Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 764/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 235
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., nr [...]Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. nie stwierdził u K.F. choroby zawodowej określonej jako "inny nowotwór", wymienionej w pozycji 17/7 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wyżej wymieniony w okresie od 7 sierpnia 1995 r. do 11 sierpnia 1999 r. był zatrudniony w "A" Sp. z o.o. w S. jako ślusarz pod ziemią, gdzie nie był narażony na kontakt z czynnikami rakotwórczymi, podobnie jak w "B", gdzie pracował w tym samym charakterze od 12 września 1999 r. do 3 listopada 2001 r. Natomiast w okresach od 22 sierpnia do 24 października 1977 r. i od 9 listopada 1979 r. do 6 sierpnia 1995 r. był zatrudniony w "C" w C., której następcą prawnym jest "D" S.A. w K. - Oddział w S. – [...]" w S. , gdzie jako robotnik transportowy pod ziemią oraz ślusarz pod ziemią, miał kontakt z wodami dołowymi i aerozolami zawierającymi bardzo niskie stężenie izotopu radu 226 przy dawkach promieniowania gamma, oscylujących wokół średnich wartości tła naturalnego. Wspomniany pracownik był przy tym poddany dwukrotnej diagnostyce lekarskiej, w wyniku której nie rozpoznano jednak u niego spornego schorzenia, co znalazło wyraz w orzeczeniach wydanych przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie z dnia [...] r., nr [...]) oraz przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...]r., nr [...]). W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy uzasadniały, zdaniem organu pierwszej instancji, odmowę stwierdzenia choroby zawodowej.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższego rozstrzygnięcia, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...], mocą której utrzymał w mocy ten akt. Organ drugiej instancji powołał się na stanowisko Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. , który sporządził drugie orzeczenie lekarskie w tej sprawie, i który następnie, to jest w piśmie z dnia [...]r. nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska, z powodu braku czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym w odniesieniu do układu nerwowego. Wyjaśnił także, iż w orzeczeniu niejako "nieoficjalnie" (gdyż nie był to przedmiot wypowiedzi jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia) stwierdzono, że nie istnieją podstawy do rozpoznania choroby zawodowej z pozycji 16/6 wykazu chorób zawodowych, gdyż jedyną pierwotną lokalizację nowotworu, która może być rozpatrywana w kontekście narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące pochodzące od radu i radonu, są płuca i oskrzela. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy przyjął, że pracownik nie był eksponowany na czynniki o udowodnionym u ludzi działaniu rakotwórczym w odniesieniu do układu nerwowego.

Na skutek skargi wniesionej przez K.F. , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 18 maja 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 878/06), uchylił wskazaną wyżej decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K.. Sąd uznał przeprowadzone dotychczas postępowanie dowodowe za niewystarczające. Wskazał, że odmowa uznania stwierdzonego u skarżącego nowotworu złośliwego za chorobę zawodową wymaga wykazania, iż nie był on w środowisku pracy narażony na działanie czynników, uznanych za rakotwórcze u ludzi, które mogłyby wywołać nowotwór centralnego układu nerwowego, a także dokonania szczegółowej analizy etiologii gwiaździaka także w odniesieniu do poz. 16 wykazu chorób zawodowych. W tym celu niezbędny jest udział onkologa przy wydawaniu orzeczenia lekarskiego, obok specjalistów z innych dziedzin medycyny (neurologii, medycyny pracy). Powinien on wskazać ewentualne substancje, preparaty, czynniki lub procesy technologiczne, których występowanie w środowisku pracy skarżącego mogło wywołać konkretny proces nowotworowy. Bez jego udziału nie jest też możliwe odniesienie się do przedłożonej przez skarżącego opinii specjalisty onkologa, w której stwierdzono, iż gwiaździak mózgu II/III może być związany z ekspozycją na promieniowanie izotopu Ra-226.

Sąd stwierdził, że onkolog, który będzie uczestniczył w postępowaniu orzeczniczym, powinien się wypowiedzieć przede wszystkim, czy ekspozycja zawodowa (w latach 1977 - 1995) na radon, przy dawkach promieniowania gamma oscylujących wokół średnich wartości tła naturalnego, mogła bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zainicjować proces nowotworowy w obrębie neurogleju, prowadzący do powstania gwiaździaka o histologicznym stopniu złośliwości II/III. Sąd uznał również za zasadne uzyskanie od tego specjalisty odpowiedzi na pytanie o ewentualne substancje, preparaty, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, jakie występowały w środowisku pracy istniejącym w kopalniach, w których był zatrudniony skarżący.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o wydanie uzupełniającego orzeczenia lekarskiego uwzględniającego wskazania wynikające z uzasadnienia omówionego wyżej wyroku. Odpowiedź udzielona została przez Kierownika Przychodni Chorób Zawodowych tego Instytutu w piśmie datowanym na [...]r., w którym podał, iż nie znajduje podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w wydanym uprzednio orzeczeniu lekarskim i we wcześniejszym piśmie z dnia 2 maja 2006 r. Jego zdaniem, jedyną specjalizacją lekarską przypisaną do procedury orzekania w zakresie "nowotworów złośliwych powstałych w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi" jest medycyna pracy. Lekarz posiadający tą specjalizację dysponuje bowiem wiedzą - opartą na rezultatach badań prowadzonych przez IARC (Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem) - w pełni wystarczającą do realizacji zadań orzeczniczych w tym zakresie. W piśmie podano, że z tych przyczyn Instytut nie zatrudnia specjalisty onkologa. Mając na względzie powyższe, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...], którą ponownie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z dnia [...]r.

Także wspomniana decyzja z dnia [...]r. została zaskarżona przez K.F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem wydanym w dniu 16 maja 2008 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1156/07) orzekł o uchyleniu tego rozstrzygnięcia podkreślając, że organ drugiej instancji nie zastosował się do wskazań wynikających z przywołanego wyżej, wcześniejszego wyroku z dnia [...]r., gdzie postawiono wyraźnie wymóg zajęcia w sprawie stanowiska przez lekarza specjalistę w dziedzinie onkologii. Zdaniem Sądu, takiego stanu rzeczy nie usprawiedliwia dostatecznie wypowiedź s. Instytutu zawarta w piśmie z dnia [...] r. Wprawdzie informuje ono o niezatrudnieniu onkologa, co wydaje się zrozumiałe w świetle rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 124, poz. 795 ze zm.), w którym onkologia nie jest wskazana. Informacja taka nie daje jednak podstaw do stwierdzenia niewykonalności omawianych wskazań Sądu. Z wielu spraw w przedmiocie chorób zawodowych wynika bowiem, że nawet w wymienionym Instytucie przy diagnozowaniu określonego schorzenia biorą udział specjaliści z danej dziedziny medycyny. Nie jest zatem wykluczone, że są wśród nich także onkolodzy. Jeżeli s. Instytut nie zatrudnia takiego specjalisty, to ewentualnie mógł wydać uzupełniające orzeczenie lekarskie po konsultacji z lekarzem onkologiem zatrudnionym w innej placówce medycznej. O ile natomiast i to było niemożliwe, organ odwoławczy powinien był ustalić, czy w jakiejś innej jednostce orzeczniczej drugiego stopnia, o jakiej mowa w rozporządzeniu z dnia [...]r., jest możliwe wydanie orzeczenia z udziałem specjalisty onkologa. Bez podjęcia takich działań nie można mówić o niewykonalności owych wskazań zawartych w poprzednim wyroku, a tym samym musi to nastąpić przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Tym bardziej aktualne są wskazania w zakresie uzupełnienia dochodzenia epidemiologicznego, gdyż jego ukierunkowanie przez onkologa, które zalecono w poprzednim wyroku, może być zlecone przez organ odwoławczy we własnym zakresie.

Niezależnie od powyższego, Sąd zwrócił uwagę, że oba orzeczenia lekarskie sporządzone na potrzebę postępowania epidemiologicznego wypowiedziały się wyłącznie o nierozpoznaniu choroby zawodowej klasyfikowanej do pozycji 17/7 wykazu chorób zawodowych. Tymczasem z treści pisma Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...]r. zdaje się wynikać, że w środowisku pracy K.F. nie występowały inne czynniki rakotwórcze, jak tylko promieniowanie jonizujące, które jest wskazane jako przyczyna nowotworów złośliwych z pozycji 16/6 tego wykazu. Oba orzeczenia lekarskie nie odnoszą się jednak do rozpoznania choroby nowotworów złośliwych z pozycji 16/6 wykazu chorób zawodowych. W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że wytknięte w poprzednim wyroku naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego nie zostało usunięte, a tym samym organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W konsekwencji Sąd ponownie zobowiązał organ sanitarny do wypełnienia wskazań zawartych w powołanym wcześniej wyroku z dnia 18 maja 2007 r. dodając, że nowe lub uzupełniające orzeczenie lekarskie powinno spełniać wymogi przewidziane dla opinii biegłego oraz zawierać wszechstronne i wyczerpujące wyjaśnienie zajętego w nim stanowiska.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...]r., Nr [...], uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o braku podstaw do stwierdzenia u K.F. choroby zawodowej określonej jako "inny nowotwór", wymienionej w pozycji 17/7 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz odmówił stwierdzenia u wyżej wymienionego choroby zawodowej - nowotwór złośliwy wywołany działaniem promieniowania jonizującego - wymienionej w pozycji 16/6 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaprezentował dotychczasowy przebieg postępowania. W dalszej kolejności wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy uzyskano orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. wydane w dniu [...]r., nr [...], o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w pozycji 16/6 wykazu chorób zawodowych, w którym stwierdzono, iż wobec kontaktu K.F. w miejscu pracy z niskim stężeniami izotopu radu - 226 przy dawkach promieniowania oscylujących wokół średnich wartości tła naturalnego, zgłoszone u niego podejrzenie choroby zawodowej powinno być rozpatrywane według pozycji 16/6 a nie 17/7 wykazu chorób zawodowych. Zdaniem lekarzy specjalistów, obserwacja w kierunku choroby zawodowej wymienionej w pozycji 16/6 jest jednak negatywna, gdyż jak wynika z danych literaturowych, jednym dobrze udokumentowanym następstwem długotrwałej ekspozycji na znacznie wyższe niż atmosferyczne stężenia radonu są nowotwory płuc. Według biegłych nie ma natomiast żadnych naukowo udokumentowanych danych, które pozwoliłyby inne choroby niż rak płuca i białaczki szpikowe łączyć przyczynowo z ekspozycją zawodową na czynniki szkodliwe (promieniowanie alfa i gamma) występujące w kopalniach, dlatego też brak jest podstaw do uznania związku przyczynowego pomiędzy nowotworem centralnego układu nerwowego rozpoznanym u K.F. , a narażeniem zawodowym na promieniowanie jonizujące. W podsumowaniu opinii podtrzymano stanowiska obu jednostek orzekających dotychczas w tej sprawie. Zdaniem organu sanitarnego daje to - w świetle całości materiału dowodowego - podstawę do odmowy stwierdzenia spornej choroby zawodowej.

Wyrokiem z dnia 17 września 2009 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 185/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zarówno powyższą decyzję z dnia 11 lutego 2009 r., jak i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z dnia [...]r., nr [...]. W uzasadnieniu Sąd zaakcentował, że w rozpatrywanej sprawie organy obydwu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje stosowały przepisy wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W konsekwencji, ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie może być dokonana bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (P 23/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 82), w którym stwierdzono, że art. 237 §1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.), w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz wydane na podstawie tego unormowania, przywołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zważywszy powyższe, skład orzekający podkreślił, że w sytuacji, gdy organ administracji odmawia uznania schorzenia za chorobę zawodową, powołując się na załącznik do niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia, należy odmówić zastosowania tych przepisów, gdyż sprawa powinna zostać rozpoznana na podstawie uregulowań zgodnych z ustawą zasadniczą. Odmienne stanowisko byłoby sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego oraz godziłoby w zaufanie obywatela do postępowania organów administracji. Tym samym, działając w oparciu o treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a w związku z art. 145a §1 K.p.a. uchylił decyzje organów obydwu instancji.

Sąd dodał, że wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jako niezgodnych z Konstytucją RP, nie dokonywał merytorycznej oceny tego rozstrzygnięcia. W konsekwencji wywiódł, że w tej sytuacji sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli o znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) uwzględniając przy tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§11 ust. 1 tego rozporządzenia).

Niezależnie od powyższego Sąd zasygnalizował, że organ odwoławczy, zgodnie z wytycznymi Sądu zawartymi we wcześniejszym wyroku z dnia 16 maja 2008 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1156/07) uzupełnił materiał dowodowy, ale wydając zaskarżoną decyzję naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, bowiem uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z dnia [...]r. orzekającą o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej określonej jako "inny nowotwór", wymienionej w pozycji 17/7 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. i odmówił stwierdzenia choroby zawodowej - nowotwór złośliwy wywołany działaniem promieniowania jonizującego, wymienionej w pozycji 16/6 wykazu chorób zawodowych. Zatem pomimo dotychczasowego prowadzenia postępowania administracyjnego w kierunku choroby zawodowej z pozycji 17/7 dokonał własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej i wypowiedział się po raz pierwszy o chorobie wymienionej w pozycji 16/6 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dni 30 lipca 2002 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. , decyzją z dnia [...]r. nr [...] nie stwierdził u K.F. choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi - nowotworu wywołanego działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %, wymienionej w pozycji 17/9 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji powtórzył, iż K.F. w okresie aktywności zawodowej pracował bez narażenia na czynniki rakotwórcze, a jedynie w kontakcie z wodami dołowymi i aerozolami zawierającymi bardzo niskie stężenia izotopu radu-226 przy dawkach promieniowania gamma oscylujących wokół średnich wartości tła naturalnego. Dodał przy tym, że wydane dotychczas w zakresie niniejszej sprawy orzeczenia lekarskie nie dawały podstaw do tego, aby przyjąć, że rozpoznany u strony w roku 2001 nowotwór centralnego układu nerwowego w postaci gwiaździaka prawego płata ciemieniowego ma charakter zawodowy.

W tym miejscu organ sanitarny podniósł, że wykonując wyrok tutejszego Sądu ponownie rozpoznał sprawę w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. Podkreślił przy tym, że uwzględnił stanowisko Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wyrażone w kolejnym orzeczeniu lekarskim, gdzie jednostka ta biorąc pod uwagę wcześniejsze ustalenia dotyczące narażenia zawodowego, jak również ustalenia poczynione w toku postępowania orzeczniczego przeprowadzonego - w związku ze zmianą przepisów - "zgodnie z poz. 17/9 wykazu chorób zawodowych" oraz opierając się na aktualnej wiedzy medycznej, nie znalazła przesłanek do uznania zawodowej etiologii zdiagnozowanego u strony schorzenia.

W odwołaniu do [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. K.F. oświadczył, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji wywodząc, iż nie spełnił on obowiązków nałożonych mocą wcześniejszych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jako że w dalszym ciągu w postępowaniu nie zajął stanowiska lekarz specjalista z zakresu onkologii.

Decyzją z dnia [...]r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z dnia [...]r. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaprezentował w pierwszej kolejności dotychczasowy przebieg postępowania. Podkreślił przy tym, że w postępowaniu przeprowadzonym po wyroku z dnia 17 września 2009 r. uzyskano orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nr [...]z dnia [...]r., w którym lekarze specjaliści medycyny pracy na podstawie analizy dokumentacji, wywiadu lekarskiego, oceny narażenia zawodowego, badania przedmiotowego i wyników innych badań stwierdzili brak podstaw do rozpoznania nowotworu, wymienionego w poz. 17/9 wykazu chorób zawodowych podtrzymując stanowisko wyrażone we wcześniejszych orzeczeniach wydanych w zakresie niniejszej sprawy. Podkreślili bowiem, iż w świetle aktualnej wiedzy medycznej, jedynym dobrze udokumentowanym następstwem długotrwałego narażenia na wysokie stężenia promieniowania jonizującego (znacznie wyższe niż stężenia atmosferyczne radonu) są nowotwory płuc.

Ustosunkowując się do argumentacji zawartej w odwołaniu organ drugiej instancji podniósł, że zgodnie opinią lekarzy wspomnianej wyżej placówki, jak również Instytutu Medycyny Pracy w Ł., nie zachodzi konieczność udziału specjalisty onkologa w postępowaniu orzeczniczym, ponieważ rozpoznanie kliniczne choroby występującej u K.F. zostało ustalone już w 2001 roku i potwierdzono je badaniem histopatologicznym, a tym samym nie wymaga dodatkowej diagnostyki. Natomiast właściwym do orzekania o zawodowej etiologii chorób jest - stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r., w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do orzekania w zakresie chorób zawodowych - lekarz specjalista medycyny pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K.F. wyraził swoje niezadowolenie z decyzji wydanej przez organ odwoławczy podkreślając, że także tym razem nie zostały wykonane wskazania Sądu dotyczące konieczności zajęcia w sprawie stanowiska przez lekarza specjalistę z zakresu onkologii. Raz jeszcze przy tym zaakcentował, iż zgodnie z wydaną wobec niego w roku 2006 opinią onkologa, promieniowanie jonizujące, na które był narażony mogło zainicjować u niego proces nowotworowy.

W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie i powtarzając argumentację zawartą w swojej decyzji z dnia [...]r. wywiódł, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym należało wyeliminować je z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności trzeba zaakcentować, że wydając zaskarżoną decyzję, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. opierał się na wskazaniach zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2009 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 185/09. Z mocy art. 153 p.p.s.a. był bowiem związany oceną prawną, która została w tym orzeczeniu sformułowana. W treści omawianego wyroku Sąd zobowiązał organ sanitarny do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie opisanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 23/07), czyli o znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz wydane na ich podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), z uwzględnieniem treści §11 ust. 1 przywołanego aktu wykonawczego. Należy dodać, że w wyroku tym Sąd wskazał, iż wobec odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów stanowiących podstawę uchylonej wspomnianym orzeczeniem decyzji, nie dokonywał - co do zasady - merytorycznej oceny tego rozstrzygnięcia, czyli innymi słowy - że nie badał wykonania zaleceń wynikających z wcześniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wydanego w dniu 16 maja 2008 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1156/07). W rezultacie, skład orzekający w niniejszej sprawie poddał zaskarżone rozstrzygnięcie ocenie pod kątem zastosowania się przez organ sanitarny do wskazań zawartych w obu wyżej wymienionych wyrokach.

W tym kontekście, należy w pierwszej kolejności podnieść, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza obecnie definicja sformułowana w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Równocześnie - jak wywiedziono w wyroku tutejszego Sądu z dnia 17 września 2009 r. - zgodnie z §11 ust. 1 obowiązującego aktualnie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rzeczonego aktu, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.

Trzeba podkreślić, że w treści wcześniejszego wyroku z dnia 16 maja 2008 r., tutejszy Sąd wyraźnie zobowiązał organ sanitarny do ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy stawiając w sposób jednoznaczny i kategoryczny wymóg zajęcia stanowiska przez lekarza specjalistę w dziedzinie onkologii. Wskazanie to nie zostało jednak po raz kolejny zrealizowane, choć konieczność zasięgnięcia przez jednostkę orzeczniczą opinii lekarza onkologa dostrzeżona została już w poprzednim wyroku tutejszego Sądu wydanym w dniu 18 maja 2007 r., w którym wyjaśniono wszak w sposób jasny i szczegółowy, z jakich powodów jest ona nieodzowna.

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o skierowanie skarżącego na badania do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., celem uzyskania nowego orzeczenia lekarskiego. W następstwie powyższego, druga z wyżej wymienionych placówek w dniu [...] r. wydała orzeczenie, w którym stwierdziła brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej kwestionując równocześnie konieczność udziału specjalisty onkologa w postępowaniu orzeczniczym. Podkreśliła bowiem, że rozpoznanie kliniczne choroby zostało ustalone już w roku 2001, nie budzi ono wątpliwości i nie wymaga dodatkowej diagnostyki, z kolei właściwym do orzekania o zawodowej etiologii chorób jest lekarz specjalista medycyny pracy, co wynika z uregulowań rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r., w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do orzekania w zakresie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 124, poz. 79). Organ drugiej instancji zaakceptował to stanowisko powtarzając je w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy trudno przyznać, aby wskazania wynikające z wcześniejszych wyroków tutejszego Sądu zostały wykonane. Zamiast tego [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. opierając się na stanowisku Instytutu Medycyny Pracy w Ł. zakwestionował bowiem sens zastosowania się do tych wytycznych wskazując na brak takiej potrzeby. W rezultacie, nie budzi wątpliwości, że w sprawie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Należy podkreślić, że zgodnie z treścią tego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Cytowane unormowanie określa zatem w sposób jednoznaczny relację pomiędzy sądem administracyjnym a organem administracyjnym, która sprowadza się do związania tego organu stanowiskiem wyrażonym w wyroku sądu i nie dopuszcza jakiejkolwiek polemiki z oceną prawną ani ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia.

Należy odnotować, że w toku postępowania podjęto próbę wyjaśnienia przyczyn, jakie legły u podstaw opinii lekarza radioterapeuty-onkologa W.S. wydanej wobec skarżącego w dniu [...] r., na którą skarżący się powoływał, a w której wskazano, iż występująca u niego choroba nowotworowa może być związana z ekspozycją na promieniowanie izotopu Ra-226. Instytut Medycyny Pracy w Ł. zwrócił się bowiem do tego lekarza o podanie, na jakich przesłankach oparł swoje stanowisko. Omawiana czynność nie doprowadziła jednak do rozwiania istniejących w tym zakresie wątpliwości, jako że wspomniany lekarz przebywał za granicą i nie mógł udzielić odpowiedzi.

Tymczasem trzeba raz jeszcze przypomnieć, że już w wyroku z dnia 18 maja 2007 r. tutejszy Sąd dostrzegł potrzebę wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy przywołaną opinią lekarską a stanowiskiem orzekających w sprawie placówek medycznych akcentując wyraźnie, że skuteczne zanegowanie tej opinii, które stanowi zasadniczą przesłankę odmowy stwierdzenia u K.F. choroby zawodowej, nie może nastąpić bez udziału lekarza onkologa.

Tak sformułowane zalecenie Sądu nie zostało jednak zrealizowane. Skoro przy tym Instytut Medycyny Pracy w Ł. zwrócił się o udzielenie stosownych wyjaśnień do lekarza W. S., który tę opinię wydał, jest tym bardziej niezrozumiałe, dlaczego wobec braku uzyskania jego odpowiedzi nie próbował zasięgnąć opinii innego onkologa, który mógłby stanowisko tego lekarza zweryfikować. Nie budzi wątpliwości, że należało to uczynić wykorzystując dostępne możliwości, które opisane zostały w wyroku tutejszego Sądu z dnia 16 maja 2008 r. Wspomniana placówka ograniczyła się jednak do zakwestionowania tej opinii bez uzyskania stanowiska onkologa stwierdzając, iż nie zachodzi konieczność udziału lekarza tej specjalności w postępowaniu orzeczniczym oraz, że badanie chorego w Instytucie nie wniesie nic istotnego w rozpatrywanej sprawie.

Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy skład orzekający uznał, że zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy, skoro wytknięte w poprzednich wyrokach z dnia 18 maja 2007 r. oraz z dnia 16 maja 2008 r. naruszenie art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. w dalszym ciągu nie zostało usunięte.

Organ sanitarny będzie więc zobowiązany do wypełnienia tych wskazań, które - co warto podkreślić - nie tracą na aktualności także w kontekście przepisów nowego rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Nowe orzeczenie lekarskie powinno spełniać wymogi opinii biegłego, a jego wydanie należy poprzedzić konsultacją onkologiczną, którą należy uzyskać przy wykorzystaniu wszelkich możliwości wymienionych w wyroku z dnia 16 maja 2008 r.

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji wyroku działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Równocześnie Sąd odstąpił od orzekania w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji, w trybie art. 152 p.p.s.a. z uwagi na jej charakter. Jest ona bowiem rozstrzygnięciem o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej, a tym samym nie podlega wykonaniu.