Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1501/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 9, art. 32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del. WSA Monika Nowicka Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt IV SA/Wr 354/08 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia od J. Z. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 354/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia [...] 2007 r., nr [...], w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: w dniu [...] 2006 r. J. Z. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko M. C.

Decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...], Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu działając z upoważnienia Prezydenta Wrocławia, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz.992), przyznał J. Z. świadczenie w formie zasiłku rodzinnego na dziecko M. C. na okres [...] w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł.

Decyzją nr [...] z dnia [...] 2007 r. Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu działając z upoważnienia Prezydenta Wrocławia orzekł wobec J. Z., iż uznaje świadczenie wypłacone w okresie [...] za nienależnie pobrane i jednocześnie zobowiązał J. Z. do zwrotu kwoty w wysokości [...] zł łącznie z ustawowymi odsetkami.

Zdaniem organu, zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych istnieje możliwość przyznania uprawnień do świadczeń rodzinnych pomimo przekroczenia kryterium dochodowego w sytuacji, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniająca daną rodzinę lub osobę ucząca się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany; zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Jednocześnie organ pierwszej instancji stwierdził, iż w przypadku skarżącej powyższa zasada nie miała zastosowania, gdyż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, to jest [...] zł przekroczył kwotę uprawniającą do świadczeń rodzinnych, to jest [...] zł o kwotę [...] zł, czyli niższą od kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu (48 zł), jednakże w poprzednim okresie zasiłkowym skarżąca nie była uprawniona do zasiłku rodzinnego.

W związku z powyższym organ pierwszej instancji uznał wypłacone skarżącej w okresie [...] świadczenia za nienależnie pobrane, wskazując, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest zobowiązana do ich zwrotu.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu podnosząc, iż telefonicznie informowała pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu o podjęciu zatrudnienia. Ponadto wskazała, iż zwrot kwot pobranych z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest dla niej bardzo poważnym obciążeniem, gdyż sama wychowuje córkę i ma zwiększone wydatki na leczenie i rehabilitację.

Decyzją z dnia [...] 2008 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba pobierająca takie świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie rodzinne. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na treść przepisu art. 30 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 pkt 1, zgodnie z którymi osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest obowiązana do jego zwrotu, a za takie świadczenie należy uznać świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z akt niniejszej sprawy wynika jednoznacznie, że skarżąca składając wniosek o świadczenia rodzinne podpisała oświadczenie, iż zapoznała się z warunkami, od których zależy nabycie prawa do tych świadczeń, a ponadto była pouczona o obowiązku informowania organu o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczeń, w szczególności o uzyskaniu dochodu. Pomimo tego jednak nie poinformowała ona organu o podjęciu z dniem 1 marca 2007 r. zatrudnienia i otrzymywania z tego tytułu wynagrodzenia, którego doliczenie do dochodu rodziny spowodowało przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia rodzinnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu uznało za nieudowodnione twierdzenia skarżącej, iż o fakcie podjęcia zatrudnienia poinformowała organ telefonicznie.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu J. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wskazując, iż pobranie przez nią nienależnego świadczenia rodzinnego wynikało ze zmiany w tym czasie przepisów prawa działających na jej niekorzyść. Podniosła, że w tym czasie przebywała na zwolnieniu pooperacyjnym, zasiłku rehabilitacyjnym i rencie. Skarżąca wskazała jednocześnie na swój zły stan zdrowia oraz fakt przebycia kilku zabiegów operacyjnych.

Wyrokiem z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 354/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia [...] 2007 r., nr [...], wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże nie na skutek podniesionych przez skarżącą zarzutów.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwalifikujących wypłacone świadczenie jako nienależnie pobrane, organ pierwszej instancji powinien przede wszystkim zreformować decyzję nr [...] z dnia [...] 2006 r., którą przyznał J. Z. prawo do świadczenia rodzinnego. Wynika to, w ocenie Sądu, wprost z przepisu art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

W związku z tym Sąd stwierdził, że dopiero po wydaniu decyzji reformującej wcześniejszą decyzję z dnia [...] 2006 r. organ administracyjny będzie uprawniony do wydania decyzji uznającej wypłacone za powyższy okres świadczenie za nienależnie pobrane. Sąd wskazał bowiem, że w sytuacji, gdy organ administracyjny wydaje decyzję, w której uznaje świadczenie rodzinne za dany okres za nienależnie pobrane, a jednocześnie w obrocie prawnym obowiązuje decyzja przyznająca stronie prawo do tego świadczenia za ten sam okres, istnieją dwie sprzeczne decyzje administracyjne, co prowadzi do stanu niepewności w zakresie praw i obowiązków strony.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę kasacyjną złożył pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz organu administracji od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie mógł być podstawą rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie, podczas, gdy spełnione zostały zawarte w tym przepisie przesłanki do uznania, że doszło do nienależnego pobrania świadczeń,

2) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunkiem dopuszczalności wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest uprzednie zweryfikowanie (uchylenie lub zmiana) decyzji przyznającej te świadczenia,

3) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że na podstawie tego uregulowania uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne może nastąpić z mocą wsteczną.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że jednym z celów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to, aby osoby, które pobierały świadczenia, do których nie były uprawnione, świadczenia te zwróciły wraz z ustawowymi odsetkami, o czym stanowi art. 30 ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nienależnie pobranych świadczeń określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 wskazanej ustawy, stanowiąca, że świadczeniami takimi są świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wskazano, że w niniejszej sprawie J. Z. świadczenia rodzinne były wypłacane pomimo tego, że uzyskała dochód z tytułu zatrudnienia, przy czym była ona pouczona zarówno o tym, kiedy następuje brak uprawnień do pobierania przedmiotowego świadczenia, jak i o obowiązku informowania organu o okolicznościach, powodujących ustanie prawa do świadczeń, w szczególności o uzyskaniu dochodu. Podpisała także stosowne pouczenie na formularzu wniosku przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne.

W związku z tym, zdaniem organu, należy uznać, że świadczenia rodzinne wypłacone J. Z. w okresie [...] były świadczeniami nienależnie pobranymi.

W odniesieniu do twierdzenia Sądu, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane, wskazano, że w dniu wydania przez organ pierwszej instancji decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, to jest w dniu [...] 2007 r., okres realizacji decyzji z dnia [...] 2006 r. już upłynął. W ocenie Kolegium decyzja ta miała zatem walor ostateczności, co oznacza, że jej ewentualna weryfikacja mogłaby nastąpić w sytuacjach przewidzianych w art. 16 k.p.a., który to przepis stanowi, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu podkreśliło, że w przypadku J. Z. nie zaistniały okoliczności pozwalające na wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej jej świadczenia rodzinne w trybie stwierdzenia nieważności lub jej uchylenia po wznowieniu postępowania administracyjnego, ze względu na brak przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 i art. 145 § 1 lub art. 145a k.p.a. W związku z tym, zdaniem organu, można rozważać możliwość zastosowania art. 163 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w tym kodeksie, o ile przewidują to przepisy szczególne.

Organ wskazał, że takim szczególnym uregulowaniem jest art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przewiduje, że organ właściwy oraz marszałek województwa może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawa do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne.

Podkreślono jednak, że przepis ten stanowi podstawę do podejmowania decyzji działającej ze skutkiem ex nunc, może więc działać tylko na przyszłość, na co wskazują zawarte w tym uregulowaniu pojęcia, określające skutki prawne decyzji podejmowanej na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy. Oznacza to, zdaniem Kolegium, że wydane na podstawie tego przepisu rozstrzygnięcie wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony (przyznanych świadczeń), to jest zmienia ich wysokość, odmiennie je kształtuje lub pozbawia prawa do nich. Jest to jednak możliwe tylko wtedy, gdy przyznane świadczenie jest w trakcie realizacji, co wynika z konstytutywnego charakteru przedmiotowej decyzji. Nie ma zatem podstaw, by na mocy tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń ze skutkiem ex tunc, np. z chwilą pobrania nienależnego świadczenia.

Kolegium uznało zatem, że w niniejszej sprawie decyzja przyznająca J. Z. świadczenia rodzinne nie mogła być uchylona lub zmieniona w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z mocą wsteczną, tym bardziej, że w momencie orzekania o świadczeniach nienależnie pobranych okres jej realizacji już upłynął. Nie oznacza to jednak, zdaniem organu, że w sytuacji, w której nie można wyeliminować z obrotu decyzji przyznającej określone świadczenia rodzinne, nie jest możliwe domaganie się zwrotu tego świadczenia, jeżeli było ono pobrane nienależnie. Jeżeli bowiem nienależnie pobranie świadczenia jest przesłanką zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to ustalenia wymaga najpierw, czy w danym przypadku wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 tejże ustawy. Ustaleniu temu służy samodzielne postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a decyzja w takiej sprawie wiąże organ nie tylko co do orzeczenia zwrotu, ale i co do faktycznej podstawy tego zwrotu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty można uznać za trafne.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Wskazać należy, że stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 wskazanej ustawy naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch różnych formach, to jest w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji, to jest podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.

Skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 32 ust. 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Decyzją z dnia [...] 2006 r. przyznano J. Z. świadczenie w formie zasiłku rodzinnego na okres [...] i decyzja ta stała się ostateczna i została w całości wykonana. Natomiast decyzją z dnia [...] 2007 r. organ orzekł wobec J. Z., iż uznaje świadczenie z tytułu świadczeń rodzinnych wypłacone w okresie [...] za nienależnie pobrane i jednocześnie zobowiązał ją do zwrotu pobranej kwoty łącznie z ustawowymi odsetkami. Decyzję tę utrzymało w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2008 r.

Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne (ust. 1). Natomiast zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody (ust. 1a).

Oznacza to, że postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, w którym badane są przesłanki ściśle określone w powołanym wyżej przepisie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jest to więc przyzwolenie ustawodawcy na zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji (prawidłowo wydanej) bez zgody strony, która nabyła świadczenia rodzinne w następujących przypadkach:

1) zmiana sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych;

2) członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie;

3) osoba nienależnie pobrała świadczenie.

Aby więc można było uchylić lub zmienić decyzje ostateczną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń na podstawie przesłanki, o której była mowa wyżej w pkt 3, to musi być najpierw wydana decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 9 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zatem ustalenie nienależnie pobranych świadczeń odbywa się w odrębnym postępowaniu, w którym bada się wystąpienie przesłanek z art. 30 ust 2 tej ustawy i są to:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Wprawdzie w doktrynie istnieje spór co do tego, która decyzja winna być wcześniej wydana, jednak nie kwestionuje się poglądu, że decyzja uchylająca lub zmieniająca decyzję ostateczną, o której mowa w art. 32 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter konstytutywny i działa ex nunc, a więc z mocą od wydania decyzji uchylającej bądź zmieniającej decyzję ostateczną. Decyzja ta jest wydawana w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji ostatecznej, który został przewidziany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, a nie wynika z przepisów tej ustawy, aby mogła działać z mocą ostateczną.

Natomiast zmienić decyzję ostateczną można między innymi z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, ale tylko wtedy, gdy już będzie wiadomo za jaki okres świadczenie okazało się nienależne, a jest to przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 30 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przesłanki, które należy zbadać w tym postępowaniu wskazują, że decyzja wydana w trybie zwykłym będzie dotyczyć świadczeń już przyznanych albo wypłaconych. Nie można zatem prowadzić łącznie dwóch postępowań w różnych trybach i na podstawie innych przesłanek.

Ze stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie wynika, że przyznane J. Z. świadczenie rodzinne zostało w całości wypłacone, zaś za nienależne świadczenie uznano tylko część okresu, za który wypłaty nastąpiły i nakazano zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Inna byłaby sytuacja wtedy, gdyby organ dowiedział się o zmianie sytuacji dochodowej w trakcie pobierania przez skarżącą świadczeń rodzinnych, gdyż wtedy ostateczna decyzja konstytutywna spowodowałaby niemożność dalszej wypłaty tych świadczeń.

W tej sytuacji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, racje ma skarżący kasacyjnie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu naruszył wskazane wyżej przepisy prawa materialnego przez błędną ich wykładnię.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji winien zatem ocenić, czy decyzja o nienależnie pobranych świadczeniach nie narusza prawa

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.

Na podstawie art. 207 § 2 wskazanej wyżej ustawy, odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od strony, której sytuacja finansowa powoduje, iż korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.