Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 832/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 23a, art. 23b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi B. S. – G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustaleniu wysokości i zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji;


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 czerwca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] 2020 r. orzekającą o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych B. S. – G. (dalej jako skarżąca) decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2010 r. za okres od dnia 1.11.2010 r. do dnia 31.10.2011 r. w kwocie 2.384 zł, ze wskazaniem daty początkowej naliczania odsetek od każdej z kwot składających się na tę sumę oraz o ustaleniu zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1.11.2010 r. do dnia 31.10.2011 r.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Wójt Gminy przyznał skarżącej świadczenie rodzinne na dzieci W. G. i W. G.

Pismem z dnia 9.11.2011 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej przekazał do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej wnioski o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego złożone przez skarżącą, celem ustalenia od kiedy w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W piśmie tym wskazano, że skarżąca w dniu 3 listopada 2011 r. złożyła w GOPS zaświadczenie dotyczące aktywności zawodowej swojego męża M. G. na terenie Niemiec.

Wojewoda postanowieniem z dnia [...] 2019 r. znak [...], orzekł że w okresie od 1.11.2010 r. do 31.10.2011 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i polskie ustawodawstwo winno być stosowane na zasadzie pierwszeństwa, zaś organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie to Wojewoda.

W konsekwencji postanowienia Wojewody, Wójt Gminy - decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] uchylił swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] 2010 r. w zakresie przyznanych świadczeń rodzinnych w okresie od dnia 1.11.2010 r. do dnia 31.10.2011 r. Decyzja ta została doręczona na znany organowi adres zamieszkania skarżącej i odebrana przez dorosłego domownika, tj. H. S. Skarżąca nie złożyła odwołania od tej decyzji, w konsekwencji decyzja ta stała się ona ostateczna.

Wojewoda, wezwał skarżącą do przedstawienia dokumentów związanych z dochodami uzyskiwanymi przez męża M. G.

W dniu 20 września 2019 r. B. S. – G. złożyła w GOPS pisemne oświadczenie (przekazane do Urzędu Wojewódzkiego), w którym wskazała swój aktualny adres zamieszkania, tj. Z zaś w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku wyjaśniła że od 5 kwietnia 2013 r. jest rozwiedziona z M. G., nie ma z nim kontaktu i nie zna miejsca jego aktualnego pobytu i dlatego nie może przedłożyć informacji o jego dochodach.

Pismem z dnia 1 października 2019 r. Wojewoda znak: [...] poinformował skarżącą o pozostawieniu jej wniosku bez rozpoznania, na podstawie art. 24a ust. 2 u.ś.r., z uwagi na nieuzupełnienie wniosku w zakresie przedłożenia dokumentów związanych z dochodami uzyskiwanymi przez byłego męża skarżącej.

Decyzją z dnia 30 marca 2020 r. Wojewoda znak [...], orzekł o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2010 r. w kwocie 2.384 zł za okres od 1.11.2010 r. do 31.10.2011 r. (wskazując wysokość świadczeń przyznanych w poszczególnych miesiącach i datę początkową naliczania odsetek od każdej z tych kwot) oraz o ustaleniu zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za wskazany okres. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podkreślił, że w toku postępowania wyjaśniającego, toczącego się po uchyleniu przez Wójta Gminy decyzji z dnia [...] 2010 r., skarżąca pomimo wezwania do uzupełnienia braku formalnego wniosku, nie usunęła przedmiotowych braków w zakreślonym przez organ terminie i dlatego jej wniosek pozostał bez rozpatrzenia.

W konsekwencji, skoro świadczenie rodzinne zostało wypłacone na podstawie uchylonej decyzji Wójta Gminy, należało je uznać za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. Zgodnie z przywołanym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uznaje się kwoty wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. (uchylenie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne), za okres od dnia w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Wojewoda uzasadniając daty początkowe naliczania odsetek oznaczone w decyzji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2b u.ś.r. od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, jak natomiast wynika z art. 30 ust. 8 u.ś.r. odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Łączna wysokość odsetek od należności głównej na dzień 20 marca 2020 r. wyliczona została na kwotę 2.012,14 zł, powiększając się z każdym dniem o 0,46 zł aż do dnia całkowitej spłaty należności głównej.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że wysokość nienależnie pobranych świadczeń ustalona została na podstawie decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r., która nie została jej nigdy doręczona, ponieważ skierowano ją na niewłaściwy adres, pod którym od wielu lat nie zamieszkuje. Drugi z zarzutów odnosił się do nieuwzględnienia przez Wojewodę, że doszło do przedawnienia znacznej części należności odsetkowej - które zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego nastąpiło po upływie 3 lat. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Decyzją z dnia 18 czerwca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy w pierwszej kolejności zauważył, że spełnione zostały wszelkie przesłanki konieczne do uznania, że świadczenie udzielone skarżącej za okres od 1.11.2010 r. do 31.10.2011 r. było świadczeniem nienależnie pobranym, o czym świadczyć ma spełnienie następujących przesłanek: 1) świadczenie zostało skarżącej wypłacone, 2) podstawą jego wypłaty była decyzja, która następnie została przez organ właściwy uchylona w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, 3) wypłacone świadczenia obejmują okres od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenie w kraju.

W ocenie SKO niewiarygodne były twierdzenia skarżącej, że od kilku lat nie mieszka pod adresem, na który skierowana została decyzja Wójta Gminy (tj. Z ) z dnia [...] 2019 r. i nie wiedziała o wydaniu tej decyzji. Zdaniem Kolegium, decyzja ta została skutecznie doręczona skarżącej - w myśl art. 43 k.p.a. i weszła do obrotu prawnego, podobnie jak pozostałe orzeczenia zapadłe w sprawie kierowane na ten sam adres, a odbierane przez dorosłego domownika – H. S., która podjęła się przekazać przesyłkę adresatowi, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru.

Organ odwoławczy zauważył ponadto, że skarżąca nie kwestionuje co do zasady rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie uznania świadczeń za nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu, zaś zarzut zawarty w odwołaniu odnosi się do ustalenia kwoty odsetek, które w jej ocenie częściowo się przedawniły. Odnosząc się do tego zarzutu SKO wskazało, że organ I instancji prawidłowo wskazał początkową datę naliczania odsetek dla poszczególnych świadczeń wypłacanych w okresach miesięcznych w roku zasiłkowym 2010/2011, zaś ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera przepisu, który wprowadzałby 3 letni okres przedawnienia odsetek albo zezwalał na odpowiednie stosowanie w tym zakresie przepisów kodeksu cywilnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych oraz dokonanie przez organy ustaleń w sposób oczywiście sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez ustalenie, że decyzja Wójta Gminy, na podstawie której organ I instancji ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia została skarżącej skutecznie doręczona. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wcześniejszej decyzji organu I instancji, a w konsekwencji o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treścią art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a.". Orzekanie - w myśl art.135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.

Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w tak określonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dopatrzył się w nim naruszeń prawa procesowego skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 czerwca 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] 2020 r. orzekającą o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2010 r. w kwocie 2.384 zł za okres od 1.11.2010 r. do 31.10.2011 r. oraz o ustaleniu zasad zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1.11.2010 r. do 31.10.2011 r.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących nieprawidłowego doręczenia decyzji - wskazać należy, że zasady dotyczące doręczania pism stronom postępowania administracyjnego reguluje rozdział 8 k.p.a. Zgodnie z art. 42 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. (...) Z kolei art. 43 k.p.a. statuuje tzw. doręczenie zastępcze, polegające na tym, iż w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. powinno nastąpić w miejscu aktualnego zamieszkania adresata. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest okoliczność, że adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem, doręczenie mu pisma osobiście jest niemożliwe z powodu jego czasowej nieobecności, zaś dorosły domownik, sąsiad lub dozorca domu przyjmuje pismo osobiście za pokwitowaniem i zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi (vide wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. II GSK 242/20). Oznacza to, że aby doręczenie zastępcze było skuteczne przesyłka musi zostać przekazana dorosłej osobie, która faktycznie zamieszkuje z adresatem przesyłki. Jednocześnie, jak wynika z orzecznictwa NSA celem przepisów dotyczących doręczeń jest przede wszystkim zagwarantowanie praw strony do rzetelnego i prawidłowego postępowania. Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań organów przy doręczaniu pism i orzeczeń. W sytuacji jednak, gdy wadliwość doręczenia nie powoduje negatywnych konsekwencji dla strony, a zwłaszcza nie pozbawia jej możliwości skorzystania ze środków zaskarżenia, to nie ma podstaw do eliminowania decyzji tylko z tego względu (wyrok NSA z dnia 1 października 2015 r., sygn. II OSK 218/14).

Podkreślić należy, że skarżąca w dniu 20 września 2019 r. złożyła w Urzędzie Gminy oświadczenie, w którym jako swój adres zamieszkania wskazała Z. Zatem brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości dokonanego przez organ doręczenia zastępczego w rozumieniu 43 k.p.a. pod adresem wskazanym przez samą skarżącą, a dotyczącego korespondencji w postaci doręczenia jej decyzji Wojewody z dnia [...] 2020 r. Do akt administracyjnych zostało dołączone zwrotne potwierdzenie odbioru, z którego wynika, że przedmiotowa decyzja została odebrana przez dorosłego domownika H. S.

Natomiast Sąd nie może skontrolować prawidłowości doręczenia skarżącej pisma z dnia 1 października 2019 r. o pozostawieniu jej wniosku bez rozpoznania, ponieważ do akt sprawy nie dołączono zwrotnego potwierdzenia doręczenia tego pisma skarżącej.

Podobnie Sąd nie jest w stanie skontrolować prawidłowości doręczenia skarżącej decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r., z uwagi na brak potwierdzenia odbioru tej decyzji w aktach - jednak zauważyć należy, że kontrola postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem i doręczeniem wskazanej decyzji nie mieści się w zakresie niniejszego postępowania. W postępowaniu sądowoadministracyjnym wprawdzie obowiązuje zasada niezwiązania Sądu granicami skargi (art. 51 ustawy o NSA), jednak nie oznacza to, że Sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowane przez uprawniony podmiot (uchwała NSA z dnia 3 lutego 1997 r., sygn. akt OPS 12/96). Decyzja Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r. podlegała odrębnemu zaskarżeniu, poprzez złożenie odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Gdyby decyzji Wójta z dnia [...] 2019 r. skarżącej jednak nigdy nie doręczono, skarżąca dochodzić swoich praw wszczynając postępowanie w trybie nadzwyczajnym – wznowienia postepowania.

Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać należy, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 – dalej, jako ustawa). Zgodnie z art. 30 powołanej ustawy, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W ocenie organu, w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, zgodnie z którą za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Skarżącej przyznano bowiem świadczenie rodzinne na podstawie decyzji, Wójta Gminy z dnia [...] 2010 r., która została następnie uchylona na podstawie art. 23a ust. 5 u.ś.r. w wyniku stwierdzenia, że zachodzą przesłanki do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Następnie wniosek skarżącej z dnia 22 września 2009 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2010/2011, prawidłowo przekazano do rozpoznania Wojewodzie, jednak Wojewoda nie wydał w przedmiotowej sprawie żadnego merytorycznego rozstrzygnięcia. Nie można bowiem za takie uznać pisma z dnia 1 października 2019 r. o pozostawieniu wniosku skarżącej bez rozpoznania.

Przede wszystkim jednak podkreślić należy, że do akt sprawy nie dołączono pisma, z którego wynikałoby, z jakim konkretnie pytaniem organ zwrócił się do skarżącej. Czy żądał przedłożenia zaświadczenia o dochodach męża za lata 2009 i 2010, kiedy to skarżąca pozostawała jeszcze w związku małżeńskim, czy ogólnie, organ zażądał informacji o dochodach męża skarżącej, bez wskazania, jakich lat te dochody mają dotyczyć. Ma to istotne znaczenie, ponieważ sposób zadania pytania skarżącej determinował jej odpowiedź. Ma to również bardzo ważne znaczenie, ponieważ skarżąca w przedmiotowej sprawie działa bez prawnika i nic nie wskazuje na to, aby posiadała wykształcenie prawnicze.

Przepis art. 24a ustawy niewątpliwie ma na celu zmobilizowanie wnioskodawców do przedstawiania organowi kompletu dokumentacji pozwalającej na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Nie mniej jednak przepis ten nie może być interpretowany w oderwaniu od podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 8 i art. 9 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 1298/07, LEX nr 497576). Zgodnie z tymi przepisami organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W odpowiedzi na wezwanie Wojewody o dochody męża skarżąca wskazała, że od 5 kwietnia 2013 r. jest rozwiedziona z M. G., przez co nie może przedłożyć informacji o jego dochodach, ponieważ nie ma z nim kontaktu i nie zna miejsca jego aktualnego pobytu.

Jak już powyżej wskazano, pismem z dnia 1 października 2019 r. Wojewoda poinformował skarżącą o pozostawieniu jej wniosku bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych. Od tego czasu Wojewoda nie podjął żadnych czynności żeby uzupełnić materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie. Organy obu instancji w wydanych przez siebie rozstrzygnięciach również w żaden sposób nie odniosły się do wyjaśnień skarżącej o niemożności dostarczenia wymaganych dokumentów.

Podkreślić jednak należy, że w myśl art. 23b ustawy organ właściwy oraz wojewoda ustalający prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązani do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno-rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, oraz drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny z systemu informacji oświatowej, o którym mowa w przepisach o systemie informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, odpowiednio 1) informacji o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, każdego członka rodziny, udzielanych przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zawierających dane o wysokości: a) dochodu, b) składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu, c) należnego podatku oraz innych danych.

Tymczasem z akt administracyjnych nie wynika, aby Wojewoda podejmował jakiekolwiek czynności wynikające z powołanych powyżej przepisów. Organ poprzestał na pozostawieniu w dniu 1 października 2019 r. wniosku skarżącej bez rozpoznania, a następnie – nie po 6 miesiącach kiedy to w sprawie nie były podejmowane żadne czynności – w dniu 30 marca 2020 r. wydał decyzję ustalającą że skarżąca pobrała nienależne świadczenie.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji przedwcześnie uznały, że świadczenie rodzinne przyznane skarżącej w dniu 10 listopada 2010 r. w łącznej kwocie 2.384,00 zł za okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.

Podkreślić należy, że organy rozpoznające sprawę powinny kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, jak i dotrzymania wszelkich starań, by sprawa obywatela, zwłaszcza z zakresu pomocy społecznej, mogła być załatwiona zgodnie z jego wnioskiem i potrzebami w tym zakresie. Błędy postępowania przed organem I instancji powielone zostały w całości przez organ odwoławczy - SKO, który niejako automatycznie i bezrefleksyjnie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Tymczasem zakres postępowania odwoławczego nie jest węższy, niż zakres postępowania przed organem I instancji, a organ odwoławczy ma nie mniejsze w tym względzie obowiązki (wyrok WSA w Bydgoszczy z 26 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 626/09). Jak wynika z art. 140 k.p.a. organ odwoławczy jest tak samo jak organ I instancji związany przepisami art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 K.p.a. (wyrok WSA z 26 maja 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 1862/08). Postępowanie administracyjne jest bowiem postępowaniem dwuinstancyjnym, co oznacza, że każda sprawa będąca przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przed organem I instancji podlega, na skutek złożenia środka zaskarżenia, ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w pełnym zakresie przed organem II instancji. Istotą zaś postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy w pierwszej kolejności wezmą pod uwagę treść art. 30 ust. 5 u.ś.r. który stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Jeśli przepis ten nie będzie miał zastosowania, wydadzą odpowiednie orzeczenie po merytorycznym rozpatrzeniu i zakończeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej z dnia 22 września 2010 r. o przyznanie wskazanych w nim świadczeń rodzinnych, stosując przy tym powyższe zalecenia Sądu. Tok przeprowadzonego postępowania i proces myślowy organu, jak i analiza przepisów prawnych krajowych i unijnych, znajdzie odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.