Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 334/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26 ust.1 pkt 15
journal: Dz.U. 2017 poz 1376
law: Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
article: art.5 ust.1 pkt 3 i ust.3 pkt 5 lit.c i d., art. 60, art. 67, art. 184 ust.1 i 2 , art.  207 ust.1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
article: art.7, art. 8 par.1, art. 75 par.1, art. 77 par.1, art. 78, art.80, art. 86, art. 105
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1 ust.1, art. 2 ust.1, art. 6 ust.1, art. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 210 poz 25 art. 2 pkt 7, art. 98 ust. 2
law: ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu  Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca), asesor WSA Katarzyna Górska, Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019r. sprawy ze skargi Spółki A. na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zwrotu środków na realizację projektu oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zarząd Województwa "[...]", działając jako Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym "[...]" na lata 2007 – 2013 (dalej jako "IZ"), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]’ w przedmiocie zwrotu przez A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "strona", "skarżąca, "beneficjent") środków finansowych, w wysokości 622.850 zł wraz z należnymi odsetkami, przeznaczonych na realizację projektu współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Budżetu Państwa.

"[...]" Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. (dalej "IP II"), działająca w imieniu i na rzecz IZ, w dniu 4 lutego 2010r. zawarła ze stroną umowę nr "[...]" o dofinansowanie projektu pn.: "[...]"" (dalej: "umowa o dofinansowanie"). Na podstawie tej umowy, aneksowanej następnie dziesięciokrotnie, przyznano stronie na realizację projektu dofinansowanie w kwocie 1.243.834,50 zł. Wypłata środków w wysokości 622.850 zł nastąpiła w formie refundacji, na wniosek strony, w dniu 18 listopada 2010r. Wniosek o płatność końcową w wysokości 620.984,50 zł strona złożyła w dniu 30 czerwca 2011r. Z uwagi na stwierdzone uchybienia i braki wniosku, płatności tej nie rozliczono. Doraźna kontrola przeprowadzona przez IP II u beneficjenta w dniu 27 marca 2013r. wykazała nieprawidłowości skutkujące wstrzymaniem wykonania wypłaty transzy dofinansowania.

W konsekwencji pozyskania, w dniu 31 maja 2013r., od jednego z wierzycieli strony informacji o zawarciu przez nią z B. Sp. z o.o. Sp.k. z siedzibą w W. (dalej "Spółka") w dniach 3 i 31 grudnia 2012r. umów przewłaszczenia na zabezpieczenie 30 jachtów "[...]", zakupionych w ramach projektu, pismem z dnia 6 września 2013r. wypowiedziano beneficjentowi umowę o dofinansowanie, a następnie wezwano do zwrotu pobranego dofinansowania wraz z należnymi odsetkami. Po bezskutecznym upływie terminu do zwrotu środków, w dniu 12 lutego 2014 r., działając na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: "K.p.a."), zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego.

Wydaną w wyniku tego postępowania decyzją z dnia "[...]", działając na podstawie art.61 ust.1 pkt 2 lit.a w zw. z art.60 pkt 6 oraz art. 207 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 9 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm., dalej jako: ".u.f.p."), art.25 pkt 1 w zw. z art.5 pkt 2, art. 26 ust. 1 pkt 1 i 15 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2017 r., poz. 1376 ze zm., dalej jako: "u.z.p.p.r."), IZ zobowiązała stronę do zwrotu środków w kwocie 622.850 zł wraz z należnymi odsetkami. W decyzji IZ zarzuciła stronie naruszenie §2 ust. 2 oraz §9 ust. 3 pkt 1, ust.7, ust.8 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 5.3 Wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego "[...]" na lata 2007-2013 do konkursu "[...]" (dalej "Wytyczne"), poprzez przeniesienie na Spółkę własności jachtów zakupionych w ramach projektu bez wiedzy i zgody IP II, jak również niezastąpienie ich innym środkiem trwałym, pełniącym analogiczną funkcję, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia procedur, o których mowa w art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p. Wypowiedzenie umowy o dofinansowanie z przyczyn leżących po stronie beneficjenta skutkowało niedokończeniem projektu, nieosiągnięciem wskaźników rezultatu i niezakończeniem przedsięwzięcia.

Beneficjent wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił naruszenie:

- art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p.,

- art.2 pkt 7, art.56 ust.4, art.57 i art.98 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (dalej "rozporządzenie 1083/2006"),

- art.7, art.8, art.75, art.77, art.78, art.80, art.86 i art.105 K.p.a. w zw. z art.67 u.f.p.

Jednocześnie wniósł o przeprowadzenie dowodów z zeznań wskazanych świadków i dokumentów.

Utrzymując w mocy opisaną decyzję, IZ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreśliła, że Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia "[...]" uwzględnił powództwo Spółki o zwolnienie spod egzekucji 30 jachtów "[...]" wraz z wyposażeniem, zajętych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. jako nalężących do dłużnika – beneficjenta. Sąd ustalił, że jachty te stanowiły własność Spółki z mocy umów przewłaszczenia z 3 i 31 grudnia 2012r. - umowy te nie zostały zawarte dla pozoru, ich strony miały zamiar wywołania skutków prawnych w zakresie przeniesienia własności jachtów. Wyrokiem z dnia "[...]" Sąd Apelacyjny w B., oddalił apelację od ww. wyroku.

IZ podkreśliła, że szczegółowe zasady dofinansowania projektu oraz prawa i obowiązki beneficjenta z tym związane, regulowane są w formie umowy o dofinansowanie. Powodem zwrotu dofinansowania przez stronę jest ustalenie, że doszło do naruszenia postanowień umowy o dofinansowanie, a tym samym procedur, o których mowa w art.184 u.f.p., co wypełniło przesłankę z art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p. Dla wypełnienia dyspozycji normy art.207 u.f.p. pozostaje bez znaczenia rodzaj naruszenia. Rodzaj naruszenia decyduje jedynie o kwalifikacji z art.207 ust.1 pkt 1-3. W sprawie prawidłowo stwierdzono, że naruszenia wypełniają dyspozycję z pkt 2 ww. normy. IZ zaznaczyła, że rozwiązanie umowy o dofinansowanie nastąpiło na podstawie jej §18 ust.1 pkt 2, który stanowi, że beneficjent zaprzestał realizacji projektu lub realizuje go w sposób niezgodny z umową, przepisami prawa lub procedurami właściwymi dla programu. Bezzasadnie zatem strona wskazała, że sam fakt wypowiedzenia umowy o dofinansowanie nie uzasadnia wydania decyzji o zwrocie dofinansowania. Wystąpienie nieprawidłowości stanowiło podstawę wypowiedzenia umowy i jednocześnie wypełniło przesłankę art.207 ust.1 u.f.p.

Organ stwierdził jednocześnie, że nie jest uprawniony do wypowiadania się w kwestii prawidłowości wykładni umowy o dofinansowanie pod względem cywilno-prawnym, gdyż wykracza to poza ramy kontroli działalności administracji publicznej, a bezpośrednim skutkiem wypowiedzenia umowy jest zwrot otrzymanego dofinansowania. Dofinansowanie stanowi bezzwrotną pomoc finansową, ale pod warunkami określonymi w umowie o dofinansowanie. Jednym z nich jest zrealizowanie projektu. Warunek ten nie został spełniony.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia wskazanych przepisów rozporządzenia 1083/2006, IZ wskazała, że stwierdzone naruszenia procedur stanowią nieprawidłowość, o której mowa w art.2 pkt 7 ww. rozporządzenia. Organ wskazał jaki konkretnie przepis umowy i Wytycznych został naruszony i jakim działaniem beneficjent do tego naruszenia doprowadził. Zaznaczył, że zgodnie z orzecznictwem przesłanką konieczną do zaistnienia nieprawidłowości nie jest wystąpienie konkretnej szkody finansowej i udowodnienie jej wystąpienia. Wystarczającym jest wykazanie naruszenia prawa, które mogło doprowadzić do uszczuplenia środków unijnych. Beneficjent świadomie podpisał umowę o dofinansowanie i przyjął na siebie wynikające z niej obowiązki. Wytyczne ws. kwalifikowalności wydatków zostały zgodnie z art.56 ust.4 ww. rozporządzenia opracowane przez IZ. Przepis art.57 tego rozporządzenia nie znajduje zaś zastosowania w sprawie, gdyż beneficjent nie wszedł w okres trwałości. Organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że projekt został zrealizowany. Być może strona dokończyła zamierzoną przez siebie inwestycję pozyskując fundusze w inny sposób, ale nie można tego utożsamiać z realizacją projektu, która musi przebiegać zgodnie z umową o dofinansowanie i wnioskiem o dofinansowanie. Zgodnie z umową o dofinansowanie strona miała otrzymać dofinansowanie na zasadzie refundacji poniesionych przez nią wydatków. Jednakże, aby IP II mogła wypłacić dofinansowanie, wydatki przedstawione do refundacji we wniosku o płatność końcową musiały być uznane za kwalifikowalne. Wszelkie zmiany ilościowe i jakościowe w zakresie wydatków musiały być zaakceptowane przez IP II i skutkować zmianą wniosku o dofinansowanie. Strona nie mogła uzyskać części dofinansowania, gdyż wniosek o płatność końcową zawierał liczne błędy polegające m.in. na przedstawieniu do refundacji wydatków niekwalifikowalnych.

Dodatkowo IZ wskazała, że w wyniku kontroli doraźnej stwierdzono, że pozwolenie na użytkowanie obiektu zostało udzielone 20 sierpnia 2012r., a zgodnie z umową o dofinansowanie zakończenie rzeczowe i finansowe projektu miało nastąpić z dniem 31 maja 2011r. Z chwilą zakończenia projektu strona winna dysponować pozwoleniem na użytkowanie obiektu.

Organ podkreślił, że najistotniejszym naruszeniem jakiego dopuścił się beneficjent było zawarcie umowy przewłaszczenia przenoszącej własność 30 jachtów zakupionych w ramach projektu na Spółkę w celu zabezpieczenia jej wierzytelności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że Spółka oddała jej jachty w użyczenie, co spowodowało, że były one użytkowane zgodnie z celem projektu. Nadto jachty znajdowały się na stanie środków trwałych strony. Twierdzenia te, zdaniem IZ, nie mają znaczenia dla sprawy. Zgodnie z §9 ust.7 umowy beneficjent może zbyć środek trwały, nabyty przy wykorzystaniu środków dofinansowania za zgodą IP II. Beneficjent nie uzyskał zgody IP II – o przewłaszczeniu jachtów IP II pozyskała informację od jednego z wierzycieli strony 31 maja 2013r. Okoliczności związane ze sposobem użytkowania środków trwałych nie mają znaczenia dla przyjęcia, że doszło do naruszenia ww. zapisów umowy. Wystarczy fakt zbycia środka trwałego bez wcześniejszej zgody IP II.

Nadto IZ zaznaczyła, że istnieje wątpliwość czy ww. jachty były w posiadaniu strony przez cały czas od momentu zawarcia umów przewłaszczenia. W aneksie z dnia 31 grudnia 2012r. do umowy z dnia 3 grudnia 2012r. oraz w umowie z dnia 31 grudnia 2012r. widnieją zapisy, że Spółka w dniu podpisaniu aneksu/umowy przejmuje przewłaszczone rzeczy i kwotuje ich odbiór. Dopiero w aneksach z 15 maja 2013r. do obu umów, Spółka potwierdziła, że w celu umożliwienia stronie realizacji projektu oddała jej jachty w użyczenia co najmniej na okres trwałości projektu.

Zdaniem IZ nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art.98 rozporządzenia 1083/2006 – postępowanie toczyło się na podstawie art.207 ust.1 u.f.p.

Organ nie zgodził się również z zarzutami dotyczącymi naruszenia procedury administracyjnej. W uzasadnieniu decyzji wyczerpująco wyjaśniono podstawy prawne i wskazano fakty, na podstawie których podjęto rozstrzygnięcie. Odniesiono się do uwag strony, informowano stronę o wszelkich okolicznościach mających wpływ na rozstrzygnięcie i dokonywano stosownych pouczeń. W sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i dokonano wszechstronnej jego analizy. W zakresie wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z przedłożonych dokumentów wskazano, że nie mają one wpływu na wynik sprawy – bezsprzecznie strona naruszyła zapisy umowy o dofinansowanie z uwagi na dokonanie przewłaszczenia przedmiotowych jachtów bez zgody i wiedzy IP II. Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodów z zeznań wskazanych świadków organ zaznaczył, że nie wniosłyby one nic nowego do sprawy, a jedynie spowodowałyby nadmierne przedłużenie postępowania. Wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione za pomocą innych dowodów i nie występują wątpliwości wymagające przeprowadzenia dowodów w postaci zawnioskowanych przez stronę. Z kolei dowód z przesłuchania stron może być przeprowadzony posiłkowo tylko wówczas, kiedy za pomocą innych dowodów lub z powodu ich braku nie udało się wyjaśnić sprawy i nadal istnieją wątpliwości. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami zaszły przesłanki do wydania decyzji o zwrocie środków, a tym samym organ stwierdził brak podstaw do umorzenia postępowania.

IZ podkreśliła, że beneficjent na mocy zawartej umowy o dofinansowanie zobowiązał się do przestrzegania jej postanowień, a także przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz Wytycznych. W umowie wskazano, że w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów, do stosowania których strona jest zobowiązana, będzie ona musiała dokonać zwrotu przekazanych środków. Beneficjent naruszył §2 ust.2 , §9 ust. 3 pkt 1, ust.7, ust.8 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 5.3 Wytycznych, w związku z czym IZ, na podstawie §19 ust.1 pkt 6 i 7 umowy o dofinansowanie umowę tę rozwiązała i zgodnie z §19 ust.3 tej umowy beneficjent został zobowiązany do zwrotu otrzymanego dofinansowania. Stwierdzone naruszenia wypełniają dyspozycję art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p. i stanowią nieprawidłowość, o której mowa a art.2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższą decyzję, strona wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., które polegało na zastosowaniu tego przepisu w sprawie, choć nie było ku temu podstaw,

2) art.2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006, które polegało na nieprawidłowej wykładni tego przepisu i przyjęciu, że każde naruszenie zapisu umowy o dofinansowanie stanowi nieprawidłowość w rozumieniu rozporządzenia, także w przypadku gdy cel projektu został prawidłowo zrealizowany,

3) art. 98 ust.2 rozporządzenia 1083/2006, które polegało na jego niezastosowaniu w sprawie,

4) art. 7, art.8 §1, art.75 §1, art.77 §1, art.78, art.80, art.86 i art.105 K.p.a. w zw. z art.67 u.f.p., które polegało na nieuzasadnionym pominięciu wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji na niewyjaśnieniu w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu wskazano, że skoro prawa i obowiązki strony zostały zapisane w umowie o dofinansowanie to podlegają one ocenie z wykorzystaniem przepisów prawa cywilnego i wypracowanych na jego gruncie zasad wykładni oświadczeń woli. Przepis art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p. należy ściśle wiązać z art.98 rozporządzenia 1083/2006 i nie każde naruszenie zapisów umowy o dofinansowanie stanowić może podstawę zastosowania art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p., a tylko takie, które stanowi nieprawidłowość w rozumieniu art.2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006. Musi być to naruszenie, które spowodowało rzeczywistą szkodę w budżecie ogólnym UE bądź mogłoby spowodować szkodę w tym budżecie w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku. Nieuzasadnionym wydatkiem nie będzie wydatek poczyniony zgodnie z celem projektu, w szczególności gdy został on faktycznie osiągnięty. W każdej sprawie należy zbadać wagę naruszenia i towarzyszące temu naruszeniu okoliczności, a tego organ nie uczynił. Pominięcie dowodów wnioskowanych przez stronę mogłoby być uzasadnione tylko gdyby uznać, że w sprawie nie jest istotne kto faktycznie wykorzystywał przedmiotowe jachty i w jaki sposób, a tym samym, czy cele projektu zostały osiągnięte pomimo przewłaszczenia.

Zdaniem skarżącej niezrozumiałe jest powoływanie się przez organ na naruszenie zapisu §2 ust.2 umowy o dofinansowanie, skoro organ nie zarzucił, że jachty zostały zakupione niezgodnie z wnioskiem. Skarżąca wykorzystywała je organizując regaty i szkolenia, a zatem stwierdzenie, że użytkowała jachty niezgodnie z celem opisanym we wniosku o dofinasowania jest przedwczesne, gdyż organ nie przeprowadził wnioskowanych dowodów. Tym samym nie można stwierdzić, że strona naruszyła §9 ust. 3 pkt 1 umowy. Trudno przyjąć, że przewłaszczenie jachtów bez zgody instytucji wdrażającej doprowadziło do sfinansowania nieuzasadnionego wydatku, jeżeli cel projektu został osiągnięty. Co do obowiązku "odtworzenia" środków trwałych niezbędnych do realizacji projektu to zarzut organu jest absurdalny, gdyż strona korzystała z przewłaszczonych jachtów realizując cele projektu.

Według skarżącej pojęcie "potencjalnej szkody" na gruncie art.2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006 dotyczył tylko takich zachowań beneficjenta, które same w sobie mogą doprowadzić do powstania szkody w budżecie ogólnym UE lecz nie ma możliwości wyliczenia wysokości tej szkody. Podkreśliła, że organ żąda zwrotu dotacji, która spożytkowana została nie tylko na zakup jachtów, ale także na inne prace. Organ zobowiązany jest w każdym indywidualnym przypadku ocenić wagę naruszenia i jego charakter oraz jaką spowodowało lub mogło spowodować stratę w budżecie UE. Na poparcie swojego stanowiska powołała wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa "[...]" wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje przede wszystkim orzekanie w sprawach skarg na działania, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Jednakże, jak wynika z art. 3 § 3 tej ustawy, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Na takiej właśnie zasadzie kontroli sądów administracyjnych poddane zostały programy operacyjne, przy czym przepisy u.z.p.p.r. nie regulują trybu postępowania w sprawie zwrotu przez beneficjenta dofinansowania, wskazując jedynie w art. 26 ust. 1 pkt 15 u.z.p.p.r., że do zadań instytucji zarządzającej należy m. in. odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań, o której mowa w przepisach o finansach publicznych.

Natomiast zgodnie z art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p., w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 – podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.

Stosownie do art. 184 ust. 1 i 2 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Natomiast przy wydatkowaniu środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 3 pkt 5 lit. c i d, a także środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z tych środków, stosuje się odpowiednio zasady rozliczania określone dla dotacji z budżetu państwa (art. 184 ust. 2 u.f.p.).

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie była decyzja Zarządu Województwa "[...]", działającego jako Instytucja Zarządzająca RPO WiM na lata 2007-2013, zobowiązująca stronę skarżącą do zwrotu dofinansowania, przyznanego jej w ramach umowy o dofinansowanie zawartej w dniu 4 lutego 2010 r. Podstawą materialnoprawną kwestionowanego skargą aktu był przepis art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.

W ocenie Sądu, ustanowione powyższymi uregulowaniami wymagania dotyczące zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich zostały w niniejszej sprawie spełnione.

Na wstępie zaznaczyć należy, że w sprawie nie upłynął termin przedawnienia należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację projektu. Zgodnie z art.3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UE L.1995.312.1), okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art.1 ust.1. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienie biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art.6 ust.1. Państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia niż okres przewidziany w ust.1 (ust.3). Termin przedawnienia zaczyna zatem biec od powstania nieprawidłowości.

Zgodnie natomiast z art.67 u.f.p., do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 (m.in. kwoty dotacji podlegające zwrotowi), nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłyną termin płatności podatku (art.70 §1 O.p.).

W rozpoznanej sprawie strona dopuściła się nieprawidłowości w grudniu 2012r., zawierając ze Spółką dwie umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie 30 jachtów. Pismem z 6 września 2013r. organ wypowiedział stronie umowę o dofinansowanie, a następnie wezwał do zwrotu pobranego dofinansowania. W dniu 12 lutego 2014r., po bezskutecznym upływie terminu do zwrotu środków, zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Zaznaczyć przy tym należy, że postanowieniem z dnia "[...]’ IZ zawiesiła z urzędu prowadzone postępowanie do czasu wydania prawomocnego wyroku w sprawie z powództwa Spółki o zwolnienie spod egzekucji opisanych jachtów. Ustalenie czy umowy przewłaszczenia były czynnościami ważnymi uznała za zagadnienie wstępne. Postanowieniem z "[...]" IZ podjęła z urzędu zawieszone postępowanie, gdyż uzyskała wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z dnia "[...]", sygn. "[...]". Decyzja zobowiązująca stronę do zwrotu środków wydana została "[...]", a w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia "’[...]" IZ utrzymała w mocy tę decyzję.

W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, że termin przedawnienia rozpoczął bieg w grudniu 2012r. i upływał z końcem 2017r. W tym okresie organ wydał decyzję zobowiązującą do zwrotu środków uzyskanych w ramach dofinansowania projektu.

Przechodząc do kolejnych kwestii, nie można pominąć postanowień umowy z dnia 4 lutego 2010 r. o dofinansowanie projektu pn. "[...]". W umowie określono szczegółowo zasady realizacji, prawa i obowiązki stron, konsekwencje naruszeń i nieprawidłowości. Umowa ta została, pismem z dnia 6 września 2013r., skutecznie wypowiedziana z zachowaniem jednomiesięcznego terminu wypowiedzenia przez IZ na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 umowy. W związku z ujawnieniem nieprawidłowości instytucja wezwała skarżącą do zwrotu środków. Podkreślić należy, że skarżąca nie kwestionował wypowiedzenia umowy i nie podjęła żadnych środków prawnych związanych z rozwiązaniem umowy. Bezsporne jest między stronami, że umowa została skutecznie rozwiązana.

Warto w tym miejscu wskazać, że § 18 ust.3 umowy stanowi, że w przypadku rozwiązania umowy z powodów, o których mowa m.in. w ust.1 beneficjent jest zobowiązany do zwrotu otrzymanego dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczanymi od dnia przekazania dofinansowania, w terminie wyznaczonym przez IP II.

Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy przez IZ ma niewątpliwie charakter materialnoprawny. Jeśli zatem skarżąca chciała uchylić się od skutków prawnych tego oświadczenia, mogła wnieść stosowny pozew do sądu cywilnego.

W świetle powyższego podkreślić należy, że zwrotowi podlegają środki przeznaczone na realizację programów finansowanych ze środków unijnych, jeżeli środki takie są wykorzystywane z naruszeniem procedur określonych w art.184 u.f.p.. W ocenie Sądu, rozwiązanie umowy przez IZ na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 umowy, prowadzi do stanu, w którym środki podlegają zwrotowi jako wykorzystane z naruszeniem procedur. W umowie beneficjent zobowiązuje się do określonego działania, zatem przyjmuje zobowiązanie do realizacji przewidzianej w umowie procedury. Naruszenie tych zasad jest naruszeniem procedury, o której mowa w art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p., a które to naruszenie może skutkować wypowiedzeniem umowy. Skoro zatem w rozpoznanej sprawie, w chwili wydania decyzji o zwrocie środków, umowa, na podstawie której przyznano skarżącej środki, nie wiązała stron, to zgodnie z powołanym § 18 ust.3 umowy, strona zobowiązana była do ich zwrotu. Już samo ziszczenie się tej przesłanki stanowiło wystarczającą podstawę do zobowiązania skarżącej do zwrotu przekazanych jej na realizację projektu środków.

W ocenie Sądu przyjęty przez IZ za podstawę zaskarżonej decyzji i przedstawiony powyżej stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w dniach 3 i 31 grudnia 2012r. zawarła ze Spółką umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie 30 jachtów wraz z wyposażeniem ratowniczym, które zakupiła w ramach niniejszego projektu. Zgodnie z § 9 ust.7 umowy o dofinansowanie, beneficjent może za zgodą IP II zbyć środek trwały, nabyty przy wykorzystaniu środków dofinansowania. Skarżąca nie uzyskała takiej zgody, nawet nie poinformowała IP II o zbyciu jachtów. Informacje o ich przewłaszczeniu organ ten uzyskał od jednego z wierzyciela skarżącej w dniu 31 maja 2013r. Powyższe jednoznacznie świadczy o naruszeniu przez stronę zapisów umowy o dofinansowanie. Bez znaczenia pozostaje okoliczność wykorzystywania przez stronę spornych jachtów i tytułu na podstawie, którego do tego doszło.

W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, że zarzut naruszenia art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p. nie jest uzasadniony.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 171/13 (publ. CBOSA), z art. 25 u.z.p.p.r. wynika, iż zarząd województwa, jako instytucja zarządzająca, jest w odniesieniu do regionalnego programu operacyjnego, odpowiedzialny za jego przygotowanie i realizację. Stosownie do art. 26 u.z.p.p.r. do jego zadań należy nie tylko zawieranie z beneficjentami umów o dofinansowanie projektu lub podejmowanie decyzji, o których mowa w art. 28 ust. 2 (pkt 5) i dokonywanie płatności ze środków programu operacyjnego na rzecz beneficjentów (pkt 11), ale również monitorowanie postępów w realizacji, ewaluacji programu operacyjnego oraz stopnia osiągania jego celów (pkt 12), a także prowadzenie kontroli realizacji programu operacyjnego, w tym kontroli realizacji poszczególnych dofinansowanych projektów (pkt 14) oraz odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań, o której mowa w przepisach o finansach publicznych (pkt 15). W katalogu tych zadań mieści się przede wszystkim wypełnianie obowiązków wynikających z art. 60 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006, z którego wynika jednoznacznie, że instytucja zarządzająca, odpowiadając za zarządzanie programami operacyjnymi i ich realizację, zobowiązana jest do uwzględniania zasad należytego zarządzania finansami, w tym szczególności zapewnienia, że operacje są wybierane do finansowania zgodnie z kryteriami mającymi zastosowanie do programu operacyjnego oraz że spełniają one mające zastosowanie zasady wspólnotowe i krajowe przez cały okres ich realizacji.

NSA w powołanym wyżej wyroku wskazał również na znaczenie reguły ustanowionej w art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, z którego wynika, że kontrole administracyjne, środki i kary wprowadza się w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla zapewnienia właściwego stosowania prawa wspólnotowego, a ponadto, że muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony interesów finansowych Wspólnot. NSA odwołał się przy tym do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z którego wynika, że beneficjent pomocy finansowanej, z racji jej przyznania i zatwierdzenia, nie nabywa żadnych ostatecznych praw do wypłaty kwoty pomocy, jeżeli nie przestrzega warunków, którymi to wsparcie finansowe zostało obwarowane, i które może być przyznane tylko wówczas, gdy beneficjent spełnia określone warunki. Budżet unijny pokrywa bowiem jedynie wydatki zgodne z przepisami unijnymi (np. wyrok SPI z dnia 22 maja 2007 r., C-500/04; wyrok TS z dnia 19 stycznia 2006 r., C-240/03).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art.2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006, Sąd uznaje go za niezasadny. Zgodnie z powołanym przepisem "nieprawidłowość" to jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. Powyżej wskazano jakie zapisy umowy i jakim działaniem beneficjenta zostały w sprawie naruszone. Dokumenty tworzące system realizacji programu operacyjnego stanowią w tym przypadku prawne uregulowania, którym przyznaje się walor źródła prawa (por. wyroki NSA: z dnia 4 lutego 2016r., II GSK 2148/14, z dnia 17 września 2015., II GSK 1725/14, publ. CBOSA). Podkreślić przy tym należy, że przesłanką konieczną do zaistnienia nieprawidłowości nie jest wystąpienie konkretnej, realnej szkody finansowej w budżecie ogólnym Unii Europejskiej. Już samo wykazanie, że stwierdzone naruszenie prawa mogłoby spowodować szkodę jest wystarczające.

Środki unijne podlegają zatem zwrotowi wówczas, gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 7 cytowanego rozporządzenia. Wymieniona "nieprawidłowość" ma natomiast miejsce w sytuacji gdy wskutek naruszenia procedur doszło do powstania szkody lub mogłoby dojść do jej powstania w budżecie ogólnym UE. Możliwość powstania szkody należy rozumieć jako możliwość uszczuplenia środków unijnych. Dla uznania zatem, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 7 w/w rozporządzenia wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE.

Wykorzystanie środków z naruszeniem procedur odnosi się też do sytuacji wydatkowania środków nieprzyczyniających się do osiągnięcia celu określonego w umowie o dofinansowanie. Zgodnie z zawartą umową, strona zobowiązała się do zrealizowania projektu. Należy zgodzić się z organem, iż cele projektu i zakładane wskaźniki nie zostały osiągnięte, gdyż projekt – wbrew twierdzeniom strony - nie został zrealizowany. W rozpoznanej sprawie nie sposób mówić o realizacji projektu, jeżeli strona dokończyła zaplanowaną przez siebie inwestycję, ale nie na podstawie umowy o dofinansowanie i ze środków pochodzących z dofinansowania lecz z innych środków. Projekt musi być realizowany zgodnie z umową o dofinansowanie. Niezrealizowanie projektu stanowi zatem "nieprawidłowość" w rozumieniu powołanego wyżej przepisu, gdyż naruszenie procedur powoduje hipotetyczną możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art.98 ust.2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006. Przepis ten stanowi, że państwo członkowie dokonuje korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty dokonywane przez państwo członkowie polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach programu operacyjnego. Państwo członkowie bierze pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz strony finansowe poniesione przez fundusze. W rozpoznanej sprawie przepis ten nie stanowił jednakże podstawy zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną stanowił art.207 ust.1 pkt 2 u.f.p. Co do zasadności jego zastosowania w sprawie, Sąd ustosunkował się już powyżej.

Nie znajdując również podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi dotyczących przepisów postępowania, tj. art. 7, art.8 §1, art.75 §1, art. 77 §1, art. 78, art.80 i art.86 K.p.a., Sąd nie zgodził się z oceną skarżącej, że materiał dowodowy sprawy został rozpatrzony w sposób niepełny i jednostronny, z nieuzasadnionym pominięciem zgłoszonych przez stronę wniosków dowodowych. IZ odniosła się do wszystkich wniosków dowodowych strony i stwierdziła, że nie mają one wpływu na wynik sprawy. Istota sprawy sprowadza się bowiem do tego, że skarżąca naruszyła zapisy umowy o dofinansowanie – zbyła 30 jachtów zakupionych w ramach realizacji projektu bez zgody i wiedzy organu, co doprowadziło do niezrealizowania projektu. Wnioskowane dowody miały natomiast zostać przeprowadzone na okoliczność zrealizowania projektu pomimo odmowy wypłaty części dofinansowania, wykorzystania środków z dofinansowania zgodnie z procedurą oraz, że nie zostało ono pobrane nienależnie czy też w nadmiernej wysokości. Stan faktyczny ustalony został przez organ przede wszystkim na podstawie umowy o dofinansowanie, wniosku o dofinansowanie, wniosku o płatności, umów przewłaszczenia na zabezpieczenie, wyroku Sądu Okręgowego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]" oraz Sądu Apelacyjnego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]". Dowody wnioskowane przez skarżącą nie mogły podważyć tych ustaleń. Z kolei przeprowadzenie dowodów na okoliczności: pozostawania przewłaszczonych jachtów w posiadaniu strony, celów przewłaszczenia, niewykazania ich w środkach trwałych Spółki, nie było celowe, gdyż okoliczności te nie mają znaczenia dla sprawy – jachty zostały zbyte na rzecz Spółki, zawarte umowy przewłaszczenia nie zostały zawarte dla pozoru. Także okoliczności dotyczące zawarcia przez stronę umowy kredytu na prefinansowanie inwestycji współfinansowanych z funduszy UE i wypowiedzenie warunków tej umowy nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia. Strona, zgodnie z umową o dofinansowanie, miała otrzymać dofinansowanie na zasadzie refundacji poniesionych wydatków.

Przepis art.105 K.p.a. stanowi, że w przypadku gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia postępowania, wręcz przeciwnie zgromadzony materiał dowodowy stanowił podstawę do wydania decyzji o zwrocie środków. Tym samym powołany przepis nie został naruszony.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił