Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 295/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2d, art. 64 pkt 2, art. 64a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu [...] sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] grudnia 2020 r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga K. W. ( dalej także jako: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dn. [...] lutego 2021r. znak [...] na podstawie której ww. organ, po rozpoznaniu odwołania K. W. od decyzji Prezydenta Miasta R. z dn. [...] grudnia 2020r. Nr [...] w sprawie odmowy zwolnienia K.W. z opłaty za pobyt ojca J.Ż. w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R. w okresie od [...] kwietnia 2017r. do dn. [...] maja 2019r. w łącznej kwocie [...] zł – orzekło o utrzymaniu w całości w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji SKO w R. wskazało, że w dniu [...] lipca 2020r. wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wywiad środowiskowy wraz z wnioskiem Pani K. W. o zwolnienie z ustalonej opłaty. We wniosku wyżej wymieniona podała, że nie miała kontaktu z ojcem od około 20 lat. Ponadto podała, że ojciec nie zajmował się nią ani jej rodziną, nie łożył na jej utrzymanie i świadomie zerwał z rodziną wszystkie kontakty. Pani K. W. wraz z mężem stanowią spokrewnioną rodzinę zastępczą dla brata męża M. W., legitymującego się od [...] maja 2017r. orzeczeniem o niepełnosprawności. Rodzina zmuszona jest ponosić dodatkowe koszty na leczenie M. W..

Decyzją nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] grudnia 2020r. znak: [...], odmówiono zwolnienia Pani K. W. z opłaty za pobyt ojca Pana J. Ż. w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R. w okresie od kwietnia 2017r. do maja 2019r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że nie znalazł podstaw do zastosowania zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Zdaniem organu wyżej wymieniona nic udowodniła, że w okresie za który powstała należność występowały szczególne okoliczności, uprawniające do całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty. Przedstawione we okoliczności dotyczące wydatków rodziny nie można zaliczyć do sytuacji o szczególnym charakterze, które uprawniałyby organ do zastosowania zwolnienia z opłaty i tym samym przerzucenia tych kosztów na Gminę i obywateli. Pani K. W. nie przedstawiła bowiem dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków związanych z leczeniem M.W. ani dokumentów świadczących o tym, że ojciec J. Ż. był pozbawiony lub ograniczony we władzy rodzicielskiej.

Od decyzji powyższej K.W. złożyła, w ustawowym terminie odwołanie podnosząc tak jak we wniosku, że wraz z mężem są rodziną zastępczą spokrewnioną dla brata męża M.W.. Przyjęli go 5 lat temu, gdy miał 10 lat. M. W. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, w związku z tym starają się robić wszystko by ukończył szkołę, znalazł w przyszłości pracę i jako dorosły człowiek sam zadbał o swoje podstawowe potrzeby.

Ponadto Skarżąca wskazała na trudne relacje rodziny z ojcem i przedstawiła świadków, którzy wiedzieli o istniejącej sytuacji. Świadkowie ci to matka, babcia i brat. Skarżąca odniosła się także do zarzutu organu, że nie przedstawiła dowodów na poniesione koszty związane z M. W.. Podała, że najwięcej kosztów ponieśli po przyjęciu M. tj. w latach 2016-2017. Dziecko w trybie natychmiastowym zostało do nich wysłane. Nie udało się jej dostać żadnych dokumentów związanych ze zdrowiem dziecka i leczeniem ( wcześniactwo, operacja na sercu, potrącenie przez samochód). Dlatego na własną rękę zadbali o badania. W tamtym czasie nie myśleli o zbieraniu rachunków z tego tytułu. Ważniejsze dla nich było zdrowie i życie M.. Na zakończenie Skarżąca podała, że ponoszenie opłaty na człowieka, który się jej wyrzekł i nie chciał mieć z nią żadnych kontaktów jest bardzo obciążające.

SKO w R., po rozpoznaniu powyższego odwołania orzekając o utrzymaniu w całości w mocy zaskarżonej decyzji, powołało następująca argumentację i stanowisko:

SKO podniosło, że podstawę prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art. 64 ustawy z dn. 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( t.j. DZ U z 2020r. poz. 1876, dalej jako: " u.p.s.").

Stosownie do powołanego przepisu osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1/ wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2/ występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3/ małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4/ osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

5/ osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu

6/ osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu

Z powyższego przepisu wynika, iż organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnienia zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Zwolnienie z opłaty może dotyczyć między innymi trudnej sytuacji materialnej spowodowanej bezrobociem lub utrzymywaniem się z jednego wynagrodzenia lub świadczenia, długotrwałą chorobą, ponoszeniem innych opłat na rzecz jednostek organizacyjnych pomocy społecznej albo poniesieniem strat w wyniku zdarzeń losowych. Niewątpliwie zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności, osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocy, bowiem przerzuca na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszt utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych.

Następnie organ odwoławczy podniósł, że Skarżąca w okresie objętym decyzją, a więc w okresie od kwietnia 2017r. do maja 2019r. prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z mężem D. W. oraz M. W., dla którego Skarżąca oraz jej mąż są rodziną zastępczą. W wymienionym wyżej okresie rodzina utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę Skarżącej oraz jej męża a także świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania M. W.. Łączny dochód rodziny Skarżącej w analizowanym okresie zamykał się w przedziale od [...]zł w listopadzie 2017r. do [...] zł w marcu 2019r. Dochód ten w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosił odpowiednio [...] zł oraz [...] zł i przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...] zł), co dawało podstawę do ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Odnosząc się do okoliczności i faktów podniesionych w odwołaniu, SKO w R. wskazało, że po przeanalizowaniu materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie podziela stanowisko organu pierwszej instancji, iż w sytuacji Skarżącej nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające zwolnienie. W ocenie Kolegium Skarżąca była w stanie, bez nadmiernego obciążenia budżetu rodziny, ponosić opłatę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w okresie objętym decyzją. W okresie tym w sytuacji Skarżącej nie występowały żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające ponoszenie opłaty. W okresie tym jak wyżej wskazano łączny dochód rodziny Skarżącej zamykał się w przedziale od [...]zł w listopadzie 2017r. do [...] zł w marcu 2019r. Średnia miesięczna opłata za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w omawianym okresie wynosiła [...] zł ([...] zł : 28 miesięcy = [...] zł). Niewątpliwie kwota powyższa pozwalała Skarżącej na poniesienie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, bez nadmiernego obciążenia budżetu rodziny. Wprawdzie Skarżąca wraz z mężem stanowią spokrewnioną rodzinę zastępczą dla M. W., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, jednak Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających fakt ponoszenia wydatków na leczenie M. W..

Odnośnie natomiast relacji rodzinnych pomiędzy Skarżącą a jej ojcem podkreślono, że ani organ pierwszej instancji ani też Kolegium nie kwestionuje jej twierdzeń o negatywnej postawie ojca, a także pejoratywnym wpływie na nią, to jednak zwrócić należy uwagę, że art. 64 pkt 2 ustawy odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej, a nie relacji pomiędzy członkami rodzinny. W ocenie Kolegium zawarte w art. 64a ustawy o pomocy społecznej zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej przewidziane w przypadku istnienia prawomocnego orzeczenia w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej wyraźnie wskazuje na wolę ustawodawcy, że w zakresie więzi rodzinnych rozstrzygające znaczenie ma wyłącznie wyrok sądu powszechnego niwelujący więzi rodzinne. Zgodnie bowiem z art. 64a ustawy, osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Przepis powyższy wyraźnie wskazuje, że zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej ze względu na naganne więzi rodzinne przewidziane jest w przypadku istnienia prawomocnego orzeczenia w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej (por. wyrok NSA z dnia z dnia 7 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 3509/18 publ. CBOSA). W ten sposób ustawodawca potwierdził wyłączną kompetencje sądów do prowadzenia zarówno postępowania dowodowego w zakresie stosunków rodzinnych jak i rozstrzygania tych spraw.

Z tych przyczyn, okoliczności podnoszone przez Skarżącą, dotyczące negatywnych relacji z ojcem nie mogą mieć wpływu na zwolnienie od obowiązku wnoszenia opłaty. Powoływanie się przez Skarżącą w pismach kierowanych do organu na trudne dzieciństwo, brak zainteresowania ojca jej życiem, a także brak więzi emocjonalnej z ojcem nie mogą stanowić przesłanki takiego zwolnienia. Zgodnie z powołanym wyżej art. 64a ustawy tylko przedstawienie przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i złożenie oświadczenia, że władza rodzicielska nie została przywrócona stanowi podstawę do zwolnienia z ponoszenia opłat. Na taką sytuację strona jednak nie wskazała. Tymczasem umieszczenie ojca w domu pomocy społecznej i zagwarantowanie mu w tej placówce stałej opieki nie zwalnia osób zobowiązanych do alimentacji z obowiązków nałożonych na nich przez przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż w omawianym stanie faktycznym brak jest szczególnych okoliczności dających podstawę do uwzględnienia wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dn. [...] lutego 2021r. złożyła K.W..

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 64 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 5 kodeksu cywilnego poprzez ich niezastosowanie i w rezultacie niezwolnienie jej z obowiązku płacenia za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, pomimo istnienia przesłanek ku temu, nadto poprzez dowolną ocenę przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku płacenia za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, bez uwzględnienia zasad współżycia społecznego;

- art. 61 ust. 2 pkt. 2 w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezasadne zastosowanie i obciążenie jej opłatami za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, podczas gdy nie zawierano z nią umowy w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy;

Ponadto skarżąca kwestionowanej decyzji zarzuciła iż zapadła z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a/ art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy prawidłowym winna być zmiana zaskarżonej decyzji organu I instancji poprzez zwolnienie jej z obowiązku płacenia za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej;

b/ art. 7, art. 77 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267), poprzez brak wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia sprawy, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji nieuprawnionych i dowolnych ustaleń faktycznych, w szczególności poprzez pominięcie w zaskarżonej decyzji wieloletniego i nieakceptowalnego społecznie, nagannego zachowania jej ojca względem niej, rodzeństwa i mamy, rażącym niealimentowaniu, co doprowadziło organ I i II instancji do wniosku, że powinna płacić za pobyt ojca, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy winna być zwolniona z takiego obowiązku, albowiem nie wzięto pod uwagę słusznego interesu obywatela;

c/ naruszenie art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. gdyż organ I i II instancji nie ocenił, nie wziął pod uwagę całego materiału dowodowego (najważniejsze dla organu I i II instancji jest, że J. Ż. był jej biologicznym ojcem i przez tę okoliczność musi płacić za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, a nie zwraca uwagi na wydatki, sytuację rodzinną i na to jakim ojcem był J.Ż.).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zwolnienie je z obowiązku płacenia za pobyt ojca w DPS w kwocie określonej w zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji, wreszcie ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie, jak w przebiegu całego postępowania, podniosła, że ojciec J. Ż. nigdy nie interesował się mną nią jako córką, jak i pozostałymi dziećmi -jej rodzeństwem oraz ich mamą. Z jego inicjatywy nigdy nie nastąpił żadnej kontakt z nimi. Nie partycypował w kosztach ich wychowania i utrzymania pomimo tego, że był zobowiązany do płacenia alimentów na nią i rodzeństwo. Z racji tego, że J. Ż. rażąco i uporczywie nie wywiązywał się z nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego - toczyły się wieloletnie postępowania egzekucyjne przeciwko niemu. Z ojcem próbowała nawiązać kontakt w czasie gdy przebywał w Domu Pomocy Społecznej, ale sam uznał, że nie chce ze nią mieć nic wspólnego. Sama myśl, żeby płacić za człowieka, który się jej całkowicie wyrzekł, który uznał, że nie chce mieć ze nią nic wspólnego, jest bardzo obciążająca. Ojciec J. Ż. nie spełniał swoich powinności wobec rodziny zatem niesłuszne w kontekście moralnym jest teraz żądanie od jego rodziny pieniędzy za jego pobyt w DPS.

Ponadto skarżąca podniosła, że jest wraz ze swoim mężem rodziną zastępczą dla brata męża – M. obecnie w wieku [...] lat. Ich wychowanek M.W. (brat mojego męża) którego przyjęliśmy jako rodzina zastępcza był niepełnosprawny. W związku z jego wychowaniem, leczeniem ponosili z mężem duże koszty na te cele.

Powyższe w ocenie skarżącej stanowi o występowaniu w sprawie szczególnie uzasadnionych okoliczności w rozumieniu art. 64 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Ponadto skarżąca wskazała, że nie zawarto z nią umowy opłacanie pobytu w DPS w trybie art. 103 ust.2 ustawy o pomocy społecznej.

Poza tym w treści uzasadnienia skargi skarżąca przytoczyło wybrane orzeczenia sądów administracyjnych dotyczących ponoszenia kosztów pobytu w DPS oraz powołała pismo Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dn. [...].02.2018r. z jego stanowiskiem w odniesieniu do sytuacji prawnej osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu w DPS w odniesieniu do osób, którzy jako rodzice nie wywiązywali się wobec dzieci z obowiązków rodzicielskich.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga jako zasadna została przez Sąd uwzględniona.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności decyzji administracyjnych, Sąd władny jest stosować przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie są decyzje o odmowie zwolnienia skarżącej K. W. od obowiązku poniesienia opłaty za pobyt ojca J. Ż. w DPS w R.. Organy obu instancji zgodnie orzekły, że wniosek skarżącej o zwolnienie nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na treść art. 64 pkt.2 u.p.s. Natomiast skarżąca zarzuca decyzji SKO w R. i Prezydenta Miasta R. dokonanie nieprawidłowej bo niekorzystnej dla strony interpretacji tej regulacji.

Skontrolowane przez Sąd decyzje administracyjne zostały wydane w procesie wiążącym się z przeprowadzeniem wykładni art. 64 pkt 2 u.p.s W świetle tej regulacji, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą żądać zwolnienia od tej opłaty w całości lub w części, jeżeli w ich sytuacji życiowej występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Nie może stanowić kwestii, iż decyzja podejmowana na podstawie art. 64 u.p.s., jest decyzją uznaniową, zatem organ nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania wnioskowanego zwolnienia. Natomiast w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 K.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Jest oczywistym, iż uznaniowy charakter decyzji nie oznacza pełnej swobody w jej podjęciu. Każdorazowe rozstrzygnięcie o przyznaniu bądź odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności, organ winien uzasadnić, odnosząc się do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności w sposób wyczerpujący a przy tym pozwalający poznać sposób rozumowania organu oraz motywy mające przekonywać do podjętej decyzji.

Organ pierwszej instancji uzasadniając swe rozstrzygnięcie o odmowie zwolnienia od obowiązku opłaty uznał, iż twierdzenia strony na temat braku opieki od ojca w czasie jej dojrzewania, porzucenia jej, braku alimentacji, niewątpliwie są okolicznościami nieakceptowalnymi społecznie ale nie znajdują uzasadnienia w przepisach prawa, tj. art. 64 pkt 2 u.p.s. W rezultacie jej relacje z ojcem w tym nie wywiązywanie się ojca z obowiązku alimentacyjnego, nie stanowiły o istnieniu szczególnie uzasadnionych okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi z art. 64 pkt. 2 u.p.s. Ocena ta została podzielona przez SKO, które stwierdza wyraźnie, że powoływane przez stronę negatywne relacje z ojcem, który nie interesował się nią, nie utrzymywał kontaktu, nie wywiązywał się z obowiązku rodzicielskiego i alimentacyjnego, nie mogą uzasadniać zwolnienia z wnoszenia opłaty w trybie art. 64 pkt 2 w/w ustawy. Skład orzekający Kolegium stwierdza także, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłaty przez krewnych od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie.

Zdaniem Sądu, Organy obu instancji nie przeprowadziły w prawidłowy sposób wykładni art. 64 pkt 2 u.p.s., błędnie uznając, że okoliczności na które powołuje się wnioskodawca w postaci braku więzi emocjonalnej a także faktu nie wywiązywania się ojca z obowiązków rodzicielskich, w tym z obowiązku alimentacyjnego względem córki, nie mieszczą się w ustawowych przesłankach zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w całości lub w części. Słusznie strona skarżąca podnosi, że względy na jakie może powoływać się zobowiązany, a określone w art. 64 pkt 2 u.p.s., są bardzo pojemne, dzięki czemu obejmują również wszystkie te okoliczności, na które zwracała uwagę w toku postępowania administracyjnego skarżąca.

Zdaniem WSA, przypadki uprawniające do zwolnień zostały w art. 64 pkt 2 u.p.s. wymienione jedynie przykładowo, tak aby nie ograniczać zobowiązanych w możliwości odwoływania się do nich. Zawarcie w tej normie katalogu otwartego oznacza, że strona miała prawo dowodzić istnienia wszystkich przesłanek, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej kosztami pobytu w DPS – uzasadnione okoliczności. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych, nie jest zasadne na gruncie oczywiście otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi.

Zdaniem Sądu, otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłaty wraz z dodanym w 2015 r., przepisem art. 64a, winien skłonić do takiej interpretacji art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w DPS również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem, w tym niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec małoletnich dzieci (por. wyrok WSA w Łodzi z 29 września 2016 r., sygn. II SA/Łd 366/16, LEX, wyrok WSA w Olsztynie z 22 listopada 2016 r., sygn. II SA/Ol 1200/16, LEX).

Wydźwięk art. 64a ustawy o pomocy społecznej powoduje, że stosunki rodzinne pomiędzy mieszkańcem a zobowiązanym do ponoszenia opłaty, muszą odgrywać znaczenie dla procesu obejmującego zwolnienia z opłaty. Dla ustawodawcy formułującego przepisy ustawy o pomocy społecznej o stosowaniu ulgi w odpłatności nie liczy się jedynie pokrewieństwo, czy sytuacja materialna osoby wnoszącej o zwolnienie. Na gruncie art. 64 pkt 2 u.p.s. organ powinien kierować się także takimi okolicznościami, które są określone w pkt. 1-6 art. 64 u.p.s., a ustalone po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, świadczące m. in. o powodach braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem, w tym niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec małoletnich dzieci, jak to zostało podniesione już wyżej.

Ponadto dodać do tego wypadnie, iż w myśl art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Nie będzie zgodna z powyższym przepisem ustawy zasadniczej taka interpretacja art. 64 pkt 2 u.p.s., która wyklucza możliwość zwolnienia częściowego lub całkowitego od opłaty zobowiązanego, wobec którego mieszkaniec domu pomocy społecznej zachowywał się w sposób nieodpowiadający przepisom kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o obowiązku wzajemnego szacunku rodziców i dzieci, obowiązku utrzymywania kontaktów, dostarczania środków utrzymania oraz wychowania. Przepisy u.p.s. nakładające na zstępnych obowiązek wnoszenia opłaty, zakładają stan w którym rodzice wywiązywali się względem swych dzieci z obowiązków rodzicielskich, natomiast art. 64 pkt 2 u.p.s. zawierając w swej treści zwrot niedookreślony w postaci : "uzasadnionych okoliczności", pozwala na zmniejszenie lub całkowite zniesienie opłaty, jeżeli mieszkaniec postępował wobec zobowiązanego w sposób oczywiście nieodpowiadający jego ustawowym obowiązkom. Sytuacja tych osób nie jest taka sama, a jest zróżnicowana różnym sposobem traktowania zstępnego przez rodzica, co nie może pozostawać obojętne dla organu zobligowanego przez Konstytucję do urzeczywistniania w procesie wykładni i stosowania prawa zasady sprawiedliwości społecznej.

Reasumując, jest prawdą, że okoliczności podane we wniosku o zwolnienie od opłaty, nie znoszą automatycznie ustawowego obowiązku uiszczania opłaty, bowiem obowiązek odpłatności za pobyt w DPS opiera się wyłącznie na więzach pokrewieństwa (art. 61 ust. 1 u.p.s.), to jednak zdaniem Sądu mieszczą się one w przesłankach pozwalających na zastosowanie ulgi w odpłatności, czyli instytucji unormowanej w art. 64 pkt 2 u.p.s. Do tego wniosku prowadzi wykładnia systemowa oparta nie tylko na powołanym wyżej przepisie, ale także na art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Przytoczony artykuł wyraźnie sugeruje, że taka okoliczność jak ograniczenie władzy rodzicielskiej oraz prawomocne skazanie za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, winny odgrywać znaczenie dla sprawy znoszenia obowiązku odpłatności. Takie znaczenie musi odgrywać także fakt niewywiązywania się mieszkańca DPS ze swych obowiązków alimentacji względem zobowiązanego. Organ winien mieć na względzie, że Ojciec skarżącej nie przyczyniał się do zaspokojenia jej potrzeb materialnych bowiem nie wykonywał prawomocnego wyroku zasądzającego na jej rzecz kwotę świadczeń alimentacyjnych.

Twierdzenia skarżącej o przyczynach rozkładu małżeństwa rodziców, jej relacji z ojcem z okresu dziecięcego, mające swe źródło w nieakceptowanych moralnie i prawnie zachowaniach jej ojca, znajdują potwierdzenie w złożonych w toku postępowania administracyjnego oświadczeniach do wywiadu środowiskowego przez matkę skarżącej E. M. oraz jej brata P. Ż. ( dot. uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, wszczynaniu awantur, wreszcie zerwaniu jakichkolwiek relacji z matką swoich dzieci oraz dziećmi).

Błąd w przeprowadzaniu wykładni przepisu prawa materialnego jakim jest art. 64 pkt 2 u.p.s., jest na tyle znaczący, że mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy przyjęciu prawidłowej treści tej regulacji, a więc takiej która uwzględnia nie tylko wyrażone w nim przykłady okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi, nie można mieć pewności, że rozstrzygnięcie kończące postępowanie zainicjowane przez stronę skarżącą byłoby dla niej korzystne (np. decyzja o zwolnieniu lub częściowym zwolnieniu od odpłatności).

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej, że organy obciążyły ją obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS pomimo braku zawarcia umowy w trybie art. 103 ust.2 u.p.s., to Sąd nie uwzględnia tego zarzutu jako zasadnego.

W sprawie bowiem organy wydały decyzje na podstawie art. 61 ust.2d u.p.s. stosownie do którego " W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2" i na podstawie tych decyzji skarżąca była zobowiązana do ponoszenia opłaty w kwocie określonej ww. decyzjach.

Podsumowując należy stwierdzić, że organy orzekając odmownie w przedmiocie wniosku skarżącej o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, naruszyły przepisy prawa materialnego będącego podstawą wydania kwestionowanej decyzji, tj. art. 64 pkt. 2 u.p.s. przez błędną jego wykładnię polegającą na pominięciu przy rozstrzyganiu sprawy istnienia w niej szczególnie uzasadnionej okoliczności wynikającej z powołanych, a ustalonych w rezultacie wywiadu środowiskowego faktów postępowania przez ojca J. Ż. wobec skarżącej w sposób oczywiście nieodpowiadający jego ustawowym obowiązkom rodzicielskim określonym w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, w szczególności przez uchylania się od wykonywania wobec małoletnich dzieci od obowiązku alimentacyjnego, zerwania z nimi kontaktów.

To zaś z kolei oznacza, iż w ramach oceny zaistniałego stanu faktycznego poprzez brzmienie normy prawnej nie dokonały wszechstronnej i wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału, bowiem nie można uznać, by organy orzekające w sprawie nie kwalifikując sytuacji strony skarżącej jako uzasadnionej na gruncie art. 64 pkt. 2 u.p.s. nie naruszyły przy tym granic swobodnej oceny prawnej stanu faktycznego, nie rozważyły bowiem wszystkich istotnych, w tym podnoszonych przez samą stronę skarżącą w toku postępowania okoliczności związanych z jej sytuacją rodzinną i osobistą z lat ubiegłych.

Mając na względzie naruszenie przez organy administracyjne obu instancji przepisów prawa materialnego - wskazanych wyżej przepisów art. 64 pkt.2 u.p.s. oraz przepisów postępowania administracyjnego zawartych w art. 107 § 3, jak i art. 77 oraz art. 80 K.p.a. - Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji - jak w sentencji wyroku.

Ponownie prowadząc postępowanie Organy uwzględnią taką interpretację kluczowego dla sprawy art. 64 pkt 2 u.p.s. jaką przyjął WSA w niniejszym wyroku. Innymi słowy, ich zadaniem będzie rozważanie w jakim stopniu opisane i udokumentowane przez skarżącą okoliczności świadczące o przyczynach złych relacji z ojcem, mogą przekonywać za całkowitym lub częściowym zwolnieniem od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej J. Ż.. Przy rozważaniu wpływu tych okoliczności na ustawowy obowiązek wnioskodawcy należało będzie kierować się zasadą sprawiedliwości społecznej, która nie pozwala domagać się od dziecka dostarczania środków umożliwiających pobyt w placówce pomocy społecznej ojcu, który pomimo wyroku sądowego, nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków jakie ciążą z K.r.io. na rodzicu wobec dziecka. Należy także pamiętać, że względnie dobra sytuacja dochodowa strony skarżącej, nie jest wystarczającym argumentem, aby odmówić uwzględnienia jej żądania, albowiem okoliczności na jakie się powołuje nie dotyczą stanu majątkowego skarżącej.