Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1898/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 266/21 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 266/21, sprostowanym postanowieniem z 8 lipca 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. Burmistrz Miasta C. odmówił M. Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojczymem, M. Z.

Jak ustalił organ, skarżący jest pasierbem M. Z., a pomiędzy nimi nie zachodzi stosunek przysposobienia określony w art. 121 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej jako "k.r.o."), tym samym strona nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący, w świetle obowiązujących przepisów, nie stanowi rodziny względem osoby niepełnosprawnej. Ponadto nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), ponieważ niepełnosprawność M. Z. istnieje od 65. roku życia.

Po rozpoznaniu odwołania M. Z. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że bezspornie M. Z. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie o niepełnosprawności z [...] listopada 2019 r. wydano do [...] grudnia 2024 r. Skarżący nie należy jednak do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 k.r.o., a ponadto są inne osoby, spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny – dwie córki M. Z. Nie są one małoletnie, zaś jedna z nich, B. Z., nie została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Nie zachodzą więc obiektywne okoliczności uniemożlwiające jej wypełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec ojca. Organ dodał, że ojczym skarżącego ma też trzech braci i dwie siostry.

W ocenie Kolegium intencją ustawodawcy nie jest wspieranie wszystkich osób, sprawujących dobrowolnie opiekę nad osobą niepełnosprawną. Organ wskazał też, że skarżący nie mieszka razem z ojczymem – pozostaje w związku partnerskim, w którym wychowywanych jest dwoje dzieci skarżącego z poprzedniego związku i dwoje z obecnego. Rodzina objęta jest wsparciem asystenta rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję M. Z. zarzucił jej naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że jako pasierb osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślił, że dzieci osoby niepełnosprawnej nie są w stanie opiekować się ojcem w sposób wystarczający, a to ze względu na własny stan zdrowia, podczas gdy istnieją osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności i te osoby dają rękojmię prawidłowej opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargę oddalił.

Sąd przypomniał, że podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i przytoczył treść art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Warunkiem przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w przywołanym art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przede wszystkim okoliczność, że ciąży na nich obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżący wskazywał, że należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec M. Z. Nie można w tej sytuacji, zdaniem Sądu, pominąć art. 132 k.r.o., który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, w pierwszej kolejności powinny opiekować się niepełnosprawnym, mimo że istnieją osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności, które opiekę sprawować mogą.

Sąd wojewódzki stwierdził, że skarżący, jako pasierb M. Z., nie jest obciążony, zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązkiem alimentacyjnym. W świetle tego przepisu obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy normuje także świadczenia alimentacyjne ojczymów, macoch, pasierbów w art. 144. Przepis ten stanowi, że dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką ( § 1). Mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka ( § 2). Do obowiązku świadczeń przewidzianego w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi ( §3).

Uprawnienie do żądania świadczeń alimentacyjnych unormowane w art. 144 § 1 zd. 1 k.r.o. czy art. 144 § 2 zd. 1 k.r.o. nie jest tożsame z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skoro bowiem ustawodawca odróżnił w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojęcie "obowiązek alimentacyjny", użyte m.in. w art. 128 i nast. oraz pojęcie "świadczenie alimentacyjne", użyte w art. 144 k.r.o., to oznacza, że pojęcia te nie są tożsame. Nawet odesłanie zawarte w art. 144 § 3 k.r.o. wskazuje jedynie na odpowiednie stosowanie przepisów o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi.

Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie przedmiotem oceny nie jest istnienie obowiązku alimentacyjnego skarżącego dla potrzeb stosowania przepisów k.r.o., lecz dopuszczalność uznania skarżącego za osobę obciążoną takim obowiązkiem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W tej sytuacji nie można normatywnego wyjątku z art. 144 § 1 i § 3 k.r.o., określającego roszczenie o świadczenie alimentacyjne, traktować jako obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego ustawodawca odesłał w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., skoro obowiązek alimentacyjny w przepisach tego kodeksu został unormowany odrębnie i normy dotyczące tego obowiązku stosuje się wobec świadczeń alimentacyjnych określonych w art. 144 § 1 i § 3 k.r.o. jedynie odpowiednio.

Odpowiednie stosowanie, jak wskazał Sąd wojewódzki, dotyczy zatem tylko kwestii związanych z alimentacją w ramach przepisów k.r.o. i dlatego nie można uznać, aby oznaczało to nadanie świadczeniom alimentacyjnym charakteru obowiązku alimentacyjnego dla potrzeb stosowania przepisów spoza Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli w przepisach tych ustawodawca wyraźnie związał uprawnienie z obowiązkiem alimentacyjnym, a nie jedynie z odrębnie unormowanymi świadczeniami alimentacyjnymi.

W świetle powyższego, skoro obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych niepełnosprawnego M. Z., a obowiązek alimentacyjny wobec tego niepełnosprawnego na skarżącym w świetle przepisów prawa nie ciąży, to stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, przysługiwanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie są spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, zostało przez ustawodawcę uzależnione od spełnienia łącznie dodatkowych warunków określonych w art. 17 ust. 1a powołanej ustawy, m.in. od tego, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje takim osobom dopiero wówczas, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 2).

W zaskarżonej decyzji słusznie, zdaniem Sądu, wskazano, że istnieją osoby zobowiązane do alimentacji osoby niepełnosprawnej w pierwszym stopniu. Jest to rodzona córka M. Z. Słusznie też organ odwoławczy ocenił, że przyczyny niesprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem przez córkę mają charakter subiektywny i są związane z jej wyborem. W tej sytuacji obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na inne osoby, ponieważ obowiązek alimentacyjny wobec ojca nadal na niej ciąży. Nie można w takiej sytuacji uznać, w ocenie Sądu, że inna osoba mogłaby być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowanie w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym M. Z.

Sąd dodał też, że wskazana omyłkowo przez organ odwoławczy jako córka, nie zaś żona, osoby niepełnosprawnej, T. Z., jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym, wobec czego pomyłka ta dla rozstrzygnięcia nie miała znaczenia.

Ojczym skarżącego ma też pięcioro rodzeństwa – skarżący nie wykazał okoliczności, zwalniających rodzeństwo ojczyma z obowiązku alimentacyjnego, gdyby z córki niepełnosprawnego przeszedłby on na nich. Jak podkreślił Sąd, sprawowanie opieki nie musi polegać na fizycznym jej sprawowaniu, lecz może polegać na dostarczaniu środków pieniężnych na zapewnienie usług opiekuńczych.

Bez znaczenia zatem pozostaje, że skarżący sprawuje opiekę nad ojczymem. Jedynym kryterium oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji jest kryterium legalności, czyli zgodności z przepisem prawa. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował znaczenie omawianych przepisów, właściwie stosując art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. Z., zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez uznanie, że skarżącemu jako pasierbowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojczymem, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu w niniejszej w sprawie z uwzględnieniem normy wyrażonej w art. 144 § 2 k.r.o. powinno doprowadzić do wniosku, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojczyma,

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżący jako pasierb osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta C. z [...] listopada 2020 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Skarżący kasacyjnie wniósł też o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zarzuty skargi kasacyjnej kwestionują prawidłowość wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego.

Przede wszystkim, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się z organami i Sądem pierwszej instancji, że skarżący nie może być zaliczony do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a to z uwagi na to, że uprawnienie do żądania świadczeń alimentacyjnych unormowane w art. 144 § 1 zd. 2 k.r.o. nie jest tożsame z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Obowiązek alimentacyjny został uregulowany w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359).

Obowiązek alimentacyjny to zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania. Obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Może on jednak dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taka sytuacja przewidziana została w art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych. W myśl art. 144 § 1 k.r.o. dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką.

Wskazane uregulowanie poszerza przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 4 kwietnia 1968 r., III CZP 27/68, (ONSC 1969, Nr 1, s. 6) obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany na równi z obowiązkiem rodziców dziecka, nie może jednak wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego rodziców dziecka. Jedyny warunek, który musi być spełniony po myśli art. 144 § 1 k.r.o., aby powstał obowiązek alimentacyjny ojczyma lub macochy, to sytuacja, gdy roszczenie alimentacyjne pasierba odpowiada ogólnemu poczuciu słuszności, znajdującemu uzasadnienie w istniejących regułach moralności i dobrych obyczajach społeczeństwa, czyli zasadom współżycia społecznego.

Zgodzić się również trzeba z Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w wyroku z 14 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2947/19 (LEX nr 3 025 618) wskazał, że przyczynienie się do wychowania i utrzymania dziecka lub zgodność z zasadami współżycia społecznego, jako przesłanki obowiązku z art. 144 § 1 i 2 k.r.o., nie oznaczają, że obowiązek ten nie wynika z ustawy. Niemożliwe do akceptacji jest zapatrywanie, że obowiązek ten, także w zakresie wskazania podmiotu zobowiązanego do alimentacji, kreowany jest wyłącznie z mocy orzeczenia sądu, albo że obowiązek ten ma charakter ułomny bądź subsydiarny. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 144 § 1 k.r.o., ma charakter obowiązku ustawowego i nie jest to obowiązek o charakterze posiłkowym. Świadczy o tym brzmienie art. 144 § 3 k.r.o., zgodnie z którym do obowiązku alimentacyjnego w relacjach między pasierbem a ojczymem (macochą) stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (zob. uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r. sygn. akt III CZP 27/68, ONSC 1969, Nr 1, s. 6; wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1971 r. sygn. akt II CR 78/71; J. Gudowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo, Wolters Kluwer 1998 r., s. 487; G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, uwagi do art. 144; wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1982/11).

Nie jest prawidłowe stanowisko organu drugiej instancji, że uprawnienie do żądania świadczeń alimentacyjnych unormowane w art. 144 § 1 zd. 2 k.r.o. nie jest tożsame z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skoro bowiem ustawodawca odróżnił w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojęcie "obowiązek alimentacyjny", użyte m.in. w art. 128 i nast. oraz pojęcie "świadczenie alimentacyjne", użyte m.in. w art. 144 § 1 zd. 2, to oznacza, że pojęcia te nie są tożsame.

Odnosząc się do powyższego stanowiska organu należy wskazać, że ustawodawca w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym wielokrotnie używa pojęcia "świadczenie alimentacyjne" – w art. 133 § 1, 2 i 3, art. 134, art. 135 § 1 i 3, oraz art. 137 k.r.o., a przecież przepisy te odnoszą się do obowiązku alimentacyjnego.

Z powyższych powodów nieprawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący kasacyjne nie jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec M. Z., swojego ojczyma.

Mimo jednak wadliwej wykładni art. 144 k.r.o. w powiązaniu z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i uzasadnionego w tym zakresie zarzutu skargi kasacyjnej, wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.

Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zostały oparte na konstrukcji obowiązków alimentacyjnych, przy czym przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określają kolejność osób uprawnionych do uzyskania wspomnianego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że obowiązek opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, z którego wynika prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyprzedza ten sam obowiązek osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Artykuł 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wskazujący osoby uprawnione do ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne, nie określa kolejności uprawnień do tego świadczenia, uznając wszystkie osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, za jednakowo uprawnione do uzyskania wspomnianego świadczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1059/21, LEX nr 3 318 473).

Jak wynika z niekwestionowanego przez skarżącego kasacyjnie stanu faktycznego sprawy, jego ojczym pozostaje w związku małżeńskim (z T. Z., osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym), ma córkę (B. Z.) oraz pięcioro rodzeństwa (P. Z., A. Z., K. Z., W. K. i A. S.).

O ile małżonka ojczyma skarżącego kasacyjnie, z uwagi na stan zdrowia, jest zwolniona z obowiązku alimentacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.), o tyle jego córka, B., już nie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, LEX nr 2 798 595). Okoliczności podnoszone w toku postępowania, m.in., że mieszka ona w innej miejscowości, wykonuje pracę zmianową czy nie wyraża chęci opiekowania się ojcem, nie zwalniają jej z ustawowego obowiązku alimentacyjnego względem ojca. Podkreślenia wymaga bowiem, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy – sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 575/21, LEX nr 3 244 415). Z kolei w odniesieniu do rodzeństwa ojczyma, skarżący kasacyjnie, na wezwanie organu, nie przedstawił żadnych nowych dowodów i okoliczności, które wskazywałyby, że są oni zwolnieni z obowiązku alimentacyjnego względem brata.

Powyższe oznacza więc, że obowiązek alimentacyjny córki i rodzeństwa osoby niepełnosprawnej wyprzedza obowiązek pasierba w tym zakresie, zatem skarżącemu kasacyjnie, w tak ustalonym i niezakwestionowanym stanie faktycznym sprawy, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Błędna wykładnia art. 144 § 2 k.r.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez Sąd pierwszej instancji nie podważa trafności zaskarżonego wyroku.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.