Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1045/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2019r. [...] Starosta [...], na podstawie art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 2204 ze zm.), odmówił M. W. ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczone, na podstawie zarządzenia Nr [...] Naczelnika Powiatu w W. z dnia [...] kwietnia 1974r. w sprawie ustalenia terenów budowlanych przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne i ich podziału na działki budowalne na terenie miasta N. przy ulicy [...], nieruchomości oznaczone geodezyjnie, na dzień wywłaszczania, jako działki:

1) nr [...] o łącznej powierzchni 1,4428 ha, położone w N. , zapisane w księdze wieczystej nr [...] "B" jako współwłasność Ł. K., J. K., H. W.,

2) nr [...] o łącznej powierzchni 2,4015 ha, położone w N., zapisane w księdze wieczystej nr [...] "B" jako własność H. W..

W uzasadnieniu organ szczegółowo opisał ustalony, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, stan faktyczny sprawy podkreślając, iż w związku z wywłaszczeniem przedmiotowych nieruchomości zostało ustalone ostatecznymi decyzjami administracyjnymi (z maja 1975r.) odszkodowanie, a następnie wypłacono je osobom wywłaszczonym (w ratach). Nadto skarżącemu i jego bratu – jako dorosłym dzieciom nadano własność działek odpowiednio nr [...] o pow. 829m2 i nr [...] o pow. 828m2 (decyzje Naczelnika Powiatu w W. z [...] lutego 1975r.) – zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 27, poz. 92) stanowiącej podstawę wywłaszczenia. Organ wskazał, że zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami problematyka ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości uregulowana jest w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 2204 ze zm., dalej "u.g.n."), - dział III wykonywanie, rozdział 5. Stosownie do treści art. 128 ust. 1 u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Według art. 129 ust. 1 u.g.n., odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5. W świetle ust. 5 starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu m.in. na wniosek właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Starosta stwierdził, że przepisy art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 233 u.g.n. mają zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to oznacza obowiązek uregulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998r. Dotyczy to jednak spraw, w których wydano pozostający w obrocie prawnym akt w zakresie odjęcia własności nieruchomości, a nie zostało do tej pory ustalone i wypłacone odszkodowanie z tego tytułu, mimo że przepisy na podstawie których nastąpiło przejęcie, takie odszkodowanie przewidywały. Ustawa z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach przewidywała wypłatę odszkodowań za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości (art. 10 ustawy). Wypłata odszkodowania była więc koniecznym następstwem przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i była działaniem podejmowanym z urzędu. Przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa powodowało więc wszczęcie postępowania o wypłatę odszkodowania. Zgodnie z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Przepisy te zaś przewidują, że wywłaszczenie własności nieruchomości następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tego prawa (art. 128 u.g.n.). Organ przyjął zatem, że materialnoprawną podstawą orzeczenia o odszkodowaniu jest powyższy przepis. Z kolei przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy przyznaje staroście jako organowi administracji publicznej kompetencję do wydania, inaczej niż przewiduje to zasada z art. 129 ust. 1 tej ustawy, odrębnej decyzji o odszkodowaniu.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. W., jako spadkobierca H. W., wystąpił do Starosty [...] o zwrot przedmiotowych nieruchomości podlegających wywłaszczeniu. Otrzymał odmowę w tej sprawie, w związku z czym zwrócił się o ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Powołując się na brak swej świadomości prawnej w 1974r. (kiedy następowało wywłaszczenie) praz przynależność do rodziny dotkniętej systemem prawnym PRL. Kwestionując zasadność i słuszność wywłaszczenia odwołujący wskazał, że nie był świadomy uprzedniego ustalenia odszkodowania, o czym dowiedział się dopiero na rozprawie administracyjnej. Podkreślił pozorność ówczesnego odszkodowania, którego wysokość nie miała nic wspólnego z rzeczywistą wartością przedmiotu wywłaszczenia. Wyraził przekonanie zasadności swego żądania z pozycji obywatela, jak również stanu prawnego obowiązującego w III Rzeczypospolitej.

Decyzją z dnia [...] września 2019r. znak [...], Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r. poz. 2096 ze zm.) oraz art. 128 ust. 1 oraz art. 129 ust. 1 i 5 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania, zgromadzony w postępowaniu przed organem pierwszoinstancyjnym materiał dowodowy głównie archiwalny, który poddał ocenie. Wojewoda dokonał ustaleń stanu faktycznego co do okoliczności ustalenia i wypłaty odszkodowania właścicielom spornych nieruchomości w związku z wywłaszczeniem, na podstawie zarządzenia Nr [...] Naczelnika Powiatu w W. z dnia [...] kwietnia 1974r. w sprawie ustalenia terenów budowlanych przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne i ich podziału na działki budowlane na terenie miasta N. , już w latach 70-tych XX wieku - zbieżnych z ustaleniami organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił także stanowisko Starosty co do wykładni i zastosowania w niniejszej sprawie jako podstawy rozstrzygnięcia przepisów art. 128 i 129 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Ponadto Wojewoda wyjaśnił podstawy stosowania w obowiązującym obecnie stanie prawnym do rozstrzygania kwestii odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości przepisów u.g.n. Zgodnie bowiem z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. W myśl art. 129 ust. 1 u.g.n., odszkodowanie ustała starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5, zgodnie z którym starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu m. in. na wniosek właściciela wywłaszczonej nieruchomości (pkt 2) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania (pkt 3), przy czym do zapłaty odszkodowania zobowiązany jest starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki (art. 132 ust. 5 u.g.n.). Organ powołał się na wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2016r. (sygn. akt I OSK 2111/14), gdzie stwierdzono, że przepisy art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 233 u.g.n. mają zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to oznacza obowiązek uregulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. (przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami). Dotyczy to jednak spraw, w których wydano pozostający w obrocie prawnym akt w zakresie odjęcia własności nieruchomości, a nie zostało do tej pory ustalone i wypłacone odszkodowanie z tego tytułu, mimo że przepisy na podstawie których nastąpiło przejęcie, takie odszkodowanie przewidywały.

Organ drugiej instancji wywiódł, że w sprawie poza sporem pozostaje, że przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, a ówcześni właściciele, otrzymali za nieruchomości wynagrodzenie w kwocie ustalonej na podstawie sporządzonych opinii szacunkowych. Nie ulega zatem wątpliwości, że nie jest to przypadek, który reguluje art. 129 ust. 5 pkt 2 i 3 u.g.n., ponieważ odszkodowanie za przejętą nieruchomość zostało już ustalone, a postępowanie wywłaszczeniowe zakończone. Organ podkreślił, że skarżący nie kwestionuje samego faktu wypłacenia odszkodowania za przejęte ww. nieruchomości, lecz wysokość ustalonego wówczas odszkodowania i tym samym domaga się ponownej wyceny nieruchomości, a w konsekwencji ponownego ustalenia odszkodowania. Żądanie w tym zakresie nie znajduje jednak podstaw prawnych. Z pewnością nie może jej stanowić przepis art. 129 ust. 5 u.g.n., bowiem stwarza on jedynie możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu Konstytucji RP oraz obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu. Co znaczy, że nie dotyczy przypadków w których odszkodowanie zostało ustalone i następnie wypłacone, a taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Organ wskazał także, iż nie ma przepisu stanowiącego podstawę do waloryzacji w odniesieniu do odszkodowania już zapłaconego w części lub w całości, jeżeli nie jest to związane ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok NSA z 19 października 2011r. sygn. akt I OSK 1739/10, LEX nr 1149236). W ocenie Wojewody [...] materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie nie daje podstaw do ponownego ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej nr [...] "B" stanowiącą poprzednio współwłasność Ł. K., J. K. i H. W. oraz za nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej nr [...] "B" stanowiącą poprzednio własność H. W.. Zebrany materiał dowodowy pozwala zatem stwierdzić, że odszkodowanie za ww. nieruchomości zostało ustalone odpowiednio w decyzji z dnia [...] maja 1975r. (Nr [...]) oraz w decyzji z dnia [...] maja 1975r. (Nr [...]) i wypłacone ówczesnym właścicielom nieruchomości.

M. W. w skardze (nazwanej odwołaniem) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł o jej uchylenie w całości i poprzedzającej ją decyzje Starosty [...].

Skarżący zakwestionował stanowisko wojewody, sprowadzające się do stwierdzenia, że skoro przedmiotowe nieruchomości zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami ustawy z dnia [...] lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, a ówcześni właściciele - jak uprawdopodobniono - otrzymali wynagrodzenie w kwocie ustalonej na podstawie sporządzonych opinii szacunkowych, to nie jest to przypadek uregulowany w art. 129 ust.5 pkt 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i należy nadal odmówić wypłaty odszkodowania słusznego.

Podniósł, że żaden z organów administracyjnych nie rozważył w swoich decyzjach, w jaki sposób nieruchomości mojej matki zostały przejęte przez Państwo. Organy używają pojęcia "wywłaszczenie" ale w rzeczywistości była to nacjonalizacja, a ustawa miała charakter quasi-nacjonalizacyjny. Nie wydano bowiem decyzji administracyjnej, a geodezyjnie ustanowione na koszt właścicieli osiedle to znaczy; wydzielone ulice i plac na cele ogólne plus wszystkie działki budowlane wchodzące w skład gotowego już planu osiedla przejęło Państwo ex lege, na podstawie zarządzenia Naczelnika Powiatu w W. ,nie na indywidualne cele publiczne, a na prowadzenie polityki mieszkaniowej. Odszkodowanie nie było również ujęte w formie decyzji, a w formie wykazów odszkodowań wg stawek obliczonych za 1m kw. W niniejszej sprawie była to stawka 10,80 zł za 1m kw. ale opinia szacunkowa była narzucona z góry, bez możliwości ustosunkowania się do niej, bez indywidualizacji powierzchni. Ustawa przewidywała odszkodowanie, ale nie była to realna wartość tych działek, a wynikała wyłącznie z mnożenia stawki przez liczbę metrów kwadratowych. Stawka 10,80 zł była jednolicie dla wszystkich obliczona , bez uwzględnienia realnej wartości gotowego już planu osiedla i nie wliczając w związku z wytyczonymi już działkami wartości przekazanych na cele socjalne i ogólne metrów (ulice, plac na cele handlowe lub inne). Decyzji o odszkodowaniu matka skarżącego nie otrzymała i nie mogła się odwołać. Wszystko to wskazuje na nacjonalizację, która nie stała na straży wartości gruntu.

Skarżący podkreślił, że nie ma do dzisiaj żadnych dowodów wypłaty odszkodowania w części lub całości poza faktem, że widnieją decyzje do ratalnej spłaty. W jego pamięci z tamtych czasów nie zaznaczył się moment przyrostu materialnych wartości poprzez wypłatę odszkodowania - wręcz przeciwnie. Po zapoznaniu się z dzisiejszą linią orzecznictwa o wywłaszczaniu na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972r., nie widzi podstaw do jego powielania. Konstytucja RP w art. 21 stanowi, że [...] chroni własność, a wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy dokonywane jest na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Zdaniem skarżącego skoro organy uznały, że było to wywłaszczenie, to z pewnością nie zachowano słusznego odszkodowania, tj. zgodnego z realną wartością działek.

Skarżący jako obywatel [...] pozostaje w przekonaniu, że praworządna dzisiaj Ojczyzna jest w stanie nie tylko rozliczyć okres niechlubnej historii powojennej i pozbawić wysokich emerytur w oparciu o stanowione prawo tych, którzy szczególnie chętnie służyli obalonemu systemowi, ale również w stosunku do prawa, które wtedy było stanowione, wykaże właściwy stosunek prawny korespondujący z obowiązującą obecnie Ustawą Zasadniczą. Skarżący stwierdził, iż praworządność w jego rozumieniu wyklucza interpretacje prawne, które inaczej traktują potrzeby fiskalne dobrodzieja i organizatora życia - Sprawiedliwe Państwo, aniżeli obywatela.

Mając na uwadze powyższe skarżący ponownie wniósł o uchylenie decyzji organów w sprawie i ustalenie odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie jego rodziny, które odpowiadać będzie faktycznej wartości zaanektowanego osiedla.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Przedmiot sądowoadministracyjnej kontroli zgodności z prawem, sprawowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), stanowi decyzja Wojewody z dnia [...] września 2019r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2019r., którą odmówiono skarżącemu ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczone, na podstawie zarządzenia Nr [...] Naczelnika Powiatu w W. z dnia [...] kwietnia 1974r. w sprawie ustalenia terenów budowlanych przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne i ich podziału na działki budowalne na terenie miasta N. przy ulicy [...], nieruchomości oznaczone geodezyjnie, na dzień wywłaszczania, jako działki:

1) nr [...] o łącznej powierzchni 1,4428 ha, położone w N. , zapisane w księdze wieczystej nr [...] "B" jako współwłasność Ł. K., J. K., H. W.,

2) nr [...] o łącznej powierzchni 2,4015 ha, położone w N. , zapisane w księdze wieczystej nr [...] "B" jako własność H. W..

Stosownie do treści art. 5 ust 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1972 r., Nr 27, poz. 192 ze zm., dalej "u.t.b.j." ) nieruchomości lub ich części objęte uchwałą o ustaleniu terenu budowlanego z wyjątkiem działek, które właściciele zgodnie z art. 8 zachowali na własność lub które zostały w trybie art. 9 nadane na własność członkom ich rodzin, przechodzą z mocy prawa na własność Państwa po upływie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały, wolne od ciążących na nich praw rzeczowych ograniczonych i innych obciążeń.

Zgodnie z art. 8 ust. 6 i art. 9 ust. 3 u.t.b.j. zachowanie własności działki budowlanej lub nadanie działki na własność, jak również nadania działek członkom rodzin następowało z mocy decyzji stwierdzającej lub nadającej własność działki – nieodpłatnie.

Zgodnie zaś z treścią art. 10 ust. 1 tej ustawy, za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2, wypłaca się odszkodowania na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości.

Niewątpliwie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. nie precyzuje formy, w jakiej następuje ustalenie odszkodowania za grunt przejęty z mocy art. 5 ust. 2 tejże ustawy. Forma ta nie wynika także jednoznacznie z innych przepisów tej ustawy. Zgodnie jednak z art. 20 ust. 1, do wszczęcia postępowania i wydania decyzji w sprawach wymienionych w ustawie właściwe są organy gospodarki terenowej i ochrony środowiska prezydium powiatowej rady narodowej. Poza zatem ogólnym domniemaniem władczego załatwiania indywidualnej sprawy administracyjnej w drodze decyzji, powyższy przepis również wskazuje na domniemanie decyzyjnego trybu orzekania w zakresie objętym regulacją tej ustawy i wymagającym wydania władczych rozstrzygnięć. Do tego zakresu należy materia odszkodowania za przejęty grunt. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziała zatem pogląd, że wypłata odszkodowania za nieruchomości przejęte w trybie art. 10 u.t.b.j. następowała w drodze decyzji (por. wyroki NSA z dnia 10 marca 2015r., sygn. akt I OSK 1534/13, z 29 sierpnia 2019r. sygn. I OSK 2562/18 https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W dacie wywłaszczenia w niniejszej sprawie obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974r., nr 10, poz. 64 ze zm., dalej "ustawa wywłaszczeniowa"). Stosownie do treści art. 7 tej ustawy, wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem, przy czym obowiązek odszkodowania ciąży na ubiegającym się o wywłaszczenie. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 8 i 9 ww. ustawy, odszkodowanie za grunt w mieście, jeżeli wywłaszczeniu podlegała całość gruntu, ustala się za obszar równy działce normatywnej przyjętej w danej miejscowości i strefie na wybudowanie domu jednorodzinnego wolno stojącego w wysokości 5-10% kosztów wybudowania domu jednorodzinnego pięcioizbowego w zależności od rodzaju miasta i położenia gruntu, a za pozostały obszar - najwyżej do pięciokrotnej wysokości stawek ustalonych dla gruntu omego klasy I w strefie ekonomicznej wielkomiejskiej. Natomiast jeżeli wywłaszczeniu podlegała tylko część gruntu, a pozostała część wynosiła nie mniej niż powierzchnia działki normatywnej przyjętej w danej miejscowości pod budowę domu jednorodzinnego wolno stojącego, odszkodowanie obliczało się najwyżej do pięciokrotnej wysokości stawek ustalonych dla gruntu omego klasy I w strefie ekonomicznej wielkomiejskiej. Wysokość stawki odszkodowania za ww. grunty położone na określonych obszarach, ustala naczelnik powiatu na podstawie wytycznych wojewody. Wojewoda może w przypadkach gospodarczo uzasadnionych podwyższyć na wniosek naczelnika powiatu odszkodowanie za 1 m gruntu na określonych obszarach najwyżej do 10-krotnej stawki: odszkodowanie nie może przekroczyć przeciętnej ceny rynkowej, a jeżeli chodzi o grunty rolne stanowiące wyłączne źródło utrzymania właściciela - cen, jakie kształtują się w obrocie między rolnikami. W myśl art. 8 ust. 5 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości, odszkodowanie za plantację kultur wieloletnich powinno odpowiadać kosztom ich założenia i pielęgnacji do czasu pierwszych pełnych zbiorów. Odszkodowanie zmniejsza się z każdym następnym rokiem o sumę amortyzacji plonowań, która wynika z podzielenia kosztów założenia i pielęgnacji plantacji przez liczbę lat jej produkcyjności. W świetle art. 12 ust. 2 ww. ustawy, odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach płatne jest do 30 dni od dnia wydania decyzji. Natomiast suma odszkodowania za grunty płatna jest do wysokości 50 000 zł w ciągu 3 miesięcy, w którym decyzja ustalająca odszkodowanie stała się ostateczna. Nadwyżka ponad tę kwotę płatna jest w równych oprocentowanych ratach rocznych nie przekraczających 50 000 zł (ust. 3 ww. artykułu). O odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości, orzeka naczelnik powiatu właściwy ze względu na położenie nieruchomości, natomiast osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest właściciel nieruchomości (art. 24 tejże ustawy).

Niesporne w okolicznościach sprawy pozostają zasadniczo ustalenia organu pierwszej instancji mające istotne w niej znaczenie.

Zarządzeniem z [...] kwietnia 1974r. nr [...] Naczelnik Powiatu w W. w sprawie ustalenia terenów budowlanych przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne i ich podziału na działki budowlane na terenie miasta N. , powołując się na art. 2 i 5 u.t.b.j. oraz szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów budownictwa jednorodzinnego przy ul. [...] w N. przyjęty uchwałą nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] grudnia 1968r. (Dz.Urz. WRN nr 12, poz. 165) ustalił pod budownictwo jednorodzinne teren położony w N. przy ulicy [...], obejmujący wymienione działki o wskazanej numeracji, m.in. działki nr [...] o łącznej powierzchni 1,4428 ha, położone w N. , zapisane w księdze wieczystej nr [...] "B" jako współwłasność Ł. K., J. K., H. W. ( ust. 1 pkt 2), nr [...] o łącznej powierzchni 2,4015 ha, położone w N. , objęte księgą wieczystą nr [...] "B" właściciel H. W. (ust. 1 pkt 3). Zarządzenie zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy nr 2, poz. 14 z 15 lutego 1975r. Zgodnie z ust. 4, za nieruchomości, które przejdą na własność Państwa wypłaca się odszkodowanie w wysokości określonej w art. 10 ustawy i zgodnie z zarządzeniem nr [...] Naczelnika Powiatu z dnia [...] stycznia 1974r. tj. po 10,80 zł za m2 powierzchni gruntu.

Decyzjami z [...] lutego 1975r. nr [...] i [...], na podstawie art. 8 ust. 6 u.t.b.j. nadano na własność pełnoletnich synów H. W. tj. P. W. i M. W. nieodpłatnie działki oznaczone odpowiednio nr [...] o pow. 282m2 i nr [...] o pow. 829m2.

[...] maja 1975r. biegły ds. rolnych z listy Wojewody B. sporządził wyceny nieruchomości stanowiących własność H. W. oznaczonych numerami działek [...] o łącznej powierzchni 2,2358 ha, objęte księgą wieczystą nr [...] "B" właściciel H. W.. Biegły oszacował wartość nieruchomości na kwotę [...]zł

Decyzją Naczelnika Powiatu z dnia [...] maja 1975r. nr [...], na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia [...] lipca 1972r. przyznano H. W. odszkodowanie w wysokości [...] zł, za przejęty na własność Skarbu Państwa grunt położony w N. przy ul S. o ogólnej powierzchni 2.2358 ha wchodzący w skład nieruchomości KW 1543 "B" ustalając (w pkt 2) sposób i terminy wypłaty odszkodowania. Z treści decyzji wynika, że doręczono ją stronie, a z adnotacji urzędowej, że decyzja stała się ostateczna z dniem [...] czerwca 1975r.

Zobowiązany podmiot przekazał środki odpowiadające kwocie ustalonego ww. decyzją PKO I Oddział Miejski w B. na zablokowany rachunek bieżący wywłaszczonej w PKO o wskazanym numerze, celem realizacji zgodnie z harmonogramem określonym w decyzji, o czym poinformował H. W. (pisma z [...] czerwca 1975r. (k 56-58 akt admin.).

[...] kwietnia 1975r. biegły ds. rolnych z listy Wojewody B. sporządził wyceny nieruchomości stanowiącej współwłasność Ł. K., J. K. i H. W. (każdego w 1/3 części) oznaczonych numerami działek 2490/6, 2491/1, 2838, 2839, 2840 o łącznej powierzchni 1,4428 ha, położone w N. , zapisane w księdze wieczystej nr [...] "B". Biegły oszacował wartość nieruchomości na kwotę [...]zł

Naczelnik Powiatu decyzją z dnia [...] maja 1975r. nr [...], na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia [...] lipca 1972r. przyznał J. K., Ł. K. i H. W. odszkodowanie w wysokości [...] zł, za przejęty na własność Skarbu Państwa grunt położony w N. przy ul S. o ogólnej powierzchni 1.44.28 ha wchodzący w skład nieruchomości KW 460 "B" ustalając (w pkt 2) sposób i terminy wypłaty odszkodowania, należnego każdemu ze współwłaścicieli w 1/3 części. Z treści decyzji wynika, że doręczono ją stronom, a z adnotacji urzędowej, że decyzja stała się ostateczna z dniem [...] czerwca 1975r.

Decyzją z dnia [...] lipca 1975r. nr [...] Wojewoda B. utrzymał w mocy powyższą decyzję, po rozpoznaniu odwołania J. K., działającego również w imieniu w imieniu pozostałych właścicieli. Organ odwoławczy nie uwzględnił wniosku o zmianę sposobu wypłaty odszkodowania w kierunku wypłaty jednorazowej powołując się na art. 12 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( k. 69 akt adm.).

Zobowiązany podmiot przekazał środki odpowiadające kwocie ustalonego ww. decyzją odszkodowania na zablokowane rachunki bieżące wywłaszczonych w PKO o wskazanych numerach, celem realizacji zgodnie z harmonogramem określonym w decyzji, o czym poinformowano strony (k. 70-74 akt admin.).

Skarżący, jako następca prawny H. W., złożył wniosek inicjujący niniejsze postępowanie [...] lipca 2017r., zatem po ponad 40 latach od zaistnienia powyższych okoliczności, domagając się ustalenia i wypłaty odszkodowania, które jego zdaniem byłoby słuszne – czyli odpowiadałoby realnej wartość powyższych wywłaszczonych z mocy prawa nieruchomości i uwzględniały inne straty związane z odjęciem prawa.

Stosownie do treści art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 2204 ze zm.), wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Zgodnie z treścią art. 129 ust. 1 u.g.n., odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5, w myśl którego, starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu m. in. na wniosek właściciela wywłaszczonej nieruchomości (pkt 2), lub gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (pkt 3). Do zapłaty odszkodowania zobowiązany jest starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki (art. 132 ust. 5 u.g.n.). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2016r. (sygn. akt I OSK 2111/14) stwierdził, że przepisy art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 233 u.g.n. mają zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to oznacza obowiązek uregulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998r. (przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami). Dotyczy to jednak spraw, w których wydano pozostający w obrocie prawnym akt w zakresie odjęcia własności nieruchomości, a nie zostało do tej pory ustalone i wypłacone odszkodowanie z tego tytułu, mimo że przepisy na podstawie których nastąpiło przejęcie, takie odszkodowanie przewidywały. Przejęcie własności przedmiotowych nieruchomości przez Skarb Państwa w 1974r. nastąpiło jednak za odszkodowaniem, co ponad wszelką wątpliwość ustaliły organy w toku postępowania. Odszkodowanie to zostało ustalone na podstawie operatów szacunkowych biegłego – w formie władczej decyzji administracyjnej, od której przysługiwało prawo odwołania.

Sąd podziela w całości stanowisko organów administracji co do tego, że w okolicznościach tej sprawy fakt wypłaty osobie wywłaszczonej odszkodowania został w sposób wystarczający uprawdopodobniony. Wskazuje na to analiza zgromadzonych dowodów, dokonana z uwzględnieniem upływu ponad 40 lat, jak również jedynie polemiczna argumentacja skarżącego. Zwrócić należy uwagę na pisma Zarządu Gospodarki Terenami w W. z [...] czerwca 1975r. dotyczące wypłaty odszkodowania za nieruchomość KW nr [...] B’’ oraz z dnia [...] lipca 1975 r. dotyczące wypłaty odszkodowania za nieruchomość KW nr [...] "B". Zgodnie bowiem z treścią w/w decyzji z dnia [...] maja 1975 r. ustalającej wysokość odszkodowania za nieruchomość KW 460 "B" pierwsza rata za grunt w wysokości [...] zł miała zostać wypłacona w terminie dwóch tygodni licząc od daty uprawomocnienia się decyzji, którą mieli otrzymać po 1/3 części J. K., Ł. K. i H. W..

Pismem z [...] lipca 1975r. Zarząd Gospodarki Terenami wystąpił o przekazanie H. W. na książeczkę oszczędnościową kwoty [...]zł (50.000 zł/3=l [...] zł), która stanowiła pierwszą ratę odszkodowania za grunt. Ponadto w innym piśmie z tego samego dnia zawiadomił, że przekazał na zablokowany rachunek bieżący H. W. kwotę [...]zł, stanowiącą pozostałą część odszkodowania. Kwota ta miała być wypłacana wywłaszczonej w ratach. Wysokość raty oraz termin jej wypłaty zgodny był z decyzją z [...] maja 1975r. Natomiast zgodnie z treścią w/w decyzji z [...] maja 1975r. ustalającej wysokość odszkodowania za nieruchomość KW nr [...] "B" pierwsza rata za grunt w wysokości [...] zł miała zostać wypłacona w terminie dwóch tygodni od uprawomocnienia się decyzji, natomiast odszkodowanie za składniki roślinne w kwocie [...]zł w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji. W piśmie z [...] czerwca 1975r. ZGT wystąpił o przekazanie H. W. na książeczkę oszczędnościową kwoty [...]zł, która stanowiła pierwszą ratę odszkodowania za grunt oraz odszkodowanie za składniki roślinne. Ponadto w innym piśmie z tego samego dnia zawiadomił, że przekazał na zablokowany rachunek bieżący H. W. kwotę [...]zł, stanowiącą pozostałą część odszkodowania. Kwota ta miała być wypłacana wywłaszczonej w ratach. Wysokość raty oraz termin jej wypłaty zgodny był z decyzją z dnia [...] maja 1975 r. Podkreślić należy, iż chronologia sporządzenia poszczególnych dokumentów przedstawionych powyżej oraz opisanych w nich zdarzeń układa się w logiczną całość i prowadzi do wniosku, że zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami, odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość objętą księgą wieczystą nr [...] ,,B" zostało ustalone w decyzji z dnia [...] maja 1975 r. na podstawie sporządzonych opinii szacunkowych i wypłacone w latach 1975 - 1978. Z kolei odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość objętą księga wieczystą nr [...] "B" zostało ustalone w decyzji z dnia [...] maja 1975r. na podstawie sporządzonych opinii szacunkowych i wypłacone w latach 1975 – 1979.

Zasadnie organy podniosły, że w sytuacji gdy dokumentacja stanowiąca dowody bezpośrednie, z których jednoznacznie wynikałby fakt wypłacenia odszkodowania osobie uprawnionej, jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu, to nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji księgowej (bankowej) i zniszczeniu dowodów wypłaty. Zgodnie z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia bowiem na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ podjął wszelkie niezbędne czynności celem zgromadzenia materiału dowodowego i rzetelnego, obiektywnie możliwego obecnie ustalenia stanu faktycznego. Przedstawiona w uzasadnieniach skarżonych decyzji ocena dowodów w tej sprawie zgodna jest z dyspozycją art. 80 k.p.a.,

Jeżeli skarżący kwestionuje ustalony prawidłowo na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i szczegółowo uzasadniony przez organy stan faktyczny sprawy w zakresie ustalenia, jak również wypłaty jego matce odszkodowania, winien przedstawić stosowne dowody w tym zakresie.

Należy zważyć, że stosownie do art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. nie ulega wątpliwości, że odszkodowanie przysługuje osobie wywłaszczonej, a więc takiej która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub aktu skutkującego wywłaszczeniem nieruchomości. W orzecznictwie sądowadministracyjnym przyjmuje się, że prawo takie przysługuje również spadkobiercom osoby wywłaszczonej. Zaspokojenie jednak osób wywłaszczonych wyklucza dopuszczalność zgłoszenia roszczenia w przyszłości przez następców prawnych osób uprawnionych do odszkodowania (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2019r. sygn. I OSK 1840/19).

W sprawie niesporne jest, że M. W. nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości w dacie przejęcia ich z mocy prawa (u.t.b.j.) na rzecz Skarbu Państwa, innymi słowy nie był on osobą wywłaszczoną w rozumieniu art. 128 ust. 1 u.g.n. Nadto nie podważył także w jakikolwiek sposób prawidłowości ustaleń organów, iż za odjęcie prawa własności nieruchomości w 1975 r. jego matce zostało ustalone odszkodowanie (ostatecznymi decyzjami administracyjnymi z [...] maja i [...] maja 1975r.), zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami. Jak również tego, że zostało ono wypłacone w ratach zgodnie z treścią przepisów ustawy i decyzji. Decyzje pozostają w obrocie prawnym. Sprawa ustalenia odszkodowania została zatem ostatecznie zakończona przed wejściem w życie aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami – w roku 1975. Powyższe ustalenia czynią żądanie skarżącego bezzasadnym. W sprawie zostało stwierdzone, że nie nastąpiło pozbawienie osób wywłaszczonych prawa własności bez ustalenia odszkodowania. Nadto, co nie pozostaje bez znaczenia, mimo iż skarżący nie był osobą wywłaszczoną, w związku z przedmiotowym wywłaszczeniem również – na mocy decyzji z [...] lutego 1975r., na podstawie art. 8 ust. 6 u.t.b.j. uzyskał nieodpłatnie działkę nr [...] o pow. 829m2.

Tym samym brak było w tej sprawie podstaw prawnych do uwzględnienia żądania skarżącego w zakresie ustalenia na jego rzecz odszkodowania w związku z wywłaszczeniem wskazanych nieruchomości położonych w N. . Obowiązujące przepisy prawa, co zasadnie wywiódł organ odwoławczy, nie przewidują także możliwości rewaloryzacji odszkodowania ustalonego ostateczną decyzją administracyjną i wypłaconego osobom uprawnionym.

Niezależnie od powyższego, odnosząc się do zarzutów opartych w istocie na kwestionowaniu wysokości ustalonego w latach 70-tych XX wieku odszkodowania, w aspekcie jego nieadekwatności do rzeczywistej wartości wywłaszczonego na cel publiczny prawa, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Zagadnieniem słusznego odszkodowania wielokrotnie zajmował się Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z 20 lipca 2004r., SK 11/02, OTK-A 2004/7/66, Trybunał stwierdził, że Konstytucja nie precyzuje pojęcia "słusznego odszkodowania", które jest związane z wartością wywłaszczanej nieruchomości. Zauważył jednakże, że prawodawca konstytucyjny nie posłużył się określeniem "pełne odszkodowanie", lecz zastosował termin "słuszne odszkodowanie", który - w ocenie Trybunału - ma bardziej elastyczny charakter. Mogą zatem istnieć sytuacje szczególne, gdy inna ważna wartość konstytucyjna pozwoli uznać za słuszne również odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne. Ze względu na wartości znajdujące wyraz w Konstytucji, dla ustalenia znaczenia tego pojęcia należy również uwzględnić kontekst następstw ustalenia odszkodowania dla budżetu państwa. Wywłaszczenie następuje na cele publiczne, to znaczy ze względu na dobro wspólne. Z tych przyczyn, odszkodowanie w pełni ekwiwalentne może nie odpowiadać zasadzie słuszności, a odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne może być uznane za odszkodowanie słuszne (cz. III pkt 2-4 uzasadnienia wyroku SK 11/02; cz. III pkt 3.1 uzasadnienia wyroku TK z 16 października 2012r., K 4/10, OTK-A 2012/9/106, wyrok NSA z 30 październik 2018r. sygn. I OSK 2333/18).

W rozpoznawanej sprawie wywłaszczenie, a co za tym idzie konieczność ustalenia odszkodowania, po pierwsze nastąpiło przed wejściem w życie obecnego ustawodawstwa i ww. Konstytucji, a nadto nie jest sporne, że nastąpiło z uwagi na zaspokojenie dobra ogółu w postaci budowy osiedli domów mieszkalnych jednorodzinnych w miastach i związanej z tym infrastruktury, także drogowej i usługowej.

Z tych powodów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.