Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 585/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 33 ust 1 i art 34 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia del. WSA Mieczysław Górkiewicz Protokolant Edyta Balcer-Szczęsna po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W.Cz. i J.Cz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1247/08 w sprawie ze skargi W.Cz. i J.Cz. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz W.Cz. i J.Cz. solidarnie kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 listopada 2008r., sygn. akt IV SA/Wa 1247/08, oddalił skargę W.Cz. i J.Cz. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] maja 2008r., nr [...], w przedmiocie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006r. nr [...] Wojewoda Zachodniopomorski, po rozpatrzeniu wniosku Wójta Gminy T., odmówił uzgodnienia w zakresie ochrony środowiska przedsięwzięcia polegającego na odbudowie małej elektrowni wodnej na rzece P. w km 77+240 na działce nr 99/1 w O. w gminie T., ze względu na znaczące negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk "D.P." ([...]).

Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli W.Cz. i J.Cz. zarzucając, że Wojewoda Zachodniopomorski rozpoznał sprawę według wybiórczo przyjętych przepisów prawnych oraz na podstawie stanowiska zawartego w opinii Instytutu Rybactwa Śródlądowego w O. Podnieśli również, że nie zostały uwzględnione pozytywne dla nich opinie.

Postanowieniem z [...] lipca 2007r. nr [...] Minister Środowiska utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego.

W wyniku skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie z dnia [...] lipca 2007r. zostało ono uchylone wyrokiem z dnia 13 listopada 2007r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1811/07.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że Minister Środowiska nie rozpoznał sprawy na nowo w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania ostatecznego postanowienia oraz nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy i ostatecznego jej załatwienia, czym naruszył art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. W ocenie Sądu uzasadnienie faktyczne zaskarżonego postanowienia z dnia 9 lipca 2007r. sprowadza się do przytoczenia pewnych fragmentów uzasadnienia postanowienia Wojewody Zachodniopomorskiego, opinii prof. B. i Państwowej Rady Ochrony Przyrody z dnia [...] czerwca 2006r., a nadto powołania się na Rekomendację 19/2 Helcom z [...] marca 1998r. oraz ogólnikowego odniesienia się do treści zażalenia. Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonego aktu organ przytoczył jedynie treść dowodów, na których się oparł, bez wskazania faktów, które uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom (z powołaniem się na nie) odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Nie dokonał tym samym oceny dowodów zgodnie z zasadą unormowaną w art. 80 k.p.a., czyli w oparciu o przekonywujące podstawy, a nie według własnego uznania, i nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu. Przez taki sposób działania organ naruszył również zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) przez niewyjaśnienie stronie przesłanek rozstrzygnięcia.

Sąd uznał, że Minister Środowiska nie umożliwił skarżącym przed wydaniem postanowienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego sprawy, głównie z racji tego, że w postępowaniu zażaleniowym organ gromadził dodatkowe dowody z dokumentów. Takim postępowaniem naruszył kolejną z zasad ogólnych, mianowicie zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.).

Wbrew twierdzeniom skarżących Sąd uznał, iż protest Towarzystwa Miłośników P. i opinia prof. B. (określone przez strony mianem dokumentów prywatnych) mogły zostać włączone przez organ do materiału dowodowego sprawy i ocenione według takich samych zasad dowodowych w sprawie jak każdy inny dowód z dokumentów. Natomiast - zdaniem Sądu - opinii prof. B. organy nie mogłyby potraktować jako opinii biegłego, albowiem biegłego w postępowaniu administracyjnym powołuje organ.

Jednocześnie Sąd wskazał, iż Minister Środowiska rozpoznając ponownie wniesione zażalenie kierować się powinien następującymi przesłankami:

1) trzymać się ściśle tego, że uzgadnia inwestycję polegającą na odbudowie a nie budowie małej elektrowni wodnej,

2) odnieść się do twierdzeń skarżących odnośnie przeciwpowodziowego wpływu planowanej inwestycji oraz propozycji budowy dwóch przepławek dla wysokiego i niskiego przepływu wód, co ich zdaniem zapewni wszystkim organizmom wodnym żyjącym w Parsęcie swobodną migrację oraz zachowanie drożności rzeki, tym samym wyeliminuje negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 "D.P."; nadto do wątpliwości skarżącego - podniesionych na rozprawie - co do stwierdzenia zawartego w opinii prof. B., iż na przedmiotowym odcinku odbywa się faktycznie tarło łososia, jako że wedle wiedzy strony tarło odbywa się na płytkich wodach,

3) mieć na uwadze dokładne położenie planowanej odbudowy Małej Elektrowni Wodnej, z racji twierdzenia skarżących, iż rzeka jest dostępna dla rozrodu ryb wędrownych jedynie do spiętrzenia w R.,

4) odnieść się na zarzutów sformułowanych w zażaleniu,

5) dokonać oceny raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jak każdego innego dowodu z dokumentów,

6) dokonać, również na powyższych zasadach, oceny dokumentów załączonych do zażalenia i wszystkich innych zgromadzonych w sprawie (zarówno przytaczanych na potwierdzenie prezentowanego przez organ stanowiska, jak i je negujących),

7) oprzeć rozstrzygnięcie na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu,

8) zapewnić stronom czynny udział w postępowaniu.

Minister Środowiska po ponowny rozpatrzeniu zażalenia postanowieniem z dnia [...] maja 2008r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] sierpnia 2006r.

Organ odwoławczy przy wypracowaniu stanowiska wykorzystał uwagi i opinie znajdujące się w aktach sprawy m.in. Towarzystwa Miłośników P., prof. B., Zachodniopomorskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Sz.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że omawiane przedsięwzięcie ma być realizowane w projektowanym specjalnym obszarze ochrony siedlisk Natura 2000 "D.P." (PLH320007), objętego ochroną w myśl stosownych regulacji wspólnotowych (Dyrektywa Rady 92/43/EWG), przetransponowanych do prawodawstwa krajowego. Omawiany obszar, zgodnie ze Standardowym Formularzem Danych, swoim zasięgiem obejmuje m.in. liczne zakola, starorzecza, torfowiska, lasy łęgowe i zarośla wierzbowe pomiędzy K. (leżącym powyżej Osówka) a O. Na tym obszarze stwierdzono występowanie licznych gatunków ryb, w tym gatunki wymienione w Załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG: minóg morski, minóg strumieniowy, minóg rzeczny, łosoś atlantycki, koza, głowacz białopłetwy, a ponadto miętus, certa, lipień, troć wędrowna, pstrąg potokowy i tęczowy (str. 8 i 11 waloryzacji przyrodniczej).

Zdaniem organu odwoławczego planowana odbudowa małej elektrowni wodnej wraz ze stopniem piętrzącym stanowi zagrożenie dla obszaru Natura 2000, utworzonym m.in. ze względu na najlepsze warunki dla tarła łososia, gatunku z załącznika II do Dyrektywy Siedliskowej. W świetle wiedzy o wymaganiach ryb wędrownych, w tym łososia, nie ulega wątpliwości, że zachowanie drożności rzeki jest kluczowym i podstawowym warunkiem skutecznej ochrony. Ponadto naturalny charakter rzeki i jej dopływów umożliwia tarło także innym rybom łososiowatym. Projektowana inwestycja - odbudowa małej elektrowni wodnej Osówko wraz z jazem - oznaczałaby wprowadzenie w nurcie rzeki nowej, praktycznie nieistniejącej obecnie przegrody o piętrzeniu wysokości 2,0 m. Dla kwalifikacji oddziaływania nie ma znaczenia, że takie piętrzenie istniało przed II wojną światową. Za punkt wyjścia musi być uznany stan obecny, w którym wskutek zniszczenia jazu po II wojnie światowej, od kilkudziesięciu lat piętrzenie w tym miejscu nie istnieje, a rzeka od tego czasu zachowuje drożność dla ryb. Zagadnienie ochrony łososia, w tym renaturyzacja jego siedlisk i zachowanie/odtworzenie drożności ekologicznej rzeki jest niewątpliwie jednym z podstawowych działań ochronnych w obszarze Natura 2000 "Dorzecze Parsęty". Nie ma więc wątpliwości, że z punktu widzenia celów ochrony tego obszaru Natura 2000 wprowadzanie jakichkolwiek nowych przegród jest działaniem pogarszającym stan ochrony siedliska ryb wędrownych, w tym łososia. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w treści Standardowego Formularza Danych obszaru Natura 2000, w zgromadzonych w sprawie opiniach specjalistycznych, a także w międzynarodowych ustaleniach i rekomendacjach dotyczących ochrony łososia, w tym w Rekomendacji 19/2 HELCOM z 26.03.1998r. Odbudowany jaz byłby barierą dla gatunków ryb migrujących, będących przedmiotem ochrony obszaru "D.P.", odcinając je od miejsc przydatnych do tarła. Przegrodzenie rzeki w O. byłoby działaniem sprzecznym także z prowadzoną restytucją łososia w Parsęcie oraz z zaleceniami HELCOM, dotyczącymi ochrony i poprawy populacji dzikiego łososia w obszarze Morza Bałtyckiego.

W ocenie organu odwoławczego planowana budowa dwóch przepławek może ograniczyć efekt barierowy piętrzenia, jednakże nie zlikwiduje go całkowicie. Dodatkowo spiętrzenie wody spowoduje zmiany warunków siedliskowych, których nie należy w żaden sposób ograniczyć. Z opinii prof. B. wynika, że w O. piętrzenie nie istnieje. Po byłym jazie pozostały jedynie ruiny, czego efektem jest odzyskanie przez rzekę drożności, a szkody w środowisku spowodowane poprzednim piętrzeniem zostały przez przyrodę naprawione. Na obecny stan jazu wskazuje również raport oddziaływania (str. 8), w którym stwierdzono: "Istniejący zniszczony jaz wymaga odbudowy, w tym celu należy wyburzyć zniszczone filary i kładkę. Wykonać odbudowę zniszczonych filarów..."

Niezasadne jest zdaniem organu odwoławczego twierdzenie, że rzeka jest dostępna do rozrodu ryb wędrownych jedynie do spiętrzenia w Rościnie z uwagi na wadliwą przepławkę w tej miejscowości. Przyjmując kilometraż rzeki, za "Atlasem podziału hydrograficznego Polski" (Warszawa 2005), według metody od ujścia rzeki (0+00 km) do jej źródła, na podstawie dostępnych informacji internetowych (m.in. strona Związku Miast i Gmin D.P.) ustalono, że od nieczynnego młyna w O. w górę rzeki (tj. powyżej O.) zaczyna się odcinek, do którego dociera troć wędrowna, a ostatnio także łosoś, bowiem kres wędrówki tarłowej na rzece stanowi jaz w Żarnowie. Potwierdzają to także badania prowadzone przez dr P.D. ("Ichtiofauna dorzecza Parsęty" strona internetowa Towarzystwa Miłośników P.). Choć tarło łososia odbywa się na płytkich wodach, to nie daje to jednak podstaw do twierdzenia, że na odcinku rzeki, będącego pod wpływem planowanego piętrzenia, nie znajdują się miejsca tarliskowe. Z raportu (str. 20) wynika, że średnia głębokość P. od progu w K. do elektrowni w R. wynosi 3,13 m, natomiast od progu w B. do O. - 3,10 m. Skoro wskazane odcinki rzeki charakteryzują się taką samą głębokością, a na odcinku rzeki do piętrzenia w R., zgodnie z raportem, znajdują się miejsca tarliskowe ryb łososiowatych, to tym samym mogą one występować na omawianym odcinku rzeki. Niewątpliwie ryby łososiowate poszukują na tarło miejsc żwirowych i piaszczystych, co jednak nie oznacza, że na odcinku oddziaływania piętrzenia nie ma takich miejsc. Na str. 23 raportu zapisano: "od projektowanego zbiornika "O." (km 78+550) do źródeł koryto zbudowane z gruntów mineralnych. Dno piaszczysto-żwirowe, namulone".

Organ podał, iż w raporcie (str. 30) w rejonie planowanego przedsięwzięcia wskazano na występowanie m.in. gatunku krasnorostu zagrożonego "wymarciem" i jaskra (włosienicznika) wodnego. Pomiędzy O. a ujściem D. (powyżej O.) znajdują się starodrzewia grądów, buczyn i dąbrów, a także występują skarpowe wysięki wód - źródliska (waloryzacja str. 8). W raporcie stwierdzono też, że starodrzewia grądów, buczyn i dąbrów nie będą podlegały lub będą podlegały w bardzo niewielkim stopniu oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia, bowiem jedynie w okresach wystąpienia stanów powodziowych nastąpi rozlewisko o powierzchni ok. 150 ha. W powyższej ocenie nie uwzględniono jednakże faktu, jak wynika z raportu (str. 13) i z "informacji o planowanym przedsięwzięciu" (pkt 4), że w wyniku przegrodzenia rzeki nie powstanie rozlewisko tylko zbiornik przepływowy o powierzchni zalewu ok. 120-150 ha. Zostaną więc zajęte obszary, które znajdą się w zasięgu cofki (rys. 1 waloryzacji) oraz grunt pod planowaną groblę (raport str. 7), mającą zlikwidować skutki piętrzenia na przylegającej działce. Mając na uwadze informacje zawarte w Standardowym Formularzu Danych omawianego obszaru Natura 2000 "D.P.", ze względu na ochronę m.in. zbiorowisk włosieniczników, źródlisk, starodrzewia, zalewanie i tworzenie zbiorników retencyjnych, zmiana prędkości przepływu rzeki, kształtowanie poziomu wód poprzez piętrzenie, przegrodzenia oraz zmiana stosunków wodnych stanowią istotne zagrożenie siedlisk, dla których ochrony utworzono ten obszar.

Minister podniósł, że w raporcie (str. 32) jako argument przemawiający za odbudową jazu przywołuje się jego korzystne oddziaływanie na planowany powyżej O. w km 78+500 zbiornik retencyjny z zaporą czołową. Strony w zażaleniu powołują się przy tym na pozytywną opinię Zachodniopomorskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Sz. z dnia 29 marca 2005r. W związku z tym organ zauważył, że budowa zbiornika O. jest przedmiotem dyskusji w aspekcie ochrony obszaru Natura 2000 "D.P.". Analizuje się zamiast budowy "mokrego zbiornika" na rzece wykonanie zbiornika "suchego", który gromadziłby wodę jedynie w okresie zagrożenia powodziowego B. Zwrócono uwagę na kolejne pismo Zachodniopomorskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Sz. z dnia [...] kwietnia 2008r., z którego wynika, że uległa zmianie koncepcja zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny P, której jednym z elementów była budowa zapory czołowej ze zbiornikiem retencyjnym (suchym lub mokrym). Rezygnacja z budowy zapory i zbiornika o powierzchni ok. 300 ha spowodowała, że poprzednia opinia ZWZMiUW stała się nieaktualna. Nowa koncepcja przewiduje likwidację nieczynnego i zdewastowanego jazu w km 77+240 (planowanego do odbudowy przez skarżących) jako zbędnego dla planowanej przez Zarząd inwestycji. Dokonując analizy sprawy pod kątem możliwości uzgodnienia odbudowy MEW i jazu trzeba jednakże rozpatrywać ich oddziaływanie na środowisko biorąc pod uwagę oddziaływania już istniejące. Zdaniem organu argumentem w sprawie nie może być więc, podnoszone przez skarżących, korzystne oddziaływanie odbudowy jazu ze względu na nieprzesądzoną sprawę projektu zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny P. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów prawnych, a w szczególności art. 34 ustawy o ochronie przyrody organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 33 i 34 tej ustawy, zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000. Planowane przedsięwzięcia, które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru lub nie wynikają z tej ochrony, a które mogą na te obszary znacząco oddziaływać, wymagają przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, na zasadach określonych w ustawie Prawo ochrony środowiska. Na taki tryb wskazuje art. 33 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody. Prawo ochrony środowiska wymaga uzyskania, przed realizacją planowanego przedsięwzięcia, decyzji środowiskowej. Zgodnie z art. 35a ustawy o ochronie przyrody do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydawanej dla przedsięwzięcia, które może znacząco oddziaływać na obszary Natura 2000 stosuje się odpowiednio art. 34 i 35 w/w ustawy, które umożliwiają wydanie zgody na realizację przedsięwzięcia mogącego w znaczący negatywny sposób oddziaływać na obszar Natura 2000, jeżeli za jego realizacją przemawiają nadrzędne wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, brak jest rozwiązań alternatywnych oraz zapewnione zostanie wykonanie kompensacji przyrodniczej. Zatem podstawową kwestią przy wydawaniu zgody na realizację przedsięwzięcia jest ocena jego wpływu na obszar Natura 2000, a dopiero po uznaniu przedsięwzięcia za znacząco negatywnie oddziałujące na ten obszar, rozpatrywana jest kwestia nadrzędnego interesu publicznego, przy braku rozwiązań alternatywnych i przy zaprojektowaniu kompensacji przyrodniczej. W przedmiotowej sprawie w ocenie organu taka sytuacja nie zachodzi. Inwestor przewidział lokalizację elektrowni na swojej działce nr [...] w O. oraz odbudowę jazu w określonym miejscu rzeki, a więc nie można w tej sytuacji rozpatrywać rozwiązania alternatywnego. Obowiązkiem organu ochrony środowiska jest bowiem ocena planowanego przedsięwzięcia w sytuacji, gdy ma ono powstać w miejscu wybranym przez podmiot podejmujący jego realizację. Projektowana elektrownia wykorzystywałaby odnawialną energię wody, co oczywiście leży w interesie publicznym. Jednakże interes publiczny produkcji niewielkiej ilości energii elektrycznej zderza się z interesem publicznym zachowania we właściwym stanie siedlisk przyrodniczych, w tym ryb wędrownych oraz flory na terenie objętym ochroną. W tej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, iż względy wykorzystania wód dla celów energetycznych są, co do zasady, nadrzędne w stosunku do ochrony cennych obszarów przyrodniczych, objętych systemem Natura 2000. Istotniejszą przesłanką interesu publicznego byłaby w tym przypadku realizacja planowanego przez Zachodniopomorski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Sz. projektu ochrony przeciwpowodziowej doliny P.

W ocenie organu dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia uzgodnienie przedsięwzięcia przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z [...] marca 2006r., gdyż jest to odrębne postępowanie.

O możliwości realizacji przedsięwzięcia nie przesądza też, wydana przez Wójta Gminy T., decyzja z dnia [...] stycznia 2004r. o warunkach zabudowy, która nie stanowi podstawy do odbudowy jazu i małej elektrowni wodnej. Organ orzekając w przedmiocie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań nie jest więc związany ustaleniami wynikającymi z tej decyzji, w tym w kwestii możliwości lokalizacji inwestycji w określonym miejscu z uwagi na ograniczenia wynikające z potrzeby ochrony środowiska. Brak takiego związania jest następstwem zmiany procedury ocen oddziaływania na środowisko, dokonanej ustawą z dnia 18 maja 2005r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 113, poz. 954). Prawodawca zmieniając system procedury ocen zmodyfikował dotychczasowe zasady, rezygnując m.in. z obowiązku przeprowadzania oceny przed określeniem warunków zabudowy. Równocześnie wprowadzono zasadę, że postępowanie w przedmiocie ocen jest odrębnym postępowaniem kończącym się wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Oznacza to, że warunki zabudowy mogą być ustalone bez rozważania kwestii objętych decyzją środowiskową, a organ właściwy w sprawach ochrony środowiska nie jest związany decyzją lokalizacyjną.

Zdaniem organu Wojewódzki Konserwator Przyrody nie wyraził w piśmie z dnia 14 czerwca 2005r. pozytywnej opinii o przedsięwzięciu. W piśmie tym stwierdzono jedynie, że przedłożony raport wymaga uzupełnienia, bowiem nie wynika z niego, że planowane przedsięwzięcie ma być realizowane na obszarze Natura 2000 i że nie pogorszy stanu siedlisk przyrodniczych, dla których ochrony ten obszar został wyznaczony.

Podniesiono, że został umożliwiony stronom czynny udział w postępowaniu poprzez wystosowanie do żalących się pisma informującego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i zgłoszenia uwag.

Organ - biorąc pod uwagę charakter przedsięwzięcia oraz jego lokalizację -stwierdził, że będzie ono w znaczący sposób negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, przy czym nie spełnia przesłanek określonych w art. 34 ustawy o ochronie przyrody, wobec czego jego realizacja naruszyłaby przepisy ustawy o ochronie przyrody oraz przepisy Dyrektywy Rady 92/43/EWG.

Wobec powyższego, skoro w trakcie postępowania w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko planowane przedsięwzięcie zostało uznane za mogące w znaczący sposób negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000 i nie jest możliwe ograniczenie tego oddziaływania poprzez odpowiednie zmiany w projekcie czy sposobie realizacji, a jednocześnie przedsięwzięcie to nie spełnia przesłanek, określonych w art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, organ odmówił zgody na realizację przedsięwzięcia, poprzez odmowę uzgodnienia warunków jego realizacji.

W.Cz. i J.Cz. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] maja 2008r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] sierpnia 2006r. W ocenie skarżących organ nie zastosował się do wytycznych wyroku WSA z dnia 13 listopada 2007r. Podnieśli również, że opinie Towarzystwa Miłośników P. oraz prof. B. nie stanowią dowodów.

Organ błędnie powołuje się na uregulowania Natura 2000 "D.P." PLH320007, Dyrektywy Rady 92/43/EWG z załącznikami, Standardowy Formularz Danych i opracowanie dr. P.D., które nie dotyczą rzeki P., lecz jej dorzecza.

Niezasadne jest w ocenie skarżących powołanie się na Rekomendację 19/02 HELCOM z 26 marca 1998r. Zarówno Dyrektywa jak i Rekomendacja są wytycznymi do ustalenia obszaru specjalnej ochrony (OSO) i specjalnego obszaru (SOO). Rzeka P. nie zalicza się do żadnych z tych ochron.

Zdaniem skarżących na P. istnieją już przegrody np. w R. (elektrownia) oraz pomiędzy N.Ch. a S. (stacja badawcza Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w P.). W R. rzeka ma wolny nurt, a mała przepławka elektrowni w tej miejscowości utrudnia swobodne przemieszczenie się ryb. W tym stanie rzeczy nieprawdziwe jest twierdzenie organu, iż z punktu widzenia ochrony obszaru Natura 2000 "D. P." wprowadzenie jakichkolwiek nowych przegród jest działaniem pogarszającym stan siedliska ryb. Przy zastosowaniu przy odbudowie elektrowni wodnej wszystkich reżimów technicznych, łącznie z kratą ochronną dla ryb, skanerem podwodnym, zastosowaniem specjalnych szczelin i przepławek silniejszy nurt rzeki spowoduje, że ryby będą mogły swobodnie pokonać progi rzeki. Właśnie wtedy będą płynąć główne ciągi ryb, gdyż na przepławce jest silny nurt, który je wabi. Dzięki tym urządzeniom ryby będą mogły pokonać progi rzeki nawet do 2 m wysokości, aby dotrzeć do tarlisk. Jeżeli przy innych elektrowniach wodnych przepławki umożliwiają migrację ryb, to niezasadny jest zarzut, że odbudowany stopień uniemożliwi migrację ryb w górę rzeki. W ten sposób wymogi Natura 2000 nie przeszkadzają regulować rzeki.

W ocenie skarżących nowa koncepcja rozwiązania przeciwpowodziowego nie ma wpływu na realizacje inwestycji tym bardziej, że organ powołuje się na nieokreślone bliżej opinie specjalistyczne, przytacza jakiś raport i waloryzację bez bliższego określenia, co powoduje, że nie można tego zweryfikować.

Zdaniem skarżących wezwanie w sprawie możliwości zapoznania się w ciągu siedmiu dni z materiałem dowodowym nie było wykonalne, co skarżący podali w piśmie z dnia 12 czerwca 2008 r.

Ocena oddziaływania na środowisko jest ujęta w "Raporcie oddziaływania na środowisko" opracowanym przez mgr inż. Z.Sz. Opracowanie to spełnia wszystkie obecnie obowiązujące wymogi prawne. W raporcie tym brak przytoczonych przez organ zagrożeń.

Podniesiono, że odbudowa elektrowni leży w interesie publicznym, bowiem prawo Unii Europejskiej nakłada na Polskę obowiązek zwiększenia produkcji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Gdy się zważy powyższe oraz to, że obecny stan zrujnowanego jazu zagraża zdrowiu i życiu ludzi, a jego odbudowa będzie sprzyjać środowisku i wędrówce ryb, to niezasadne jest stwierdzenie, że te elementy nie są nadrzędne w rozpoznaniu interesu publicznego przemawiającego za uznaniem odbudowy elektrowni.

Niezrozumiałe jest również w ocenie skarżących dyskredytowanie decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] stycznia 2004r. o ustaleniu warunków zabudowy.

Minister Środowiska w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, stąd też na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił tak wniesioną skargę.

W uzasadnieniu wyroku podał, iż stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.), do form ochrony przyrody należą obszary Natura 2000. Obszar Natura 2000 może obejmować część lub całość obszarów i obiektów objętych pozostałymi formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-4 i 6-9 u. o. p. (art. 25 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody).

Sieć obszarów Natura 2000 jest nową formą ochrony przyrody, która została wprowadzona w związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i jest konsekwencją postanowień dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979r. w sprawie ochrony dzikich ptaków, zwanej dalej "dyrektywą ptasią", oraz dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory, zwanej dalej "dyrektywą siedliskową". Pierwszy z tych aktów prawnych w art. 4 ust. 1 przewiduje wyznaczenie tzw. obszarów specjalnej ochrony (OSO). Natomiast drugi w art. 4 ust. 2 przewiduje tworzenie tzw. specjalnych obszarów ochronnych (SOO). Oba te rodzaje obszarów chronionych zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 1 dyrektywy siedliskowej składają się na europejską sieć obszarów Natura 2000.

W związku z tym, że dyrektywy Rady generalnie nie wywołują skutków prawnych na terenie państw członkowskich, ich postanowienia powinny być przetransponowane do systemu prawa krajowego. Wykonując to zadanie, polski ustawodawca w art. 25 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody określił, że na sieć obszarów Natura 2000 składają się: (-) obszary specjalnej ochrony ptaków (OSO), będący konsekwencją realizacji postanowień "dyrektywy ptasiej", a zdefiniowane w art. 5 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody oraz (-) specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO), będące konsekwencją realizacji postanowień "dyrektywy siedliskowej", a zdefiniowane w art. 5 pkt 19 ustawy o ochronie przyrody. SSO jest to obszar wyznaczony, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej, w celu trwałej ochrony siedlisk przyrodniczych lub populacji zagrożonych wyginięciem gatunków roślin lub zwierząt lub w celu odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych lub właściwego stanu ochrony tych gatunków.

Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zabrania się podejmowania działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, z zastrzeżeniem art. 34 ustawy o ochronie przyrody umożliwiającym zrealizowanie inwestycji, jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych. Zakaz przewidziany w art. 33 ust. 1 stawy o ochronie przyrody stosuje się odpowiednio do projektowanych obszarów Natura 2000, znajdujących się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, do czasu odmowy zatwierdzenia albo zatwierdzenia tych obszarów przez Komisję Europejską jako obszary Natura 2000 i ich wyznaczenia w trybie przepisów, o których mowa w art. 28 ustawy o ochronie przyrody. Specjalne obszary ochrony siedlisk minister właściwy do spraw środowiska wyznacza po uzgodnieniu z Komisją Europejską w terminie 6 lat od dnia zatwierdzenia tego obszaru przez Komisję Europejską.

Stosownie do art. 33 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody planowane przedsięwzięcia, które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub projektowanego obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej ochrony, a które mogą na te obszary znacząco oddziaływać, wymagają przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, na zasadach określonych w ustawie Prawo ochrony środowiska.

Rodzaje przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257 poz. 2573 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 9 listopada 2004r.". § 3 ust. 1 pkt 62 tego rozporządzenia stanowi, że sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko mogą wymagać budowle piętrzące wodę lub inne urządzenia mające na celu piętrzenie wody na wysokość nie mniejszą niż jeden metr. W tym miejscu należy zaznaczyć, że planowane przedsięwzięcie ma piętrzyć wodę na wysokość dwóch metrów, stąd sporządzono raport o jego oddziaływaniu na środowisko.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia (29 maja 2008r.), realizacja planowanego przedsięwzięcia innego niż określone w art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawo ochrony środowiska, które nie jest bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynika z tej ochrony, jeżeli może ono znacząco oddziaływać na ten obszar - jest dopuszczalna wyłącznie po uzyskaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, zwanej dalej "decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach".

Przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do jej wydania (w tym przypadku Wójt Gminy T.) uzgadnia warunki realizacji danej inwestycji (art. 48 ust. 2 in principio p. o. ś.). W przypadku przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 i nie są bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynikają z tej ochrony, będących przedsięwzięciami, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawo ochrony środowiska organem uzgadniającym jest wojewoda (art. 48 ust. 2 pkt 3 lit. b p. o. ś.). Stosownie do art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawo ochrony środowiska sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wymagają planowane przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, dla których obowiązek może być stwierdzony na podstawie art. 51 ust. 2 Prawo ochrony środowiska. Obowiązek sporządzenia raportu dla takiego przedsięwzięcia stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Postanowienie takie zostało wydane, a raport - sporządzony.

Zaskarżone postanowienie z dnia 29 maja 2008r. utrzymało w mocy wydane przez Wojewodę Zachodniopomorskiego na podstawie art. 48 ust. 2 pkt 3 lit. b Prawo ochrony środowiska postanowienie z dnia 7 sierpnia 2006 r. odmawiające uzgodnienia warunków w zakresie ochrony środowiska realizacji przedsięwzięcia polegającego na odbudowie małej elektrowni wodnej na rzece Parsęcie w km 77+240 na działce nr 99/1 w O.w gminie T., ze względu na znaczące negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk "D.P." (PLH320007). Zaskarżone postanowienie jest więc aktem wydanym w postępowaniu uzgadniającym, będącym jednym z etapów postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, kończącym się wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Specjalny obszar ochrony o nazwie "D.P.", zgodnie ze Standardowym Formularzem Danych, obejmuje m. in. naturalną rynnę rzeki P., liczne zakola, starorzecza, torfowiska, lasy łęgowe i zarośla wierzbowe pomiędzy K. a O. oraz przełomowy odcinek rzeki P. koło O. Nie są więc zasadne zarzuty skarżących, że organ błędnie powołuje się na uregulowania Natura 2000 "D.P." PLH320007, Dyrektywy Rady 92/43/EWG z załącznikami, Standardowy Formularz Danych, które nie dotyczą rzeki P., lecz jej dorzecza.

W świetle cytowanego wyżej art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody nie można dokonywać działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w znaczący sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000 lub dla których projektuje się wyznaczenie takiego obszaru. Kwestią kluczową w rozpatrywanej przez organ sprawie była więc ocena, czy planowana odbudowa elektrowni wodnej może wywołać skutki, o których mowa w powyższym przepisie.

W ocenie Sądu nie można zarzucić organowi błędnego ustalenia w powyższym przedmiocie. Organ wykazał, że planowana inwestycja w sposób znaczący wpłynęłaby negatywnie na populację łososia atlantyckiego (Salmo salar), m. in. dla którego ochrony został wyznaczony projektowany obszar Natura 2000 "D.P.". Wniosek taki wynika z informacji zawartych w standardowym Formularzu Danych dla tego obszaru, w którym zaznaczono, iż rzeka P. posiada jedne z najlepszych w Europie warunki dla tarła łososi, co zapewnia utrzymanie naturalnej populacji tego gatunku, a ponadto naturalny charakter rzeki i jej dopływów zapewnia tarło dla innych ryb łososiowatych: troci wędrownej, pstrąga potokowego i lipienia. Zachowanie takiego stanu wymaga zakazu budowania nowych przegród na rzece, natomiast istniejące, jeśli nie zostaną rozebrane, muszą być wyposażone w bardzo dobrze działające przepławki.

Wskazuje na to również znajdujące się w aktach sprawy stanowisko prof. R.B. z Instytutu Rybactwa Śródlądowego w O. - Zakładu Ryb Wędrownych datowanej na 4 lipca 2006r. Zgodnie z tym dokumentem po istniejącym dawniej urządzeniu służącym do piętrzenia wody w O. rzeka P. odzyskała drożność. Szkody spowodowane przez piętrzenie zostały naprawione i gatunki wędrowne odzyskały możliwość naturalnego rozrodu. Odbudowa piętrzenia przerwie ciąg ekologiczny rzeki oraz zniszczy tarliska. Sąd w poprzednim wyroku z dnia 13 listopada 2007r. podkreślił już, że opinia prof. B. mogła zostać włączona do materiału dowodowego sprawy i oceniona według takich samych zasad dowodowych w sprawie, jak każdy inny dowód z dokumentów. Nie jest ona natomiast opinią biegłego, albowiem biegłego w postępowaniu administracyjnym powołuje organ.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko organu, że dla kwalifikacji oddziaływania nie ma znaczenia, że piętrzenie w O. istniało do 1945r. Za punkt wyjścia musi być uznany stan obecny, w którym wskutek zniszczenia jazu po ostatniej wojnie światowej piętrzenie w tym miejscu nie istnieje, a rzeka od tego czasu zachowuje drożność dla ryb.

W przekonywujący sposób organ dowiódł również, że łosoś dostaje się w górę rzeki poza spiętrzenie w R., mimo wadliwej przepławki w tej miejscowości. Potwierdzają to badania prowadzone przez dr P.D. ("Ichtiofauna dorzecza P."). Tarło łososia, z uwagi na podobną głębokość rzeki, ma niemalże takie same warunki między K. a R., jak między B. a O. Skoro wskazane odcinki rzeki charakteryzują się taką samą głębokością, a na odcinku rzeki do piętrzenia w R., zgodnie z raportem, znajdują się miejsca tarliskowe ryb łososiowatych, to tym samym zasadne jest twierdzenie, że mogą one występować w okolicach O.

Za zasadne Sąd uznał stanowisko organu, że nowa koncepcja ochrony przeciwpowodziowej polegająca m. in. na rezygnacji z budowy zapory czołowej ze zbiornikiem o powierzchni ok. 300 ha spowodowała nieaktualność poprzedniej, korzystnej dla skarżących opinii Zachodniopomorskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Sz. wyrażonej w piśmie z dnia 29 marca 2005r.

Możliwość realizacji inwestycji, nawet przy stwierdzeniu jej negatywnego wpływu na chroniony obszar, jest możliwa - stosownie do art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody - jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym i gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych. Zdaniem Sądu organ przekonująco uzasadnił, z jakiego powodu ten przepis nie może mieć zastosowania w tej sprawie. Uzyskanie stosunkowo niewielkiej ilości energii elektrycznej nie kompensuje umożliwienia rozrostu chronionym gatunkom zwierząt.

Uznano także, iż w ponownie przeprowadzonym postępowaniu Minister Środowiska umożliwił skarżącym przed wydaniem postanowienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego sprawy zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. Wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa, pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. W przypadku wyznaczenia - w ocenie strony -terminu zbyt krótkiego na zapoznanie się z aktami sprawy może ona wnioskować o jego przedłużenie. Skarżący po otrzymaniu w dniu 6 maja 2008r. informacji o możliwości zapoznania się z aktami w ciągu siedmiu dni nie zgłosili wniosku o jego przedłużenie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. i J. Cz. i zaskarżając go w całości zarzucili naruszenie prawa materialnego:

- art. 33 ust 1 ustawy o ochronie przyrody poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w zakresie, w którym inwestycja skarżących nie pogorszy w znacznym stopniu stanu siedlisk ryb i nie ograniczy im swobodnego przepływa,

- art. 34 ust 1 i ust 2, polegające na błędnej interpretacji i niewłaściwym zastosowaniu nie uwzględniającym rozwiązania alternatywnego zaproponowanego przez skarżących polegającego na zapewnieniu przy zrealizowaniu inwestycji swobodnego przepływu ryb, jak również nie wytwarzania energii z odnawialnych źródeł.

- art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne polegające na nie wskazaniu i braku jednoznacznego wykazania, iż inwestycja może znacząco oddziaływać na środowisko wodne, a w szczególności na przepływ ryb i ich ochronę,

- art. 127 ust. 2 ustawy z 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska polegające na nie uwzględnieniu faktu, iż inwestycja nie wpłynie na ograniczenie populacji ryb w środowisku wodnym.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podali, że przy wydając zaskarżone rozstrzygnięcie naruszono w sposób istotny przepis art. 33 ust 1 ustawy o ochronie przyrody polegającej na błędnej interpretacji tegoż przepisu w zakresie w jakim planowana inwestycja nie wpłynie znacząco na negatywne oddziaływanie na siedlisko ryb łososiowatych w obszarze Natura 2000. Z treści tegoż przepisu należy wywieść, iż tylko w przypadku "znaczącego pogorszenia stanu siedlisk zwierząt" oraz znacząco negatywnego wpływu na gatunki zabrania się lokalizacji inwestycji. W toku postępowania organ nie wykazał i nie dowiódł w sposób jednoznaczny, iż planowana inwestycja będzie miała znacząco negatywny wpływ na siedlisko i populację ryb łososiowatych. Nadto skarżący zaproponowali, rozwiązanie alternatywne umożliwiające swobodny przepływ ryb przez małą elektrownię wodną, co w ogóle zostało pominięte i nie uwzględnione w trakcie powzięcia decyzji. Z artykułem 33 ust 1 ustawy o ochronie przyrody koresponduje treść art. 34 tejże ustawy. Przepis art. 34 powołuje się na wymogi nadrzędnego interesu publicznego o charakterze społecznym i gospodarczym i wskazuje na przyjęcie rozwiązań alternatywnych. Owe "rozwiązania alternatywne" zaproponowane przez skarżących nie zostały wzięte pod uwagę przez organ. Istnienie tych rozwiązań alternatywnych winno być rozważone przez organ chociażby w kontekście interesu publicznego wynikającego z pozyskiwania energii z odnawialnych źródeł (elektrowni wodnej). Tak więc brak ustosunkowania się przez organ w zakresie rozwiązania alternatywnego, jak również nie wzięcie jego pod rozwagę narusza art. 34 w zw. z art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Oddalenie skargi w kontekście stanu faktycznego (nie przyjęcia rozwiązania alternatywnego umożliwiającego swobodny przepływ ryb) sprawia, iż zaskarżona decyzja Ministra Środowiska przekracza granice swobodnego uznania administracyjnego, co w kontekście zapisów ustawowych jest niedopuszczalne.

W zaskarżonym wyroku Sąd przywołał orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 26.04.2007r. (sygn. akt IV SA/Wa 2319/06 ). Z treści tegoż rozstrzygnięcia (teza 2) jednoznacznie stwierdzono, że organ przy rozstrzygnięciu kwestii dopuszczalności realizacji przedsięwzięcia, które może mieć negatywny wpływ na obszar "Natura 2000" organ zobowiązany jest rozważyć istnienie rozwiązania alternatywnego in concreto co nie nastąpiło w niniejszej sprawie pomimo przedłożenia takowego rozwiązania przez skarżących. Zaproponowane przez stronę skarżących przepławki w pełni zabezpieczą swobodny przepływ ryb przez zaporę wodną.

Nadto zauważono w kasacji, że interes publiczny polegający na pozyskiwaniu energii z odnawialnych źródeł (elektrowni wodnej) w kontekście zaproponowanego rozwiązania alternatywnego - (dodatkowych przepławek) umożliwiających swobodny przepływ ryb w pełni zaspokoiłby pogodzenie warunków ochrony środowiska z interesem publicznym i nie byłoby żadnej kolizji w zrealizowaniu przedsięwzięcia, które byłoby zgodne z ochroną obszaru "Natura 2000".

W toku postępowania organ, jak i Sąd nie wzięli pod uwagę treści art. 59 ustawy Prawo wodne, który to przepis bezspornie winien być rozważony albowiem na rzece P., na której ma być wzniesiona inwestycja nie istnieje żadne ograniczenia, w zakresie projektowanej inwestycji mogące znacząco oddziaływać na środowisko wodne. Tak więc w ogóle nie rozważono, iż projektowana inwestycja poprawi stosunki wodne i ochroni środowisko naturalne. Organ ograniczył swoje rozważania tylko i wyłącznie w: kontekście ochrony ryb nie uwzględniając stosunków wodnych istniejących na rzece, co winien również uwzględnić jako element zachowania prawidłowych stosunków wodnych.

Przy powzięciu zaskarżonego rozstrzygnięcia zdaniem skarżących naruszono również art. 127 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo ochrony środowiska poprzez błędną interpretację tegoż przepisu, nie adekwatną do istniejącego stanu faktycznego sprawy. Bezspornie zaproponowane przez skarżących przepławki wokół elektrowni wodnej umożliwią rybom swobodny przepływ progu rzeki, aby dotrzeć do tarlisk. W ten sposób ograniczy się negatywne oddziaływanie inwestycji na środowisko i w pełni zostanie zapewniona ochrona ryb. Tak więc w rozumieniu art. 127 ust. 1 pkt 3 poprzez "przepławki" zapewnione zostanie ograniczenie negatywnego oddziaływania planowanej inwestycji na środowisko ryb i w konsekwencji zapewniona ochrona gatunku ryb. W rozumieniu tegoż przepisu ochrona polega na ograniczeniu negatywnych oddziaływań. Organ nie uwzględnił powyższej interpretacji w zakresie w jakim skarżący poprzez dodatkowe przepławki ograniczą negatywne oddziaływanie na środowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Natomiast skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie w niej podniesione zarzuty pozostają usprawiedliwione.

Niemniej jednak na wstępie podnieść należy, iż zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji do Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano w kasacji wyłącznie na naruszenie przepisów prawa materialnego. Jednakże skarga ta nie została prawidłowo skonstruowana w zakresie wszystkich jej zarzutów zgodnie z art. 174 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi albowiem w zarzucie naruszenia art. 59 ust. 2 Prawa wodnego nie określono zgodnie z wymogami kasacji w jaki sposób doszło do naruszenia wskazanego w petitum kasacji przepisu prawa materialnego czy poprzez jego niewłaściwą wykładnię czy też niewłaściwe zastosowanie, co także nie wynika z uzasadnienie wniesionego środka odwoławczego w tej sprawie. Zarzucając naruszenie w/w przepisu wskazano natomiast, iż polega ono na :cytat - " nie wskazaniu i braku jednoznacznego wykazania, że inwestycja może oddziaływać na środowisko wodne" - koniec cytatu. Podobnie pełnomocnik skarżących odniósł się do zarzucanego w petitum kasacji naruszenia art. 127 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska podnosząc, iż naruszono tę normę poprzez : cytat - " nieuwzględnienie faktu". Jednocześnie wyłącznie w uzasadnieniu wniesionej kasacji w końcowych jej motywach powołano dodatkowo na naruszenie innego przepisu w/w ustawy a to art. 127 ust.1 pkt. 3 wskazując na jego błędną interpretację nieadekwatną do istniejącego stanu faktycznego sprawy.

Natomiast przepis art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyraźnie odróżnia dwie postacie naruszenia prawa materialnego: a to poprzez : błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie. Pierwsza ma miejsce w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy było wynikiem błędnego odczytania treści zastosowanej normy prawnej. Druga natomiast dotyczy sytuacji, w której zastosowano normę, której dyspozycja nie odpowiadała ustalonym w sprawie okolicznościom faktycznym (tzw. błąd subsumcji). W pierwszej z tych sytuacji stawiając tego rodzaju zarzut należy wskazać: jak sąd rozumiał dany przepis i na czym polegał błąd w tym rozumowaniu, jak, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, przepis ten powinien być rozumiany. W drugiej natomiast należy wyjaśnić z jakich przyczyn przepis nie może mieć zastosowania w niespornych okolicznościach faktycznych sprawy.

Niezależnie jednak od wyżej wskazywanej wadliwości należało odnieść się do tak sformułowanego zarzutu w szczególności mając na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z dnia 26 października 2009r. (sygn. akt I OPS 10/09 – opublikowana ONSA i WSA z 2010r., nr 1, poz.1 ) z której wynika, iż przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 oraz art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych.

Wskazane zaś wyżej zarzuty naruszenia art. 59 ust.2 Prawa wodnego jak i art. 127 ust. 2 oraz art. 127 ust.1 pkt 3 ustawy Prawo ochrony środowiska, niezależnie od podnoszonej wyżej wadliwości w ich konstruowaniu nie zasługiwały na uwzględnienie gdyż pozostają nieusprawiedliwione. Wyjaśnić bowiem należy, iż przepisy te nie stanowiły podstawy materialnoprawnej wydanego postanowienie jak też nie stanowiły przedmiotu rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zaskarżonym wyroku stąd też brak podstaw do uznania, że Sąd ten przedstawił ich wadliwą wykładnię czy też niewłaściwie je zastosował. Nie można również przyjąć tezy, iż przepisy te należało zastosować w sprawie.

Przepis art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne ( tj. Dz. U. Nr 239 z 2005r., poz. 2019 ze zm.) nie odnosi się bowiem do terenu projektowanego obszaru Natura 2000, lecz obszaru ochronnego zbiornika wód śródlądowych ustanawianych w drodze aktu prawa miejscowego czy też na podstawie planu zagospodarowania wodami na obszarze dorzecza opracowywanego przez dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej a kwestia takiego obszaru ochronnego i ochrona zasobów wodnych nie jest przedmiotem rozważań w tej sprawie.

Z kolei przepis art. 127 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (tj. Dz. U. Nr 129 z 2006r., poz. 902 ze zm.) określa w jaki sposób realizowana jest ochrona zwierząt i roślin. Przepis ten jedynie w sposób ramowy, ogólny reguluje ochronę roślin i zwierząt, natomiast szczegółowe rozwiązania w tym zakresie znajdują się w aktach prawnych wymienionych w art. 81 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska, lecz te nie zostały wskazane w kasacji. Tym samym norma ta nie mógł zostać naruszona w tej sprawie podobnie jak powołany wyłącznie w motywach kasacji przepis art. 127 ust.1 pkt. 3 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej a to naruszenia prawa materialnego poprzez wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 33 ust. 1 oraz art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody jako usprawiedliwione w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasługiwały na uwzględnienie.

Przystępując do wyjaśnienia przesłanek podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia, uznać należy, że niespornym pozostaje to, że przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie jest dokonanie uzgodnienia przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, warunków realizacji przedsięwzięcia w trybie art. 48 ust.2 pkt. 3a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska ( Dz. U. Nr 129, poz. 902 ze zm.). Charakter tego postanowienia uzgodnieniowego nakazuje zamieszczenie w nim precyzyjnych zaleceń, wymagań i warunków, które muszą następnie obowiązkowo znaleźć się w treści decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji oddalił skargę małżonków Cz. na ostateczne postanowienie Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2008r., którym utrzymano w mocy postanowienie Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 7 sierpnia 2006r. o odmowie uzgodnienia przedsięwzięcia polegającego na "Odbudowie małej elektrowni wodnej na rzece P. w km 77+240" zlokalizowanej w miejscowości Osówko na działce nr 99/1 gmina T. Niewątpliwie planowane przedsięwzięcie skarżących ma być realizowane w projektowanym specjalnym obszarze ochrony siedlisk Natura 2000-D.P. kod obszaru PLH 320007. Jest to więc obszar wytypowany jako specjalny obszar ochrony na podstawie Dyrektywy siedliskowej Rady 92/43/EWG i zgłoszony do systemu Natura 2000. Natomiast odmowa uzgodnienia warunków realizacji planowanej inwestycji przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nastąpiła z powodu tego, że zdaniem organów realizacja odbudowy Małej Elektrowni Wodnej skarżących przyczyni się do osłabienia celów ochrony obszaru 2000 i spowoduje znaczące negatywne oddziaływanie na ten obszaru.

Niesporne jest również to, co wykazało postępowanie prowadzone w tej sprawie, że naturalny charakter Parsęty i jej dopływów stanowi miejsce tarła dla łososia i innych ryb łososiowatych i ze względu właśnie na potrzebę ochrony tego gatunku wydano negatywne rozstrzygniecie dla skarżących przyjmując, że odbudowa jazu stanowiłaby barierę dla gatunków ryb migrujących, będących przedmiotem ochrony obszaru Natura 2000. Bezsporne jest również to , że koncepcja Wspólnoty oznaczona nazwą Natura 2000 zmierza do tworzenia warunków dla zachowania różnorodności biologicznej poprzez ustanowienie monitorowania stanu ochrony środowisk naturalnych i gatunków. Jest to więc system długofalowych działań ukierunkowanych na osiągniecie celów ochronnych przez wykorzystanie form ochrony przyrody, przewidzianych w ustawodawstwach krajowych UE. Jednakże sam fakt umieszczenia planowanej inwestycji na takim obszarze nie powoduje automatycznie zakazu realizowania tam jakiejkolwiek inwestycji. Nie można tylko podejmować działań, które znacząco negatywnie oddziaływają na obszar chroniony.

Skoro obszar, na którym planowana jest odbudowa małej elektrowni wodnej na rzece Parsęcie w km 77+240 w miejscowości O. zlokalizowany jest na projektowanym specjalnym obszarze ochrony siedlisk "D.P." (PLH320007) to obszar ten również podlega ochronie na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody ( Dz. U. Nr 92 , poz. 880 ze zm.) w tym w szczególności art. 33 i 34 tej cytowanej ustawy.

Generalnie przepis art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody stanowi, że zabrania się z zastrzeżeniem art. 34, podejmowania działań mogących osobno lub w połączeniu w z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony Natura 2000 w tym w szczególności :

1) pogarszać stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000lub

2) wpłynąć negatywnie na gatunki , dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000,

3) pogorszyć integralność obszaru Natura 2000lub jego powiązania z innymi obszarami.

Przepis ust. 1 stosownie do treści art. 33 ust. 2 cytowanej ustawy stosuje się odpowiednio do proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty - a więc również do sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie.

Wskazany wyżej przepis art. 33 ust.1 ustawy o ochronie przyrody mówiąc o negatywnym oddziaływaniu na cele ochrony Natura 2000 nie mówi o jakimkolwiek oddziaływaniu lecz jedynie o znaczących negatywnych oddziaływaniach na środowisko. Oznacza to, że nie wszystkie negatywne oddziaływania będą uniemożliwiały realizacje przedsięwzięcia, ale tylko te, których skala oddziaływania będzie uznana za znaczącą. Dodatkowo podnieść wypada, że zawarte w w/w normie sformułowanie " znaczące negatywne oddziaływanie " jako nieostre, sprawia, że w każdej sytuacji dokonywania takiej oceny organ administracji prowadzący postępowanie, powinien precyzyjnie wskazać te przesłanki.

Natomiast art. 34 ust.1 cytowanej ustawy o ochronie przyrody stanowi, że jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska a na obszarach morskich – dyrektor właściwego urzędu morskiego, może zezwolić na realizacje planu mogącego znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony Natura 2000 lub obszary znajdujące się na liście proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty, zapewniając wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej dla zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000.

Norma ta pozwala w sytuacji bezspornego przesądzenia w oparciu o art. 33 ust.1 ustawy o ochronie przyrody, że dane przedsięwzięcie znacząco oddziaływuje na cele ochrony Natura 2000, dopiero przejść do ustalenia przesłanek pozwalających na wydanie zezwolenia na realizację przedsięwzięcia, które może negatywnie wpłynąć na siedliska przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt. Kumulatywnie muszą być wówczas spełnione dwa warunki a to za realizacją projektowanego przedsięwzięcia przemawia nadrzędny interes publiczny, a w jego ramach wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym a ponadto organ administracji zobowiązany jest ustalić, że brak jest alternatywnych w stosunku do tych zawartych w planowanej przedsięwzięciu.

Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku uznał, że planowana inwestycja w sposób znaczący wpłynęłaby negatywnie na populację łososia atlantyckiego ( Salmo salor ), dla którego ochrony został wyznaczony projektowany obszar Natura 2000 "Dorzecze Parsęty" a zachowanie dotychczasowych warunków, wymaga tego by zakazać budowy nowych przegród na rzece choć zauważono też, że istniejące jeżeli nie zostaną rozebrane muszą być wyposażone w bardzo dobrze działające przepławki. Jednocześnie przyjęto, że przepis art. 34 ust.1 ustawy o ochronie przyrody nie ma w sprawie zastosowania bowiem możliwość uzyskania stosunkowo niewielkiej ilości energii elektrycznej nie kompensuje uniemożliwienia rozrodu chronionym gatunkom zwierząt.

Przy uwzględnieniu wskazanej wyżej wykładni przepisów ustawy o ochronie przyrody i stanowiska Sądu pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać za usprawiedliwiony należy zgłoszony w kasacji zarzut naruszenia przepisów art. 33 ust.1 i 34 ust.1 i 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez ich błędną wykładnię ale przede wszystkim poprzez niewłaściwe zastosowanie w ustalonym i przyjętym przez Sąd pierwszej instancji stanie faktycznym.

Trafnie podniesiono w motywach kasacji, iż naruszając art. 33 ust.1 ustawy o ochronie przyrody, niewłaściwie Sąd uznał w zaskarżonym wyroku, że odbudowa Małej Elektrowni Wodnej przez skarżących znacząco negatywnie będzie oddziaływać na cele ochrony Natura 2000. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wykazano w sposób przekonywujący, że skala tego przedsięwzięcia z osobna czy też w połączeniu z innymi działaniami pozwala uznać odbudowę Małej Elektrowni Wodnej –będącą przecież ekologicznym źródłem energii- za znacząco negatywnie oddziaływującą na projektowany obszar. Przesłanki tej nie można w sposób właściwy ustalić bez jednoczesnej oceny projektowanych rozwiązań w tym odniesienia się tak jak w niniejszej sprawie do propozycji skarżących budowy dwóch przepławek, zapewniających drożność rzeki. Wskazane kwestie powinny być ocenione na podstawie właściwej dokumentacji pozwalającej na rzetelną ocenę potencjalnych skutków realizacji przedsięwzięcia w wersji przebiegu przez planowane obszary "Natura 2000". Dopiero takie działania pozwoli na rzeczywistą i kompletną ocenę czy planowana inwestycja będzie znacząco negatywnie wpływać na siedlisko i populacje ryb łososiowatych czy też nie. W tej sprawie nie wykazanie tego w sposób jaki był wymagany, co zasadnie kwestionuje skarga kasacyjna mimo, iż nie formułuje zarzutu naruszenia prawa procesowego. To właśnie pozwala w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznać zarzut naruszenia art. 33 ust.1 ustawy o ochronie przyrody za usprawiedliwiony. Przypomnieć w tym miejscu należy, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie zawiera przecież sporządzony przez uprawnionego specjalistę do spraw ochrony i kształtowania środowiska - Raport oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia "Odbudowa Małej Elektrowni Wodnej " na rzece P. w km 77+240 w miejscowości Osówka gm. T. powiat B. Z tego dowodu jednoznacznie wynika, że nie podjęcie decyzji o odbudowie istniejącego jazu i spornej Małej Elektrowni Wodnej wiążą się nieliczne i wątpliwe skutki pozytywne dla środowiska i negatywne dla ludzi. Przyjęto bowiem w tej analizie, że korzystnym dla środowiska wariantem będzie odbudowa istniejącego jazu. Szczegółowo omówiono w tej ocenie wpływ planowanej inwestycji na przewodnie elementy środowiska i wyrażono pogląd, że opinia na temat oddziaływania tej inwestycji na środowisko jest jednoznacznie pozytywna. Zatem jeden z podstawowych dowodów w tej sprawie wskazuje na możliwość odbudowy spornej Małej Elektrowni Wodnej. Wprawdzie organ odwoławczy polemizował z niektórymi ustaleniami zawartym w tej ocenie jednakże nie zakwestionował jej w całokształcie. Nie wykazano jednoznacznie więc, że realizacja spornego zamierzenia utrudni lub uniemożliwi rozrodu chronionych gatunków a Sąd podzielił to stanowisko.

Niespornym w tej sprawie jest również to, że rzeka Parsęta posiada cenne walory przyrodnicze, co obrazuje zebrany w sprawie materiał dowodowy jak również to, iż odbudowa spornej Małej Elektrowni Wodnej nie może stanowić przeszkody w zachowaniu drożności rzeki lecz przecież w przypadku już istniejących obiektów uznano, że można tę drożność zapewnić poprzez odpowiednie bardzo dobrze działające przepławki. W tej sprawie skarżący proponowali rozwiązania w postaci dwóch przepławek umożliwiających ich zdaniem swobodną migrację oraz zachowanie drożności rzeki na co wskazuje przecież skarga kasacyjna ( podobnie kwestia ta podnoszona była w poprzednim wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2007r. sygn. akt IV SA/Wa1811/07) lecz rozwiązania te co już wyżej sygnalizowano nie zostały w sposób kompleksowy w okolicznościach rozpoznawanej ocenione w kontekście art. 33 ust.1 ustawy o ochronie przyrody.

Skoro za usprawiedliwiony uznano zarzut naruszenia art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, to konsekwencją niewłaściwego zastosowania w/w normy jest również niewłaściwe a w zasadzie przedwczesne zastosowanie w tym postępowaniu art. 34 ust 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody, który jak wyżej podkreślono ma zastosowanie w sytuacji kiedy zostanie przesądzona w niesporny sposób kwestia "znacząco negatywnego oddziaływania na cele ochrony Natura 2000". Wówczas to należy rozpatrywać występowanie w sprawie nadrzędnego interesu publicznego w tym wymogów o charakterze społecznym lub gospodarczym, w sytuacji braku rozwiązań alternatywnych. Na marginesie czynionych rozważań w tym zakresie zauważyć należy, iż Sąd pierwszej instancji uznał, że przepis ten nie ma w sprawie zastosowania a oceniając tak przyjął, że sprawa dotyczy tylko niewielkiej ilości energii, natomiast pominięto zagadnienie gospodarcze dotyczące przecież potrzeby globalnie zwiększenia energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, co niewątpliwie musi być brane również pod uwagę w całokształcie tej sprawy.

Dlatego też mając powyższe na uwadze przyjąć należy, iż skarga kasacyjna w opisanym wyżej zakresie zasługiwała na uwzględnienie.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji .