Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 218/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 710
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K.-J. na czynność Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 27 stycznia 2022 r. w przedmiocie włączenia budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

C. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na czynność Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z 27 stycznia 2022 r. polegającą na włączeniu budynku do wojewódzkiej ewidencji budynków oraz na sporządzeniu karty ewidencyjnej obiektu.

Zaskarżona czynność została dokonana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Gdańsku w styczniu 2022 r. sporządził kartę ewidencyjną obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków - budynku z zespołu dawnej Fabryki [...]", położonego przy ul. Z. na działce nr [...], obręb [...], w G. W załączniku do karty ewidencyjnej przedstawiono rys historyczny budynku oraz jego opis, wskazując na częściowe przekształcenia elewacji, głównie w zakresie zmiany układu otworów okienno-drzwiowych (zwłaszcza na elewacji zachodniej). Na zachowaną w pełni wewnętrzną drewnianą konstrukcję dachu wraz z odkrytą stalową więźbą i liczne wtórne podziały wnętrz oraz stwierdzając, że budynek jest częściowo zdewastowany - dziury w pokryciu dachowym, brak okien i drzwi, ubytki w oszkleniu okien, widoczne ślady po pożarze wnętrza.

Zawiadomieniem z dnia 27 stycznia 2022 r. Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Gdańsku zawiadomił skarżącą Spółkę jako właściciela o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego w postaci budynku z zespołu dawnej Fabryki [..]", położonego przy ul. Z. na działce nr [...], w G. W załączeniu przesłano kartę ewidencyjną włączanego obiektu. Organ wyjaśnił, że przedmiotowy budynek jest jedynym zachowanym obiektem architektonicznym z dawnego kompleksu zabudowań Fabryki, powstałej w latach 20-tych XX wieku w [...]. Przedsiębiorstwo zlokalizowane było przy ul. W. biegnącej wzdłuż kanału portowego ([...]), w dzielnicy M., obecnie jest to L. Przedmiotowy budynek położony był nieco dalej na północ za torami kolejowymi, przy obecnej ul. Z. Budynek został założony na planie prostokąta, z przybudówką od strony północnej. Obiekt trójczłonowy - składa się z trzech podłużnych budynków o zróżnicowanej wysokości, nakrytych niezależnymi dachami o pokryciu papowym z zachowanym systemem wentylacyjnym na dachu budynku środkowego. Połacie dachowe lekko wysunięte, wsparte na drewnianych końcówkach krokwi, podbitka deskowa. Ściany w stalowej konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceramicznym (cegła maszynowa), przybudówka północna otynkowana. Zachowana oryginalna stolarka okienna - okna stalowe, jednodzielne, wielopodziałowe. Na elewacji południowej i zachodniej wtórne okna drewniane. Drzwi/wrota stalowe oraz drewniane (oryginalne i wtórne). Częściowe przekształcenia elewacji, głównie w zakresie zmiany układu otworów okienno-drzwiowych (zwłaszcza na elewacji zachodniej). Wewnątrz budynku zachowana w pełni drewniana konstrukcja dachu wraz z odkrytą stalową więźbą liczne wtórne podziały wnętrz. Budynek częściowo zdewastowany - dziury w pokryciu dachowym, brak okien i drzwi, ubytki w oszkleniu okien, widoczne ślady po pożarze wnętrza. Zakres zniszczeń i przekształceń tego budynku nie wpływa jednak na czytelność formy architektonicznej. Wartość tego obiektu jako zabytku architektury przemysłowej o specyficznej konstrukcji, będącego jednocześnie jedynym obecnie świadkiem historii tego miejsca zapoczątkowanej w przedwojennym G., jest bezsprzeczna i zasługuje zdaniem organu na ochronę, a ograniczenie ochrony konserwatorskiej wyłącznie do budynków o ponadprzeciętnych walorach artystycznych, wyróżniających się bogactwem detalu lub do obiektów dokumentujących istotne zdarzenia historyczne, spowodowałoby, że ocalałby tylko znikomy procent zabudowy miast, miasteczek lub wsi. Stanowiłoby to zafałszowanie historii i znacząco ograniczyłoby wartość poznawczą dziedzictwa kulturowego - bogatego w swej różnorodności. W związku z tym uznano, że budynek z zespołu dawnej Fabryki posiada cechy zabytku oraz odpowiednie wartości historyczne, artystyczne i naukowe uzasadniające ujęcie go w wojewódzkiej ewidencji zabytków.

W skardze na powyższą czynność C. z o.o. jako właściciel budynku wniosła o stwierdzenie bezskuteczności czynności zarzucając organowi naruszenie:

1. art. 7, art. 8 i art. 11 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności powodów, dla których budynek został uznany za zabytek i wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków w sytuacji, w której znajduje się w stanie zagrażającym zawaleniem, co powoduje niewykonalność objęcia go ochroną konserwatorską,

2. art. 7, art. 8 i art. 11 w zw. z art. 77 § 1, 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w związku z przeprowadzeniem oględzin budynku z zewnątrz z pominięciem oględzin wszystkich jego pomieszczeń, które to uchybienia skutkowały błędnym i przedwczesnym przyjęciem, że budynek posiada cechy zabytku uzasadniające ujęcie go w wojewódzkiej ewidencji zabytków,

3. art. § 10, § 13, § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej, gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granice niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2021 r. poz. 56, "rozporządzenie") przez ich zastosowanie i uznanie, że budynek jest zabytkiem i założenie dla niego karty ewidencyjnej zabytku oraz wpisanie tego budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków w sytuacji, gdy dane zawarte w karcie ewidencyjnej nie są ani wyczerpujące, ani zgodne ze stanem faktycznym, a w szczególności nie spełniają przesłanek określonych w § 10 ust. 1 pkt 8 i 10 rozporządzenia,

4. art. 3 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r. poz. 710 ze zm., "u.o.z.o.z.") poprzez uznanie budynku za zabytek.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że karta ewidencyjna zabytku sporządzona dla budynku nie zawiera wyczerpujących danych w zakresie stanu zachowania budynku i istniejących zagrożeń. Oznacza to, że nie zostało sprawdzone, czy dokonane w karcie ewidencyjnej ustalenia są zgodne ze stanem faktycznym, a pomimo to dokument ten został włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków, co stanowi naruszenie § 14 rozporządzenia. Skarżąca zwróciła uwagę, że zgodnie z operatem szacunkowym z dnia 12 grudnia 2019 r. sporządzonym przez T. Ż., budynek (oznaczony w operacie jako budynek nr 1, nr 2, nr 3 i nr 4) jest w bardzo złym stanie, zniszczony, grozi zawaleniem, a jego modernizacja będzie kosztowniejsza niż wyburzenie. Od tego czasu nie były prowadzone żadne prace remontowe i doszło do dalszego, drastycznego pogorszenia stanu technicznego budynku. Tymczasem w karcie ewidencyjnej zabytku w rubryce dotyczącej stanu zachowania wpisano "3 –dostateczny", co jest całkowicie sprzeczne ze stwierdzonym przez rzeczoznawcę majątkowego stanem technicznym zagrażającym zawaleniem. Również w rubryce dotyczącej istniejących zagrożeń całkowicie pominięto ryzyko zawalenia budynku wskazując jedynie na ryzyko dalszej dewastacji, przekształcenia lub rozbiórki obiektu. Z kolei w załączniku do karty ewidencyjnej zabytku wskazano, że budynek jest "częściowo zdewastowany - dziury w pokryciu dachowym, brak okien i drzwi, ubytki w oszkleniu okien, widoczne ślady po pożarze wnętrza", co nie oddaje faktycznej skali zniszczenia budynku, która pozbawia go wartości historycznych lub artystycznych w stopniu całkowitym.

Wskazano również, że dnia 16 grudnia 2021 r. zostały przeprowadzone oględziny budynku poprzedzające wpisanie budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, które polegały na wykonaniu dokumentacji fotograficznej budynku z zewnątrz oraz wnętrza jednej z części budynku. Ze względu na warunki techniczne, tj. dużą dziurę w dachu oraz brak obecności najemców części budynku, nie było możliwości wejścia do największej części budynku i dokładnej oceny stanu zachowania całego kompleksu. W związku z tym, dokonanie wpisu do ewidencji na podstawie przeprowadzonych oględzin było, zdaniem skarżącej, nieuzasadnione.

Zdaniem skarżącej, organ oceniający zasadność wpisu do rejestru ewidencji zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu, powinien oceniać, czy stan zachowania tego obiektu jest na tyle zły, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W niniejszej sprawie nie dostrzeżono zagrożenia zawaleniem budynku, co miało wpływ na uznanie, że nie doszło do całkowitej utraty wartości artystycznych, historycznych i edukacyjnych.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie wskazując, że przedmiotowy budynek można zakwalifikować jako zabytek, gdyż spełnia wymogi zawarte w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, czyli jest rzeczą ruchomą albo nieruchomą bądź ich częścią lub zespołem, jest dziełem człowieka lub jest związany z jego działalnością, stanowi świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia i jego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Podkreślono przy tym, że użycie przez ustawodawcę spójnika "lub" w powyższym przepisie ma funkcję alternatywy zwykłej - w kontekście wartości danego obiektu oznacza to, że dla uznania rzeczy za zabytek wystarczy, że będzie ona przedstawiała przynajmniej jedną z tych wartości w stopniu dostatecznym.

Zdaniem organu, skarżąca brak wartości zabytkowych budynku utożsamia z ich stanem technicznym i kosztownością remontu i adaptacji, bazując na dokumencie operatu szacunkowego, który nie jest miarodajną ekspertyzą techniczną, lecz służy wycenie wartości nieruchomości. Nie są to jednak przesłanki (oceny) prawne wyłączające ochronę konserwatorską czy też uznanie nieruchomości za zabytek. Zabytki podlegają bowiem ochronie bez względu na stan zachowania (art. 6 ust. 1 Ustawy). Stan techniczny budynku (zabytku), oceniony jako dostateczny, nie pozbawił go opisanych wartości zabytkowych, inkorporowanych w architekturze i historii budynku. Skarżąca nie przedstawiła wiarygodnej i uzasadnionej naukowo argumentacji na potwierdzenie twierdzeń o tym, że zabytkowy budynek nie posiada cech zabytku. Natomiast Wojewódzki Konserwator Zabytków dysponując wykształconą w zakresie historii sztuki i architektury kadrą pracowników, jest w stanie obiektywnie, samodzielnie ocenić - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - czy obiekt posiada walory zabytkowe.

Organ zaznaczył też, że włączenie karty ewidencyjnej budynku zostało dokonane w sposób należyty i zgodny z zasadami uznania administracyjnego oraz z przepisami rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem. Zgodnie z § 15 rozporządzenia skarżący został zawiadomiony o zamiarze włączenia budynku do WEZ, jak i o samym włączeniu. PWKZ sprawdził, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację (§ 14 rozporządzenia).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

W niniejszej sprawie kontrolą legalności objęto czynność materialno-techniczną włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego w postaci budynku należącego do zespołu dawnej Fabryki [...], położonego na działce oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] obręb [...] w G. (przy ul. Z.). Kognicja sądu administracyjnego w powyższym zakresie wynika z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.

Zaskarżoną czynność podjęto w trybie i na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 840), zwanej dalej u.o.z. Zgodnie z art. 22 ust. 2 u.o.z. wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Wojewódzka ewidencja zabytków nie jest żadną z form ochrony zabytków przewidzianych w art. 7 u.o.z. Jest natomiast podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy (art. 21 u.o.z.), a włączenie zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków generuje określone obowiązki publicznoprawne obciążające jego właściciela i posiadacza.

Pomimo tego, że przepisy u.o.z. nie przewidują, aby organ prowadzący ewidencję zabytków prowadził jurysdykcyjne postępowanie administracyjne w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji, i w związku z tym nie wydaje żadnej decyzji administracyjnej, to dokonanie tej czynności powinno nastąpić po analizie przyczyn uzasadniających włączenie oraz udokumentowania tej analizy chociażby w uproszczonej formie. Włącznie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi bowiem wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną ochroną ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko bowiem obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 ust. 1 u.o.z. może zostać ujęty w ewidencji.

Brak przepisów określających tryb postępowania w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu polega na badaniu zgodności tego działania z przepisami prawa materialnego (zob. wyroki NSA z 21 stycznia 2015 r., II OSK 2189/13, z 5 lipca 2022 r., II OSK 249/22, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W takim też zakresie Sąd dokonał kontroli legalności zaskarżonej czynności dochodząc do wniosku, że czynność tą podjęto zgodnie z prawem.

Sposób procedowania w przypadku włączania karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 56 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem. Przepis § 14 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację.

Zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki: 1) nazwa, 2) czas powstania, 3) miejscowość, 4) adres, 5) przynależność administracyjna, 6) współrzędne geograficzne, 7) użytkowanie obecne, 8) stan zachowania, 9) materiały graficzne, 10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie, 11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach, 12) opracowanie karty ewidencyjnej.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.o.z. zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ ochrony zabytków w wymagany przepisami sposób wykazał, że budynek dawnej

Fabryki wykazuje cechy normatywne zabytku, a przyjęty za podstawę tej oceny ujawniony stan faktyczny nie budzi wątpliwości Sąd co do jego wiarygodności i kompletności.

Organ poprzedził czynność włączania budynku do ewidencji przeprowadzonymi w terenie oględzinami, które odbyły się przy udziale przedstawiciela skarżącej Spółki jako właściciela. Z protokołu oględzin wynika, że dokonano ich z zewnątrz oraz w dwóch halach od strony wschodniej wewnątrz budynku. Zaznaczono, że w dacie oględzin nie było możliwości wejścia do budynku środkowego. Określono kontekst historyczny budynku jako ostatniego budynku z dawnego zespołu przedwojennej Fabryki. Opisano charakterystyczne cechy architektury obiektu składającego się z trzech członów, z uwzględnieniem konstrukcji i materiałów użytych do jego budowy. Opisano szczegółowo zachowane elementy konstrukcji dachu oraz stolarki okiennej i drzwiowej. Wskazano na zróżnicowany stan techniczny budynku, jego częściową dewastację, uszkodzenia dachu, okien i drzwi, osmolenia ścian związane z pożarem, ubytki historycznego oszklenia okien. Odnotowano, że budynek jest zagospodarowany i użytkowany (warsztaty samochodowe). W trakcie oględzin wykonano dokumentację fotograficzną.

W ocenie Sądu, tak zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawy faktyczne do właściwej oceny zabytkowych walorów budynku przesądzających o potrzebie objęcia go ochroną poprzez sporządzenie karty ewidencyjnej zabytku i włączenie jej do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Dokonując czynności materialno – technicznej włączenia karty ewidencyjnej zabytku do ewidencji organ wyspecjalizowany wykazał okoliczności świadczące o jego zabytkowym charakterze. Scharakteryzował konstrukcję i elementy architektoniczne budynku uwidaczniając te z nich, które się zachowały przez lata i które zaświadczają o wartości architektonicznej i historycznej obiektu. Przedstawił kontekst historyczny wskazując, że budynek ten jest elementem większego założenia produkcyjnego, który ostał się jako jedyny spośród wielu budynków składających się na kompleks Fabryki powstałej w [...], i stanowi aktualnie jedyny ślad tamtych przedwojennych czasów.

Treść karty ewidencyjnej nie narusza rozporządzenia, czyniąc zadość wymogom § 10 rozporządzenia i będąc zgodna ze wzorem zawartym w załączniku nr 3 do rozporządzenia. W karcie scharakteryzowano położenie geograficzne obiektu, oceniono stan jego zachowania oraz wskazano istniejące zagrożenia i najpilniejsze postulaty konserwatorskie, wśród których wymieniono potrzebę kapitalnego remontu i zabezpieczenia zabytkowych elementów. W karcie ujęto też dokumentację fotograficzną umożliwiającą identyfikację budynku. Do karty ewidencyjnej sporządzono załącznik, w którym w sposób szczegółowy przedstawiono uwarunkowania historyczne budynku, pozwalające ocenić jego walory historyczne oraz opisano konstrukcję i architekturę budynku, z uwzględnieniem elementów zachowanych i części zdewastowanej.

W zawiadomieniu o włączeniu budynku jako zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków ponowiono charakterystykę i przedstawiono ocenę obiektu jako zabytku podkreślając, że jest on jedynym zachowanym obiektem architektonicznym z dawnego kompleksu zabudowań Fabryki powstałej w latach 20-tych XX wieku w [...]. Scharakteryzowano budynek konstrukcyjnie i architektonicznie przedstawiając jego stan zachowania. Wskazując na częściowe zniszczenie budynku zaznaczono, że zakres zniszczeń i przekształceń budynku nie wpływa jednak na czytelność formy architektonicznej. Stwierdzono bowiem, że forma architektoniczna obiektu przemysłowego stanowiąca jego istotę zachowała się, nie pozwalając na wykluczenie go jako przedmiotu zainteresowania konserwatorskiego. Wskazano, że zachował się system wentylacyjny na dachu budynku środkowego, oryginalna stolarka okienna – okna stalowe, jednodzielne, wielopołaciowe, częściowo drzwi/wrota stalowe i drewniane, w pełni zachowała się drewniana konstrukcja dachu wraz z odkrytą więźbą.

Według Sądu, wynikające zarówno z treści karty ewidencyjnej i jej załącznika oraz z treści zawiadomienia o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku do ewidencji stwierdzenia i oceny w pełni uzasadniały kwalifikację przedmiotowego obiektu jako zabytku i włączenie jego karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Poczynione i odzwierciedlone we wskazanych dokumentach ustalenia faktyczne dawały podstawę do oceny walorów zabytkowych przedmiotowego budynku, a uzasadnienie uznania obiektu za zabytek nie jest dowolne czy niewystarczające. Organ uznał bowiem, że pomimo ściśle określonych zniszczeń budynku jego wartość zabytkowa nie uległa dewaluacji nadal stanowiąc świadectwo architektury przemysłowej o specyficznej konstrukcji i będąc świadkiem historii zapoczątkowanej w przedwojennym G., zasługującym na ochronę.

Przedłożona dokumentacja potwierdza, że organ procedujący w niniejszej sprawie rozważając zasadność włączenia budynku, który uległ zniszczeniu, do wojewódzkiej ewidencji zabytków, prawidłowo ocenił, że stan jego zachowania nie jest na tyle zły, aby twierdzić, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej czy artystycznej (architektonicznej). Materiał zgromadzony w trakcie oględzin udokumentował stan obiektu, potwierdzając istnienie cały czas zabytkowych wartości obiektu pomimo jego dewastacji. W tym kontekście brak oględzin w całym obiekcie (pominięcie jego części) nie jest wadliwością, która dyskwalifikowałaby poprawność dokonanej czynności włączenia. Poza tym wskazać należy, że oględziny były przeprowadzone w obecności pełnomocnika skarżącej Spółki, która nie notyfikowała jakichkolwiek zastrzeżeń co do przeprowadzonych czynności i treści protokołu. W protokole natomiast odnotowano wszystkie niezbędne informacje odnoszące się do obiektu, w tym do jego aktualnego stanu. Dało to możliwość prawidłowej weryfikacji walorów decydujących o zabytkowym charakterze budynku istniejących pomimo dewastacji. Organ w świetle ustaleń poczynionych w trakcie oględzin zweryfikował kompletność i zgodność ze stanem faktycznym treści karty ewidencyjnej zabytku i prawidłowo zadecydował o jego włączeniu do wojewódzkiej ewidencji.

Skarżący nie zdołali skutecznie zdezawuować wyników oględzin, nawet jeśli nie obejmowały one całego obiektu, operatem szacunkowym sporządzonym w istocie jako wycena obiektu w sensie ekonomicznym, i to nie na podstawie własnych obserwacji w terenie (s. 5 – "nie mieliśmy możliwości wejścia do środka budynków"), ale na podstawie danych przedłożonych przez właściciela (opinia techniczna w sprawie stanu technicznego budynków przy ul. Z. w G. wykonana przez mgr inż. G. B. w lipcu 2018 r.), z założeniem, że nie ukryto przed rzeczoznawcą niczego, co mogłoby mieć niekorzystny wpływ na wartość nieruchomości (s. 15). Przedłożony wraz ze skargą operat, sporządzony w oparciu o dokumentację właściciela, a nie na podstawie oględzin nieruchomości w terenie, nie mógł podważyć oględzin przeprowadzonych przez wyspecjalizowany organ ochrony zabytków jako zasadniczego środka dowodowego, z pomocą którego ustalono istotne okoliczności sprawy. Poza tym wycena budynku, uwzględniająca jego stan techniczny, w tym zniszczenia, jako dokument całkowicie abstrahujący od oceny wartości zabytkowych, nie mógł stanowić przydatnego źródła dowodowego w niniejszej sprawie, a zwłaszcza źródła informacji świadczących o utracie przez obiekt walorów zabytkowych. Sam bowiem zły stan techniczny nie wyklucza potrzeby objęcia obiektu ochroną.

W sytuacji, w której organ stwierdził, na podstawie oględzin dwóch spośród trzech elementów składających się na budynek, że już w tych badanych częściach zachowane zostały wartości zabytkowe wymagające ochrony, bowiem zakres zniszczeń nie spowodował uszczerbku w inkorporowanych w nich wartościach, to oględziny pozostałej, trzeciej części budynku, nie zmieniłby tego stanowiska organu i tym samym ich brak nie miał wpływu na wynik sprawy.

Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 u.o.z. ochronie i opiece podlegają wyszczególnione w tym przepisie zabytki nieruchome (pkt 1), ruchome (pkt 2) i archeologiczne (pkt 3), bez względu na stan ich zachowania. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika wprost, że zły stan zachowania obiektu zabytkowego (np. stan techniczny budynku) nie uniemożliwia objęcia go ochroną konserwatorską, jeżeli nadal spełnia on przesłanki z art. 3 pkt 1 u.o.z. W orzecznictwie sądowym i w literaturze wskazuje się, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (zob. wyrok NSA z 25 maja 2011 r., II OSK 1157/10, LEX nr 1081741 i przywołana tam K. Zalasińska, Ochrona zabytków. Orzecznictwo z komentarzem, Warszawa 2010, s.62).

Z argumentacji organu wynika w sposób wyraźny, że zniszczenie określonych elementów budynku, wymagających kapitalnego remontu, nie miało wpływu na zachowanie tej jego części, która inkorporuje istotę wartości zabytkowych, i z tego powodu nie można było pozostawić go poza ochroną, przynajmniej ewidencyjną. Istnienie walorów zabytkowych dostrzeżonych przez organ wymaga od organu ochrony zabytków podjęcia działań zmierzających do zachowania substancji zabytkowej, jako dziedzictwa narodowego, którego ochrona jest nakazem ugruntowanym konstytucyjnie. Już w preambule Konstytucji RP podkreśla się istnienie po stronie narodu polskiego obowiązku przekazania przyszłym pokoleniom wszystkiego, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku. Przepis art. 5 Konstytucji RP stanowi, że Rzeczpospolita Polska strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Bez wpływu na wdrożenie ochrony zabytków pozostaje opłacalność ekonomiczna i atrakcyjność inwestycyjna gruntu, na którym posadowiony jest budynek zabytkowy wymagający ochrony. Przy tym podkreślić należy, że prawidłowa weryfikacja walorów zabytkowych przedmiotowego budynku stanowi dopuszczalną i proporcjonalną ingerencję w prawo własności.

Zdaniem Sądu, organ ochrony zabytków w sposób prawidłowy zweryfikował charakter wpisów w karcie ewidencyjnej zabytku stwierdzając, że dane odnoszące się do budynku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a dołączona dokumentacja fotograficzna umożliwia jego identyfikację. W świetle przedstawionej i udokumentowanej argumentacji organu nie ma podstaw do podważenia zabytkowych walorów budynku, które prawidłowo wskazał organ. Skarżąca nie przedstawiła okoliczności, które podważyłyby twierdzenia organu. Danych takich nie zawiera operat szacunkowy.

W konsekwencji zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, uwzględniając uproszczony charakter postępowania w sprawie prowadzenia wojewódzkiej ewidencji zabytków, organ w wystarczający sposób wykazał, że włączenie nieruchomości, której dotyczy sprawa, do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie było dowolne, co potwierdza zarówno treść karty ewidencyjnej zabytku, jak i zawiadomienia o włączeniu do ewidencji. Zabytkowy charakter obiektu włączonego do ewidencji został przez organ specjalistyczny prawidłowo zweryfikowany, a ustalenia te nie są dowolne, znajdując odzwierciedlenie w zgromadzonym prawidłowo materiale dowodowym. Sąd nie potwierdził tym samym zarzucanych uchybień procesowych.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.