Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1348/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie sędzia NSA Janusz Ruszyński as.sąd.WSA Katarzyna Nikodem /spr./ Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 lipca 2006 r. sprawy ze skargi R.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] ; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego R. R. kwotę 100 zł ( sto złotych ) tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. wstrzymuje wykonanie zaskarżonych postanowień wymienionych w pkt 1 do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont /-/ J. Ruszyński


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy decyzją z dnia [...] nr [...] ustalił R. R. zobowiązanie podatkowe w podatku od spadku darowizn w kwocie [...] zł. Podatnik nie uregulował należności wynikającej z decyzji wymiarowej, w związku z czym organ podatkowy wystawił tytuł wykonawczy w celu ściągnięcia należności w trybie postępowania egzekucyjnego. Z adnotacji dotyczącej potwierdzenia odbioru tytułu wykonawczego wynika, że w dniu [...] czerwca 2002 r. tytuł wykonawczy odebrała osoba o nazwisku R.R, oświadczając o niezdolności uczestnictwa w czynnościach procesowych. W dniu [...] czerwca 2002 r. nadano w placówce pocztowej pismo zawierające zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podpisane przez B.R. występującą jako pełnomocnik zobowiązanego.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...]Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił uznania zarzutów R.R., z uwagi na uchybienie terminu do jego złożenia.

Postanowienie to zostało zaskarżone poprzez wniesienie zażalenia.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazuje, że odpis tytułu wykonawczego został doręczony B.R. w dniu [...] czerwca 2002 r., natomiast pismo zostało nadane w placówce pocztowej w dniu [...] czerwca 2002 r., a więc z jednodniowym uchybieniem terminu do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Pełnomocnik zobowiązanego nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. W związku z czym zarzuty wniesione po terminie nie podlegają merytorycznemu rozpatrzeniu. Od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej B.R. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 lutego 2005 r. sygn. akt I SA/Po 2979/02 uchylił wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego . Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że wobec wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, należy zwrócić uwagę na treść adnotacji dokonanej na tytule wykonawczym w części "J – "oświadczenie o niezdolności do uczestnictwa w czynnościach....(nieczytelne słowo) od [...] lipca 2001 r. do [...] lipca 2002 r." Zgłaszane do tytułu wykonawczego "oświadczenie" mogło mieć, zdaniem Sądu, charakter wniosku o przywrócenie niedochowanego w przyszłości terminu. Dlatego też organ egzekucyjny winien wezwać stronę do oświadczenia się, czy adnotacja zawarta w tytule wykonawczym miała mieć "z góry" charakter wniosku o przywrócenie terminu, a jeżeli tak, to czy w rozpatrywanej sprawie wniosek taki strona wnosi. Treść złożonego zażalenia, w którym pełnomocnik zobowiązanego powołuje się na załamanie nerwowe i związane z depresją trudności w czynnym i terminowym uczestniczeniu w postępowaniu, w ocenie Sądu, potwierdza zasadność wzięcia pod uwagę przez organ egzekucyjny aspektu przywrócenia terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę na wątpliwości dotyczące doręczenia tytułu, z treści rubryki bowiem nie wynika, komu został on doręczony. Sąd wskazuje również na nieprawidłowy zwrot użyty w sentencji postanowienia. Zwrot "postanawia odmówić uznania zarzutów" wskazuje, że rozstrzygnięcie to zapadło po rozpatrzeniu zarzutów, co z kolei pozostaje w sprzeczności z treścią uzasadnienia postanowienia.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu postanowił pozostawić bez rozpatrzenia zarzuty R.R. wniesione za pośrednictwem pełnomocnika B.R. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, że postępowanie egzekucyjne przeciwko R.R. zam. [...] USA zostało wszczęte [...] czerwca 2002 r. z chwilą doręczenia przez poborcę odpisu tytułu wykonawczego żonie ( z powodu nieobecności dłużnika). Zobowiązany został pouczony o przysługującym prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni od wszczęcia tego postępowania. B.R. jako pełnomocnik R.R. złożyła zarzuty w dniu [...] czerwca 2002 r., z jednodniowym uchybieniem terminu. Pełnomocnik zobowiązanego nie wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. Zatem uchybienie terminu nie pozwala na merytoryczne ich badanie.

Na postanowienie powyższe B.R. jako pełnomocnik zobowiązanego wniosła zażalenie, podnosząc, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nie uwzględnia orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 lutego 2005 r. sygn. akt I SA/Po 2979/02, zobowiązującego organ egzekucyjny do wezwania strony do oświadczenia, czy adnotacja zawarta w tytule wykonawczym miała "z góry mieć charakter wniosku o przywrócenie terminu", czego organ zaniechał. B. R. wskazuje, że przyczyny uchybienia terminu nie ustały, z uwagi na jej ciągły stan głębokiej depresji. Stan taki zaburza normalne funkcjonowanie w każdej sferze życia, zakłóca wykonywanie podstawowych czynności życiowych i sprawia duże trudności w czynnym i terminowym uczestniczeniu w postępowaniach.

Dyrektor Izby Skarbowej wezwał pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. B. R. pełnomocnika R.R. do przedłożenia aktualnego zaświadczenia o stanie zdrowia z Wojewódzkiego Szpitala w K.

B.R. przedkłada zaświadczenie lekarskie od lekarza psychiatry W.Ł. z dnia [...] marca 2005 r., opinię lekarza psychiatry M.Ż. z 2005 r., opinię psychologiczną wydaną przez psychologa klinicznego M.K. z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz opinię o wyniku badań psychologicznych z dnia [...] lipca 2004 r., wyniki badania psychologicznego psychologa klinicznego i biegłego sądowego B.G. z dnia [...] kwietnia 2003 r., opinię sądowo – psychologiczną psychologa M. K. z dnia [...] września 2002 r. i dnia [...] lutego 2003 r., zaświadczenie lekarskie o stanie neurologicznym wydane przez lekarza med. A.H. z dnia [...] października 2001 r., zwolnienie lekarskie wydane przez Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny w K. od [...] sierpnia 2005 do 6 września 2005 r. , zaświadczenia lekarza psychiatry z dnia [...] sierpnia 2005 r.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie na podstawie obowiązujących przepisów prawa materialnego i formalnego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, nie można uznać, że organ egzekucyjny został zobowiązany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do uznania, że uchybienie terminu do zgłoszenia zarzutu nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez stronę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 lutego 2005 r. sygn. akt I SA/Po 2979/02 wskazał jedynie na uchybienie w postępowaniu organu egzekucyjnego dotyczące ustalenia okoliczności, czy pełnomocnik zobowiązanego zdolna była do uczestnictwa w czynnościach od dnia [...] lipca 2001 do [...] lipca 2002 r. Pełnomocnik zobowiązanego takiego dowodu nie przedłożyła do dnia wydania postanowienia. Przedstawiła wyłącznie pismo Wojewódzkiego Szpitala w K. z dnia [...] maja 2004 r. zaświadczające, że B.R. leczy się w tamtejszym szpitalu od dnia [...] maja 2004 r. Złożone przez pełnomocnika zaświadczenie nie może stanowić dowodu, że w lipcu 2001 r., z uwagi na swój stan zdrowia nie mogła złożyć zarzutów. Nadto organ odwoławczy zauważa, że zobowiązany może zgodnie z przysługującym mu prawem ustanowić innego pełnomocnika.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik R.R. wnosi o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]– pozostawiające bez rozpatrzenia zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

W skardze podnosi, że orzeczenia te zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa poprzez zlekceważenie prawomocnego wyroku WSA z dnia 1 lutego 2005r. sygn. akt I SA/Po 2979/02 wydanego w sprawie. Nadto zarzuca się naruszenie art. 7 k. p. a. oraz błędną wykładnię art. 58 § 1 k. p. a., co w istotny sposób naruszyło zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, zasady dochodzenia prawdy obiektywnej oraz zasady przekonywania.

Strona wskazuje, że organy w ogóle nie wzięły pod uwagę przyczyn uchybienia terminu do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wnosząc o oddalenie skargi. Organ odwoławczy wskazał, że B.R. nie przedłożyła dowodu, że w okresie od [...] lipca 2001r. do [...] lipca 2002r. nie była zdolna do uczestniczenia w czynnościach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni.

W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji podatkowej.

Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego narusza prawo. Przede wszystkim organy dopuściły się naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.), które to naruszenie miało wpływ na wynik postępowania. Wskazany przepis stanowi, że ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej oraz wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w uzasadnieniu może być wyłączone wyłącznie w sytuacji zmiany stanu prawnego, czy też faktycznego (wyrok NSA OZ w Poznaniu z 16 października 1997 I SA/Po 263/97). Sąd w wyroku z dnia 1 lutego 2005 r. sygn. akt I SA/Po 2979/02 wskazał, że organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę oświadczenia osoby, której doręczono tytuł wykonawczy, o niezdolności do uczestnictwa w czynnościach od [...] lipca 2001 r. do [...] lipca 2002 r. Oświadczenie to mogło mieć, w ocenie Sądu, charakter wniosku o przywrócenie niedochowanego terminu w przyszłości. Dlatego też po otrzymaniu zarzutów, organ egzekucyjny , mając na względzie art. 7 kpa, winien wezwać stronę do oświadczenia się, czy adnotacja zawarta w tytule miała charakter wniosku o przywrócenie terminu.

Jak wynika z akt sprawy po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowień obu instancji , Naczelnik Urzędu Skarbowego zmienił jedynie sentencję postanowienia – pozostawiając bez rozpatrzenia zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, stwierdzając, że zgodnie z treścią art. 58 kpa w razie uchybienia terminu do wniesienia zarzutów należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Pełnomocnik zobowiązanego takiego wniosku nie złożyła, w związku z czym pozostawiono bez rozpatrzenia wniesione zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ ponownie nie wziął pod uwagę treści adnotacji dokonanej w części "J" tytułu wykonawczego. Nie zwrócił się do strony o wyjaśnienie, jaki charakter miało złożone oświadczenia.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie zebrana w toku postępowania odwoławczego dokumentacja medyczna o stanie zdrowia B. R. w pełni potwierdza konieczność ponownej oceny sprawy pod kątem zbadania przesłanek do przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów, po wezwaniu strony do jednoznacznego oświadczenia, czy adnotację zawartą przy potwierdzeniu odbioru tytułu wykonawczego należy traktować jako wniosek o przywrócenie terminu.

Nadto Sąd w wyroku z dnia 1 lutego 2005r. (I SA/Po 2979/02) zauważył, że z treści rubryki nie wynika komu został doręczony tytuł wykonawczy. Ta kwestia również nie była przedmiotem badania organów.

Jak wynika z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] czerwca 2005 r. odpis tytułu wykonawczego został doręczony "z powodu nieobecności dłużnika żonie p. B.R.". Organ egzekucyjny zatem uznał, że miejscem zamieszkania zobowiązanego był Ś., ul [...] (adres jak wskazano na tytule wykonawczym). Jednakże dopuszczając do postępowania B.R. organ egzekucyjny przyjął pełnomocnictwo udzielone jej w dniu [...] kwietnia 1995 r. przez R. R., z którego wynika, że miejscem zamieszkania R.R. jest [...] USA. We wszystkich pismach skierowanych do organu egzekucyjnego (również w piśmie zawierającym zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne) B.R. wskazuje, że miejscem zamieszkania R.R. jest [...] USA. Zatem z tych dokumentów nie wynika, jakoby doręczenie tytułu wykonawczego nastąpiło w miejscu zamieszkania zobowiązanego, jak twierdzi Naczelnik Urzędu Skarbowego. Organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia uznał, że tytuł wykonawczy został doręczony nie zobowiązanemu, ale pełnomocnikowi zobowiązanego. Ta kwestia wymaga jednoznacznego wyjaśnienia w celu zbadania skutecznego doręczenia tytułu wykonawczego.

Z tych też względów skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego naruszają cytowany wcześniej przepis art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenia, które naruszają powyższą normę prawną muszą być zawsze eliminowane z obrotu prawnego, ponieważ dopuszczenie do nieprzestrzegania jej doprowadziłoby do sytuacji, że sądowa kontrola aktów administracyjnych stałaby się fikcją.

Z tych też względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

/-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont /-/ J. Ruszyński