Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 211/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi H. P. i J. P. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie zrealizowanej rozbudowy i nadbudowy budynku uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. (dalej powoływany jako PINB, organ pierwszej instancji) przeprowadził w dniu [...] listopada 2018 r. kontrolę parterowego budynku mieszkalnego jednorodzinnego z poddaszem nieużytkowym, zlokalizowanego na działkach nr [...] i [...] w m. K., gm. K. i ustalił, że inwestor – J. P. od maja 2018 r. prowadzi roboty budowlane polegające na wykonaniu nowych dwóch słupów żelbetowych fi 25 cm w odległości ok 2,57 m od ściany budynku, zdjęciu konstrukcji dachu, wykonaniu nowych murowanych ścian poddasza tj. ścianek kolankowych o wys. ok. 125 cm i ścian szczytowych o wys. ok. 5 m z betonu komórkowego, nowej drewnianej konstrukcji dachu dwuspadowego (nowe krokwie i kleszcze) pokryciu go folią i blachodachówką, ułożeniu nowych legarów drewnianych na stropie nad parterem, wykonaniu 4 okien w ścianach szczytowych, częściowym wymurowaniu fragmentów istniejącego komina. Ustalono także, że pierwotnie budynek mieszkalny miał wymiary ok. 8,95 x 10,50 m, a przyległy do niego wiatrołap ok. 2,90 x 3,75 m. W wyniku dokonanej rozbudowy wymiary budynku wynoszą obecnie ok. 11,77 x 10,5 m. Budynek jest wykonany w technologii murowanej, częściowo podpiwniczony, a fundamenty wykonane są jako betonowe. Posiada strop drewniany. Organ sporządził dokumentację fotograficzną. Inwestor - obecny podczas kontroli - oświadczył, że budynek wybudowany został około 1970 r. przez M. K., a dokumentacja dotycząca budowy nie zachowała się. Organ ustalił przy tym, że inwestor dokonał w dniu [...] marca 2018 r. zgłoszenia (nr – [...]) w Starostwie Powiatowym w Z. o zamiarze wykonania robót budowlanych w przedmiotowym budynku mieszkalnym. W zgłoszeniu określił, że zakres robót będzie polegał na zmianie pokrycia dachowego z eternitu na blachodachówkę na dachu dwuspadowym budynku mieszkalnego wraz z remontem elementów konstrukcji dachowej. Eternit zostanie zutylizowany. Roboty obejmą też remont komina, który obmurowany zostanie cegłą klinkierową.

W oparciu o powyższe ustalenia PINB w Z. w dniu [...] grudnia 2018 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie robót budowlanych wykonanych przy przedmiotowym budynku mieszkalnym. W tym samym dniu wydał postanowienie o wstrzymaniu prowadzenia przez inwestora robót budowlanych związanych z samowolną rozbudową przedmiotowego budynku mieszkalnego o wymiarach 8,95 x 10,50 m + 2,90 x 3,75 m i nakazał zabezpieczenie budowy przed dostępem osób trzecich oraz nałożył na inwestora obowiązek przedłożenia w terminie do [...] kwietnia 2019 r. niezbędnych dokumentów, w szczególności 4 egzemplarzy projektu budowlanego wraz z opiniami, zaświadczenia o zgodności budowy z m.p.z.p. lub decyzję o warunkach zabudowy oraz oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Po przedłożeniu przez inwestora niezbędnych dokumentów i oświadczeń, postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. PINB w Z. ustalił inwestorowi – p. J. P. opłatę legalizacyjną w wysokości 50 000 zł. Po rozpatrzeniu zażalenia J. i H. P., postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. P. WINB w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Następnie prawomocnym wyrokiem z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 23/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. i H. P. na ww. postanowienie w przedmiocie opłaty legalizacyjnej.

Zobowiązany p. J. P. nie wniósł opłaty legalizacyjnej w ustalonej wysokości, w związku z powyższym decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] PINB w Z., na mocy art. 49e pkt 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm., dalej powoływana jako P.b.) nakazał p. H. i J. P. rozbiórkę zrealizowanej samowolnie rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działkach o nr [...] i [...] w m. K. gm. K. tj: dwóch zewnętrznych słupów żelbetowych, nowych ścian poddasza, nowego dachu dwuspadowego o konstrukcji drewnianej tj. krokwi, kleszczy oraz folii i pokrycia z blachodachówki, drewnianych legarów stropu nad parterem oraz wymurowanego częściowo nowego komina.

W odwołaniu od powyższej decyzji p. H. i J. P., po opisaniu stanu faktycznego w sprawie, podkreślili że organ pominął historię remontowanego budynku oraz okoliczność, że inwestorzy byli zmuszeni do przeprowadzenia remontu z uwagi na stan techniczny budynku. Podkreślili, że po wszczęciu postępowania administracyjnego przedłożyli wszystkie niezbędne dokumenty techniczne, za wyjątkiem uiszczenia opłaty legalizacyjnej w wysokości 50 000 zł. Zdaniem skarżących, sporny budynek nie stwarza zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego, przedłożyli wszystkie dokumenty legalizacyjne, a zatem organy nadzoru budowlanego powinny dokonać legalizacji inwestycji a nie nakazywać jej rozbiórkę. Skarżący zaznaczyli, że w spornym budynku mieszkają dwie rodziny i nakaz rozbiórki spowoduje, że nie będą one miały gdzie zamieszkać.

Po rozpoznaniu odwołania skarżących, zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] P. WINB w B. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji oraz nakazał dokonania ww. rozbiórki samowolnie zrealizowanej rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego jedynie p. J. P., bowiem to on był inwestorem w sprawie, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności protokołu kontroli oraz wydanych postanowień, w tym obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Organ odwoławczy podkreślił, że podjął wielokrotnie próby nakłonienia inwestora aby ten wystąpił do Wojewody P. z wnioskiem o umorzenie opłaty legalizacyjnej, rozłożenie jej na raty, bądź odroczenie terminu płatności, jednakże do chwili wydania decyzji inwestor nie przedłożył potwierdzenia złożenia takiego wniosku ani też nie uiścił opłaty legalizacyjnej.

Organ wskazał też, że to od woli inwestora zależy, czy zdecyduje się na uiszczenie opłaty legalizacyjnej, która jest prawem inwestora, czy też nie i wówczas będzie nakazana rozbiórka. Skarżący był informowany o procedurze legalizacyjnej i poszczególnych jej etapach, wiedział zatem, że w sytuacji nie uiszczenia opłaty legalizacyjnej będzie wydany nakaz rozbiórki. Podkreślił jednocześnie, że decyzja dotyczy jedynie nakazu rozbiórki samowolnie rozbudowanej części budynku a nie całego budynku, dlatego też jego mieszkańcy będą mieli gdzie zamieszkiwać.

Na powyższą decyzję skargę do Sądu wywiedli p. J. i H. P. (dalej powoływani jako skarżący), wnosząc o jej uchylenie oraz rozstrzygniecie wyrokiem co do istoty sprawy oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący zarzucili błędne przyjęcie przez organy, że małżonkowie P. dopuścili się samowoli budowlanej oraz błędne przyjęcie, że ewentualny obowiązek rozbiórki został nałożony wyłącznie na J. P., podczas gdy właścicielem budynku są oboje małżonkowie. Podkreślili, że roboty budowlane były prowadzone przez oboje małżonków. Zdaniem skarżących organ nie ustalił historii budynku mieszkalnego i jego remontu, kto w nim wcześniej mieszkał i na jakiej podstawie – donosu czy też z urzędu, prowadzi postępowanie w sprawie. Skarżący wskazali, że prawdą jest, że rozpoczęli prace remontowe bez stosownej decyzji, jednakże nie mogli z tym czekać, z uwagi na stan techniczny budynku. Po wszczęciu postępowania zostały przedłożone wszystkie niezbędne dokumenty określone w przepisach prawa budowlanego, dlatego też niezrozumiałym jest obecne nakazanie rozbiórki. Skarżący wskazali też, że pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. wystąpili do Wojewody P. ze stosownym wnioskiem w sprawie opłaty legalizacyjnej i sprawa jest obecnie w toku. Skarżący nie zgodzili się również z organem, że na rozbiórce nie stracą mieszkańcy budynku, skoro jej zakres de facto pozbawi możliwości zamieszkiwania w tymże budynku jakichkolwiek osób na czas rozbiórki.

W odpowiedzi na skargę, PWINB w B. wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji, w dniu [...] lutego 2022 r. wpłynęło do organu postanowienie Wojewody P. z dnia [...] lutego 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty legalizacyjnej z uwagi na wydanie zaskarżonej decyzji z [...] lutego 2022 r. i w konsekwencji brak w obrocie prawnym postanowienia o nałożeniu obowiązku zapłaty opłaty legalizacyjnej. Zdaniem Wojewody P. z uwagi na brak zobowiązania do uiszczenia opłaty legalizacyjnej, należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty legalizacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów wskazanych w skardze.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo wskazać należy, że sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy, co wynika z treści art. 133 § 1 p.p.s.a.

Mając na uwadze zakres kognicji sądów administracyjnych, należało stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie PWINB w B. przeprowadzając postępowanie odwoławcze naruszył przepisy postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać przede wszystkim należy, że zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a., skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, iż organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jak wynika z utrwalonego w orzecznictwie poglądu, "działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy". (wyrok NSA z 7 lipca 2015 r. II GSK 1449/14). W rozpatrywanej sprawie zakres koniecznych ustaleń faktów określają art. 48 ust. 1 w zw. z art. 49 ust. 3 P.b. w brzmieniu obowiązującym przed 19 września 2020 r. (art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471 ze zm.).

Nie budzi wątpliwości sądu, że skarżący p. J. P. nie uiścił opłaty legalizacyjnej na dzień wydania zaskarżonej decyzji tj. [...] lutego 2022 r. Ustawa Prawo budowlane nie zawiera regulacji dotyczącej terminu, w jakim ma zostać uiszczona opłata legalizacyjna, pozostawiając tą kwestię organom prowadzącym postępowanie. Równocześnie, stosownie do treści art. 49c ust. 1 i 2 P.b. do opłat legalizacyjnych, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organu podatkowego przysługują wojewodzie. Złożenie wniosku, o którym mowa w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, powoduje zawieszenie postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 48, art. 49 i art. 49b do dnia rozstrzygnięcia wniosku. Strona może zatem złożyć do wojewody wniosek o umorzenie w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty opłaty legalizacyjnej.

W przedmiotowej sprawie opłata legalizacyjna w wysokości 50 000 zł została ustalona skarżącemu p. J. P. postanowieniem z dnia [...] października 2020 r., w którym wskazano termin 7 dni od dnia jego doręczenia. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżących, postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. P. WINB w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Następnie prawomocnym wyrokiem z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 23/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę skarżących na ww. postanowienie w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. Z uwagi na nieuiszczenie opłaty legalizacyjnej przez p. J. P., PINB w Z. decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nakazał p. H. i J. P. rozbiórkę zrealizowanej samowolnie rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego. Od powyższej decyzji skarżący złożyli odwołanie.

W trakcie postępowania odwoławczego prowadzonego przed PWINB w B., pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. organ poinformował p. J. P., że ten może wystąpić z wnioskiem do Wojewody P. o umorzenie opłaty legalizacyjnej, rozłożenie jej na raty, bądź odroczenie terminu jej płatności. Jednocześnie organ wniósł o przesłanie, w terminie 3 dni od daty otrzymania pisma, potwierdzenia złożenia takiego wniosku, co zostanie uwzględnione w prowadzonym postępowaniu (k. 8 akt adm. organu odwoławczego). Powyższe pismo zostało doręczone skarżącym w dniu 19 stycznia 2022 r. (k. 9 akt adm.). Skarżący nie poinformowali organu, że złożyli wniosek o umorzenie opłaty legalizacyjnej. Następnie organ odwoławczy, w dniu [...] stycznia 2022 r., z uwagi na znaczny wzrost dzienny zakażeń wirusem SARS-COV2 odstąpił od zastosowania art. 10 § 1 k.p.a. (k. 10 akt adm.) i jednoczenie zawiadomił skarżących, na podstawie art. 36 § 1 k.p.a, że przedmiotowa sprawa nie może być rozpoznana w terminie wynikającym z art. 35 § 3 k.p.a. ze względu na konieczność analizy zgromadzonego materiału dowodowego i ustalony został nowy termin załatwienia sprawy do [...] lutego 2022 r. (k. 11 akt adm.). Powyższe zawiadomienie zostało doręczone skarżącym w dniu 31 stycznia 2022 r. (k. 13 akt). Następnie w dniu [...] lutego 2022 r. organ odwoławczy uzyskał od pracownika P. Urzędu Wojewódzkiego telefoniczną informację, że skarżący J. P. nie uiścił opłaty legalizacyjnej w sprawie (k. 14 akt adm.), zaś w dniu kolejnym, tj. [...] lutego 2022 r. została wydana zaskarżona decyzja nakazująca rozbiórkę stwierdzonej samowoli budowalnej.

Po wydaniu zaskarżonej decyzji, w dniu [...] lutego 2022 r. do PWINB w B. wpłynęło postanowienie Wojewody P. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania z wniosku p. P. w sprawie umorzenia opłaty legalizacyjnej. Z uzasadnienia tegoż postanowienia wynika, że wniosek skarżących o umorzenie opłaty legalizacyjnej wpłynął do Wojewody P. w dniu [...] stycznia 2022 r., jednakże z uwagi na wydanie przez PWINB w B. decyzji z [...] lutego 2022 r. o nakazie rozbiórki i w konsekwencji brak w obrocie prawnym postanowienia o nałożeniu obowiązku zapłaty opłaty legalizacyjnej, organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty legalizacyjnej w wysokości 50 000 zł.

Mając na względzie powyższą chronologię zdarzeń i czynności podejmowanych przez organ odwoławczy, zauważyć należy, że zaskarżona decyzja PWINB została wydana w momencie, w którym toczyło się przed Wojewodą P. postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi - umorzenia opłaty legalizacyjnej. Jak stanowi bowiem art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, a zatem postępowanie z wniosku skarżących o umorzenie opłaty legalizacyjnej zostało wszczęte w dniu [...] stycznia 2022 r. Co prawda w skardze skarżący wskazali, że pismo z wnioskiem o umorzenie opłaty legalizacyjnej było datowane na dzień [...] stycznia 2022 r., jednakże nie można wykluczyć, że zostało ono wysłane za pośrednictwem operatora pocztowego i w konsekwencji wpłynęło do organu dopiero w dniu [...] stycznia 2022 r. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że w dniu [...] stycznia 2022 r. wniosek skarżących wpłynął do Wojewody P., a zatem z tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej.

W ocenie sądu powyższe wyczerpuje przesłanki naruszenia przez PWINB w B. przepisów postępowania w sprawie dotyczącej nakazania rozbiórki, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Za niedopuszczalną uznać należy bowiem sytuację, w której nakaz rozbiórki jest wydany w sytuacji prowadzenia i nie zakończenia postępowania, w przedmiocie umorzenia w całości lub w części opłaty legalizacyjnej. Związane jest to z faktem, że termin jej ustalenia i zapłaty nie jest terminem prawa materialnego. Tego typu działanie organu narusza tym samym prawa jednostki do korzystania z przysługujących jej uprawnień. Sytuacja jaka zaistniała w przedmiotowej sprawie stanowi niewątpliwie naruszenie art. 49c ust. 2 P.b., który wyraźnie wskazuje, że złożenie wniosku m.in. o umorzenie opłaty legalizacyjnej powoduje zawieszenie postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 48 P.b. (a zatem także w przedmiocie nakazania rozbiórki) do dnia rozstrzygnięcia wniosku.

Powyższej oceny nie może zmienić okoliczność, że skarżący mimo złożenia do Wojewody P. wniosku o umorzenie opłaty legalizacyjnej nie poinformowali o powyższym fakcie PWINB w B., stosownie do pisma z dnia [...] stycznia 2022 r. Zakreślony przez organ skarżącym 3 dniowy termin nie ma charakteru ani materialnego ani procesowego, bowiem nie wynika on z żadnych przepisów prawa. Oznacza to, że jego niedochowanie przez skarżących nie może rodzić po ich stronie negatywnych konsekwencji. Jednocześnie zaznaczyć należy, że w postępowaniu administracyjnym zasadą jest, że zobowiązanym do wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) i jego oceny (art. 80 k.p.a.) jest organ. Zatem, w sytuacji wystosowania przez PWINB specjalnego pouczenia do skarżących o możliwości złożenia wniosku o umorzenie opłaty legalizacyjnej, rozłożenie jej na raty czy odroczenia terminu jej płatności, obowiązkiem organu przed wydaniem decyzji rozbiórkowej, w świetle zasady działania z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) było ustalenie, czy takie postępowanie nie zostało przez skarżących zainicjowane. W przedmiotowej sprawie, mimo takich możliwości, organ odwoławczy zaniechał ustalenia, czy takie postępowanie przez Wojewodą P. zostało wszczęte. Z treści notatki urzędowej z dnia [...] lutego 2022 r. wynika jedynie, że organ zwrócił się telefonicznie do Wydziału Finansów i Budżetu P. Urzędu Wojewódzkiego z zapytaniem czy skarżący p. J. P. uiścił opłatę legalizacyjną, natomiast brak jest dowodu wskazującego, że organ starał się uzyskać informacje w zakresie ewentualnie toczącego się postępowania w sprawie umorzenia tejże opłaty. Powyższe nie wynika także z wyjaśnień złożonych w trakcie rozprawy w dniu 26 maja 2022 r. przez pracownika PWINB (sporządzającego notatkę urzędową w dniu [...] lutego 2022 r.), z których wynika, że pytania skierowane do pracownika Wydziału Finansów i Budżetu P. Urzędu Wojewódzkiego dotyczyły ogólnie opłaty legalizacyjnej p. J. P. a nie postępowania w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej. Poddać wręcz należy w wątpliwość, czy Wydział Finansów i Budżetu P. Urzędu Wojewódzkiego posiada informacje o toczących się przed Wojewodą P. postępowaniach w przedmiocie umarzania, odraczania terminu płatności czy też rozkładania na raty opłat legalizacyjnych.

W ocenie sądu, w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy dopuścił się także naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., które to naruszenie również mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem niezasadnie odstąpił od zawiadomienia skarżących o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ odstąpił od ww. zawiadomienia, wskazując na znaczny wzrost dzienny zakażeń wirusem SARS-COV2 i poleceniem wykonywania pracy zdalnej w urzędach administracji publicznej w okresie od 24 stycznia 2022 r. do 28 lutego 2022 r., stosownie do § 22 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2021 r., poz. 861 ze zm.) – notatka urzędowa z dnia [...] stycznia 2022 r. (k. 10 akt adm.).

Należy podkreślić, że przed rozpatrzeniem materiału dowodowego organ jest obowiązany do wysłuchania wypowiedzi stron co do przeprowadzonych dowodów, zgromadzonych materiałów oraz wszystkich zgłoszonych żądań, co wynika z art. 10 § 1 k.p.a. Na mocy art. 10 § 2 k.p.a. organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, przy czym stosownie do § 3 tego artykułu, organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Nie budzi wątpliwości sądu, że w art. 10 § 2 k.p.a. chodzi o takie obiektywne przypadki, kiedy istnieje konieczność natychmiastowego wydania decyzji. Jednocześnie chodzi tu o stan realnie istniejący, a nie o prawdopodobieństwo jego wystąpienia. Podkreślić należy i to, że dopuszczalność prowadzenia postępowania z wyłączeniem zasady czynnego udziału stron, na podstawie art. 10 § 2 k.p.a. jest wyjątkiem od zasady ogólnej i jako wyjątek podlega wykładni ścieśniającej.

W ocenie sądu, skierowanie pracowników organu na pracę zdalną do dnia 28 lutego 2022 r. z uwagi na znaczny wzrost dziennych zakażeń wirusem SARS-COV2, stosownie do § 22 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii nie uzasadniało odstąpienia od zastosowania art. 10 § 1 k.p.a., bowiem załatwienie przedmiotowej sprawy – dotyczącej nakazania rozbiórki rozbudowy i nadbudowy budynku mieszkalnego będącego w dobrym stanie technicznym – nie było sprawą niecierpiącą zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Nie istniały żadne obiektywne przesłanki wskazujące na konieczność niezwłocznego wydania ww. decyzji, szczególnie że organ odwoławczy w tym samym dniu, co utrwalił w aktach sprawy odstąpienie od zastosowania art. 10 § 1 k.p.a., zawiadomił skarżących o niezałatwieniu sprawy w terminie wskazanym w art. 35 § 3 k.p.a. i ustalił nowy termin załatwienia sprawy aż do [...] lutego 2022 r. Zaznaczyć także należy, że decyzje w przedmiocie nakazania rozbiórki obiektów budowlanych nie zostały wymienione w § 21 ust. 4 pkt 7 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, co wskazuje, że zdaniem prawodawcy, decyzje te nie zostały zaliczone do obszarów działania organów administracji publicznej niezbędnych do zapewnienia pomocy obywatelom w trakcie trwania epidemii.

W sprawie nie zachodziły również przesłanki określone w art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) dające możliwość odstąpienia przez organ od stosowania art. 10 § 1 k.p.a., bowiem z akt sprawy nie wynika, aby wszystkie strony zrzekły się prawa do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu.

Zdaniem sądu, odstąpienie organu odwoławczego od zawiadomienia skarżących o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i umożliwieniem wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań i jednoczesne zawiadomienie skarżących o wydłużeniu terminu załatwienia sprawy do [...] lutego 2022 r. mogło u skarżących wzbudzić przekonanie, że ich sprawa zostanie wnikliwie rozpatrzona dopiero pod koniec lutego 2022 r. Skarżący zasadnie zatem mogli zakładać, że skoro złożyli do Wojewody P. wniosek o umorzenie opłaty legalizacyjnej, mają jeszcze czas na poinformowanie organu nadzoru budowlanego o efektach złożonego wniosku. Tymczasem PWINB w B. zaskarżoną do sądu decyzję wydał już [...] lutego 2022 r., co niewątpliwie mogło stanowić zaskoczenie dla skarżących. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, że gdyby PWINB zastosował w sprawie art. 10 § 1 k.p.a., które to zawiadomienie jest czytelną informacją dla stron postępowania o zbliżającym się terminie wydania decyzji w sprawie, skarżący poinformowaliby organ o wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej, co wstrzymałoby procedowanie w niniejszej sprawie do czasu rozpatrzenia tegoż wniosku.

Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi, sąd uznał że nie zasługują one na uwzględnienie. Z akt sprawy w sposób niewątpliwy wynika, że to p. J. P. dopuścił się samowoli budowlanej polegającej na rozbudowie i nadbudowie budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działkach nr [...] i [...] w m. K., gm. K. Powyższe, jak słusznie wskazał PWINB w B. wynika z protokołu kontroli z dnia [...] listopada 2018 r., w którym p. J. P. oświadczył, iż to on wykonał poszczególne roboty budowalne bez wymaganego pozwolenia na budowę (k. 6 akt adm. organu pierwszej instancji). Także z przedłożonych projektów budowalnych wynika, że inwestorem był jedynie p. J. P. (k. 20 akt adm. organu pierwszej instancji). Wskazać również należy, że postanowieniem PINB w Z. z dnia [...] października 2020 r. jedynie względem p. J. P. została ustalona opłata legalizacyjna, które to postanowienie było kontrolowane przez tut. sąd wyrokiem z 25 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 23/21 i w tym zakresie sąd nie stwierdził żadnych nieprawidłowości. Powyższej oceny nie może podważyć, wskazywana w skardze okoliczność, że działki o nr [...] i [...] a w konsekwencji również budynek mieszkalny stanowi współwłasność obojga małżonków, bowiem kwestie własnościowe nie mają istotnego znaczenia dla przyjęcia, kto był inwestorem i kto dopuścił się samowoli budowalnej. Także kwestie związane z historią budynku, kto go wybudował, w jakim znajdował się stanie technicznym, czy w sprawie został złożony "donos" osób trzecich, nie mają żadnego wpływu na ocenę legalności zaskarżonej do sądu decyzji. Okoliczność, iż to p. J. P. dopuścił się samowoli budowalnej oraz jej zakresu została ustalona przez organy prawidłowo, zresztą sami skarżący przyznają, że w momencie rozpoczęcia robót budowlanych nie mieli wymaganych decyzji budowlanych. Dlatego też uchylenie przez PWINB w B. decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na błędne określenie osób zobowiązanych do rozbiórki i wydanie decyzji merytorycznej jedynie względem p. J. P. było uzasadnione.

Sąd w tym miejscu pragnie wskazać i wyjaśnić skarżącym, że w sytuacji faktycznej i prawnej w jakiej znajduje się sporna samowola budowlana, celem zakończenia procedury legalizacyjnej i wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji zatwierdzającej projekt budowlany, inwestor p. J. P. jest zobowiązany bądź do uiszczenia opłaty legalizacyjnej w kwocie 50 000 zł bądź do skutecznego złożenia wniosku i umorzenia tejże opłaty przez Wojewodę P. Brak uiszczenia tejże opłaty lub jej umorzenia przez Wojewodę P. będzie obligatoryjnym wskazaniem dla organu do wydania nakazu rozbiórki, zgodnie z art. 48 ust. 1 w zw. z art. 49 ust. 3 P.b. Zatem to od woli i działania inwestora zależy, czy przedmiotowe postępowanie zakończy się ponownie wydaniem decyzji o nakazie rozbiórki samowolnie wykonanych robót budowlanych, czy też decyzją zatwierdzającą projekt budowlany.

Ponownie rozpoznając sprawę PWINB w B. zobowiązany będzie do uwzględnienia wykładni zawartej w uzasadnieniu wyroku, mając na względzie, że nie tylko uiszczenie opłaty legalizacyjnej ale również wszczęcie postępowania w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej, rozłożenia jej na raty lub odroczenia terminu płatności, stanowi przeszkodę w nakazaniu rozbiórki stwierdzonej samowoli budowlanej. Dlatego też, organ powinien ponownie umożliwić skarżącemu p. J. P. złożenie stosownego wniosku do organu właściwego – Wojewody P., zakreślając mu odpowiedni termin, zaś przed wydaniem ewentualnej decyzji nakazującej rozbiórkę, winien w sposób bezsporny ustalić nie tylko czy opłata legalizacyjna została przez zobowiązanego uiszczona czy też nie, ale również czy nie toczy się postępowanie w przedmiocie zastosowania ulgi w uregulowaniu opłaty legalizacyjnej.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.