Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1007/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 194, art. 185, art. 207
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant: specjalista Edyta Pacewicz po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1274/13 w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie od E. W. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 lutego 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] września 2013r o nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] lipca 2013r o nr [...]. W uzasadnieniu sąd wywiódł, iż decyzją z dnia [...] września 2013r Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z dnia [...] lipca 2013r., mocą której odstąpiono od ustalenia T. K. opłaty dla za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, ustalono E. W. miesięczną opłatę za pobyt dziecka – Z.K. w rodzinie zastępczej E. K. w wysokości 483,87 zł od 17 lipca 2012r do dnia 31 lipca 2012r., 1000 zł. miesięcznie za okres od dnia 1 sierpnia 2012r. do dnia 31 stycznia 2013r. Kolegium zaznaczyło, że Rada Miasta Rzeszowa w drodze uchwały z dnia 26 stycznia 2012r. o nr XXVI/500/2012 określiła szczegółowe warunki umarzania, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od miesięcznej opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej.

Prezydent Miasta Rzeszowa przy piśmie z dnia 13 czerwca 2013r przekazał E. W. warunki odstąpienia od ustalenia opłaty określone w uchwale z dnia 26 stycznia 2012r oraz wykaz niezbędnych dokumentów do ubiegania się o odstąpienie. E. W. z możliwości tej nie skorzystała, powoływanie się przez organ administracji na znajomość jej sytuacji materialnej nie oznaczało, że takie informacje można wykorzystać do wszystkich prowadzonych przez urząd postępowań. Zarówno bowiem wniosek jak i oświadczenie o stanie majątkowym wymagają precyzyjnego określenia w zakresie sytuacji materialnej, dochodów, majątku. E. W. nie wskazała na dopuszczone w powołanej uchwale okoliczności, uzasadniające odstąpienie od ustalenia opłaty z urzędu tj. uzasadnionego interesu osoby zobowiązanej, wynikającego z zagrożenia brakiem możliwości zaspokojenia egzystencjalnych potrzeb jej lub osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wywołanych bezrobociem, bezdomnością, ubóstwem, niepełnosprawnością, długotrwałą ciężką chorobą, zdarzeniem losowym, pozostawanie osoby zobowiązanej na utrzymaniu innej, ważną sytuacją życiową. Zdaniem Kolegium nie mogły mieć żadnego znaczenia wyjaśnienia z pisma z dnia 29 sierpnia 2013r. gdyż dotyczyły innego okresu na jaki organ ustalił opłatę za pobyt dziecka w pieczy i innego stanu faktycznego.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium w Rzeszowie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła E. W., która zawnioskowała o uchylenie decyzji obu instancji w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że prawem materialnym normującym zasady finansowania wspierania rodziny, systemu pieczy zastępczej, w tym opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz umorzenia tych należności są przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu zacytowano przepis art. 193 ust.1, 194 ust.3 ustawy. Wywiedziono, że błędne jest stanowisko co do prawidłowości zaniechania ustalania opłaty, w istocie bowiem organ pominął możliwość orzekania z urzędu w tym przedmiocie, mając także na względzie fakt prowadzenia dwóch równoległych postępowań, różniących się czasookresem, w których odmiennie rozstrzygnięto o wysokości miesięcznej opłaty. Tym samym w ocenie sądu I instancji doszło do naruszenia zasad ogólnych z art. 7,8, 9, 77§1 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zdaniem kontrolowanego sądu organ winien był wskazać dlaczego mimo możliwości z art. 194 ust.3 nie orzekł z urzędu. Tym bardziej, że dysponował w tym względzie materiałem dowodowym. W uzasadnieniu zawarto wskazówkę, iż ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni fakty znane z urzędu, w razie potrzeby uzupełniając postępowanie dowodowe.

Skargę kasacyjną od wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 194 ust.3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz §3 ust.1 i ust.3 oraz §7 ust.1 uchwały Rady Miasta Rzeszowa z dnia 26 stycznia 2012r o nr XXVI/500/2012 określającej szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej poprzez wadliwe uznanie przez sąd iż odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka mogło nastąpić z urzędu tj. bez wniosku E. W. W istocie bowiem odstąpić od opłaty z urzędu można jedynie w przypadkach wskazanych w § 3 ust.1 pkt.1, 2, 4, 5 oraz ust.2 uchwały, z których żaden w uwarunkowaniach niniejszej sprawy nie zaistniał.

Podniesiono także naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145§1pkt.1 lit.c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uwzględnienie przez sąd skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji pomimo, że nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 8,9, 77§1 , 107§3 kpa, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do niezasadnego uwzględnienia skargi.

W uzasadnieniu podkreślono, że o warunkach stosowania ulg w opłatach za pobyt dziecka w pieczy zastępczej przesądza treść uchwały. Stąd też rozstrzygnięcie sprawy wymagało zastosowania uchwały Rady Miasta Rzeszowa z dnia 26 stycznia 2012r. Zgodnie z §3 ust.1 uchwały należności mogą być umarzane w całości bądź w części z urzędu jeżeli nie można ustalić miejsca faktycznego zamieszkania lub pobytu dłużnika, dłużnik zmarł, zachodzi uzasadnione przypuszczenie że w postępowaniu zmierzającym do egzekucji należności nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne, zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny, dłużnik przebywa w domu pomocy społecznej lub w innej sytuacji znacznie utrudniającej złożenie wniosku o umorzenie należności.

Treść cytowanych przepisów prawa miejscowego sąd pominął przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie dostrzegając że orzekające organy mogły odstąpić od ustalenia opłaty w warunkach uznania administracyjnego, jedynie przy spełnieniu przesłanek określonych w §3 ust.1 i 2 uchwały. Brak spełnienia tych przesłanej oznaczał że odstąpienie od opłaty mogło nastąpić wyłącznie na wniosek strony.

Z bezspornych ustaleń wynika, że E. W. takiego wniosku nie złożyła.

Z kolei zaś zaniechanie to miało miejsce pomimo uprzedniego skierowania do niej przez organ I instancji stosownej informacji wraz z niezbędnymi formularzami wniosku oraz oświadczenia majątkowego. Trudno w tej sytuacji zarzucić organom naruszenie zasad ogólnych określonych w art. 7,8,9 kpa jak i normy zawartej w art. 194 ust.3 ustawy. Nie mogło mieć miejsca naruszenie art. 107§3 kpa skoro odstąpienie od ustalenia opłaty i tak nie mogło mieć miejsca wobec niespełnienia koniecznych w świetle prawa miejscowego przesłanek.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodnie z art. 183 §1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania, z przyczyn wymienionych w art. 183 §2 p.p.s.a. Przesłanki nieważności w sprawie nie zaistniały, zatem sąd rozpoznał wniesioną skargę kasacyjną w granicach podniesionych przez stronę zarzutów.

Rację należy przyznać Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, że sąd I instancji w sposób nieuprawniony pominął przy kontroli treść przepisów prawa miejscowego stanowiących przesłanki odstąpienia z urzędu od ustalenia opłaty. Nie dokonał zatem zbadania legalności kontrolowanych decyzji w świetle wszystkich mających zastosowanie w sprawie norm.

Ograniczył swe rozważania do normy zawartej w art. 194 ust.3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej( DZ.U. z 2013r poz. 135 z późniejszymi zmianami), która samodzielnie nie mogła stanowić wzorca kontroli sądowoadministracyjnej.

Regulacja ta dopuszcza wprawdzie możliwość orzekania z urzędu, jednak w zakresie konkretyzacji przesłanek zezwalających na takie rozstrzygnięcie odsyła do uchwały rady powiatu (tu: uchwała Rady Miasta Rzeszowa z dnia 26 stycznia 2012r. nr XXVI/500.2012 określającej szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej).

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w tej sytuacji brak rozważań poczynionych przez sąd I instancji w odniesieniu do postanowień uchwały zezwalających w określonych warunkach na odstąpienie z urzędu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej czyniło przedwczesnym przyjęcie przez kontrolowany sąd, iż organy dopuściły się naruszenia w sprawie norm prawa procesowego zawartych w art. 107§3 kpa jak i art. 7-9, 77§1 kpa poprzez zaniechanie rozważań co do konieczności orzekania z urzędu w trybie art. 194ust.3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Brak kompletności oceny kwestionowanego przed sądem I instancji postępowania administracyjnego spowodowało w istocie, że sprawa wymyka się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, co w konsekwencji skutkować musiało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na zasadzie art. 185§1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stąd orzeczono jak w pkt.1 sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na zasadzie art. 207§2 p.p.s.a. odstępując od ich zasądzenia na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego.