Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 985/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 145 § 1 pkt 1a, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszczykowska, Sędzia WSA Joanna Kube, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2021 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Rektora Akademii [...] im. [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Rektora Akademii [...] im. [...] w [...] na rzecz M.J. kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 2020 r. M. J. wystąpiła z wnioskiem w sprawie przyznania stypendium rektora. We wniosku przedstawiła średnią ocen za rok akademicki 2019/20 wynoszącą 5,0.

W dniu [...] grudnia 2020 r. Rektor Akademii [...] im. [...] wydał decyzję, mocą której odmówił przyznania dochodzonego świadczenia.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z treścią § 15 ust. 2 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej oraz trybu i kryteriów ich przyznawania dla studentów Akademii [...]im. [...], do ubiegania się o stypendium rektora, w odniesieniu do przesłanek z § 14 ust. 1 pkt 1 tego Regulaminu uprawnia średnia ocen, co najmniej 4,60 (z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku) ustalana oddzielnie dla każdego kierunku studiów, oddzielnie na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Ponadto, zgodnie z treścią § 5 ust 1,2,3,4 Zarządzenia nr [...] Rektora Akademii [...]im. [...] z dnia [...] października 2020 r. w sprawie kryteriów oceny działalności naukowej, artystycznej i sportowej studenta uprawniających do ubiegania się o przyznanie stypendium rektora Stypendia rektora dla studentów mogą być przyznane w liczbie nie większej niż 10% ogólnej liczby studentów każdego kierunku osobno na studiach pierwszego stopnia, jednolitych studiach magisterskich oraz na studiach drugiego stopnia określonej na dzień [...] listopada. Podstawę dla weryfikacji listy studentów uprawnionych do ubiegania się o stypendium rektora, którzy uzyskali wysoką średnią ocen stanowią listy rankingowe wygenerowane z systemu USOS na dzień [...] listopada, w celu potwierdzenia uzyskanej średniej ocen za ostatni rok studiów.

Jednak w ocenie organu, mimo osiągnięcia średniej 5,0, która na kierunku [...] na studiach pierwszego stopnia kwalifikuje wnioskującą do grupy osób uprawnionych do uzyskania stypendium rektora, niemożliwym jest jego przyznanie ze względu na fakt, iż z dniem 30 czerwca 2020 roku upłynął termin 6 lat przysługiwania stypendiów. Art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.) informuje, że świadczenia, o których mowa wart. 86 ust. 1 pkt. 1-4 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W opinii organu, oznacza to łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się.

Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiodła M. J. . Organowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku -Prawo o szkolnictwie wyższym oraz nauce (dalej: "Ustawa"), poprzez jego błędną wykładnię polegającego na przyjęciu, że okres 6 lat przysługiwania świadczenia w postaci stypendium liczony jest od momentu rozpoczęcia pierwszych studiów, jako suma wszystkich lat studiów danej osoby, podczas gdy sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi to świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj., gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. W razie uwzględnienia przez Sąd wniosku powyżej - o zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w określonym terminie poprzez przyznanie Skarżącej stypendium rektora zgodnie z wnioskiem Skarżącej z dnia [...] listopada 2020 roku, oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, na podstawie art. 200 p.p.s.a., w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych a na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 120 p.p.s.a., o skierowanie sprawy do trybu uproszczonego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z treścią przepisu art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz.137 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do wykładni przepisu art. 93 ust.2 ustawy z 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Materia ta była ostatnimi laty wielokrotnie przedmiotem zainteresowania Wojewódzkich Sądów Administracyjnych. Stąd zaszła konieczność wypracowania na poziomie Sądu kasacyjnego wiążącego stanowiska, rozwiewającego wątpliwości interpretacyjne. Zadania tego podjął się Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt III OSK 3596/21 stwierdzając, że sześcioletni okres, o którym mowa w omawianym przepisie, należy odnosić do okresu w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. W uzasadnieniu przywołanego wyżej rozstrzygnięcia wyjaśniono, że : "wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.p.s.w.n. warunki stypendium rektora, a art. 359 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21 i prezentowany jest w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych (częściowo jeszcze nieprawomocnych), np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl.

Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.

Nie można, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie Rektor [...], wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studentkę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Wbrew twierdzeniom autorki skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie uznał, że "przysługiwanie świadczenia" (z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.) to "zarówno wystąpienie przez studenta o przyznanie świadczeń jak i pobieranie przez studenta tych świadczeń". Z prawidłowych wywodów Sądu wynika, że "przysługiwanie świadczenia" to pobieranie świadczenia, które mu rzeczywiście przysługiwało. Wywód sądu wskazuje też na to, że okres 6 lat z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy liczyć od momentu uzyskania świadczenia w postaci stypendium rektora, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 6 lat upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium rektora. Taki sposób liczenia tego okresu, jak to trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, wynika z tego, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. Istotne jest też to, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie posłużył się pojęciem roku akademickiego (jak np. w przepisie art. 92 ust. 1 i 2 u.p.s.w.n.), tylko kalendarzowego. Zatem zabieg ustawodawcy należy uznać za świadomy. Irrelewantne zatem jest, przez jaki okres wnioskowane stypendium student mógł otrzymywać, bowiem istotne jest to w jakim okresie to stypendium mu przysługiwało i je przyznano oraz, że rzeczywiście je pobrał. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy to takiego świadczenia uzyskanego także na innych kierunkach studiów i innych uczelniach oraz na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym".

Tut. Sąd w pełni zgadza się z w/zaprezentowanym poglądem Sądu kasacyjnego i traktuje go jak własny. To sprawia, że wykładnia zaprezentowana w skarżonej decyzji przez organ jest błędna. Stąd, także rozstrzygnięcie zawarte w decyzji jawi się jako nieprawidłowe. Wywiedzione bowiem zostało z oceny stanu faktycznego, dokonanej przy zastosowaniu wadliwie dekodowanej normy prawnej.

W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt. 1 wyroku na podstawie art.145 § 1 pkt. 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

O kosztach orzeczono stosownie do dyspozycji art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby ocenić stan faktyczny, przez pryzmat wykładni art. 93 ust.2 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zaprezentowanej przez tut. Sąd w niniejszym uzasadnieniu.