Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 497/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi C. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 2, 3 i ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.- dalej powoływana jako u.s.u.s.) po rozpatrzeniu wniosku C. G. z [...] r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP w części finansowanej przez płatnika za okres od listopada 1999 r. do kwietnia 2000 r. i od grudnia 2000 r. do lutego 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wyrokiem z 12 października 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1164/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję ZUS z [...] r. nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP w części finansowanej przez płatnika za okres od listopada 1999 r. do kwietnia 2000 r. i od grudnia 2000 r. do lutego 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że oceniając zgodność z prawem decyzji organu, kontroluje poprawność postępowania dowodowo – wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji, natomiast w badanej sprawie postępowanie dowodowo – wyjaśniające było niepełne, konkluzje wynikające ze zgromadzonego materiału – nieprzekonywujące, a uzasadnienie – zbyt ogólnikowe, gdyż organ nie ustalił, czy przy obecnych dochodach możliwe jest wywiązanie się skarżącej z zobowiązań względem ZUS.

Ponadto Sąd zarzucił, że ustalenia nie zostały poczynione w granicach swobodnej oceny dowodów. Wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę, organ ponownie przeprowadzi postępowanie dowodowe na okoliczność dochodów i wydatków skarżącej, rozważy wszelkie okoliczności sprawy z uwzględnieniem elementarnych potrzeb skarżącej - posiadania środków niezbędnych do przeżycia, zapewnienia miejsca zamieszkania, a w uzasadnieniu spróbuje przekonać stronę, że jego decyzja nie ma charakteru dowolnego i jest zgodna z prawem, zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Ponownie rozpatrując sprawę ZUS wydał decyzję z [...] r. nr [...], w której utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu ZUS w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy. Z poczynionych ustaleń wynika, że wnioskodawczyni jest zatrudniona na umowę zlecenie w firmie "A" J. K. z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości [...] zł i nie ma dla niej propozycji dalszego zatrudnienia. Jej wiek ([...] lat), wykształcenie (średnie) i stan zdrowia (leczenie w Poradni [...]) wskazują, iż nie ma dla niej szans na znalezienie stałego zatrudnienia, z którego dochody pozwoliłyby na spłatę zadłużenia. ZUS wskazał także, że wobec nieprzedłożenia nowych dowodów przez stronę, podstawą rozstrzygnięcia stały się dowody już zgromadzone. Na tej podstawie organ ustalił, że z zeznań PIT- 37 wynika, że skarżąca osiągała przychody: za 2007 – [...] zł, za 2008 – [...] zł, za 2009 – [...] zł brutto miesięcznie.

Wnioskodawczyni jest rozwiedziona, zajmuje mieszkanie komunalne o powierzchni [...] m2 w S.. Jej stałe miesięczne opłaty wynoszą [...] zł za czynsz, [...] zł za energię, około [...] zł za butlę gazu i około [...] zł za opał za sezon grzewczy. W opłatach za mieszkanie ma zaległości w kwocie [...] zł, w związku z którym jest wobec skarżącej prowadzona egzekucja. Od [...] r. stale korzysta z dodatku mieszkaniowego, wynoszącego w okresie od [...] r. do [...] r. [...] zł. Zwrócono uwagę na inne zobowiązania wnioskodawczyni - wobec firmy "B" S.A. w kwocie [...] zł z tytułu kredytu konsumpcyjnego oraz wobec firmy "C" s.c. w D. w kwocie [...] zł, co do którego również jest prowadzona egzekucja. Skarżąca posiada co prawda wierzytelność w stosunku do K. B. na kwotę [...] zł, jednak jej egzekucja okazała się bezskuteczna. Skarżąca nie figuruje we właściwych ewidencjach jako właściciel, współwłaściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości, nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego, nie posiada środków transportu ani zaległości podatkowych. Nie figuruje także jako świadczeniobiorca w ewidencji MOPS ani nie posiada zaległości podatkowych. Z uwagi na stan zdrowia pozostaje pod stałą opieką poradni [...].

Następnie organ powołał treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o u.s.u.s., zgodnie z którymi należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która – stosownie do art. 28 ust.3 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie ZUS wskazał, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie stwarza dla organu jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek umorzenia.

Reasumując organ stwierdził, iż umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić w przypadku ich całkowitej nieściągalności, i dopiero zaistnienie którejś z przesłanek daje organowi możliwość (a nie konieczność) umorzenia zaległości. W przypadku braku całkowitej nieściągalności umorzenie nie może nastąpić wobec braku ustawowej przesłanki, a w ocenie organu taka sytuacja zachodzi w przypadku skarżącej. Przekonanie to organ oparł na tym, że komornik, który prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej nie stwierdził jego bezskuteczności oraz na fakcie, że skarżąca uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenia.

Organ powołał ponadto treść § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stwierdził jednak, że poczynione ustalenia pozwalają na stwierdzenie, iż sytuacja materialna skarżącej nie jest łatwa lecz nie ma charakteru trwałego bądź wyjątkowego i brak jest podstaw do twierdzenia, że nie istnieje możliwość jej poprawy w późniejszym terminie. Z bazy danych ZUS wynika bowiem, ze pracuje ona na umowę zlecenie z wynagrodzeniem miesięcznym [...] zł brutto. Również wiek skarżącej ([...] lat ), wykształcenie ( średnie) i stan zdrowia nie upoważniają do twierdzenia, że skarżąca nie jest w stanie podjąć aktywnych działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji materialnej. Podniósł, iż brak jest w aktach dowodów na istnienie zaległości w opłatach związanych z mieszkaniem, za wyjątkiem czynszu, które wynosi [...] zł, co wskazuje na dysproporcję pomiędzy wydatkami a uzyskiwanymi dochodami. Podkreślił, iż skarżąca nie korzysta z pomocy MOPS poza dodatkiem mieszkaniowym, co świadczy o tym, że sytuacja materialna nie wymusza na skarżącej ubiegania się o inną pomoc. Podniósł, iż okoliczność, że skarżąca pozostaje pod stałą opieką Poradni [...], jakkolwiek wskazuje na problemy zdrowotne, to jednak nie świadczy o tym, że stan zdrowia kwalifikuje skarżącą do grona osób niepełnosprawnych, pozbawionych możliwości samodzielnej egzystencji bądź też wymagających opieki innych osób. Odnosząc się do wskazań Sądu, wyjaśnił, iż należności z tytułu składek objęte decyzją nie uległy przedawnieniu wobec faktu, że we [...] r. zostało wobec skarżącej wdrożone postępowanie egzekucyjne, co zawiesiło bieg terminu przedawnienia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach C. G. wniosła o "ponowne rozpatrzenie sprawy na okoliczność umorzenia w całości kwot zaległości wskazanych w treści skargi", co – wobec niemożności wydania orzeczenia reformatoryjnego - Sąd orzekający potraktował jako wniosek o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła te same argumenty, co we wniosku o umorzenie należności. Wskazała, że do [...] r. korzystała także z pomocy MOPS w pełnej wysokości, a teraz tylko w zakresie dofinansowania do mieszkania, że nie ma środków na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb, a na dzienne wyżywienie przeznacza [...] zł. W okresie zimowym temperatura w mieszkaniu oscyluje ok. [...] st.C, gdyż od [...] r. nie kupuje opału. Zauważyła, że utrzymuje się z wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia zawartej do [...] r. w wysokości [...] zł. Była zarejestrowana w Urzędzie Pracy i odbyła szereg kursów, jednak nie pomogły jej w znalezieniu pracy, nawet ZUS odmówił jej pracy w ramach spłaty zadłużenia. Podniosła też zarzut przedawnienia wskazując, iż w przedmiotowej sprawie nie toczyło się wobec niej postępowanie egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi.

Stwierdził, że nie znalazł podstaw do umorzenia należności, gdyż przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, że zachodzą przesłanki z art. 28 u.s.u.s. bądź § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Wskazał też, że decyzja umorzeniowa jest decyzją uznaniową, a ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności nawet jeśli zachodzą przesłanki określone w przepisach. Podkreślił, że publicznoprawny charakter należności obliguje organ do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi, co dotyczy również decyzji o umorzeniu i wskazał wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, z którego wynika taka teza.

W dniu [...] r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącej, w którym wniosła ona o dopuszczenie w charakterze dowodu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej z uwagi na jego niedopuszczalność w związku z wadliwością tytułów wykonawczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył,

co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę wykonują biorąc pod uwagę kryterium legalności. Wobec tego - zgodnie z art. 145 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność tych aktów w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako k.p.a.) lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o uchylenie (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, str. 299). Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Dokonana w tych granicach ocena legalności zaskarżonej decyzji ZUS pozwala stwierdzić, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jako pierwszy Sąd poddał analizie zarzut przedawnienia należności z tytułu składek, jako że jego zasadność czyniłaby zbędną analizę dalszych zarzutów skargi.

Zaległości dotyczą należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP w części finansowanej przez płatnika za okres od listopada 1999 r. do kwietnia 2000 r. i od grudnia 2000 r. do lutego 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł.

Odnośnie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, to w okresie od [...]r. do [...]r. w myśl art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym ( Dz. U. Nr 28, poz.153 z późn. zm. ) ulegały one przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia ( Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie składek na ubezpieczenie społeczne, to zgodnie z art. 24 ust. 4. i 5 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 29 grudnia 1999 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W niniejszej sprawie, skarżąca w skardze stwierdziła, że nie toczyło się przeciwko niej żadne postępowanie egzekucyjne, jednak oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] r. o jego umorzeniu znanym Sądowi z urzędu (karta [...] akt sądowych w sprawie III SA/Gl 496/11). Skoro postępowanie takie zostało umorzone, oznacza to, że musiało być wcześniej wszczęte. Nie jest bowiem możliwe umorzenie postępowania, które w ogóle się nie toczyło. Ponadto – jak wynika z uzasadnienia postanowienia – postępowanie dotyczy należności powstałych przed [...] r. Potwierdza to oświadczenie ZUS, że we [...] r. wszczęto wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne, dotyczące należności z tytułu składek (str. [...] akt administracyjnych). Oznacza to, że bieg terminu przedawnienia najdawniej wymagalnych składek rozpoczął się w [...] r. i upłynąłby w [...] roku [...], jednak uległ przerwaniu na skutek zastosowania środka egzekucyjnego we [...] r., co wydłużyło okres przedawnienia do [...] r. Ponadto zauważyć należy, że z dniem 1 stycznia 2003 r. (a więc w czasie, gdy sporne należności z tytułu składek nie były jeszcze przedawnione) do art. 24 u.s.u.s. został wprowadzony nowy ustęp 5b w brzmieniu "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem". Wobec braku przepisów przejściowych, zawartych w ustawie z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074) wprowadzającej omawianą regulację, nakazujących do należności z tytułu składek powstałych do dnia jej wejścia wżycie stosować przepisy dotychczasowe, uznać trzeba, że na zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej znajdzie ona zastosowanie do należności z tytułu składek powstałych przed dniem jej wejścia w życie, ale na ten dzień nie przedawnionych. Wobec powyższego, z tym dniem nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne, a odnośnie składek na ubezpieczenie zdrowotne skutek ten nastąpił z dniem [...] r., od kiedy to do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie przedawnienia stosuje się przepisy u.s.u.s. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia, zakończyło się dopiero z dniem umorzenia postępowania egzekucyjnego czyli [...] r., a zatem Sąd stwierdził, że w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ([...] r.) odsetki z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, których dotyczy wniosek skarżącej nie uległy przedawnieniu.

Przechodząc do dalszej analizy zaskarżonego orzeczenia, przypomnieć należy, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sygn. akt III SA/Gl 1164/10 w zaleceniach co do ponownego rozpatrzenia sprawy Sąd wskazał na konieczność ponownego przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego celem ustalenia stanu majątkowego skarżącej, a także ujawnienia tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji, aby przekonać stronę, że jego decyzja jest zgodna nie tylko z obowiązującymi przepisami prawa, ale także zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu orzekającego wskazane wady orzeczenia zostały usunięte, albowiem organ wykonując zalecenia Sądu, ponownie przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie, w jakim było to możliwe (karty [...]-[...] akt administracyjnych) i wydał rozstrzygnięcie częściowo na tej podstawie, a częściowo na podstawie dowodów zebranych wcześniej. Faktem jest bowiem, że strona została poinformowana pismem z [...] r. o możliwości złożenia dokumentów, które w jej ocenie mogą mieć wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia (karta [...] odwrót akt administracyjnych) i nie przedłożyła nowych dowodów. Natomiast to na stronie zwracającej się o udzielenie ulgi spoczywa ciężar dowodu, że zachodzą w stosunku do niej przesłanki jej udzielenia.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ dokonał analizy stanu faktycznego zarówno przez pryzmat przepisu art. 28 ust. 2 i 3, jak i § 3 rozporządzenia wykonawczego.

Stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która – stosownie do art. 28 ust.3 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sąd podziela ocenę organu, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek warunkujących uznanie całkowitej nieściągalności. Jak wynika z punktu 3, 5 i 6 wyżej cytowanego przepisu, przesłanki tam wskazane, dla ich zastosowania wymagają – mówiąc ogólnie – ustalenia złego stanu majątkowego wnioskodawcy. Ustalenie to nie może jednak być dowolne i winno nastąpić w przepisanym trybie, aby nie można było ZUS postawić zarzutu braku staranności w dysponowaniu środkami publicznymi. Następuje to z reguły w trybie postępowania egzekucyjnego, które zostaje umorzone z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W ocenie Sądu przesłanka powołana w pkt 6 byłaby spełniona również wówczas, gdy bezskuteczność egzekucji zostałaby stwierdzona w toku postępowania zmierzającego do zaspokojenia wierzytelności innych niż ZUS wierzycieli, toczącego się w bliskim związku czasowym z wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek. Skoro bowiem takie postępowanie nie doprowadziło do zaspokojenia wierzyciela, to wszczynanie kolejnego w sytuacji, gdy stan majątkowy zobowiązanego nie uległ istotnej zmianie byłoby jedynie generowaniem zbędnych kosztów. Niemniej jednak w niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca i ZUS nie posiadał stosownego postanowienia organu egzekucyjnego stwierdzającego stan majątkowy skarżącej w sposób obiektywny i pełny. Posiadał natomiast wiedzę co do tego, że skarżąca uzyskuje stały, jakkolwiek niewielki, dochód. Zatem skoro organ nie stwierdził, że w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność, niedopuszczalne było rozpatrywanie wniosku skarżącej przez pryzmat uznania administracyjnego, przy uwzględnieniu zasad logiki i doświadczenia życiowego. Tak więc organ pozbawiony był możliwości umorzenia należności i miał obowiązek wydać decyzję o odmowie ich umorzenia, jakkolwiek niesprawiedliwe może się to wydawać skarżącej.

Wyjaśniając kwestie związane z wpływem postępowania egzekucyjnego na postępowanie w przedmiocie umorzenia w niniejszej sprawie należy podkreślić, że Sąd administracyjny bada stan faktyczny sprawy istniejący na dzień wydania rozstrzygnięcia, co oznacza, że nie bierze pod uwagę zdarzeń zaistniałych po jego wydaniu, tak jak nie mógł tego uczynić organ. Tym niemniej Sąd na marginesie pragnie zwrócić uwagę, że takiego orzeczenia nie ma również obecnie. Nadesłane przez skarżącą postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie wskazuje jako podstawy faktycznej rozstrzygnięcia złego stanu majątkowego skarżącej, lecz niedopuszczalność postępowania egzekucyjnego z uwagi na wadliwość tytułów wykonawczych.

Organ dokonał także analizy możliwości umorzenia w oparciu o § 3 ust.1 rozporządzenia wykonawczego (str.6 decyzji), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

-jednakże doszedł do przekonania, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi w przypadku skarżącej, a Sąd ustalenie to podziela. Nie miały bowiem w przypadku skarżącej miejsca żadne klęski żywiołowe, a stan zdrowia nie uniemożliwia jej podjęcia pracy zarobkowej. W kwestii sytuacji finansowej skarżącej, to jest ona niewątpliwie bardzo trudna, ale możliwe jest zawarcie układu ratalnego na spłatę należności nawet w minimalnych kwotach.

Ze swej strony Sąd zauważa, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywne pozbycie się możliwości ich wyegzekwowania od zobowiązanych, dlatego też udzielanie ulg winno mieć charakter wyjątkowy. To z pieniędzy uzyskanych tytułem składek wypłacane są świadczenia osobom uprawnionym, a zatem ZUS jako dysponent funduszu winien nim gospodarować starannie i oszczędnie.

W związku z powyższym, ponieważ organ wykonał zalecenia Sądu zawarte w wyroku III SA/Gl 1164/10 co do konieczności ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego i zawarcia przekonujących konkluzji co do podstaw faktycznych rozstrzygnięcia, zaskarżona decyzja ZUS nie jest dotknięta wadami uzasadniającymi jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, a zatem na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.