Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1471/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 162 par. 2, art. 168, art. 169, art. 171 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi F. GmbH z siedzibą w N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwrot podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz F. GmbH z siedzibą w N. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca – F. GmbH z siedzibą w N., 22 sierpnia 2008 r. złożyła wniosek o zwrot podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do czerwca 2008 r. Do wniosku załączyła kserokopię pełnomocnictwa udzielonego K. S. oraz M. J., pracowników firmy F. w P..

Skarżącej, 4 marca 2009 r. doręczono wezwanie do uzupełnienie braków formalnych wniosku przez nadesłanie oryginału pełnomocnictwa udzielonego osobie, która podpisała powyższy wniosek.

Pełnomocnik M. J., 13 marca 2009 r. w imieniu Skarżącej złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwrot podatku od towarów i usług. Do wniosku załączyła oryginał udzielonego jej pełnomocnictwa.

Wyjaśniła, że klienci przede wszystkim zajęli się sporządzeniem tłumaczenia pism. Opóźnienie wynikało również z trudności związanych z uiszczeniem opłaty skarbowej, Pełnomocnictwo wysyłane jest na adres pełnomocnika listem poleconym, co czasami zajmuje od jednego do dwóch tygodni. Następnie pełnomocnik wysyła oryginał dokumentu pełnomocnictwa również listem poleconym lub kurierem. Proces przesłania tego dokumentu Urzędowi Skarbowemu, tj. zanim list zostanie opieczętowany polskim stemplem pocztowym, trwa również kilka dni.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwrot podatku od towarów i usług.

Stwierdził, iż nie zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu wskazane w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ jednocześnie ze złożeniem wniosku nie dokonano czynności, dla której przewidziano uchybiony termin. Nie przedłożono bowiem oryginału pełnomocnictwa wraz z opłatą skarbową, udzielonego osobie, która podpisała wniosek o zwrot podatku od towarów i usług – K. S..

W zażaleniu złożonym na to postanowienie pełnomocnik Skarżącej wyjaśniła, iż doszło do nieporozumienia. Od 1 stycznia 2009 r. firma F., z uwagi na obowiązek uiszczania opłaty skarbowej od pełnomocnictw, postanowiła wyznaczyć tylko jednego pełnomocnika. Niestety w "dużym zamieszaniu" nie wzięto pod uwagę wniosków już złożonych i podpisanych przez K. S.. Przy tak dużej ilości wniosków nie jest możliwe sprawdzenie, który z wniosków został przez nią podpisany. Zdaniem pełnomocnika organ mógł ją o tym fakcie poinformować. Wypisanie nowego formularza wniosku nie stanowiło żadnego problemu

W opinii pełnomocnika cała procedura "nowych pełnomocnictw", uwzględniając 7-dniowy termin, była bardzo pracochłonna i skomplikowana. Pisma w języku polskim wysłano do Skarżącej, a nie do pełnomocników. F. wypłaca klientom pieniądze "z góry". Jeżeli zatem wniosek zostanie pozostawiony bez rozpatrzenia, F. będzie musiała pokryć wszystkie koszty.

Pełnomocnik Skarżącej wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] lipca 2009 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Stwierdził, że w świetle art. 162 Ordynacji podatkowej brak było podstaw prawnych do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych podania, tj. wniosku o zwrot podatku od towarów i usług, ponieważ nie dopełniono czynności, dla której był określony termin. Pełnomocnik Skarżącej wnosząc o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwrot podatku powinien był złożyć oryginał pełnomocnictwa (wraz z opłatą skarbową) udzielonego K. S., której podpis widnieje pod wnioskiem Skarżącej. Uznał zatem, iż postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostało zgodnie z art. 162 Ordynacji podatkowej.

W ocenie organu odwoławczego podane w zażaleniu wyjaśnienia dotyczące udzielania nowych pełnomocnictw nie mogły stanowić podstawy do zmiany rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Z wyjaśnień tych wynikało, że Skarżąca w sprawie zwrotu podatku za okres od kwietnia do czerwca 2008 r. udzieliła pełnomocnictwa wyłącznie jednej osobie – M. J.. Oznacza to, że K. S. nie posiadała pełnomocnictwa do działania w imieniu Skarżącej, a zatem nie była osobą uprawnioną do złożenia wniosku.

Natomiast wniosek w sprawie zwrotu podatku za okres od kwietnia do czerwca 2008 r., dołączony do zażalenia, jest nowym wnioskiem, który wraz z oryginałem pełnomocnictwa zostanie przesłany organowi pierwszej instancji do załatwienia.

Dyrektor Izby Skarbowej sprostował wadliwie wskazany w postanowieniu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepisem prawidłowym był bowiem art. 162 § 2 tej ustawy.

W skardze złożonej na powyższe postanowienie Skarżąca, w imieniu której działała pełnomocnik, wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Pełnomocnik przyznała, iż wniosek o zwrot podatku podpisała K. S.. Jednakże błędne jest stwierdzenie, że nie była do tego umocowana. Umocowanie to dokumentowało pełnomocnictwo z 29 sierpnia 2007 r., wprawdzie przedłożone jako kopia, ale – jak wyjaśniła Skarżąca – w chwili złożenia wniosku Urząd Skarbowy respektował kopie pełnomocnictw. Zdaniem pełnomocnika oznacza to, że w momencie złożenia wniosku spełnione były wszystkie wymogi.

Skarżąca wyznaczyła pełnomocnika miedzy innym ze względu na barierę językowa. Natomiast pismo w sprawie uzupełnienia braku wniosku o oryginał pełnomocnictwa skierowano bezpośrednio do niej w języku polskim, chociaż zgodnie z art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej obowiązek dołączenia do akt sprawy stosownego pełnomocnictwa spoczywa na pełnomocniku, a nie na Skarżącej. Zdaniem pełnomocnika wezwanie należało skierować do jednej z osób wymienionych w pełnomocnictwie z 29 sierpnia 2007 r. Skierowanie i doręczenie wezwania bezpośrednio Skarżącej pełnomocnik uważała za przedmiotowe i nie mogące wywołać skutków prawnych. Wyznaczony termin do usunięcia braków formalnych wniosku o zwrot podatku od towarów i usług nigdy nie rozpoczął swojego biegu, a zatem nie mógł być uchybiony.

Pełnomocnik podniosła, że błędne skierowane wezwań spowodowało wiele nieporozumień, i problemów, w konsekwencji doprowadzając do poważnych strat zatrudniającej ją firmy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i powtórzył przedstawioną tam argumentację. Jego zdaniem wezwanie prawidłowo skierowano do Skarżącej. Wniosek o zwrot podatku opatrzony został nieczytelnym podpisem, Do wniosku załączono kserokopię pełnomocnictwa udzielonego zarówno K. S. jak i M. J.. Wyłącznie zatem Skarżąca posiadała informację, komu udzieliła pełnomocnictwa do żądania w jej imieniu zwrotu podatku. Nieczytelny podpis, uniemożliwiał organowi podatkowemu ustalenie osoby podpisanej pod wnioskiem o zwrot podatku od towarów i usług.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić przez uchylenie obu wydanych w sprawie postanowień, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Działanie takie umożliwia art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej: "p.p.s.a.", zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu do uzupelnienia braków formalnych wniosku Skarżącej o zwrot podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do czerwca 2008 r.

Bezspornym jest, że do wniosku tego, opatrzonego nieczytelnym podpisem, dołączona została kserokopia pełnomocnictwa z 29 sierpnia 2007 r., udzielonego przez Skarżącą pracownikom firmy F., tj. M. J. i K. S.. Nie budzi również wątpliwości, ponieważ w skardze przyznała to pełnomocnik Skarżącej, iż wniosek podpisała K. S..

Brakiem formalnym wniosku, do którego uzupełnienia Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał Skarżącą, było dołączenie nieuwierzytelnionej kopii pełnomocnictwa. Zdaniem organu pierwszej instancji Skarżąca winna była przedłożyć oryginał pełnomocnictwa i do tego właśnie wezwał Skarżącą.

Brak powyższy nie został uzupełniony w terminie.

Natomiast do wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwrot podatku dołączony został oryginał pełnomocnictwa (bez daty) udzielonego wyłącznie M. J..

Podkreślić należy, że z uwagi na przedmiot sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym postanowieniem, tj. przywrócenie terminu, Sąd nie mógł badać okoliczności dotyczących zasadności i prawidłowości samego wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku Skarżącej o zwrot podatku od towarów i usług, a także kompletności tego wniosku.

Kwestie powyższe mogą być bowiem ocenianie w sytuacji, gdy z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych podania, organ podatkowy wyda postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia (art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej). Ustawodawca przewidział odrębny tryb, w którym oceniane jest wystąpienie przesłanek pozostawienia podania bez rozpatrzenia. Postanowienie w tym przedmiocie podlega zaskarżaniu, a także kontroli sądu administracyjnego.

Natomiast ocena legalności postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu opiera się przede wszystkim na zbadaniu, czy prawidłowo organy podatkowe uznały, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu, określone w art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, a także czy strona dochowała terminu na złożenie podania o przywrócenie terminu.

Zgodnie z wymienionymi wyżej przepisami, w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, której termin został uchybiony.

Organy podatkowe jako przyczynę odmowy przywrócenia terminu wskazały okoliczność, że składając wniosek o przywrócenie terminu Skarżąca jednocześnie nie dopełniła czynności, której termin został uchybiony, tj. nie przedłożyła oryginału pełnomocnictwa udzielonego K. S..

Jest to przy tym jedyna przyczyna odmowy przywrócenia terminu wskazana przez organy podatkowe.

W uchwale z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt II FPS 9/08 (ONSAiWSA 2009/4/65) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że niedopełnienie obowiązku złożenia odwołania jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, o którym mowa w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, stanowi brak formalny podania. W przypadku jego wystąpienia, organ podatkowy właściwy do rozpoznania odwołania powinien wezwać stronę – na podstawie art. 169 § 1 wspomnianej ustawy – do usunięcia braku w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.

W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że taki sposób wykładni art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej rozpatrywanego w związku z art. 168, art. 169 i art. 171 § 1 tej ustawy, uwzględniający mocno już ugruntowane ustalenia judykatury i nauki prawa dotyczące stosowania przepisów normujących postępowania sądowe, stwarza niezbędne gwarancje ochrony interesu jednostkowego. Za trafne Naczelny Sąd Administracyjny uznał poglądy, w świetle których istnienie trybu usunięcia braku formalnego pozwala zachować konieczną dla realizacji celów danego postępowania elastyczność procedury, dając sposobność podjęcia stosownych działań "naprawczych". W odniesieniu do postępowania przed organami administracji publicznej, urzeczywistnia ono zasadę ograniczonego formalizmu. W stosunku do bardziej sformalizowanego postępowania sądowoadministracyjnego, utożsamianie pojęcia "warunków formalnych" pisma strony (art. 49 § 1 p.p.s.a.) także z innymi niż składniki samego pisma (jego zawartość) dokumentami i czynnościami kreuje nakaz respektowania pożądanego wzorca zachowania, który zakłada dostępność określonej procedury naprawczej. Tak pojmowany wzorzec działania odpowiada bez wątpienia standardom sprawiedliwości proceduralnej, wywodzonym przede wszystkim z wartości narzuconych przez zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) oraz zaleceń wynikających z aktów europejskiego soft-law, określających prawo "do dobrej administracji", a zwłaszcza wyznaczających jego założenia zasad proporcjonalności i partycypacji jednostki w postępowaniu ujętych w art. 5 i 8 załącznika do rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy CM/Rec (2007) 7 z dnia 20 lipca 2007 r. - Prawo do dobrej administracji.

Skład orzekający w niniejszej sprawie poglądy powyższe podziela. Okoliczność, że uchwała powyższa dotyczyła sytuacji, gdy został uchybiony termin do złożenia odwołania, nie podważa możliwości jej zastosowania również w przypadku, gdy wniosek o przywrócenie terminu dotyczy uzupełnienia braku formalnego wniosku o zwrot podatku od towarów i usług. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2009 r. sygn. akt I FSK 809/09).

Ani z akt sprawy, stanowiących dla Sądu podstawę rozstrzygnięcia, ani też z treści wydanych w sprawie postanowień i pism pełnomocnika Skarżącej nie wynika, aby organ pierwszej instancji wystosował wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, tj. do złożenia oryginału pełnomocnictwa udzielonego K. S. do podpisania wniosku.

Brak takiego wezwania oznacza naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, który to przepis należało zastosować, jako że dokonanie czynności, której termin został uchybiony stanowi wymóg formalny wniosku o przywrócenie terminu, podlegający uzupełnieniu w trybie określonym powyższym przepisem. Naruszenie to mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwie pełnomocnika Skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu. Dalsze działania organu uzależnione będą od sposobu, w jaki postąpi pełnomocnik.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił oba wydane w sprawie postanowienia organów podatkowych.

Zakres w jakim uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.

Sąd zasądził na rzecz Skarżącej koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w kwocie równej uiszczonemu wpisowi.