Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1312/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Dnia 9 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Dumana Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (spr.) Asesor WSA Teresa Randak Protokolant: Izabela Auguścik - Michułka po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi "A" S.A. w K., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił "A" S.A. w K. umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za okres od [...] do [...] 2004 r. w kwocie [...] zł.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył w terminie adwokat A. K. nie dołączając do tego pisma pełnomocnictwa podatnika. W treści natomiast pełnomocnictwa stwierdził, że działa jako pełnomocnik podatnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia [...] 2005 r. wezwało adwokata A. K., w trybie określonym w art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, do przedłożenia w terminie 7 dni pełnomocnictwa podatnika pod rygorem wydania postanowienia o niedopuszczalności odwołania. Adwokat A. K. przedłożył pełnomocnictwo udzielone mu w dniu [...] 2005 r.

Postanowieniem z dnia [...] 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że wniesione przez A. K. odwołanie jest niedopuszczalne ponieważ zostało wniesione przez podmiot nieuprawniony.

W uzasadnienia swego rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że ani w dniu [...] 2005 r., tj. w dniu sporządzenia odwołania, ani w dniu doręczenia tego odwołania do organu pierwszej instancji ([...] 2005 r.) adwokat A.K. nie był umocowany do działania w imieniu "A" S.A. w K.. Fakt, iż pełnomocnictwo udzielone zostało przez podatnika dopiero [...] 2005 r. organ uznał za okoliczność skutkująca niedopuszczalnością odwołania z przyczyn podmiotowych ponieważ odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. zostało wniesione przez podmiot nieuprawniony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. K. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 136 i 137 Ordynacji podatkowej przez uznanie, że odwołanie zostało wniesione przez podmiot nieuprawniony. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zasądzenie kosztów postępowania oraz o zwolnienie z kosztów sądowych.

W uzasadnieniu skargi A. K. powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2004 r. ( III SA 1326/2003), dotyczącego kwestii skuteczności udzielonego pełnomocnictwa. Powołując się na treść uzasadnienia wymienionego wyroku stwierdził, że wyrażony w nim został pogląd, iż w wypadku gdy czynności za stronę wykonywała osoba, która nie przedłożyła pełnomocnictwa, a twierdzi że jest pełnomocnikiem, organ podatkowy nie może uznać czynności za bezskuteczną, ale powinien jedynie wezwać dokonującego czynności do usunięcie braku poprzez złożenie pełnomocnictwa. Natomiast z uwagi na to, że unormowania prawne zawarte w art. 136 i 137 Ordynacji podatkowej nie są kompletne, przy wyjaśnieniu skuteczności udzielonego pełnomocnictwa należy posiłkowo stosować zasady wyrażone w kodeksie cywilnym. Następnie A. K. powołał się na art. 103 § 1 K.c. oraz orzeczenie NSA z dnia 21 września 2002 r. (I SA 335/2000) i stwierdził, iż w wyroku tym Sąd stanął na stanowisku, że nawet brak umocowania pełnomocnika nie przesądza o nieskuteczności czynności procesowej, gdyż zgodnie z art. 103 § 1 K.c. istnieje możliwość potwierdzenia ważności tych czynności przez mocodawcę. Skarżący powołał się także na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1968 r. (III CZP OSNCP 1969/7-8, poz. 129), stwierdzając że w orzecznictwie tego Sądu przyjmuje się, iż skuteczność czynności procesowych dokonanych przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem procesowym zależy od ich zatwierdzenia przez zainteresowaną stronę. W konkluzji skarżący podniósł, iż przedstawione przez niego argumenty przemawiają za przyjęciem stanowiska, że podatnik udzielając adwokatowi A. K. pełnomocnictwa do reprezentowania go w postępowaniu przez SKO, zatwierdził czynność dokonaną przez tego pełnomocnika przez wniesienie odwołania z dnia [...] 2005 r.

Z argumentacją taką nie zgodziło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

SKO nie zgodziło się z tezą, iż w rozpatrywanym przypadku znajduje zastosowanie przepis art. 103 § 1 k.c., z czego skarżący wywiódł, iż udzielone mu w dniu 1 czerwca 2005 r. pełnomocnictwo było zatwierdzeniem dokonanej przez niego wcześniej czynności, tj. wniesienia przez niego w dniu 15 marca 2005 r. odwołania. Zauważono, że przepis art. 103 § 1 K.c. stanowi, że jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. W ocenie SKO z przepisu tego jednoznacznie wynika, że reguluje on wyłącznie kwestię tzw. rzekomego pełnomocnika zawierającego umowę bez umocowania lub w przypadku przekroczenia granic tego umocowania. W ocenie organu przepis ten nie może mieć zastosowania w rozpatrywanej sprawie, a powołane w skardze wyroki dotyczą innego stanu faktycznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należy uznać za uzasadnioną.

Przedmiot sporu zasadniczo sprowadza się do ustalenia czy objętym skargą postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zasadnie stwierdzono niedopuszczalność złożonego odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej.

Z bezspornych okoliczności stanu faktycznego wynika, iż adw. A.K. wniósł w terminie odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta P. w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych "A" S.A. w K.. Z treści odwołania niezbicie wynika, iż jego autor wnosił tenże środek zaskarżenia w imieniu podatnika, tj. spółki "A", przy czym nie dołączył do tego pisma procesowego stosownego pełnomocnictwa. Wezwany do usunięcia tego braku przedłożył pełnomocnictwo z tym, że datowane na dzień późniejszy niż dzień podpisania i złożenia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego powyższa okoliczność skutkować winna przyjęciem, że adw. A. K. nie był właściwie umocowany do wniesienia odwołania, a to z kolei koniecznością stwierdzenia – w oparciu o art. 228 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ) – że odwołanie jest niedopuszczalne ponieważ zostało wniesione przez podmiot nieuprawniony.

Sąd nie podziela tego stanowiska.

Brak pełnomocnictwa osoby działającej w imieniu strony przy dokonaniu czynności procesowej polegającej na złożeniu odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji oraz uzupełnienie tego braku przez doręczenie organowi pełnomocnictwa datowanego na dzień późniejszy niż dzień, w którym odwołanie zostało złożone, nie upoważnia do stwierdzenia - na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej - niedopuszczalności odwołania z uwagi na jego wniesienie przez podmiot nieuprawniony.

Zgodnie z powołanym wyżej art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. W literaturze podkreśla się, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również podmiotowym (por. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa, Komentarz 2003, Wyd. UNIMEX, s. 729). Poza sporem w niniejszej sprawie jest kwestia istnienia przedmiotowych przyczyn niedopuszczalności odwołania (nie występują one). Natomiast w rozpatrywanym stanie faktycznym istotne znaczenie ma ustalenie czy istniały podmiotowe przesłanki stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.

Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuację, gdy odwołanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną w sprawie, jak i osobę nie będącą następcą strony w postępowaniu podatkowym, a także przez stronę, która nie ma zdolności do czynności prawnych (Op. cit.).

W rozpatrywanym przypadku, składający odwołanie od decyzji wydanej spółce "A", wskazywał iż działa on nie w imieniu własnym, ale jako pełnomocnik wymienionego podmiotu. Skutki prawne dokonanej przez niego czynności prawnej miały odnosić się do reprezentowanego przez niego podatnika, a nie jego osoby. Dodatkowo należy podkreślić, iż odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta P., biorąc pod uwagę szczegółowe informacje zawarte w jego uzasadnieniu, świadczą o dogłębnej znajomości adw. A. K. sytuacji wewnętrznej spółki "A", a także akt postępowania administracyjnego. Wskazuje to, iż podatnik powierzył swoją sprawę profesjonalnemu zastępcy prawnemu z określonym zamiarem. O tym, że zakresem umocowania adw. A. K. objęte było złożenie odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji świadczy sama treść pełnomocnictwa z dnia [...] 2005 r.: "...udzielam pełnomocnictwa adwokatowi A. K. do prowadzenia sprawy przez Samorządowym Kolegium Odwoławczym [...]". Podanie w pełnomocnictwie sygnatury sprawy oznacza konkretyzację umocowania, zawężenie do zastępowania w postępowaniu administracyjnym przed organem odwoławczym w związku z wydaną decyzją przez Prezydenta Miasta P.. Trudno zatem wywodzić tezę, że w momencie składania odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej przez adw. K. podatnik nie traktował go jako jego pełnomocnika. W konsekwencji nie do zaakceptowania jest wniosek, który wypływa z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, iż adw. A. K. nie był pełnomocnikiem strony w momencie składania odwołania, skoro do akt dołączono pełnomocnictwo z datą późniejszą.

Przepis art. 136 ustawy Ordynacja podatkowa wprowadził co do zasady regułę dopuszczania działania przez pełnomocnika. W art. 137 ustawodawca stwierdził, że pełnomocnikiem może być osoba fizyczna mająca zdolność do czynności prawnych (§ 1), pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu (§ 2), a pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (§ 3 zd. pierwsze).

Sąd w pełni podziela pogląd, jaki na tle niemal identycznego stanu faktycznego, zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 sierpnia 2004 r. (sygn. akt III SA 1326/03). W orzeczeniu tym WSA w Warszawie stwierdził, że skoro w rozpatrywanej sprawie odwołanie zostało złożone w terminie, a osoba, która je wnosiła dołączyła pełnomocnictwo w zakreślonym terminie, to błędny jest pogląd organu podatkowego drugiej instancji, że takiego pełnomocnictwa nie można uznać za skuteczne, tylko z tego powodu, że zostało ustanowione po wniesieniu odwołania. Usprawiedliwiony jest również wniosek, że pełnomocnictwo stanowiło potwierdzenie umocowania do działania w imieniu podatnika już od chwili gdy wnoszono środek odwoławczy.

W art. 137 § 4 Ordynacji zawarte zostało odesłanie do stosowania przepisów prawa cywilnego w zakresie nieuregulowanym w pozostałych jednostkach redakcyjnych art. 137 (tj. § 1 – 3a). Zgodnie z kolei z art. 103 § 1 K.c. "jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta". Z treści tego przepisu organ odwoławczy wywiódł wniosek, iż możliwość konwalidowania określonych czynności, dokonanych przez osobę nie posiadającą pełnomocnictwa, ograniczona jest wyłącznie do umów zawieranych przez "rzekomego pełnomocnika". Z tych też względów organ nie uznał za możliwe odniesienie przepisu art. 103 K.c. do potwierdzenia takich czynności jak wniesienie odwołania.

Sąd nie podzielił i tego poglądu Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Regulujące problematykę pełnomocnictwa i pełnomocników przepisy Ordynacji podatkowej, w powiązaniu z regulacjami prawa cywilnego, nie wyłączają możliwości potwierdzenia czynności przez mocodawcę, nawet jeżeli nie chodzi o zawarcie umowy, a dokonanie czynności procesowych (np. wniesienie odwołania). Na gruncie postępowania podatkowego trudno zresztą doszukać się czynności o charakterze umów.

Natomiast zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego wielokrotnie zwracano uwagę, że skuteczność czynności procesowych dokonanych nawet przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem procesowym, zależy od ich zatwierdzenia przez zainteresowaną stronę (por. uchwała SN z dnia 20 grudnia 1968 r., III CZP 93/68, OSNCP 1969/7-8/129). Podobny pogląd wyrażony został również w wyroku NSA z dnia 21 września 2001 r., sygn. akt I SA 335/00.

Reasumując należy uznać, iż osoba składająca pełnomocnictwo już po wniesieniu odwołania spełniała przesłanki do bycia pełnomocnikiem w świetle art. 137 § 1 Ordynacji podatkowej. Skoro tak, to dopuszczalne i prawidłowe było uznanie, że przedłożone w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego pełnomocnictwo, które podatnik ustanowił już po wniesieniu odwołania, potwierdzało prawo jego złożenia oraz stanowiło czynność dokonaną przez pełnomocnika strony.

Kontrola sądowa - zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sprawowana jest na podstawie kryterium legalności, co oznacza, że Sąd bada, czy zaskarżone rozstrzygnięcie narusza konkretny przepis prawa. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga na działanie organu podlega uwzględnieniu, jeżeli w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a) lub też naruszenie dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) bądź też istotne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (lit. c).

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, iż przy jego wydaniu doszło do naruszenia prawa w ww. zakresie i w związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) uchylił zaskarżone postanowienie.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na podstawie przepisu art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z uwagi na to, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może dotyczyć tylko takich z nich, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania (por.T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2005 , s. 471), Sąd – uwzględniając charakter zaskarżonego postanowienia - uznał, iż nie zachodzi potrzeba określania w wyroku czy i w jakim zakresie akt pozbawiony tym wyrokiem mocy wiążącej, nie może być wykonany do czasu jego uprawomocnienia się (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).