Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2135/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 czerwca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia del WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Po 885/19 w sprawie ze skargi D. L. na uchwałę Rady Gminy D. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2. zasądza od Gminy D. na rzecz D. L. kwotę 490 (czterysta dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2020 r. II SA/Po 885/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę D. L. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] lipca 2019 r. Rada Gminy [...] uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu w miejscowości [...], w rejonie drogi wojewódzkiej nr [...] oraz ulicy [...], [...], [...] i [...], gmina [...] - uchwała nr [...]. Uchwała została podjęta na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 506) i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1945, ze zm.), zwanej dalej "u.p.z.p.".

Skargę na powyższą uchwałę wniosła wskazana na wstępie Skarżąca, zaskarżając tę uchwałę w zakresie § 9 ust. 1 pkt 1, 2, 7, 8, 9, 11, 13, 18, 19 lit. a i część graficzną - rysunek planu. Skarżąca zarzuciła kwestionowanej uchwale naruszenie:

1. art. 1 ust. 2 pkt 1, 2, 6 i 7 u.p.z.p. poprzez nieuwzględnienie wymagań ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury, walorów architektonicznych i krajobrazowych, walorów ekonomicznych przestrzeni oraz prawa własności,

2. art. 3 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 u.p.z.p. poprzez nadużycie władztwa planistycznego przejawiające się w dowolności w ustaleniu planu zagospodarowania przestrzennego oraz braku przyjęcia kryteriów wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa,

3. art. 16 u.p.z.p. w zw. z § 10 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania (Dz.U. Nr 164, poz. 1587) poprzez uchwalenie skarżonego planu w oparciu o nieaktualne mapy w odniesieniu do nieruchomości Skarżącej i nieruchomości sąsiadujących, a co za tym idzie, nieuwzględnienie stanu zabudowy istniejącego na tych nieruchomościach, będącego w trakcie realizacji oraz planowanego,

4. art. 17 pkt 13 u.p.z.p. przez nieuwzględnienie zasadnych uwag Skarżącej dotyczących projektu planu, skutkujące istotnym naruszeniem trybu sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,

5. art. 31 oraz 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady proporcjonalności i nakazu konieczności oraz ograniczenie prawa własności Skarżącej w zakresie naruszającym jego istotę oraz niekoniecznym dla osiągnięcia celów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,

6. art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie Skarżącej do władzy publicznej oraz naruszający zasady proporcjonalności i bezstronności.

W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy [...] wniósł o jej oddalenie.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stąd jej oddalenie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że Skarżąca w sposób wystarczający wykazała naruszenie swojego interesu prawnego. Następnie Sąd wyjaśnił, że zarzuty formalne podniesione przeciwko uchwale nie znajdują uzasadnienia. Sąd nie dopatrzył się istotnych uchybień trybu sporządzania planu. Zaś argumenty Skarżącej sprowadzają się do forsowania stanowiska co do kształtu planu. Zdaniem Sądu, nie sposób przyjąć, by zastrzeżenia dotyczące stosowania ogólnych wytycznych przewidzianych dla procedury administracyjnej mogły stanowić istotne naruszenie zasad sporządzania planu, o których mowa w art. 28 ust. 1 u.p.z.p.

Sąd nie uznał zarzutu Skarżącej co do uchwalenia zaskarżonego aktu w oparciu o nieaktualny podział gruntów. Jak bowiem wskazał organ, dla potrzeb projektu planu pozyskano, zgodnie z art. 16 u.p.z.p., kopie map zasadniczych z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, aktualne na dzień sporządzenia projektu planu miejscowego, co jest spełnieniem ustawowej regulacji art. 16. Nadto dokonano inwentaryzacji terenu objętego opracowaniem planu.

Z dalszej argumentacji Sądu wynika, że również i pozostałe zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Zdaniem Sądu argumenty Skarżącej są bardzo ogólnikowe. Skarżąca nie odnosi swoich spostrzeżeń do konkretnych nieruchomości. Sąd natomiast nie dostrzegł na analizowanym terenie zagrożeń dla estetyki ulicy. Uchwalony niski wskaźnik intensywności zabudowy i maksymalna powierzchnia zabudowy wymusza na inwestorach takie lokowanie swoich obiektów, że w ocenie Sądu, zastrzeżenia Skarżącej nie mogą się spełnić. Tak niska intensywność zabudowy powoduje bowiem, że luki między obiektami, choć niesymetryczne, nie będą rażące w stopniu uzasadniającym ingerencję we władztwo planistyczne gminy. Nie sposób uznać, by odczuwalnym dla mieszkańców terenu, którego dotyczą zastrzeżenia Skarżącej był brak dokładnej symetrii między budynkami, skoro plan wymusza ich sytuowanie w dużej odległości od siebie. Nie sposób natomiast uznać, że brak rozmieszczenia budynków w sposób jaki oczekiwała Skarżąca, może naruszać walory architektoniczne czy krajobrazowe lub burzyć ład przestrzenny. Zgodnie ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gminy [...], zatwierdzonym uchwałą nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2016 r. ze zm., teren objęty opracowaniem planu, przeznaczony jest jako teren zabudowy mieszkaniowej rezydencjalnej (o minimalnej powierzchni działki 2500 m2). Zgodnie z kierunkami i wskaźnikami dotyczącymi zagospodarowania i użytkowania terenu dla obszarów zabudowy mieszkaniowej rezydencjalnej, określono możliwość realizacji budynków mieszkalnych jednorodzinnych wolnostojących. Sąd stwierdził zatem, że przy takim ukształtowaniu założeń w studium, nie sposób oczekiwać dopuszczenia przez plan znacznie bardziej zwartej zabudowy, jaką planowała Skarżąca.

Nadto Sąd wskazał, że w sprawie wobec uprzedniego przeznaczenia w studium analizowanych terenów pod zabudowę rezydencjonalną, nie sposób doszukiwać się po stronie organu przekroczenia posiadanego władztwa i naruszenie zasady proporcjonalności. Organ nie jest zobowiązany dopuszczać na analizowanym terenie dowolną zabudowę. Plan w większości wprowadza tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, o stosunkowo niskiej transportochłonności. Plan stwarza możliwości inwestycyjne na terenie stanowiącym własność Skarżącej, przy czym na zasadach i o parametrach określonych w planie miejscowym w myśl zasady zachowania ładu przestrzennego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 1 ust. 2 pkt 1, 2, 6 i 7 u.p.z.p. poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że podjęta przez organ uchwała uwzględnia wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury, walory architektoniczne i krajobrazowe, walory ekonomiczne przestrzeni oraz prawo własności, podczas gdy z treści uchwały wynika, że czynniki te nie zostały wzięte pod uwagę;

- art. 3 ust. 1 w zw. z art 4 ust. 1 u.p.z.p. poprzez jego błędną wykładnię i oparcie skarżonego rozstrzygnięcia na niewłaściwym przeświadczeniu, że w podjętej przez organ uchwale dokonano należytego wyważenia interesu ogólnego i interesów indywidualnych, podczas gdy podjęta uchwała nosi znamiona nadużycia władztwa planistycznego przejawiającego się w dowolności w ustaleniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz braku przyjęcia kryteriów wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa;

- art. 16 u.p.z.p. w zw. z § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania (Dz.U. Nr 164, poz. 1587) poprzez jego błędną wykładnię i wadliwe przeprowadzenie przez Sąd kontroli aktualności map w odniesieniu do nieruchomości Skarżącej i nieruchomości sąsiadujących, albowiem ich rzetelna analiza, konfrontująca zawartość map z aktualnym stanem tych nieruchomości oraz stanem, który na nich istniał w momencie opiniowania i uzgadniania projektu, doprowadziłaby Sąd do wniosku, że uchwalony miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oparty został o nieaktualne w tym zakresie mapy, a w konsekwencji nie uwzględniono stanu zabudowy istniejącego na tych nieruchomościach, będącego w trakcie realizacji oraz planowanego;

- art. 17 pkt 13 u.p.z.p. poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że arbitralne nieuwzględnienie zasadnych uwag Skarżącej dotyczących projektu planu nie skutkowało istotnym naruszeniem trybu sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;

- art. 31 oraz 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP (Dz.U. Nr 78, poz. 483) poprzez jego błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że treść uchwalonego planu nie stanowi naruszenia zasady proporcjonalności i nakazu konieczności oraz ograniczenia prawa własności Skarżącej w zakresie naruszającym jego istotę oraz niekoniecznym dla osiągnięcia celów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, podczas gdy uprawnienia właścicielskie Skarżącej zostały ograniczone w sposób godzący w ich istotę, a nadto - w stopniu wyższym niż konieczny dla osiągnięcia celów uchwały;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 151 poprzez niezasadne oddalenie skargi na uchwałę, podczas gdy zaistniały podstawy do jej uwzględnienia w całości i stwierdzenia nieważności skarżonej uchwały;

- art. 8 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że sposób prowadzenia postępowania przez organ czynił zadość nakazowi budowania zaufania jego uczestników do władzy publicznej oraz nie naruszał zasad proporcjonalności i bezstronności, podczas gdy rzetelna jego analiza doprowadziłaby Sąd do wniosku, że prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej, w którym uwagi jego uczestnika odrzucane są bez jakiegokolwiek uzasadnienia, nosi znamiona dowolności i arbitralności;

- art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przez Sąd uzyskania na etapie gromadzenia materiału dowodowego stanowiska organu uzasadniającego odrzucenie wniosków i uwag Skarżącej w zakresie proponowanych 11 poprawek, co skutkowało brakiem możliwości oceny zasadności odrzucenia ww. poprawek przez organ orzekający w sprawie oraz brakiem spełnienia przesłanek do zamknięcia rozprawy, a w konsekwencji uniemożliwieniem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy prawidłowe uzyskanie ww. stanowiska organu pozwoliłoby na uwzględnienie stanowiska Skarżącej przedstawionego w skardze;

- art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.) w zw. z art. 113 § 1 i 2 p.p.s.a poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pomimo możliwości jej przeprowadzenia na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku oraz pomimo braku konieczności rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym z uwagi na przeprowadzenie dodatkowego dowodu, który nie był znany stronom, co skutkowało obowiązkiem umożliwienia stronom zajęcia stanowiska w jego przedmiocie;

- art. 113 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez zamknięcie rozprawy pomimo konieczności przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów, który nie był znany stronom i co do którego Skarżąca pozbawiona została prawa do ustosunkowania się, co powinno skutkować nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., a nadto - zamknięcie rozprawy pomimo niedostatecznego wyjaśnienia sprawy.

Mając na uwadze powyższe Skarżąca wniosła o: uchylenie skarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie w całości i stwierdzenie nieważności uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w części obejmującej § 9 ust. 1 pkt 1, 2, 7, 8, 9, 11, 13, 18, 19 lit. a i część graficzną - rysunek planu, względnie - w razie uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona - przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na jej rzecz, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych oraz przeprowadzenie rozprawy celem rozpoznania sprawy.

W uzasadnieniu zawarto argumenty na poparcie podniesionych podstaw.

Pismem z dnia 22 lutego 2022 r. Gmina [...] podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie tj. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów reprezentacji przez pełnomocnika.

Pismem z dnia 28 lutego 2022 r. Skarżąca: 1/ oświadczyła, że zrzeka się rozprawy; 2/ wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci wydruków 6 zdjęć wykonanych 23 lutego 2022 r. przedstawiających aktualny stan zagospodarowania działek objętych skargą kasacyjną na fakt pominięcia przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, że Rada Gminy, uchwalając skarżony akt, nie wzięła pod uwagę wydanych pozwoleń na budowę, realizowanych zamierzeń inwestycyjnych ani wymagań ładu przestrzennego, w tym walorów krajobrazowych, architektonicznych i ekonomicznych przestrzeni.

Sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na mocy zarządzenia z dnia 3 marca 2022 r., stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095, ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Jedną z przesłanek nieważności postępowania jest pozbawienie strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Na spełnienie tej przesłanki wskazuje autor skargi kasacyjnej, wiążąc to z równoczesnym naruszeniem art. 113 § 1 i 2 p.p.s.a. Jak wyjaśniono w motywach skargi kasacyjnej procedowanie w tej sprawie przez Sąd istotnie naruszyło konstytucyjne gwarancje procesowe prawa do Sądu albowiem na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 r. Skarżąca została poinformowana, o tym, że na kolejnym terminie przeprowadzony zostanie dowód ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy [...] zatwierdzony uchwałą Rady Gminy [...] nr [...] z [...] lutego 2016 r., do którego strony będą mogły się ustosunkować. Pomimo tego, jak zaznaczono, przewodnicząca na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID, skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym i w tym trybie został wydany wyrok. W ten sposób doszło do naruszenia art. 113 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez zamknięcie rozprawy pomimo konieczności przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentu, który nie był znany stronom i co do którego Skarżąca pozbawiona została prawa do ustosunkowania się, co powinno skutkować unieważnieniem postępowania na ww. podstawie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się ze Skarżącą, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi okoliczność skutkująca nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy w dniu 15 stycznia 2020 r. Sąd pierwszej instancji wyznaczył rozprawę na której rozpoznawał skargę, na uchwałę Rady Gminy [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wniesioną w tej sprawie. Wobec niekompletności akt, odroczono rozprawę celem zażądania od organu aktualnej ujednoliconej treści uchwały-Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy [...].

Od 20 marca 2020 r. na terenie Polski wprowadzono stan epidemii. W tej sytuacji zarządzeniem z 2 czerwca 2020 r. Sąd skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podstawa prawna tego zarządzenia przywołana przez Sąd, określona została w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, a był nią art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842, zwanej dalej "uCOVID-19"). Zgodnie z tym przepisem "przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów".

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego sama dopuszczalność rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 uCOVID-19. Przepis ten jest przepisem szczególnym wobec art. 10 p.p.s.a., ustanawiającym zasadę jawności postępowań sądowoadministracyjnych. W orzecznictwie, które skład orzekający NSA w pełni podziela, wskazuje się że powyższe normy, dopuszczające rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, nie naruszają podstawowych uprawnień procesowych strony. Okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza zatem, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw (wyrok NSA z 8 czerwca 2021 r., III FSK 3585/21). Podobnie uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 sierpnia 2021 r., I OSK 1165/21, dodając że prawo do publicznej rozprawy nie ma też charakteru absolutnego. Może zatem podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega przy tym wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji, przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie epidemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Należy uwzględnić, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest wyjątkiem od zasady jawności postępowania. Wyjątek ten powinien być zatem stosowany w sposób nienaruszający uprawnień procesowych uczestników postępowania. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym musi jednak zostać powiązane z umożliwieniem stronie obrony swoich praw przez zajęcie stanowiska na piśmie. Poza sporem pozostaje, że Skarżącą nie została zawiadomiona o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na 24 czerwca 2020 r., jak też nie poinformowano jej o możliwości złożyła dodatkowych wyjaśnień w sprawie w szczególności w oparciu o nadesłane na żądanie Sądu dodatkowe materiały planistyczne, które przecież zostały zweryfikowane w kontekście wniesionej skargi w tej sprawie w zaskarżonym wyroku. Zdaniem NSA w realiach tej sprawy brak zawiadomienia strony skarżącej o terminie posiedzenia niejawnego i możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień sprawia, iż nie zostały dochowane gwarancje procesowe tej strony. Uwzględnić trzeba, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego pozbawienie strony możności obrony swych praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy. Sytuacji tej nie należy wiązać wyłącznie z całkowitym wyłączeniem strony od udziału w postępowaniu. Nieważność postępowania występuje, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzi bezpośrednio w istotę procesu i pojawia się w razie fundamentalnych uchybień sądu godzących bezpośrednio w uprawnienia procesowe strony. Prawo do sądu obejmuje przecież nie tylko prawo dostępu do sądu, ale także prawo do właściwej procedury przed sądem. Prawo to aktualizuje się między innymi w umożliwieniu stronom podjęcia stosownych czynności procesowych (tak NSA w wyroku z 9 lipca 2021 r., I OSK 1939/20). Spełnienie przesłanki określonej art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. może nastąpić, gdy strona nie zostanie zawiadomiona o terminie posiedzenia, ale na skutek innych zaniechań Sądu pierwszej instancji strona nie będzie w stanie zająć stanowiska w sprawie. Tak też należy zakwalifikować również działanie Sądu Wojewódzkiego, który uniemożliwił Skarżącej po nadesłaniu kompletnych akt zapoznanie się z nimi i zajęcie stanowiska w sprawie przed wydaniem wyroku.

Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19 (pub. ONSAiWSA 2021/3/35), z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie uprawnienia przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. NSA w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela wywody zawarte w powyższej uchwale, iż o zachowaniu standardu ochrony praw strony przesądza zawiadomienie o terminie posiedzenia połączone z możliwością zajęcia stanowiska w sprawie. Nie jest jednak możliwe zajęcie stanowiska co do istoty sprawy bez możliwości zapoznania się z aktami sprawy, stanowiącymi podstawę wyrokowania stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a. Należy jedynie podkreślić, iż prawo do zapoznania się z aktami sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest prawem odrębnym od analogicznego uprawnienia przysługującego na etapie postępowania administracyjnego. Przysługujące stronie na podstawie art. 12a § 4 p.p.s.a. uprawnienie nie doznaje ograniczeń z uwagi na zachowanie strony w postępowaniu przed organem administracji. Tym samym skarżąca uprawniona była, na podstawie art. 12a § 4 p.p.s.a., do zapoznania się z aktami sprawy.

Jak wynika z utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu nieważność postępowania z przyczyny, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez Sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska- patrz wyrok z 9 listopada 2021 r. III FSK 2822/21. Zatem zaniechanie przez Sądu pierwszej instancji zawiadomienia Skarżącej o terminie posiedzenia niejawnego, jak i możliwości zapoznania się z kompletnymi aktami oraz zajęcia stanowiska w tym zakresie skutkuje nieważnością postępowania, na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.

Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna. Stwierdzenie pozbawienia strony możności obrony jej praw w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stwarza sytuację, w której sąd odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki NSA: z 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05; z 11 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2024/16; z 28 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 1109/16).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.