Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1084/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: par. 2  pkt 1
journal: Dz.U. 2001 nr 102 poz 1121
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 września 2001 r. w sprawie określenia wysokości uposażenia oraz szczegółowych  warunków ustalania i wypłacania innych należności pieniężnych żołnierzom skierowanym do akademii i szkół lub na kursy za granicę oraz  organów właściwych w tych sprawach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Ewa Grochowska – Jung (spr.), Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o wypłatę należności z tytułu zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas odbywania studiów za granicą 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Minister Obrony Narodowej na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] odmawiającą J.R. zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas odbywanych w trybie stacjonarnym studiów podyplomowych w Ogólnowojskowym [...] w P.

Powyższe decyzje zostały podjęte w następującym stanie faktycznym i prawnym.

[...] J.R.i odbywał studia w Ogólnowojskowym [...] w P. w okresie od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia [...] czerwca 2004 r., skierowany tam decyzją Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r.

W dniu [...] listopada 2005 r. J.R. wystąpił do Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego z wnioskiem o "wyjaśnienie sprawy pokrycia kosztów transportu, zakwaterowania i wyżywienia" ponoszonych przez oficera, związanych z pobieraniem nauki za granicą.

W dniu [...] lutego 2006 r. wystąpił z kolejnym wnioskiem, w którym podtrzymał swoje roszczenie.

Organy wojskowe każdorazowo udzielały zainteresowanemu odpowiedzi w trybie skargowym, stojąc na stanowisku, że wydawanie decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie byłoby bezpodstawne.

W dniu [...] stycznia 2007 r. oficer złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę "na działanie urzędników Ministerstwa Obrony Narodowej w sprawie wydania decyzji dotyczącej zwrotu kosztów zakwaterowania i wyżywienia z tytułu skierowania na szkolenie w F. w terminie od [...] lutego 2003 r. do [...] czerwca 2004 r."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrzył wymienioną skargę jako skargę na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej zwrotu kosztów zakwaterowania i wyżywienia z tytułu skierowania na szkolenie i prawomocnym wyrokiem z dnia 31 maja 2007 r. (sygn. akt II SAB/Wa 33/07) zobowiązał Ministra Obrony Narodowej do rozpatrzenia wniosku [...] R. z dnia [...] lutego 2006 r. poprzez wydanie decyzji administracyjnej.

W dniu [...] listopada 2007 r. Dyrektor Departamentu Kadr MON decyzją nr [...] odmówił J.R. wypłacenia należności z tytułu zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowanie podczas odbywania przez niego w trybie stacjonarnym studiów podyplomowych w Ogólnowojskowym [...] w P. Po rozpatrzeniu odwołania J.R., decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy decyzję

Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] listopada 2007 r.

W uzasadnieniu podał, że porozumienie pomiędzy Ministrem Obrony Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej a Ministrem Obrony [...] z dnia [...] czerwca 1992 r. sprawie ustanowienia współpracy w dziedzinie obronności stanowiło w art. 4, że strona przyjmująca pokrywa koszty kształcenia stażystów i słuchaczy wyższych szkół wojskowych na warunkach, określonych właściwymi prawami danego państwa. Zdaniem organu, z powyższego wynika, że strona polska nie była zobowiązana do wypłaty powyżej określonych świadczeń.

Organ wskazał też, że w dniu [...] kwietnia 2002 r. została podpisana umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem [...] o współpracy w dziedzinie obronności, której postanowienia zmieniły zasady finansowania szkoleń i studiów na uczelniach stron umowy. Zgodnie z art. 13 pkt 1 tej umowy, o ile strony nie postanowią inaczej, w dziedzinie szkolenia, Państwo wysyłające pokrywa koszty transportu członków personelu wojskowego i cywilnego w obie strony, do punktu wjazdu na terytorium Państwa przyjmującego i w drodze powrotnej, od punktu wyjazdu z terytorium Państwa przyjmującego oraz pokrywa należne im świadczenia, wynikające z przepisów Państwa wysyłającego. Strony umowy w art. 14 postanowiły, że w celu jej wykonywania mogą być zawierane szczegółowe porozumienia.

Na zasadzie wzajemności strona [...] nadal wypłacała [...] polskim studiującym w P., stypendium na pokrycie kosztów zakwaterowania i wyżywienia.

Organ podał, że z pism Attache Obrony przy Ambasadzie F. w W. z dnia [...] maja 2006 r. oraz z dnia [...] października 2007 r. wynika, że J.R. nie korzystał podczas pobytu w F. z nieodpłatnego zakwaterowania i posiłków, natomiast w okresie od lutego 2003 r. do czerwca 2004 r. strona [...] wypłaciła mu stypendium w łącznej kwocie 15.746,98 euro oraz "świadczenie rodzinne" w łącznej wysokości 2500,12 euro. Wypłacone świadczenia wynikały z przyjętego przed skierowaniem [...] zobowiązania do pokrycia kosztów jego wyżywienia i zakwaterowania. Z powyższych pism - zdaniem organu wynika, że świadczenia te zostały wypłacone oficerowi z przeznaczeniem "w szczególności na mieszkanie i wyżywienie".

Natomiast wypłacone [...] przez stronę polską stypendium przeznaczone było na pokrycie przez niego kosztów utrzymania za granicą, a także na zakup niezbędnych pomocy szkolnych i naukowych, przy czym niemożliwe jest określenie udziału poszczególnych kosztów w kwocie przyznanego stypendium.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Który wyrokiem dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1523/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie ustalił charakteru otrzymanego przez skarżącego od strony [...] świadczenia pieniężnego podczas jego pobytu we F. Kwestia ta, w ocenie Sądu, nie została przez organ wyjaśniona w sposób nie budzący żadnych wątpliwości i nie poparta wystarczającymi dowodami. W aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że w ramach realizowanej przez strony współpracy, strona [...] zobowiązała się do pokrycia kosztów związanych z wyżywieniem i zakwaterowaniem skarżącego w okresie odbywania przez niego studiów podyplomowych na terytorium F. Podejmowane w tym zakresie działania Ministra Obrony Narodowej RP, a w szczególności przesłuchania świadków, wymiana korespondencji z Attache Obrony przy Ambasadzie F. w W. nie wyjaśniły tych wątpliwości. Z wyjaśnień pełnomocnika organu złożonych na rozprawie wynika, że strona [...] przekazała dokumenty, które mogą być nowymi dowodami w sprawie. Fakt ten przesądza, o tym, że istnieje możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, zezwalającego na całkowite wyjaśnienie istniejących wątpliwości, dotyczących spornego świadczenia.

Organ powinien również wyjaśnić charakter prawny podpisanych przez Ministra Obrony Narodowej porozumień, tzn. czy zostały np. ratyfikowane, bo tylko takie mogą stanowić źródło powszechnie obowiązującego prawa, o czym przesądza art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Obrony Narodowej. Zaskarżając orzeczenie w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1258/09 oddalił skargę kasacyjną.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż Sąd I instancji zasadnie wskazał, że organy nie wyjaśniły, czy przed wyjazdem skarżącego, dokonano ustaleń pomiędzy stroną polską, a stroną [...] w kwestii bezpłatnego wyżywienie i bezpłatnego zakwaterowanie dla stypendysty. W tej kwestii brak jest jakichkolwiek dokumentów tak w aktach administracyjnych jak i w aktach osobowych skarżącego. Brak ustaleń w tej materii nie pozwala wyjaśnić jaki był cel przyznanego przez stronę polską stypendium. Ustalenie tych faktów jest tym bardziej trudne, że w aktach sprawy brak jest stosownej decyzji Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolenia Wojskowego, która stosownie do § 4 ust. 5 cytowanego rozporządzenia powinna być przez organ podjęta i wskazywać w jakiej wysokości środki strona polska zobowiązała się zabezpieczyć skarżącemu i z jakiego tytułu podczas jego pobytu za granicą. Wskazał też, iż organy nie ustaliły charakteru otrzymanego przez skarżącego od strony [...] świadczenia pieniężnego w wysokości 18.246 euro.

Po wydaniu powyższego wyroku Dyrektor Departamentu Kadr MON decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] rozpoznał ponownie wniosek J.R. i odmówił uwzględnienia wniosku.

W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, żołnierzom skierowanym do akademii i szkół oraz na kursy za granicę przysługiwało uposażenie i inne należności. Stosownie natomiast do § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia z dnia 6 września 2001 r. w sprawie określenia wysokości uposażenia oraz szczegółowych warunków ustalania i wypłacania innych należności pieniężnych żołnierzom skierowanym do akademii i szkół lub na kursy za granicę oraz organów właściwych w tych sprawach, żołnierz skierowany na szkolenie za granicę otrzymywał:

1) stypendium miesięczne na pokrycie kosztów utrzymania za granicą oraz kosztów wyżywienia w przypadku nieotrzymania przez żołnierza bezpłatnego wyżywienia, a także na zakup niezbędnych pomocy szkolnych i naukowych,

2) zwrot kosztów zakwaterowania, w razie nieotrzymania bezpłatnego zakwaterowania w okresie szkolenia.

Zdaniem organu z pism Dyrektora Departamentu Administracyjnego nr wych. [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. oraz nr wvch. [...] z dnia [...] lutego 2007 r. wynika m.in., że w okresie luty 2003 r. - czerwiec 2004 r. J.R. otrzymywał od strony polskiej miesięczne stypendium, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 września 2001 r. w sprawie określenia wysokości uposażenia oraz szczegółowych warunków ustalania i wypłacania innych należności pieniężnych żołnierzom skierowanym do akademii i szkół oraz na kursy za granicę oraz organów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 102, poz. 1121 z późn. zm.), diety dojazdowe i ryczałty za przejazdy. Stypendium wypłacone [...] przez stronę polską nie było zwiększane z tytułu nieotrzymywania bezpłatnego wyżywienia przez zainteresowanego. Natomiast nie wypłacano oficerowi świadczeń określonych w § 2 pkt 2 oraz w § 4 ust. 4 tego samego rozporządzenia (tj. zwiększenia stypendium miesięcznego z tytułu nieotrzymywania w czasie skierowania na szkolenie za granicą całodziennego, bezpłatnego wyżywienia), gdyż oba te zobowiązania przejęła na siebie strona [...], która zapewniła zainteresowanemu wyżywienie i zakwaterowanie, w formie regularnego, comiesięcznego przekazywania środków przeznaczonych na te cele, w wysokości pozwalającej na pełne pokrycie tych kosztów, ustalonych na podstawie właściwych przepisów [...], realizując przyjęte na siebie zobowiązania w tym zakresie przed skierowaniem [...] na szkolenie w F.

Zachowując termin ustawowy J.R. odwołał się od doręczonej mu decyzji do Ministra Obrony Narodowej podtrzymując zgłaszane roszczenie oraz zarzucając, iż organ nadal nie dysponuje dowodami, które mogłyby uzasadnić odmowę jego uwzględnienia, a w szczególności ofertą strony [...] dotyczącą pokrywania kosztów zakwaterowania i wyżywienia, [...] polskich szkolonych w F. Ustalenia i argumentację przedstawioną przez organ, skarżący ocenił jako "wadliwe".

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Obrony Narodowej wskazał, iż z pism Dyrekcji ds. Współpracy Bezpieczeństwa i Obrony (DCMD) nr [...] z dnia [...] lipca 1999 r., nr [...] z dnia [...] listopada 2000 r. oraz nr [...] z dnia [...] maja 2001 r., jak również z Not z dnia [...] sierpnia 2002 r., z dnia [...] grudnia 2003. r. oraz z załączonych do nich kart wyjaśniających i siatek finansowania bezspornie wynika, że w myśl regulacji [...] istniało wyraźne rozdzielenie kosztów dydaktycznych (kosztów kształcenia, nauki, dydaktycznych, itp.) jak również kosztów ubezpieczenia społecznego, od kosztów zakwaterowania i wyżywienia szkolonego, gdyż każde z tych kosztów obejmowała oddzielna taryfa (T11 lub T12). Przy tym objęcie danego państwa taryfą T12 oznaczało, że strona [...] pokrywa koszty wymienione w taryfie T11, tj. koszty kształcenia (nauki, dydaktycznych) i ubezpieczenia społecznego oraz dodatkowo - koszty zakwaterowania i wyżywienia szkolonego. W przypadku objęcia danego państwa taryfa T12, szkolony nie pokrywał kosztów zakwaterowania ani kosztów wyżywienia.

Wymienione dowody jednoznacznie potwierdzają, że w okresie co najmniej od dnia [...] stycznia 2000 r. (a właściwie od początku roku szkolnego 1999) aż do 2005 r., Polska była objęta "stawką z kolumny 12 katalogu staży sporządzonego przez Dyrekcję Spraw Finansowych" (tj. taryfą T12), co oznaczało, że strona [...] pokrywała koszty wymienione w taryfie T11, tj. koszty kształcenia (nauki, dydaktycznych) i ubezpieczenia społecznego oraz dodatkowo - koszty zakwaterowania i wyżywienia szkolonego. Nadto, z Not z dnia [...] sierpnia 2002 r., z dnia [...] grudnia 2003 r., a w szczególności z załączonych do nich kart wyjaśniających wynika, że oficerowie polscy szkoleni w [...] otrzymywali od strony [...] miesięczne stypendium na pokrycie wydatków związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem w wysokości 930 euro (podwyższane o 229 euro jeśli szkolony uzyskał pozwolenie na przebywanie z rodziną).

Bezspornym i udowodnionym (m.in. pismem strony [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r.) faktem jest, iż J.R. otrzymał od strony [...] podczas pobytu na szkoleniu w F. kwotę 18.369,05 euro, w którym zawarte były miesięczne świadczenia w wysokości około 930 euro oraz łączna kwota ok. 2500 euro z tytułu "świadczenia rodzinnego", przyznanego mu przez stronę [...] w związku ze sprowadzeniem do F. i swojej rodziny. Wysokość tych świadczeń odpowiada kwotom stypendium określonym w Nocie z dnia [...] sierpnia 2002 r.

Opisane wyżej dowody w sposób jednoznaczny potwierdzają, że środki finansowe w kwocie 930 euro miesięcznie, wypłacane przez stronę [...] m.in. J.R. podczas szkolenia w F., stanowiły stypendium przeznaczone na pokrycie kosztów wyżywienia i zakwaterowania zainteresowanego. Środki te zostały wypłacone na podstawie właściwych regulacji [...], na podstawie objęcia Polski tzw. taryfa T12, która obejmowała pokrywanie tego rodzaju kosztów poprzez wypłatę szkolonym w [...] polskim stypendium, przeznaczonego na te cele. Środki te w żadnym razie nie miały charakteru socjalnego, zapomogi itp.

Organ wskazał, iż z zeznań świadka I.C., byłego Attache Rzeczypospolitej Polskiej w F. wynika, że stypendium wypłacane szkolonym w [...] [...] polskim przez stronę [...] w pełni pokrywało koszty ich zakwaterowania i wyżywienia. Strona [...] zapewniała szkolonym [...] polskim możliwość odpłatnego zakwaterowania w hotelu wojskowym i w zasobach mieszkaniowych w dzielnicy [...] oraz możliwość korzystania na preferencyjnych zasadach z restauracji na terenie uczelni, a ponadto opiekę medyczną taką samą jak dla oficerów [...].

Organ odwołał się również do oświadczenia Sekretarza Generalnego w Ministerstwie Obrony F. zawartego w piśmie z dnia [...] października 2010 r. (nr wych. [...]), w którym organ ten powołując się na dołączone pismo strony [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. przyznał, że strona [...] przyjęła wobec strony polskiej tego rodzaju zobowiązanie i je realizowała, a wszelkie uzgodnienia w tym zakresie miały charakter roboczy. Ponadto zdaniem Ministra Obrony Narodowej wyjaśniona została również kwestia sposobu uzgodnienia warunków finansowania szkolenia [...] polskich w F., w tym pokrywania kosztów ich zakwaterowania i wyżywienia przez stronę [...]. W wymienionym piśmie Sekretarza Generalnego w Ministerstwie Obrony F. z dnia [...] października 2010 r. stwierdzono, że nie istnieje "dokument urzędowo i oficjalnie potwierdzający uzgodnienia techniczne" w zakresie warunków finansowania szkolenia [...] polskich w F.

Z powyższego wynika zatem, że uzgodnienie ze stroną polską (potwierdzenie stosowania) zasady pokrywania przez stronę [...] kosztów zakwaterowania i wyżywienia [...] polskich szkolonych m.in. w [...], ujawnionej w wymienionych wyżej i szczegółowo opisanych w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji pismach i notach strony [...], miało charakter czynności niesformalizowanych, roboczych itp. Organ podniósł, że w jakimkolwiek dokumencie strony [...] brak jest określenia wymogów co do formy tego rodzaju uzgodnień, porozumień. Porozumienia te nie musiały być zatem zawierane w szczególnej formie, w tym w formie pisemnej. Ponadto, z samego faktu wypłacania zainteresowanemu świadczeń przez stronę [...] wynika, że doszło do realizacji zasad opisanych w ww. pismach i notach, a tym samym oczywiste jest, że musiały być również zawarte stosowne porozumienia (uzgodnienia techniczne, robocze) pomiędzy stroną polską i stroną [...], w rezultacie których wypłat tych dokonywano. Zdaniem organu w sytuacji gdy strona [...] przyjęte na siebie zobowiązanie potwierdziła w wymienionym piśmie Sekretarza Generalnego w Ministerstwie Obrony F. z dnia [...] października 2010 r., brak dokumentu potwierdzającego zawarcie "specyficznego porozumienia", a faktyczne uzgodnienia technicznego (roboczego) nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organ wskazał na treść przepisu art. 13 pkt 1 "Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem F. o współpracy w dziedzinie obronności" podpisanej w dniu [...] kwietnia 2002 r. (weszła w życie z dniem [...] grudnia 2002 r.), który dopuszcza stosowanie w dziedzinie szkolenia odmiennych niż ogólne uregulowań w zakresie zobowiązania stron do pokrywania kosztów zakwaterowania i wyżywienia szkolonych.

Zdaniem organu również z zeznań świadków: [...] B. oraz [...] N. wynika pełna świadomość [...] w przedmiocie warunków szkolenia i pobytu, w tym wysokości przyznanych mu świadczeń. Z okoliczności, iż skarżący nigdy nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń przed wyjazdem, ani też w okresie przebywania na szkoleniu, jak również z faktu, że sprowadził do F. swoją rodzinę oznacza, że nigdy nie pozostawał on za granicą w trudnym położeniu finansowym. Organ podkreślił, że wysokości stypendium wypłacanego przez stronę polską [...] nie kwestionował podczas pobytu na szkoleniu, zaś roszczenie o jego zwiększenie, jak również o wypłatę świadczenia z tytułu braku bezpłatnego zakwaterowania wysunął już po powrocie z F.

W tej sytuacji zdaniem Ministra Obrony Narodowej prawidłowym jest ustalenie organu I instancji, że strona polska wypłacała J.R. stypendium przewidziane w § 2 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 września 2001 r., natomiast nie wypłacała [...] świadczeń określonych w § 2 pkt 2 (tj. zwrotu kosztów zakwaterowania, w razie nieotrzymania bezpłatnego zakwaterowania w okresie szkolenia) oraz w § 4 ust. 4 tego samego rozporządzenia (tj. zwiększenia stypendium miesięcznego z tytułu nieotrzymywania w czasie skierowania na szkolenie za granicą całodziennego, bezpłatnego wyżywienia), gdyż oba te zobowiązania przejęła na siebie strona [...], która zapewniła zainteresowanemu wyżywienie i zakwaterowanie, w formie regularnego, comiesięcznego przekazywania środków przeznaczonych na te cele, w wysokości pozwalającej na pełne pokrycie tych kosztów, ustalonych na podstawie właściwych przepisów [...], realizując przyjęte na siebie zobowiązania w tym zakresie przed skierowaniem oficera na szkolenie w F.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji.

Skarżący zarzucił, że odmowa uwzględnienia jego roszczenia narusza przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 września 2001 r. w sprawie określenia wysokości uposażenia oraz szczegółowych warunków ustalania i wypłacania innych należności pieniężnych żołnierzom skierowanym do akademii i szkół oraz na kursy za granicę oraz organów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 102, poz. 1121 z późn. zm.), jak również, że organ nie zastosował się do zaleceń Sądu zawartych w wyrokach zapadłych w sprawie. Nadto zainteresowany podniósł, że rozstrzygnięcie sprawy narusza przepis art. 87 ust. 1 Konstytucji, gdyż postępowanie dowodowe nie zostało oparte na przepisach prawa powszechnie obowiązującego.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Stan faktyczny sprawy nie jest pomiędzy stronami sporny. Bezsporna jest bowiem, iż J.R. został skierowany decyzją Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. na studia podyplomowe w Ogólnowojskowym [...] w P. w okresie od dnia [...] lutego 2003 r. do [...] czerwca 2004 r. W tym okresie otrzymywał od strony polskiej miesięczne stypendium, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 września 2001 r. w sprawie określenia wysokości uposażenia oraz szczegółowych warunków ustalania i wypłacania innych należności pieniężnych żołnierzom skierowanym do akademii i szkół oraz na kursy za granicę oraz organów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 102, poz. 1121 ze zm.). Stypendium wypłacone skarżącemu nie było zwiększone z tytułu niedotrzymywania bezpłatnego wyżywienia przez zainteresowanego oraz zwrotu kosztów zakwaterowania w razie nieotrzymania bezpłatnego zakwaterowania w okresie szkolenia wynikających z § 2 pkt 2. Skarżący otrzymał w okresie pobytu na szkoleniu, od strony [...], kwotę 18.246 euro stypendium.

Istotę sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie charakteru otrzymanego przez skarżącego od strony [...] świadczenia pieniężnego w wysokości 18.246 euro, bowiem ta okoliczność ma zasadnicze znaczenie dla sprawy, gdyż od jej wyjaśnienia zależy, czy w sprawie znajdują zastosowanie przepisy § 2 pkt 1 i 2 cytowanego rozporządzenia z dnia 6 września 2001 r.

Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy, żołnierzom skierowanym do akademii i szkół oraz na kursy za granicę przysługiwało uposażenie i inne należności. Stosownie natomiast do § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia z dnia 6 września 2001 r. w sprawie określenia wysokości uposażenia oraz szczegółowych warunków ustalania i wypłacania innych należności pieniężnych żołnierzom skierowanym do akademii i szkół lub na kursy za granicę oraz organów właściwych w tych sprawach, żołnierz skierowany na szkolenie za granicę otrzymywał:

1) stypendium miesięczne na pokrycie kosztów utrzymania za granicą oraz kosztów wyżywienia przypadku nieotrzymania przez żołnierza bezpłatnego wyżywienia, a także na zakup niezbędnych pomocy szkolnych i naukowych,

2) zwrot kosztów zakwaterowania, w razie nieotrzymania bezpłatnego zakwaterowania w okresie szkolenia.

Bezspornym pomiędzy stronami jest fakt, iż skarżący podczas pobytu w F. nie otrzymywał bezpłatnego wyżywienia ani zakwaterowania w okresie szkolenia.

Wskazać należy, iż w dniu [...] kwietnia 2002 r. została podpisana umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem F. o współpracy w dziedzinie obronności, która weszła w życie z dniem [...] grudnia 2002 r. (jak wskazuje Minister Obrony Narodowej), która zmieniła zasady finansowania szkoleń i studiów na uczelniach stron umowy, które to kwestie regulowało poprzednio porozumienie pomiędzy Ministrem Obrony Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej a Ministrem Obrony F. z dnia [...] czerwca 1992 r. w sprawie ustanowienia współpracy w dziedzinie obronności.

Zgodnie z art. 13 pkt 1 tej umowy, o ile strony nie postanowią inaczej, w dziedzinie szkolenia, Państwo wysyłające pokrywa koszty transportu członków personelu wojskowego i cywilnego w obie strony, do punktu wjazdu na terytorium Państwa przyjmującego i w drodze powrotnej, od punktu wyjazdu z terytorium Państwa przyjmującego oraz pokrywa należne im świadczenia, wynikające z przepisów Państwa wysyłającego.

Państwo przyjmujące zapewnia nieodpłatnie członkom personelu wojskowego i cywilnego warunki niezbędne do wykonywania powierzonych im funkcji, z zastrzeżeniem następujących postanowień:

a) w odniesieniu do członków personelu wojskowego i cywilnego odbywających krótki pobyt (mniej niż sześć miesięcy, z wyjątkiem wspólnych ćwiczeń i szkoleń, których warunki finansowania są przewidziane w odrębnym porozumieniu) na terytorium Państwa przyjmującego, Państwo przyjmujące pokrywa zgodnie z programem wizyty koszty transportu służbowego na swoim terytorium, koszty zakwaterowania i wyżywienia, koszty imprez kulturalnych oraz koszty służbowych połączeń telefonicznych z Państwem wysyłającym;

b) w odniesieniu do członków personelu wojskowego i cywilnego oraz towarzyszących im członków rodzin, odbywających długie pobyty (powyżej sześciu miesięcy) na terytorium Państwa przyjmującego, Państwo wysyłające pokrywa koszty transportu, zakwaterowania i wyżywienia. Jednakże członkom personelu wojskowego i cywilnego pełniącym funkcje lektorów ministerstwo obrony Państwa przyjmującego zapewnia nieodpłatne zakwaterowanie oraz wyżywienie w miejscu wykonywania funkcji;

c) w przypadku stażystów w szkołach wojskowych i jednostkach sił zbrojnych Państwo przyjmujące rozważy możliwość pokrycia kosztów nauczania, jak również przyznania stypendiów.

Stosownie do art. 17 umowy, w celu wykonania postanowień umowy mogą być zawierane szczegółowe porozumienia.

Natomiast w art. 20 pkt 2 określono, iż umowa może być zmieniona lub uzupełniona w każdym czasie, w formie pisemnej, za zgodą obu stron.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, umowa ta stanowi źródło powszechnie obowiązującego prawa, o czym przesądza art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Należy więc, zdaniem Sądu, przyjąć, iż żaden z przedstawionych obecnie przez organ dokumentów nie potwierdza istnienia dokumentów, z których wynikałoby, że ramach realizowanej przez strony współpracy strona [...] zobowiązała się do pokrycia kosztów związanych z wyżywieniem i zakwaterowaniem skarżącego w okresie odbywania przez niego studiów podyplomowych na terytorium F.

To zobowiązanie miało wynikać z oferty strony [...], jednak poza powołaniem się na powyższą ofertę w notatce służbowej Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego dla Ministra Obrony Narodowej oraz w wyjaśnieniach świadków – osób zaangażowanych w proces kierowania J.R. na szkolenie w F., nie można nadal ustalić, ani tym bardziej zweryfikować, treści oferty, ponieważ nie istnieje ona w formie dokumentu. Trudno bowiem zgodzić się z organem, iż potwierdzenie zarówno istnienia jak i treści dokumentu może stanowić karta dziennika korespondencji wychodzącej Departamentu Wojskowych Spraw Zagranicznych z września 2001 r. (nr wych. [...]) dotycząca "materiałów informacyjnych nt. [...] współpracy w dziedzinie szkolenia". Dodać należy, iż żaden ze świadków przesłuchanych na okoliczność istnienia oferty strony [...], w której strona [...] zobowiązałaby się do pokrycia kosztów zakwaterowania i wyżywienia żołnierzy Wojska Polskiego, nie potwierdził, iż ją widział. Bytu owej oferty nie potwierdza żadne z pism Attache Obrony Ambasady F. Natomiast z pisma Sekretarza Generalnego ds. Administracji Ministerstwa Obrony F. z dnia [...] października 2010 r. wynika, iż nie istnieje dokument urzędowo i oficjalnie potwierdzający uzgodnienia techniczne pomiędzy stroną polską a strona [...], dotyczących warunków szkolenia.

Z pisma Attache Obrony Ambasady F. z dnia [...] czerwca 2008 r. wynika, że "świadczenia wypłacone skarżącemu miały na celu pomoc [...] w stawieniu czoła wydatkom bieżącym, w szczególności na mieszkanie i wyżywienie, ze względu na wysokie koszty utrzymania w P.". Świadczenia te zostały przekazane na początku nauki, na podstawie decyzji strony [...] i bez porozumienia ze stroną polską, zgodnie z art. 15 Instrukcji Ministerialnej [...] z dnia [...] stycznia 1966 r. W piśmie tym wskazano również, iż "ze względu na wejście Polski do Unii Europejskiej i w zastosowaniu reguły dotyczącej krajów sojuszniczych F. w łonie NATO i w Unii Europejskiej postanowiono, że staże w F., o które występuje strona polska, będą odpłatne począwszy od roku 2005. Zasada nieodpłatności została utrzymana dla cyklu 2004 – 2005 w [...]". Jednocześnie wskazano, że zasada nieodpłatności została zastosowana przez F. na podstawie jej własnej decyzji pozostawiającej do uznania kraju wysyłającego stażystów zastosowanie ich własnych uregulowań w tej dziedzinie.

Takie same informacje były zawarte w piśmie Attache Obrony Ambasady F. z dnia [...] października 2007 r., [...] maja 2006 r.

Określenie "pomoc w sprostaniu wydatkom na życie bieżące" w ocenie Sądu ma wydźwięk socjalny i nie oznacza jakiegokolwiek zobowiązania strony [...], tym bardziej, że przyznane zostało z jej inicjatywy i bez konsultacji ze stroną polską.

Wskazać należy, że zarówno z pisma Attache Obrony przy Ambasadzie F. w W. z dnia [...] maja 2006 r., jak i z pisma z dnia [...] października 2007 r. oraz z [...] czerwca 2008 r. nie wynika jednoznacznie, iż kwota wypłacona J.R. była przeznaczona jedynie na wyżywienie oraz zakwaterowanie. Z analizy tych pism wynika przede wszystkim, iż zgodnie z art. 15 Instrukcji Ministerialnej [...] z dnia [...] stycznia 1966 r. strona [...] może przyznać stypendium niektórym żołnierzom innych krajów, którzy nie dysponują odpowiednimi środkami na utrzymanie. Oczywiście w pojęciu "utrzymanie" mieszczą się również m.in. opłaty na zakwaterowanie i wyżywienie, które zostały przykładowo zacytowane w przedmiotowych pismach. Jednakże nie można jednoznacznie przyjąć, iż stypendium to jest tożsame z zapewnieniem skarżącemu bezpłatnego wyżywienia i zakwaterowania, do którego zobowiązany był organ ze strony polskiej na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 września 2001 r. w sprawie określenia wysokości uposażenia oraz szczegółowych warunków ustalania i wypłacania innych należności pieniężnych żołnierzom skierowanym do akademii i szkół lub na kursy za granicę oraz organów właściwych w tych sprawach.

Należy zatem przyjąć, zdaniem Sądu, iż stypendium to miało charakter socjalny, przeznaczony dla żołnierzy uboższych, którzy - w przeciwieństwie do słuchaczy dysponujących znacznie wyższymi środkami pieniężnymi - nie mogą sprostać wydatkom związanym z utrzymaniem w P. bez uszczerbku w bieżącym utrzymaniu ich i ich rodzin.

Odnosząc się do dołączonych do akt administracyjnych not z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] oraz z [...] sierpnia 2002 r. nr [...] zgodzić się należy ze skarżącym, iż druga z tych not dotyczy finansowania kosztów kształcenia stażystów zagranicznych we [...] szkołach wojskowych w roku szkolnym 2002/2003, a więc nie dotyczy okresu w którym przebywał on na szkoleniu we F. Natomiast pierwsza z tych not pomimo, iż faktycznie dotyczy okresu kształcenia w roku 2003/2004, stanowi dokument, z którego wynika, iż załączona do niego siatka finansowania została opracowana w porozumieniu z placówkami, a warunki finansowania w niej zawarte stanowić mają przedmiot specyficznych porozumień zawartych pomiędzy Departamentem i krajami partnerskimi. Jest to więc jedynie dokument roboczy, a nie zawarte pomiędzy stronami porozumienie w zakresie warunków finansowania kosztów kształcenia stażystów polskich we [...] szkołach wojskowych.

Tak więc, zdaniem Sądu, należy wskazać, iż z żadnego z dokumentów przedłożonych do akt sprawy nie wynika, iż strona [...] zobowiązała się do pokrycia kosztów zakwaterowania i wyżywienia poniesionych przez skarżącego w czasie pobytu we F. Tym samym przyjąć należy, iż świadczenia wypłacone skarżącemu przez stronę [...] miały mu pomóc w sprostaniu wydatkom na życie bieżące, w szczególności na wyżywienie i zakwaterowanie, ze względu na wysokie koszty utrzymania w P. Natomiast decyzja o wypłacie świadczeń została podjęta z inicjatywy strony [...], natomiast do uznania kraju wysyłającego pozostawiono zastosowanie jego własnych przepisów w tej dziedzinie. Określenie "pomoc w sprostaniu wydatkom na życie bieżące" świadczy, zdaniem Sądu, iż było to świadczenie socjalne i nie oznacza wykonania jakiegokolwiek zobowiązania strony [...], tym bardziej, że przyznane zostało z jej inicjatywy i bez konsultacji ze stroną polską.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.