Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 834/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 i 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r. odmawiającą potwierdzenia A. T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. udziału w prawie własności nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w gminie [...], pow. [...], województwo [...], stanowiące majątek "[...]".

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r.). Na podstawie art. 1 ww. ustawy dokonano zmiany przepisu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W dniu 25 sierpnia 2014 r. A. T. złożył do Wojewody [...] wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w gminie [...], powiat [...], woj. [...], stanowiącej majątek "[...] ". W ww. wniosku A. T. powołał się na nowelizację ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. oraz na sprawę nr [...], dotyczącą potwierdzenia W. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Wnioskodawczynię udziału w prawie własności nieruchomości stanowiącej majątek "[...] ". Następnie w protokole z dnia [...] listopada 2014 r. sporządzonym w [...] Urzędzie Wojewódzkim w K., A. T. doprecyzował, że złożony przez niego wniosek dotyczy jego matki Z. T., która na dzień opuszczenia byłego terytorium RP była współwłaścicielką majątku "[...] ". A. T. oświadczył również, że powodem dla którego ani on, ani Z. T. nie zwrócili się z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przed 31 grudnia 2008 r. była fakt, że zarówno A. T. jak i jego matka Z. T. chorowali. W tym samym protokole A. T. wskazał, że na ocenę spełnienia przez Z. T. wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. i oświadczył, że Z. T. do wybuchu II Wojny Światowej zameldowana była w majątku " [...] ", natomiast przed 1 września 1939 r. opuściła tereny byłej Rzeczypospolitej Polskiej w celu podjęcia pracy w S.. Ponadto wskazał, że Z. T. wykonując zawód nauczyciela w [...] nigdy nie wymeldowała się z majątku "[...] ", natomiast posiadała inne, tymczasowe miejsca zamieszkania na terytorium obecnie należącym do Rzeczypospolitej Polskiej.

Przesłuchana w charakterze świadka Z. M. zeznała, że Z. T. zamieszkała w majątku "[...] " w drugiej połowie lat 20-tych wraz z rodzicami i było to jej stałe miejsce zamieszkania do wybuchu II Wojny Światowej oraz, że Z. T. posiadała inne, dodatkowe miejsca zamieszkania na terenach obecnie należących do Rzeczypospolitej Polskiej, związane z wykonywaną przez nią pracą nauczyciela w [...]. D. M. oświadczyła, że Z. T. przed wojną wyjechała z majątku "[...] " w celu podjęcia pracy.

Wojewoda [...], pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. wezwał stronę, do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty odnoszące się do miejsca zamieszkania Z. T. w okresie poprzedzającym 1 września 1939 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, A. T. nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów odnoszących się do stałego miejsca zamieszkania Z. T. Pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Archiwum Państwowego w B., Archiwum Państwowego w P. oraz Archiwum Narodowego w K. z prośbą o przeszukanie ww. zasobów archiwalnych w celu odnalezienia dokumentów potwierdzających zatrudnienie Z. T. w okresie poprzedzającym 1 września 1939 r. W odpowiedzi na powyższe pismo, jedynie w Archiwum Narodowym w K. odnaleziono teczkę Z. K. - kierownika Państwowego Gimnazjum [...] w L.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając odwołanie od decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r. stwierdził, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. "potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r." Ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonano zmiany przepisu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Na podstawie znowelizowanego art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

§ 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

posiada obywatelstwo polskie.

Z kolei art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej stanowi, iż: "W terminie określonym w ust. 1 (6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą".

Zdanie Ministra, w rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 znowelizowanej ustawy z dnia 8 lipca 2005r., możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Niezależnie jednak od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał "z zamiarem stałego pobytu" (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której przebywał z zamiarem stałego pobytu ([art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934)] lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r.). Jak stanowi § 9 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r. "Za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowna posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania".

Uwzględniając powyższe przepisy, oceniając materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, organ odwoławczy uznał, że Z. T. z domu [...], po opuszczeniu majątku "[...] ", w okresie poprzedzającym 1 września 1939 r. miała tylko jedno miejsce zamieszkania, które znajdowało się w miejscowości [...], w woj. [...], na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Twierdzenie to wynika bezpośrednio z oświadczenia złożonego przez Z. T. pod rygorem odpowiedzialności karnej w Ankiecie z dnia [...] maja 1952 r. oraz w uwierzytelnionej kserokopii Karty Osobowej Z. T. wystawionej [...] marca 1951 r., gdzie Z. T. jednoznacznie wskazuje, że miejscem jej zamieszkania do 1939 r. (w Karcie Osobowej: do 1 września 1939 r.) był [...] w woj. [...]. Z ww. dokumentów jednoznacznie wynika, że Z. T. nie posiadała w dniu 1 września 1939 r. miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...], o nabyciu spadku po zmarłej [...] listopada 1945 r. we L. M. K., Z. T. uzyskała prawo do 1/6 części spadku po zmarłej M. K., a więc prawo współwłasności majątku "[...] " dopiero w 1945 r. W związku z powyższym, należy stwierdzić, że Z. T. na dzień opuszczenia byłego terytorium RP nie była współwłaścicielką nieruchomości pozostawionej w gminie H., powiat [...], woj. [...], stanowiącej majątek "[...] ".

Organ II instancji wskazał, że Wojewoda [...] podjął również działania zmierzające do ustalenia czy wniosek A. T. z dnia 25 sierpnia 2014 r. spełnia przesłanki wymienione w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. Jak wynika z oświadczenia złożonego przez A. T. w dniu 26 listopada 2014 r. przyczyną niezłożenia przez Stronę wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu prawa współwłasności do nieruchomości stanowiącej majątek "[...] " nie było przekonanie o niekorzystnym wyniku ewentualnego postępowania, ale choroba A. T. i jego matki Z. T.

W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że wniosek złożony przez A. T. w dniu [...] sierpnia 2014 r. nie spełnia przesłanek wynikających z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., a organ I instancji prawidłowo odmówił potwierdzenia A. T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. udziału w prawie własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w gminie [...], pow. [...], woj. [...], stanowiącej majątek "[...] ".

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył A. T.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. naruszenie art. 7, 77 § 1 i 4 oraz art. 80 KPA, polegające na nie dokonaniu wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w:

1) pominięciu dokonania oceny znaczenia i wartości wszystkich zebranych w sprawie dowodów, a także w braku wskazania przyczyn odmowy przyznania niektórym zebranym dowodom waloru wiarygodności.

w tym dowodom z:

a) zeznań D. W. M.,

b) przesłuchania strony /wnioskodawcy/ A. T.,z których wynika, że Z. T. z domu [...] na dzień [...] września 1939 r. posiadała dwa miejsca zamieszkania, w tym [...] w woj. [...] oraz majątek [...], powiat [...], woj. [...];

c) treści dokumentu - Dowodu Osobistego Z. K. seria i numer [...] wydany przez Starostę Powiatowego w P. dnia [...] sierpnia 1935 r. wskazującego jako miejsce zamieszkania [...],

d) treści dokumentu - Świadectwa Dojrzałości Z. K. z dnia [...] maja 1929 r. wydanego po ukończeniu nauki w gimnazjum w B.,z których wynika, że miejscem gdzie ześrodkowane były stosunki osobiste i gospodarcze Z. T. z domu K. do wybuchu II Wojny Światowej były dawne Kresy Rzeczypospolitej, w tym miejscowości [...] - co jest spójne z treścią zeznań D. M. i przesłuchaniem A. T.

e) treści dokumentu - Książeczki Turystycznej Z. K., numer [...], wydanej 2 czerwca 1938 r. w C. przez Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych z siedzibą w W., w której Z. K. wskazuje jako miejsce zamieszkania szkołę rolniczą w M. /koło C./, co jest spójne z zeznaniami zarówno D. M., o tym że Z. T. jeszcze przed wojną zaczęła pracować w "[...] " m.in. "na [...]" jak i A. T. który zeznaje, że Z. T. jeszcze przed 1 września 1939 roku podjęła prace w "[...] " rozsianych po całej Polsce wymieniając m.in. miejscowość M., zmieniając często swoje dodatkowe miejsca zamieszkania poza majątkiem "[...] ",

2) pominięciu przy dokonywaniu oceny wiarygodności dowodów zgromadzonych w sprawie w postaci: Karty Osobowej Z. T. wystawionej dnia [...] marca 1951 r. oraz Ankiety Z. T. złożonej dnia [...] maja 1952 r. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych faktu powszechnie znanego w postaci systemowego wymazywania kultury Kresów w okresie PRL oraz prześladowania "kresowiaków", w tym w szczególności w okresie stalinowskim w Polsce /1948 - 1956/, co miało wpływ na treść złożonych oświadczeń przez Z. T. w przedmiocie miejsca zamieszkania do 1939 roku /Ankieta/ czy do 1 września 1939 r. /Karta Osobowa/ i wskazania przez Z. T. jako miejsca zamieszkania jedynie miejscowości [...] w województwie [...], przy jednoczesnym pominięciu w przedmiotowych oświadczeniach majątku "[...] ", podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że Z. T. posiadała w dniu 1 września 1939 r. także inne miejsce zamieszkania położone poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - majątek "[...] " i w konsekwencji przyjęcie, przez organ II instancji, że jedynym miejscem zamieszkania Z. T. w dniu 1 września 1939 r. był [...] w woj. [...], podczas gdy Z. T. posiadała na dzień 1 września 1939 r. co najmniej dwa miejsca zamieszkania w tym m.in. [...] w woj. [...]oraz majątek [...] woj. [...].

naruszenie art. 75 § 1 KPA i wyrażonej w nim zasady równej mocy środków dowodowych przejawiające się w oparciu się przez organ administracji wyłącznie na dowodzie z dokumentów zawierających oświadczenie Z. T. tj. - Ankieta z dnia [...] maja 1952 oraz Karta Osobowa Z. T. z dnia [...] marca 1951 r., przy całkowitym pominięciu dowodów z zeznań D. M., dowodu z przesłuchania wnioskodawcy A. T., a także dowodów z innych dokumentów złożonych do sprawy w szczególności: dowodu z treści Dowodu Osobistego Z. K., Świadectwa Dojrzałości Z. K. oraz Książeczki Turystycznej Z. T.

naruszenie art. 107 § 3 KPA poprzez brak należytego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przejawiający się w tym, iż nie wyjaśnił należycie motywów zaskarżonej decyzji w zakresie ustalonego przez organ II instancji stanu faktycznego oraz nie wskazał, którym dowodom dał wiarę i dlaczego.

naruszenie art. 15 KPA i wyrażonej w nim zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego poprzez:

orzekanie przez organ odwoławczy w zakresie innym niż to uczynił przed nim organ pierwszoinstancyjny albowiem organ I instancji analizą spełnienia przesłanki wskazanej w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie posiadania przez właściciela miejsca zamieszkania na byłym terytorium państwa polskiego objął M. K. z domu [...], natomiast organ II instancji badaniem spełnienia ww. przesłanki objął Z. T.

brak w motywach zaskarżonej decyzji organu II instancji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów wniesionego przez skarżącego odwołania dotyczących naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji, a to:

art. 107 § 3 kpa poprzez brak należytego sporządzenia uzasadnienia decyzji organu I instancji, przejawiający się w tym, iż organ I instancji nie wyjaśnił należycie motywów zaskarżonej decyzji w zakresie objęcia analizą spełnienia przesłanek określonych w art. 2 pkt 1 ustawy przez M. K. z domu F., a nie jak wskazano we wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty przez Z. T. z domu K.

art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na tym, że organ I instancji niewyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy oraz dokonał jego dowolnej oceny wyrażającej się zwłaszcza w pominięciu przy rozpatrywaniu materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, zeznań D. M., na co wskazuje brak chociażby wzmiankowania o przedmiotowych zeznaniach w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U.2014.1090 j.t. ze zm./, zwanej dalej ustawą zabużańską, przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu zarówno organ I jak i II instancji, że w świetle treści tych przepisów należy uznać, iż prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie osobom, które w chwili opuszczenia byłego terytorium RP byli właścicielami nieruchomości, podczas gdy przepisy ustawy zabużańskiej nie zawierają wymogu, aby w momencie opuszczania byłego terytorium RP osoba, która w związku z wojną terytorium to opuszczała, była właścicielem nieruchomości.

art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U.2014.195/ przez błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, zarówno przez organ I jak i II instancji, że w związku ze złożonym przez A. T. oświadczeniem o tym, że przyczyną niezłożenia przez niego wniosku o rekompensatę przed 31 grudnia 2008 r. była choroba wnioskodawcy oraz jego matki, skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, podczas gdy z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący oparł swój wniosek o stwierdzenie prawa do rekompensaty na twierdzeniu, że Z. T. z domu K. na dzień 1 września posiadała dwa miejsca zamieszkania, w tym m.in. [...] w woj. [...] oraz majątek [...] woj. [...], a w konsekwencji, że na ocenę spełnienia przez Z. T. Taraska wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany ustawy dokonane ww. nowelizacją.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania powstępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga A. T. jest niezasadna.

W rozpoznawanej sprawie A. T. złożył wniosek z dnia 25 sierpnia 2014 r. o przyznanie prawa do rekompensaty w trybie art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195 zwana dalej "ustawą zmieniającą"). Wynika to bezspornie z pisma A. T. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej przewidywał, że osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a Kpa, stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Natomiast ust. 2 tego artykułu wskazywał, że w terminie określonym w ust. 1 osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą. Ust. 3 stanowił wreszcie, że przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do spadkobierców, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1.

Ustawa zmieniająca miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12), stwierdzającego niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm. dalej zwana ustawą zabużańską). z Konstytucją. Zmiana sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została uściślona przesłanka miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie jest oceniane z uwzględnieniem przepisów obowiązujących we wskazanej wyżej dacie. Organ II instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie wnioskujący o przyznanie prawa do rekompensaty A. T. nie spełnił warunku określonego w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, gdyż powodem nie złożenia przez niego wniosku o przyznanie rekompensaty nie było przekonanie o niekorzystnym wyniku ewentualnego postępowania, ale choroba jego i matki. Zdaniem sądu kwestia ta, tj. prawo do złożenia przez A. T. wniosku po dniu 31 grudnia 2008 r. ( art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej) nie ma istotnego znaczenia w przedmiotowej sprawie. Z akt wynika bowiem, że wniosek o przyznanie rekompensaty za majątek [...] złożyła w dniu 5 listopada 1990 r. W. M. ( siostra Z. T.). Na skutek złożenia przez nią wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. potwierdził na jej rzecz prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią udziału w prawie własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej stanowiącej majątek "[...]" w powiecie podhajeckim oraz ustalił na rzecz wnioskodawczyni wysokość przysługującej jej rekompensaty. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem [...] lipca 2014 r , co wynika ze znajdującej się na niej adnotacji z dnia 12 lutego 2015 r. Decyzja ta, zdaniem sądu, ma znaczenie w niniejszej sprawie z uwagi na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt OPS 3/17 (publik. CBOiS), w której stwierdzono, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz.U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Oznacza to, że złożenie wniosku przez D. M. w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej ( tj. do 31 grudnia 2008 r.) skutkowało wszczęciem postępowania również w stosunku do A. T. ( następcy prawnego Z. T., współwłaścicielki majątku "[...]" w powiecie [...]). W tej sytuacji należy uznać, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., wydana jedynie w stosunku do W. M., jest decyzją częściową w rozumieniu art. 104§2 kpa.

W związku z powyższym w niniejszej sprawie należało zbadać spełnienie przesłanek uprawniających A. T. do uzyskania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez Z. T.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji Ministra stanowiły przepisy ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej, w świetle przepisów tej ustawy, przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 1 i 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Nie jest sporne, że Z. T., poprzedniczka prawna skarżącego była współwłaścicielka nieruchomości położonej w gminie [...] o nazwie majtek "[...], która to nieruchomość w następstwie zmiany granic po II Wojnie Światowej nie weszła w skład państwa polskiego. Poza sporem jest także, że legitymowała się ona obywatelstwem polskim. Okoliczności te nie budzą również wątpliwości Sądu.

Istota sporu sprowadza się natomiast do kwestii miejsca zamieszkania wyżej wymienionej w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny światowej. Skarżący stoi bowiem na stanowisku, że były to majątek "[...]. Tymczasem organy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wywodziły, iż była to miejscowość [...], w województwie wielkopolskim, która zarówno przed wojną jak i obecnie zlokalizowana jest w granicach państwa polskiego, co powoduje, że nie została w odniesieniu do byłego właściciela nieruchomości spełniona przesłanka z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej warunkująca uzyskanie prawa do rekompensaty.

W zakresie rozumienia użytego w redakcji tego przepisu pojęcia "zamieszkiwania" ustawa ta odsyła do obowiązujących w okresie międzywojennym przepisów: art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz.U. Nr 101, poz. 580), lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz.U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz.U. Nr 54, poz. 489).

W świetle zatem ich treści, co do zasady miejscem zamieszkania jednostki jest miejscowość gdzie przebywa ona z zamiarem stałego pobytu (por. art. 24 § 1 zd. drugie k.p.c. z 1932 r. , art. 3 ust. 1 zd. pierwsze ustawy o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych). Przepisy te dopuszczały przy tym posiadanie więcej niż jednego miejsca zamieszkania. W takim jednak wypadku za miejsce zamieszkania uważana miała być, po myśli § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 1934 r., stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywana główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność. Przy czym regulacja ta odnosiła się do osób, które "zwykle mieszały" w dwóch lub więcej miejscowości. Z kolei § 3 ust. 2 tego rozporządzenia stanowił, że przez miejsce zamieszkania w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. Analiza treści normatywnej przywołanych przepisów prowadzi zatem do wniosku, że decydującym o miejscu zamieszkania jest uczynienie danej miejscowości przez jednostkę przebywająca na jej terenie, w sposób stały centrum swoich interesów życiowych.

Kluczowe zatem dla oceny miejsca zamieszkania przez Z. T. w uwarunkowaniach prawnych okresu międzywojennego, w sytuacji gdy w grę wchodzić mogło mieszkanie przez nią w kilku miejscowościach, było ustalenie, w której z nich ześrodkowała swoje centrum życiowe, tj. gdzie koncentrowało się jej życie osobiste, zawodowe i rodzinne. Oceny tej dokonywać zaś należało, stosownie do art. 80 k.p.a., nie tylko na podstawie pojedynczych dokumentów, ale w kontekście całokształtu materiału dowodowego zgormadzonych w aktach, rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą, kierując się przy tym wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, a także przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Takiej oceny organ rozpoznające sprawę dokonały konstatując, że Z. T. przed dniem 1 września 1939 r. miał miejsce zamieszkania w miejscowości [...]. Ocenę tą należy podzielić.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem, że w okresie poprzedzającym 1 września 1939 r. zamieszkiwała w miejscowości [...]. Wynika to w szczególności z oświadczeń samej Z. T. złożonych w karcie osobowej z [...] marca 1951 r. oraz w warunkach uprzedzenia o odpowiedzialności karnej w ankiecie z [...] maja 1952 r. Pośrednio wynika to również z pisma ojca Z. T., A. K. z [...] listopada 1939 r., w którym podał, ze jego córka Z. po ukończeniu szkoły gospodarczej w [...] – L. była kierowniczką [...] dla dziewcząt wiejskich przy izbie rolniczej w P. , a obecnie przebywa najprawdopodobniej w W.. Skoro zatem w okresie poprzedzającym wybuch wojny Z. T. zawodowo związana była z tą miejscowością, nie sposób uznać by jego centrum życiowe zlokalizowane było w oddalonym o kilkaset kilometrów majątku "[...]". Nie może zmieniać tej oceny, ani ukończenie przez nią gimnazjum w [...] w 1929 r., ani wydany w 1935 r. dowód osobisty. Te dokumenty dotyczą bowiem okresu wcześniejszego niż 1939 r. a w tej sprawie właśnie okres poprzedzający wybuch II wojny światowej ma najistotniejsze znaczenie.

W tym stanie rzeczy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji mógł zgodnie z art. 80 Kpa odmówić mocy dowodowej zeznaniom D.M. Majcher, które są sprzeczne z ww. dokumentami. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy bowiem podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/k.r. 36/97; LEX nr 34108). Innymi słowy, jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa decyzja odmawiająca przyznania prawa do rekompensaty. Nie można zatem uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Trafności powyższego rozumowania nie podważają również wyjaśnienia skarżącego, w których utrzymuje, że miejscem zamieszkania Z. T. był majątek "[...]", a nie [...] czy tez M. koło C., gdzie przebywała tylko czasowo. Nie zostało to bowiem potwierdzone innym dokumentem. Poza tym skarżący wiedzę o tych okolicznościach, ze względu na datę urodzenia (1950 r.) w sposób oczywisty poczynić samodzielnie nie mógł.

Nie jest zasadne również twierdzenie skarżącego, że wadliwe jest oparcie przez organ swoich ustaleń na dokumentach sporządzonych w okresie PRL. Zdaniem skarżącego w tamtym okresie wymazywano systemowo kulturę Kresów, co jego zdaniem, miało wpływ na treść oświadczeń składanych przez Z. T. co do miejsca jej zamieszkania przed 1939 r. Nie można jednak , zdaniem sądu, jako zasady przyjąć, że dokumenty z czasów PRL są niewiarygodne z uwagi na ówczesne uwarunkowania ustrojowo- polityczne. Takie stanowisko potwierdza treść oświadczenia złożonego przez D. M. Majcher również w czasach PRL, która w ankiecie z 1954 r. podała, że przed 1939 r. jej miejscem zamieszkania były [...] woj. [...].

Zdaniem sądu nie naruszony został również art. 15 kpa. Charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji (T. Woś, J. Zimmermann, glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., III AZP 11/86, PiP 1989, z. 8, s. 147).

Skoro zatem w sprawie nie zostało wykazane, by właścicielka pozostawionych na dawnych Kresach nieruchomości, przed dniem wybuchu II Wojny Światowej zamieszkiwała w miejscu ich położenie, a przez to także by z przyczyn związanych z wojną tereny te opuściła, a to nie budzi wątpliwości Sądu, że nie zostały względem niej spełnione przesłanki z art. 2 pkt. 1 ustawy zabużańskiej, warunkujące uzyskanie prawa do rekompensaty. W konsekwencji zatem prawa tego nie mógł również nabyć jej spadkobierca. Jego uprawnienia są wszak pochodnymi uprawnień byłego właściciela pozostawionych nieruchomości.

W sprawie istotne jest również to, że możliwości uzyskania dowodów pozwalających na wyprowadzenie odmiennych wniosków zostały już wyczerpane, a to wobec bezskutecznego poszukiwania w archiwach oraz braku dysponowania takowymi przez stronę postępowania. Zasadnie zatem organ wojewódzki mając na względzie stan faktyczny ustalony w oparciu o dotychczas zebrany materiał dowodowy odmówił przyznania A. T. prawa do rekompensaty, a Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał to rozstrzygniecie w mocy. Wbrew zarzutom skargi stan faktyczny sprawy - w kluczowych dla podjęcia na gruncie ustawy zabużańskiej decyzji – został w ocenie Sądu ustalony prawidłowo i przy poszanowaniu ustanowionej w art. 7 i rozwiniętej w art. 77 § 1 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Wbrew też temu co twierdzi skarżący, rekonstruując ów stan faktyczny czyniły to w oparciu o analizę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach. .

Z tych wszystkich względów, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym.