Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 577/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant apl. prok. Marcin Niemiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi P. S., M. P. i S. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...)stycznia 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji -oddala skargę-


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) listopada 2006 roku, Nr (...) Minister Gospodarki odmówił stwierdzenia nieważności:

1. orzeczenia nr (...) Ministra PrzemysłuLi Handlu z dnia (...) lutego 1948 roku głoszonego w Monitorze Polskim Nr (...) z dnia (...) kwietnia 1948 roku o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pod nazwą F. - W., ul. (...),

2. orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia (...) czerwca 1952 roku w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo

- odbiorczego przedsiębiorstwa F. –W., ul. (...).

W uzasadnieniu decyzji Minister Gospodarki stwierdził, że materialno - prawną podstawą przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa F.. – W., ul. (...) był art. 3 ust. 1 i 5 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Zgodnie z tym przepisem Państwo przejmowało przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedna zmianę więcej niż 50 pracowników.

Minister Gospodarki dokonał oceny przydatności dowodowej zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym opinii biegłego. W oparciu o ten materiał Minister stwierdził, że na datę przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa spełnione były wymogi ustawowe do tego przejęcia. Tym samym zdaniem Ministra brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) lutego 1948 roku.

Zdaniem Ministra podstawą ustaleń faktycznych nie mogła być opinia biegłego J. P., gdyż nie uwzględnił on przy ocenie zdolności zatrudnienia urządzeń umieszczonych w fabryce przez okupanta niemieckiego.

W ocenie Ministra brak jest również podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia (...) czerwca 1952 roku o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego. Podstawę jego wydania stanowił § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 roku w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr

16, poz. 62). Przy podejmowaniu tego orzeczenia nie zostało w sposób rażący naruszone prawo zarówno w zakresie dotyczącym nieruchomości, która znajdowała się pod budynkami fabrycznymi jak i całości mienia ruchomego.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w imieniu P. S., M. P. i S. S. złożył ich pełnomocnik adwokat P. S..

Zdaniem skarżących przy dokonywaniu obliczeń zdolności zatrudnienia błędnie uwzględniono park maszynowy wprowadzony do fabryki przez okupanta niemieckiego w latach 1941 - 1944. Obliczenia w ocenie skarżących winny być dokonane przy uwzględnieniu wyłącznie parku maszynowego istniejącego w dniu 1 września 1939 roku. Wprowadzone przez okupanta niemieckiego maszyny zdaniem skarżących nigdy nie weszły w skład przedsiębiorstwa, gdyż okupacja terytorium Państwa Polskiego nie była okupacją w rozumieniu prawa międzynarodowego tylko bezprawnym zawładnięciem terytorium drogą przestępstwa międzynarodowego. Nawet jednak gdyby uznać, iż była ona taką okupacją, to zgodnie z treścią art. 46 Regulaminu dotyczącego praw i zwyczajów wojny lądowej własność prywatna winna być szanowana i nie podlegała konfiskacie. Oznacza to, że okupant nie mógł skutecznie wprowadzić w czasie wojny nowych składników majątkowych i wszelkie czynności w tym przedmiocie winny być uznane za niewywołujące żadnych skutków prawnych. Park maszynowy został rozbudowany bez wiedzy i zgody właścicieli. Maszyny poniemieckie, mimo tego, że były wykorzystywane do produkcji nie stanowiły mienia przedsiębiorstwa i nie podlegały nacjonalizacji.

Nie zostało wykazane w jaki sposób okupant wprowadzał w latach 1941 - 1944 na teren fabryki maszyny i urządzenia co może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia spraw i stanowi naruszenie art. 77 § 1 kpa.

Ruchomości wprowadzone przez okupanta niemieckiego na teren fabryki stały się z dniem (...) maja 1945 roku majątkiem porzuconym w rozumieniu art. 2 § 1 ustawy z dnia 6 maja 1945 roku o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz. U. Nr 17, poz. 97 z późn. zm.) zaś przedsiębiorstwo w stanie istniejącym na dzień (...) września 1939 roku stanowiło własność poprzedników prawnych wnioskodawców i było majątkiem opuszczonym w rozumieniu art. 2 § 3 tejże ustawy. W momencie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej istniały więc dwie oddzielne masy majątkowe. W konsekwencji zdaniem skarżących ustalenia faktyczne w sprawie winny zostać

poczynione na podstawie opinii biegłego J. P., który ocenił zdolność zatrudnieniową fabryki na mniej niż 50 pracowników na jedną zmianę.

Decyzją z dnia (...) stycznia 2007 roku, Nr (...) Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) listopada 2006 roku podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Na powyższą decyzję skargę--do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w imieniu P. S., M. P. i S. S. złożył ich pełnomocnik adwokat P. S. podnosząc zarzuty tożsame z zarzutami zawartymi w odwołaniu od decyzji z dnia (...) listopada 2006 roku.

Nadto zdaniem skarżących naruszone zostały art. 7 kpa i 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego jak również zarzutów podniesionych przez wnioskodawców we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz art. 107 § 3 kpa poprzez pozorne ustosunkowanie się do podniesionych przez skarżących zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Zaskarżona decyzja zdaniem Sądu nie narusza prawa.

Istota zarzutu podniesionego przez skarżących sprowadza się do zakwestionowania dokonanej przez Ministra Gospodarki wykładni art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 roku Nr 3, poz. 17 z późn. zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Skarżący prezentują w skardze pogląd prawny, iż przy obliczaniu zdolności zatrudnieniowej nie należy brać pod uwagę maszyn wprowadzonych do przedsiębiorstwa przez okupanta niemieckiego w latach 1941 - 1944, tak jak uczynił to Minister Gospodarki. .._

Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, iż pogląd Ministra Gospodarki jest konsekwencją poglądu prawnego i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2004 roku, sygn. akt IV SA/Wa 253/04.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że zasadniczym problemem do rozstrzygnięcia w sprawie jest "zdolność zatrudnienia" w nacjonalizowanej fabryce przy produkcji na jedną zmianę w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku, przy czym okoliczności sprawy wskazują, że należy w pierwszym rzędzie ocenić czy obliczenia te winny być oparte na ilości parku maszynowego uwzględniającego maszyny pochodzące sprzed 1 września 1939 roku, czy też dodatkowo o maszyny poniemieckie zakupione w latach 1941 - 1944, kiedy fabryką zarządzał okupant niemiecki, a produkcja była nastawiona na potrzeby wojny. Zdaniem Sądu art. 6 ust 1 ustawy nacjonalizacyjnej dawał podstawę do przejęcia przedsiębiorstwa, które obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Przejęciu podlegało przedsiębiorstwo jako całość, natomiast co do tych praw, które włączone zostały do przedsiębiorstwa, a nie były własnością jego właściciela podmiotowi, który rościł sobie do nich prawo przysługiwało uprawnienie do wystąpienia o odszkodowanie. W dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej w skład przedsiębiorstwa F. we W. I. C. wchodziły zarówno maszyny będące własnością byłego właściciela jak i wprowadzone przez okupanta niemieckiego. W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu należało przyjąć, iż taki właśnie park maszynowy winien być brany pod uwagę przy ocenie zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wymienionym wyżej wyroku jednoznacznie więc stwierdził, że przy ocenie zdolności zatrudnieniowej należy brać pod uwagę również maszyny wprowadzone do przedsiębiorstwa przez okupanta niemieckiego. Wyrok ten nie został przez strony postępowania skutecznie zaskarżony. Skarga kasacyjna od tego wyroku została odrzucona postanowieniem z dnia 11 lutego 2005 roku utrzymanym w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 18 maja 2005, sygn. akt I OZ 466/05. Minister Gospodarki poglądem Sądu wyrażonym w tym wyroku był związany. Wynika to jednoznacznie z treści art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270). Zgodnie z treścią tego przepisu orzeczenie prawomocne wiąże tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie "przewidzianych także inne osoby.

Analogiczne rozwiązanie prawne przewidywała ustawa z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. z 1995 roku Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). Z art. 30 tejże ustawy wynikało, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego jakie ukształtowało się na tle stosowania tego przepisu zachowało więc w pełni swoją aktualność.

W wyroku z dnia 6 września 2001 roku, sygn. akt I SA 45/03 (LEX 148897) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Sformułowana w artykule 30 ustawy

0 NSA zasada, w myśl której "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ" oznacza, że także w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd i organ, będą one związane oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ona uchylona w prawem określonym trybie i oczywiście o ile nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie".

W wyroku z dnia 16 grudnia 1998 roku, sygn. akt I SA 977/98 (LEX 44656) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "Zarówno organ administracji, jak

1 Sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach".

Z kolei w wyroku z dnia 10 kwietnia 2003 roku, sygn. akt I SA 45/03 (LEX 148897) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Wyrażona w orzeczeniu sądu ocena prawna pozostaje wiążąca także wówczas, gdyby okazała się nietrafna".

Nie sposób więc przyjąć, iż Minister Gospodarki naruszył prawo przy wydawaniu swoich rozstrzygnięć stosując się do wiążących go wskazań i poglądów prawnych zawartych w wyroku sądu administracyjnego. Pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 5 stycznia 2004 roku, sygn. akt IV SA/Wa 253/04 wiąże również Sąd w niniejszej sprawie, odstąpienie od tego poglądu byłoby w istocie podważaniem funkcjonującego w obrocie prawnym prawomocnego wyroku sądu. Wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnego wyroku sądu administracyjnego możliwe jest ewentualnie tylko w: wyniku wznowienia postępowania sądowego, w którym wyrok ten zapadł. Nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego ani prawnego w stosunku do stanu leżącego u podstaw wydania wymienionego wyżej wyroku, zmiana stanu prawnego nie może być utożsamiana z przytaczaniem przez Sąd nowej argumentacji prawnej. W tej sytuacji odnoszenie się do argumentów skarżących mających przemawiać za tym, że maszyny wprowadzone do przedsiębiorstwa przez okupanta niemieckiego nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu zdolności zatrudnieniowej jest zbędne.

Za bezzasadny uznać należy zarzut skarżących, iż Minister Gospodarki naruszył art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz art. 107 § 3 kpa poprzez pozorne ustosunkowanie się do podniesionych przez skarżących zarzutów.

Materiał dowodowy został przez Ministra Gospodarki zgromadzony w sposób wyczerpujący. Minister Gospodarki dokonał również prawidłowej jego oceny co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych przez niego decyzji. Ponownie podkreślić należy, iż zarzuty zawarte w we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy sprowadzały do wyrażenia odmiennego poglądu prawnego w kwestii brania pod uwagę przy obliczaniu zdolności zatrudnieniowej maszyn wprowadzonych do przedsiębiorstwa przez okupanta niemieckiego. Minister Gospodarki w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż jest w tej mierze związany poglądem zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Analiza argumentów skarżących, mających wskazywać na trafność ich poglądu była zbędna. Nawet gdyby organ administracji podzielił pogląd prawny skarżących, to i tak nie mógłby wziąć go pod uwagę przy wydawaniu swoich rozstrzygnięć.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji