Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 36/02
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 2003-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 250 par. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
Teza: Niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych w wyniku błędu organu celnego nie jest ograniczone do błędów rachunkowych, ale uzasadnia zwrot cła wraz z odsetkami na podstawie art. 250 par. 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ w każdej sytuacji, w której organy celne wbrew przepisom prawa zobowiązały stronę do zapłaty wyższego cła aniżeli należne.

TEZY

Niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych w wyniku błędu organu celnego nie jest ograniczone do błędów rachunkowych, ale uzasadnia zwrot cła wraz z odsetkami na podstawie art. 250 par. 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ w każdej sytuacji, w której organy celne wbrew przepisom prawa zobowiązały stronę do zapłaty wyższego cła aniżeli należne.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2003 r. sprawy ze skargi "C." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w siedzibą w Ł. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30 listopada 2001 r. (...) w przedmiocie zwrotu należności celnych - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Na podstawie deklaracji z dnia 6 stycznia 1997 r. SAD (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością "C." z siedzibą w Ł. dokonała zgłoszenia celnego towaru w postaci aparatów telefonicznych w częściach. Decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. zawartą we wskazanym dokumencie SAD dokonano ostatecznej odprawy celnej importowanych przez spółkę towarów. Organy celne ustaliły kwoty ciążących na towarze z mocy prawa należności celnych i podatkowych oraz dokonały zwolnienia towaru do obrotu. W trakcie kontroli dokonanej przez Urząd Kontroli Skarbowej w firmie importera ujawniono dodatkowe faktury wystawione przez eksportera dotyczące opłat za prawo wyłączności sprzedaży telefonów.

Wydaną w wyniku wznowienia postępowania decyzją z dnia 4 stycznia 1999 r. doręczoną pełnomocnikowi skarżącej w dniu 8 stycznia 1999 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. uchylił ostateczną decyzję zawartą w jednolitym dokumencie SAD (...) i dokonał ponownego ustalenia wartości celnej towarów oraz wymiaru cła. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ wartość celna towaru określona została z uwzględnieniem kwot wynikających z faktur ujawnionych w firmie importera w wyniku kontroli.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 18 maja 2000 r., wydaną na skutek odwołania spółki "C.", utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Rozstrzygnięcie Prezesa Głównego Urzędu Ceł spółka zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie.

Na skutek skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzją z dnia 21 lutego 2001 r. wydaną na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 23 ust. 1 Prawa celnego Prezes Głównego Urzędu Ceł uchylił w całości swoją decyzję z dnia 18 maja 2000 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. W uzasadnieniu wskazano, iż art. 83 ust. 1 Prawa celnego, ustawy obowiązującej w dacie dokonania zgłoszenia celnego przez skarżącą spółkę, stanowi, iż nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Przepis ten ustanawia bezwzględny zakaz skierowany do organów celnych orzekania po upływie 2 lat od dnia w którym dokonano zgłoszenia celnego. Pod pojęciem "wydanie decyzji" użytym w treści wskazanego przepisu należy, zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2000 r. FPS 10/00 - ONSA 2001 Nr 2 poz. 56, rozumieć doręczenie /ogłoszenie/ decyzji stronie przed upływem 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia należności celnych. Firma "C." dokonała zgłoszenia celnego w dniu 6 stycznia 1997 r., natomiast decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. została pełnomocnikowi skarżącej doręczona w dniu 8 stycznia 1999 r., a więc po upływie terminu wskazanego w art. 83 ust. 1 Prawa celnego, dlatego podlega uchyleniu.

Decyzją z dnia 21 maja 2001 r. wydaną w oparciu o przepisy m.in. art. 246 par. 5 i art. 250 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. zwrócił spółce "C." kwotę 10.231 zł wyegzekwowaną na podstawie decyzji z dnia 4 stycznia 1999 r. W uzasadnieniu wskazano, iż należności celne w tej kwocie zostały spełnione w wykonaniu decyzji organu celnego, która została następnie uchylona, dlatego organy celne zobowiązane są na podstawie art. 246 par. 5 Kodeksu celnego do jej zwrotu bez odsetek.

W odwołaniu wniesionym w dniu 11 czerwca 2001 roku spółka "C." wniosła o zmianę powyższej decyzji poprzez doliczenie odsetek w kwocie 3.481,48 zł za okres od dnia uiszczenia należności do dnia wydania decyzji o jej zwrocie. W uzasadnieniu podkreślono, iż stosownie do treści art. 250 par. 3 Kodeksu celnego od zwracanych należności celnych płaci się odsetki, jeżeli niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania błędu. W niniejszej sprawie zwrot należności celnych nastąpił w wyniku uchylenia decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł i Dyrektora Urzędu Celnego w Ł., które zapadły na podstawie błędnej interpretacji art. 83 ust. 1 Prawa celnego, a dłużnik w żadnej mierze do błędnego ustalenia się nie przyczynił.

Decyzją z dnia 30 listopada 2001 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję organu celnego I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, iż uchylenia decyzji o wymiarze należności celnych organu I instancji oraz decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł dokonano wskutek zmiany interpretacji przepisu art. 83 ust. 1 Prawa celnego, która nastąpiła po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Nadto podniesiono, iż zasadność doliczenia kwot "opłat za wyłączność sprzedaży" w sprawach o analogicznym stanie faktycznym została potwierdzona wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego, oddalającymi skargi spółki "C." na decyzje podwyższające cło.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji, podnosząc, iż nietrafnym jest zawężanie przez organy celne pojęcia "niewłaściwe ustalenie kwoty należności" do uchybień o charakterze wyłącznie rachunkowym. Niewłaściwe ustalenie kwoty należności to również inne niż błąd matematyczny naruszenie obowiązującego prawa, a w szczególności wydanie po terminie decyzji skutkującej ściągnięciem nienależnej sumy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył:

Skarga jest uzasadniona.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 21 lutego 2001 r. uchylił wcześniejsze decyzje organów obu instancji, mocą których zobowiązano stronę do zapłacenia wyższego cła. Decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. z dnia 4 stycznia 1999 r. i utrzymująca ją w mocy decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 18 maja 2000 r. były niezgodne z prawem, gdyż nastąpiło przedawnienie orzekania. Stosownie do art. 83 ust. 1 Prawa celnego nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2000 r. FPS 10/00 pojęcie "wydanie decyzji" obejmuje jej doręczenie /ogłoszenie/ stronie /ONSA 2001 Nr 2 poz. 56/. Wydanie decyzji wymiarowych po upływie terminu przedawnienia orzekania stanowi o wadliwości takich decyzji i zapłacone cło podlega zwrotowi na podstawie art. 246 par. 5 Kodeksu celnego.

Wszczęcie z urzędu niniejszego postępowania w sprawie zwrotu cła nastąpiło w czasie obowiązywania Kodeksu celnego, dlatego też przepisy Kodeksu określają zasady zwrotu cła /art. 289 i art. 298 Kodeksu celnego/. Ze zwrotem cła może wiązać się także obowiązek zapłaty odsetek. Wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu cła obejmuje także potrzebę rozważenia przesłanek orzeczenia o zwrocie cła z odsetkami, jako sprawy integralnie związanej ze zwrotem należności celnych. Stosownie do art. 250 par. 3 Kodeksu celnego organy celne zawsze zobowiązane są do zwrotu cła wraz z odsetkami wówczas, gdy niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do powstania tego błędu. W razie zatem spełnienia wskazanych w powołanym przepisie przesłanek na organach celnych ciąży obowiązek zapłaty odsetek od zwracanego cła.

Podstawową przesłanką uzasadniającą zwrot cła z odsetkami jest stwierdzenie że "niewłaściwe ustalenie kwoty należności było wynikiem błędu organu celnego". Kodeks celny, ani też Prawo celne nie definiuje pojęcia "błędu organu celnego" w rozumieniu art. 250 par. 3 Kodeksu celnego. W języku potocznym błąd obejmuje między innymi niezgodność, odstępstwo od normy, pomyłkę /Uniwersalny słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, tom I, str. 285/. Na tle art. 250 par. 3 Kodeksu celnego brak jest przesłanek, by ograniczać pojęcie błędu do pomyłki rachunkowej. Dla wykładni błędu organu celnego nie ma znaczenia przekonanie organu, które wynika ze wcześniejszej praktyki, czy orzecznictwa sądowego co do stosowania, a w szczególności interpretacji przepisów prawa. Nie ma zatem znaczenia podnoszony w odpowiedzi na skargę zarzut, że dopiero uchwała NSA zmieniła wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy Prawo celne z 1989 r. Źródła prawa zostały określone w art. 87 Konstytucji. Orzecznictwo sądowe nie stanowi źródła prawa, dlatego zmiana wykładni przepisów prawa i ustalenie znaczenia normy przez uchwałę siedmiu sędziów nie mogą wpływać na ocenę, czy wadliwie, względnie prawidłowo wydano po wznowieniu postępowania decyzję podwyższającą cło. Dwuletni okres do wydania decyzji w sprawie wymiaru należności celnych, określony w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne, należało wiązać z datą doręczenia decyzji nie tylko po podjęciu uchwały wyjaśniającej treść przepisu, ale także przed jej podjęciem. Wadliwa praktyka w tym względzie nie może zostać uznana za prawidłową tylko z tego powodu, że dotyczy okresu przed wydaniem wskazanej uchwały lub, że strona w toku postępowania nie podniosła zarzutu przedawnienia. Reasumując należy stwierdzić, że pod rządem Prawa celnego z 1989 r., decyzja organu celnego w sprawie wymiaru należności celnych doręczona stronie po upływie dwóch lat od daty powstania obowiązku uiszczenia cła była niezgodna z prawem. Wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zapłaty wyższego cła w sposób niezgodny z prawem jest wynikiem błędu organu celnego. Decyzja jest wynikiem błędu organu celnego także wówczas, gdy błąd dotyczy wadliwej, błędnej interpretacji przepisów prawa. W toku postępowania brak jest przesłanek do stwierdzenia, że strona przyczyniła się do powstania błędu. Nie ma w szczególności żadnego znaczenia, że w innych sprawach, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi strony na decyzje ustalające wyższe cło. Niewłaściwe ustalenie należności celnych w niniejszej sprawie polegało bowiem na wydaniu decyzji z naruszeniem art. 83 par. 1 Prawa celnego, w sytuacji gdy wygasło uprawnienie organów celnych do wydania decyzji w sprawie należności celnych. Zbędna, a nawet niedopuszczalna jest zatem analiza, czy byłaby zgodna z prawem decyzja w sprawie wymiaru cła, gdyby została doręczona stronie przed upływem dwóch lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia cła. Reasumując należy stwierdzić, że niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych w wyniku błędu organu celnego nie jest ograniczone do błędów rachunkowych, ale uzasadnia zwrot cła wraz odsetkami na podstawie art. 250 par. 3 Kodeksu celnego w każdej sytuacji, w której organy celne wbrew przepisom prawa zobowiązały stronę do zapłaty wyższego cła aniżeli należne.

Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzec jak w sentencji.