Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 28/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2007-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.) Asesor WSA Renata Kantecka Protokolant Anna Fic po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 22 lutego 2007r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. j.v. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty kwoty uznanej, nieprzekazanej w toku postępowania egzekucyjnego wierzytelności I. Stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, II. Określa, że wskazane w pkt I postanowienia nie podlegają wykonaniu, III. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej A sp. z o.o. j.v. kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/ OI 28/07

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" r. nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia spółki A sp. z o.o.j.v. od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r. Nr "[...]" odmawiającego rozłożenia na raty kwoty z tytułu nieprzekazanej, a uznanej wierzytelności przysługującej od spółki A. L. wynoszącej 65.062,43 zł, postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i umorzyć postępowanie w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na następujący stan faktyczny. Zawiadomieniem z dnia 19 sierpnia 2005 r. nr "[...]" Naczelnik Urzędu skarbowego, na podstawie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, działając jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności A Sp. z o.o.j.v. z siedzibą w "[...]" przysługującą A. L. W odpowiedzi na powyższe postanowienie pismem z dnia 30 sierpnia 2005 r. A Sp. z o.o.j.v. oświadczyła, iż w dacie dokonania zajęcia tj. w dniu 23 sierpnia 2005 r. spółka nie posiada zobowiązań wobec A. L., jednakże od miesiąca września 2005 r. należności z tytułu najmu przekazywane będą na konto Urzędu Skarbowego zgodnie z wystawionymi fakturami. W dniu 10 marca 2006 r. organ egzekucyjny dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, w wyniku której stwierdzono, iż w okresie realizacji zajęcia winna przekazać kwotę 81.479,83 zł, natomiast przekazana została kwota 3.648,88 zł. W oparciu o powyższe ustalenia oraz po uwzględnieniu wpłat dokonanych po dniu przeprowadzenia kontroli, postanowieniem z dnia "[...]" r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił wysokość nieprzekazanej przez spółkę organowi egzekucyjnemu wierzytelności w kwocie 65.062,43 zł. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia organ ten stwierdził, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej kwoty, w związku z czym wydanie takiego orzeczenia jest jak najbardziej zasadne. Pismem z dnia 6 września 2006 r. pełnomocnik zobowiązanej spółki A Sp. z o.o.j.v. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o rozłożenie na raty spłaty określonej wyżej wymienionym postanowieniem wierzytelności oraz o "wstrzymanie wystawienia na podstawie tego postanowienia tytułu wykonawczego do czasu rozpatrzenia przedmiotowego wniosku". Jako podstawę prawną swojego żądania pełnomocnik zobowiązanej spółki wskazał art. 67a ust. 1 ustawy Ordynacja podatkowa, podnosząc jednocześnie, iż sytuacja finansowa spółki nie pozwala na jednorazową spłatę określonej przez organ egzekucyjny wierzytelności. Postanowieniem z dnia "[...]" r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił rozłożenia na raty spłaty nieprzekazanej wierzytelności. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie regulują zasad rozkładania na raty spłaty nieprzekazanych wierzytelności określonych na podstawie art. 71a tej ustawy, a zatem organ egzekucyjny nie może dokonać rozstrzygnięcia w tej sprawie.

Na powyższe postanowienie pismem z dnia 24 października 2006 r. pełnomocnik dłużnika zajętej wierzytelności wniósł zażalenie. W ocenie pełnomocnika spółki, jeżeli organ egzekucyjny nie mógł dokonać rozstrzygnięcia w tej sprawie powinien przekazać wniosek do instancji właściwej, a mianowicie do organu podatkowego będącego wierzycielem w stosunku do zaległości zobowiązanego A. L. Powołując natomiast przepis art. 68a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zgodnie z którym wpłata dokonana do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela to zdaniem Strony dłużnik zajętej wierzytelności powinien mieć takie samo prawo, jak zobowiązany w zakresie rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji podlega uchyleniu, jednak z innych przyczyn niż wskazane w treści zażalenia. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że przedmiotem postępowania jest sprawa rozłożenia na raty nieprzekazanej w toku prowadzonej egzekucji przez dłużnika zajętej wierzytelności należności określonej postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie przepisu art. 71a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny w sentencji zaskarżonego postanowienia wskazując jednocześnie w treści uzasadnienia tego postanowienia, iż brak jest regulacji prawnych w tym zakresie, a więc na przesłanki które stanowią przeszkodę do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w tym zakresie zachodziła zatem sprzeczność pomiędzy sentencją a częścią jego uzasadnienia. W takiej sytuacji organ odwoławczy wziął pod uwagę osnowę postanowienia a tym przypadku jest ona nieprawidłowa. Dyrektor Izby Skarbowej nadmienił, że żadne z unormowań przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera podstawy prawnej do rozkładania na raty spłaty należności z tytułu nieprzekazanej w toku postępowania egzekucyjnego wierzytelności dlatego też organ egzekucyjny nie mógł wydać rozstrzygnięcia odmawiającego rozłożenia na raty spłaty tej kwoty. Nie było w tej sytuacji przesłanek do rozważania meritum sprawy a tym samym wniosek w tym przedmiocie nie mógł być w ogóle rozważany. W konsekwencji postępowanie organ egzekucyjny powinien umorzyć jako bezprzedmiotowe. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy co do jej istoty. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać w szczególności z braku podstawy prawnej co do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie żądania wnioskodawcy, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Wbrew zarzutom strony skarżącej, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny prawidłowo uznał, że jest organem właściwym do rozpatrzenia żądania strony. Na skutek zajęcia egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej lub prawa majątkowego dłużnik zajętej wierzytelności zobligowany jest do określonych działań, które stanowią element stosunku prawnego łączącego dłużnika zajętej wierzytelności z organem egzekucyjnym. Treścią tego stosunku jest przede wszystkim nabycie przez organ egzekucyjny prawa rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wierzyciel zajętej wierzytelności będący zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym traci uprawnienie do żądania od dłużnika określonego świadczenia a obowiązek ciążący na dłużniku ulega przekształceniu – dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek świadczenia nie na rzecz wierzyciela ale na rzecz organu egzekucyjnego. To organ egzekucyjny nabywa prawo dysponowania zajętą w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego kwotą, a następnie w przypadku bezpodstawnego uchylania się od przekazania jej temu organowi do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej wierzytelności. Prawa tego nie nabywa w żadnym razie organ podatkowy jako wierzyciel, na rzecz którego nastąpiło zajęcie. Brak jest bowiem więzi prawnej między dłużnikiem zajętej wierzytelności i podmiotem będącym w postępowaniu egzekucyjnym wierzycielem. Między tymi podmiotami może powstać jedynie stosunek cywilnoprawny, ale tylko na tle odpowiedzialności odszkodowawczej dłużnika zajętej wierzytelności za szkodę wyrządzoną wierzycielowi na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania przez niego obowiązków związanych z realizacją zajęcia. Ponadto, Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że nieprzekazana w toku postępowania egzekucyjnego kwota nie należy do należności do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej o których mowa w art. 2 § 1 tej ustawy. Załatwienie złożonego w dniu 6 września 2006 r. wniosku należało zatem do organu egzekucyjnego jako organy pierwszej instancji. Tym samym brak było podstaw do przekazania złożonego wniosku do organu podatkowego czyli wierzyciela na rzecz którego dokonano zajęcia. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji nie umorzył postępowania ale orzekł co do meritum sprawy. Takie rozstrzygnięcie należy uznać za wadliwe co stanowi podstawę jego uchylenia. Bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku podstawy prawnej do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie rozłożenia na raty nieprzekazanej w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego wierzytelności obliguje natomiast organ odwoławczy do umorzenia postępowania w pierwszej instancji.

W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej spółka A Sp. z o.o.j.v. zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 19 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dokonanie rozstrzygnięcia przez niewłaściwy organ i wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi spółka wskazała, że skoro organ egzekucyjny nie mógł rozpatrzyć sprawy co do rozłożenia na raty kwot wynikających z zajętych w toku postępowania egzekucyjnego wierzytelności to powinien przekazać sprawę do podmiotu właściwego ze względu na przedmiot sprawy. Ponadto, zdaniem skarżącej spółki Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że organ egzekucyjny jest organem właściwym do załatwienia wniosku strony. Spółka podkreśliła, że składając wniosek o rozłożenie na raty wierzytelności nie wskazała, iż kieruje go do organu egzekucyjnego, gdyż jest to organ uprawniony tylko do spowodowania wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków podatkowych. Jednak sposób egzekucji wskazuje wierzyciel we wniosku. To wierzyciel decyduje o środkach pieniężnych mu należnych oraz o formie w jakiej chce je otrzymywać.

Dalej, w treści uzasadnienia skargi Spółka podniosła, że niesłuszne jest stwierdzenie organu drugiej instancji, iż organ egzekucyjny nabywa prawo dysponowania zajętą w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego kwotą. Skarżąca wskazała, że organ egzekucyjny jest tylko pośrednikiem pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem tj. organem podatkowym i jego rola polega wyłącznie na egzekwowaniu wymaganych kwot. Natomiast organ podatkowy jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku podatkowego, a zatem ma prawo decydować o sposobie uzyskania środków pieniężnych. Spółka podniosła że skoro brak jest więzi prawnej między dłużnikiem zajętej wierzytelności i podmiotem będącym w postępowaniu egzekucyjnym wierzycielem tj. organem podatkowym to godne rozważenia jest czy organ egzekucyjny jako podmiot mający z dłużnikiem taką więź prawną nie powinien skierować zapytania do wierzyciela skoro działa w jego imieniu o ten sposób wykonania zobowiązania przez dłużnika zajętej wierzytelności W przedmiotowej sprawie jednak stanowisko wierzyciela nie zostało wyrażone. Analizując art. 68a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który wskazuje że wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela, można dojść do wniosku, że zobowiązany jak i dłużnik zajętej wierzytelności znajdują się w takiej samej pozycji pod względem uiszczania należności podatkowych zatem powinni posiadać również takie samo prawo w przypadku wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej. Spółce powinno przysługiwać prawo ubiegania się o ulgę w spłacie zajętej wierzytelności, polegającej na przykład na określeniu dogodniejszej formy przekazywania tej wierzytelności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto, ustosunkowując się do zarzutów przedstawionych w skardze, Dyrektor Izby Skarbowej ponownie podkreślił, że żadne z unormowań przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera podstawy prawnej do rozkładania na raty spłaty należności z tytułu nieprzekazanej w toku postępowania egzekucyjnego wierzytelności dlatego też organ egzekucyjny nie mógł wydać rozstrzygnięcia w tym zakresie. W konsekwencji wszczęte wnioskiem postępowanie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Dyrektor nie zgodził się z zarzutami że rozstrzygniecie sprawy nastąpiło z naruszeniem przepisów o właściwości. W świetle art. 89 przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednoczesne wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, tak więc brak więzi pomiędzy dłużnikiem a organem podatkowym powoduje, że nie można przyznać racji stwierdzeniu, że organ podatkowy winien podjąć rozstrzygniecie w przedmiotowej sprawie.

Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej argumentował, że nie można zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącego iż dłużnikowi zajętej wierzytelności przysługują te same prawa co zobowiązanemu w zakresie wstrzymania lub odroczenia terminu wykonania obowiązku czy tez rozłożenie na raty spłaty należności podatkowych. Ulgi w spłacie należności określone w przepisach ordynacji podatkowej dotyczą bowiem wyłącznie płatności podatku lub zobowiązań podatkowych podatnika, należności przypadających od płatników i inkasentów oraz spadkobierców podatnika lub płatnika, jak również osób trzecich.

Zdaniem Dyrektora, organ podatkowy nie jest uprawniony do dokonywania rozstrzygnięć w postępowaniu egzekucyjnym – w przypadku wydania takiego orzeczenia stanowiłoby to naruszenie przepisów o właściwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 134. § 1. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwaną dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naczelnik Urzędu Skarbowego jest organem egzekucyjnym (art. 19 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjny w administracji , jed. tekst z 1 lipca 2002 r., Dz. U. Nr 110. poz. 968, ze zm. ) i organem podatkowym ( art. 13 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, j. tekst Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm ). Z treści wniosku jednoznacznie wynika, że został on skierowany do Naczelnika Urzędu Skarbowego, jako organu podatkowego, na co wskazuje również powołana w nim podstawa prawna – art. 67a § 1 ustawy ordynacja podatkowa. W związku z tym powinien on być rozpoznany przez organ podatkowy, na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej. Tymczasem został on rozpoznany przez organ egzekucyjny, na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia ( art. 135 p.p.s.a.). Na podstawie art. 145. § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 247. § 1 pkt 1 . Ordynacji podatkowej Organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która: 1)została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Z przedstawionego stanu faktycznego i prawnego wynika, że w przedmiotowej sprawie została naruszona właściwość rzeczowa. Sprawę rozpoznał bowiem organ egzekucyjny, mimo że była ona skierowana do organu podatkowego. W konsekwencji postanowienia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa ( art. 247 § 1 pkt 3 O. p.) . Organy podatkowe nie badały bowiem przesłanek faktycznych i prawnych dotyczących złożonego wniosku. W konsekwencji nie rozpoznały go merytorycznie i nie wydały decyzji na podstawie art. 67a § 1 O. p., względnie na podstawie art. 208 § 1 O. p., gdy organ podatkowy stwierdzi w sposób oczywisty brak podstaw faktycznych i prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Nie można natomiast podzielić zarzutu skargi w przedmiocie naruszenia art. 19 kpa. Do rozpoznania wniosku właściwym miejscowo był Naczelnik Urzędu Skarbowego. Nie zachodziła zatem potrzeba przesyłania wniosku innemu podmiotowi.

Mając na względzie powyższe ustalenia i rozważania , na podstawie art. 135, 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. O wykonalności postanowień Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.( pkt II wyroku). O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 i 209 p.p.s.a. ( pkt III wyroku).