Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1129/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 69  ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 5  ust. 3
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Jerzy Siegień asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu odwołania Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "[...]" w P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r., nr [...] orzekającej o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1995 r., nr [...] o odmowie zwrotu na rzecz W. R. i A. R. nieruchomości położonej w P. między ul. [....] i ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], [...] i [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. i orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1995 r.

W uzasadnieniu wskazał, że Kierownik Urzędu Rejonowego w P. decyzją z dnia [...] listopada 1995 r., orzekł o odmowie zwrotu na rzecz M. R. i A. R. nieruchomości położonej w P. między ul. [...] i ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], [...] i [...].

W dniu 5 grudnia 2000 r. W. R. wystąpiła z wnioskiem do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności tej decyzji wskazując na rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. Wojewoda [...] stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1995 r. z uwagi na rażące naruszenie art. 107 kpa oraz art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego "[...]" w P..

Decyzją z dnia [...] października 2001 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił decyzję organu wojewódzkiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W wyniku wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez W. R., wyrokiem z dnia 31 lipca 2003 r., sygn. akt I SA 3221/01 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

W związku z powyższym do rozpoznania pozostało odwołanie Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r., nr [...].

Rozpatrując odwołanie i całokształt sprawy organ stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. orzekająca o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1995 r., nr [...] o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości rażąco narusza przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości poprzez jego błędną interpretację.

Organ drugiej instancji podkreślił, że Wojewoda stwierdzając nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1995 r. wskazał, iż kwestia ziszczenia przesłanki zwrotu części dawnej działki nr [...] nie została w kwestionowanej decyzji wyjaśniona. Nieruchomość nabyta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. na podstawie umowy notarialnej pozostającej w obrocie prawnym jest nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 34 tej ustawy i jako taka w całości podlega ocenie zbędności w postępowaniu o zwrot tej nieruchomości. Tak więc w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie powinno nastąpić stosownie do tego, czy osiedle mieszkaniowe zrealizowane zostało na całej nieruchomości, czy na jej części.

W ocenie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z akt sprawy wynika, iż wbrew twierdzeniom organu pierwszej instancji oraz zarzutom zawartym we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1995 r. o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w P. między ul. [...] i ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], [...] i [...] jest prawidłowa.

Organ odwoławczy podkreślił, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż tylko część nieruchomości przeznaczona była pod spółdzielcze osiedle mieszkaniowe zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1975 r. ustalającą miejsce i warunki realizacji inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego "[...]", zaś pozostała część nieruchomości przeznaczona była w planie zagospodarowania przestrzennego pod usługi ogólnomiejskie m. in. pod [...] oraz stację [...] i nabyta została na żądanie właścicielki. Na powyższe wskazują m.in. protokół z dnia [...] lutego 1975 r. z pertraktacji dotyczących wykupu nieruchomości dla potrzeb osiedla mieszkaniowego, z którego wynika, że M. R. wyraziła wstępną zgodę na wykup nieruchomości, warunkując ją od nabycia całości nieruchomości wobec niemożności użytkowania pozostałej części w sposób dotychczasowy oraz oświadczenie W. R. z dnia [...] września 1976 r., w którym wyraża zgodę na zbycie nieruchomości w granicach działki geodezyjnej nr [...] położonej w P. przy ul. [...]. W ocenie organu podpisanie umowy sprzedaży całej działki z dnia [...] września 1976 r. oznacza, że żądanie właścicielki wyrażone wstępnie w trakcie pertraktacji zostało podtrzymane, a okoliczności tych nie zmienia niepowołanie w umowie przepisu art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r., mogącego mieć odpowiednie zastosowanie do umów zawieranych w trybie art. 6 tej ustawy.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, obowiązującym w dacie wydania decyzji z dnia [...] listopada 1995 r. nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Przepis art. 69 wiązał zatem określone skutki prawne z celem wywłaszczenia. Skoro zatem część nieruchomości została wywłaszczona (nabyta) w celu realizacji inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego "[...]", zaś pozostała część nieruchomości została nabyta bez określonego celu na żądanie strony wobec niemożności użytkowania pozostałej części w sposób dotychczasowy, to nie jest dopuszczalna ocena zbędności tej nieruchomości.

Zdaniem organu zwrot części nieruchomości, która została wywłaszczona (nabyta) na wniosek właściciela, związany jest z możliwością zwrotu pozostałej części, wywłaszczonej (nabytej) na określony cel. Zrealizowanie zaś w granicach lokalizacji celu jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, wskazywałoby, że brak było podstaw do orzekania o zwrocie pozostałej części działki nr [...], nabytej na wniosek właściciela.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła M. R. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzuciła rażące naruszenie prawa.

Skarżąca podniosła, że w akcie notarialnym z dnia [...] września 1976 r. nie ma wzmianki, iż zbycie części nieruchomości następuje na wniosek właścicielki. W akcie tym znajduje się informacja, że w księdze wieczystej jest wzmianka o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego do całej nieruchomości. W ocenie skarżącej zapis w protokole z dnia [...] lutego 1975 r., z którego wynika, że wyraziła ona wstępnie zgodę na wykup nieruchomości, warunkując ją od nabycia całej nieruchomości nie jest wystarczający, by przyjąć, że podstawą objęcia wywłaszczeniem całej nieruchomości było żądanie właściciela. Zdaniem skarżącej wywłaszczenie dotyczyło całej nieruchomości i decyzja odmawiająca zwrotu nieruchomości na rzecz poprzedniej właścicielki rażąco narusza art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, co prawidłowo przyjął Wojewoda, stwierdzając nieważność decyzji.

Minister Infrastruktury w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik Prezydenta Miasta P. wnosił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie

I SA/Wa 47/04 oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji należało mieć na uwadze, że w myśl art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. W sprawie niniejszej zarówno Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, jak i sąd orzekający, związani są oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2003 r., sygn. akt I SA 3221/01. Wyrokiem tym uchylona została decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2001 r., nr [...] uchylająca decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, bowiem Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 138 § 2 kpa. Organ centralny nie wskazał w uzasadnieniu swej decyzji, aby dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne było przeprowadzenie przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub na znacznej części, natomiast wypowiedział się w sprawie merytorycznie, zajmując odmienne stanowisko niż organ pierwszej instancji. W takiej sytuacji nie zachodziły przesłanki do wydania w postępowaniu odwoławczym decyzji kasacyjnej.

W ocenie Sądu Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast rozpatrując ponownie sprawę w postępowaniu odwoławczym zastosował się do powyższych wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a odmowa stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1995 r. została należycie uzasadniona i znajduje oparcie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym.

Od wyroku tego skargę kasacyjną wniosła M. R. zaskarżając wyrok w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez przyjęcie, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z [...] listopada 1995 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Wyrokiem z dnia 16 maja 2006 r. w sprawie I OSK 841/05 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji uchylił się od przeprowadzenia wykładni, z punktu widzenia przesłanki nieważności decyzji, rażącego naruszenia prawa, art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w związku z art. 5 ust. 3, art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z kolei odesłanie do oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2003 r., sygn. akt I SA 3221/01, nie wypełnia wykładni rażącego naruszenia prawa, a to z tego względu, że została ona w powołanym wyroku ograniczona do oceny prawnej zastosowania art. 138 § 2 kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny polecił, aby ponownie rozpoznając sprawę Sąd dokonał wykładni powołanych wyżej przepisów i ich zastosowania do ustalonego stanu faktycznego z oceną jego prawidłowości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji należało mieć na uwadze, że w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że stan faktyczny i prawny sprawy został przez organ naczelny ustalony prawidłowo. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że tylko część nieruchomości przeznaczona była pod spółdzielcze osiedle mieszkaniowe, stosownie do decyzji nr [...] z dnia [...] maja 1975 r. ustalającej miejsce i warunki realizacji inwestycji budowy osiedla mieszkaniowego "[...]", pozostała zaś część tej nieruchomości przeznaczona była w planie zagospodarowania przestrzennego pod usługi ogólnomiejskie, m.in. pod [...] oraz stację [...], która to część nieruchomości została nabyta na żądanie skarżącej.

Zarzut skarżącej, że skoro w akcie notarialnym nabycia nieruchomości z dnia [...] września 1976 r. nie został powołany przepis art. 5 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.) lub że nie zawarta została wzmianka o nabyciu części nieruchomości na wniosek właścicielki przesądza o tym, że skarżąca nie żądała nabycia całej nieruchomości, jest nieuprawniony. Podnieść bowiem należy, że organ w toku postępowania dowodowego obowiązany jest ocenić wszystkie zebrane w sprawie dowody, a następnie w ich całokształcie ocenić zasadność żądania strony. Akt notarialny jest w niniejszym postępowaniu tylko jednym spośród innych dowodów. Analiza pozostałych dowodów w sprawie wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca występowała z wnioskiem o nabycie całej nieruchomości i że wniosek jej został uwzględniony. Wynika to m.in. z pisma z 23 kwietnia 1974 r. skierowanego do skarżącej przez spółdzielnię mieszkaniową, w którym spółdzielnia informowała o zamiarze przejęcia części gruntu wchodzącego w skład działki nr [...] pod budownictwo mieszkaniowe (k. 60 akt zwrotowych). Z kolei z protokołu z pertraktacji ugodowych z [...] lutego 1975 r., podpisanego przez skarżącą wynika, że wyraziła ona wstępnie zgodę na wykup nieruchomości warunkując tę zgodę od nabycia całej nieruchomości wobec niemożliwości użytkowania pozostałej części w sposób dotychczasowy (k. 61 akt zwrotowych). Zarzut skarżącej, że wstępna zgoda nie jest żądaniem, o jakim mowa w art. 5 ust 3 ustawy z 1958 r., jest niezasadny. Przepisy ustawy nie określały, jaka ma być forma żądania wykupu całej nieruchomości. Chodzi więc o taką formę wyrażenia woli, aby nie budziło wątpliwości, że właściciel oczekuje nabycia od niego całej nieruchomości. W niniejszej sprawie określenie "wstępnej zgody" na nabycie nieruchomości pozostaje w logicznym związku ze stwierdzeniem skarżącej o niemożliwości użytkowania pozostałej części nieruchomości w sposób dotychczasowy.

Z akt sprawy nie wynika, aby po dacie pertraktacji ugodowych skarżąca zmieniła swoje stanowisko i zdecydowała się na zbycie tylko części nieruchomości, która była niezbędna pod budownictwo mieszkaniowe. Wręcz przeciwnie. Zawarcie umowy w formie aktu notarialnego odnośnie całej nieruchomości wskazuje, że skarżąca nie zmieniła swojej woli w tej kwestii. Ponadto o stawianym przez właścicielkę warunku zgody na dobrowolny wykup nieruchomości od objęcia umową notarialną całej działki mowa jest w pismach z dnia 22 kwietnia 1975 r. i 16 września 1975 r. skierowanych przez Zakład [...] i Usług Inwestycyjnych "[...]" w P. (będącego inwestorem zastępczym Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej [...]) do Zarządu Dróg i Mostów w P., Zarządu Zieleni Miejskiej w P. MPK i C. w P. (k. 56 akt zwrotowych) oraz Zarządu Gospodarki Terenami m. P., (k. 66 akt zwrotowych). Z treści tego ostatniego pisma wynika również, że pod spółdzielcze osiedle mieszkaniowe przeznaczona jest jedynie powierzchnia [...] m² z całej działki skarżącej o powierzchni [...] m². Z pism wynika, że w celu zadośćuczynienia żądaniu właścicielki zbycia całej nieruchomości zakład "[...]" zwracał się do wyżej wymienionych podmiotów o podanie terminu nabycia gruntów i terminu refundacji kosztów zakupu. Sam bowiem nie był zainteresowany nabyciem gruntów zbędnych dla potrzeb budowy osiedla mieszkaniowego. Powyżej omówione dowody wskazują, że działka nr [...] została nabyta przez Skarb Państwa w całości na żądanie właścicielki. Oceny tych dowodów nie podważają dokumenty powołane w treści skargi, tj. pismo zakładu "[...]" z 3 lutego 1975 r. oraz decyzja Wojewody [...] z [...] października 1976 r. Pismo z 3 lutego 1975 r. informujące skarżącą o terminie rokowań, a w którym jest mowa o działkach nr [...] i [...], a nie o części działki nr [...], nie oznacza, że Skarb Państwa chciał nabyć całą działkę. Już z pisma z 23 kwietnia 1974 r. skierowanego do skarżącej przez spółdzielnię mieszkaniową wynikało, że planowana inwestycja będzie realizowana na części działki, a stanowisko wyrażone przez skarżącą podczas pertraktacji w dniu [...] lutego 1975 r., przemawia za tym, że skarżąca wiedziała o zamiarze nabycia przez Skarb Państwa części nieruchomości. Z kolei decyzja Wojewody [...] z [...] października 1976 r. umarzająca postępowanie co do całej nieruchomości była konsekwencją braku przedmiotu postępowania wobec zawarcia umowy sprzedaży całej nieruchomości. Powyższa decyzja nie stanowi dowodu, że nabycie całej działki nie nastąpiło na wniosek skarżącej zgłoszony w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, że część nieruchomości objęta wnioskiem o zwrot stanowi po podziale działki nr [...], [...] i [...]. Są to działki, które nie były objęte decyzją z [...] maja 1975 r., ustalającą miejsce i warunki realizacji inwestycji pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]", a nabyte zostały na wniosek właścicielki. Co do pozostałej części nieruchomości objętej wyżej powołaną decyzją cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W tej sytuacji decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z [...] listopada 1995 r. odmawiająca zwrotu wyżej opisanych działek jest zgodna z prawem. Wobec powyższego decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] listopada 2003r. uchylająca decyzję organu pierwszej instancji i orzekająca o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 1995 r., nie narusza prawa.

W dacie wydawania decyzji z [...] listopada 1995 r. kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulował przepis art. 69 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przez pojęcie wywłaszczonej nieruchomości należy rozumieć także nieruchomość zbytą na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nieruchomość lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z przepisu tego wynika, że dopuszcza on zwrot tylko takiej wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel uzasadniający to wywłaszczenie. Zbędność nieruchomości ma miejsce wówczas, gdy nie został zrealizowany cel lub wykorzystano ją na inne cele niż w decyzji wywłaszczeniowej. Przepis powyższy wiązał więc określone skutki prawne z celem wywłaszczenia. W decyzji będącej przedmiotem oceny organów nadzoru, jak już wyżej wskazano, cel wywłaszczenia został zrealizowany, a wniosek o zwrot części nieruchomości stanowiącej dawną działkę nr [...] dotyczy tej części, która została nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust 3 ustawy z 12 marca 1958 r., a co do której to części już w dacie nabycia było wiadomo, że cel wywłaszczenia nie będzie realizowany. W tej sytuacji ta część nieruchomości nie mogła ze swej istoty stać się zbędna na cel wywłaszczenia, skoro już w dacie nabycia nie była potrzebna do realizacji zamierzonego celu. Niedopuszczalna jest taka interpretacja przepisów, w której pomija się niektóre jego zwroty normatywne, w tym przypadku zwrot "stała się". Użycie przez ustawodawcę zwrotu w czasie przeszłym oznacza, że zbędność celu powinna powstać po dacie wywłaszczenia, a nie w tej dacie lub wcześniej. Inna wykładnia tego przepisu naruszałaby jego ratio legis i powszechnie stosowane reguły interpretacyjne przepisów prawa.

Z kolei art. 5 ust 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości należy rozumieć w ten sposób, że żądanie właściciela w przedmiocie nabycia całej nieruchomości, gdy pozostała w wyniku wywłaszczenia część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe, stwarza podstawę prawną dla organu dokonującego wywłaszczenia do nabycia nieruchomości o powierzchni większej niż jest to niezbędne dla realizacji określonego celu publicznego.

Odnosząc się do art. 6 tej ustawy stwierdzić należy, że jego zakresem objęte są wszelkie umowy nabycia nieruchomości, które w sytuacji braku porozumienia z właścicielem, byłyby wywłaszczone, a ponadto nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa na żądanie właściciela w przypadku, o którym mowa w art. 5 ust 3. Przepis

art. 6 ust 1 ustawy nie wymagał, aby w tym ostatnim przypadku, w akcie notarialnym konieczna była wzmianka o nabyciu nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 ustawy.

W ocenie Sądu zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości może mieć miejsce tylko wówczas, gdy wywłaszczenie nastąpiło wbrew woli właściciela i ze wskazaniem celu, na który wywłaszczenie to nastąpiło. Jeśli natomiast wywłaszczenie nieruchomości lub jej części nastąpiło w wyniku realizacji żądania, o jakim mowa w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to były właściciel nieruchomości nie ma roszczenia o jego zwrot w trybie art. 69 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r.

Sąd podziela tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 1996 r., sygn. akt IV 1626/94 (ONSA 1997/1/42), która brzmi: "Ratio legis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), dopuszczającego wywłaszczenie na żądanie właściciela całej nieruchomości, gdy w wyniku wywłaszczenia część pozostawiona właścicielowi nie nadaje się do racjonalnego wykorzystania, oznacza, że wyłączone jest stosowanie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 z późn. zm.) do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości".

Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy, dokonaną wyżej wykładnię przepisów prawa materialnego, stwierdzić należy, że Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] czerwca 2001 r. bezzasadnie stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z [...] listopada 1995 r. o odmowie zwrotu części nieruchomości. Decyzja będąca przedmiotem postępowania nadzorczego nie była dotknięta żadną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 kpa, w tym także z pkt 2 tego artykułu; nie było więc podstaw do eliminowania jej obrotu prawnego. Podkreślić należy, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych i wymaga bezspornego ustalenia, że badana decyzja obarczona jest wadą rażącego naruszenia prawa. W aktach sprawy brak było takiego bezspornego ustalenia. Wobec powyższego organ nadzoru drugiej instancji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa i realizując wytyczne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2003 r., sygn. akt I SA 3221/01, prawidłowo uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. i orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 1995 r.

Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności - z mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.