Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 104/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 38 ust. 2
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie nabycia nieodpłatnie mienia przez gminę 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. [...] S.A. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r., nr [...], stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę K. prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej K., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] – utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Z wniosku P. [...] S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie wydania w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) (dalej jako u.g.n.) decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez P., prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej K., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] ha. Na potwierdzenie prawa zarządu do przedmiotowej nieruchomości wnioskodawca przedłożył decyzję Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] października 1987 r. nr [...] o ustaleniu i naliczeniu dla P. opłaty rocznej za zarząd przedmiotowym gruntem oraz decyzję Urzędu Miasta K. z dnia [...] marca 1988 r., nr [...] utrzymującą w mocy wyżej wymienioną decyzję. Wspomnieć należy, że toku postępowania działka objęta wnioskiem została podzielona na dwie działki nr [...]. Z uwagi na fakt, że przed Wojewodą M. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. w sprawie stwierdzenia nabycia z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę K., prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjne K., obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [..., postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009 r., zawieszono z urzędu postępowanie uwłaszczeniowe prowadzone w trybie art. 200 u.g.n. do czasu zakończenia postępowania komunalizacyjnego.

Na skutek kwerendy przeprowadzonej w Wydziale [...] Urzędu K., Archiwum [...], Archiwum [...], Archiwum Państwowym w K. ustalono, że żadna z wyżej wymienionych instytucji nie posiada dokumentów potwierdzających prawo zarządu dla P. dla przedmiotowej działki. Z odpisu księgi wieczystej nr [...] prowadzonego przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla K. wynikało, że prawo własności wpisane jest na rzecz Skarbu Państwa na postawie art. 208 Traktatu z dnia 10 września 1919 r., między Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi z Austrią, podpisany w Saint Germain en Laye. Organ pierwszej instancji uznał, że skoro opisana wyżej nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., w myśl obowiązujących przepisów nie pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego P. [...] to należało stwierdzić, że podmiotem, do którego ona należała jest terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Wojewoda [...] uznał, że ustalony stan faktyczny i prawny pozwala na przyjecie, że nieruchomość położona w jednostce ewidencyjnej K. oznaczona jako działka nr [...] spełnia przesłanki ustawowe do jej skomunalizowania i dlatego stała się z mocy prawa własnością Gminy K. W konsekwencji Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] stwierdził, że 27 maja 1990 r. Gmina K. nabyła z mocy prawa nieodpłatnie, prawo własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej K., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...].

Od powyższej decyzji P. wniosły odwołanie do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wskazując w uzasadnieniu, że prawo zarządu sporną nieruchomością należy wywieść z decyzji o ustanowieniu opłaty rocznej. Ponadto komunalizacji z mocy prawa przeczą przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. nr 84, poz. 948).

Po rozpoznaniu odwołania, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z [...] grudnia 2010 r., nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Komisja stwierdziła, że prowadzone - na podstawie art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP - postępowanie uwłaszczeniowe toczy się na podstawie przepisów, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r. Ten stan rzeczy stał się powodem, dla którego Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. (sygn. akt K/30) stwierdził, iż art. 34 a nie odnosi się do komunalizacji z mocy prawa określonej w art. 5 ust 1 ustawy "komunalizacyjnej". W związku z tym postępowanie uwłaszczeniowe prowadzone w trybie ustawy o komercjalizacji nie może eliminować komunalizacji z mocy prawa, tym bardziej, że przesłanki postępowania uwłaszczeniowego określone w art. 34 wskazują na brak, po stronie P. , tytułu prawnego do uwłaszczanej nieruchomości. Organ odwoławczy stwierdził również, że P [...] S.A. - na podstawie decyzji o ustaleniu opłat za użytkowanie - nie przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, który eliminowałby komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa. W dacie wydania decyzji o ustaleniu opłaty rocznej, tj. w dniu 29 października 1987 r. obowiązywała ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), która określała w art. 38 ust. 2, że państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Komisja dodała, że w orzecznictwie NSA rygorystycznie stosowana jest wykładnia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm.) (dalej p.w.s.t.), która nakazuje przyjmować, iż dla stwierdzenia zarządu nieruchomością przez jednostkę podległą ministrowi, niezbędna jest decyzja o ustanowieniu zarządu na jej rzecz albo stosowna umowa cywilna. Gdy żadnego z tych dokumentów nie ma – nieruchomość podlega komunalizacji. Ponieważ P. nie wykazały tytułu prawnego do spornego mienia - Komisja nie mogła podzielić ich poglądu, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała w zarządzie P. Ostatecznie Komisja stwierdziła, że skoro odwołującemu się nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., jak trafnie - w ocenie Komisji - orzekł Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z treścią obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r. art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74), grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Przy czym na podstawie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy konstytuujące przedsiębiorstwo państwowe PKP takiego tytułu nie tworzą. Podkreśliła też, iż żadne przepisy powojenne o Ziemiach Odzyskanych, nacjonalizacji, militaryzacji, włącznie z dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich, formułujące z natury rzeczy ogólne zasady dotyczące dysponowania mieniem, nie mogły tworzyć po stronie P. [...] konkretnie sformułowanego, w stosunku do geodezyjnie wyodrębnionej nieruchomości, ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania, czy prawa zarządu. Tylko tak sformułowane prawo może wyłączać komunalizację z mocy prawa. Faktyczne jej objęcie i władanie nie tworzy formalnoprawnego zarządzania.

Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] P. [...] wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia i zarzucając jej:

- naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 5 ust. 1, ustawy z dnia 10 maja 1990 r.- p.w.s.t. przez błędne zastosowanie tych przepisów w związku z błędnym uznaniem, iż nieruchomość ta należała w dacie 27 maja 1990 r. do terenowych organów administracji stopnia podstawowego;

- naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7, 8, 10, 77 § 1, 107, 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi P. [...] S. A. podniosły, że ich poprzednik prawny P. [...] zawsze działało oraz gospodarowało wydzielonym mieniem ogólnonarodowym na podstawie odrębnych przepisów, określających zwierzchnictwo naczelnych organów administracji nad przedsiębiorstwem. W dacie wejścia ustawy komunalizacyjnej obowiązywały przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 26 poz. 138). Zgodnie z treścią art. 1 tej ustawy P. [...] jest przedsiębiorstwem transportu publicznego. Na mocy art. 46 ust. 2 ustawy w stosunku do PKP funkcje organu założycielskiego pełnił Minister Transportu Żeglugi i Łączności, a zatem organ administracji centralnej, a nie organ administracji terenowej stopnia podstawowego. Mienie to nie należało zatem do terenowych organów administracji stopnia podstawowego. Dodały, że przedmiotowa nieruchomość stanowi fragment linii kolejowej, a zarządzanie liniami kolejowymi do 2001 r. należało do skarżącego – co jest faktem notoryjnym, jak również wynikało z obowiązujących przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 361/10 oddalił skargę P. [...] S.A. w W. uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku sąd wyjaśnił, że organy orzekające w sprawie prawidłowo stwierdziły, że komunalizacja mienia ogólnonarodowego (państwowego) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy p.w.s. t. nastąpiła z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy to jest dzień 27 maja 1990 r., i dlatego decyzja komunalizacyjna ma w tym przypadku charakter deklaratoryjny. Dla oceny czy doszło do skomunalizowania mienia decydujące znaczenie miały dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. p.w.s.t. to jest dzień 27 maja 1990 r., oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Sąd zaznaczył, że na gruncie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99 ze zm.) przyjmowało się, że prawo zarządu powstawało w ściśle określony sposób, a dowodem na jego istnienie mogły być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi lub umowa o nabyciu nieruchomości. Badając całokształt okoliczności w sprawie, sąd uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, gdyż należała do P. Z akt administracyjnych sprawy wynikało, że przedmiotowa działka stanowiła bezpośrednio przed dniem 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa i należała wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, tym samym stała się z mocy prawa mieniem Gminy i utraciła charakter mienia ogólnonarodowego (państwowego). Przedmiotowa nieruchomość na dzień 27 maja 1990 r., stanowiła własność Skarbu Państwa oraz znajdowała się we władaniu P., jednakże bez tytułu prawnego w formie prawem przewidzianej. Ponadto P. nie przedłożyło żadnego dokumentu, z którego wynikałoby prawo zarządu dla przedmiotowej działki gruntu według stanu na dzień 27 maja 1990 r. Skoro zatem skarżącej nie przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do spornego gruntu to spełniona została przesłanka określona w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r., i tym samym grunt ten podlegał komunalizacji z mocy prawa. W ocenie sądu w niniejszej sprawie nie miał również zastosowania przepis art. 11 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., co oznacza, że decyzje zaskarżone do sądu są zgodne z prawem.

Od powyższego wyroku P. [...] S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie na skutek błędnej wykładni art. 5 ust. 1 pkt 2 p.w.s.t. i błędne przyjęcie, że komunalizacja nie następuje w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo państwowe wykonujące zadania o charakterze ogólnonarodowym posiadało tytuł prawny do nieruchomości, co oznacza, że nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a zatem nie podlegała komunalizacji z mocy prawa, art. 5 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 2 p.w.s.t. i przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r., w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji przez błędne przyjęcie, że jedynie mienie podmiotów wymienionych w załączniku do rozporządzenia z 1990 r. podlega wyłączeniu z komunalizacji; naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 2 p.w.s.t. w związku z art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości polegającej na błędnym uznaniu, że przedsiębiorstwa państwowe zobowiązane były do uzyskiwania decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, a zatem błędne przyjęcie, że brak dokumentów stanowiących decyzję administracyjną poświadczającą prawo zarządu przysługujące przedsiębiorstwu państwowemu skutkuje komunalizacją mienia, oraz naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie na skutek przyjęcia, że w toku postępowania administracyjnego nie zostały naruszone przepisy postępowania to jest art. 6, 7, 8, 15, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1956/10 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 361/10 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że P. [...] nie przedłożyło żadnego dokumentu, z którego wynikałoby prawo zarządu dla przedmiotowej nieruchomości według stanu na dzień 27 maja 1990 r. Zarówno bowiem przepisy uwłaszczeniowe jak i komunalizacyjne nie regulują w sposób szczególny postępowania dowodowego, co nakazuje uznać, że postępowanie dowodowe w każdym z tych postępowań odbywa się na zasadach ogólnych. W konsekwencji za błędne należało uznać stanowisko organów pierwszej i drugiej instancji oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że ostateczna i prawomocna decyzja Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] października 1987 r., nr [...] i uchwała Rady Narodowej Miasta K. z dnia [...] listopada 1985 r., nr [...] w sprawie zasad ustalania odszkodowania za wywłaszczone grunty i ustalania cen gruntów państwowych na obszarze województwa krakowskiego (Dz. Urz. WRN nr 17, poz. 120), w powiązaniu z pozostałymi dowodami w sprawie nie dawała podstaw do uznania, że przedmiotowa działka nr [...] należała do P. w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z 10 maja 1990 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że zarówno organy obu instancji jak i sąd pierwszej instancji pominęły w ocenie dowodów prawomocną i ostateczną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], którą wprowadzono zmiany w operacie ewidencji gruntów dla obr. [...] j. ewid. [...], polegającej na rozdzieleniu odrębnych nieruchomości błędnie połączonych w działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...] ha, w wyniku którego powstały nowe działki ewidencyjne: [...] o powierzchni [...] ha - objęta m.in. [...] oraz KW [...] Skarb Państwa, oraz [...] innych działek o kolejnych numerach od [...], o różnych powierzchniach od [...] ha do [...] ha, objęta księgami wieczystymi bądź hipotecznymi, o innych numerach, stanowiące własność innych osób fizycznych bądź innych osób prawnych. Sąd kasacyjny zgodził się z stanowiskiem skarżącej, że w sprawie nie wyczerpano wszystkich możliwości procesowych dla odszukania stosowego dokumentu potwierdzającego prawnorzeczowy bądź swoisty tytuł prawny dla P. [...] S.A., bądź jej poprzedników prawnych do władania tym gruntem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że organy pominęły twierdzenia skarżącej, że owa nieruchomość stanowi fragmenty linii kolejowych nr [...], wskazujące dokumenty źródłowe dla tych twierdzeń. Również błędne ograniczyły poszukiwania jedynie do dokumentu potwierdzającego prawo zarządu nieruchomością. Tymczasem dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było ustalenie kiedy powstała linia kolejowa do pobudowania infrastruktury, której posłużono się działką nr [...] oraz jaki tytuł prawny przysługiwał Skarbowi Państwa i poprzednikowi prawnemu P. [...] S.A. w dacie nabywania przedmiotowej działki na potrzeby budowy linii kolejowej. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył również, że organy prowadzące postępowanie nie rozważyły również konieczności ustalenia przy pomocy dokumentów źródłowych i ewentualnie opinii biegłego z dziedziny geodezji (art. 84 § 1 k.p.a.), które z pierwotnych wpisów dotyczących działek o dawnych numerach, w dawnych księgach dotyczą nieruchomości obecnie oznaczonej nr [...]. Nie uporządkowały ustaleń co do faktów historycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zmian stanu prawnego w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy i zdarzeń prawnych wskazujących na powstanie praw po stronie P. bądź jej poprzedników prawnych, przekształcenia tych praw bądź ewentualnie ich wygaśnięcia. Ponadto organy obu instancji błędnie ograniczyły się do badania stanu prawnego działki nr [...] jedynie w okresie po [...] października 1961 r., gdy tymczasem konieczne było uwzględnienie stanu prawnego istniejącego w całym okresie funkcjonowania na tej działce linii kolejowej od podjęcia działań prawnych dla pozyskania owej nieruchomości. Powyższe uchybienia przesądziły o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do treści art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto stosownie do treści art. 153 powołanej wyżej ustawy, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należało uznać, że skarga P. [...] Spółki Akcyjnej S.A. w W. jest zasadna co skutkuje koniecznością uchylenia zarówno decyzji organu pierwszej jak i drugiej instancji.

Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie są decyzje administracyjne, na mocy których organy orzekające w sprawie - to jest Wojewoda M. i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziły przejście z mocy prawa na własność Gminy K. nieodpłatnie prawa własności opisanej w nich nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Wydanie decyzji komunalizacyjnej wykluczyło uwłaszczenie skarżącego w trybie art. 200 u.g.n. Powodem wykluczenia uwłaszczenia było uznanie przez organy, iż P. [...] S.A. nie wykazały, że przysługiwało im prawo zarządu do nieruchomości objętej wnioskiem, w szczególności dowodem na istnienie tego prawa nie mogła być – przedstawiona przez skarżącego - decyzja o naliczeniu opłat rocznych za zarząd nieruchomością. Organy przyjęły również, że nieruchomość, której dotyczył wniosek przed dniem 27 maja 1990 r., stanowiła własność Skarbu Państwa oraz należała wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, tym samym z mocy prawa stała się z tym dniem mieniem Gminy i utraciła charakter mienia ogólnonarodowego.

W sprawie podlegającej kontroli sądu istota problemu sprowadza się do ustalenia czy w świetle dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy zasadnie przyjęto, że P. nie spełnia przesłanek do uwłaszczenia co powoduje, że grunt podlega komunalizacji.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2011 r., który wiąże skład orzekający w niniejszej sprawie, zarówno przepisy uwłaszczeniowe jak i komunalizacyjne nie regulują w sposób szczególny postępowania dowodowego. Zatem należy je prowadzić z uwzględnieniem zasad ogólnych z wykluczeniem reguły, iż daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi (formalna teoria dowodów). Z akt sprawy wynika, że skarżący jako dowód przysługującego mu prawa zarządu przedłożył decyzję Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] października 1987 r., nr [...] i uchwałę Rady Narodowej Miasta K. z dnia [...] listopada 1985 r., nr [...] w sprawie zasad ustalania odszkodowania za wywłaszczone grunty i ustalania cen gruntów państwowych na obszarze województwa krakowskiego (Dz. Urz. WRN nr 17, poz. 1200. Zauważyć jednak należy, że w aktach sprawy znajduje się również decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...], którą orzeczono o wprowadzeniu zmiany w operacie w ewidencji gruntów dla Obr. [..] j. ewid. [...], polegającej na rozdzieleniu odrębnych nieruchomości błędnie połączonych w działce ewidencyjnej nr [...], w wyniku którego powstały nowe działki ewidencyjne [..] oraz [...] innych działek o kolejnych numerach od [...] o różnych powierzchniach. Prezydent stwierdził konieczność rozdzielenia wymienionych w decyzji nieruchomości zgodnie z mapą katastralną, bowiem z przeprowadzonej analizy wynikało, że w działce ewidencyjnej nr [...] faktycznie są połączone różne ciała hipoteczne. W aktach administracyjnych znajdują się także odpisy zwykłe ksiąg wieczystych w tym księgi wieczystej nr [...] założonej w trybie migracji dla nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta dawna, gdzie w szczególności uwidoczniona jest działka nr [...], w obrębie ewidencyjnym [...], gdzie jako sposób wykorzystania wpisano TK – tereny kolejowe. Ponadto w aktach administracyjnych znajdują się wykazy zmian gruntowych obejmujący działkę nr [...] w obrębie ewidencyjnym [...], w jednostce ewidencyjnej P., przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. W toku zarówno postępowania prowadzonego przed Wojewodą [...] jak i Krajową Komisją Uwłaszczeniową dokumenty te nie zostały wzięte pod uwagę i zweryfikowane. Ponadto nie można pominąć twierdzeń skarżącej, która wskazywała, że działka stanowiąca przedmiot postępowania powstała z parcel gruntowych, objętych spisem [...], w którym prawo własności zostało wpisane na rzecz Kolei oraz wskazania, iż nieruchomość stanowi fragmenty linii kolejowych nr [...], wskazujące dokumenty źródłowe dla tych twierdzeń.

W ślad za stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pragnie podkreślić, że dla rozstrzygnięcia sprawy istotnym jest ustalenie kiedy powstała linia kolejowa, dla której przy budowaniu infrastruktury posłużono się działką nr [...] (uprzednio nr [...], wcześniej nr [...] i o jeszcze dawniejszych numerach) oraz jaki tytuł prawny przysługiwał Skarbowi Państwa i poprzednikowi prawnemu P. S.A. w dacie nabycia przedmiotowej działki na potrzeby budowy linii kolejowej, tym bardziej, że z odpowiedzi Archiwum Akt Dawnych z dnia 23 stycznia 2009 r., wynika, że w swoim zasobie przechowuje akta CK Ministerstwa [...]. W zaskarżonych decyzjach administracyjnych brak jest ustaleń co do uzupełnienia zapytań i wyników prawidłowo przeprowadzonej kwerendy w tym zakresie. Organy orzekające w sprawie powinny również rozważyć konieczność ustalenia przy pomocy dokumentów źródłowych i ewentualnie opinii biegłego z dziedziny geodezji, które z pierwotnych wpisów, dotyczących działek o dawanych numerach, w dawnych księgach, dotyczą nieruchomości obecnie oznaczonej numerem [...]. Istnieje również prawdopodobieństwo, że w archiwach państwowych znajduje się dokumentacja związana z wytyczeniem drogi żelaznej, opisanej we wniosku P. z 6 kwietnia 2004 r., wywłaszczeniami dla jej budowy i samą budową, a następnie przejęciem jej przez odrodzone Państwo Polskie.

Zaakcentowania wymaga również to, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest uporządkowanie ustaleń co do faktów historycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zmian stanu prawnego w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy i zdarzeń prawnych wskazujących na powstanie praw po stronie P. bądź jej poprzedników prawych, przekształcenia tych praw bądź ewentualnie ich wygaśnięcia. W grę wchodzić mogą co najmniej trzy możliwości, które mogą różnicować część okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy – zdarzenia te mogły mieć miejsce przed odbudową Państwa Polskiego, bądź w okresie miedzy dniami 11 listopada 1918 r. a 31 grudnia 1946 r., albo po dniu 1 stycznia 1947 r. Zauważyć należy, że Wojewoda nie ustalił od kiedy P. [...] S.A., bądź poprzednik prawny –[...] Dyrekcja [...] Kolei Państwowych albo wcześniejsi poprzednicy prawni P.S.A. władali działką nr [...] (następnie oznaczoną nr [...], obecnie [...]) i na podstawie jakiego tytułu prawnego. Zarówno Wojewoda [...] jak i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa całkowicie pominęły twierdzenia P. [...] S.A. o tym, że przedmiotowa nieruchomość objęta była [...], gdzie wpisano własność Kolei, a co zdają się potwierdzać informacje z ksiąg wieczystych. Przez co naruszyli obowiązek wynikający z art. 7, i art. 77 § 1 k.p.a.

Nie ulega wątpliwości, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne było prawidłowe ustalenie w szczególności, kiedy powstała pierwsza linia kolejowa, obejmująca przedmiotową nieruchomość. Jeśli powstała ona przed dniem 1 stycznia 1947 r., to czy poprzednikowi prawnemu P.[...] S.A. przysługiwało prawo rzeczowe bądź inne swoiste prawo na tej nieruchomości. Tymczasem organy obu instancji błędnie ograniczyły się do badania stanu prawnego działki nr [...] jedynie w okresie po dniu 21 października 1961 r.

Kierując się wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2011 r., organy orzekające w sprawie powinny również ustalić jakie prawa do posiadanych przez siebie gruntów miało przedsiębiorstwo P. bądź jego poprzednicy prawni. Konieczne jest również wskazanie na zasady korzystania przez przedsiębiorstwa państwowe z mienia ogólnonarodowego i niezbędna jest analiza przepisów regulujących powstanie i funkcjonowania przedsiębiorstwa P. oraz jego poprzedników prawnych z uwzględnieniem w szczególności prawa zaborowego i obowiązującego do 31 grudnia 1946 r., na terenie Galicji jak i regulacji ogólnopolskich w tym międzynarodowych.

Przeprowadzona przez sąd pierwszej instancji analiza akt sprawy i treści zaskarżonych decyzji doprowadziła tenże sąd do wniosku, iż organy prowadzące postępowanie wadliwie dokonały ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy w szczególności co do okoliczności legitymowania się przez Przedsiębiorstwo [...] prawem zarządu, o którym mowa w art. 200 u.g.n.

Skutkowało to naruszeniem przepisów postępowania, art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, w związku z czym na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r., nr [...].

Rozpoznając sprawę po raz kolejny organy orzekające w sprawie uwzględnią wytyczne zamieszczone powyżej, w szczególności przeprowadzą - zgodnie z uwagami sądu zamieszczonymi powyżej - postępowanie wyjaśniające na okoliczność legitymowania się w dacie 27 maja 1990 r., przez skarżącego prawem zarządu (art. 200 u.g.n.)

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.