Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 48/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 pkt 1, art. 8, art. 107 ust. 1 b
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant Referent Radosław Dudek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi M. G. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym [...] zł ([...] złotych [...] groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. B. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 41 pkt 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze. zm.), dalej jako "u.p.s." - utrzymało

w mocy decyzję Burmistrza Miasta R. z dnia [...] września 2019 r., nr [...] o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego

z przeznaczeniem na zakup leków i żywności dostosowanej do diety rodziny.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

We wniosku z dnia [...] wrzenia 2019 r. E. B. zwróciła się do organu pomocy społecznej o przyznanie specjalnego zasiłku celowego "na zakup leków, żywności do jej diety oraz diety syna".

Wskazaną wyżej decyzją organ I instancji odmówił przyznania świadczenia. Ustalił, że dwuosobowa rodzina E. B. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, na który składa się świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł, zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł, dodatek do zasiłku z tytułu kształcenia

i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, alimenty z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. Dochód ten jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pomocy społecznej wynoszącego dla rodziny skarżącej [...] zł, a więc nie przysługuje jej zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.p.s., tym bardziej że rodzina otrzymuje ponadto świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł miesięcznie. W związku z tym organ I instancji rozważał możliwość przyznania E. B. specjalnego zasiłku celowego, niezależnego od kryterium dochodowego, na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Uznał jednak, że sytuacja wnioskodawczyni nie jest nadzwyczajna, wyjątkowa, co uzasadniałoby przyznanie takiego zasiłku. Wnioskodawczyni nie wskazała żadnych okoliczności potwierdzających wystąpienie szczególnego przypadku: podczas wywiadu nie udzieliła pracownikowi socjalnemu informacji na temat swojej diety, tylko poinformowała o pozostawaniu syna na diecie bezmlecznej, bezjajecznej

i bezglutenowej. Z kopii bliżej nieokreślonego pisma nie wynika, czy rzeczywiście przebywała w szpitalu na skutek nagłego zachorowania, wywołanego nieprawidłową dietą, brakiem lekarstw, na co powołała się we wniosku. Ponadto dostarczone faktury nie potwierdzają ponoszenia dużych wydatków na żywność. Faktury związane

z zakupem przyborów szkolnych, ubrań do szkoły pokryte zostaną z wyprawki szkolnej "300+". Ponadto organ wskazał, że wnioskodawczyni nie współdziała

z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej sytuacji życiowej.

W odwołaniu E. B. zarzuciła decyzji naruszenie art. 41 u.p.s. w zw.

z art. 7, art. 7a, art. 8 § 1 i § 2, art. 10 , art. 77, art. 79 a § 1 , art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło powyższych zarzutów i podzielając stanowisko i ustalenia organu I instancji, zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy jego decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności obszernie wyjaśniło założenia i cele pomocy społecznej oraz zasady przyznawania zasiłku celowego

i specjalnego zasiłku celowego, przytaczając treść odpowiednich przepisów oraz orzecznictwo sądowoadministracyjne. Wskazało, że przyznanie zasiłku celowego,

o którym mowa w art. 39 ust. 2 i 3 u.p.s. jest możliwe wyłącznie pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego, które w niniejszej sprawie nie powinno przekroczyć [...] zł. Za dochód zaś uważa się sumę miesięcznych przychodów

z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu

z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i o składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie społeczne, a także o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3). Do dochodu nie zalicza się natomiast m.in. zasiłku celowego i świadczenia wychowawczego. W razie przekroczenia kryterium dochodowego organ może natomiast rozważać przyznanie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. jednak wyłącznie w razie wystąpienia szczególnego przypadku. Przyznanie takiego świadczenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku go przyznać. Organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, "obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania" (wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98),

a "podejmując decyzję uznaniową stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych" (zob. wyrok NSA

z 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01). Z kolei jako "szczególne przypadki",

o których mowa w art. 41 u.p.s. określa się te, które są tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Specjalny zasiłek celowy ma charakter wyjątkowy i powinien być przyznawany na doraźny cel bytowy. Nie może być on jednak podstawowym źródłem utrzymania

i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2007 r., I SA/Wa 272/07; wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., I OSK 777/05). Kolegium podkreśliło również, że przyznając świadczenia pomocy społecznej organ kieruje się nie tylko słusznym interesem strony i przesłankami ustawowymi warunkującymi przyznanie pomocy, ale także ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 2 i art. 3 u.p.s., tj. koniecznością dostosowania rodzaju, rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy i możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło ponadto, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., osoby

i rodziny korzystające z pomocy społecznej powinny samodzielnie przezwyciężać trudności przy wykorzystaniu własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień, nie mogą przyjąć biernej postawy sprowadzającej się tylko do oczekiwania na przyznanie świadczenia w żądanej wysokości.

Następnie Kolegium przedstawiło sytuację rodziny E. B..

Wskazało, że dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, a więc przekracza kryterium dochodowe i w związku z tym uprawnia do ubiegania się wyłącznie o specjalny zasiłek celowy. Podczas wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2019 r. stwierdzono, że E. B. mieszka wraz z niepełnosprawnym synem chorym na Zespół Aspergera, uczniem szkoły podstawowej, którego samotnie wychowuje, zajmując część domu rodzinnego. Źródłem dochodu rodziny jest - jak ustalił organ I instancji - świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł, zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia

i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz alimenty z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł - [...] zł. Rodzina pobiera również świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł, a zatem wnioskodawczyni na utrzymanie siebie i dziecka dysponuje kwotą [...]zł. Z kolei miesięczne wydatki to: żywność - [...] zł, leki - [...] zł, Internet - [...] zł, telefon - [...] zł, ubezpieczenie - [...] zł, gaz - [...] zł, szambo - [...] zł, szkoła - [...] zł, książka - [...] zł, środki czystości - [...] zł, dojazdy do lekarza, szpitala, terapie - [...] zł, łącznie - [...] zł. Z wywiadu środowiskowego wynika, że syn K. pozostaje na diecie bezmlecznej, bezjajecznej i bezglutenowej, zaś wnioskodawczyni leczy się na chorobę przewlekłą, jednak nie ujawniła pracownikowi socjalnemu rodzaju schorzenia, co uniemożliwiło ocenę jej stanu zdrowia. Kolegium na podstawie dołączonej do odwołania dokumentacji medycznej ustaliło ponadto, że wnioskodawczyni przebywała od 20 sierpnia 2019 r. do 23 sierpnia 2019 r.

w Szpitalu w P. i leczy się w Poradni Hepatologicznej w P., przyjmuje leki ze 100% odpłatnością, dodatkowo wymaga diety wątrobowej. Jej wydatki na leki w sierpniu 2019 r. zamknęły się kwotą [...]zł, zaś na żywność kwotą [...]zł

i zostały uwzględnione w strukturze wydatków. W związku z tym Kolegium uznało, że posiadane środki finansowe w kwocie [...]zł pozwalały na pokrycie wszystkich wydatków rodziny w kwocie [...]zł, a mając na uwadze zasadę subsydiarności wyrażającą się tym, że w pierwszej kolejności wnioskodawczyni powinna wykorzystać własne możliwości do przezwyciężenia trudności, Kolegium stwierdziło, że odmowa przyznania jej specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na leczenie i zakup żywności jest słuszna i nie narusza granic uznania administracyjnego.

Natomiast ustosunkowując się do zarzutów odwołania, dotyczących sposobu wypełnienia protokołu, tj. częściowo w biurze, odnoszących się do działu III dotyczącego "oceny sytuacji osoby/rodziny", działu IV dotyczącego "planu pomocy

i działań" oraz działu V dotyczącego "planu pomocy", Kolegium wyjaśniło, że ustalenia w tym zakresie pracownik socjalny może zawrzeć w formularzu wywiadu po jego przeprowadzeniu, w siedzibie organu. Ocena sytuacji podopiecznej i plan pomocy należy do kompetencji pracownika socjalnego, a wypełnienie tej części wywiadu w biurze nie stanowi naruszenie zasad sporządzania tego kwestionariusza.

Za nietrafny uznało Kolegium zarzut niezapewnienia wnioskodawczyni udziału w postępowaniu przed organem I instancji, gdyż brała ona udział w aktualizacji wywiadu środowiskowego, miała możliwość wypowiedzenia się co do swej sytuacji życiowej, z której to możliwości skorzystała, zaś po wywiadzie w siedzibie organu zapoznała się z jego ustaleniami. Zarzut, że strona nie brała udziału w postępowaniu, gdyż nie pouczono jej o prawie z art. 10 k.p.a., nie znajduje więc uzasadnienia. Kolegium podkreśliło także, że do obowiązków strony ubiegającej się o pomoc odwołującej należy współdziałanie z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej problemów życiowych, a to wymaga udzielenia wszelkich informacji, nawet tych, które w jej ocenie są nieistotne lub intymne.

Kolegium stwierdziło, że nie jest trafny zarzut, że organ I instancji zarzucił wnioskodawczyni rezygnację z zatrudnienia i nieprawidłowe zarządzanie otrzymywaną kwotą świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ takiego stanowiska uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera, natomiast wnioskodawczyni ma prawo wyboru: może korzystać ze świadczenia pielęgnacyjnego, a może też podjąć zatrudnienie, które przełoży się na posiadanie wyższego wynagrodzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. B. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 7, 8, 77, 80 k.p.a. w związku z art. 41 u.p.s. Podniosła, że organy bezzasadnie uznały, że jej sytuacja nie jest szczególna, pomimo że posiada niepełnosprawne dziecko i w związku z koniecznością opieki musiała zrezygnować

z pracy i nie ma możliwości uzyskania dodatkowych dochodów.

Syn jest na diecie bezglutenowej, bezmlecznej i bezjajecznej, ponieważ ma alergię pokarmową i wziewną, stanowi to duże obciążenie dla finansów rodziny, gdyż te produkty są średnio o 300% droższe od standardowych. Okoliczności te są znane organowi I instancji, mimo to nie udzielił jej pomocy odpowiedniej do okoliczności

i w wielu przypadkach to organ odwoławczy wydaje korzystne dla skarżącej rozstrzygnięcia.

Podniosła, że organ bezzasadnie twierdzi, że nie poinformowała odpowiednio pracownika socjalnego o swoim zachorowaniu. Przedstawiła bowiem zaświadczenie lekarza specjalisty, że "pacjentka leczona przewlekle wymaga leczenia farmakologicznego 100% odpłatności dieta wątrobowa" oraz kartę pobytu w szpitalu z datą (z pominięciem danych wrażliwych). Przedstawiła również faktury za opłatę leków 100% odpłatności. Podczas wywiadu środowiskowego nie ukryła żadnej informacji.

Odnosząc się do zarzucanego jej przez organ braku współpracy

w pracownikiem socjalnym wskazała, że pracownik socjalny dawał jej do podpisania puste kartki, twierdząc, że je później uzupełni, dlatego odmówiła podpisania wywiadu w obawie, że w dokumentach sporządzonych przez pracownika mogą znaleźć się inne dane. Nie można więc na tej podstawie zarzucać jej braku współpracy

z organem.

Wskazała, że jej nagłe zachorowanie, jak i choroba syna powoduje zwiększone nakłady rodziny, których nie posiada. Obowiązkiem państwa, a co za tym idzie organów administracji publicznej, jest natomiast ingerowanie w tych wszystkich przypadkach, gdzie przyznanie pomocy jest nie tylko konieczne, ale wręcz niezbędne z uwagi na szczególnie trudne położenie życiowe osoby wnioskującej o przyznanie pomocy, a do takich należy sytuacja skarżącej. Niedopuszczalne jest stosowanie wykładni zawężającej, skutkującej ograniczeniem możliwości przyznania świadczeń przewidzianych ustawą o pomocy społecznej.

Zdaniem skarżącej organ bezpodstawnie zarzucił jej, że zrezygnowała

z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawnym synem i uzyskania z pomocy społecznej świadczeń pomimo tego, że wiedziała w jakiej wysokości będą te świadczenia, a więc - w ocenie organu - powinna zarządzać otrzymywaną kwotą świadczeń w taki sposób, aby zabezpieczyć potrzeby rodziny. Skarżąca podniosła, że wbrew temu stanowisku, wykorzystuje wszystkie możliwości przewidziane prawem dla pomocy jej rodzinie, a jako odpowiedzialna matka nie może pozbawić syna rehabilitacji, diety oraz zaspokojenia jego i własnych potrzeb, a organ powinien jej w tych działaniach pomagać. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 u.p.s. - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, zaś stosownie do art 100 ust. 1 u.p.s. - w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych.

Skarżąca zarzuciła również wadliwe i sprzeczne ustalenia organu. W karcie informacyjnej z dnia 17 sierpnia 2018r., w pkt III "Problemy dominujące w rodzinie" organ wskazał: choroby występujące w rodzinie, liczne wydatki związane leczeniem oraz utrzymaniem domu, mimo to odmówił przyznania zasiłku celowego. Przede wszystkim organ nie uwzględnił konieczności zapewnienia synowi diety, która jest kosztowna.

Z kolei organ odwoławczy przytoczył nieprawdziwe kwoty podane przez nią

w wywiadzie środowiskowym: żywność [...] zł, leki [...] zł, internet [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, gaz [...] zł, szambo [...] zł, szkoła [...] zł, książka [...] zł, środki czystości [...] zł, dojazdy do lekarzy szpitala terapię [...] zł i źle wyliczył łączną kwotę tych wydatków na [...] zł, podczas gdy prawidłowo wyliczona suma tych wydatków to [...] zł. Niezależnie od tego wskazała, że

w oświadczeniu z dnia 19 września 2019 r. wskazywała dodatkowe wydatki tj. śmieci [...] zł, koszt terapii SI [...] zł, ubranie [...] zł, których organ nie uwzględnił, a za gaz wskazywała [...] zł, a nie [...] zł, a za telefon [...] zł, a nie [...] zł, jak przyjął organ.

Ponadto podniosła, że od dnia 20 do 23 sierpnia 2019 r. przebywała w szpitalu w P., gdzie leczy się w poradni hepatologicznej, przyjmuje leki ze 100% odpłatnością i jest na diecie wątrobowej, zgodnie z zaświadczeniem lekarza specjalisty.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie zasiłku celowego, zatem zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy przytaczanej wyżej ustawy

z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ("u.p.s.").

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby

i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. – w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany

w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków

i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego na podstawie tego przepisu uzależnione jest od dochodu, co wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s.

Zatem w przypadku rodziny skarżącej, przyznanie powyższego świadczenia uwarunkowane jest zachowaniem kryterium dochodowego, które wynosi [...] zł na osobę w rodzinie (a więc [...] zł dla rodziny dwuosobowej) (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych

z pomocy społecznej - Dz.U.2018, poz. 1358), którego skarżąca nie spełnia, co nie jest kwestionowane.

W związku z powyższym organy administracji prawidłowo uznały, że skarżącej nie może być przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 39 u.p.s. i w związku z tym jego wniosek rozpatrywały na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu,

w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Przyznanie tego świadczenia oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Organ administracji ma w tej sytuacji zapewniony pewien zakres swobody co do oceny, czy wnioskodawcy spełniającemu kryterium dochodowe należy zasiłek celowy przyznać oraz – w przypadku uznania zasadności udzielenia tej formy pomocy – w jakiej wysokości to świadczenie ustalić. Ocena takiej decyzji dokonana przez sąd administracyjny sprowadza się do sprawdzenia, czy w toku wydawania decyzji organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. "Szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w tym przepisie, ma miejsce

w sytuacji życiowej osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa

o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 229-230; por. także wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r., I OSK 1082/11, niepubl., dostępny w CBOSA).

Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy

w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok NSA

z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie należy stwierdzić, że w ocenie Sądu, organy administracji rozpatrując wniosek skarżącej, podjęły wszelkie czynności w celu wyjaśnienia sprawy i zasadnie uznały, że sytuacja rodziny skarżącej nie nosi cech "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym stanowi art. 41 u.p.s., w przedstawionym wyżej rozumieniu.

Rację ma wprawdzie skarżąca, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji

w zakresie wyliczenia miesięcznych wydatków skarżącej zawiera niejasności i błędy arytmetyczne, to jednak pozostałe okoliczności sprawy i argumenty organów pozwalają na przyjęcie, że odmawiając przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego nie przekroczyły granic przysługującego im uznania.

Kolegium wymieniło bowiem 11 rodzajów wydatków podając łączną ich wartość [...] zł, podczas gdy jak słusznie wskazuje skarżąca - suma tych wydatków to [...] zł. Analiza zgromadzonych dokumentów, w tym oświadczenie skarżącej złożone w piśmie z dnia 19 września 2019 r. obejmujące jej wydatki wskazuje jednak, że Kolegium faktycznie uwzględniło to oświadczenie, choć nie wymieniło ich wszystkich w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Łączną miesięczną kwotą [...]zł objęło Kolegium faktycznie również kwotę [...]zł za odprowadzanie śmieci oraz kwotę [...]zł za terapię SI; ponadto Kolegium przyjęło zgodną

z oświadczeniem skarżącej kwotę [...]zł za gaz (a nie jak omyłkowo wskazało [...] zł) oraz za telefon [...] zł (a nie [...] zł). Natomiast Kolegium pominęło kwotę zakupu ubrania tj. [...] zł, co powiększyłoby łączną kwotę wydatków do kwoty [...]zł,

Choć rzeczywiście taka kwota jest niemal równa z dochodem rodziny skarżącej, mimo to - w świetle całokształtu okoliczności sprawy - nie można przyjąć, że taka kwota wydatków kwalifikuje automatycznie sytuację skarżącej jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Nie sposób bowiem pominąć, że rodzina skarżącej jest objęta stałą opieką organu pomocy społecznej, co wynika zarówno

z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazującej źródła jej dochodów, jak również jest to wiadome Sądowi z urzędu z innych spraw skarżącej. Całkowity dochód tych świadczeń miesięcznie to kwota ponad [...] zł, a więc [...] zł na osobę. Mimo więc, że niewątpliwie utrzymywanie i wychowywanie niepełnosprawnego syna wiąże się z trudnościami, to jednak kwota uzyskiwanych przez skarżącą świadczeń pozwala na pokrycie niezbędnych życiowych wydatków rodziny, w tym także - jak sama wskazała - leków i żywności. Skoro dotychczas koszty leków i żywności pokrywała z przyznanych jej stałych świadczeń, to nie ma podstaw do przyjęcia, że obecnie koszty te powinien ponosić organ, traktując jej potrzeby jako wynik nadzwyczajnych okoliczności. Skarżąca nie wykazała bowiem, by konieczność zażywania leków, na zakup których obecnie się domaga pomocy, powstała na skutek nagłej nowej choroby, czy gwałtownego pogorszenia się stanu zdrowia. O ile jej potrzebę należałoby uwzględnić, gdyby nie przekraczała kryterium dochodowego i zachodziłyby przesłanki przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., o tyle organ pomocy nie ma takiego obowiązku w przypadku specjalnego zasiłku celowego (art. 41 u.p.s.).

Z kolei gdy chodzi o pomoc na "zakup żywności zgodnie z dietą", to tak sformułowane żądanie trudno w ogóle uznać za niezbędną potrzebę życiową, na zaspokojenie której może być udzielony zasiłek celowy. W istocie należy takie żądanie traktować, jako wniosek o pomoc na zakup żywności. Tylko wyraźne wskazanie lekarskie, że dieta ma charakter leczniczy i jej brak może stanowić zagrożenie dla zdrowia, czy zdrowia, mógłby ewentualnie uzasadniać potraktowanie żądania pomocy finansowej na pokrycie kosztów diety, jako szczególny rodzaj niezbędnej potrzeby. Skarżąca nie wykazała natomiast, jakiej konkretnie żywności potrzebuje, czyli z czego ma się składać dieta, ani ile ona (konkretnie) kosztuje

w porównaniu z żywnością, którą sama zakupuje w ramach comiesięcznych wydatków; nie przedstawiła również odpowiedniej dokumentacji lekarskiej, z której by wynikało, że pojawiła się potrzeba stosowania określonej diety, której brak może zagrażać jej zdrowiu. Do tego nie jest wystarczające zaświadczenie z pobytu

w szpitalu związanego z leczeniem wątroby.

Skoro natomiast skarżąca dotychczas koszty zakupu żywności pokrywała dotychczas sama ze środków uzyskiwanych w ramach stałych świadczeń z pomocy społecznej (świadczenie pielęgnacyjne, zasiłek rodzinny, 500 +), to zasadnie organy przyjęły, że nie powstały nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie jej na ten cel specjalnego zasiłku celowego.

Rację ma Kolegium, że to w interesie osoby ubiegającej się o pomoc leży wyczerpujące przedstawienie swojej sytuacji życiowej i podejmowanie wszelkich czynności ułatwiających organowi ustalenie tej sytuacji i wykonanie ustawowych obowiązków, w tym przeprowadzenie aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego, zmierzających do uwzględnienia żądania i przyznania wnioskowanej pomocy. Celem pomocy społecznej jest bowiem wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej w przezwyciężeniu trudności. Organ nie może udzielić takiego wsparcia bez zaangażowania strony, od której ma prawo oczekiwać szczegółowych wyjaśnień uzasadniających potrzeby.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów stwierdzić należy, że są one niezasadne.

Jak wyżej wskazano, kwestia błędów arytmetycznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie miała istotnego wpływu na rozstrzygnięcie. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji odmownej miało zasadne uznanie przez organ, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, a specjalny zasiłek celowy przyznawany jest na zasadzie uznania administracyjnego, wyłącznie

w nadzwyczajnych sytuacjach, do których nie zalicza się sytuacja skarżącej.

Słusznie również wyjaśniło Kolegium, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie był brak aktywności zawodowej skarżącej, co oczywiste ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym synem. Odmowa przyznania świadczenia nastąpiła w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego i jednoczesnym brakiem podstaw do uznania sytuacji skarżącej jako nadzwyczajnej, która uprawniałaby organ do przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Ponadto wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżącą w odwołaniu, działy III – IV aktualizacyjnego wywiadu środowiskowego może wypełniać samodzielnie

w siedzibie organu pracownik socjalny. Wynika to wprost z załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1788). Zgodnie z tym załącznikiem (dotyczącym wyłącznie aktualizacji wywiadu – "Część IV. Dotyczy osób lub rodzin korzystających ze świadczeń pomocy społecznej"), tylko dział I i II wymaga złożenia podpisu przez osobę, z którą przeprowadzono wywiad, co równoznaczne jest z tym, że tych części wywiadu pracownik socjalny nie może wypełniać samodzielnie w siedzibie organu, bez udziału osoby zainteresowanej. Natomiast podpis takiej osoby nie jest wymagany przy wypełnianiu części III i IV tego wywiadu – podpisuje go wyłącznie pracownik socjalny, a więc nie ma przeszkód, by zrobił to w siedzibie organu. Poza tym, żaden przepis ustawy o pomocy społecznej, ani powołanego rozporządzenia nie wymaga, by wszystkie części wywiadu (wszystkie rubryki) były podpisywane przez osobę, z którą wywiad jest przeprowadzany, a w konsekwencji, że wszystkie części wywiadu muszą być uzupełnione w miejscu przeprowadzenia wywiadu. Przepis art. 107 ust. 1b u.p.s. stanowi jedynie, że w sprawach, w których przeprowadza się wywiad środowiskowy "wypełnia się odpowiednie części kwestionariusza wywiadu". Z przepisu tego nie wynika, by musiałby być one uzupełnione w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc. Prawidłowe jest więc stanowisko organu odwoławczego, że zarzuty odwołania w tym zakresie nie są trafne.

W związku zatem z tym, że dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej skarżącej nie nosi cech dowolności, a postępowanie wyjaśniające nie naruszyło w istotny sposób zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., Sąd skargę jako niezasadną oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wydane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 18).