Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 841/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 5 ust. 2, art. 16a ust. 1 i 8, art. 17 ust. 1 i 1b, art 25 ust. 5a (pkt 8)
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 19 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2014 roku sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2013 roku Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania E. G. od decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] 2013 r., nr [...] odmawiającej E. G. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad [...] J. G. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym.

W dniu 10 kwietnia 2013 r. E. G. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w G. wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad [...] J. G. Do wniosku dołączyła wypis orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 1998 r. o uznaniu [...] za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Ponadto złożyła oświadczenie, że nie pracuje zawodowo i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy [co potwierdza zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia [...] kwietnia 2013 r., wskazujące na "okres aktywności od 2008-[...] do 2009-[...]"] ponieważ sprawuje całodobową opiekę nad mężem, który jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, jak również drugie oświadczenie, że nie pracowała zawodowo i nie zrezygnowała z pracy w związku z opieką nad mężem.

W uzasadnieniu odmownej decyzji z dnia [...] 2013 r. Wójt, powołując się na art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) oraz art. 16a i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm. [aktualnie: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, z późn. zm.]), stwierdził, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) nie ciąży na wnioskodawczyni obowiązek alimentacyjny względem męża, jak również nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością stałej opieki nad mężem.

W odwołaniu od decyzji Wójta wnioskodawczyni podniosła, że na małżonkach ciąży obowiązek alimentacyjny, co wynika z art. 27 k.r.o., a ponadto przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mówi o zrezygnowaniu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, tylko o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym zakresie zwróciła uwagę na to, że jej mąż jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki od 14 lat; a wykonywanie opieki nad mężem uniemożliwiło jej podjęcie pracy. Przy tak nakreślonej argumentacji strona domagała się przyznania prawa do świadczenia.

Utrzymując na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zaskarżoną decyzję w mocy, Kolegium nie podzieliło jednak stanowiska organu I instancji co do tego, że obowiązek alimentacyjny nie ciąży na małżonku względem drugiego małżonka. W tym zakresie organ odwoławczy posiłkował się brzmieniem art. 27 k.r.o. oraz poglądami orzecznictwa, wskazując, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 16a ust. 8 wśród przesłanek negatywnych uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie wymienia pozostawania związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki. Natomiast w pełni organ II instancji podzielił stanowisko Wójta co do tego, że strona nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co stanowi przeszkodę do przyznania jej przedmiotowego świadczenia z art. 16a ust. 1 powołanej ustawy. Zdaniem Kolegium, skoro osoba wymagająca opieki jest niepełnosprawna od 1998 r., a wnioskodawczyni nigdy nie była aktywna zawodowo, to nie można uznać, że została spełniona określona w przywołanym przepisie przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki. W ocenie organu odwoławczego wnioskodawczyni nie mogła zrezygnować z zatrudnienia w celu opieki and mężem, jeżeli nie podejmowała zatrudnienia przed jego zachorowaniem i nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Kolegium zwróciło uwagę na różnice brzmienia zachodzące pomiędzy przepisem art. 16a ust. 1, który dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego, a przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ argumentował, że wśród przesłanek wskazanych w art. 16a ust. 1 powołanej ustawy brak jest okoliczności niepodejmowania zatrudnienia, a jedynie rezygnacja z zatrudnienia, a gdyby ustawodawca zamierzał przyznać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom niepodejmującym pracy, to uczyniłby to wyraźnie w przepisie, tak jak ma to miejsce w art. 17 ust. 1 tej ustawy, dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na decyzję Kolegium E. G., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzuciła organowi naruszenie:

1. prawa materialnego - art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez a) jego błędną wykładnię polegającą na:

- przyjęciu, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu tegoż przepisu oznacza wyłącznie zrezygnowanie z zatrudnienia, które musi zostać faktycznie podjęte i trwać w czasie, podczas gdy przepis ten nie używa czasownika w formie dokonanej, lecz mówi, że zasiłek przysługuje temu, kto "rezygnuje" z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem stałej opieki, a więc temu, kto nie podejmuje zatrudnienia, mimo że podjąłby je, gdyby nie konieczność sprawowania opieki; tego rodzaju wykładnię czasownika "rezygnuje" potwierdza art. 23 ust. 5a pkt 8 ustawy o świadczeniach społecznych, który mówi o wykazywaniu braku propozycji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i to właśnie te okoliczności pozostawać muszą w związku z opieką nad osobą wskazaną w art. 16a ust. 1 powołanej ustawy,

- bezzasadnym zaakceptowaniu przez organ odwoławczy w ślad za organem I instancji wniosku zawartego w wywiadzie środowiskowym, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z pracy zawodowej, gdyż nigdy nie pracowała,

co zarazem sprawia, że pogląd organów obydwu instancji w okolicznościach niniejszej sprawy o braku rezygnacji przez zainteresowaną z zatrudnienia prowadzi do nadania przepisowi art. 16a ust. 1 powołanej ustawy treści, która wskazuje na brak spójności m.in. z art. 23 ust. 5a tej ustawy i niekonstytucyjność przepisu art. 16a ust. 1 (strona wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07), przy czym zabiegi takie są uznawane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za niedopuszczalne (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 533/08);

b) jego niezastosowanie, podczas gdy znajdujące się w aktach administracyjnych zaświadczenie PUP w G. z dnia [...] kwietnia 2013 r. wskazuje na okres aktywności zawodowej zainteresowanej - od stycznia 2008 r. do 16 kwietnia 209 r., tj. zarejestrowanie zainteresowanej jako osoby bezrobotnej, które przypadało po 1998 r., od kiedy to powstała konieczność stałej opieki nad J. G.; przy tym organy obydwu instancji nie zwróciły się do zainteresowanej o złożenie oświadczenia o braku propozycji zatrudnienia z uwagi na stałą opiekę nad mężem i tym samym rezygnację z zatrudnienia przynajmniej od ustania po stronie zainteresowanej statusu osoby bezrobotnej, wobec czego organ II instancji bezzasadnie przyjął, że zainteresowana nie była nigdy aktywna zawodowo, chociaż w orzecznictwie przyjmuje się, że osoba bezrobotna również może zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli nie podejmuje pracy z uwagi na opiekę nad osobą wskazaną w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a taki związek między rezygnacją skarżącej z zatrudnienia a opieką nad mężem zachodzi;

2. prawa procesowego:

a) art. 6-art 8 w zw. z art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez:

- nierozważenie całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie z uwagi na pominięcie zaświadczenia PUP w G. z dnia [...] kwietnia 2013 r., z którego wynika, że obecnie skarżąca nie jest wprawdzie zarejestrowana jako osobą bezrobotną, niemniej jednak okres jej aktywności wystąpił od [...] 2008 r. do [...] 2009 r., a więc zaświadczenia, które jako dokument urzędowy wskazuje okres aktywności, tj. zarejestrowanie strony jako osoby bezrobotnej w tym okresie - tym samym bezpodstawne przyjęcie przez Kolegium, że skarżąca nie była nigdy aktywna zawodowo i nie podejmowała zatrudnienia, oraz w razie wątpliwości co do znaczenia użytego w tym zaświadczeniu zwrotu "okres aktywności" brak zwrócenia się do PUP w G. o jego wyjaśnienie,

- pominięcie oświadczenia strony z dnia 7 maja 2013 r. wniesionego wraz z odwołaniem, z którego wynika, że zainteresowana złożyła wymagane powołanymi przepisami art. 23 ust. 4 pkt 4 i art. 23 ust. 5a pkt 8 i ust. 5c ustawy o świadczeniach rodzinnych oświadczenie o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem i niepodejmowania w związku z tym zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czego organ II instancji nie wziął pod uwagę, mimo że dokument ten miał istotne znaczenie w światle przywołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych,

- zaakceptowanie przez Kolegium rozstrzygnięcia organu I instancji, podczas gdy wywiadem środowiskowym nie objęto nawet informacji o ewentualnym zarejestrowaniu zainteresowanej jako osoby bezrobotnej w PUP w G. i możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia - w związku z okolicznościami dotyczącymi sparowania opieki nad mężem, w tym otrzymywania przez nią propozycji zatrudnienia;

b) art. 6-art. 9 i art. 136 k.p.a. w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 4 i art. 23 ust. 5a pkt 8 i ust. 5c ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na brak wezwania zainteresowanej mimo takiego obowiązku, do przedstawienia oświadczenia o braku propozycji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad mężem J. G., co odprowadziło do złożenia przez zainteresowaną wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy z brakami formalnymi, a tym samym przyczyniło się do niewyjaśnienia istoty sprawy oraz zaakceptowania przez organ odwoławczy wadliwego postepowania organu I instancji.

Tak sformułowane zarzuty znalazły swoje rozwinięcie w obszernym uzasadnieniu skargi, w którym została przedstawiona argumentacja, w tym wybrane orzecznictwo, przemawiająca w ocenie pełnomocnika strony za zasadnością podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zawartych w niej zarzutów, uznało je za nieuzasadnione i wniosło o oddalenie skargi.

Ustosunkowując się do stanowiska Kolegium, pełnomocnik strony skarżącej w piśmie procesowym z dnia 12 grudnia 2013 r. nie zgodził się z twierdzeniami organu i przedstawił dalszą argumentację przemawiającą za tym, że nie sposób różnie pojmować przesłanki rezygnacji z zatrudnienia na gruncie art. 16a i na gruncie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniósł również, że bezzasadne są twierdzenia Kolegium zmierzające do zakwestionowania związku przyczynowego pomiędzy opieką nad osobą niepełnosprawną, a rezygnacją z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej

W złożonym drogą elektroniczną piśmie z dnia 17 września 2014 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę na dorobek orzeczniczy wojewódzkich sądów administracyjnych orzekających w tego rodzaju sprawach, w tym w szczególności na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 580/14, w którym zostały powołane orzeczenia: WSA w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/bd 463/13 i WSA w Krakowie z dnia 6 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/kr 1144/14, z których wynika, że sądy administracyjne w tych sprawach uwzględniły skargi, powołując się na językowe (słownikowe) znaczenie słowa "rezygnować", na co też pełnomocnik zwracał w uwagę wcześniej w swoim piśmie - "replice na odpowiedź na skargę".

Na rozprawie w dniu 19 września 2014 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał wnioski i argumentację skargi oraz dalszych pism procesowych stanowiących jej uzupełnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej zwana p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 września 2009 r., I OSK 1403/08).

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Sąd nie stwierdził przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć zapadłych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 16a u.ś.r., dodanego przez ustawę z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) z dniem 1 stycznia 2013 r. Ustawą tą wprowadzone zostały do ustawy o świadczeniach rodzinnych bardzo istotne zmiany, powodujące między innymi wyodrębnienie z kręgu osób, którym do 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zasadniczą przesłanką rozgraniczającą te dwa rodzaje świadczeń rodzinnych, jest - jak wynika z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższe oznacza, iż w przypadku gdy niepełnosprawność powstała później osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wprowadzając w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego (istniejącego do 31 grudnia 2012 r.) dwie różne instytucje ustawodawca, nie tylko odmiennie je nazwał i zróżnicował ich wysokość, lecz nadto w różny sposób określił w art. 16a i art. 17 znowelizowanej ustawy, kryteria ich przyznawania i przesłanki pozytywne i negatywne warunkujące ich uzyskanie.

Dalej zauważyć należy, iż choć specjalny zasiłek opiekuńczy, w istotnej mierze nawiązuje do konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego w jego wcześniejszym kształcie, obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r., to jednak przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało uzależnione od spełnienia następujących podstawowych przesłanek:

1) osoba ubiegająca się o zasiłek w związku ze sprawowaniem opieki nad daną osobą faktycznie tę opiekę sprawuje;

2) na osobie ubiegającej się o zasiłek ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy,

3) osoba ubiegająca się o zasiłek rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., tj. z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej - w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki;

4) osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

5) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r., wynoszącego obecnie 623 zł (z zastrzeżeniem art. 16a ust. 3 u.ś.r., który w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania); przy jednoczesnym niewystąpieniu przesłanek negatywnych, wyliczonych w art. 16a ust. 8 u.ś.r.

Według trafnych ustaleń organu administracji, które znalazły expressis verbis swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w punkcie 3, w postaci rezygnacji przez wnioskodawczynię z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem.

W odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wymaga bowiem, aby konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną zawsze wiązała się z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym przypadku, inaczej niż przy świadczeniu pielęgnacyjnym, samo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie wystarcza. Implikuje to konieczność wykazania przez osobę ubiegającą się o zasiłek bezpośredniego związku pomiędzy zaprzestaniem pracy zarobkowej, rozumianej również jako prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (vide: art. 3 pkt 22 in fine u.ś.r.), a podjęciem się sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji braku jakiegokolwiek zatrudnienia w przeszłości można, co do zasady, mówić jedynie o niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki, a nie o rezygnacji z pracy zarobkowej w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu, co najwyżej z taką właśnie sytuacją - niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną - mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Okolicznością bezsporną ustaloną przez organ I instancji jest fakt, iż wymagający opieki J.G. orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 1998 r. uznany został za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Ponadto, jak wynika z przedstawionej przez skarżącą dokumentacji, nigdy nie pracowała ona zarobkowo, a jedynie w okresie od [...] 2008 r. do [...] 2009 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna.

Z powyższych ustaleń wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, bowiem skoro nigdy nie byłą osobą zatrudnioną, to nie mogła z tegoż zatrudnienia zrezygnować.

Przypadek niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nie może być utożsamiany z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. Za taką wykładnią przemawia przede wszystkim wzgląd na wyraźne rozróżnienie obu tych pojęć przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wiążącą się z tym dyrektywę interpretacyjną w postaci tzw. zakazu wykładni synonimicznej, zgodnie z którym różnym zwrotom użytym w danym akcie prawnym nie należy nadawać tego samego znaczenia (por. Zasady wykładni prawa, L. Morawski, Toruń 2010, s. 117-119). Co za tym idzie uznać należy, iż skoro racjonalny ustawodawca zróżnicował przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, w ten sposób, iż pierwsze z wyżej wskazach świadczeń uzależnił od nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a drugie wyłącznie od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to jego zamiarem było ograniczenie kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a jednocześnie dał wyraz temu, iż pojęcia te należy interpretować rozłącznie.

Powyższe oznacza, iż przesłanki rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania zatrudnienia należy definiować w sposób umożliwiający ścisłe rozgraniczenie tych dwóch stanów faktycznych.

Wymogowi takiemu odpowiada wyłącznie przyjęcie, iż przez rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć taką sytuację faktyczną, gdy osoba zamierzająca sprawować opiekę rezygnuje z wykonywanej już aktywności zarobkowej mieszczącej się w katalogu określonym w art. 3 pkt 22, zaś przez niepodejmowanie zatrudnienia taką sytuację, gdy dana osoba rezygnuje jedynie z zamiaru podjęcia takiej aktywności w przyszłości, np. odrzucając złożoną jej ofertę zatrudnienia.

Za przyjęciem powyższego stanowiska przemawia nadto okoliczność, iż ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 657) zmodyfikowano brzmienie art. 16a ust. 1 u.ś.r. Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem tego przepisu wchodzącym w życie z dniem 1 stycznia 2015 r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwać będzie osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wprowadzenie przez ustawodawcę tej nowelizacji wyraźnie wskazuje na rozdzielny zakres znaczeniowy tych pojęć, albowiem racjonalny ustawodawca nie wprowadzałby nowelizacji przepisów pozbawionej znaczenia normatywnego, a tak należałoby ocenić tą nowelizację przy przyjęciu argumentacji przedstawionej w skardze.

Zauważyć w tym miejscu należy, że za zatrudnienie w myśl art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie można uznać statusu osoby bezrobotnej, gdyż ustawodawca nie uwzględnił tego w definicji pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zawartej we wskazanym przepisie. Przepis ten ustanawia definicje legalną pojęcia zatrudnienia na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych i co za tym idzie wyłącza możliwość odmiennego ustalania treści tego pojęcia w sprawach prowadzonych na podstawie przepisowo tej ustawy, na przykład w drodze wykładni językowej, celowościowej, bądź funkcjonalnej.

Dlatego też za spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16a ust. 1, w ocenie sądu, nie można uznać wyrejestrowania z rejestru osób bezrobotnych.

Odnosząc się do argumentacji skargi wskazującej na treść art. 23 ust. 5a pkt 8 u.ś.r. zauważyć należy, iż regulacja ta nie ma zastosowania do postępowań w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis art. 23 ust. 5a u.ś.r. reguluje bowiem wyłącznie kwestie proceduralne przesadzając jakiego rodzaju środki dowodowe należy wykorzystywać dla wykazania poszczególnych, wskazanych w nim okoliczności faktycznych. Nie przesadza natomiast w żaden sposób o tym jakie okoliczności faktyczne istotne są dla uzyskania prawa dla poszczególnych przewidzianych w ustawie świadczeń, które to zagadnienia regulowane są w przepisach materialnoprawnych świadczeń tych dotyczących. Co za tym idzie przywołany w skardze art. 23 ust. 5a pkt 8 u.ś.r. nie jest przydatny dla odkodowania treści norm prawnych ustanowionych w art. 16a ust. 1 u.ś.r., w tym w szczególności dla ustalenia treści pojęcia rezygnacji z zatrudnienia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.