Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 21/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3 par. 1, art. 11, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 7, art. 77 par. 1, 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 128, art. 129, art.135
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

﻿ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: SWSA Tadeusz Kiełkowski ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 listopada 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. S. kwotę 480 zł /czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 listopada 2021 r. znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania A. S. (dalej: skarżąca) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2021 r. nr [...] odmawiającej przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T. K., działając na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.), utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia, 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W niniejszej sprawie z przedłożonej dokumentacji wynika, iż T. K., na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS nr [...], została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji trwale. Inwalidztwo istnieje od 2014 roku. Z uwagi na powyższe organ uznał, że strona nie spełnia warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. Niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wskazano na okoliczności ustalone w związku z zaleceniami zawartymi w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w decyzji z dnia 17 sierpnia 2021 r. znak [...].

Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca. W odwołaniu wskazała na konieczność opiekowania się matką, jak również brak możliwości zajmowania się nią przez brata i siostrę. Wskazano na konieczność rezygnacji z zatrudnienia w związku z pogarszającym się stanem zdrowia T. K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania i zapoznaniu się z aktami, przywołało treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Organ podniósł, że w niniejszej sprawie wniosek złożyła córka T. K., A. S. Zgodnie z orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS, T. K. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Uznano, że inwalidztwo istnieje od 2014 r. Skarżąca oświadczyła, że zrezygnowała z zatrudnienia. Do akt sprawy dołączono także ustalenia organu I instancji poczynione na okoliczność sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką oraz o zakresie tej opieki w toku postępowania prowadzonego po raz pierwszy w sprawie, jak również prowadzonego po uchyleniu decyzji przez organ II instancji. Dokonując zatem oceny całości sprawy w postępowaniu odwoławczym, Kolegium stwierdziło iż przesłane materiały dowodowe sprawy - opisane wyżej - są kompletne i wystarczające do merytorycznego rozpoznania sprawy.

W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad matką T. K. Oczywiście Kolegium ma na uwadze, że T. K. wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, tym niemniej świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przyznawanym osobie niepełnosprawnej nawet w stopniu znacznym, ale jej opiekunowi, nadto wyłącznie w sytuacji, gdy można stwierdzić wspomniany wyżej związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki.

Tymczasem w przedmiotowej sprawie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności jednoznacznie stwierdzono, że inwalidztwo T. K. datuje się od 2014 r. Ze świadectwa pracy załączonego do akt wynika, że skarżąca była zatrudniona u swojej matki jako opiekun domowy w okresie od 1 kwietnia 2008 r. do 15 kwietnia 2021 r. Według złożonego oświadczenia, zatrudnienie to wynikało z chęci zapewnienia matce opieki, jak również zapewnienia sobie na przyszłość emerytury. Rozwiązanie stosunku pracy wynikało wg strony z braku środków na opłacanie składek ubezpieczenia. Strona równocześnie oświadczyła, że nie pobierała wynagrodzenia od matki. Dodatkowo skarżąca jest matką samotnie wychowującą pięcioro dzieci. Nie mieszka z matką, ale do niej dojeżdża i opiekuje się nią w czasie gdy dzieci są w szkole. W pozostałym czasie matka pozostaje z zamieszkującym z matką bratem skarżącej. Wszystkie te okoliczności sprawiają, że w ocenie Kolegium w żaden sposób nie można przyjąć, że oświadczenie skarżącej o niepodejmowaniu zatrudnienia, czy też zaprzestania działań zarobkowych, mogłoby świadczyć o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. W tym przypadku Kolegium stwierdza brak takiego związku. Na marginesie organ wskazał, że rezygnacja z zatrudnienia w charakterze opiekunki domowej u swojej matki nie spełnia wymagań ustawy w zakresie rezygnacji z pracy zarobkowej - zwłaszcza że świadczenie tej pracy miało charakter nieodpłatny. Również zakres podejmowanych w ramach opieki czynności, to pomoc w czynnościach higienicznych i samoobsługowych, sprzątanie, pranie, przygotowanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, kupowanie i podawanie leków, załatwianie spraw urzędowych i płacenie rachunków, nie stanowi o braku możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności te wynikają z obowiązków jakie z racji więzi rodzinnych obciążają krewnych, co wynika również z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wpłynęła skarga A. S. Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 130 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy, mimo iż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów;

2. art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w przypadku, gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie;

3. art. 6 k.p.a., poprzez oparcie się na przepisie uznanym przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2013 r., sygn. K 38/13, za sprzeczny z Konstytucją w zakresie w jakim przepis ten różnicuje sytuację prawną podmiotów obiegających się o świadczenie pielęgnacyjne uzależniając ją od okresu życia, w którym pojawiła się niepełnosprawność po stronie osób wymagających opieki;

4. naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego, a tym samym niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, prowadzące do błędnego uznania, że skarżąca nie spełnia wymogów ustawy o świadczenia rodzinnych, zmieniając tym samym ustalenia stanu faktycznego zawarte w decyzji organu I instancji.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy - przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Codziennie rano musi przyjechać do matki, pomóc jej w ubraniu się, umyciu. Musi przygotować jej posiłki i podać, pilnując aby były zjedzone. Konieczne jest przygotowanie leków i dopilnowanie ich zażycia zgodnie ze wskazaniami lekarskimi. T. K. nie może zostać nawet na krótko sama w domu. Jest zdezorientowana w czasie, zdarzało się że zostawiała odkręcony gaz, pozostawiony garnek na kuchence. Zapomina o wielu rzeczach. Ma również napady płaczu i rozpaczy. W innych dniach oskarża wszystkich dookoła, że została okradziona. Ma bardzo słaby wzrok - obecnie widzi tylko kształty i światło. Nie może więc poruszać się samodzielnie poza własnym mieszkaniem. Cierpi na zawroty głowy, zdarza jej się przewrócić. Nawet gdy na noc skarżąca wraca do swojego domu. wielokrotnie była telefonicznie wzywana przez brata. Musi również towarzyszyć T. K. podczas każdego wyjścia z domu czy do lekarza, czy w inne miejsca. Opieka nad taką osobą jest bardzo wyczerpująca zarówno psychicznie jak i fizycznie. Jest to ciężka praca, wykonywana faktycznie 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu.

Opisany stan faktyczny prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż zaskarżona decyzja SKO i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta i Gminy, została oparta na przepisie sprzecznym z Konstytucją, a zatem jest sprzeczna z obowiązującym prawem i winna zostać zmieniona lub uchylona.

W toku postępowania przed organem I instancji, został szczegółowo przedstawiony stan faktyczny w niniejszej sprawie. Skarżąca złożyła wszystkie prawem przewidziane oświadczenia, w tym również oświadczenie, że nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością stałej opieki nad matką. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w domu T. K., potwierdził że skarżąca pomaga funkcjonować w życiu codziennym - przygotowuje posiłki, sprząta, pierze, robi zakupy, zapewnia kontakt z lekarzem. Organ potwierdził, że decyzja o niepodejmowaniu zatrudnienia powodowana była koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Przyczyną wydania decyzji odmownej, było pozostawienie przepisu art. 17 ust. 1b w obrocie prawnym przez Trybunał Konstytucyjny, mimo stwierdzenia jego sprzeczności z Konstytucją, przy równoczesnym wskazaniu, że kompetencję do uznawania skutków prawnych takiego wyroku, od dnia 1 czerwca 2017 r. posiada organ II instancji, oraz sąd administracyjny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze z nieznanych przyczyn, nie opisanych w decyzji, zmieniło ustalenia stanu faktycznego. Pomimo braku jakichkolwiek nowych okoliczności czy dowodów, w zaskarżonej decyzji uznało, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zdaniem organu, opieka nad matką nie była i nie jest jedyną przyczyną niepodjęcia zatrudnienia.

Skarżąca podkreśliła, że T. K. przebywa we własnym domu, a opiekę sprawuje nad nią wyłącznie skarżąca i robi to codziennie przez kilkanaście godzin na dobę, w pozostałym czasie będąc pod telefonem i wielokrotnie przyjeżdżając w godzinach nocnych, kosztem własnego snu, gdy jest konieczność pomocy. Wymiar tej pracy jest zdecydowanie większy, niż wymiar pracy zarobkowej 40 godzin tygodniowo. Stanowi równocześnie oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Równocześnie organ II instancji, uzasadniając decyzję odmowną wskazując na brak spełnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki, nie wskazał żadnych innych przyczyn niepodejmowania pracy przez skarżącą. Stwierdził jedynie, że brak jest związku przyczynowego, bez jakiegokolwiek uzasadnienia takiego twierdzenia, mimo jego sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym i oceną organu I instancji. Nie można bowiem za uzasadnienie tej tezy wskazać fragmentu, w którym to SKO uznało, że zakres podejmowanych czynności wynika z obowiązków członka rodziny, i nie świadczy o braku możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Mimo najwyższych starań, skarżąca nie znalazła choćby jednego rodzaju pracy, którą mogłaby podjąć po 12 godzinach sprawowania wyczerpującej opieki nad matką, z możliwością każdorazowego jej przerwania, gdy coś się dzieje w domu.

Zatem należy zgodzić się z wnioskami organu I instancji, dotyczącymi stanu faktycznego, iż wyłączną przyczyna niepodjęcia pracy zawodowej przez skarżącą, jest konieczność sprawowania przez nią opieki nad matką. Natomiast odmienne wnioski winny zostać szczegółowo uzasadnione, gdyż nie znajdują oparcia w zebranym materiale dowodowym. Zaskarżona decyzja takiego uzasadnienia nie zawiera, gdyż w niniejszym stanie faktycznym, innych przyczyn niepodejmowania pracy nie ma.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie z trzech ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/2010, Lexis.pl nr 2535296; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, CBOSA)" (B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17).

Z kolei co do pozostawania skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, to stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.1359) "§ 1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. § 2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym".

Organy zaniechały jednak należytego ustalenia czy w rozpoznawanej sprawie została spełniona trzecia przesłanka umożliwiająca przyznanie świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie istnienie bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd, dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków, będących podstawą decyzji w tym przedmiocie, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

W niniejszej sprawie, pomimo przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i rozprawy administracyjnej, dowody zebrane przez organ I instancji nie pozwalają na prawidłowe ustalenie czy rodzaj lub ilość czynności z związanych z opieką nad matką, uniemożliwia skarżącej podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze i formie. Podstawą koniecznych w sprawie rozważań winno być poszerzone postępowanie wyjaśniające, które potwierdziłoby przedstawiany przez skarżącą sposób i zakres opieki sprawowanej nad matką.

Skarżąca podaje, iż czynności opiekuńcze zajmują jej codziennie 10-12 godzin, jednak organ w toku przeprowadzonych czynności, nie wyjaśnił szczegółowo jaka jest częstotliwość wykonywania poszczególnych czynności podawanych przez skarżącą. Organ nie wyjaśnił ile razy dziennie matka skarżącej wymaga podania leków, jaka, w jej przypadku, jest zalecona przez lekarza dzienna liczba posiłków w związku ze stwierdzoną cukrzycą typu 2, czy matka skarżącej jest w stanie przygotować sobie którekolwiek z tych posiłków, czy też wszystkie muszą zostać przygotowane przez skarżącą, jak często matka skarżącej wymaga pomocy w spożyciu posiłku, jak często wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety, z jaką częstotliwością matka skarżącej wymaga wizyt lekarskich i zabiegów rehabilitacyjnych, na które musi zostać dowieziona przez skarżącą. Dopiero takie ustalenia pozwolą na wyjaśnienie jak wygląda dzień skarżącej i czy jest ona w stanie pogodzić opiekę nad matką z podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, i dopiero tak przeprowadzone postępowanie da możliwość oceny spełnienia przesłanki istnienia bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

Sąd zwraca przy tym uwagę, że organy oceniając istnienie bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, całkowicie pominęły istotną w niniejszej sprawie okoliczność, iż skarżąca jest wdową i samotnie wychowuje pięcioro dzieci, w tym dwoje małoletnich, będących uczniami szkoły podstawowej. Skarżąca wyjaśniła, iż nie jest w stanie przeprowadzić się do matki, bowiem troje najstarszych dzieci dojeżdża pociągiem do szkoły z miejsca zamieszkania, natomiast z miejsca zamieszkania matki, nie miałyby żadnego połączenia komunikacyjnego do szkoły. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego natomiast wynika, iż małoletnie dzieci uczęszczają do szkoły podstawowej zlokalizowanej ok. 2 km od miejsca zamieszkania matki skarżącej, a ok. 14,5 km od ich miejsca zamieszkania, podczas gdy istnieje szkoła podstawowa w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania skarżącej i jej dzieci. Okoliczność ta ma istotne znaczenia dla oceny wiarygodności stwierdzenia zawartego w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, że skarżąca "podporządkowała swoje codzienne funkcjonowanie i cały rytm dnia pod potrzeby swojej schorowanej mamy T., która niewątpliwie wymaga wsparcia i pomocy".

Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, czy z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki, ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, zwłaszcza zamieszkujące z tą osobą lub w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią, także np. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ winien zatem dokonać szczegółowych ustaleń czy pozostałe dzieci wymagającej opieki są w stanie wspomóc skarżącą finansowo w opiece nad matką w zakresie pozwalającym skarżącej na podjęcie pracy zarobkowej, wobec tego, że skarżąca wskazuje i wykazuje zaświadczeniami lekarskimi, iż jej brat, z przyczyn zdrowotnych, nie jest w stanie podjąć osobistych starań o utrzymanie matki, wskazuje także, że jej siostra również nie jest w stanie podjąć starań osobistych z powodu konieczności pomocy w opiece nad ciężko chorą wnuczką, oczekującą na skomplikowaną operację serca.

Dopiero tak przeprowadzone postępowanie, da możliwość oceny spełnienia przesłanki istnienia bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

W niniejszej sprawie organ II instancji nie poczynił ustaleń w powyżej opisanym zakresie i co najmniej przedwcześnie przyjął, że skarżąca nie spełnia wskazanej przesłanki. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie daje odpowiedzi na pytanie, czy zakres i sposób sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Organ II instancji nie podjął możliwych i koniecznych czynności dla zweryfikowania zakresu sprawowanej przez skarżącą, niezbędnej opieki nad matką oraz jej wymiaru, które to okoliczności determinują ocenę spełnienia spornej przesłanki umożliwiającej przyznanie świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczy to o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik tej sprawy, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nakazujących rozstrzyganie sprawy na podstawie wyczerpująco zebranego, całościowo rozpatrzonego i prawidłowo ocenionego materiału dowodowego.

W tym stanie sprawy, uznając, że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek koniecznych do nabycia przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.