Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2728/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1,  art. 157  par. 1  zd. 1,  art. 17  pkt 2,  art. 65  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. J., E. R. i J. L. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. stwierdza nieważność decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżących A. J., E. R. i J. L. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu odwołania A. J., J. L. i E. R. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. umarzającej postępowania postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lutego 1956 r. nr [...] wywłaszczono za odszkodowaniem nieruchomość o pow. [...] ha, parcela nr [...], położoną w B. przy ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w B. tom II, wykaz 67.

Pismem z dnia [...] maja 2012 r. A.J., J. L. i E. R. reprezentowane przez r.pr. M. K., wystąpiły do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady w [...].

Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej działając na podstawie przepisu art. 65 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego przekazał powyższy wniosek według właściwości Wojewodzie [...].

Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej rady Narodowej Wydział Społeczno-Administracyjny w [...]. z dnia [...] lutego 1956 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości gruntowej, parcela nr [...], położonej w B. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w B. tom II, wykaz [...].Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda [...] wskazał, że kwestionowane przez stronę orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 24, poz. 31) i dotyczyło wywłaszczenia oraz odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie z art. 10 dekretu organem właściwym w sprawie orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu było w pierwszej instancji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej właściwej według położenia przedmiotu wywłaszczenia. Odwołanie do decyzji wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, na podstawie art. 24 ust. 2 dekretu rozpatrywała Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Wskazał w tym miejscu, że Komisja ta miała jedynie charakter organu odwoławczego, natomiast nie posiadała uprawnień nadzorczych przypisanych organowi wyższego stopnia. Wojewoda wyjaśnił, że organem wyższego stopnia w stosunku do organów Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej był właściwy minister. Obowiązujące w tym czasie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidywały, że organem właściwym do uchylenia nieważnej decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez organ naczelny – ten organ. Tak więc, zdaniem Wojewody [...], organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w przedmiocie wywłaszczenia był minister. Zdaniem Wojewody w przedmiotowej sprawie, stosownie do treści art. 157 § 1 kpa minister jest organem właściwym do rozstrzygania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania. W związku z powyższym, Wojewoda [...] stwierdził, że stosownie do art. 157 § 1 kpa w zw. z art. 20 kpa Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, jest organem właściwym do rozstrzygania w przedmiotowej sprawie w pierwszej instancji.

Wojewoda wyjaśnił jednocześnie, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem pierwszej instancji.

Od decyzji powyższej odwołanie do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożył pełnomocnik A. J., J. L. i E. R. – r.pr. M. K.

Po rozpatrzeniu odwołania oraz zbadaniu całości akt sprawy, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] i wyjaśnił, że w sprawie niniejszej przekazał wniosek A. J., J. L. i E. R. z dnia [...] maja 2012 r. uznając swoją niewłaściwości i powołując się na uprzednie rozstrzygnięcia sporów kompetencyjnych w tym zakresie przez Prezesa Rady Ministrów. Organ wyjaśnił jednocześnie, że pogląd ten nie został zaakceptowany w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych i powołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazał ponadto, że również w najnowszych rozstrzygnięciach sporów o właściwość zaistniałych między wojewodami a Ministrem, Prezes Rady Ministrów wskazuje ministra jako organ właściwy w tego typu sprawach.

Minister wyjaśnił, że w wyniku niniejszej decyzji pozostanie do rozpatrzenia przez niego wniosek A. J., J. L. i E. R. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] lutego 1956 r. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem ww. nieruchomości położonej w B. przy ul. [...].

Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu A. J., J. L. i E. R. reprezentowane przez pełnomocnika r.pr. M. K. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organ orzekającym w sprawie naruszenie:

- art. 105 § 1 kpa poprzez bezzasadne przyjęcie, że rozpoznanie sprawy jest bezprzedmiotowe, a w konsekwencji że uzasadnionym jest jego umorzenie;

- art. 65 § 1 kpa oraz art. 156 § 1 kpa poprzez uznanie, że Wojewoda [...] jest niewłaściwy do rozpoznania niniejszej sprawy, a właściwym do jej rozpoznania jest Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżących podał argumenty na poparcie powyższych zarzutów i wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji Wojewody [...].

Odpowiadając na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Kontrola sądu administracyjnego sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym Sąd ten z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ) zwana dalej p.p.s.a. nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli ze względu na stwierdzenie, że zachodzą przesłanki określone w art. 156 Kpa dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej prowadził bowiem postępowanie niezgodnie z właściwością. Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi. (vide: wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 151/09 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 532/07).

Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 156 § 1 kpa, a jego przedmiotem było stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1956 r. nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w B. przy ul. [...] stanowiących własność A. i T. S.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 września 1998 r. III RN 83/98 (OSNP/1999/9/293) stwierdził, iż "właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji. (...) Wyłącza to możliwość oceny kwestii ważności decyzji ostatecznej na podstawie innych przepisów prawa, niż zastosowano do jej wydania.

Podkreślenia wymaga, że powyższy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. ukształtował kilkunastoletnią powszechną praktykę ustalania organu wyższego stopnia na szczeblu właściwego Ministra, jeśli chodzi o postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, wydawanych przez Prezydia Wojewódzkich Rad Narodowych na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r. Praktyka ta była niezmienna na przestrzeni owych kilkunastu lat, mimo zmian we właściwości organów odnośnie wywłaszczenia i nadal powinna być stosowa (por. wyroki WSA w Warszawie sygn. akt: I SA/Wa 809/11, I SA/Wa 935/11, I SA/Wa 870/11 orzeczenia.nsa.gov.pl). Przypomnieć również należy, że przepis art. 14 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958 roku wskazywał jako właściwy rzeczowo organ do orzekania o wywłaszczeniu - organ do spraw wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości. Mając na uwadze przepis art. 157 § 1 zdanie 1 w związku z art. 17 pkt 2 kpa należy uznać, że organem wyższego stopnia w stosunku do organu stopnia wojewódzkiego administracji rządowej, którym w dacie 9 lutego 1956 r. był Wydział Społeczno-Administracyjny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]., jest właściwy w sprawie Minister będący organem nadrzędnym nad Wojewodą, który obecnie pełni funkcję organu szczebla wojewódzkiego administracji rządowej zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206 ze zm.).

Jednocześnie Sąd, odnosząc się do zarzutu skargi, zwraca uwagę, że przekazanie wniosku A. J., J. L. i E. R. przez Ministra Wojewodzie [...] nastąpiło nie postanowieniem, lecz pismem z dnia 22.08.2012 r. zgodnie z treścią art. 65 § 1 k.p.a. po nowelizacji, na które nie przysługuje zażalenie.

Zatem przekazanie wniosku nastąpiło w formie czynności materialno-technicznej, a pismo takie nie ma cech czynności o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wydane zostało bowiem w stanie prawnym obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r. W tym bowiem dniu weszła w życie ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18). Na mocy tej ustawy zmieniona została m.in. treść art. 65 § k.p.a., z którego wynika, że przekazanie podania do organu następuję w formie zwykłego pisma, na które nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Zatem ponownie rozpatrując sprawę Minister w ramach autokontroli wyeliminuje z obrotu powyższe pismo, a następnie rozpatrzy wniosek z dnia 7 maja 2012 r. złożony przez A. J., J. L. i E. R. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1956 r. w przedmiocie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w B. przy ul. [...].

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji jako dotknięte kwalifikowaną wadą prawną musiały zostać usunięte z obrotu prawnego zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 2 w związku z art. 135 – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powyższej ustawy.