wynikający z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Z kolei według trzeciego poglądu aprobowanego również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który Sąd orzekający w tej sprawie w pełni popiera i przyjmuje jako własny (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 listopada 2016r. sygn. akt III SA Kr 553/ 16 oraz wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2143/15) wykładnia uwzględniająca wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 oraz cel unormowania zawartego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala na objęcie dyspozycją tego przepisu także osobę, która nie była w stanie złożyć wniosku nawet w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (wedle tylko wykładni literalnej tego przepisu), na skutek trwającego postępowania sądowego w przedmiocie niepełnosprawności.

Należy podkreślić, że jeżeli tak jak w kontrolowanej sprawie w związku z brzmieniem art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mamy do czynienia z datą wydania przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ale z wyrokiem sądu powszechnego dotyczącym tej niepełnosprawności, to należy dostrzegać różnicę między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (o których niewątpliwie mowa w przytoczonym wyżej art. 24 ust. 2a), a datą wydania wyroku przez sąd powszechny. Orzeczenia wspomnianych komisji są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany (osobiście, przez pełnomocnika czy przedstawiciela ustawowego).

Z kolei orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydawane przez sąd powszechny, wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje prawo wniesienia środka zaskarżenia.

Działające w sprawie organy nie pouczyły skarżącej o tym jak rozumieć ustawowy zwrot zawarty w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, chociaż wobec obowiązku nałożonego art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można nie dostrzec ogromnej różnicy między datą orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydawanego przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a datą orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności orzeczoną wyrokiem sądu powszechnego.

W kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z wyrokiem Sądu Rejonowego w T. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...], w sentencji którego zmieniono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] r. stwierdzając, iż małoletni syn skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 1).

Wyrok ten stał się prawomocny w przywołanym zakresie z dniem 12 lutego 2020 r., czego nie kwestionuje żadna ze stron postępowania sądowoadministracyjnego.

Analiza akt administracyjnych wskazuje, że doręczenie jego odpisu nastąpiło do rąk pełnomocnika skarżącej w terminie późniejszym (por. pismo z dnia 30 kwietnia 2021 r. Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. - k. 5 akt administracyjnych). Okoliczność ta nie była przedmiotem rozważań organu zarówno I, jak i II instancji, chociaż może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca, co wydają się potwierdzać znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty i okoliczności przytoczone w opisie stanu faktycznego, oraz wskazane w odwołaniu i skardze, po uzyskaniu poprawnych informacji w zakresie stanu sprawy zawisłej przed Sądem Rejonowym w T., w jednym piśmie z dnia 26 marca 2021 r., skierowanym do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., złożyła wniosek o wypłatę zaległych i aktualnych świadczeń na rzecz jej małoletniego syna, czyli o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego, oraz podała numer rachunku bankowego, na który należy dokonać wpłat (pismo to stanowiło odpowiedź na korespondencję z dnia 17 marca 2021 r. doręczoną skarżącej przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w prawomocnym wyroku z dnia 3 listopada 2021 r. sygn. akt II SAB/Gl 81/21 uznał, że już z treści wniosku z dnia 26 marca 2021 r. wynikało, że pełnomocnik skarżącej oczekiwała przyznania zaległych oraz aktualnych świadczeń, przysługujących jej zdaniem z powodu zmiany zaskarżonego orzeczenia o niepełnosprawności, dokonanej przez Sąd Rejonowy w T. Natomiast w piśmie datowanym na dzień 21 czerwca 2021 r., w odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania żądania wniosku, wskazała wprost, iż wystąpiła o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dla małoletniego syna oraz świadczenia pielęgnacyjnego dla jego matki. Dodatkowo, Sąd zaznaczył, że organ nie wydał terminowo rozstrzygnięcia, ale pozostawił podanie bez rozpoznania, co więcej przez wadliwie przeprowadzone czynności nie zrealizował w pełni m. in. zasady informowania stron postępowania administracyjnego o przysługujących im prawach, co doprowadziło do naruszenia zasad konstytucyjnych.

Bezspornie na każdym organie administracji publicznej, do którego wpłynął wniosek o wszczęcie postępowania, spoczywa podstawowy obowiązek rozpoznania tego wniosku i zakończenia postępowania w sposób przewidziany prawem. Może ono polegać, zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a., na wydaniu decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończącej sprawę w danej instancji, np. przez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego. Może ono również polegać na podjęciu stosownego aktu (np. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a k.p.a.) lub stosownej czynności (np. pozostawieniu podania bez rozpoznania - art. 64 § 2 k.p.a.), czy przekazaniu podania według właściwości, stosownie do treści art. 65 § 1 k.p.a., informując jednocześnie wnioskodawcę, że jego sprawa nie może być rozpoznana w postępowaniu, prowadzonym przez organ, do którego skierowano podanie (por. NSA w wyroku z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1036/20).

Pod pojęciem "załatwienia sprawy" należy rozumieć nie tylko wydanie aktu władczego kończącego postępowanie, ale również podjęcie działania stosownie do art. 65 § 1 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej.

W myśl art. 65 § 1 k.p.a., jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. Organ administracji pozostaje w bezczynności również wtedy, gdy stwierdzając swą niewłaściwość w sprawie bądź kwestionując swą właściwość, nie podejmuje działań stosownie do unormowań wskazanych w art. 65 § 1 k.p.a., tj. nie przekazuje podania organowi właściwemu mimo, że taki obowiązek na nim spoczywa. Jest to obowiązek organu o charakterze prawnym, proceduralnym, którego niedopełnienie świadczy o wystąpieniu bezczynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. (por. m.in. NSA w wyrokach: z 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2122/14 i z 3 lipca 2013 r. sygn. akt II OSK 348/13, a także: WSA w Kielcach z 22 lutego 2018 r. sygn. akt II SAB/Ke 79/17; wyrok WSA w Warszawie z 9.01. 2019 r. sygn. akt I SAB/Wa 261/18; wyrok WSA w Białymstoku z 28 lutego 2019 r. sygn. akt II SAB/Bk 129/18).

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie pismem z dnia 26 marca 2021 r. ustanowiony przez skarżącą pełnomocnik zwrócił się do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z wnioskiem o wypłatę zaległych i aktualnych świadczeń na rzecz jej małoletniego syna.

W odpowiedzi na złożony wniosek Przewodniczący Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., pismem z dnia 8 kwietnia 2021 r. znak [...], poinformował, że nie jest właściwy do dokonania wypłaty świadczeń, dlatego wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego winien być złożony w ośrodku pomocy społecznej lub innej jednostce organizacyjnej gminy, która realizuje świadczenia rodzinne.

Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. nie przekazał do rozpoznania złożonego przez skarżącą wniosku z dnia 26 marca 2021 r., zgodnie z właściwością (art. 65 § 1 k.p.a.).

Z tego powodu kolejnym wnioskiem z dnia 19 maja 2021 r., skierowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., skarżąca zwróciła się z prośbą o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, oraz dołączyła prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w T. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...].

W wyniku, skierowanego do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. zapytania skarżącej (pismo z dnia 24 maja 2021r.), została udzielona informacja, że zawiadomieniem z dnia 1 czerwca 2021 r., doręczonym w dniu 8 czerwca 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., przekazany został wniosek skarżącej z dnia 26 marca 2021 r.

Podkreślenia przy tym wymaga, że stosownie do art. 65 § 2 k.p.a. podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu.

W zaistniałej sytuacji skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków zaniechania przekazania jej wniosku do organu właściwego i w konsekwencji braku nadania mu biegu.

Już z wniosku skarżącej z dnia 26 marca 2021 r. wynikało, że oczekiwała przyznania zaległych oraz aktualnych świadczeń, przysługujących jej zdaniem z powodu zmiany zaskarżonego orzeczenia o niepełnosprawności, dokonanej przez Sąd Rejonowy w T. Z kolei w piśmie datowanym na dzień 21 czerwca 2021 r., w odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania żądania wniosku, wskazano wprost o przyznanie jakich świadczeń wystąpiono, tj. zasiłku pielęgnacyjnego dla małoletniego syna oraz świadczenia pielęgnacyjnego dla jego matki. Z zasady prawdy obiektywnej oraz art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji. To organ powinien, dołożyć wszelkich starań, aby ustalić prawidłowy przedmiot swojego postępowania. Jednocześnie organy administracji publicznej udzielają stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Przy tym treść żądania budząca wątpliwości organu nie jest brakiem formalnym, usuwalnym w trybie art. 64 k.p.a., gdyż wątpliwości co do treści żądania powinny być usuwane w trybie postępowania wyjaśniającego (A. Wróbel, Komentarz do art. 64 k.p.a., Lex-el., teza 5). W niniejszej sprawie nie zastosowano się do tych wymogów. Organ, jako struktura wyspecjalizowana, powinien mieć też świadomość, komu przysługują konkretne świadczenia i jakie podmioty powinny być adresatami decyzji. W szczególności mieć świadomość, czy dane świadczenie przysługuje dziecku, czy rodzicowi (rodzicom). W razie niefortunnego sformułowania żądania powinien tym bardziej udzielić wyczerpujących wskazówek i dążyć do tego, by osoba uprawniona nie poniosła szkody, nie zasłaniając się tym, że reprezentuje ją fachowy pełnomocnik.

W niniejszej sprawie, wskutek powyżej opisanych zaniechań, nie sposób przyjąć, aby organy w sposób dokładny wyjaśniły stan faktyczny sprawy oraz by wyczerpująco zebrały materiał dowodowy. Jak wynika z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto, organy administracji publicznej obowiązane są do prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.), działania w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), przy zachowaniu zasady dwuinstancyjności postepowania (art. 15 k.p.a.) oraz uzasadnienia decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że organy obu instancji dokonały niepełnej oceny istniejącego materiału dowodowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czym naruszyły art. 7, art. 7b, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 64 § 2 i art. 65 k.p.a., a to w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, zwłaszcza art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia stosownie do treści art. 153 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl