Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1082/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1  pkt 1b w zw z  art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 30
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie m.in. art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. – dalej w skrócie "u.ś.r.") ustalił, że w okresie od 1 września 2009 r. do 31 września 2009 r. S. W. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 300,00 zł w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie po 100 zł jednorazowo na dzieci K. W., J. W. i R. W. przyznanych decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...]

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ustalił, że w dniu 31 lipca 2008 r. S. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2008/2009. We wniosku tym strona wraz z mężem J. W. złożyli oświadczenie, że w roku poprzedzającym okres zasiłkowy ( 2007 r.) rodzina nie osiągnęła dochodów nieopodatkowanych. Ponadto strona oświadczyła, że zapoznała się z treścią wszystkich informacji i oświadczeń zawartych we wniosku, w tym dotyczących dochodu nieopodatkowanego. Do wniosku dołączono zaświadczenie z "A" T. z treści którego wynikało, że mąż jest zatrudniony w wymienionej firmie na stanowisku "kierowcy ciągnika siodłowego". Następnie w dniu 10 września 2009 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, w którym oświadczyła, że sytuacja rodzinna i zawodowa w rodzinie nie uległa zmianie.

Dalej organ wskazał, że strona ubiegając się o świadczenia rodzinne na okres świadczeniowy 2009/2010 do wniosku załączyła zaświadczenie z "A", z którego wynikało, że mąż jest zatrudniony na stanowisku kierowcy ciągnika siodłowego na trasach międzynarodowych, co było nową okolicznością nieznaną organowi. W związku z tym na podstawie pism pracodawcy z dnia 29 października 2010 r. oraz 1 grudnia 2010 r. ustalono, że J. W. w 2007, 2008 i 2009 r. zgodnie z art. 77 Kp otrzymał należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Strona potwierdziła ten fakt jednakże twierdziła, że należności te nie są wymienione w art. 3 u.ś.r. Organ przyjął, że strona zatajając fakt otrzymania przez męża diet z tytułu podróży służbowych, co do którego świadomość zgłoszenia uzyskała po zapoznaniu się z treścią pouczeń we wniosku na etapie ubiegania się o przedmiotowe świadczenia, działała w warunkach świadomego wprowadzenia organu w błąd. Natomiast nieujawnienie dochodów z tytułu diet otrzymywanych przez męża w 2007 r. spowodowało wykazanie mniejszego dochodu niż otrzymywany w rzeczywistości, który po przeliczeniu na członka rodziny wyniósł 648,99 zł, a więc przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń rodzinnych. Zdaniem organu okoliczność, że w przekonaniu strony otrzymywane przez męża należności nie są wymienione w art. 3 u.ś.r. jest bez znaczenia bowiem o konieczności powiadomienia o osiąganych dochodach oraz ich rodzaju decyduje przepis ustawy, a nie wewnętrzne przekonanie czy interpretacja strony postępowania. Jednocześnie organ wskazał na dwa odrębne stanowiska sądów administracyjnych w kwestii art. 3 pkt 1 lit c) tiret 10 u.ś.r. co do charakteru wypłacanych kierowcom transportu międzynarodowego diet. Przy czym organ opowiedział się za przyjęciem stanowiska uwzględniającego wliczanie diet z tytułu podróży służbowej osoby czasowo przebywającej za granicą do dochodu rodziny.

W odwołaniu S. W. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem organu I instancji. Odwołała się do orzeczenia Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2004 r. I PK 298/03, w którym wyrażony został pogląd że diety stanowią ekwiwalent za poniesione przez pracownika koszty podróży i nie mieszczą się w pojęciu wynagrodzenia za pracę. Ponadto wskazała, na stanowisko zawarte w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim II SA/Go 148/2011 z 19 maja 2011 r. że diety z tytułu podróży służbowej pracownika nie stanowią one dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r. Jednocześnie zaakcentowała, ze podane przez nią informacje były zgodne ze stanem faktycznym. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w wyniku rozpoznania odwołania S. W., decyzją z dnia [...] nr[...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Następnie organ podniósł, że przepis art. 3 pkt 2 u.ś.r. definiuje pojęcie dochodu rodziny. Stosownie do wskazanego przepisu ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (tj. w niniejszej sprawie w roku 2007). Dodał, że przepis art. 3 pkt 1 cyt. ustawy wskazuje jakie środki finansowe uzyskiwane przez członków rodziny stanowią dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wpływa na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a w/w ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto wskazał, iż ustawodawca mocą art. 3 pkt 1 lit c przewidział, że ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.).

W powyższym zakresie organ odwoławczy podniósł, że w postępowaniu administracyjnym wykazano, iż mąż strony otrzymał w 2007 r. diety wypłacone zgodnie z art. 77(5) Kodeksu pracy jako należności za pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową poza granicami kraju. Po uwzględnieniu dochodu z tytułu otrzymanych diet - od 1 września 2008 r. dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł 648,99 zł i przekroczył ustawowe kryterium uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych o kwotę wyższą od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego, wobec czego przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r. nie może mieć w sprawie zastosowania. Następnie organ wskazał, że orzekając o nienależnie pobranych świadczeniach organ I instancji uznał, iż w sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy. W tym zakresie organ odwoławczy podkreślił, że 31 lipca 2008 r. strona złożyła wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci, w którym znajduje się oświadczenie członka rodziny o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy. Strona i jej mąż oświadczyli, że w roku 2007 nie uzyskali dochodu nieopodatkowanego, przy czym strona oświadczyła, że zapoznała się z treścią wszystkich informacji i oświadczeń zawartych we wniosku. Następnie w dniu 10 września 2009 r. strona złożyła wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci K., J. i R. We wniosku wskazała, że ma ustalone prawo do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2008/2009 i potwierdziła, że sytuacja rodzinna i zawodowa w rodzinie nie uległa zmianie.

Kolegium wskazało, że organ I instancji zwrócił uwagę, że fakt niezgłoszenia dochodu uzyskiwanego przez męża z tytułu diet wynikał, nie z braku pouczenia w tym przedmiocie tylko z zajmowanym przez stronę stanowiskiem dotyczącym jego źródła. Zdaniem Kolegium rację ma organ I instancji wskazując, że strona miała obowiązek poinformować organ o osiąganych dochodach nieopodatkowanych na etapie rozpatrywania wniosku, pozostawiając organowi ocenę, czy kwalifikować go jako dochód rodziny. Kolegium stwierdziło, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych strona nie ujawniła okoliczności uzyskania przez męża dochodu nieopodatkowanego w 2007 r. pomimo, że została prawidłowo pouczona o tej konieczności, a tym samym świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, S. W. podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci, tj. art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że strona świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia i tym samym w sprawie została spełniona przesłanka nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto zarzuciła naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: art. 7, 77 § 1 i art. 80 § 1 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowienie z dnia 26 sierpnia 2015 r. Sąd, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. IV SA/Gl 1083/14, której przedmiotem było ustalenie nienależnie pobranych przez skarżąca zasiłków rodzinnych za okres zasiłkowy 2008/2009. Następnie, w związku z ustaniem przyczyny zawieszenia, postępowanie to zostało podjęte postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto - co wymaga podkreślenia – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria, stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, mocą której ustalono, że w okresie od 1 września 2009 r. do 31 września 2009 r. S. W. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 300,00 zł w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie po 100 zł jednorazowo na dzieci K. W., J. W. i R. W. przyznanych decyzją ostateczną z dnia [...]nr [...]

Z treści decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] przyznającej stronie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2009 r. (a więc w okresie zasiłkowym 2008/2009) na wymienione dzieci wynika, że zasiłki rodzinne na te dzieci zostały przyznane decyzją z dnia [...] na okres od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r.

Należy wskazać, że przyznanie dodatku rodzinnego zależne jest od tego, czy dziecku przysługuje zasiłek rodzinny. Zgodnie bowiem z art. 8 u.ś.r. do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki określone w tym przepisie, w tym dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, co oznacza, że gdy na dziecko nie przysługuje zasiłek rodzinny nie jest ono również uprawnione do dodatków do zasiłku rodzinnego.

Natomiast nie ulega wątpliwości, że ustalenie , że strona pobrała nienależnie zasiłki rodzinne de facto oznacza, że prawo do tego świadczenia stronie nie przysługiwało, a w konsekwencji, że pochodne od tego prawa dodatki do zasiłku rodzinnego także stronie się nie należały.

Tymczasem prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 30 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 1083/14 uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] ustalającą, że w okresie od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r. S. W. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w postaci m.in. zasiłków rodzinnych na dzieci J., K.i R. W. Przy czym Kolegium uznało, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. tj. przesłanka świadomego wprowadzenia w błąd organu przyznającego świadczenia, co nastąpiło na podstawie wniosku skarżącej z dnia 31 lipca 2008 r., w którym strona nie ujawniła okoliczności uzyskania przez męża dochodu nieopodatkowanego w roku 2007 , pomimo, że została prawidłowo pouczona o takiej konieczności.

Zatem, dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy konieczne jest ustalenie w postępowaniu, że zasiłki rodzinne zostały nienależnie pobrane, gdyż dodatki są pochodną tego świadczenia, a zatem brak takiego orzeczenia (wyeliminowanie go z obrotu prawnego wyżej cyt. wyrokiem tut. Sądu) powoduje, że w chwili obecnej brak jest podstaw prawnych do orzekania w przedmiocie nienależnie pobranych dodatków do tych zasiłków rodzinnych wobec braku ustalenia o nienależności tych zasiłków.

Wymaga przy tym podkreślenia, że w uzasadnieniu decyzji wydanych w niniejszej sprawie organy administracyjne powołały się na przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., to jest uzyskanie świadczenia w postaci dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w związku ze świadomym wprowadzeniem w błąd organu. Przy czym w tym zakresie odwołały się zasadniczo do wspomnianego już wyżej wniosku skarżącej z dnia 31 lipca 2008 r. o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych ( zasiłków rodzinnych i dodatków) w okresie zasiłkowym 2008/2009 oraz zawartych w nim pouczeń, w tym dotyczących dochodów nieopodatkowanych, a także złożonych przez stronę i jej męża oświadczeń w tym zakresie. Natomiast we wniosku złożonym w dniu 10 września 2009 r. o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolonego skarżąca potwierdziła jedynie, że sytuacja rodzinna i zawodowa w stosunku do wniosku złożonego w dniu 31 lipca 2008 r. nie uległa zmianie. Zatem dopiero przesądzenie, czy skarżąca składając wniosek z dnia 31 lipca 2008 r. świadomie wprowadziła organ w błąd i przez to uzyskała prawo do zasiłków rodzinnych będzie miało wpływ na ocenę wniosku złożonego w dniu 10 września 2009 r. w oparciu o który strona uzyskała prawo do dodatków do przyznanych odrębna decyzją zasiłków rodzinnych, a w konsekwencji na prawidłowość wydania rozstrzygnięcia w sprawie dodatków.

Powyższe powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Art. 145 § 1 pkt 1 b P.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie zaistniała podstawa wznowieniowa art. 145 § 1 pkt. 8 k.p.a., w związku z tym konsekwencją tego była konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b w zw. z art. 135 P.p.s.a. zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.