Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 835/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 109
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 34, art. 35 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 1989 nr 25 poz 137
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 21 kwietnia 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia del. NSA Piotr Piszczek Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 maja 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 662/08 w sprawie ze skargi M. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 662/08, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. Ż., uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników.

W uzasadnieniu Sąd podał między innymi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek należnych od M. Ż.

W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł, że M. Ż. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, ponieważ w ocenie wnioskodawcy uległy one przedawnieniu. Zakład stwierdził, że należności te są nadal wymagalne oraz, że nie zachodzą okoliczności kwalifikujące zadłużenie do umorzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca powołał się na swoją trudną sytuację majątkową, która uniemożliwia mu spłacenie zadłużenia. Organ wyjaśnił, że należności będące przedmiotem postępowania dotyczą okresu lipiec – sierpień 1994 i grudzień 1994 – maj 1995. Obowiązek zapłaty zobowiązań powstał pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. - o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 1989, Nr 25, poz. 137 ze zm., dalej: ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 35 ust. 3 i 4 oraz art. 36 tej ustawy należności z tytułu składek przedawniały się po upływie 5 lat licząc od dnia wymagalności, a bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli dłużnik został o tej czynności zawiadomiony, wówczas obowiązywał 10 letni okres przedawnienia. Po zmianie stanu prawnego kwestia przedawnienia uregulowana została w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu, obowiązującym do 31 grudnia 2003 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat. Stosownie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacania składek, rozłożenie spłaty na raty i każda czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli dłużnik został powiadomiony o tej czynności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że zadłużenie było dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 1994 r. i 1995 r., a następnie w 1999 r. Zadłużenie ponownie objęto postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych z 2001 r., które nadal pozostają w realizacji organu egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne było zawieszone w związku z trwaniem postępowania restrukturyzacyjnego wszczętego na wniosek dłużnika z dnia [...] listopada 2002 r. Decyzja o umorzeniu tego postępowania została wydana dnia [...] kwietnia 2004 r. W związku z tym organ uznał, że zadłużenie nie uległo przedawnieniu ani pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ani ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. ani też pod rządami tej ostatnio wymienionej ustawy w brzmieniu obecnie obowiązującym. Następnie organ orzekający stwierdził, że wniosek o umorzenie należności został rozpoznany w trybie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w związku z tym, że pozostaje w toku postępowanie egzekucyjne prowadzone za pośrednictwem urzędu skarbowego nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, co wyklucza możliwość umorzenia zadłużenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił również, że należności których dotyczy postępowanie nie są należnościami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, nie ma więc do nich zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę uznał, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2007 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu w sprawie jest niesporne, że należności będące przedmiotem postępowania dotyczą okresów lipiec – sierpień 1994 i grudzień 1994 – maj 1995, a zatem zaległości powstały pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. W art. 109 u.s.u.s. ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. W ocenie Sądu I instancji, z tak sformułowanego przepisu wynika, że w stosunku do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999 r. należy stosować przepisy regulujące przedawnienie zobowiązań zawarte w ustawie o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, ponieważ jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998 r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek powstałych pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 12 lipca 2007 r., sygn. akt I UK 37/07 (OSNP 2008, nr 17 – 18, poz. 266) przyjął, że do zobowiązań , które powstały pod rządami ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych należy stosować przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym wyroku Sąd Najwyższy nie rozważył jednak stosowania przepisów dotyczących przedawnienia w świetle przepisu przejściowego jakim jest art. 109 u.s.u.s.

Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia należności z tytułu składek mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zdanie 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym obowiązek uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stał się wymagalny. Przesłankę przedawnienia organ zobowiązany był uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności.

W ocenie Sądu I instancji, zadłużenie skarżącego uległo przedawnieniu najpóźniej w czerwcu 2006 r. W dacie orzekania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia zadłużenia, objęte decyzją należności były już przedawnione.

Niezastosowanie w sprawie art. 109 u.s.u.s. i w konsekwencji dokonanie oceny przedawnienia należności z tytułu składek na podstawie art. 24 u.s.u.s., a nie art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu w związku z przedawnieniem należności, postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 105 k.p.a.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i zastosowanie:

- art. 109 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne należnych przed dniem 1 stycznia 1999 r. należy stosować przepisy regulujące przedawnienie zobowiązań określone w ustawie o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych i na tej podstawie uznanie, że należności, których sprawa dotyczy uległy przedawnieniu na podstawie art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń;

- art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 stycznia 2002 r. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia o którym mowa w ust. 5 po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne oraz w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. zgodnie, z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d, poprzez jego niezastosowanie.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej wskazał, że stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w kwestii stosowania do składek powstałych przed 1 stycznia 1999 r., tj. przed wejściem w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przepisu art. 34 i 35 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń regulujących kwestie przedawnienia należności na podstawie art. 109 u.s.u.s. jest nieuzasadnione. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, art. 109 u.s.u.s. należy interpretować jako przepis regulujący sytuację przejściową dotyczącą składek i zasiłków, które były należne za okres do 31 grudnia 1998 r., wyłącznie w zakresie rozliczania i opłacania składek, nie odnoszący się natomiast do przedawnienia należności z tytułu składek.

Zasady rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w okresie obowiązywania ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych regulowały przepisy rozdziału 6 tej ustawy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. - w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne , zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. z 1990 Nr 7, poz. 41 ze zm.).

Zakres obowiązywania przepisów ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych stosownie do art. 109 u.s.u.s. winien być ograniczony do kwestii wskazanych w treści tego przepisu tj. rozliczania składek i zasiłków oraz opłacania składek.

Zdaniem skarżącego organu, Sąd I instancji dokonał błędnej interpretacji art. 109 u.s.u.s. i uznając, że przepis ten stanowi również podstawę do stosowania przepisów dotychczasowych w zakresie wymagalności i przedawnienia składek, pomimo braku odesłania do stosowania w tym zakresie przepisów dotychczasowych. W związku z powyższym do przedawnienia składek należnych za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. należy stosować przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych .

W sprawie dotyczącej wniosku o umorzenie należność z tytułu składek za okres lipiec – sierpień 1994 i grudzień 1994 – maj 1995 wobec tego, że na dzień 1 stycznia 1999 r. nie upłynął termin przedawnienia składek, należało stosować przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku ma ustalenie wpływu zmian stanu prawnego na bieg terminu i inne cechy przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji, gdy wymagalność i terminy płatności składek przypadały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.).

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że w opisanej sytuacji zastosowanie znajdują przepisy ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, mimo uchylenia, z dniem 25 listopada 1998 r., art. 35 ust. 3 i ust. 4 tego aktu normatywnego przez art. 122 ust. 1 pkt 1 i art. 127 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Podstaw takiego poglądu Sąd I instancji upatruje w unormowaniu zawartym w art. 109 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem "Składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres pojęć "rozliczać i opłacać" nie obejmuje biegu terminu i innych cech przedawnienia należności z tytułu składek. Istotną wskazówkę interpretacyjną w tej mierze stanowi to, że art. 24 u.s.u.s., regulujący między innymi przedawnienie należności, zgodnie z art. 127 pkt 1 tej ustawy, wchodził w życie przed dniem 31 grudnia 1998 r. wskazanym w art. 109 u.s.u.s. Już to prowadzi do wniosku, że wolą ustawodawcy nie było objęcie regulacją zawartą w art. 109 u.s.u.s. instytucji przedawnienia. Co istotniejsze, czym innym są obowiązki płatników w zakresie rozliczania i opłacania składek a czym innym wygasanie czy niemożność dochodzenia należności w wyniku ich przedawnienia. Należy podzielić stanowisko skargi kasacyjnej, że pojęcie "rozliczanie i opłacanie składek" należy rozumieć ściśle i odnosić do tych czynności, które poprzedzają rozpoczęcie terminu przedawnienia, takich jak : ustalenie podstawy wymiaru składek, obliczanie wysokości składki, składanie deklaracji itp.

Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg terminów przedawnienia należności z tytułu składek ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Jak z tego wynika ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych już w pierwotnym brzmieniu, w zakresie przedawniania należności zawierała unormowania tego rodzaju, że nie było powodów by sięgać do dawniejszych regulacji dotyczących tej materii.

Konkludując stwierdzić należy, że WSA dokonał błędnej wykładni art. 109 u.s.u.s., przyjmując, że odnosi się on do instytucji przedawnienia.

W skardze kasacyjnej trafnie zwraca się uwagę, że regulacje ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązujące do 31 grudnia 2002 r. dotyczące przedawnienia nie odbiegały od tych, jakie zawierała ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 35 ust. ust. 3 i 4 tej ostatnio powołanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna a bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik, przy czym składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Według pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji stanął na stanowisku, że należności z tytułu składek uległy przedawnieniu najpóźniej w czerwcu 2006 r., gdyż upłynął 10-letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 35 ust. 4 zdanie 2, ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, który to przepis miał zastosowanie do składek dochodzonych od dłużnika za okres lipiec – sierpień 1994 i grudzień 1994 – maj 1995.

Konsekwencją przytoczonego stanowiska Sądu I instancji było pominięcie w rozważaniach zmian stanu prawnego, jakie nastąpiły z dniem 1 stycznia 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. nr 241 , poz. 2074 ze zm.). Po wprowadzonych powołaną ustawą zmianach art. 24 ust. 4 – 6 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Bieg terminu przedawnienia przerywało ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następowało po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Bieg przedawnienia terminu ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Jak wynika z przytoczonych unormowań termin przedawnienia uległ wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia uzyskał nowe cechy w zakresie podstaw przerwania i zawieszenia. Ustało również ograniczenie skutków przerwania terminu przedawnienia związane z upływem czasu od daty płatności składek i niemożnością dochodzenia należności.

W opisanej sytuacji prawnej powstaje problem , czy należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie, podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedź na tak postawione pytanie jest pozytywna.

Zauważyć należy, że ustawodawca może dowolnie regulować kwestię przedawnienia roszczeń, w tym wydłużać terminy przedawnienia. Nie wpływa to w żaden sposób na wysokość zobowiązania, która jest stała. Nie ma też podstaw do przyjęcia, że istnieje "prawo do przedawniania", które jako prawo nabyte dłużnika podlegałoby ochronie. Skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu do działania prawa wstecz, albowiem jak już zaznaczono zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie możne jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia, który już upłynął. W takim wypadku dochodziłoby do działania prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo.

W kwestii dopuszczalności wydłużania terminu przedawnienia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. (I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266), który zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Do przytoczonego poglądu nawiązał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17), w której przyjęto, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074)". Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 12 listopada 2007 r. I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r. III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643) zauważył, że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania.". Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach. Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

W toku dotychczasowego postępowania przed Sądem I instancji zaskarżona decyzja kontrolowana była wyłącznie pod kątem upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek przy zastosowaniu art. 35 ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Jak już wspomniano pogląd WSA, co do możliwości stosowania powołanego przepisu jest nietrafny. W związku z tym, w rozpoznawanej sprawie zachodzi potrzeba oceny kontrolowanej decyzji przy uwzględnieniu zmian stanu prawnego, które następowały po dacie wymagalności składek oraz rozważenia, czy i ewentualnie które należności z tytułu składek uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. Oznacza to konieczność odniesienia się do stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do przerwania biegu przedawnienia zgodnie z przepisami obowiązującymi do tej daty. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji dotychczas nie badał czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie względnie zawieszenie terminu przedawnienia, co jest niezbędne dla pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.