Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 81/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1746/17 w sprawie ze skargi L. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od L. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1746/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") w sprawie ze skargi L. P. (dalej: "Skarżący") uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor") z dnia 9 marca 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżący złożył zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 28 listopada 2016 r. wnosząc o jego zmianę i uznanie, iż z uwagi na uchylenie decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zobowiązania podatkowego P. sp. z o.o. należny zwrot nadpłaty obejmuje wszystkie pieniądze, ściągnięte w ramach egzekucji administracyjnej kierowanej do osoby trzeciej, tj. członka zarządu spółki, a nie tylko te, które powstały po 2011. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że w wyniku uchylenia decyzji organu podatkowego i umorzenia postępowania w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na Skarżącego, członka zarządu [...] sp. z o.o. powstała nadpłata związana z uzyskanymi środkami finansowymi, pozyskanymi przez organ egzekucyjny przy wykonywaniu uchylonej decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Oczywistym jest więc, że środki te niezależnie na co były kwalifikowane przy ich zabraniu przez organ egzekucyjny, powinny być zwrócone Skarżącemu, gdyż ich egzekucja była wykonywana w oparciu o uchyloną decyzję. Dyrektor postanowieniem z dnia 9 marca 2017 r. stwierdził niedopuszczalność zażalenia.

WSA zaskarżonym wyrokiem uchylił postanowienie Dyrektora z dnia 9 marca 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku Dyrektor zaskarżył go w całości i wniósł – w przypadku stwierdzenia, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona – o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, a w przypadku braku stwierdzenia przesłanek do zastosowania art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a."), uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz Dyrektora kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm., dalej "k.p.a.") oraz w zw. z art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm., dalej "u.p.e.a."), poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż nie zaistniała przesłanka do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, w sytuacji, gdy stosownie do przepisu art. 17 u.p.e.a. na postanowienie służy zażalenie, gdy przepis ustawy lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, a poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do rozpoznania środka odwoławczego i wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego postanowienia organu egzekucyjnego, niezależnie od tego, iż brak było podstawy prawnej do rozpoznania środka odwoławczego i wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia, od postanowienia nie przysługiwał stosownie do przepisów prawa środek zaskarżenia, a zażalenie zostało wniesione bez zachowania ustawowego terminu;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez pominięcie istotnej okoliczności, że zażalenie zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 17 § 1, art. 64c § 3 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 i art. 14 k.p.a., poprzez stwierdzenie naruszenia zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności i zasady zaufania, w sytuacji, gdy organ egzekucyjny w niniejszej sprawie działał zgodnie z cytowanymi zasadami, jak również w zgodzie z zasadami wyjaśnienia i pisemności, wydając postanowienie w toku postępowania egzekucyjnego informujące o dokonanych czynnościach, które jednak nie stanowiło rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego, w tym zakresie zobowiązany został pouczony o możliwości zastosowania przepisu art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a.;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak w uzasadnieniu wyroku faktycznych wskazań co do dalszego postępowania organu, gdyż sformułowane wytyczne wskazujące na konieczność wyeliminowania postanowienia z obrotu prawnego są niekonkretne i niewykonalne, z uwagi na brak podstawy prawnej do rozpatrzenia merytorycznego zażalenia na postanowienie wydane na podstawie art. 17 u.p.e.a. w zw. z art. 18 i art. 64c § 3 u.p.e.a., w sytuacji, gdy nie jest to postanowienie wydane na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. (a tylko na takie przysługuje ten środek zaskarżenia), a także biorąc pod uwagę, że zażalenie zostało złożone przez zobowiązanego z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia.

Skarżący nie wystosował odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych i wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 z poźn. zm.) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne w dniu 28 października 2021 r., w celu rozpoznania skargi kasacyjnej.

W tym miejscu należy przypomnieć, że kontroli WSA zostało poddane postanowienie organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność złożenia zażalenia przez Skarżącego na postanowienie organu egzekucyjnego wydane na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. w przedmiocie zwrotu Skarżącemu kosztów egzekucyjnych. Skarżący kwestionował merytoryczną zasadność postanowienia organu I instancji. Natomiast w ocenie organów nie przysługuje zażalenie na postanowienie wydane w tym trybie, albowiem przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. nie przyznaje stronie prawa do wniesienia zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 i art. 144 k.p.a. oraz w zw. z art. 17 i art. 18 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie przez WSA, iż nie zaistniała przesłanka do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, w sytuacji, gdy stosownie do przepisu art. 17 u.p.e.a. na postanowienie służy zażalenie, gdy przepis u.p.e.a. lub k.p.a. tak stanowi, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W rozpatrywanej sprawie WSA niezasadnie przyjął, iż wystąpiły przesłanki do rozpoznania środka odwoławczego i wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego postanowienia organu egzekucyjnego, niezależnie od tego, iż brak było podstawy prawnej do rozpoznania środka odwoławczego i wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia. Od wydanego bowiem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 28 listopada 2016 r. postanowienia, nie przysługiwał stosownie do przepisów prawa środek zaskarżenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można też zaakceptować jednoznacznego stwierdzenia WSA zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż postanowienie w niniejszej sprawie zostało wydane bez podstawy prawnej oraz że Dyrektor naruszył zasadę postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 6 k.p.a., akceptując możliwość wydania takiego postanowienia. Taka podstawa została bowiem wskazana w przedmiotowym postanowieniu, tj. art. 17 § 1 w zw. z art. 18 i art. 64c § 3 u.p.e.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie podkreśla w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor, że pomimo iż zwrot kosztów egzekucyjnych stanowi czynność materialno - techniczną, to jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby organ poinformował zobowiązanego w tym zakresie wydając stosowne pismo w formie postanowienia. Przepis art. 17 § 1 u.p.e.a., podobnie jak unormowanie zawarte w art. 123 k.p.a. wskazuje, iż organ wydaje w toku postępowania postanowienia, w tym postanowienia dotyczące kwestii o charakterze wpadkowym (incydentalnym). Należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że postanowienie jest podstawową formą kontaktu organu ze stroną w postępowaniu prowadzonym między innymi z zachowaniem zasady pisemności. Wobec powyższego nie można zgodzić się z rygorystycznym stanowiskiem WSA w tym zakresie, w szczególności biorąc pod uwagę zasady kierujące postępowaniem administracyjnym, tj. zasady wyjaśniania i przekonywania.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny za niecelowe uznaje odnoszenie się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.

Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. NSA w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.

Uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, NSA działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz oddalił skargę.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a.

Sławomir Presnarowicz Bogusław Dauter Paweł Dąbek