Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1401/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. N., M. G. i B. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. N., Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2021 r., nr [...], o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], ozn. hip [...] dz. nr [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 roku o terenowych organach jednolitej władzy państwowej stała się własnością Skarbu Państwa.

Zgodnie ze świadectwem hipotecznym nr [...] z [...] lipca 1947 r. Sądu Okręgowego w [...] "Nieruchomości [...] Nr [...] i [...]" na dzień [...] czerwca 1947 r., stosownie do działów I i II tytuł własności do działki gruntu nr [...] zapisany był przez zastrzeżenie na imię M. N. na mocy aktu kupna z [...] marca 1943 r.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2015 r. T. N. wystąpił w imieniu własnym oraz L. G., W. N. i I. N. o odszkodowanie za grunt nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o pow. [...] m2 ozn. hip [...] dz. nr [...], stanowiący część działek ewidencyjnych nr [...],[...] i [...]z obrębu [...].

Decyzją z [...] stycznia 2021 r. Prezydent [...] orzekł o umorzeniu postępowania o ustalenie odszkodowania jako bezprzedmiotowego wobec niewykazania przez wnioskodawców posiadania przymiotu strony postępowania.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył T. N.

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z 28 stycznia 2021 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że spór w niniejszej sprawie dotyczy tego czy wnioskodawcy udowodnili następstwo prawne po M. N., przeddekretowej właścicielce nieruchomości, ujawnionej w księdze hipotecznej przez zastrzeżenie na mocy aktu kupna z [...] marca 1943 r.

Wojewoda podniósł, że wnioskodawcy wywodzą sukcesję po M. N. zmarłej [...] kwietnia 1962 r. wskazując, że używała ona imienia M. i to ona była przeddekretową właścicielką przedmiotowej nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, rozstrzygnięcie Prezydenta o umorzeniu postępowania odpowiada prawu pomimo częściowo błędnych wniosków w kwestiach szczegółowych z zakresu ustalenia tożsamości dawnej właścicielki wyciągniętych ze zgromadzonego materiału dowodowego. Organ pierwszej instancji błędnie bowiem stwierdził, że z załączonej do akt kopii księgi meldunkowej dotyczącej ul. [...] w [...] wynika, że M. N. oraz M. N. zamieszkiwały razem pod ww. adresem. Zdaniem Wojewody kolejność zdarzeń wynikających z zapisów zawartych w archiwalnych księgach meldunkowych dotyczących omawianego adresu prowadzi do wniosku, że M. N., przybyła z poprzedniego miejsca zamieszkania przy ul. [...] m. [...], zamieszkała w lok. nr [...] w budynku przy ul. [...] w [...]. Następnie przeprowadziła się do lok. nr [...] w tym samym budynku. W drugim spisie ewidencyjnym lok. nr [...] dane osobowe ujawnionego lokatora różnią się od danych osobowych lokatora ujawnionego podczas pierwszego spisu. W konsekwencji za błędne uznał organ odwoławczy stanowisko Prezydenta jakoby z porównania obu spisów lokatorów zawartych w księdze meldunkowej wynikało, że M. N. i M. N. zamieszkiwały razem w tym samym czasie pod tym samym adresem.

Zdaniem Wojewody, powyższa ocena nie zmienia jednak ogólnego stanowiska co do słuszności uznania, że w niniejszej sprawie nie wykazano, że dawna właścicielka nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] to ta sama osoba, po której następstwo prawne wywodzą wnioskodawcy.

Organ podkreślił, że w celu formalnej zmiany imienia i nazwiska konieczne jest zachowanie stosownej procedury przewidzianej w obowiązujących przepisach. Procedurę zmiany imion i nazwisk, po wejściu w życie dekretu z 26 października 1945 r., określono w dekrecie z 10 listopada 1945 r. o zmianie i ustalaniu imion i nazwisk (Dz.U. Nr 56, poz. 210 ze zm.), a później w ustawie z 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (Dz.U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1992). Dopiero zachowanie tej formalnej procedury pozwala na posługiwanie się w obrocie prawnym zmienionym w ten sposób imieniem i nazwiskiem. Niezachowanie zaś tej procedury powoduje, że zmiana imienia i nazwiska może mieć co najwyżej charakter faktyczny, a więc w obrocie prawnym nie wywołuje żadnego skutku prawnego. Organy nie mogą bowiem domniemywać tożsamości danej osoby. Imię i nazwisko są danymi szczególnego rodzaju, tworzą bowiem tożsamość konkretnej osoby i pozwalają na jej identyfikację. Nazwisko wskazuje pochodzenie człowieka i jest określone z mocy prawa, a imię jest dodatkowym wyróżnikiem pozwalającym na pełniejszą identyfikację.

Organ odwoławczy zaznaczył, że w akcie kupna z [...] marca 1943 r. dane osobowe dawnej właścicielki nieruchomości zostały zapisane następująco: "M. z R. N." zamieszkała przy ulicy [...] pod nr [...] w [...]. Z uwagi na to, że była ona osobiście notariuszowi znana, do aktu nie przedstawiono dokumentu potwierdzającego jej tożsamość.

W ocenie Wojewody, tego, że M. i M. były jedną i tą samą osobą nie dowodzi treść złożonego przez stronę w toku postępowania odwoławczego odpisu postanowienia Sądu Okręgowego [...] w [...][...] Wydział Cywilno-Odwoławczy z [...] lipca 2009 r. sygn. akt [...]. Powyższe postanowienie zostało wydane w sprawie zażaleniowej o sprostowanie postanowienia Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z [...] kwietnia 2009 r. (data w sentencji orzeczenia), bądź z [...] sierpnia 2008 r. (data w uzasadnieniu orzeczenia), poprzez wykreślenie pozostałych uczestników postępowania. Zatem jego przedmiotem nie było sprostowanie imienia spadkodawcy. Po drugie, w niniejszej sprawie wnioskodawcy powołują się na postanowienie spadkowe Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Cywilny z [...] lipca 2008 r., sygn. akt [...]. W ocenie Wojewody, pomiędzy sprawą o sprostowanie postanowienia, a złożonym do akt postanowieniem spadkowym zachodzi zatem rozbieżność dat, co uniemożliwia stwierdzenie związku w tych sprawach.

Organ odwoławczy podzielił również ocenę Prezydenta dotyczącą pozostałego materiału dowodowego. Z materiału tego nie wynika bowiem, że T. N,, L. G., W. N. i I. N. - spadkobiercy M. N. na mocy szeregu postanowień spadkowych - są jednocześnie następcami prawnymi przeddekretowej właścicielki nieruchomości wymienionej w świadectwie hipotecznym nr [...] z [...] lipca 1947 r. Sądu Okręgowego w [...]. W konsekwencji, wnioskodawcy nie udowodnili swojej legitymacji procesowej w sprawie na podstawie art. 28 k.p.a. w związku z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ podkreślił, że tożsamość danej osoby musi zostać przez organ ustalona i stwierdzona w sposób jednoznaczny i bezsporny. Musi więc zostać wykazana na podstawie stosownych dokumentów sporządzonych w przepisanej formie. Do jej ustalenia nie są wystarczające twierdzenia strony czy też domniemania wynikające z przedstawionych dokumentów. Ponadto, to na składającym wniosek o odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 ustawy ciąży główny obowiązek wykazania, że posiada interes prawny do wszczęcia takiego postępowania. Działanie organu sprowadza się de facto do oceny złożonych przez wnioskodawcę dokumentów, z których wynika jego interes prawny do wszczęcia tego rodzaju postępowania.

Wojewoda przywołał następnie art. 4 i art. 21 ustawy z 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego i wskazał, że powołane przepisy dotyczące obowiązku wpisywania wzmianek dodatkowych i uwzględniania ich treści w wydawanych odpisach aktów stanu cywilnego (zupełnych i skróconych) gwarantują możliwość właściwego udokumentowania danych osobowych w postępowaniach dotyczących świadczeń osobistych, czy majątkowych, w szczególności zaś w sprawach spadkowych. Zdaniem organu odwoławczego, jeżeli skarżący kwestionują dane zawarte w odpisach aktów stanu cywilnego, to powinni zainicjować stosowne postępowanie przed sądem powszechnym.

Końcowo Wojewoda podniósł, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że zarzuty dotyczące prawidłowości treści wpisów w księdze wieczystej są rozstrzygane w drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym (art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Wojewody [...] złożyli T. N., B. G. i M. G.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci skierowanego do L. G. pisma Urzędu Dzielnicy-Gminy [...] z [...] sierpnia 1992 r. na okoliczność uznania go przez organ za osobę uprawnioną do ubiegania się o odszkodowanie za grunt nabyty przez M.N. w 1943 r.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w postanowieniu Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Cywilny z [...] lipca 2008 roku ([...]) mowa jest o nabyciu spadku po "M. N.", podczas gdy w akcie notarialnym nabycia nieruchomości z 1943 r. mowa jest o "M. N.". Powyższa rozbieżność wynika z tego, że M. N. urodziła się pod zaborem rosyjskim. Administracje zaborcze często zaś popełniały błędy w polskich imionach i nazwiskach. Wynikało to, między innymi, z innego języka, alfabetu oraz ówczesnych technik zapisywania informacji. Ponadto, w owym czasie duże znaczenie miała administracja kościelna, która sporządzała metryki chrztu. W tym aspekcie również dochodziło do przeinaczeń imion spowodowanych modą na wpisywanie ich w rzekomo bardziej dostojnej wersji. Z tego powodu imię "M." było zapisywane jako "M.", a imię "M." jako "M.".

Skarżący podnieśli również, że nieścisłość w datach urodzenia wskazanych w kopii karty ewidencyjno-adresowej ([...] września 1878 r.) i kopii karty zgonu (19 marca 1878 r.) może wynikać z pomylenia daty urodzenia z datą chrztu M. M. N.. W żadnym jednak wypadku nie sugeruje istnienia dwóch osób o takim samym nazwisku i uderzająco podobnym imieniu, zaś Urząd Stanu Cywilnego w [...] nie posiadał dokumentów, które mogłyby rozwiązać tę nieścisłość.

Zdaniem skarżących, w przedmiotowym postępowaniu wykazali oni, że M. i M. N. to ta sama osoba w ten sposób, że wykazali fałszywość wszelkich twierdzeń przeciwnych. W niezakwestionowanej przez Wojewodę ocenie Prezydenta wskazano, że M. i M. N. urodziły się w odstępie raptem kilku miesięcy i były dziećmi tych samych rodziców. Z księgi meldunkowej nieruchomości przy ul. [...] wynika, że M. N. urodziła się [...] lipca 1879 r., a M. [...] września 1878 r. Z kolei z dokumentów przesłanych z USC w [...] wynika, że M. N. urodziła się [...] września 1878 r. lub [...] marca 1978 r. Jednocześnie organy nie kwestionują, że obie te osoby miały tych samych rodziców, tj. T. i B. R. Jest zaś całkowicie nieprawdopodobne aby z tych samych rodziców urodziło się dwoje dzieci w odstępie kilku miesięcy i obie córki przyjęły, w wyniku zawarcia małżeństwa, to samo rzadkie nazwisko N.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 16 lutego 2022 r. skarżący podtrzymali skargę oraz wnieśli o przeprowadzenie dowodu ze zdjęcia grobu M. N. oraz korespondencji z zarządem Cmentarza [...], na którym ten grób się znajduje, na okoliczność tego, że M. i M. N. to ta sama osoba.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o pow. [...] m2 ozn. hip [...] dz. nr [...], stanowiący część działek ewidencyjnych nr [...],[...] i [...]z obrębu [...].

Powodem umorzenia przedmiotowego postępowania było uznanie przez organy, że skarżący nie wykazali, że są następcami prawnymi przeddekretowej właścicielki nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] ozn. hip [...] dz. nr [...], a w konsekwencji nie można przyznać im przymiotu strony w tym postępowaniu. Powyższe stanowisko organów zakwestionowali skarżący.

Pojęcie strony postępowania administracyjnego zostało zdefiniowane w art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735), dalej zwanej "k.p.a.". Zgodnie z powołanym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny ma charakter materialnoprawny, oparty więc jest na normach administracyjnego prawa materialnego, gdzie musi istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania określonego aktu. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co wskazać przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania.

Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem o ustalenie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Odszkodowanie, o którym mowa w tym przepisie może być zaś przyznane wyłącznie na wniosek podmiotu uprawnionego, jakim jest poprzedni właściciel nieruchomości objętej działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r., Nr 50, poz. 279) lub jego następcy prawni.

W niniejszej sprawie w celu udowodnienia następstwa prawnego po przedekretowej właścicielce nieruchomości (którą była M. N. - zgodnie ze świadectwem hipotecznym nr [...] z [...] lipca 1947 r.) skarżący przedłożyli postanowienie spadkowe po M. N., zmarłej [...] kwietnia 1962 r. w [...], podnosząc, że używała ona imienia M. i to ona była przeddekretową właścicielką nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, że w celu wyjaśnienia kwestii następstwa prawnego po dawnej właścicielce nieruchomości w toku postępowania zgromadzono, między innymi: 1) świadectwo hipoteczne nr [...] z [...] lipca 1947 r. Sądu Okręgowego w [...] dotyczące "Nieruchomości [...] Nr [...] i [...]" na dzień [...] czerwca 1947 r., w którym stosownie do działów I i II tytuł własności co do działki gruntu nr [...] zapisany jest przez zastrzeżenie na imię M. N. na mocy aktu kupna z 20 marca 1943 r., 2) księgę meldunkową dotyczącą nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], w której wśród wpisów meldunkowych widnieje wpis dotyczący M. N., urodzonej [...] lipca 1879 r. w [...] oraz M. N., urodzonej [...] września 1878 r. w [...], 3) kopię karty ewidencyjno-adresowej, z której wynika, że M. N. urodziła się [...] września 1878 r. oraz 4) kopię karty zgonu, z której wynika, że data urodzenia M. N. to [...] marca 1878 r.

Z dokumentów tych nie wynika jednak, jak prawidłowo uznały organy, że M. N. ujawniona w świadectwie hipotecznym z 7 lipca 1947 r. jako przeddekretowa właścicielka nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] i M. N. wymieniona w postanowieniu spadkowym Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Cywilny z [...] lipca 2008 r., na które powołują się skarżący - to ta sama osoba.

Przede wszystkim, jak trafnie wskazuje organ odwoławczy, organy administracji nie mogą domniemywać tożsamości danej osoby. Imię i nazwisko są danymi szczególnego rodzaju, tworzą bowiem tożsamość konkretnej osoby i pozwalają na jej identyfikację. Tożsamość danej osoby musi więc zostać przez organy ustalona i stwierdzona w sposób jednoznaczny i bezsporny. Musi ona zostać wykazana na podstawie stosownych dokumentów sporządzonych w przepisanej formie.

W niniejszej sprawie skarżący, będący następcami prawnymi M. N. na mocy szeregu postanowień spadkowych, podnoszą, że są jednocześnie następcami prawnymi dawnej właścicielki nieruchomości M. N. ujawnionej w świadectwie hipotecznym nr [...] z [...] lipca 1947 r. Sądu Okręgowego w [...]. Podkreślić jednak trzeba, że zarówno postanowienie Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Cywilny z [...] lipca 2008 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, jak też świadectwo hipoteczne nr [...] z [...] lipca 1947 r. są dokumentami urzędowymi – dokumentami sądowymi. Z tego powodu dokonanie w nich jakichkolwiek zmian czy uzupełnień wymaga sprostowania przez sąd powszechny po przeprowadzeniu stosownego postępowania sądowego. Przeprowadzenie postępowania sądowego w przedmiocie sprostowania lub uzupełnienia orzeczenia sądowego wymaga z kolei inicjatywy osób fizycznych będących stronami postępowania przed sądem powszechnym. Z treści skargi, jak też pism składanych w toku postępowania, nie wynika natomiast aby skarżący żądali zainicjowania postępowania przed sądem powszechnym i wyjaśnienia lub sprostowania rozbieżności we wskazanych wyżej dokumentach urzędowych. Z kolei organy administracji publicznej, nie będąc stronami postępowania przed sądem powszechnym, nie posiadają tytułu prawnego do wystąpienia z tego typu roszczeniami. Podkreślić przy tym trzeba, że to na składającym wniosek o odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ciąży główny obowiązek wykazania, że posiada interes prawny do wszczęcia takiego postępowania. Działanie organu sprowadza się zaś de facto do oceny złożonych przez wnioskodawcę dokumentów, z których wynika jego interes prawny do wszczęcia tego rodzaju postępowania.

Z podanych wyżej przyczyn zawarta w skardze i piśmie procesowym z 10 lutego 2022 r. argumentacja o wadliwym umorzeniu postępowania pomimo udowodnienia przez wnioskodawców przymiotu strony i przedłożone na jej poparcie dowody w postaci skierowanego do L. G. pisma Urzędu Dzielnicy-Gminy [...] z [...] sierpnia 1992 r., zdjęcia grobu M. N. oraz korespondencji z zarządem Cmentarza [...], na którym ten grób jest położony, nie mogły podważyć prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze i piśmie procesowym z 10 lutego 2022 r. jako pozostające bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji.

Tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. Skoro bowiem wnioskodawcy nie wykazali, że są następcami prawnymi przeddekretowej właścicielki nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], co pozwoliłoby przyznać im przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 215 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., to prawidłowo orzekły organy o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego.

Sąd nie podzielił również podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Analiza akt sprawy potwierdza bowiem, że przeprowadzona przez organy ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a przyjęte stanowisko zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcia oraz przyczyn, dla których organy nie podzieliły argumentacji skarżących.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).