Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt I SA/Ka 130/97
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 1998-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Podatek od towarów i usług
Opłata skarbowa
Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. "a"
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
article: art. 10 ust. 2, art. 15 ust. 1, art. 31
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz. 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
article: art. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: 1. Decyzja organu podatkowego o częściowym zaniechaniu ustalania i poboru podatku VAT od sprzedaży skupionych uprzednio od osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej samochodów osobowych stwarza dla podatnika nową sytuację prawną. Decyzja taka ma charakter konstytutywny i odnosi się wyłącznie do sytuacji, które nastąpiły po dacie wydania decyzji. Zaległość podatkową organ podatkowy ustala zatem bez uwzględnienia zasad ustalonych w decyzji o częściowym zaniechaniu ustalania i poboru podatku VAT.

2. Podatnik dokonujący skupu i sprzedaży samochodów osobowych odnośnie tego samego samochodu zawiera dwukrotnie umowy sprzedaży. Pierwszy raz gdy nabywa samochód, natomiast drugi raz gdy samochód odsprzedaje. W pierwszej sytuacji umowa sprzedaży zawarta przez podatnika z osobą fizyczną nie prowadzącą działalności gospodarczej podlega opłacie skarbowej, w drugiej natomiast sytuacji umowa zawarta w związku ze sprzedażą samochodu używanego przez podatnika podatku od towarów i usług nie podlega opłacie skarbowej, bowiem sprzedaż podlega rygorom ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowego /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./.

TEZY

1. Decyzja organu podatkowego o częściowym zaniechaniu ustalania i poboru podatku VAT od sprzedaży skupionych uprzednio od osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej samochodów osobowych stwarza dla podatnika nową sytuację prawną. Decyzja taka ma charakter konstytutywny i odnosi się wyłącznie do sytuacji, które nastąpiły po dacie wydania decyzji. Zaległość podatkową organ podatkowy ustala zatem bez uwzględnienia zasad ustalonych w decyzji o częściowym zaniechaniu ustalania i poboru podatku VAT.

2. Podatnik dokonujący skupu i sprzedaży samochodów osobowych odnośnie tego samego samochodu zawiera dwukrotnie umowy sprzedaży. Pierwszy raz gdy nabywa samochód, natomiast drugi raz gdy samochód odsprzedaje. W pierwszej sytuacji umowa sprzedaży zawarta przez podatnika z osobą fizyczną nie prowadzącą działalności gospodarczej podlega opłacie skarbowej, w drugiej natomiast sytuacji umowa zawarta w związku ze sprzedażą samochodu używanego przez podatnika podatku od towarów i usług nie podlega opłacie skarbowej, bowiem sprzedaż podlega rygorom ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowego /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Romualda M. "M." na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia 18 grudnia 1996 r. (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od maja do sierpnia 1995 r. - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 grudnia 1995 r. (...), wydaną na skutek wniosku Romualda M. z dnia 20 listopada 1995 r. o zaniechanie ustalenia i poboru podatku od towarów i usług, Urząd Skarbowy w Ch. orzekł ograniczenie naliczania i poboru podatku od sprzedaży używanych samochodów do wysokości 22 procent różnicy między ceną sprzedaży a ceną zakupu. Jako podstawa prawna zostały powołane przepisy art. 105 Kpa i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się decyzją ostateczną.

Decyzją z dnia 16 stycznia 1996 r. (...) Urząd Skarbowy w Ch. określił kwotę podatku od towarów i usług w wysokości 7.661 zł za okres od maja do sierpnia 1995 r. liczoną z zastosowaniem stawki 18,03 procent od ceny sprzedaży samochodu. Jako podstawę prawną powołano art. 104 Kpa oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, art. 10 ust. 1, art. 26, art. 27 ust. 4 i art. 31 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./. W uzasadnieniu podkreślono, że korekty deklaracji za okres od maja do listopada 1995 r. nie mogą być uznane, ponieważ zostały sporządzone z naruszeniem art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, a zastosowanie ograniczenia poboru podatku może dotyczyć tylko transakcji sprzedaży zawartych po dniu wydania decyzji z dnia 4 grudnia 1995 r.

W odwołaniu podatnik wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji I instancji wskazując, że wysokość określonego w niej zobowiązania podatkowego jest liczona w inny sposób niż ustalony w decyzji z dnia 4 grudnia 1995 r. W uzasadnieniu podatnik podniósł, że w związku z ujawnieniem faktu zaległości podatkowej wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku naliczania i poboru podatku od towarów i usług. Zaakcentował, że wobec treści decyzji z dnia 4 grudnia 1995 r. wniosek swój z dnia 20 listopada 1995 r. traktował jako załatwiony pozytywnie i uważał, że uzyskał decyzję dotyczącą zaległości podatkowej, albowiem z jej treści nie wynikało, jakiego dotyczy okresu.

Decyzją z dnia 18 grudnia 1996 r. (...) Izba Skarbowa w K. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję pierwszej instancji z powołaniem się na fakt, że decyzja z dnia 4 grudnia 1995 r. dotyczy zaniechania poboru podatku, nie zaś zaległości podatkowych, a zatem do określenia kwoty zobowiązania podatkowego dotyczącego zaległości nie mogą mieć zastosowania zasady ustalone w tej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że na podatniku ciążył obowiązek składania deklaracji w zakresie podatku VAT oraz prowadzenia ewidencji zgodnie z art. 27 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług. Podatnik nie spełniał tych obowiązków, więc organ określił kwotę należnego podatku od dokonanych sprzedaży w czerwcu i lipcu 1995 r. Organ odwoławczy uznał, że skoro termin płatności podatku za wymienione miesiące minął przed dniem 4 grudnia 1995 r., to mogą go dotyczyć jedynie przepisy o zaległościach podatkowych. Organ stwierdził, że nie można było uznać deklaracji korygujących podatnika, gdyż zostały one złożone dopiero po przeprowadzeniu przez organ skarbowy kontroli.

W skardze na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego podatnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do organu pierwszej instancji, zarzucając temu organowi naruszenie przepisów art. 8 i art. 9 Kpa. W uzasadnieniu podatnik przedstawił historię swojej działalności gospodarczej i perturbacji z organem podatkowym związanych ze sprawą spornego podatku oraz powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zaakcentował, że zobowiązanie podatkowe zostało dla niego ustalone w nieprawidłowej wysokości, bez uwzględnienia zasad ustalonych w decyzji z dnia 4 grudnia 1995 r. oraz bez potrącenia kwot opłaty skarbowej od umów kupna sprzedaży samochodów. Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja jest pozbawiona sensu i logiki, ponieważ nie można żądać podatku wyższego od osiągniętego zysku, a także przerzucać znajomości przepisów prawnych na podatnika.

Odpowiadając na skargę Izba Skarbowa w K. wniosła o oddalenie skargi podkreślając, że zasady określone w decyzji z dnia 4 grudnia 1995 r. o zaniechaniu poboru podatku nie dotyczą zaległości podatkowych powstałych przed datą jej wydania, stąd wysokość należnego podatku od towarów i usług ustalona została z zastosowaniem stawki 18,03 procent liczonej od ceny sprzedaży samochodów. W zakresie zarzutu dotyczącego nienależnie uiszczonych opłat skarbowych organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku obrotu używanymi samochodami, tylko umowy zawarte przez podatników podatku VAT w związku ze sprzedażą samochodu używanego nie podlegają opłacie skarbowej. Podlegają jej natomiast umowy sprzedaży zawarte ze skarżącym przez osoby fizyczne nie prowadzące działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ podatnicy bez wezwania przez urząd skarbowy zobowiązani są do obliczania i wpłacania podatku za okresy miesięczne, w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek zapłaty podatku. W tym samym terminie zobowiązani są składać deklaracje podatkowe /art. 10 ust. 1 ustawy o VAT/, zawierające rozliczenie podatku należnego, ustalenie zobowiązania podatkowego lub zwrotu różnicy podatku. Z treści art. 10 ust. 2 ustawy o VAT wynika, że zobowiązanie w podatku od towarów i usług przyjmuje się w kwocie wynikającej z deklaracji podatkowej, chyba że urząd skarbowy określi je w innej wysokości. Z powołanych unormowań art. 26 i art. 10 ustawy o VAT wynika, iż podatek od towarów i usług jest podatkiem samoobliczalnym przez podatnika. Jedynie w sytuacji, gdy obliczenie podatku lub zwrotu różnicy podatku zawarte w złożonej deklaracji jest nieprawidłowe może nastąpić ich korekta w drodze decyzji administracyjnej.

W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skoro skarżący zaprzestał uiszczania podatku należnego i składania deklaracji VAT - 7, to organ podatkowy był zobowiązany do wydania decyzji określającej zobowiązanie podatkowe stosownie do art. 10 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług oraz art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Wartość podatku należnego organ podatkowy przyjął zgodnie z przepisami art. 15 ust. 1 i art. 31 ustawy o podatku od towarów i usług, według których podstawą opodatkowania jest obrót, zaś obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży towarów pomniejszona o kwotę należnego podatku. Jako kwotę należną z tytułu sprzedaży organ przyjął kwoty wykazane w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, zaś należny podatek od towarów i usług obliczył przy zastosowaniu stawki 18,03 procent z art. 31 ustawy o podatku od towarów i usług.

Nietrafny jest zarzut skarżącego, że zobowiązanie podatkowe zostało dla niego ustalone przez organ pierwszej instancji w nieprawidłowej wysokości, bez uwzględnienia zasad ustalonych w decyzji z dnia 4 grudnia 1995 r. Należy bowiem zauważyć, że decyzja ta stworzyła nową sytuację prawną skarżącego jako podatnika, ma więc ona charakter konstytutywny i odnosi się wyłącznie do sytuacji, które nastąpiły po dacie wydania decyzji z dnia 4 grudnia 1995 r.

Należy również uznać za chybiony zarzut skarżącego pominięcia przez organ I instancji w podatku należnym opłaty skarbowej. Należy tu się zgodzić z organem odwoławczym, że skarżący odnośnie tego samego samochodu zawiera dwukrotnie umowy sprzedaży /pierwszy raz, gdy nabywa samochód, natomiast drugi raz gdy samochód odsprzedaje/. W pierwszej sytuacji umowa sprzedaży zawarta przez skarżącego z osobą fizyczną nie prowadzącą działalności gospodarczej podlega opłacie skarbowej w myśl art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./, w drugiej natomiast sytuacji umowa zawarta w związku ze sprzedażą samochodu używanego przez podatników podatku od towarów i usług nie podlega opłacie skarbowej w myśl art. 3 ust. 1 pkt 5 lit. "a" powołanej ostatnio ustawy. W tym przypadku bowiem sprzedaż podlega rygorom ustawy o podatku od towarów i usług.

W odpowiedzi na zarzut skargi dotyczący znajomości prawa należy zwrócić uwagę, że podatnicy rozpoczynający wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług winni zapoznać się z regulacją dotyczącą tego podatku, która wynika z prawa powszechnie obowiązującego i prawidłowo opublikowanego. Rzeczą podatnika było zapoznać się z prawem, jeśli zdecydował się prowadzić działalność gospodarczą. Brak jest podstaw do wyłączenia skutków z powodu nieznajomości prawa przez podatnika /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 1995 r. SA/Kr 1911/94/

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego trzeba podkreślić, że stosownie do art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ nie każde uchybienie może skutkować uchylenie decyzji, lecz tylko takie, które miało wpływ na wynik sprawy. Reasumując więc uznać trzeba, że organy podatkowe nie przekroczyły granic swobody interpretacyjnej i nie naruszyły reguł interpretacyjnych ograniczając stosowanie powołanych przepisów do podanego wyżej znaczenia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał również, że organy nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego i ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Wniosek organów podatkowych wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów uregulowaną art. 80 Kpa, a więc nie stanowi naruszenia prawa i znajduje potwierdzenie w zasadach doświadczenia. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z art. 107 Kpa. Kierując się przedstawionymi okolicznościami prawnymi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.