Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1593/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 6
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2016 r. sprawy ze skargi T. K., K. S., G. G., E. N., S. K. B.M., A. R., B. W., M. K., M.M., K.S., S.S., E. P., A.G. i Z.S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju solidarnie na rzecz T. K., K. S., G.G., E. N., S. K., B. M., A. R., B. W., M. K., M. M., K.S., S.S., E.P., A. G. i Z. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., wydaną po rozpoznaniu wniosku T. K., K. S., G. G., E. N., S. K., B. M., A. R., B. W., M. K., M. M., K. S., S. S., E. P. (Skarżący) o ponowne rozpoznanie sprawy, Minister Gospodarki (Minister) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2014 r. nie stwierdzającą nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] grudnia 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Komisji Planowania Gospodarczego, o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: "[...]" oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Komisji Planowania Gospodarczego, o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego ww. przedsiębiorstwa - z wyłączeniem nieruchomości gruntowych położonych w K., przy ul. [...], objętych wykazami hipotecznymi [...], parcela nr [...], Iwh [...], parcela [...] oraz [...], parcele [...] oraz [...], a także z wyłączeniem parceli nr [...].

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 1996 r., sprecyzowanym pismami z dnia [...] lipca 2008 r., [...] grudnia 2008 r. i [...] stycznia 2009 r. Skarżący wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] grudnia 1949 w części dotyczącej przedsiębiorstwa: "[...]" (Przedsiębiorstwo) oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r., o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego Przedsiębiorstwa wskazując.

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Minister nie stwierdził nieważności opisanych wyżej orzeczeń wyjaśniając, że Przedsiębiorstwo spełniało kryteria nacjonalizacji określone w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej - Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm. (dalej: ustawa nacjonalizacyjna). Z uwagi na powyższe nie można stwierdzić, aby przy wydaniu ww. orzeczeń prawo zostało rażąco naruszone, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Skarżący po otrzymaniu powyższej decyzji złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie prawa procesowego, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 Kpa, przez nieuprawnione nieuwzględnienie norm zawartych w § 81 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U.R.P. Nr 16, poz. 62,dalej rozporządzenie z 30 stycznia 1947 r.) w zw. z art. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (dalej rozporządzenie o postępowaniu administracyjnym), poprzez samowolne ustalenie, hierarchii źródeł prawa przez organ nacjonalizacyjny oraz przez wadliwe określenie właściwego organu nacjonalizacyjnego na podstawie niewłaściwego brzmienia § 70 i § 14 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. i w rezultacie prowadzenie wznowionego postępowania dotyczącego przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa przed Główną Komisją do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kpa, przez "niedokonanie rzetelnej oceny wszystkich dowodów dotyczących stanu zatrudnienia w przedsiębiorstwie, poprzez nieuwzględnienie listy płac jako fundamentalnego argumentu świadczącego o liczbie pracowników zatrudnionych w ww. przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r. oraz ocenę potencjału zatrudnienia w przedsiębiorstwie W. K. na dzień [...] lutego 1946 r., uzależnionego od kondycji sektora zbrojeniowego, na podstawie danych pochodzących z okresu II Wojny Światowej";

- naruszenie norm prawa materialnego, tj.: art. XXX dekretu z dnia 11 października 1946 r. przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, przez błędną subsumcję faktów związanych z zawartymi przez W. K. umowami z dnia [...] listopada 1939 r. oraz [...] grudnia 1946 r. wobec ww. przepisu, poprzez nieuwzględnienie skuteczności ww. umów,

- § 1 lit. A. pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia w przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstwach, w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym, przez błędną subsumbcję przedmiotowego przedsiębiorstwa wobec pojęcia odlewni żelaza zawartego we wskazanym przepisie.

Opisaną na wstępie decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że interes prawny Skarżących wynika z faktu, iż są oni następcami prawnymi W. K. właściciel Przedsiębiorstwa.

Minister wskazał, że Przedsiębiorstwo funkcjonowało na nieruchomościach położonych w K. przy ul. [...]. W. K. bezpośrednio przed datą wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej był wpisany jako właściciel hipoteczny nieruchomości związanych funkcjonalnie ze znacjonalizowanym przedsiębiorstwem, objętych wyciągiem hipotecznym: lwh [...] (dalszy ciąg KW [...]) parcele [...],[...] oraz lwh [...] (dalszy ciąg KW [...]) gm. kat. [...] parcele [...], [...] i [...], a także lwh [...] (dalszy ciąg KW [...])[...]parcela [...]. W dniu [...] listopada 1938 r. wpisano w ww. wyciągach hipotecznych zakaz pozbywania i wydzierżawiania tej realności oraz maszyn i urządzeń fabrycznych na tej realności się znajdujących, aż do zupełnej zapłaty sumy pożyczkowej na rzecz Banku Gospodarstwa Krajowego.

Pomimo powyższego wpisu, aktem notarialnym nr Rep. [...] z dnia [...] grudnia 1946 r., W. K. sprzedał Z. K. "[...]części parceli 1. kat [...] z lwh [...] oraz [...] części parceli l.kat [...] z Iwh. [...] Księgi gruntowej gminy katastralnej K. dzielnica [...] wraz z wszelkimi prawami, przynależnościami i służebnościami, a więc odnośną częścią budynków na tychże parcelach się znajdujących oraz odnośną częścią budynków fabrycznych i maszyn w tychże budynkach się znajdujących (z wniesionymi zastrzeżeniami-dożywotnim użytkowaniem części modelarni, prawem przechodu, przejazdu i przepędu bydła)". W ww. umowie wskazano, że kupujący był we współposiadaniu przedmiotu sprzedaży od grudnia 1945 r. Załącznikiem do ww. aktu jest zestawienie maszyn, znajdujących "się u W. K., a będących w posiadaniu Z. K. od grudnia 1945 r.". Z. K. był udziałowcem zarejestrowanej w dniu [...] grudnia 1945 r. w [...] pod nr [...]spółki "[...]" sp. z o.o.", która prowadziła przedsiębiorstwo: wytwarzające maszyny mechaniczne i rolnicze, zajmujące się obróbką mechaniczną metali wszelkiego rodzaju, obróbką termiczną tworzyw metalurgicznych, wykonywaniem robót konstrukcyjnych i spawaniem metali (dowód: akt notarialny rep. [...] z dnia [...] grudnia 1945 r. zawiązania umowy spółki). Aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1948 r., rep. [...] podjęto uchwałę o rozwiązaniu spółki i przeprowadzeniu likwidacji.

W akcie notarialnym nr Rep. [...] z dnia [...] grudnia 1946 r., umieszczono wzmiankę, że W. K. darował aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1939 r. Rep. Nr [...] córce G. C. [...] części m.in. parcel [...],[...],[...] objętych lwh [...] oraz parcel [...], [...] - lwh [...], waz z [...] części urządzeń fabrycznych "umowa jednak powyższa nie została dotąd wniesiona do urzędu ksiąg gruntowych ze względu na zanotowany zakaz pozbywania i obciążania tych realności".

Oceniając skuteczność powyższych umów przeniesienia prawa własności Minister wskazał, że w świetle obowiązującego do dnia 31 grudnia 1946 r. (na mocy przepisu przejściowego art. XXX Przepisów wprowadzających dekret prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych z dnia 11 października 1946 r., Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 321 dalej powoływany jako " dekret wprowadzający prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych ) § 431 austriackiego kodeksu cywilnego, skuteczność zbycia nieruchomości była zawisła od ujawnienia nabywcy w księdze gruntowej (tzw. intabulacji). Intabulacji takiej nie dokonano, co oznacza, że umowy te są nieskuteczne przywołując na poparcie swojego stanowiska pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1966 r. II CO 3/66.

Organ wyjaśnił również, że nieruchomości niezwiązane funkcjonalnie ze znacjonalizowanym przedsiębiorstwem były przedmiotem decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1993 r.

Następnie Minister wskazał, że Przedsiębiorstwo zostało umieszczone w wykazie ósmym przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, ogłoszonym w [...] Dzienniku Urzędowym Nr [...] poz. [...] z dnia [...] stycznia 1947 r na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. z dnia [...] grudnia 1946 r. Oznacza to, w ocenie organu, że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w dniu 1 stycznia 1947 r., tj. w ustawowym terminie, zakreślonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym mu przez art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ww. ustawy, czyli przed dniem 31 marca 1947 r. Tym samym organ nie uznał za zasadny zarzut naruszenia przez organ nacjonalizacyjny terminu do wszczęcia postępowania.

Minister wskazał, że na skutek zarzutów zgłoszonych w trybie § 27 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. Wojewódzka Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. (dalej Wojewódzka Komisja) postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1947 r. orzekła o skreśleniu Przedsiębiorstwa z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu.

Zarządzeniem z dnia [...] października 1947 r., opublikowanym w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] listopada 1947 r. nr [...] poz. [...], Przewodniczący Wojewódzkiej Komisji skreślił Przedsiębiorstwo z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu.

W dniu [...] września 1948 r., Dyrekcja Przemysłu Miejscowego w K. wystąpiła do Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw (dalej Główna Komisja) z wnioskiem o wznowienie postępowania, w trybie § 67 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. wskazując, że zakłady rodziny [...] stanowiły przed 1945 r. jedno przedsiębiorstwo zatrudniające do 1939 r. ponad [...] pracowników, a do 1945 r. ponad [...] pracowników.

Zachowanie terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania przewidzianego w § 68 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. stanowiło przedmiot posiedzenia Głównej Komisji z dnia [...] listopada 1948 r., która uznała, że zakreślony w przepisie § 68 roczny termin do złożenia w Głównej Komisji wniosku o wznowienie postępowania, określonego w przepisie § 67 liczy się od daty ogłoszenia w Monitorze Polskim orzeczenia Ministra o przejęciu lub przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa łub osób prawnych prawa publicznego albo od daty ogłoszenia w Monitorze Polskim lub w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym postanowienia o skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu, wydanego przez Wojewódzką lub Główną Komisję, stosownie do kompetencji, określonej w cytowanym rozporządzeniu".

Postanowieniem zespołu odwoławczego Głównej Komisji z dnia [...] listopada 1948 r. postanowiono o przedstawieniu Ministrowi Przemysłu i Handlu wniosku o wznowienie postępowania w sprawie Przedsiębiorstwa oraz "[...]" z opinią negatywną.

O uchylenie z urzędu decyzji Głównej Komisji, względnie wznowienie postępowania z urzędu, w trybie art. 96 ust. 2 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. , wystąpiła, pismem z dnia 11 stycznia 1949 r., Dyrekcja Przemysłu Miejscowego w K.

Zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] stycznia 1949 r., na podstawie § 81 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. oraz art. 96 ust. 2 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, wznowiono postępowanie dotyczące przyjęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa "[...]", wskazując w uzasadnieniu na "wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych mających dla sprawy istotne znaczenie, a vi' szczególności stwierdzających, że przedsiębiorstwo powyższe stanowi, łącznie z zakładem obróbki i montażu firmy: "[...]" w K. jeden zespół gospodarczy zdolny zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę ponad 50 pracowników".

Odnosząc się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzutów Minister wskazał, że organ nacjonalizacyjny w sposób prawidłowy zastosował § 81 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. Zgodnie z tym przepisem odpowiednie zastosowanie w postępowaniu określonym tym rozporządzeniem miał art. 96 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, zgodnie z którym, "wznowienie postępowania może zarządzić władza również z urzędu".

Organ drugiej instancji wskazał następnie, że rozporządzenie wykonawcze z dnia 30 stycznia 1947 r. określa w sposób bardzo szczegółowy i sformalizowany tryb postępowania nacjonalizacyjnego. Ze względu na specyfikę tego trybu, Rada Ministrów w § 81 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. wskazała na konkretne przepisy rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, mające odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nacjonalizacyjnym, m. in., właśnie na przepis art. 96 ust. 2. W ocenie organu brak jest kolizji tych dwóch norm, ponieważ, skoro w rozporządzeniu z dnia 30 stycznia 1947 r. wskazane zostały poszczególne przepisy ww. rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym to oznacza, że tylko te przepisy mają zastosowanie, a pozostałe, a contrario nie mają zastosowania. Wynika to w sposób jednoznaczny z brzmienia § 81 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie nacjonalizacyjnej.

Za nietrafny organ uznał również zarzut prowadzenia postępowania wznowieniowego przed Główną Komisją, niewłaściwość ta nie ma znaczenia przy ocenie czy decyzja nacjonalizująca przedmiotowe przedsiębiorstwo została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Główna Komisja prowadziła jedynie postępowanie przygotowawcze i wyjaśniające a w kwestii upaństwowienia orzekał już inny organ. Prowadzenie w ramach postępowania nacjonalizacyjnego postępowania przygotowawczego i wyjaśniającego przez komisję wyższego stopnia nie mogło mieć negatywnego wpływu na wynik postępowania nacjonalizacyjnego, a ewentualne naruszenie przepisów postępowania nie może być zakwalifikowane jako rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Minister wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że wady postępowania nacjonalizacyjnego nie mogą stanowić o tym, że kwestionowana decyzja nacjonalizacyjna w sposób rażący narusza prawo.

Postanowieniem Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji z dnia [...] lipca 1949 r. orzeczono o przedstawieniu Ministrowi Przemysłu Lekkiego wniosku o wydanie orzeczenia o przejęciu Przedsiębiorstwa na własność Państwa. Postanowieniem Zespołu Odwoławczego Głównej Komisji z dnia [...] września 1949 r. zatwierdzono ww. postanowienie z dnia [...] lipca 1949 r. ze zmianą, że wniosek o upaństwowienie zostanie przedstawiony Ministrowi Przemysłu Ciężkiego.

W toku postępowania nacjonalizacyjnego powołano dowody z opinii J. K. i biegłego S. G., któremu zlecono również oględziny. Opinia dr inż. J. K. z dnia [...] maja 1949 r. wskazuje, że przedsiębiorstwo "[...]" i [...] W. K. nie posiadają łączności technicznej, a każde przedsiębiorstwo ma swój zarząd i personel biurowy. "Łączność gospodarcza polega jedynie na korzystaniu przez Sp. z o.o. "[...]" wspólnie z [...] z drogi dojazdowej leżącej na parceli należącej do [...]. Ponadto łączność względna obydwóch przedsiębiorstw polega na dogodnym korzystaniu wzajemnych usług tańszych o koszt transportu". Ekspertyza wskazuje ponadto, że zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie "[...]" wynosi [...] pracowników, w tym [...] pracowników produkcyjnych; a w przedsiębiorstwie "[...]"[...] pracowników, w tym [...] pracowników produkcyjnych. Natomiast biegły S. G., Dyrektor [...], po oględzinach przedsiębiorstw "[...]." obróbka i montaż maszyn i "[...]", przeprowadzonych w dniu [...] marca 1949 r., wskazał, że "przedsiębiorstwa "[...]" i K. W. stanowią zasadniczo jeden obiekt przemysłowy, przystosowany do całkowitego wykonania części żeliwnych, z ich obróbką i montażem. Powiązanie techniczne powstaje stąd, że odlewnia "[...]" jest dostawcą surowca dla warsztatu mechanicznego "[...]". W zasadzie oba przedsiębiorstwa są związane jednym terenem fabrycznym, posiadają wspólne zabudowania gospodarcze, administracyjne i składy, gdyż układ przedsiębiorstwa przy jego budowie prawdopodobnie był tak projektowany, że będzie to stanowić jedno przedsiębiorstwo. Rozdzielenie obu przedsiębiorstw na odizolowane od siebie części, praktycznie jest niemożliwe". S. G. oszacował możliwości zatrudnienia w przedsiębiorstwie "[...]" na [...] pracowników na jedną zmianę, jeżeli jednak uwzględnimy, że zakład wykonywałby produkcję, przy której byłby rozwinięty montaż, wówczas możliwości te mogłyby być powiększone dwukrotnie, uwzględniając przy tym posiadane pomieszczenia". "Zatrudnienie w odlewni żelaza "[...]" jest w obecnej chwili nie wykorzystane. Wielkość hali pozwala na uruchomienie obu pieców odlewniczych. W obecnej chwili odlewnia ta poza drobną masówką wykonuje cały szereg dużych ciężkich odlewów. Przy przestawieniu produkcji na części średniej wielkości do wagi 5-50 kg, ilość stanowisk znacznie by się powiększyła i zatrudnienie mogłoby się bardzo poważnie zwiększyć. Zatrudnienie możnaby określić do około [...] formierzy, zaś na pozostały personel, tj. obsługa pieców, rdzeniarze, ładowacze, czyszczenie odlewów, modelarze, personel pomocniczy, można przyjąć cyfrę około [...] osób. Traktujcie oba przedsiębiorstwa jako całość, w zależności od produkcji zdolność zatrudnienia na jedną zmianę - jak z powyższych cyfr wynika - wahałaby się od [...] do [...] osób przy produkcji, obróbce i montażu maszyn".

W dniu [...] grudnia 1949 r. Minister Przemysłu Ciężkiego, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5, art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. wydał orzeczenie nr [...], na mocy którego na własność Państwa przejęto m.in. Przedsiębiorstwo. Orzeczenie to zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia 5 stycznia 1950 r. Nr A-l, poz. 8. Tym samym orzeczeniem przejęto na własność Państwa przedsiębiorstwo "[...]".

Zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego z [...] marca 1950 r. ww. przedsiębiorstwa objęte zostały zarządem państwowym powierzonym przedsiębiorstwu państwowemu "[...]".

Składniki majątkowe przedmiotowego Przedsiębiorstwa zostały ujęte w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] marca 1950 r. Pomimo szerokiej kwerendy archiwalnej nie pozyskano do akt sprawy wszystkich i pełnych załączników do ww. protokołu zdawczo- odbiorczego. Tym niemniej stan Przedsiębiorstwa, jego zdolności produkcyjne i zatrudnienia pozwalają ocenić pozostałe dokumenty archiwalne pozyskane z archiwów państwowych i od stron postępowania.

W protokole zdawczo-odbiorczym wskazano, że "przynależność przejmowanego Przedsiębiorstwa stanowią tereny wymienione w oddzielnym wykazie, zał. Nr [...]. Według ksiąg hipotecznych, właścicielem tych terenów jest Ob. W. K., a parcele [...] Nr Nr [...] i [...] oraz [...], Ik [...] o łącznym obszarze [...] m2, których właścicielem hipotecznym jest [...] zostały włączone do przedsiębiorstwa w roku 1941 na skutek porozumienia zawartego aktem dnia [...] maja 1951 r. pomiędzy Ob. W. K. a okupacyjnym Zarządem [...], drogą zamiany na parcele inne, oddane przez Ob. K. [...] pod budową bocznicy kolejowej. Na skutek tego porozumienia przedsiębiorstwo korzysta również z przechodzącej przez część jego terenów bocznicy kolejowej. Odpis porozumienia z [...]. VI 941 r. załącza się jako zal. Nr [...], zaś zgłoszenie [...] z dnia [...] VI 1950 r., przedłożone przez obecnych przedstawicieli przedsiębiorstwa stanowi zal. 5b".

Orzeczeniem Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r., wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, na podstawie § 75a ww. rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., ustalono, że składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] marca 1950 r., stanowią część składową Przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa.

Wobec treści zarzutów podnoszonych przez Skarżących Minister wyjaśnił, że brak podania w orzeczeniu nacjonalizacyjnym dokładnej podstawy prawnej nie może skutkować nieważnością tego orzeczenia , jeżeli rozstrzygnięcie znajduje oparcie w przepisie prawnym zawartym w akcie normatywnym, który jest podstawą decyzji.

Minister wskazał, że w jego ocenie z akt sprawy wynika, iż profil produkcji Przedsiębiorstwa wskazuje na zdolność produkcji części do granatów. Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłu zbrojeniowego, lotniczego oraz materiałów wybuchowych. Zbrojeniowy profil produkcji był kryterium kwalifikacji przedsiębiorstw do nacjonalizacji. W świetle powyższego należy stwierdzić, że z uwagi na zdolność przedsiębiorstwa do wytwarzania części do granatów, przedsiębiorstwo to spełniało kryterium określone w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 7 ustawy nacjonalizacyjnej, co oznacza, że przeprowadzenie procesu jego nacjonalizacji miało swoje uzasadnienie w przepisach prawa. Z uwagi jednak na okoliczność, że w postępowaniu nacjonalizacyjnym, przedmiotem oceny była "zdolność zatrudnienia" pracowników w przedmiotowym przedsiębiorstwie na jednej zmianie, w dacie [...] lutego 1946 r., istotnym jest odwołanie się do profilu produkcji w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie w tej dacie.

Zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] marca 1950 r. "przedsiębiorstwo przejmowane jest [...] i [...], wykonuje według odpowiednich modeli [...] części maszyn i urządzeń technicznych dla fabryk, maszyn i cegielni oraz kanalizacyjnych, a przed wojną również czerepy do granatów, współpracując ściśle z przedsiębiorstwem "[...], z którym wspólnie użytkuje niektóre urządzenia i z którym do końca roku 1945 r. jedną całość stanowiło". Należy jednakże podkreślić, że przedsiębiorstwo zarejestrowane w ww. [...] w czasie okupacji pozostające pod zarządem właściciela, zorganizowane było jako odlewnia żelaza i odlewnia metali nieżelaznych, warsztaty mechaniczne, stolarnia, z pomieszczeniami do montażu maszyn rolniczych i napraw (por. strukturalna ankieta z dnia [...] września 1940 r.). Z opisu przedsiębiorstwa stanowiącego załącznik nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1949 r. w sprawie przekazania ww. przedsiębiorstwa w państwowy zarząd przymusowy wynika, że [...] W. K. produkowała [...] według modeli z żelaza i stali. Natomiast przedsiębiorstwo "[...]", wytwarzało maszyny mechaniczne oraz zajmowało się mechaniczną obróbką metali, obróbką termiczną tworzyw metalurgicznych oraz wykonywaniem robót konstrukcyjnych i spawaniem metali. Przedsiębiorstwo "[...]" zajmowało parcelę [...], na której wybudowana była hala o długości ok. [...] m i szerokości [...] m. Korzystało również z części murowanych przybudówek przeznaczonych na kuźnie, magazyny i inne lokale gospodarcze. Na parceli usytuowany było także budynek odlewni, duża hala murowana o powierzchni ok. [...] m2. Jak wyżej wskazano przedsiębiorstwo "[...]" w dacie [...] lutego 1946 r. użytkowało jedynie składniki majątkowe przedsiębiorstwa W. K.

W ocenie organu zatem, z uwagi na charakter zabudowań, profil produkcji, maszyny i urządzenia należące do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, należy stwierdzić, że w dacie [...] lutego 1946 r. przedsiębiorstwo W. K. zdolne było do produkcji odlewów żelaznych oraz z metali nieżelaznych, a także ich obróbki i montażu m.in. w budynkach fabrycznych, odlewni, warsztatach, stolarni, ślusarni, szlifierni.

Minister wskazał następnie, że ustawa nacjonalizacyjna stanowiła, w art. 3 ust. 1 lit. B, że przedsiębiorstwa inne niż wymienione w art. 3 ust. 1 lit. A ulegają przejęciu na własność Państwa, o ile są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż [...] pracowników.

Ponadto, przez "zdolność zatrudnienia", o której stanowi art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie, przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego, znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa, jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności do niego - w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r. (por. wyroki WSA w Warszawie w wyroku z dnia 5 listopada 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 253/04, z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 977/04).

W art. 3 ust. 1 lit. B in fine ustawy nacjonalizacyjnej wskazano, że rozporządzenie Rady Ministrów może podwyższyć dolną granicę 50-pracowników w przemyśle niepowszedniego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym.

Stosowne rozporządzenie w tej mierze Rada Ministrów wydała w dniu 19 grudnia 1946 r. i weszło ono w życie z dniem ogłoszenia (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1946 r., nr 2, poz. 7).

Rozporządzenie to w § 1 stwierdza: "dolną granicę zdolności zatrudnienia przewidzianą w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 o przejściu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. nr 3 poz. 17) podwyższa się w następujących rodzajach przedsiębiorstw: A 1) w odlewniach żelaza (...) A. 2) zakładach mechanicznych o charakterze naprawczym - do 100 pracowników na jedną zmianę.

W niżej opisanych opiniach sporządzonych na potrzeby postępowania nacjonalizacyjnego wskazano, że zamaszynowienie przedsiębiorstwa pozwalało na produkcję odlewów również z metali nieżelaznych, a także na przyjęcie, że zakład może mieć charakter zarówno wytwórczy, jak i naprawczy. Jednak z uwagi na fakt, że przedmiotowe przedsiębiorstwo było przede wszystkim odlewnią żelaza należy przyjąć, że w odniesieniu do tego przedsiębiorstwa dolna granica zdolności zatrudnienia przewidziana w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej została podwyższona do 100 pracowników na jedną zmianę.

W ocenie organu, zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna pozwala na stwierdzenie, że w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie kwalifikowała je jako spełniające kryteria nacjonalizacyjne określone w ww. ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. Należy w tym miejscu wymienić, że dokumentami mogącymi wskazywać na zdolność zatrudnienia są:

1. Sprawozdanie opracowane na podstawie strukturalnych ankiet z 1940 roku, w zakresie dotyczącym opisu przedsiębiorstwa, z którego wynika, że przed II Wojną Światową zatrudniało ono [...] pracowników, zaś w okresie wojny [...] pracowników.

2. Lista przedsiębiorstw wraz ze stanem zatrudnienia, sporządzona przez okupanta, określa stan zatrudnienia w "[...]" na [...] pracowników.

3. Kwestionariusz ankietowy za I i II kwartał 1945 r., sporządzony przez W. K. dla Izby Przemysłowo-Handlowej, z którego wynika, że liczba pracowników według listy płac w ostatnim tygodniu każdego miesiąca wynosiła: w 19-24 VI 1944 r. - [...] pracowników, w tym [...] fizycznych; w 26-31 marca 1945 r. - [...] pracowników, w tym [...] fizycznych; w 23-28 kwietnia 1945 r. - [...] pracowników, w tym [...]fizycznych; w 22-26 maja 1945 r. - [...] pracowników, w tym [...] fizycznych; w 18-23 czerwca 1945 r. - [...] pracowników, w tym [...] fizycznych. Natomiast wykorzystanie zdolności wytwórczej zakładu w % przedwojennej i istniejącej w czerwcu 1945 r. wynosiła 70% zdolności wytwórczej "normalnej" i 77% zdolności wytwórczej "obecnej".

4. Orzeczenie z dnia [...] stycznia 1947 r. M. C., kierownika zakładu odlewnictwa [...] w K. z dnia [...] stycznia 1947 r. - "odnośnie ogólnej ilości pracowników, którzy mogą być zatrudnieni w odlewni K. W. w K., opracowane na podstawie przeprowadzonej osobiście wizji lokalnej w dniu [...] stycznia 1947 r.", w którym stwierdzono, że "Odlewnia jest nastawiona głównie na produkcję drobnych odlewów żeliwnych, o wadze 0,5-500 kg, jak części maszynowe do reperacji maszyn rolniczych i przemysłu budowlanego. Na te odlewy przypada około 40% całej produkcji. Poza tym wykonuje się części maszynowe do budowy maszyn rolniczych i wreszcie dosyć znaczny procent produkcji (ok. 45%) przypada na odlewy kolejowe i piecowe", "dla warunków pracy odlewni firmy "K. W." należy przyjąć, że dla jednego formierza powierzchnia użyteczna powinna wynosić ok. [...] m2, czyli w hali odlewni może być zatrudnionych najwyżej [...] formierzy. Taka ilość formierzy mogłaby być zatrudniona, gdyby odlewnia nie zatrudniała uczniów formierskich, których pozostaje na wyszkoleniu sześciu i dla których, ze względów bezpieczeństwa pracy i celowego szkolenia, trzeba zarezerwować ok [...] m2 powierzchni". Zdolność zatrudnienia według autora opracowania wynosi [...] pracowników produkcyjnych, poza [...] pracownikami niezwiązanymi z produkcją i [...] uczniów.

5. Opis Techniczny inż. Z. B., stanowiący ocenę zdolności produkcyjnej, stanu zatrudnienia na jedną zmianę tudzież wzajemnej zależności technicznej przedsiębiorstw "[...],[...] ul. [...]", "[...] Sp. z o.o., [...] ul. [...]" oraz "[...] Sp. z o.o., [...] ul. [...]". Odnosząc się do stanu zatrudniania biegły wskazał, że przedsiębiorstwo może maksymalnie zatrudnić, przy uruchomieniu "drugiego kopulaka" 30 pracowników na jedną zmianę. Potwierdził, że do grudnia 1945 r. obiekty i urządzenia mechaniczne należące obecnie do spółki "[...]" stanowiły integralną część odlewni W. K., podkreślając, że wg stanu z 1947r. pod względem administracyjnym, technicznym i finansowym stanowią one dwa odrębne zakłady produkcyjne. Określił jednocześnie w przedsiębiorstwie "[...]" zdolność zatrudniania na [...] pracowników bezpośrednio produkcyjnych, poza [...] uczniami i pracownikami biurowymi.

6. Pismo Centralnego Związku Zawodowego Metalowców w Polsce do Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. (data wpływu 11 czerwca 1947i\), w którym wskazano, że firma "[...]" do listopada 1945 r. funkcjonowała jako całość, następnie została podzielona. "W danym okresie pracowało w całej firmie, tj. w obu zakładach obecnych, [...] ludzi w tym [...] produkcyjnych, reszta uczniowie, siły biurowe, stróże, portier itp. Za okupanta podanych była liczba zatrudnionych ponad [...] ludzi, a zatrudnionych było [...]czeladników i [...] uczniów, natomiast reszta była ujęta w stan załogi warsztatów fałszywie, aby ludzi wartościowych, pracujących niekiedy konspiracyjnie, chronić przed prześladowaniem okupanta, czy też wywiezieniem do Niemiec (...). Zarazem Centralny Związek Zawodowy Metalowców podaje, że w firmie nie można ustawić więcej maszyn, ani zatrudnić więcej ludzi co było zatwierdzone przez odpowiednie czynniki. Należy podkreślić życzliwe ustosunkowanie się Ob. K. do załogi i serdeczne stosunki panujące między zatrudnionymi tam [...]-ma pracownikami tak fizycznymi jak umysłowymi. F-ma "[...]" Ska sp. z o.o. jest spółką także starych pracowników firmy "[...]", a zatrudnia ogółem [...] pracowników, w tym produkcyjnych [...], a całą firmę "[...]" cechuje harmonijna współpraca, dla dobra ogólnej gospodarki i lojalność. (...). Do pisma zostały załączone: wykaz pracowników w firmie "[...]" "wg listy płac z dnia [...] lutego 1946 r.: pracowników ogółem [...] w tym [...] umysłów}', [...] produkcyjnych, [...] uczniów, [...] stróże. Wg listy płac z 15 stycznia 1947 r.: pracowników ogółem [...] w tym [...] umysłowych, [...] produkcyjnych, [...] uczniów, [...] stróże. Wg listy płac z dnia 30 maja 1947 r. pracowników ogółem [...] - w tym [...] umysłowych, [...] produkcyjnych, [...] uczniów, [...] stróże oraz wykaz pracowników Warsztatów Mechanicznych "[...]"- "Lista płac z 5 lutego 1946 r. ogółem pracowników [...] w tym [...] umysłowy, [...] produkcyjnych, [...] uczniów. Lista płac z 15 stycznia 1947 r.: ogółem pracowników [...], w tym [...] umysłowych, [...] produkcyjnych, [...] uczniów. Lista płac z 7 czerwca 1947 r.: ogółem pracowników [...] w tym [...] umysłowych, [...] produkcyjnych, [...]uczniów.

7. Pismo Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw do Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] września 1947 r. z którego wynika, że przedsiębiorstwo to może zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę [...] pracowników, a ma urządzenia przestarzałe, co zostało stwierdzone orzeczeniem biegłego inż. B. z [...] lipca 1947 r. oraz oświadczeniem Zjednoczenia Przemysłu Odlewniczego z [...] lipca 1947 r.

8. Uwagi i zastrzeżenia lustratorów Związku Zawodowego Metalowców w Polsce przeprowadzonej dnia [...] października 1948 r. lustracji odlewni żelaza Wł. Klimka. - zabudowania i urządzenia maszynowe mieszczą się razem i na jednym terenie, są jednak podzielone na dwie części - lo znaczy, że zamiast jednego zakładu, stworzono dwa: Odlewnię [...], którą prowadzi W. K. i Spółkę pod nazwą "[...]", którą prowadzi syn W. K., Z. Formalnie więc istnieją dwa przedsiębiorstwa odrębne, które faktycznie tworzą jedną całość. Na obu zakładach pracuje ponad [...] pracowników".

9. Pismo z dnia [...] stycznia 1949 r. Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w K. o uchylenie z urzędu decyzji Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, względnie wznowienie postępowania z urzędu, w trybie art. 96 ust 2 ww. rozporządzenia, w którym wskazano, że przedsiębiorstw zatrudniało "do roku 39 ponad [...] robotników, a do roku 1945 ponad [...] robotników."

10. Opinia dr inż. J. K. z dnia [...] maja 1949 r. wskazuje, że przedsiębiorstwo "[...]" i [...] nie posiadają łączności technicznej, a każde przedsiębiorstwo ma swój zarząd i personel biurowy. "Łączność gospodarcza polega jedynie na korzystaniu przez Sp. z o.o. "[...]" wspólnie z [...] z drogi dojazdowej leżącej na parceli należącej do [...]. Ponadto łączność względna obydwóch przedsiębiorstw polega na dogodnym korzystaniu wzajemnych usług tańszych o koszt transportu". Ekspertyza wskazuje ponadto, że zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie "[...]" wynosi [...] pracowników, w tym [...] pracowników produkcyjnych; a w przedsiębiorstwie "[...]"[...] pracowników, w tym [...] pracowników produkcyjnych.

11. Sprawozdanie z podróży służbowej F. U. z dnia [...] maja 1949 r., w którym powołując się na ekspertyzę J.K. podnosi fakt powiązania osobistego rzeczoznawcy z właścicielem przedsiębiorstwa i subiektywizm ekspertyzy, wskazującej na brak połączenia technicznego i gospodarczego fabryki "[...]" i fabryki "[...]". Wskazuje na zatrudnienie [...] pracowników w czasie II Wojny Światowej, przy produkcji między innymi granatów dla armii niemieckiej. F. U. podkreślił, że "do obu zakładów jest tylko jeden wjazd, że oba zakłady powierzchnie terenową i kompleksem zabudowań stanowią ogromne przedsiębiorstwo, że ten "tylko warsztacik naprawkowy" ma aż dwie odnogi własnych bocznic kolejowych, obecnie może zatrudnić [...] rob. i.t.d"

12. Pismo z dnia [...] marca 1949 r. S. G. -Dyrektora Naczelnego [...] do GKdsUP - oględziny przedsiębiorstw "[...] sp. z o.o." obróbka i montaż maszyn i "[...]".

Zgodnie z ww. opracowaniem "przedsiębiorstwa [...]" i [...] stanowią zasadniczo jeden obiekt przemysłowy, przystosowany do całkowitego wykonania części żeliwnych, z ich obróbką i montażem. Powiązanie techniczne powstaje stąd, że odlewnia "[...]" jest dostawcą surowca dla warsztaty mechanicznego "[...]". W zasadzie oba przedsiębiorstwa są związane jednym terenem fabrycznym , posiadają wspólne zabudowania gospodarcze, administracyjne i składy, gdyż układ przedsiębiorstwa przy jego budowie prawdopodobnie był tak projektowany, że będzie to stanowić jedno przedsiębiorstwo. Rozdzielenie obu przedsiębiorstw na odizolowane od siebie części, praktycznie jest niemożliwe". S. G. oszacował możliwości zatrudnienia w przedsiębiorstwie "[...]" na [...] pracowników na jedną zmianę, a przy "rozwiniętym montażu" posiadane pomieszczenia umożliwiałyby powiększenie zatrudnienia "ponad dwukrotnie". "Zatrudnienie w odlewni żelaza "Klimek" jest o obecnej chwili nie wykorzystane. Wielkość hali pozwala na uruchomienie obu pieców odlewniczych. W obecnej chwili odlewnia ta poza drobną masówką wykonuje cały szereg dużych ciężkich odlewów. Przy przestawieniu produkcji na części średniej wielkości do wagi 5-50 kg, ilość stanowisk znacznie by się powiększyła i zatrudnienie mogłoby się bardzo poważnie zwiększyć. Zatrudnienie można by określić no około [...] for mierzy, zaś na pozostały personel, tj. obsługa pieców, rdzeniarze, ładowacze, czyszczenie odlewów, modelarze, personel pomocniczy, można przyjąć cyfrę około [...] osób. Traktując oba przedsiębiorstwa jako całość, w zależności od produkcji zdolność zatrudnienia na jedną zmianę - jak z powyższych cyfr wynika - wahałaby się od [...] do [...] osób przy produkcji, obróbce i montażu maszyn".

13. Protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] grudnia 1949 r., w którym wskazano, że przedsiębiorstwa "[...]" oraz "[...] "[...]" Sp. z o.o." zatrudniały po ok. [...] pracowników na jedną zmianę.

14. Kwestionariusz sporządzony w związku z art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej przez W. K., w którym wskazano, że przedsiębiorstwo nie było kontrolowane przez obywateli niemieckich, gdańskich czy administracje niemiecką bądź gdańską, a zdolność zatrudnienia pracowników na jedną zmianę wynosi "[...]portjer, [...] stróż, furman, [...] odlewników, [...] uczniów, [...] pomocników, [...]kobiety modelowanie i pomoc".

Oceniając wartość dowodową ww. dokumentów Minister wskazał, że dokumenty sprzed II Wojny Światowej nie mogą stanowić wiarygodnego dowodu na temat stanu przedsiębiorstwa, w tym zdolności zatrudnienia na 5 luty 1946 r. Mogą jednak stanowić dowody o charakterze porównawczym i poglądowym, wskazując w szczególności na rozmiar i profil produkcji w omawianym przedsiębiorstwie.

Ograniczony walor dowodowy posiadały, w ocenie Ministra, również dokumenty sporządzone przez podmioty zainteresowane bezpośrednio wynikiem postępowania nacjonalizacyjnego (por. m.in. dokument nr 8, 9, 11, 14), z uwagi na brak obiektywizmu stron postępowania nacjonalizacyjnego.

Oceniając dowody dotyczące faktycznego zatrudnienia w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej (por. dokument nr 3) oraz ich znaczenie dla ustalenia czy omawiane przedsiębiorstwo spełniało kryterium upaństwowienia określone w przepisach ustawy nacjonalizacyjnej, należy stwierdzić, że zdolność zatrudnienia jest wartością co najwyżej równą faktycznemu zatrudnieniu lub wyższą, w żadnym wypadku jednak rzeczywista zdolność zatrudnienia nie może być niższa niż stan faktyczny zatrudnienia w danym okresie. A zatem, ustalenie, na podstawie dokumentów źródłowych, że faktyczne zatrudnienie pracowników w tym przedsiębiorstwie na jedną zmianę przy produkcji bezpośrednio przed datą nacjonalizacji, tj. w I i II kwartale 1945 r. kształtowało się na poziomie od [...] do [...] pracowników, przy wykorzystaniu zdolności wytwórczej zakładu w 77% w 1945 r. w ocenie organu potwierdza, że zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie nie mogła być niższa od kryterium jego nacjonalizacji. Minister uznał Kwestionariusz ankietowy za I i II kwartał 1945 r., sporządzony przez W. K. dla Izby Przemysłowo-Handlowej z dnia [...] sierpnia 1945 r., a więc bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej, za wiarygodny dowód na ocenianą zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie.

Odnosząc się do zarzutów wadliwego ustalenia stanu faktycznego w zakresie zdolności zatrudnienia organ wyjaśnił, że stan zamaszynowienia przedmiotowego przedsiębiorstwa, przy wykorzystaniu którego mogła pracować określona ilość pracowników, w okresie od [...] sierpnia 1945 r. do [...] lutego 1946 r. nie zmienił się znacząco. Dlatego też, dowód w postaci powyższego dokumentu organ uznaje za wiarygodny i przydatny do ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników w omawianym przedsiębiorstwie. Z dokumentu tego jak wskazano powyżej, w sposób jednoznaczny wynika, żc w I i II kwartale 1945 r., zatrudnienie kształtowało się na poziomie od [...] do [...] pracowników, przy wykorzystaniu zdolności wytwórczej zakładu w 77%. Oznacza to, że gdyby zdolności wytwórcze zakładu były wykorzystane w 100 %, zakład mógłby zatrudnić jeszcze kilkudziesięciu pracowników dodatkowo. Wartość dowodową tego dokumentu podwyższa także fakt, iż kwestionariusz ten nie został sporządzony przez podmioty zainteresowane upaństwowieniem przedsiębiorstwa, lecz przez samego właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa – W. K., dla Izby Przemysłowo- Handlowej, która pozyskiwała w ten sposób wszelkie dane o przedsiębiorstwach, w tym również dane dotyczące faktycznego zatrudnienia, zdolności zatrudnienia oraz zdolności produkcyjnych zakładów. Dowód ten organ uznaje za wiarygodny.

Minister uznał również, że oddanie nieformalnie w użytkowanie przez kupca rejestrowego W. K. części maszyn i budynków Z. K. w grudniu 1945 r. nie może przesądzać, że ww. składniki majątkowe nie stanowią przynależności znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 40 kodeksu handlowego, w związku z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Powyższa okoliczność stanowiła przesłankę do wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego i uznania, że przedsiębiorstwo [...] sp. z o.o." obróbka i montaż maszyn i "[...]" stanowią jeden zespół gospodarczy.

W ocenie Ministra w sposób wiarygodny powiązanie [...] sp. z o.o. obróbka i montaż maszyn oraz przedmiotowego Przedsiębiorstwa dokumentuje opinia S. G. z dnia [...] marca 1949 r. (dokument nr [...]), który stwierdza, że traktując oba przedsiębiorstwa jako całość, w zależności od produkcji zdolność zatrudnienia na jedną zmianę - jak z powyższych cyfr wynika - wahałaby się od [...] do [...] osób przy produkcji, obróbce i montażu maszyn". Powyższe potwierdza stan faktycznego zatrudnienia w przedsiębiorstwie W. K. w I i II kwartale 1945 r. (por. ww. dokument nr [...]).

Do profilu produkcji w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie, powiązań przedmiotowego Przedsiębiorstw i przedsiębiorstwa "[...]sp. z o.o." oraz zdolności zatrudnienia pracowników produkcyjnych na jedną zmianę wg stanu na dzień 5 luty 1946 r. odnosiły się ponadto ww. opinie, opisy techniczne (por. dokumenty wymienione w punkcie 4, 5, 10) sporządzone w toku postępowania nacjonalizacyjnego przed Wojewódzką Komisją oraz Główną Komisją.

Orzeczenie biegłego M. C. z dnia [...] stycznia 1947 r. (dokument nr 4) odnosi się do zdolności zatrudnienia w [...] bez uwzględnienia parku maszynowego i budynków należących do przedsiębiorstwa W. K., a oddanych jedynie w użytkowanie Z. K. bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Z tego względu organ nie uznaje tego dowodu jako wiarygodnego na ocenianą okoliczność. Powyższe stanowi również podstawę do braku uznania jako wiarygodnego dowodu "opisu technicznego" Z. B. z dnia [...] lipca 1947 r.

Minister nie uznał również za wiarygodną opinii dr inż. J. K. z dnia [...] maja 1949 r. w szczególności z uwagi na podnoszony przez Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w K. zarzut braku obiektywizmu, z uwagi na osobistą znajomość biegłego z W. K. J. K. wskazał w swoim opracowaniu, że przedsiębiorstwo "Siła" i Odlewnia W. K. nie posiadają łączności technicznej, a każde przedsiębiorstwo ma swój zarząd i personel biurowy. "Łączność gospodarcza polega jedynie na korzystaniu przez Sp. z o.o. "[...]" wspólnie z [...] z drogi dojazdowej leżącej na parceli należącej do [...]. Ekspert wskazał ponadto, że zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie "[...]" wynosi [...] pracowników, w tym [...] pracowników produkcyjnych; a w przedsiębiorstwie "[...]"[...] pracowników, w tym [...] pracowników produkcyjnych. Powyższe stwierdzenia w ocenie organu pozostają w sprzeczności z całokształtem materiału dowodowego. W ocenie organu dowód ten nie jest wiarygodny. Jest zatem nieprzydatny do ustalenia przez organ czy znacjonalizowane przedsiębiorstwo spełniało kryterium upaństwowienia wskazane w ustawie nacjonalizacyjnej.

Organ nie podzielił również poglądu wyrażonego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, "iż wnioskiem względnie oczywistym jest stwierdzenie, iż najbardziej wiarygodnym dowodem świadczącym o liczbie osób zatrudnionych przy produkcji jest lista płac z dnia 5 lutego 1946 r. Zdaniem wnioskodawcy, powyższy dokument stanowi "koronny argument w niniejszej sprawie i jego prawdziwość nie została obalona...". Organ podkreślił, że kryterium upaństwowienia stanowiła rzeczywista zdolność zatrudnienia pracowników na jedną zmianę roboczą w dacie 5 lutego 1946 r., nie zaś faktyczne zatrudnienie, które często bywa niższe niż zdolność zatrudnienia, z różnych powodów. Z pewnością dokumenty wskazujące na faktyczne zatrudnienie nie mogą stanowić, jak to określają wnioskodawcy "koronnych argumentów" w przedmiotowej sprawie.

Organ nie uznał również za uzasadnione zarzutów, braku wzięcia pod uwagę okoliczności, iż zdolność zatrudnienia powinna być ustalana na jedną zmianę roboczą, gdyż organ wziął pod uwagę również tę okoliczność. Minister podkreślił również, że ustalanie rzeczywistej zdolności zatrudnienia przez biegłych, z których dowód Minister dopuszcza w podobnych postępowaniach, odbywa się przy zastosowaniu innych metod, niż wskazywane przez Skarżących. Natomiast, wybór sposobu ustalania spełnienia przez dane przedsiębiorstwo kryterium upaństwowienia nie należy do organu, lecz do biegłego posiadającego wiadomości specjalne. Minister wskazał, że organ zobowiązany jest do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego jedynie wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, co do okoliczności faktycznych okaże się, że pełna ocena jego wyników wymaga wiadomości specjalnych oraz bliższego poznania reguł istniejących w danej dziedzinie. W przedmiotowej sprawie, materiał dowodowy archiwalny zgromadzony w aktach sprawy jest wystarczający do ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie.

W ocenie organu przedstawione dokumenty archiwalne, nie pozwalają na ustalenie, że nie została spełniona przesłanka nacjonalizacji określona w ww. ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. Nieruchomości położone w K. przy ul. [...] stanowiły zwarty kompleks fabryczny, zabudowany budynkami m.in. odlewni, warsztatów, ślusarni, stolami, szlifierni, magazynów, z bocznicą kolejową. Zakład zapewniał zaplecze socjalne pracownikom (stołówka, świetlica), zatrudniając bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej - w 1945 r. od [...] do [...] pracowników (co wynika ze sprawozdań sporządzonych przez samego właściciela przedsiębiorstwa), przy niepełnym wykorzystaniu potencjału produkcyjnego przedsiębiorstwa. Tym samym mając na uwadze m.in. zasadę trwałości decyzji administracyjnych oraz ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Minister stwierdził, że orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] grudnia 1949 r., wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Komisji Planowania Gospodarczego, o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej Przedsiębiorstwa: (z wyłączeniem części wskazanej w sentencji decyzji [...] maja 2014 r.) zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa.

Skoro stwierdzono, że ww. orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] grudnia 1949 r., zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa, to skutki jego wydania rozciągają się również na orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] czerwca 1952 r., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego Przedsiębiorstwa we wskazanym wyżej zakresie

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący złożyli do tutejszego sądu skargę w której decyzji Ministra zarzucili :

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.

- przez nieuprawnione nieuwzględnienie norm zawartych w § 81 rozporządzenia wykonawczego z dnia 30 stycznia 1947 r. w zw. z art. 1 Rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym poprzez samowolne ustalenie hierarchii źródeł prawa przez organ nacjonalizacyjny,

- przez wadliwe określenie właściwego organu nacjonalizacyjnego na podstawie niewłaściwego brzmienia § 70 oraz § 14 ust. 1 Rozporządzenia wykonawczego z 30 stycznia 1947 r. i w rezultacie prowadzenie wznowionego postępowania dotyczącego przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa "[...]" przed Główną Komisją do Spraw Upaństwowieni. Gierwi Przedsiębiorstw,

art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.

- przez niedokonanie rzetelnej oceny wszystkich dowodów dotyczących stanu zatrudnienia w przedsiębiorstwie "[...]" poprzez:

a. nieuzasadnione nieuwzględnienie listy płac jako fundamentalnego argumentu świadczącego o liczbie zatrudnionych w przedsiębiorstwie W. K. w dniu [...] lutego 1946 r.,

b. ocenę potencjału zatrudnienia w przedsiębiorstwie W. K. na dzień [...] lutego 1946 r., uzależnionego od kondycji sektora zbrojeniowego, na podstawie danych pochodzących z okresu II Wojny Światowej,

c. dowolne przyjęcie nieistnienia [...] Sp. z o.o.

II. naruszenie norm prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj

a. art. XXX Dekretu przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych przez subsumpcję faktów związanych z zawartymi przez W. K. umowami z [...] listopada 1939 r. oraz [...] grudnia 1946 r. wobec ww. przepisu poprzez nieuwzględnienie skuteczności ww. umów,

b. § 1 lit. A pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym przez błędną subsumpcję przedmiotowego przedsiębiorstwa w stosunku do definicji odlewni żelaza zawartej we wskazanym przepisie.

W konsekwencji Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra z dnia [...] maja 2014 r i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący wnieśli również o dopuszczenie dowodu z wydruku strony [...] Monitora Polskiego nr [...] na okoliczność braku wiarygodności i obiektywizmu przy sporządzaniu opinii przez S. G.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Sąd nie uznaje jednak za uzasadnione wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.

Pierwsza grupa zarzutów podnoszonych zarówno w skardze jak i w toku postępowania administracyjnego dotyczyła prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie orzeczenia o nacjonalizacji Przedsiębiorstwa.

Zarzut nie zachowania terminu do wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego sąd uznaje za niezasadny z następujących przyczyn :

W dniu [...] grudnia 1946 r. wydane zostało przez Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji zarządzenie o umieszczeniu Przedsiębiorstwa w wykazie [...] przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, ogłoszonym w [...] Dzienniku Urzędowym Nr [...] poz, [...] z dnia [...] stycznia 1947 r.

Stosownie do pierwotnego brzmienia art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej orzeczenie o przejęciu przez Państwo na własność przedsiębiorstwa w trybie artykułu 3 ustawy mogło nastąpić tylko do dnia 31 grudnia 1946 r. Jednak z dniem 30 grudnia 1946 r. (to jest z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw) wszedł w życie dekret z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Dekretem tym znowelizowano art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, nadając mu następujące brzmienie : "Orzeczenie w trybie niniejszego artykułu może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa".

W ocenie sądu rozpoznającego sprawę oznacza to, że począwszy od dnia [...] grudnia 1946 r. dla przejęcia przez Państwo danego przedsiębiorstwa w trybie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, wystarczające było rozpoczęcie postępowania w tej sprawie do dnia [...] marca 1947 r. Sąd nie podziela tym samym wyrażonego przez Skarżących w odwołaniu i w skardze poglądu, że z uwagi na wydanie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji w dniu [...] grudnia 1946 r. to jest w dacie obowiązywania pierwotnego tekstu ustawy nacjonalizacyjnej, ogłoszenie zarządzenia winno nastąpić do dnia [...] grudnia 1946 r.

Strona Skarżąca prezentuje stanowisko, że w odniesieniu do terminu publikacji zarządzenia z [...] grudnia 1946 r. należy stosować przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie jego podjęcia. Pogląd ten jest niezasadny.

Porównanie pierwotnego i znowelizowanego brzmienia art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej wskazuje, że początkowo ustawodawca planował zakończenie procesów przejmowania przedsiębiorstw w trybie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej do dnia 31 grudnia 1946 r. Natomiast wprowadzona z dniem 30 grudnia 1946 r. zmiana oznaczała, że przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa mogło nastąpić o ile postępowanie nacjonalizacyjne wszczęte zostało do dnia 31 marca 1947 r.

W ocenie sądu z uwagi na brak przepisów przejściowych, bezpośrednie zastosowanie winny znaleźć przepisy nowe, to jest przepisy przewidujące, że przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa może nastąpić o ile postępowanie nacjonalizacyjnej zostanie wszczęte do [...] marca 1947 r., co w niniejszej sprawie nastąpiło.

Skarżący podnosili, że do postępowania wznowieniowego wszczętego wnioskiem Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w K. winny znaleźć zastosowanie przepisy rozporządzenia z 1928 r. nie zaś przepisy rozporządzenia wykonawczego z 1947 r., a w konsekwencji, wniosek nie powinien skutkować wznowieniem postępowania, złożony został bowiem po upływie terminów przewidzianych aktem z 1928 r.

Sąd powyższego poglądu nie podziela z następujących przyczyn.

Rzeczywiście, rozporządzenie o postępowaniu administracyjnym z 1928 r. jako wydane na podstawie art. 44 ust. 6 Konstytucji i ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o upoważnieniu Prezydenta Rzeczypospolitej do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy miało charakter ustawy, czyli było aktem wyższego rzędu niż rozporządzenie wykonawcze z 1947 r. Jednak rozporządzenie wykonawcze z 1947 r. wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 2 ust. 7, art. 3 ust. 5 i art. 10 ustawy nacjonalizacyjnej. Oznacza to, że przepisy ustawy nacjonalizacyjnej, późniejsze w stosunku do przepisów rozporządzenia z 1928 r., wyłączyły jego zastosowanie w zakresie uregulowanym w rozporządzeniu wykonawczym początkowo z 1946 r. a następnie z 1947 r.

W konsekwencji, skoro wniosek o wznowienie postępowania złożony został w trybie i terminie wskazanym w rozporządzeniu wykonawczym z 1947 r. uznać należy, że złożony został prawidłowo i podlegał rozpoznaniu.

Skarżący podnosili również, że postępowanie wznowieniowe prowadzone było przez organ niewłaściwy, to jest przez Główną Komisję, a nie Wojewódzką Komisję, co skutkować winno jego nieważnością.

Ustosunkowując się do powyższego zarzutu sąd wskazuje, że nie każde uchybienie w prowadzeniu postępowania nacjonalizacyjnego uznać należy za skutkujące nieważnością orzeczenia o nacjonalizacji.

Następnie wyjaśnić należy, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został w dniu [...] września 1948 r. Stosownie do § 68 rozporządzenia z 1947 r. wniosek o wznowienie postępowania składany był do Głównej Komisji. Główna Komisja zobowiązana była na podstawie § 69 rozporządzenia z 1947 r. rozpoznać wniosek i przekazać go właściwemu Ministrowi, który orzekał ostatecznie co do wznowienia postępowania. Oznacza to, że postępowanie co do wniosku o wznowienie postępowania winno się toczyć przed Główną Komisją, a nie jak wskazują Skarżący, przed Wojewódzką Komisją.

Orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1949 r. Minister Przemysłu i Handlu orzekł o wznowieniu postępowania w sprawie przejęcia na własność Przedsiębiorstwa i wskazał jako organ właściwy do dalszego prowadzenia wznowionego postępowania Główną Komisję uznając, że Przedsiębiorstwo wraz ze [...] Sp. z o.o. stanowiły jeden zespół gospodarczy.

Rzeczywiście, zgodnie z § 70 rozporządzenia z 1947 r., w brzmieniu obowiązującym do 12 maja 1949 r. wznowione postępowanie winno się toczyć przed komisją właściwą według przepisów rozporządzenia, którą w tym przypadku winna być Wojewódzka Komisja. Zwrócić jednak należy uwagę, że zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia, na żądanie właściwego ministra przewodniczący Głównej Komisji wyłączy spod właściwości wojewódzkiej komisji sprawy poszczególnych przedsiębiorstw i przekaże je do postępowania, przewidzianego w § 30. W ocenie sądu wskazanie wprost w treści zarządzenia o wznowieniu postępowania Głównej Komisji jako organu właściwego uznać należy za dokonane w trybie § 14 ust. 1 rozporządzenia z 1947 r.

Dodatkowo wskazać należy, że przepisy rozporządzenia z 1947 r. zostały zmienione z dniem 13 maja 1949 r. Z tym dniem zniesione zostały Komisje Wojewódzkie, a wszystkie kwestie związane z postępowaniem nacjonalizacyjnym powierzone zostały Głównej Komisji i to przed tym organem toczyło się wznowione postępowanie.

Podsumowując tę część rozważań uznać należy zarzuty dotyczące naruszeń przepisów postępowania poprzedzających wydanie orzeczenia o nacjonalizacji za niezasadne.

Sąd rozpoznający sprawę podziela natomiast podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustalenia, czy Przedsiębiorstwo spełniało warunki do objęcia go ustawą nacjonalizacyjną.

W realiach niniejszej sprawy już w toku postępowania nacjonalizacyjnego zgromadzony został obszerny materiał dowodowy dotyczący zdolności produkcyjnej Przedsiębiorstwa.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że podziela stanowisko wyrażone przez organ, zgodnie z którym w sprawie znajduje zastosowanie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1945 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1946 r. nr 2 poz. 7), co oznacza, że dla objęcia Przedsiębiorstwa nacjonalizacją konieczne było ustalenie, że miało ono zdolność produkcyjną do [...] pracowników na jedną zmianę.

Organ rozpoznający sprawę obszernie omówił na stronach 21-30 uzasadnienia decyzji zgromadzone w sprawie dowody a następnie wyjaśnił, że w jego ocenie najbardziej wiarygodne i miarodajne dla ustalenia zdolności zatrudnienia dowody to kwestionariusz sporządzony przez W. . dla Izby Przemysłowo-Handlowej z dnia [...] sierpnia 1946 r. oaz opinia biegłego S. G.

Sąd podziela stanowisko organu co do wiarygodności kwestionariusza sporządzonego przez W. K., jednak nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi przez organ na podstawie tego dokumentu.

Rzeczywiście, wskazane w nim zostało, że maju 1945 r. w Przedsiębiorstwie zatrudnionych było [...] pracowników, w tym [...] fizycznych, w czerwcu 1945 r. [...] pracowników w tym [...] fizycznych oraz oceniono wykorzystanie zdolności wytwórczej zakładu na poziomie 70% zdolności normalnej i 77 % zdolności wytwórczej obecnej.

Z powyższych informacji organ wyprowadził wniosek, że rzeczywista zdolność zatrudnienia w Przedsiębiorstwie pozwalała na objęcie go nacjonalizacją. Innymi słowy mówiąc, organ przyjął, że zdolności wytwórcze zakładu pozwalały na zatrudnienie co najmniej [...] pracowników na jedną zmianę.

W ocenie sądu wniosek taki jest za daleko idący i nie uwzględnia pełnej treści analizowanego kwestionariusza.

W kwestionariuszu wprost zadane zostało pytanie : czy firma jest w stanie podwyższyć obecną produkcję i jeżeli tego nie czyni to dlaczego. Odpowiadając na powyższe pytanie W. K. wskazał, że "jest w stanie, ale odczuwa się brak kwalifikowanych pracowników z powodu poboru do wojska sił poduczonych oraz brak stałych zamówień". W. K. wskazał także, że pracownicy opuszczają dniówki wskutek złej komunikacji oraz że brak dyscypliny u niektórych pracowników ujemnie wpływa na wydatniejszą pracę (odpowiedzi na pytanie 15 i 17).

W ocenie sądu analiza treści kwestionariusza wskazuje że nie jest możliwe proste uznanie, iż pełną moc produkcyjną Przedsiębiorstwo osiągnęłoby w razie zwiększenia zatrudnienia. Z przytoczonych fragmentów kwestionariusza wynika, że dla zapewnienia Przedsiębiorstwu pełnej mocy produkcyjnej konieczne byłoby zwiększenie dyscypliny pracy, zapewnienie odpowiednio wykwalifikowanych pracowników, usunięcie problemu absencji pracowników spowodowanej złą komunikacją jak również zapewnienie stałych zamówień.

Sąd wskazuje, że opinia S. G. stanowiąca, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji główny dowód, co do rzeczywistej zdolności zatrudnienia w Przedsiębiorstwie nie może być uznana za dowód potwierdzający spełnienie przez Przedsiębiorstwo kryterium zatrudnienia, ale z innych powodów niż podnoszona w toku postępowania administracyjnego, a następnie sądowego, ewentualna przynależności partyjna i poglądy jej autora.

Z treści powyższej opinii wynika, że na datę jej sporządzania, a więc na dzień [...] marca 1949 r. możliwości "zatrudnienia firmy [...] licząc wg ilości obrabiarek wynosiły pracowników maszynowych około [...] na jedną zmianę". Autor opinii wskazuje na potencjalną możliwość zwiększenia zatrudnienia ponad dwukrotnie, ale dopiero w razie zmiany profilu produkcji, to jest "w razie wykonywania produkcji przy której byłby rozwinięty montaż, wówczas możliwości te (to jest możliwości zatrudnienia) mogłyby być powiększone ponad dwukrotnie".

Należy zwrócić uwagę, że we wcześniejszym fragmencie opinii S. G. wyjaśniał, że park maszynowy jaki posiada firma [...] jest nienowoczesny i wykonywanie wymagające wielkiej precyzji w zasadzie nie byłoby możliwe.

Odnosząc się do Przedsiębiorstwa (określanego w opinii mianem [...]) S. G. wskazuje, że "przy przestawieniu produkcji na części średniej wielkości do wagi od 5 do 50 ilość stanowisk znacznie by się powiększyła i zatrudnienie mogłoby się bardzo poważnie zwiększyć".

We wnioskach opinii S. G. wskazuje, że to w zależności od produkcji zdolność zatrudnienia na jedną zmianę wahałaby się od [...] do [...] osób.

Innymi słowy mówiąc, wskazana w opinii S.G. liczba od [...] do [...] pracowników nie jest liczbą odpowiadającą rzeczywistej możliwości zatrudnienia w Przedsiębiorstwie oraz w Spółce [...] Sp. z o.o. ale hipotetycznej możliwości zatrudnienia pracowników w obu powyższych firmach, przy założeniu, że zmieniłby się profil działalności obu zakładów. W przypadku Spółki [...] Sp. z o.o. konieczne byłoby prowadzenie produkcji przy której byłby rozwinięty montaż (przy czym nie wiadomo przy wykorzystaniu jakich maszyn ten większy montaż miałby być wykonywany, skoro park maszynowy był w ocenie biegłego nienowowczesny i wykonywanie prac wymagających precyzji nie było możliwe). W przypadku Przedsiębiorstwa, konieczne byłoby przestawienie produkcji na części średniej wielkości do wagi od 5 do 50.

W ocenie sądu tak sformułowana opinia nie może stanowić podstawy dla uznania, że Przedsiębiorstwo spełniało przesłanki objęcia go nacjonalizacją.

Z uwagi na powyższe Sąd nie może podzielić stanowiska organu, że opinia ta jest czytelna i nie zawiera sprzeczności, a biegły przy ustalaniu zdolności zatrudnienia uwzględnił zamaszynowienie przedsiębiorstwa, stan pomieszczeń fabrycznych oraz zdolności produkcyjne.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 października 2006 r. I OSK 1693/06 (a sąd rozpoznający sprawę pogląd ten w pełni podziela) ustawa nacjonalizacyjna ta zarówno w art. 1 jak i 3 ust. 1 operuje pojęciem "przejmuje" użytym w czasie teraźniejszym – "przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa na zasadach niniejszej ustawy" (art. 1). Oznacza to, że do przejęcia danego przedsiębiorstwa ma zastosowanie stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wejścia w życie tej ustawy, tj. dnia 5 lutego 1946 r.

Podobnie w art. 3 ust. 1 lit. B ustawodawca stwierdza, że przejmuje na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe niewymienione pod literą A tego artykułu, jeżeli zdolne są zatrudniać przy produkcji na jedną zmianę więcej niż [...] pracowników. Tutaj również ustawa posługuje się pojęciem w czasie teraźniejszym. Użyte sformułowanie "przedsiębiorstwa przemysłowe ... jeżeli zdolne są zatrudnić" oznacza możliwość zatrudnienia określonej liczby pracowników istniejącą w dniu 5 lutego 1946 r.

Zdolność ta nie odnosi się do możliwości zaistniałych w przyszłości, ale właśnie w dniu wejścia w życie ustawy. Ustawodawca nie odnosi się do faktycznej liczby zatrudnionych pracowników, ale do zdolności zatrudnienia w tej dacie. Jednakże ta zdolność musi być oceniona zgodnie z istniejącym potencjałem produkcyjnym danego przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., a nie z takim potencjałem w przyszłości.

W niniejszej sprawie organ dokonał oceny zdolności zatrudnienia w Przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r. na podstawie dokumentu sporządzonego w dniu [...] marca 1949 r., w którym zdolność zatrudnienia wyliczono przy założeniu zmiany profilu produkcji, pomimo że z wcześniejszej części opinii wynika również, że park maszynowy posiadany przez jedną z badanych firm jest nienowoczesny i wykonywanie wymagające wielkiej precyzji w zasadzie nie byłoby możliwe.

W ocenie sądu działanie takie jest nieprawidłowe i stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ocena zdolności produkcyjnej danego przedsiębiorstwa decyduje o możliwości objęcia go nacjonalizacją a co za tym idzie, o prawidłowości orzeczenia nacjonalizacyjnego. Innymi słowy mówiąc, w celu ustalenia, czy orzeczenie nacjonalizacyjne jest dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa konieczne jest zbadanie, czy w danym stanie faktycznym możliwe było zastosowanie ustawy nacjonalizacyjnej. Ustalenie bowiem, że dane przedsiębiorstwo nie spełniało kryterium zatrudnienia pozwalających na objęcie go nacjonalizacją skutkuje koniecznością uznania orzeczenia nacjonalizacyjnego za wydane z rażącym naruszeniem prawa. W sytuacji, w której nie jest zrealizowany stan faktyczny objęty daną normą prawną, brak jest podstaw do jej zastosowania.

Sąd zwraca uwagę w tym miejscu, że w aktach administracyjnych znajdują się również inne opinie dotyczące zdolności zatrudnienia w Przedsiębiorstwie, to jest orzeczenie kierownika zakładu odlewnictwa Akademii Górniczej w K., M. C., z dnia [...] stycznia 1947 r., opis techniczny inż Z.B., opinia inż. J. K. z [...] maja 1949 r.

Opinie M. C. i Z. B. organ uznał za niewiarygodne bowiem jako nieuwzględniające parku maszynowego i budynków należących do W. K. a oddanych jedynie w użytkowanie Z. K. bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

W tym miejscu przypomnieć należy, że spór pomiędzy stronami postępowania dotyczył również tego, czy organ postąpił prawidłowo uznając dla potrzeb kontroli zgodności z prawem orzeczenia nacjonalizacyjnego i orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo –odbiorczy, konieczne jest uwzględnienie zdolności zatrudnienia zarówno w Przedsiębiorstwie jak i w przywoływanej już wyżej Spółce [...] Sp. z o.o.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazywał, że wszelkie czynności polegające czy to na przeniesieniu prawa własności nieruchomości, czy to na przekazaniu maszyn synowi W. K., Z. K., miały jedynie na celu uniknięcie zastosowania do Przedsiębiorstwa przepisów ustawy nacjonalizacyjnej.

Skarżący argumentowali, że prowadzone były dwa postępowania nacjonalizacyjne, w stosunku do dwóch przedsiębiorstw, w konsekwencji nie jest możliwe ustalanie zdolności zatrudnienia obu podmiotów łącznie.

Ustosunkowując się do powyższego wskazać należy, że jak już wyżej wskazano, celem ustalenia czy dane przedsiębiorstwo podlegało nacjonalizacji konieczne jest ustalenie jego zdolności zatrudnienia na 5 lutego 1946 r. Wobec powyższego, ewentualne zmiany w organizacji Przedsiębiorstwa, czy też przekazanie mienia, które miałoby miejsce po dniu 5 lutego 1946 r. muszą pozostać bez wpływu na ocenę zdolności zatrudnienia.

Jednak w ocenie sądu nawet jeżeli opinie M. C. i Z. B. pomijałyby maszyny i nieruchomości przekazane przez W. K. synowi, to i tak mogłyby być pomocne przy ustaleniu zdolności zatrudnienia w Przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r.

Dodatkowo wskazać należy że wbrew twierdzeniom organu, opis techniczny sporządzony przez inż. Z. B. na dzień [...] lipca 1946 r. obejmował, zarówno Przedsiębiorstwo jak i [...] Sp. z o.o. W opisie tym wyjaśniono również, że do grudnia 1945 r. obiekty i urządzenia mechaniczne należące obecnie do Spółki [...] stanowiły integralną część Przedsiębiorstwa. Wobec powyższego, wskazane przez organ uzasadnienie odmowy uwzględnienia danych wynikających z opisu technicznego, nie może zostać uznane za prawidłowe.

W opinii M.Cz. ("orzeczeniu") dokładnie wskazano jaki jest rodzaj produkcji Przedsiębiorstwa, opisano stan techniczny budynków i urządzeń jak również wyliczono, uwzględniając "powierzchnię użyteczną" ilość pracowników, jaka mogła być zatrudniona wskazując w podsumowaniu, że przy racjonalnie zorganizowanej pracy, odlewnia może zatrudnić [...] pracowników produkcyjnych, [...] pracowników nieprodukcyjnych i [...] uczniów.

Z opisu technicznego inż. B. wynika, że Przedsiębiorstwo może maksymalnie zatrudnić i to przy uruchomieniu drugiego "kupolaka" maksymalnie [...] osób. [...] Sp. z o.o. mogą natomiast zatrudnić [...] pracowników przy produkcji, a łącznie [...] pracowników.

Z opisu technicznego wynika zatem, że łącznie oba podmioty mogły zatrudnić około [...] osób.

Organ uznał za niewiarygodną opinię J. K. powołując się na powiązania osobowe, na których istnienie zwrócono uwagę w innych pismach z lat 40-tych.

Sąd wyjaśnia na wstępie, że w orzeczeniu J. K. również uwzględniono oba podmioty : Przedsiębiorstwo i [...] Sp. z o.o., wyliczono jakie posiadają one maszyny oraz wskazano zdolność zatrudnienia w obu przedsiębiorstwach na 5 luty 1946 r. : w [...] Sp. z o.o. maksymalna zdolność mogła wynieść [...] osób, w Przedsiębiorstwie [...] osób. Oznacza to, że w ocenie J. K. maksymalna zdolność zatrudnienia w obu przedsiębiorstwach wynosiła łącznie [...] osób.

Sąd podkreśla w tym miejscu, że maksymalna zdolność zatrudnienia w obu przedsiębiorstwa wskazana przez J. K. zgodna jest z maksymalną oceną zatrudnienia wskazaną w opisie technicznym inż. Z. B.

Odnosząc się do przyczyny, dla której organ odmówił wiarygodności opinii J. K. wskazać należy, że nie ukrywał on, iż zna W. K.. We wstępie swojej opinii wyjaśnił, że zajmował się techniczną stroną odbudowy przemysłu polskiego po zniszczeniach w wojnie 1914-1918 i wówczas zetknął się z robotnikiem W. K., który pracował w fabrykach A. i Cz. i posiadał dyplom mistrza odlewniczego. Następnie, W. K. widząc wielkie nagromadzenie złomu przy torze kolejowym, zaproponował utworzenie odlewni, zaś J. K. akceptując tę koncepcję postawił wniosek o udzielenie pożyczki, co zapoczątkowało działalność przedsiębiorstwa.

W ocenie sądu, powyższego okoliczności nie mogą same przez się dyskwalifikować opinii J. K., zwłaszcza, że jej treść jej zbieżna z treści opinii inż. Z. B.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że również wielkość zatrudnienia w Przedsiębiorstwie wskazana w opinii M. C. (około [...] osób) jest zgodna z ustaleniami zawartymi w opiniach Z. B. i J. K.

Opinie te są zatem spójne i zgodne, dwie z nich dotyczą obu podmiotów ([...] i Sp. z o.o. i Przedsiębiorstwa) i pozwalają na ustalenie stanu zatrudnienia w obu podmiotach łącznie, który jak nich wynika, nie przekraczał [...] osób.

Wobec powyższego nawet w razie uznania, że dokonane przez W. K. rozdzielenie działalności miało na celu jedynie uniknięcie zastosowania ustawy nacjonalizacyjnej, rzeczywista zdolność zatrudnienia Przedsiębiorstwa (przy uwzględnieniu limitu wynikającego z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1945 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych bądź o charakterze pionierskim i sezonowym) nie pozwalała na objęcie Przedsiębiorstwa nacjonalizacją.

Podsumowując tę część rozważań podnieść należy, że liczba zatrudnionych wskazywana w pozostałych, przywołanych przez organ dokumentach, wynosiła około [...] osób w każdym z podmiotów (pismo Centralnego Związku Zawodowego Metalowców w Polsce do Wojewódzkiej Komisji, wymienione w pkt 6, pismo Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] września 1947 r., wymienione w pkt 7, uwagi i zastrzeżenia lustratorów Związku Zawodowego Metalowców w Polsce wymienione w pkt 8, protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] grudnia 1949 r., wymieniony w pkt 13). Dane te dotyczyły rzeczywistego zatrudnienia, jednak w ocenie sądu przemawiają również za wiarygodnością danych dotyczących możliwości zatrudnienia wskazanych w cytowanych wyżej opiniach, z których wynika, że zatrudnienie to nie wynieść mogło maksymalnie około [...] osób.

Na większe rzeczywiste zatrudnienie wskazywały sporządzone w okresie wojny dokumenty wymienione w pkt 1 i 2 uzasadnienia decyzji (sprawozdanie opracowane na podstawie strukturalnych ankiet oraz lista przedsiębiorstw), oraz odwołujące się do zatrudnienia w okresie wojny sprawozdanie F.U. (poz.11) i pismo z dnia [...] stycznia 1949 r. Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w K. (poz. 9). Jednak dokonując oceny wiarygodności powyższych ‘danych zwrócić należy uwagę, że zarówno w orzeczeniu J. K., jak i w protokole posiedzenia Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] czerwca 1947 r. podnoszono fakt zatrudnienia w Przedsiębiorstwie w okresie wojny szeregu osób dla ratowania przed władzami niemieckimi.

Podsumowując tę część rozważań sąd wskazuje, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustalenia zdolności zatrudnienia w Przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r. uznać należy za uzasadnione. Organ naruszył zasady oceny dowodów wynikające z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. uznając opinię S. G. za stanowiącą podstawę do ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia i odmawiając przymiotu wiarygodności opiniom Z. B., J. K. i M. C., które analizowane łącznie, przy uwzględnieniu pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie pozwalają na uznanie, że rzeczywista zdolność zatrudnienie w Przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r. przekraczała 100 osób.

Sąd wskazuje, że celem ustalenia zdolności zatrudnienia uwzględnić należy stan istniejący na dzień 5 lutego 1946 r., zaś ewentualne czynności podjęte pod tej dacie (takie jak sprzedaż nieruchomości w dniu 30 grudnia 1946 r.), czy też zawarcie innych umów nie powinny być brane pod uwagę.

Jednocześnie sąd wskazuje, że z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że jesienią 1945 r. podjęte zostały przez W. K. działania prowadzące do przekazania innemu podmiotowi części majątku Przedsiębiorstwa i rozdzielenia działalności.

Ustawa nacjonalizacyjna wskazywała wprost w art. 2 ust. 6, że nieważne są wszelkie czynności lub akty prawne, zdziałane po dniu 1 września 1939 r. co do przedsiębiorstw, wymienionych w ust. 1, celem zapobieżenia ich przejściu na własność Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego. Zapisu takiego nie było natomiast w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji.

Jednak w art. 9 ust. 1 ustawy wskazano, że odpowiedzialności karnej podlega kto usuwa, ukrywa lub uszkadza majątek, podlegający przejęciu przez Państwo (art. 2 i 3) albo podejmuje inne czynności w celu udaremnienia przejęcia majątku przez Państwo. W ust. 2 przywołanego artykułu wskazano, że w takim przypadku sąd orzeka konfiskatę przedmiotu przestępstwa. Przepis ten uchylony został dopiero z dniem wejścia w życie kodeksu karnego, to jest z dnie 1 stycznia 1970 r.

Wobec powyższego, uznać należy, że dokonując oceny rzeczywistej zdolności zatrudnienia, można było pominąć rozdzielenie działalności Przedsiębiorstwa. Jednak, jak już wyżej wskazano, materiał dowodowy znajdujący się w aktach spawy nie pozwala na przyjęcie, by zdolność zatrudnienia na dzień 5 lutego 1946 r., wyliczona dla obu podmiotów, to jest [...] Sp. z o.o. i Przedsiębiorstwa przekraczała [...] osób, co oznacza, że Przedsiębiorstwo nie podlegało nacjonalizacji.

Końcowo odnieść się należy do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. XXX dekretu z 11 października 1946 r. – przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, a w konsekwencji do skuteczności zawartej w dniu [...] grudnia 1946 r. umowy na mocy której poprzednik prawny Skarżących sprzedał swojemu synowi Z. [...] części parceli l. kat [...] z lwh [...] oraz [...] parceli l. kat [...] lwh [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...] dzielnica [...] wraz z wszelkimi prawami przynależnościami i służebnościami oraz wcześniejszej umowy darowizny [...] prawa własności parcel [...], [...], [...] objętych lwh [...] oraz parcel [...], [...] lwh [...].

Rozstrzygnięcie owego sporu mogłoby mieć wpływ na stwierdzenie nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Jednak w ocenie sądu na obecnym etapie sprawy, ustosunkowywanie się do powyższego zarzutu jest przedwczesne. Kwestia skuteczności umów zbycia nieruchomości zawartych w dniu [...] grudnia 1946 r. mogłaby być podnoszona przez nabywcę (Z. K.) albo jego następców prawnych, w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy w części obejmującej te nieruchomości. Tymczasem sprawa niniejsza dotyczy stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego a co za tym idzie, również orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo odbiorczy w całości.

Rozpoznając ponownie sprawę organ dokona ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z oceną prawną i wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Końcowo sąd wyjaśnia, że nie rozpoznał wniosku o dopuszczenie dowodu z wydruku strony 418 Monitora Polskiego nr 42 uznając, że uchwała Rady państwa z dnia 10 stycznia 1955 r. o nadaniu odznaczeń jest aktem powszechnie znanym.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania orzeczono stosowanie do art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013, poz. 461 ze zm) i w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015, poz.1800) zasądzając solidarnie na rzecz Skarżących kwotę [...] złotych w tym [...] złotych tytułem wpisu sądowego i [...] złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego.