Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 608/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia ... lutego 2019 r. nr .... w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku [...]Sp. z o.o. Sp. k. (zobowiązany) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji osób Niepełnosprawnych (wierzyciel) z [...] lipca 2017 r. nr [...] , nr [...] , m [...] i nr [...] , obejmujących należności z tytułu nieuiszczonej wpłaty na PFRON z tytułu niezatrudnienia osób niepełnosprawnych za okres od 05/2013 r. do 07/2013 r. i od 01/2014 r. do l2/20l5 r., w łącznej kwocie należności głównej 195.364,00 zł, plus należne odsetki za zwłokę.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] działając jako organ egzekucyjny, wystosował zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego:

- z [...] sierpnia 2017 r. skierowane do [...] S.A. Bank pismem z [...] sierpnia 2017 r. zawiadomił, że nie prowadzi rachunku bankowego dla podmiotu. Na adres Spółki zawiadomienie doręczono wraz z odpisem tytułów wykonawczych [...] sierpnia 2017 r.,

- z [...] sierpnia 2017 r. skierowane do [...] S.A. Bankowi doręczono zawiadomienie [...] sierpnia 2017 r. Bank pismem z 14 sierpnia 2017 r. zawiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków Na adres Spółki zawiadomienie doręczono 17 sierpnia 2017 r.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z [...] października 2018 r. nr [...] działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku [...]Sp. z o.o. Sp. k. na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych z [...] lipca 2017 r. Rozstrzygnięcie na adres zobowiązanego doręczono 14 listopada 2018 r. Wierzycielowi doręczono postanowienie - wraz z zawiadomieniem z [...] października 2018 r. o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec [...]Sp. z o.o. Sp. k. - w dniu 13 listopada 2018 r.

Pismem z 27 listopada 2018 r. wierzyciel wystąpił zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W tej sytuacji Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] [...] grudnia 2018 r. wydał postanowienie nr [...] , którym ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych na podstawie tytułów z [...] lipca 2017 r. wystawionych przeciwko [...]Sp. z o.o. Sp. k. w łącznej wysokości 14.305,70 zł (opłata manipulacyjna - 2.378,30 zł, opłata za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego - 11.927,40 zł) i obciążył nimi wierzyciela, tj. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Wierzyciel nie godząc się z tym rozstrzygnięciem w części dotyczącej obciążenia kosztami egzekucyjnymi w kwocie 11.927,40 zł pismem z 7 stycznia 2019 r. złożył zażalenie, wnosząc o zmianę rozstrzygnięcia lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wierzyciel wskazał, że brak było podstaw do naliczania i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., albowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciu nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Organ egzekucyjny nie mógł zdaniem żalącego dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było na rachunku. Wierzyciel stanął na stanowisku, że nawet gdyby przyjąć, że czynność organu egzekucyjnego polegająca na zajęciu rachunku bankowego jest tą czynnością niezależnie od tego, czy dłużnik dysponuje wierzytelnością wobec banku z tytułu prowadzenia przez ten bank rachunku bankowego, absolutnie nie można wywieść, że czynność taka uprawnia Naczelnika do pobrania z tego tytułu opłaty na podstawie art. 64 § 1 u.p.e.a., bowiem wskazany przepis nie przewiduje opłaty egzekucyjnej, a pkt 4 tego przepisu wprost odnosi się wyłącznie do wierzytelności. Nadto wierzyciel wskazał, że organ egzekucyjny orzekając o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego powinien kierować się wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14, w którym wskazano, że przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą nadmiernej ingerencji. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego staje się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kontrolowanym obecnie postanowieniem z [...] lutego 2019r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że obligatoryjne postanowienie w sprawie kosztów obciążających wierzyciela składa się z części stanowiącej, na kim spoczywa obowiązek uregulowania kosztów i części ustalającej koszty, a w tym opisu powyższych czynności i przewidzianych za nie opłat - z powołaniem podstaw prawnych. W niniejszej sprawie prowadzone postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku zobowiązanej spółki zostało umorzone przez organ egzekucyjny z uwagi na spodziewaną bezskuteczność egzekucji. W konsekwencji obciążono wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Organ wskazał, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych powstaje z chwili doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 10 u.p.e.a.). Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Z kolei obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie rachunków bankowych powstaje z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.). Za dokonane czynności egzekucyjnej związane z zajęciem rachunków bankowych organ egzekucyjny pobiera opłaty w wysokości 5% egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Opłaty pobiera się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych (art. 64 § 3 u.p.e.a.). Natomiast w myśl art. 64 § 7 u.p.e.a. jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej. Z kolei w myśl art. 64 § 4 u.p.e.a. opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6 pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Wreszcie zgodnie z art. 64 § 5 u.p.e.a., jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych. o których mowa w § 1 pkt 2 - 6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną.

Organ podkreślił, że opłata za dokonane czynności egzekucyjnej przysługuje organowi egzekucyjnemu w sytuacji, w której zajęcie okazało się skuteczne. Zgodnie z art. 81 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu numery tych rachunków. Ponadto zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany . Z powyższego wynika, że nie jest konieczne wyegzekwowanie należności, aby zajęcie było skuteczne, a tym samym powstał obowiązek naliczenia kosztów egzekucyjnych.

Organ II instancji wyjaśnił też, że art. 64 § 6 u.p.e.a. nie określa maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej. Ograniczenie kwotowe ustawodawca zawarł natomiast w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w odniesieniu do opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalając ją w wysokości 8% egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Organ egzekucyjny dla określenia maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej przyjął analogiczny sposób miarkowania wysokości opłaty. Odwołując się do powyższego przepisu, uwzględniającego stawkę 8% egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - 34.200,00 zł, organ egzekucyjny przyjął, że opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa od kwoty 4.275,00 zł czyli 1/8 z 34.200,00 zł, zaś 5 % za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. daje maksymalną kwotę 21.375,00. Kwoty wskazane w zaskarżonym postanowieniu nie przekroczyły tak ustalonych maksymalnych pułapów opłat.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wyjaśnił, że organ egzekucyjny ustalił górną granicę opłaty manipulacyjnej oraz kosztów za zajęcie rachunku bankowego i odnosząc te kwoty do wysokości kosztów egzekucyjnych obliczonych w niniejszej sprawie na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdził, że mieszczą się one w ustalonym limicie i nie ma podstaw do zmiany ich wysokości. Stwierdził, że wyliczenie kosztów egzekucyjnych przez organ I instancji zostało dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz z uwzględnieniem przywołanego w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 13/14.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na opisane rozstrzygnięcie Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zarzucił postanowieniu mogące mieć wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. l314 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.", poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajętych rachunków bankowych pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2) naruszenie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) – dalej: "k.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z [...] grudnia 2018 r., pomimo że organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Formułując w opisany sposób zarzuty skargi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 120 p.p.s.a., dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w sprawie obciążenia strony skarżącej jako wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 14.305,70 zł wydane na podstawie art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017r. poz. 1201 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a."

Na wstępie należy wskazać, że strona skarżąca zakwestionowała wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych i obciążenia jej jako wierzyciela tymi kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, w której przeprowadzone czynności egzekucyjne tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego nie doprowadziły do zaspokojenia strony skarżącej jako wierzyciela w prowadzonym przez organ egzekucyjny postępowaniu egzekucyjnym. Przedmiotowe postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wobec stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Odnosząc się do stanowiska organów obu instancji przedstawionego w wydanych rozstrzygnięciach, Sąd uznaje, że organy, w związku z umorzeniem postępowania przeciwko zobowiązanemu miały prawo, co do zasady obciążyć wierzyciela powstałymi opłatami egzekucyjnymi, które składały się na koszty egzekucyjne.

W myśl art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Ustawodawca przez użycie w treści przepisu zwrotu "wierzyciel pokrywa", nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Unormowanie to jest niezależne od przyczyn, na skutek których koszty nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, nie wymienia też powodów faktycznych i prawnych obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W szczególności zaś przepis ten nie wskazuje, że w przypadku, gdy koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego z powodów faktycznych, to wbrew art. 64c § 4 u.p.e.a. nie pokrywa ich też wierzyciel. Uregulowanie zawarte w powyższym przepisie wyklucza uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała wobec zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego i miała podstawę w wystawionym tytule wykonawczym obejmującym dochodzoną w tym postępowaniu należność pieniężną. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego (umorzeniu postępowania egzekucyjnego) organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym.

Stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Natomiast zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr.

Organ egzekucyjny obciążył stronę skarżącą kwotą 14.305,70 zł, na którą składały się: kwota opłaty manipulacyjnej 2.378,30 zł oraz opłata za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego 11.927,40 zł.

Organ egzekucyjny zasadnie kierując się wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r. w sprawie SK 31/14, którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 tej ustawy, przeliczył koszty egzekucyjne, przyjmując opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną. W wymienionym wyroku Trybunał stwierdził między innymi, że: art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia przywołanego należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W swoim orzeczeniu Trybunał wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.

Należy zaznaczyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jak i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa.

W ocenie Sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane, jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez ich adresatów. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018r., sygn. akt II FSK 2206/17, a także w wyroku z 26 kwietnia 2018r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 30 sierpnia 2018r., sygn. akt II FSK 2481/16, z dnia 11 maja 2018r. sygn. akt II FSK 3071/17 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę pogląd ten podziela.

Sąd podziela także argumentację powołaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Podnieść należy, że skutkiem wyroku Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Pogląd taki jest powszechnie przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 6 marca 2018r., sygn. akt II FSK 2206/17 i z 11 maja 2018r., sygn. akt II FSK 3071/17, wyroki WSA w Gliwicach z 20 marca 2018r., sygn. akt I SA/Gl 1299/17 i z 10 kwietnia 2018r., sygn. akt I SA/Gl 1330/17, wyroki WSA w Gdańsku z 10 kwietnia 2018r., sygn. akt I SA/Gd 165/18, z 16 października 2018r., sygn. akt I SA/Gd 684/18 i z 13 grudnia 2018r., sygn. akt I SA/Gd 1421/17, wyrok WSA w Kielcach z 22 lutego 2018r., sygn. akt I SA/Ke 661/17 i wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 16 listopada 2017r., sygn. akt I SA/Go 378/17, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny obliczył koszty egzekucyjne zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem innej wierzytelności pieniężnej.

Organ egzekucyjny przeliczył koszty egzekucyjne, przyjmując opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną. Zasadnie odwołując się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., który zawiera ograniczenie kwotowe, dla określenia maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej przyjął analogiczny sposób miarkowania wysokości opłaty. Ustalił, że opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa od kwoty 4.275,00 zł czyli 1/8 z 34.200,00 zł. Natomiast opłata za zajęcie rachunku bankowego stanowiące 5% egzekwowanej należności, nie może być wyższa od kwoty 21.375,00 zł, czyli 5/8 z 34.200,00 zł. Podstawą do wyliczenia kwoty opłaty manipulacyjnej i opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego była kwota należności głównej 14.305,70 zł. W konsekwencji organ egzekucyjny przyjął, że opłata manipulacyjna (po uwzględnieniu odsetek) wynosi 2.378,30 zł i nie przekracza limitu wynikającego z miarkowania tj. kwoty 4.275 zł. Zaś opłata za dokonaną czynność zajęcia rachunku bankowego wynosi 14.305,70 zł i nie przekracza limitu wynikającego z miarkowania tj. kwoty 21.375,00 zł.

Sąd stoi na stanowisku, że organ egzekucyjny, uwzględniając wyrok TK, ustalił górną granicę opłaty manipulacyjnej oraz kosztów za zajęcie rachunku bankowego i odnosząc te kwoty do wysokości kosztów egzekucyjnych obliczonych w niniejszej sprawie na podstawie przepisów u.p.e.a., stwierdza że mieszczą się one w ustalonym limicie i nie ma podstaw do zmiany ich wysokości.

W swoich rozstrzygnięciach organy egzekucyjne wykonując wytyczne Trybunału Konstytucyjnego akceptowalnie odniosły się także do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Organy odniosły się również do argumentu, zgodnie z którym pobranie tej opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji.

Odnośnie zarzutu, który legł u podstaw złożenia skargi, a dotyczącego błędnego uznania przez organ egzekucyjny, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego na którym brak jakichkolwiek środków pieniężnych stanowi zajęcie wierzytelności pieniężnej należy uznać, że w świetle ustaleń faktycznych niniejszej sprawy nie zasługuje on na uwzględnienie. Strona skarżąca w tym zakresie kwestionując obciążenie jej jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zarzuciła naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Istotne znaczenie dla oceny tego zarzutu ma jednak treść art. 80 § 2 u.p.e.a. Powyższy przepis dotyczy bez wątpienia zasad dotyczących przeprowadzania czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie co do zasady doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego - zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. Dopełniono bowiem wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego. Przeszkody do uznania, że doszło do zastosowania tego środka nie mogło stanowić to, że w tym czasie na rachunku nie zostały zdeponowane środki pieniężne stanowiące własność zobowiązanego. Podkreślić trzeba, odwołując się do przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a., że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest zatem zarzut, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku "chociaż jednej złotówki". Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów, u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów u których do takiego zajęcia nie doszło.

W myśl bowiem art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, co potwierdza wyrok z dnia 11 lutego 2014r., sygn. akt II FSK 578/12, w którym NSA - odnosząc się do art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. - wprost wskazał, że: "Kluczowe dla określenia momentu dokonania omawianego zajęcia, (...), pozostaje postanowienie zawarte w § 2 cytowanej regulacji, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia (...) o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Powołany przepis expressis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia, co zresztą potwierdza dalsza część przytoczonego przepisu. Wynika z niej bowiem, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później. Sam ustawodawca zakłada zatem możliwość dokonania zajęcia mimo braku jakichkolwiek środków zgromadzonych na koncie w chwili zawiadomienia banku. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a." Podobne stanowisko zaprezentowano także w wyrokach: WSA z dnia 13 lutego 2019r., sygn. akt I SA/Lu 798/18, WSA z dnia 15 listopada 2018r., sygn. akt I SA/Sz 688/18, WSA z dnia 13 listopada 2018r., sygn. akt III SA/Łd 727/18, WSA z dnia 22 listopada 2018r., sygn. akt 382/18).

Sąd orzekający w sprawie ma świadomość, że w orzecznictwie sądów administracyjnych reprezentowane jest także stanowisko odmienne, zgodnie z którym w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. – przy takim założeniu - może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Według tego stanowiska przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. W tej sytuacji, jeżeli nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma także podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017r., sygn. akt II FSK 693/15, wyrok NSA z dnia 19 lutego 2019r., sygn. akt II FSK 589/17, wyrok NSA z dnia 30 maja 2019r., sygn. akt II FSK 613/19, wyrok WSA z dnia 5 czerwca 2019r., sygn. akt I SA/Bk 169/19, wyrok WSA z dnia 24 lipca 2019r., sygn. akt I SA/Go 431/19, wyrok WSA z dnia 10 lipca 2019r., sygn. akt I SA/Kr 585/19).

Sąd stoi jednak na stanowisku, że do zajęcia rachunku bankowego dochodzi także wtedy, gdy na rachunku bankowym nie ma żadnej kwoty w chwili zajęcia, bowiem obejmuje także kwoty, które zostały wpłacone po dokonaniu zajęcia. W rezultacie zajęcie rachunku bankowego jest zajęciem nie tylko istniejącej wierzytelności, ale także wierzytelności przyszłej zobowiązanego w stosunku do banku wynikającej z umowy rachunku bankowego. Należy zatem przyjąć, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego jest czynnością formalnie skuteczną niezależnie od tego czy zobowiązany posiada w danej chwili środki na rachunku bankowym czy ich nie posiada. Nawet jeżeli przed likwidacją rachunku bankowego nie zostaną wyegzekwowane żadne środki, to takiej czynności egzekucyjnej nie można uznać za niebyłą, czy niewywołującą żadnych skutków, które prawo wiąże z tą czynnością egzekucyjną. W szczególności zajęcie istniejącego rachunku bankowego, niezależnie od tego czy doprowadzi do uzyskania jakichkolwiek kwot jest zastosowaniem środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z rachunku bankowego, prowadzącym, do naliczenia opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną. Zajęcie rachunku bankowego tj. zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, a w praktyce egzekucja z rachunków bankowych, sprowadza się do egzekucji wierzytelności wynikającej z umowy rachunku bankowego zawieranej pomiędzy bankiem a posiadaczem rachunku.

Dodatkowo mając na uwadze, że spór w niniejszej sprawie dotyczy podmiotów publicznych, a organ egzekucyjny przeprowadził procedurę miarkowania kosztów egzekucyjnych, Sąd stwierdził, że formułowany w skardze zarzut naruszenia u.p.e.a. w tej sytuacji faktycznej nie był wystarczający do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Należy w tym miejscu podkreślić, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne są konsekwencją stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Opłaty za czynności egzekucyjne są więc należnościami, które nie powodują bezpośredniego wydatkowania środków przez organ egzekucyjny za dokonywane czynności i stanowią swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Opłaty te są należne organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności.

Tym samym nie okazał się być skuteczny także formułowany w skardze zarzut naruszenia art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.pa.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.