Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1112/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 89
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. przy udziale – sprawy ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 03.07.2012r., poz. 749 z późn. zm.) oraz art. 2 ust. 1 pkt 10, art. 3, art. 4 ust. 2, art. 7 ust. 1, art. 8, art. 89 ust. 1 pkt 3, ust. 2 pkt 3, art. 90 ust. 2, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009r. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.) Dyrektor Izby Celnej w K. po rozpatrzeniu odwołania A. L. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. znak [...] z dnia [...] r. wymierzającej karę pieniężną w kwocie [...] zł za udział w grze hazardowej urządzanej bez zezwolenia uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i wymierzył stronie karę pieniężną w wysokości [...] zł za udział w grze hazardowej urządzanej bez zezwolenia.

Stan sprawy jest następujący:

W dniach [...],[...] i [...] r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w B. przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych - konkursu o nazwie "Wygraj Latem Okna na Lata", zorganizowanego przez B. K., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]" PPUH K. B. w C. przy ul. [...]. Na podstawie przeprowadzonej kontroli i pisemnych wyjaśnień stwierdzono, że powyższy konkurs został zorganizowany w dniach od [...] r. do [...] r. Zgodnie z Regulaminem warunkiem wzięcia udziału w tym przedsięwzięciu było dokonanie jednorazowych zakupów za kwotę minimum 50,00 zł. Następnie uczestnik, którym mógł być pełnoletni klient [...], bezpośrednio po dokonaniu zakupu powinien czytelnie wypełnić kupon konkursowy, wpisując wszystkie wymagane dane osobowe oraz poprawnie odpowiedzieć na wszystkie pytania konkursowe a następnie kupon należało wrzucić do zapieczętowanej urny znajdującej się w [...]. Spośród kuponów zawierających poprawne odpowiedzi w czasie trwania konkursu był wyłaniany zwycięzca. Następnie zwycięski kupon był wrzucany do urny, która była ponownie pieczętowana. Kupony wrzucone do urny brały udział we wszystkich kolejnych losowaniach aż do zakończenia konkursu. Warunkiem wzięcia udziału w konkursie było również wyrażenie przez uczestnika zgody na przetwarzanie danych osobowych na potrzeby konkursu. W konkursie przewidziano ufundowane przez organizatora nagrody w postaci siedmiu okien o wartości [...] zł brutto każde.

Biorąc pod uwagę zasady, na jakich zostało zorganizowane ww. przedsięwzięcie oraz przepis art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych stwierdzono, że zorganizowane przez B. K., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]" PPUH przedsięwzięcie wyczerpuje ustawowe znamiona gry losowej - loterii promocyjnej, na organizowanie której jest wymagane zezwolenie (art. 7 ust. 1 ww. ustawy).

W związku z powyższym, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wobec B. K., Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją znak [...] z dnia [...] r. wymierzył ww. podmiotowi, jako organizatorowi loterii, karę pieniężną za urządzanie gier hazardowych - loterii promocyjnej bez zezwolenia.

Z dokumentów zabezpieczonych podczas kontroli wynikało, że jednym z uczestników loterii promocyjnej był A. L., dla którego została wylosowana jedna nagroda - okno o wartości [...] zł brutto.

Mając powyższe na uwadze Naczelnik Urzędu Celnego w B. postanowieniem z dnia [...] r. wszczął z urzędu wobec A. L. postępowanie w związku z uczestnictwem w grze hazardowej urządzanej bez zezwolenia w związku z kontrolą podmiotu urządzającego i prowadzącego gry hazardowe, przeprowadzoną w "[...]" PPUH K. B. .

W konsekwencji przeprowadzonego postępowania, decyzją znak [...] z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. wymierzył A. L. karę pieniężną w kwocie [...] zł za udział w grze hazardowej urządzanej bez zezwolenia.

W odwołaniu od decyzji Strona zarzuciła naruszenie: art. 122 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 91 ustawy z dnia 1 listopada 2009r. o grach hazardowych poprzez naruszenie zasady dochodzenia prawdy obiektywnej; art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych poprzez nie zebranie oraz nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, art. 89 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, art. 4 oraz art. 5 dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. UE L 2005 Nr 149, poz. 22) poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że aby dany konkurs mógł zostać uznany za grę losową, a poprzez to za grę hazardową należy ocenić, czy wynik konkursu zależał jedynie od przypadku. W niniejszej sprawie w regulaminie konkursu wskazano wyraźnie warunek udzielenia odpowiedzi na pytania konkursowe co oznacza, iż wynik konkursu nie zależał wyłącznie od przypadku. Na potwierdzenie swojego stanowiska Strona przywołała wyrok NSA z 10 lutego 1998r. sygn. akt II SA 1555/97 (LEX 43192). Ponadto Strona podniosła, iż biorąc udział w konkursie odwołujący występował w nim jako konsument, a więc był osobą fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jego działalnością gospodarcza lub zawodową. Taką samą definicję konsumenta zawiera Dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005r., która w art. 5 ust. 2 wskazuje, iż praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej i w sposób istotny zniekształca lub może w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze względem produktu przeciętnego konsumenta. W niniejszej sprawie zakupując towar oraz biorąc udział w konkursie odwołujący nie był świadomy, iż konkurs stanowi grę hazardową oraz że może być organizowany bez stosownej zgody organów celnych. Przez analogię do przywołanego wyroku TSUE z dnia 14 stycznia 2010r. w sprawie C-304/08 Strona wywiodła, iż cyt. " (...) Dyrektywa 2005/29 stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które z zasady nakładają obowiązkiem ukarania karą wszystkich uczestników gry hazardowej (loterii promocyjnej) bez względu na konkretne okoliczności właściwe dla danego przypadku. " Wobec powyższego, zdaniem Strony, organ celny rozstrzygając niniejszą sprawę dopuścił się naruszenia przepisów postępowania poprzez brak wyjaśnienia, czy w stanie faktycznym sprawy zorganizowany przez PPHU "[...]" B. K. konkurs istotnie stanowił grę hazardową. Organ dopuścił się również błędnej wykładni przepisów prawa materialnego poprzez uznanie, iż art. 89 ust. 2 pkt 3 ustawy o grach hazardowych umożliwia nałożenie na uczestnika nielegalnej gry hazardowej kary administracyjnej bez uwzględnienia konkretnych okoliczności towarzyszących udziałowi odwołującego w tym konkursie jako konsumenta.

W toku prowadzonego postępowania Dyrektor Izby Celnej w K., kierując się treścią art. 2 ust. 6 ustawy o grach hazardowych, wystąpił do Ministra Finansów z wnioskiem o rozstrzygnięcie, czy konkurs o nazwie "Wygraj Latem Okna na Lata", zorganizowany w dniach od [...] r. do [...] r. przez PPUH [...] B. K. jest grą losową w rozumieniu przepisów ww. ustawy. Jednocześnie, na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, postanowieniem z dnia [...] r. zawiesił z urzędu niniejsze postępowanie odwoławcze do czasu wydania przez Ministra Finansów stosownej decyzji.

W związku z ustąpieniem przyczyny uzasadniającej zawieszenie, zgodnie z treścią art. 205 § 1 Ordynacji podatkowej Dyrektor Izby Celnej w K. postanowieniem z dnia [...] r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie.

W ramach prowadzonego postępowania organ postanowieniem z dnia [...] r. dopuścił jako dowód w sprawie decyzję Ministra Finansów znak [...] z dnia [...] r., utrzymującą w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] rozstrzygającą, że przedsięwzięcie - konkurs organizowany przez B. K., prowadzącego działalności gospodarczą pod nazwą P.P.U.H. "[...]" B. K., w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. o nazwie "Wygraj Latem Okna na Lata", jest grą losową - loterią promocyjną w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych.

Dyrektor Izby Celnej w K. po ponownym rozpatrzeniu sprawy w kontekście obowiązujących w tym zakresie przepisów oraz przeanalizowaniu zarzutów podniesionych w odwołaniu uchylił w całości decyzje organu I instancji i wymierzył A. L. karę pieniężną w kwocie [...] zł.

Stwierdził przy tym iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o grach hazardowych grami losowymi są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik w szczególności zależy od przypadku, a warunki określa regulamin. Są to między innymi loterie promocyjne (ust. 1 pkt 10), w których uczestniczy się poprzez nabycie towaru, usługi lub innego dowodu udziału w grze i tym samym nieodpłatnie uczestniczy się w loterii, a podmiot urządzający loterię oferuje wygrane pieniężne lub rzeczowe. Wskazał, iż w myśl art. 89 ust. 1 pkt 3 karze pieniężnej podlega uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia Natomiast ust. 2 pkt 3 ww. przepisu stanowi, iż wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3 - wynosi 100% uzyskanej wygranej. Kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego, na którego obszarze działania jest urządzana gra hazardowa, przy czym karę pieniężną uiszcza się w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (art. 90 ustawy). Ponadto, do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej (art. 91 ustawy).

Podniósł iż w ramach prowadzonego postępowania dopuszczono jako dowód w sprawie decyzję Ministra Finansów znak [...] z dnia [...] r., utrzymującą w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] rozstrzygającą, że przedsięwzięcie - konkurs organizowany przez B. K., prowadzącego działalności gospodarczą pod nazwą P.P.U.H. "[...]" B. K., w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. o nazwie "Wygraj Latem Okna na Lata", jest grą losową - loterią promocyjną w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych.

Powyższe rodzi określone skutki prawne dla jej uczestników gdyż konsekwencją uczestnictwa w grze hazardowej urządzanej bez zezwolenia jest, stosownie do treści przepisu art. 89 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 pkt 3 ustawy, kara pieniężna, której podlega uczestnik takiej gry. Wobec powyższego uczestnik gry hazardowej - loterii promocyjnej organizowanej bez zezwolenia przez B.K., który uzyskał wygraną a zatem A. L. podlega karze pieniężnej, o której mowa w cytowanym wyżej przepisie.

Organ odwoławczy wskazał, iż wartość uzyskanej przez A. L. wygranej organ I instancji określił na podstawie protokołu przekazania nagrody, w którym znajduje się zapis cyt. "NAGRODA O WARTOŚCI BRUTTO 625,00 zł" Jednakże na tym samym dokumencie widnieje odręcznie dopisana adnotacja cyt. "do wysokości paragonu [...]", parafowana przez przekazującego nagrodę a w aktach sprawy znajduje się również paragon fiskalny [...], za okno o wartości 559,13 zł. Z przedstawionych wyżej dokumentów wynika zatem w ocenie organu odwoławczego że A. L. uzyskał nagrodę wygraną o wartości [...] zł.

W konsekwencji powyższego organ odwoławczy uznał, iż zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach hazardowych A. L. z tytułu udziału w urządzanej bez zezwolenia w dniach od [...] r. do [...] r. przez B. K., loterii promocyjnej pod nazwą “Wygraj Latem Okna na Lata", należy wymierzyć karę pieniężną w wysokości 559,00 zł (tj. 100% uzyskanej wygranej po zaokrągleniu do pełnych złotych).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ I instancji Dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005r organ odwoławczy podniósł, iż ta Dyrektywa odnosi się do praktyk handlowych bezpośrednio związanych z wywieraniem wpływu na decyzje dotyczące transakcji, podejmowane przez konsumentów względem produktów (pkt 7 preambuły). Natomiast zgodnie z treścią pkt 9 preambuły, niniejsza Dyrektywa nie stanowi uszczerbku dla indywidualnych powództw wnoszonych przez osoby, które ucierpiały na skutek nieuczciwej praktyki handlowej. Nie stanowi ona również uszczerbku dla wspólnotowych i krajowych przepisów w zakresie prawa zobowiązań umownych, praw własności intelektualnej, przepisów dotyczących aspektów zdrowia i bezpieczeństwa produktów, warunków przedsiębiorczości i regulacji dotyczących zezwoleń, w tym takich, które zgodnie z prawem wspólnotowym odnoszą się do organizacji gier losowych, wspólnotowych przepisów w dziedzinie konkurencji i wprowadzających je w życie przepisów prawa krajowego. Przepisy Dyrektywy odnoszą się zatem do praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorców wobec konsumentów. Ponadto, podnoszone przez Stronę uregulowania krajowe, które z zasady nakładają obowiązkiem ukarania karą wszystkich uczestników gry hazardowej bez względu na konkretne okoliczności właściwe dla danego przypadku, nie znajdują się w Załączniku I do Dyrektywy 2005/29/WE, w którym wymienione są praktyki handlowe uznawane za nieuczciwe w każdych okolicznościach.

Podkreślil organ. że zgodnie z Regulaminem przez przystąpienie do przedsięwzięcia “Wygraj Latem Okna na Lata" uczestnik akceptował zasady zawarte w tym Regulaminie. Z treści Regulaminu wynika również, iż celem przedsięwzięcia było promowanie i reklamowanie działalności organizatora, zdobycie nowych klientów oraz zwiększenie sprzedaży oferowanych towarów i usług, a zwycięzcy byli wyłonieni poprzez losowanie. W związku z tym wypełniając poprawnie kupon, który brał udział w losowaniu, uczestnik miał świadomość, że bierze udział w przedsięwzięciu zorganizowanym według ww. zasad.

Organ wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia rozstrzygnięcia zasadności wymierzenia stronie kary pieniężnej z tytułu uczestnictwa w grze hazardowej urządzanej bez zezwolenia. W myśl art. 1 ustawy o grach hazardowych ustawa określa warunki urządzania i zasady prowadzenia działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach. W przypadku naruszenia tych przepisów ustawa przewiduje kary pieniężne, których zasady wymierzania oraz wysokość zostały określone w art. 89 ustawy. Kara pieniężna określona w art. 89 jest karą o charakterze administracyjnym. Cechą charakterystyczną tego typu kar jest zobiektywizowanie odpowiedzialności polegające na tym, że gdy ustawa nie nakazuje badania przesłanek odpowiedzialności takich jak wina, świadomość bezprawności naruszenia, nie podlegają one badaniu. Brak wiedzy Strony o udziale w loterii organizowanej bez wymaganego prawem zezwolenia nie wpływa na zasadność i wysokość wymierzonej kary pieniężnej.

Ponadto, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 listopada 2013r. sygn. I KZP 15/13, organy władzy publicznej nie mogą w sposób dowolny odmawiać stosowania prawa, zwłaszcza gdy normy prawne nakładają na nie obowiązek określonego działania. Do momentu zatem wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku usuwającego sporne przepisy z porządku prawnego w wyniku stwierdzenia ich niekonstytucyjności, brak jest podstaw do odmowy stosowania zakwestionowanych przepisów ustawy o grach hazardowych.

Na decyzję wydaną przez organ odwoławczy strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnosząc o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Organowi odwoławczemu Strona zarzuciła naruszenie:

1. art. 122 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 91 ustawy z dnia 1 listopada 2009r. o grach hazardowych poprzez naruszenie zasady dochodzenia prawdy obiektywnej;

2. art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych poprzez nie zebranie oraz nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego,

3. art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

4. art. 89 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie,

5. art. 4 oraz art. 5 Dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. UE L 2005 Nr 149, poz. 22) poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że aby dany konkurs mógł zostać uznany za grę losową, a poprzez to za grę hazardową należy ocenić, czy wynik konkursu zależał jedynie od przypadku. W niniejszej sprawie w regulaminie konkursu wskazano wyraźnie warunek udzielenia odpowiedzi na pytania konkursowe co oznacza, iż wynik konkursu nie zależał wyłącznie od przypadku. Na potwierdzenie swojego stanowiska Strona przywołała wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 lutego 1998r. sygn. akt II SA 1555/97 (LEX 43192). Ponadto podniosła, iż biorąc udział w konkursie odwołujący występował w nim jako konsument w rozumieniu art. 22‘kc, a więc był osobą fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jego działalnością gospodarcza lub zawodową. Analogiczną definicję konsumenta zawiera Dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005r., która w art. 5 ust. 2 wskazuje, iż praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej i w sposób istotny zniekształca lub może w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze względem produktu przeciętnego konsumenta. W niniejszej sprawie, zdaniem Strony, zakupując towar oraz biorąc udział w konkursie odwołujący nie był świadomy, iż konkurs stanowi grę hazardową oraz że może być organizowany bez stosownej zgody organów celnych. Przez analogię do przywołanego wyroku TSUE z dnia 14 stycznia 2010r. w sprawie C-304/08 Strona wywiodła, iż Dyrektywa 2005/29/WE stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które z zasady nakładają obowiązkiem ukarania wszystkich uczestników gry hazardowej (loterii promocyjnej) bez względu na konkretne okoliczności właściwe dla danego przypadku. Końcowo podniosła, iż organ celny rozstrzygając niniejszą sprawę dopuścił się naruszenia przepisów postępowania poprzez brak wyjaśnienia, czy w stanie faktycznym sprawy zorganizowany przez PPHU "[...]" B. K. konkurs istotnie stanowił grę hazardową. Organ dopuścił się również błędnej wykładni przepisów prawa materialnego poprzez uznanie, iż art. 89 ust. 2 pkt 3 ustawy o grach hazardowych umożliwia nałożenie na uczestnika nielegalnej gry hazardowej kary administracyjnej bez uwzględnienia konkretnych okoliczności towarzyszących udziałowi odwołującego w tym konkursie jako konsumenta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Stan prawny sprawy obowiązujący na dzień wydania zaskarżonej decyzji, czyli na dzień [...] r. kształtował się następująco. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. nr 201, poz. 1540 z późn. zm. – dalej jako u.g.h.) obowiązującej od 1 stycznia 2010 r. grami losowymi są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik w szczególności zależy od przypadku, a warunki określa regulamin. Są to między innymi loterie promocyjne (ust. 1 pkt 10), w których uczestniczy się poprzez nabycie towaru, usługi lub innego dowodu udziału w grze i tym samym nieodpłatnie uczestniczy się w loterii, a podmiot urządzający loterię oferuje wygrane pieniężne lub rzeczowe. Zasadniczym elementem gry losowej jest zależność wyniku gry od przypadku, która decyduje o uznaniu danej gry za grę losową. Urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych jest dozwolone wyłącznie na zasadach określonych w ustawie (art. 3). Loterie promocyjne mogą być urządzane na podstawie udzielonego zezwolenia, przez osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej. Zezwolenia na urządzanie loterii promocyjnej urządzanej na obszarze właściwości miejscowej jednego dyrektora izby celnej, udziela dyrektor izby celnej, na którego obszarze właściwości miejscowej urządzane i prowadzone są takie gry (art. 32 ust. 3). W przypadku urządzania loterii promocyjnej na obszarze właściwości miejscowej więcej niż jednego dyrektora izby celnej, zezwolenia na jej urządzanie udziela dyrektor izby celnej właściwy według miejsca zamieszkania lub siedziby wnioskodawcy (art. 32 ust. 4). Ponadto w myśl art. 4 ust. 2 ilekroć w ustawie jest mowa o grach hazardowych, rozumie się przez to m.in. gry losowe, o których mowa w art. 2 ustawy.

Zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. karze pieniężnej podlega uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia Natomiast ust. 2 pkt 3 ww. przepisu stanowi, iż wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3 - wynosi 100% uzyskanej wygranej. Kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego, na którego obszarze działania jest urządzana gra hazardowa, przy czym karę pieniężną uiszcza się w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (art. 90 ustawy). Ponadto do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej (art. 91 ustawy).

Podkreślić także należy, że ustawa o grach hazardowych nie stanowi jedynego aktu prawnego, który łączy fakt naruszenia przepisów ustawy z obowiązkiem ponoszenia określonych ciężarów finansowych przez osobę dopuszczającą się naruszeń – obowiązujące przepisy prawne dopuszczają możliwość nałożenia, w drodze decyzji administracyjnej, kary z tytułu naruszenia przepisów ustawy. Co charakterystyczne, możliwość nałożenia stosowanych kar pieniężnych, jako reakcji na naruszenie ustawowych obowiązków, nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 15 stycznia 2007 r., sygn. P 19/06, OTK ZU nr 1/A/2007, poz. 2). Mieć bowiem należy na względzie, iż administracyjne kary pieniężne – jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z 1 marca 1994 r. w sprawie o sygn. U 7/93 – stanowią w istocie środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa (OTK 1994, cz. I, poz. 5). Wobec tego sankcje administracyjne – stosowane automatycznie, z mocy ustawy – mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne, gdyż istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów wynikających z przepisów prawa. Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. akt P 19/06, OTK-A 2007 Nr 1, poz. 2, proces wymierzania kar pieniężnych należy postrzegać w kontekście stosowania instrumentów władztwa administracyjnego. Kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej.

Ustawodawca wprowadził restrykcyjne zasady dotyczące organizacji gier hazardowych, uniemożliwiając czerpanie korzyści z działalności prowadzonej z naruszeniem przepisów ustawy dla urządzającego oraz uczestnika. Dlatego kara administracyjna w wysokości 100% przychodu czy 100% uzyskanej wygranej. Wysokość kary nakładanej na uczestnika jednocześnie wskazuje, że może być nakładana tylko na uczestników gier zakończonych wygraną. W przypadku przegranej samo uczestniczenie w grze bez zezwolenia czy poza kasynem może być oceniane wyłącznie na gruncie art. 109 k.k.s, który został znowelizowany z dniem 1 stycznia 2010 r. Przepis ten stanowi, że "Kto uczestniczy w grze losowej, zakładzie wzajemnym, grze na automacie lub grze na automacie o niskich wygranych, urządzonych lub prowadzonych wbrew przepisom ustawy lub warunkom koncesji lub zezwolenia, podlega karze grzywny do 120 stawek dziennych. Stosownie do art. 53 § 35a k.k.s. "Ilekroć w ustawie jest mowa o "automacie" lub "grze na automacie" rozumie się przez to także odpowiednio "automat o niskich wygranych" lub "grę na automacie o niskich wygranych" w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych". Penalizacji karnej podlega zatem czyn zabroniony popełniony umyślnie, zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym. Na mocy art. 30 § 5 k.k.s. obligatoryjne jest orzeczenie przepadku "wygranych, które na podstawie tego dokumentu przypadają grającemu, a także środków uzyskanych ze sprzedaży udziału w grze lub wpłaconych stawek." Nie bez znaczenia pozostaje brzmienie art. 109 przed nowelizacją. Penalizował on bowiem uczestnictwo w grze losowej, zakładzie wzajemnym, grze na automacie lub grze na automacie o niskich wygranych, urządzonych lub prowadzonych wbrew przepisom ustawy lub warunkom zezwolenia. Nowelizacja dodała wyrażenie "warunkom koncesji" co stanowiło dostosowanie do nowej regulacji działalności w zakresie hazardu i ograniczeniu gry na automatach do kasyn.

Zatem do 31 grudnia 2009 r. penalizacji podlegało i to wyłącznie karnoskarbowej umyślne uczestnictwo w grze hazardowej urządzanej wbrew przepisom ustawy (bez zezwolenia) lub warunkom zezwolenia. Nie podlegało jakiejkolwiek karze, również administracyjnej nieumyślne uczestniczenie w takiej grze urządzanych wbrew przepisom ustawy lub warunkom zezwolenia niezależnie od wyniku gry.

Tym samym od [...] r. sytuacja faktyczna i karnoprocesowa uczestnika gry bez zezwolenia, który uzyskał wygraną w grze hazardowej uległa pogorszeniu w stosunku do czasu pod rządami ustawy w ramach której zostało zezwolenie wydane chociaż warunki zezwolenia nie uległy zmianie. Bowiem może odpowiadać karnie na podstawie art. 109 k.k.s. tylko z winy umyślnej, a jeżeli gra zakończyła się wygraną to mimo, że sąd karny musi orzec przepadek wygranej, podlegać będzie karze finansowej z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w wysokości 100% wygranej. Powyższe różnicuje odpowiedzialność uczestnika gry w zależności od jej wyniku i świadomości uczestnictwa w grze bez zezwolenia lub naruszeniem warunków zezwolenia. Innymi słowy, jeśli uczestnik uzyska wygraną w grze na automacie uczestnicząc świadomie w grze urządzanej wbrew przepisom ustawy lub warunkom zezwolenia to przy skazaniu za czyn z art. 109 k.k.s. sąd pozbawi go 100% wygranej, a na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 zapłaci karę pieniężną odpowiadającą 100% uzyskanej wygranej. Jeżeli działa nieumyślnie podlega tylko karze pieniężnej. Regulacja ta skutkuje w niektórych przypadkach podwójnym ukaraniem uczestnika gry hazardowej, której to możliwości uczestnik musi być świadomy, a zakaz bądź nakaz jednoznaczny i zrozumiały.

Dalej podkreślić należy, że decyzją z dnia [...] r.nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy swoja własną decyzje z dnia [...] r. [...] rozstrzygającą o tym, że konkurs B. K. zorganizowany w okresie od [...] do [...] r. pod nazwą ""Wygraj Latem Okna na Lata" był grą losową – loterią promocyjna w rozumieniu przepisów o grach hazardowych. Decyzja jest ostateczna, a sąd, do czasu aż nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego nie może jej podważać. W konsekwencji stwierdzić zatem należy, że organizator loterii miał obowiązek uzyskać pozwolenie na urządzenie tej gry.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 10 Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r. sygn. akt II GSK 1852/13 o konsekwentności działań ustawodawcy podejmowanych sferze polityki państwa dotyczącej gier hazardowych, która wyraża się w potrzebie tworzenia i funkcjonowania skutecznych instrumentów jej nadzorowania, w obrębie których mieszczą się również i te, których celem jest usuwanie i rozstrzyganie wątpliwości odnośnie charakteru i cech danej gry, jako gry losowej, a w konsekwencji rozstrzygania kwestii konieczności poddania urządzania tej gry regulacji ustawy o grach hazardowych. "W tej mierze, podkreślenia wymaga, że jakkolwiek na gruncie art. 2 przywołanej ustawy, prawodawca nie operuje określeniem "w szczególności", co mogłoby wskazywać na to, że zawarte w tym przepisie wyliczenie nie ma charakteru przykładowego, to jednak dokonując wykładni tego przepisu, nie można tracić z pola widzenia tego elementu zawartej w nim wypowiedzi normatywnej, z którego wynika, że z punktu widzenia rozstrzygnięcia, czy dana gra jest grą losową, czy też nie, zasadnicze znaczenie ma to, czy posiada ona cechy wymienione w ust. 1 – 5 tego przepisu (art. 2 ust. 6), a mianowicie, czy chodzi o grę o wygrane pieniężne lub rzeczowe, czy wynik gry zależy w szczególności od przypadku, czy jej warunki określone zostały regulaminem. Z powyższego wynika, że celem regulacji zawartej w pkt 1 – 11 ust. 1 art. 2 ustawy, na gruncie którego ustawodawca wymieniając gry losowe, zwłaszcza zaś ich zasady i warunki oraz ograniczając się również w pewnych przypadkach tylko do podania konkretnych nazw znanych gier losowych bez bliższego ich opisu (por. pkt 5, 6), nie było określenie pełnego zbioru gier losowych, których urządzenie podlega ustawie. Gdyby tak miało być, to pozostawałoby to w logicznej sprzeczności z przyznaną ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych w ust. 6 art. 2 ustawy kompetencją do rozstrzygania, czy dana gra posiada przywołane powyżej cechy nakazujące uznać ją za grę losową i jednocześnie pozbawiałoby omawianą część przepisu art. 2 cechy wypowiedzi normatywnej czyniąc ją zbędną. Wobec tego zaś, że jedną z podstawowych zasad przyjmowanych przy dokonywaniu wykładni prawa jest zasada, wedle której za wadliwą uznaje się taką wykładnię, której rezultat czyni jakąś część przepisu prawnego zbędną, co stanowi konsekwencję założenia, że w ustawie nie zamieszcza się wypowiedzi nie służących wyrażaniu norm prawnych, nie może ulegać wątpliwości, iż ten element wypowiedzi normatywnej, który zawarty został w ust. 6 art. 2 ustawy o grach hazardowych - wobec domniemania racjonalności działań ustawodawcy - nie może być pomijany, zwłaszcza zaś uznawany za zbędny. W całokształcie unormowań zawartych w art. 2 przywołanej ustawy, stanowi on istotny element ich logiki, bez uwzględnienia którego rekonstrukcja zawartej w nim normy prawnej (grupy norm prawnych) nie mogłaby być uznana za prawidłową. Przedstawiony kierunek podejścia do oceny istoty oraz logiki omawianych rozwiązań prawnych koresponduje również z tym, który prezentowany był również na gruncie analogicznej regulacji prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 714/10). Analogiczny charakter aktualnie i pierwotnie obowiązujących w analizowanym zakresie rozwiązań prawnych, świadczy również o konsekwencji ustawodawcy, którego działania, wobec charakteru i specyfiki działalności polegającej na urządzaniu i prowadzeniu gier hazardowych, wprost zmierzają do zapewnienia skutecznego jej nadzorowania".

Dlatego Sąd uznał za niezasadny wspomniany wyżej zarzut.

Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 4 i art. 5 Dyrektywy 2005/29 WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. UE L 2005 nr 149, poz. 22). i biorąc pod uwagę niesporny w sprawie stan faktyczny zawrócić należy uwagę na treść art. art. 221 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1963 r. nr 16, poz. 93), w myśl którego: "Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową."

Nie ulega wątpliwości, że A. L. zgłaszając udział w loterii, kupując towar za co najmniej 50 zł. stał się konsumentem w rozumieniu art. 221 Kodeksu cywilnego. Analogiczną definicję konsumenta zawiera Dyrektywa 2005/29 Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 Dyrektywy, nieuczciwe praktyki handlowe są zabronione. Zgodnie z ust. 2 art. 5 "Praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli: a) jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej; b) w sposób istotny zniekształca lub może w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze względem produktu przeciętnego konsumenta, do którego dociera bądź do którego jest skierowana, lub przeciętnego członka grupy konsumentów, jeżeli praktyka handlowa skierowana jest do określonej grupy konsumentów."

Ponadto wspomniana Dyrektywa w pkt 8 i 9 Preambuły stanowi, że chroni bezpośrednio interesy gospodarcze konsumentów przed nieuczciwymi praktykami handlowymi stosowanymi wobec nich przez przedsiębiorstwa. Nie stanowi uszczerbku dla wspólnotowych i krajowych przepisów i regulacji dotyczących zezwoleń, w tym takich które odnoszą się do organizacji gier losowych. Państwa Członkowskie mogą utrzymywać na swoim terytorium ograniczenia i zakazy praktyk handlowych w celu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów. Dyrektywa wprowadza ograniczony zakres podstawowych informacji, które są potrzebne konsumentowi do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej transakcji (14). Ma na celu zapewnienie wszystkim konsumentom ochrony przed nieuczciwymi praktykami handlowymi (17), a państwa członkowskie mają obowiązek ustanowić sankcje za naruszenie przepisów dyrektywy i zapewnić ich wyegzekwowanie. Sankcje muszą być skuteczne i proporcjonalne. Wskazuje w art. 5 ust. 4, iż praktyka handlowa jest nieuczciwa, gdy wprowadza w błąd. Uznaje, że jest to praktyka, która zawiera fałszywe informacje i w związku z tym jest niezgodna z prawdą lub w jakikolwiek sposób, w tym poprzez wszystkie okoliczności jej prezentacji, wprowadza lub może wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta (...) i która w każdym przypadku powoduje lub może spowodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej by nie podjął, np. informacje dotyczącą zezwolenia (art. 6 ust. 1 pkt f) czy sprowadza się do nieujawnienia komercyjnego celu praktyki, jeżeli nie wynika on jasno z kontekstu (art. 7 ust. 1 pkt 2). Dyrektywa wskazuje również w poz. 9 Załącznika nr I praktyki handlowe uznane za nieuczciwe w każdych okolicznościach, twierdzenie lub stwarzanie w inny sposób wrażenia, że sprzedaż produktu jest zgodna z prawem, w sytuacji gdy jest to niezgodne z rzeczywistością. Dyrektywa 2005/29/WE została implementowana do prawa krajowego ustawą z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171, poz. 1206). W art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawodawca wskazał, że wprowadzeniem w błąd przez zaniechanie może być zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jednoznaczny, jasny lub we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących produktu. Przykład ten odpowiada stanowi faktycznemu rozpatrywanej sprawy. Nikt skarżącemu nie powiedział, czy nawet zasugerował, że loteria w której uczestniczy, była zorganizowana niezgodnie z prawem.

Zauważyć też przyjdzie, że wskazana wyżej dyrektywa 2005/29/WE stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które z zasady nakładają obowiązek ukarania karą wszystkich uczestników gry hazardowej (w rozpoznawanym przypadku loterii - urządzającego i gracza) bez względu na konkretne okoliczności właściwe dla danego przypadku. Jednakże nakazuje stosować sankcje za naruszenie przepisów krajowych przyjętych w celu wykonania dyrektywy. Powyższa regulacja nakazuje stosować sankcje w stosunku do przedsiębiorców, a nie konsumentów, tym bardziej jeżeli konsument został wprowadzony w błąd. Podkreślenia jednakże wymaga, że jeżeli norma prawa krajowego odbiega od treści normy dyrektywy w sposób, który zdaniem jednostki godzi w jej interesy, a przepis dyrektywy, jeżeli chodzi o jego treść, jest bezwarunkowy i dostatecznie precyzyjny, obywatel może się powoływać na jego postanowienia przeciwko jakiemukolwiek przepisowi prawa krajowego, który jest sprzeczny z dyrektywą, lub w takim zakresie, w jakim przepisy dyrektywy określają, jakich praw jednostki mogą dochodzić od państwa (por. wyrok ETS z 19 stycznia 1982 r. w sprawie C-8/81 Ursula Becker przeciwko Finanzamt Munster-Innenstadt). W takiej sytuacji Sąd krajowy ma obowiązek, w interesie obywatela, zastosować normę dyrektywy z pominięciem wadliwego unormowania krajowego, a więc gdy mamy do czynienia z wykładnią prowspólnotową podejmowaną przez sąd w obronie obywatela, który pragnie skorzystać z korzystnego dla niego bezwarunkowego i dostatecznie precyzyjnego unormowania unijnego, nieprzyjętego przez jego państwo lub wadliwie implementowanego do porządku prawnego tego państwa. Regulacja krajowa wprowadziła odpowiedzialność cywilną i karną dla przedsiębiorców za nieuczciwe praktyki rynkowe, a konsumentowi dała prawo do żądania zaniechania takich praktyk (art. 12 ust. 1 pkt 1), jak również usunięcia skutków tej praktyki (ust. 2). Sąd orzekający prezentuje pogląd, ze w pojęciu tym mieści się żądanie konsumenta do uchylenia nałożonej na niego kary pieniężnej będącej następstwem nieuczciwych praktyk przedsiębiorcy organizującego loterię bez wymaganego zezwolenia.

Dlatego organy administracji publicznej, stojąc na straży przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych, zobowiązane są do każdorazowej oceny okoliczności sprawy, a w szczególności do uwzględnienia, czy uczestnik loterii zorganizowanej bez wymaganego prawem zezwolenia jest konsumentem, nieświadomym faktu uczestniczenia w nielegalnym przedsięwzięciu, którego w takim przypadku należy chronić w szczególny sposób. Powinny także uwzględnić wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności. Zabezpieczając sferę wolności człowieka, Konstytucja stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolności "mogą być ustanowione tylko w ustawie". Mogą zatem być tylko dziełem ciała przedstawicielskiego pochodzącego z wyborów powszechnych. Tylko Sejm i Senat są władne ograniczenia te wprowadzać, nadając im formę ustawy, a więc aktu prawnego parlamentu uchwalanego w szczególnym trybie i zajmującego wysokie miejsce (tuż po Konstytucji) w systemie źródeł prawa w państwie.

Obok przedstawionego zastrzeżenia, dotyczącego prawa wkraczania w sferę wolności i praw jednostki, wprowadza Konstytucja dalsze obostrzenia. Wspomniane ograniczenia w zakresie korzystania z praw i wolności mogą być wprowadzane ustawowo tylko wówczas, gdy są konieczne w demokratycznym państwie w celu:

a) zapewnienia jego bezpieczeństwa (stąd ograniczenia te są dopuszczalne w pewnych granicach w przypadku wprowadzenia stanów nadzwyczajnych) lub porządku publicznego,

b) ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej,

c) ochrony wolności i praw innych osób.

Generalną zasadą w tej dziedzinie, wyraźnie przez Konstytucję podkreśloną, jest to, iż wymienione ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie, biorąc pod uwagę stan ustalony i niesporny stan faktyczny, nałożenie na konsumenta kary administracyjnej za udział w loterii będącej zabiegiem reklamowym nakierunkowanym na zwiększenie zainteresowania konsumentów towarami lub usługami oferowanymi przez przedsiębiorcę – organizatora loterii, który nie ubiegał się o stosowne zezwolenie na urządzenie tej loterii i jej regulaminie nie zawał żadnych informacji na ten temat, w sytuacji, gdy konsument nie dysponuje prawnymi instrumentami, pozwalającymi mu sprawdzić charakter tej loterii naruszyło konstytucyjną zasadę proporcjonalności.

Stwierdzenie zaś, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, skutkuje uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu o § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz.1384 ze zm.). O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 powyższej ustawy.