Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1050/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. . 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 3 marca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Referent stażysta – Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2020 roku sprawy ze skargi K. G. – P. na decyzję Rektora "A" w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2019/2020 uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł., na podstawie art. 104, art. 107 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", oraz art. 200 ust. 1 i 3, art 207 ust. 1 i 2, ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. -Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U z 2017r., poz. 2183, ze zm.), zwanej dalej "ustawą", § 27 Regulaminu studiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł. z dnia 26 marca 2015 r. (uchwała nr 68/2017 z dnia 27 kwietnia2017 r. Senatu Uniwersytetu Medycznego w Ł.), zwanego dalej "Regulaminem studiów", § 4-10 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł. (t.j. zarządzenie nr 43/2019 z dnia 18 czerwca 2019 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł.), zwanego dalej "Regulaminem", oraz zarządzenia nr 49/2019 z dnia 8 lipca 2019 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. w sprawie ustalenia na rok akademicki 2019/2020 wysokości i liczby stypendiów doktoranckich oraz zasad przyznawania stypendium doktoranckiego w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, w związku z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669. ze zm.) odmówił przyznania K. G.-P. stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2019/2020.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

K. G.-P., uczestniczka 3 roku studiów doktoranckich prowadzonych w Uniwersytecie Medycznym w Ł., złożyła wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2019/2020. Komisja Doktorancka rozpatrzyła wniosek K. J. G.-P. w dniu 6 września 2019 r.

Wniosek nie uzyskał pozytywnej opinii Komisji Doktoranckiej.

W zaskarżonej decyzji Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. wskazał, że zgodnie z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 200 ust. 1 ustawy uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Zgodnie z § 27 ust. 1 Regulaminu studiów doktorant stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymać stypendium doktoranckie oraz zwiększone stypendium doktoranckie z dotacji projakościowej, którego zasady przyznawania określone są w odrębnym regulaminie.

Kryteria i tryb przyznawania stypendium doktoranckiego określa Regulamin.

Jak stanowi § 4 Regulaminu stypendium doktoranckie na drugim roku kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w:

a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo

b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni;

3) w roku akademickim, za który składne jest sprawozdanie wykazał się postępami w pracy naukowej oraz w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

Zgodnie z § 7 pkt 1 Regulaminu, Komisja Doktorancka, po zaopiniowaniu wniosków przekazuje Rektorowi listę rankingową doktorantów rekomendowanych do przyznania stypendium doktoranckiego. Jak stanowi § 10 ust. 1 Regulaminu decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego podejmuje Rektor.

W myśl § 5 ust. 1 Regulaminu, stypendium doktoranckie przyznaje Rektor w oparciu o ranking punktacji wyliczonej na podstawie następujących kryteriów: średniej ocen z egzaminu i zaliczeń z przedmiotów objętych programem danego roku studiów doktoranckich (...); opinii i oceny opiekuna naukowego/promotora ze sprawozdania rocznego za ostatni rok akademicki, określonej punktami w skali (0-25), oraz punktów wynikających z opublikowania pracy naukowej w pełnej wersji, w której doktorant jest pierwszym autorem, zamieszczonej w recenzowanym czasopiśmie posiadającym punktację Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego i opublikowanej w roku, za który składane jest sprawozdanie; oceny kierownika studiów doktoranckich zaliczającej rok studiów; działalności w samorządzie doktorantów.

Rektor wyjaśnił, że w wyniku oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego dokonanej przez Komisję Doktorancką, skarżąca uzyskała 28,5 punktów, zajmując 329 miejsce na liście rankingowej doktorantów roku I-III na 308 przyznanych stypendiów. W związku z powyższym Komisja Doktorancka nie rekomendowała przyznania skarżącej stypendium doktoranckiego, uzasadniając swoje stanowisko niespełnieniem warunków określonych w § 4 Regulaminu i w Zarządzeniu nr 49/2019 z dnia 8 lipca 20 19 r. Rektora.

Wobec powyższego Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł., działając na podstawie art. 200 ust. 3 ustawy oraz § 10 ust. 1 Regulaminu, podjął decyzję o odmowie przyznania stypendium.

W skardze J. G.-P. zarzuciła organowi:

1) niezgodność przepisów Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym wprowadzonego zarządzeniem nr 43/2019 z rozporządzeniem z 2017 r., co ma istotny wpływ na wynik sprawy

2) brak uwzględnienia przepisu § 13 rozporządzenia z 2017 r. w treści decyzji.

W ocenie skarżącej decyzja jest krzywdząca, gdyż bardzo intensywnie pracowała naukowo i poczyniła znaczne postępy w pracy doktorskiej. Jednak ze względu na urlop macierzyński uzyskała mniej punktów, co zgodnie z nowym regulaminem wykluczyło ją z grona osób, które otrzymały stypendium doktoranckie. W rankingu zajęła 329 miejscu, co powinno ją premiować, ale część stypendiów przyznano osobom przedłużającym studia, a nie były znane zasady, co do których je przyznano.

Regulamin przyznawania stypendium został w istotny sposób zmieniony na 1 miesiąc przed ostatecznym terminem składania wniosków o przyznanie stypendium, nie pozostawiając doktorantom czasu na jakiekolwiek działanie, co w przypadku skarżącej okazało się kluczowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że zarządzenie nr 49/2019 określa wysokość i liczbę stypendiów doktoranckich oraz zasady przyznawania stypendiów doktoranckich w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł. w odniesieniu do uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. Według § 2 Zarządzenia nr 49/2019, na rok akademicki 2019/2020 ustalono:

1) wysokość stypendium doktoranckiego w kwocie 1 600,00 zł miesięcznie;

2) liczbę stypendiów doktoranckich nie wyższą niż 330.

Zdaniem Rektora argumentacja skarżącej, zgodnie z którą regulamin jest zdawkowy i nie określa jasno, kto i na jakich zasadach otrzyma stypendium doktoranckie jest o tyle bezzasadna, że odnosi się wprost do wyżej wymienionych przepisów. Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, że przepisy regulujące kwestie przyznania stypendium doktoranckiego są jasne i nie budzą wątpliwości interpretacyjnych. Skarżąca złożyła w wymaganym terminie wniosek o stypendium doktoranckie na rok akademicki 2019/2020. Jednym z podstawowych kryteriów przyznania stypendium jest liczba punktów uzyskana ze sprawozdania rocznego, która w tym przypadku wynosiła 20 punktów. Z uwagi na urodzenie dziecka i przebywanie na tzw. urlopie macierzyńskim, skarżąca nie prowadziła zajęć dydaktycznych ze studentami, w konsekwencji czego nie uzyskała punktów za pracę dydaktyczną. W ramach oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego K. G.-P. otrzymała łącznie 28,5 punktów, co stanowiło sumę niewystarczającą do rekomendowania jej osoby do przyznania wnioskowanego stypendium. Zdaniem Rektora fakt przebywania przez doktorantkę na urlopie macierzyńskim skutkuje brakiem możliwości prowadzenia zajęć dydaktycznych w jednostce, jednak nadal ma ona możliwość współuczestniczenia w ich prowadzeniu np. poprzez przygotowywanie materiałów do zajęć dla prowadzących. W przypadku uznania przez promotora, że działalność dydaktyczna doktoranta w danym roku akademickim nie była prowadzona, znajduje to swoje odzwierciedlenie w sprawozdaniu rocznym - praca dydaktyczna oceniana jest na poziomie 0 punktów w skali 0-5, co w znaczącym stopniu przekłada się na łączną liczbę punktów uzyskaną od opiekuna naukowego/promotora za cały rok sprawozdawczy. Zgodnie z cytowanym wyżej § 4 pkt 2 lit. a Regulaminu, stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych. Brak spełnienia powyższego kryterium oraz wynikająca z owego braku suma przyznanych punktów spowodowały, że skarżąca zajęła dopiero 329 miejsce na liście rankingowej doktorantów lat I-III na 308 przyznanych stypendiów, przez co znalazła się poza ustalonym progiem odcięcia.

Ustalony przez Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. na mocy § 2 pkt 2 zarządzenia nr 49/2019 limit nie więcej niż 330 stypendiów doktoranckich na rok akademicki 2019/2020 dotyczył zarówno doktorantów po I,II,III roku, ale i osób przedłużających studia doktoranckie, dla których warunki do otrzymania stypendiów doktoranckich zostały określone w § 3 zarządzenia nr 49/2019. Biorąc pod uwagę, że fakt, że doktorantów lat I-III, którzy złożyli wnioski o stypendia doktoranckie spełniających warunki Regulaminu było 340 osób, rozdysponowanie przyznanego limitu w ilości 330 nie pozostawiałoby szansy na przyznanie stypendiów doktorantom na okresie przedłużenia studiów doktoranckich. W związku z brakiem możliwości utworzenia rankingu dla osób przedłużających studia doktoranckie (brak właściwych komponentów ocennych Komisja Doktorancka podjęła decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego wszystkim osobom przedłużającym studia doktoranckie, a spełniającym kryteria przewidziane w § 3 zarządzenia nr 49/2019, zaś pozostałą część przeznaczono dla doktorantów lat I-III – w ten sposób powstał próg odcięcia na poziomie 308 miejsc listy rankingowej. Inne podejście do kwestii przydziału stypendiów doktoranckich spowodowałoby pokrzywdzenie osób przedłużających studia doktoranckie.

W piśmie procesowym z dnia 2 marca 2020 r. skarżąca podniosła, że dowiedziała się od kierownika studiów, że jeżeli jest na urlopie macierzyńskim, to nie wolno jej prowadzić zajęć. Skarżąca stwierdziła, że zabroniono jej prowadzenia zajęć dydaktycznych, pomimo że chciała je prowadzić. Ponadto wskazała, że w rozporządzeniu w sprawie studiów doktoranckich 2017 r. jest mowa o możliwości przedłużenia studiów doktoranckich w czasie przebywania na urlopie macierzyńskim, a więc nie ma obowiązku przedłużenia studiów w takich przypadkach. Nie ma żadnych przepisów zakazujących wypełniania obowiązków doktoranckich, w tym prowadzenia zajęć ze studentami. Jednocześnie podniosła, że doktoranci są tylko i wyłącznie rozliczni z przeprowadzonych zajęć, promotor musi przyznać 0 punktów, jeżeli doktorant nie prowadził zajęć. Uczelnia bezpodstawnie uniemożliwiła jej prowadzenie zajęć ze studentami.

Skarżąca wskazała, że z § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. wynika, że jednym z kryteriów podlegających ocenie przy przyznaniu stypendium doktoranckiego jest wykazanie się postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej w roku poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium. Ocena Komisji Doktoranckiej powinna więc dotyczyć roku akademickiego 2017/2018, w którym skarżąca prowadziła zajęcia ze studentami i uzyskała za sprawozdanie 50 pkt.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 200 ust 1-3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2183), dalej; u.p.s.w., zgodnie z którym uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że art. 200 ww. ustawy stanowiący podstawę przyznawania stypendium doktoranckiego z dniem 1 października 2018 r. został uchylony. Jednak normą zezwalającą organom uczelni wyższych i innych jednostek naukowych na dalsze stosowanie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, a co za tym idzie także i przepisów przywołanego rozporządzenia wykonawczego, tj. rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696 dalej: rozporządzenie) - jest art. 285 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669), dopuszczający możliwość przyznawania stypendiów doktoranckich uczestnikom stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy.

Decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor [...] (art. 285 ust. 2 tej ustawy).

Decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego jest tzw. decyzją uznaniową, o czym świadczy brzmienie tego przepisu "mogą otrzymywać". Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma w sprawie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi być poparty na zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a także zostać właściwie uzasadniony.

Przepis art. 207 ust. 1 u.p.s.w. obliguje organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach doktorantów, stosować odpowiednio przepisy k.p.a. Przyznanie stypendium uczestnikom studiów doktoranckich należy niewątpliwie do kategorii spraw, o których mowa w tym przepisie. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem (art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym), muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Natomiast kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie ustalenia, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, albowiem podejmowanie decyzji uznaniowej nie może oznaczać dowolności i arbitralności.

Warunki i tryb przyznawania stypendiów doktoranckich określony został w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696 dalej: rozporządzenie). W myśl § 12 rozporządzenia stypendium doktoranckie przyznaje rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej, po zaopiniowaniu wniosków o przyznanie stypendium przez doktorancką komisję stypendialną jednostki organizacyjnej uczelni albo jednostki naukowej, zwanej dalej "komisją". W § 13 ust. 2 rozporządzenia określono, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który: 1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich, 2) wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową, 3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

Analogiczne kryteria zostały określone w § 4 załącznika do zarządzenia nr 43 Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie zmiany zarządzenia nr 30/2015 z dnia 25 maja 2015 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł. oraz wprowadzenia tekstu jednolitego – Regulaminie przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł.

Zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać doktorantowi stypendium doktoranckie w tym okresie.

Ponadto wydane zostało na podstawie § 47 ust. 4 pkt 10 i 32 Statutu Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 29 września 2011 r., ze zm. w związku z art. 200 i 200a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, ze zm.), § 11-15 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 24 października 2014 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. poz. 1480) w związku z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. poz.1669, ze zm.) oraz § 2 ust. 1 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł. (zarządzenie nr 43/2019 z dnia 18 czerwca 2019 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł.) - zarządzenie nr 49/2019 z dnia 8 lipca 2019 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. w sprawie ustalenia na rok akademicki 2019/2020 wysokości i liczby stypendiów doktoranckich oraz zasad przyznawania stypendium doktoranckiego w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich.

Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy prawidłowe było działanie Komisji Doktoranckiej w zakresie zaopiniowania wniosków doktorantów o przyznanie stypendium doktoranckiego i utworzenia "Rankingu doktorantów do stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2019/2020 (rok studiów I-III) oraz "Listy rankingowej doktorantów na przedłużonym okresie studiów doktoranckich na rok akademicki 2019/2020, sporządzonej na postawie zarządzenia nr 49/2019 z dnia 8 lipca 2019 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł., dla których warunki do otrzymania stypendiów doktoranckich zostały określone w § 3 zarządzenia nr 49/2019, a także "Listy doktorantów nierekomendowanych do przyznania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2019/2020, a w konsekwencji czy prawidłowe było wydanie przez Rektora decyzji o odmowie przyznania stypendium doktoranckiego skarżącej.

Zdaniem skarżącej decyzja o odmowie przyznania stypendium doktoranckiego jest krzywdząca, gdyż bardzo intensywnie pracowała naukowo i poczyniła znaczne postępy w pracy doktorskiej. W rankingu zajęła 329 miejscu, co powinno ją premiować, ale część stypendiów przyznano osobom przedłużającym studia, a nie były znane zasady, co do których je przyznano. Zasady przyznawania stypendium doktoranckiego zostały w istotny sposób zmienione na 1 miesiąc przed ostatecznym terminem składania wniosków o przyznanie stypendium, nie pozostawiając doktorantom czasu na jakiekolwiek działanie, co w jej przypadku okazało się kluczowe.

Z odpowiedzi na skargę wynika, że doktorantów lat I-III, którzy złożyli wnioski o stypendia doktoranckie spełniających warunki Regulaminu było 340 osób, rozdysponowanie przyznanego limitu w ilości 330 nie pozostawiałoby szansy na przyznanie stypendiów doktorantom na okresie przedłużenia studiów doktoranckich. W związku z brakiem możliwości utworzenia rankingu dla osób przedłużających studia doktoranckie (brak właściwych komponentów ocennych) Komisja Doktorancka podjęła decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego wszystkim osobom przedłużającym studia doktoranckie, a spełniającym kryteria przewidziane w § 3 zarządzenia nr 49/2019 oraz przeznaczenie pozostałej części dla doktorantów lat I-III, co spowodowało przyjęcie progu odcięcia na poziomie 308 miejsc listy rankingowej. Zdaniem organu inne podejście do kwestii przydziału stypendiów doktoranckich spowodowałoby pokrzywdzenie osób przedłużających studia doktoranckie.

W tym miejscu zauważyć należy, że z systematyki przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 24 października 2014 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich wynika, że w pierwszej kolejności może być przyznane stypendium doktorantom terminowo realizującym program studiów doktoranckich (§ 13 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia), a dopiero w kolejnym przepisie (§ 15 ust. 3 rozporządzenia) uregulowano kwestie przyznawania stypendium doktorantom, którzy przedłużyli okres odbywania studiów doktoranckich.

Zdaniem Sądu, odwrócenie tej kolejności przyznawania stypendium, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, tj. przyznanie stypendium wszystkim doktorantom przedłużającym studia doktoranckie, a spełniającym kryteria określone w § 3 zarządzenia nr 49/2019 z dnia 8 lipca 2019 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł., w szczególności spełniającym kryterium przebywania na urlopie macierzyńskim, na miesiąc przed terminem do składnia wniosków spowodowało, że doszło do absurdalnej sytuacji, że skarżąca, która nie jest na przedłużeniu okresu odbywania studiów doktoranckich, a przebywa na urlopie macierzyńskim nie otrzymała stypendium.

Jednocześnie zauważyć należy, że zgodnie z § 2 ust. 1 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł. (zarządzenie nr 43/2019 z dnia 18 czerwca 2019 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł.) - decyzję o liczbie stypendiów doktoranckich w danym roku akademickim, okresie pobierania oraz wysokości stypendium doktoranckiego podejmuje Rektor i podaje do wiadomości w drodze zarządzenia. Z powyższego wynika, że Rektor działając na podstawie § 2 ust. 1 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich, wydając zarządzenie nr 49/2019 z dnia 8 lipca 2019 r. w sprawie ustalenia na rok akademicki 2019/2020 wysokości i liczby stypendiów doktoranckich oraz zasad przyznawania stypendium doktoranckiego w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich nie zmienił zarządzenia nr 43/2019 z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie zmiany zarządzenia nr 30/2015 z dnia 25 maja 2015 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł. oraz wprowadzenia tekstu jednolitego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że uzupełnianie zasad przyznawania stypendium doktorantom, którzy przedłużyli okres odbywania studiów doktoranckich nastąpiło bez zmiany Regulaminu, który określa zasady przyznawania stypendium doktoranckiego (potwierdza to również § 4 ww. zarządzenie nr 49/2019).

W rezultacie powyższego powstała sytuacja, w wyniku której skarżąca, która nie wystąpiła o przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckiego o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, a zatem terminowo realizowała program studiów doktoranckich, a nie zrealizowała go w pełni wyłącznie z uwagi na to, że uniemożliwiono jej prowadzenie zajęć dydaktycznych, znalazła się w gorszej sytuacji od doktorantów na przedłużonym okresie odbywania studiów doktoranckich, którzy identycznie jak skarżąca przebywali na urlopie macierzyńskim. Jak wynika bowiem z listy rankingowej wszyscy doktoranci na przedłużonym okresie studiów doktoranckich z uwagi na urlop macierzyński otrzymali stypendium doktoranckie.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu mamy do czynienia z sytuacją, w której nie z zaniedbań skarżącej, ale w wyniku zmian w zakresie przyznawania stypendium doktoranckiego, tuż przed terminem składania wniosków o ich przyznanie, skarżąca znalazła się w gorszej sytuacji od osób, które z uwagi na urlop macierzyński nie realizują terminowo studiów doktoranckim, a zatem nie spełniają podstawowego warunku, o którym mowa w § 4 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich w Uniwersytecie Medycznym w Ł.

Powyższe prowadzi do konkluzji, że gdyby skarżąca wiedziała, że nie będzie mogła prowadzić zajęć dydaktycznych, oraz że wystarczy przebywanie na urlopie macierzyńskim do otrzymania stypendium doktoranckiego, to pewnie wystąpiłaby o przedłużenie okresu odbywania studiów i bez problemu otrzymała stypendium. Tymczasem o takiej sytuacji dowiedziała się dopiero z zarządzania nr 49/2019 z dnia 8 lipca 2019 r. Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł., kiedy nie miała możliwości jakiejkolwiek zmiany w zakresie realizacji programu studiów doktoranckich. Zasada równości wymaga natomiast jednakowego traktowania podmiotów spełniających te same kryteria. Tym bardziej, że w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie ma mowy o przesłankach przyznania stypendium doktoranckiego doktorantom w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. Przesłanek brak też w Regulaminie.

Zdaniem Sądu, wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przez organ art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieoparcie podjętej w sprawie decyzji o całokształt zebranego materiału dowodowego, dokonanie dowolnej oceny dowodów i naruszenie zasady prawdy obiektywnej, co wyrażało się w tym, że przyjęte zostało, że skarżąca nie otrzymała stypendium doktoranckiego. W tym zakresie doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niepełne uzasadnienie podjętej decyzji. Stosownie do art. 80 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 p.o.s.w. i zgodnie z nimi, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Przepis art. 80 k.p.a. wymaga zatem, aby ocena uznania danej okoliczności za udowodnioną była oparta na całokształcie materiału dowodowego, zebranego w sprawie. Innymi słowy, przesłanką prawidłowości swobodnej oceny dowodów jest to, aby organ administracji publicznej ocenił nie tylko każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody w łączności. Podkreślić przy tym należy, że kwestia ta nigdy nie budziła wątpliwości w polskim postępowaniu administracyjnym – por. np. E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 156 i cyt. tam orzecznictwo NTA; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Lex, Warszawa 2011, s. 524; czy też F. Elżanowski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2015, s. 425.

W przypadku, który wyniknął w rozpoznawanej sprawie, a więc w sytuacji, gdy skarżąca przebywa na urlopie macierzyńskim, a mimo to nie przyznano jej stypendium, organ ma obowiązek ustosunkowania się do tych sprzeczności. Realia przedmiotowej sprawy wskazują bowiem jednoznacznie na naruszenie zasady równego traktowania doktorantów ubiegających się o stypendium, zwłaszcza zważywszy na okoliczność, że z wniosku skarżącej wynika, iż przebywa na urlopie macierzyńskim, a mimo to jest w gorszej sytuacji niż inne osoby ubiegające się o stypendium również przebywające na urlopie macierzyńskim. Ponadto nie zostało wyjaśnione, dlaczego, na jakiej podstawie uniemożliwiono skarżącej prowadzenie zajęć dydaktycznych. Organ zatem nie przeanalizował sytuacji skarżącej i nie wyjaśnił, dlaczego w sprawie nie zachodzi przypadek uprawniający do przyznania stypendium doktoranckiego.

Nie jest też rzeczą Sądu kontrolowanie gospodarki finansowej uczelni, jednak uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego, wynikająca z istniejącego wobec skarżącej władztwa zakładowego organów uczelni, nie może przesądzać jednoczesnej jego arbitralności i musi znajdować uzasadnienie w okolicznościach faktycznych sprawy i odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W przeciwnym wypadku przekroczenie granic uznaniowości rozstrzygnięcia stanowi nadużycie tego władztwa. Prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej winno więc zawierać wyczerpującą analizę stanu prawnego oraz faktycznego, co do spełnienia przez doktoranta przesłanek do przyznania stypendium. Rzecz jasna, że organy uczelniane nie są stricte organami administracji publicznej; zostały na mocy ustawy powołane do wykonywania określonych zadań publicznych, tj. pełnią funkcję organów administrujących (organów administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym), jednak do postępowań w sprawach indywidualnych studentów i doktorantów na mocy odesłania z art. 207 ust. 1 p.o.s.w., stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Przyjąć więc trzeba, że również zasady ogólne postępowania administracyjnego winny być stosowane odpowiednio w niniejszym postępowaniu.

Przypomnieć należy, że organ administracji winien prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i w tym celu powinien przede wszystkim dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny jej okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto stosownie do treści art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien dokonać wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy, uwzględniając uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu Sądu i wydać decyzję spełniającą wymogi określone w art. 107 k.p.a. Stanowisko organu musi być oparte na analizie wszystkich elementów prawidłowo zebranego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) w ich wzajemnym powiązaniu. Przede wszystkim organ przeanalizuje w sposób szczegółowy sytuację skarżącej w oparciu o ww. przepisy.

e.o.