Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 995/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2019 r nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, dalej "organ", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097); dalej: "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.", po rozpatrzeniu odwołania [...], dalej "skarżącej" od decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r., znak: [...], odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...], utrzymał ją w mocy.

Stan faktyczny przedstawiał się w sposób następujący.

Pismem z [...] grudnia 1990 r. [...] wniósł o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez [...], tj. nieruchomość położoną we [...] przy ul. [...].

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. Prezydent [...] przekazał Wojewodzie [...] zgodnie z właściwością do rozpatrzenia ww. wniosek. Następcą prawnym [...] jest ostatecznie [...], co wynika z załączonych i opisanych w decyzji postanowień spadkowych.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r., znak: [...], Wojewoda [...] odmówił [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...].

Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wniosła Skarżąca.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie znalazł podstaw do zmiany decyzji czy jej uchylenia. Wskazał na obowiązującą obecnie ustawę z 8 lipca 2005 r. i jej art. 9 jako podstawę kompetencyjną. Następnie powołując się na ustawę z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) i jej art. 16 uznał, że z uwagi na datę wszczęcia postępowania konieczne jest zastosowanie k.p.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji.

Następnie wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, a także posiada obywatelstwo polskie.

W art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:

1) układu z dnia [...] września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem [...] dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium [...] i ludności [...] z terytorium Polski,

2) układu z dnia [...] września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem [...] dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium [...] i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,

3) układu z dnia [...] września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem [...] dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium [...] i ludności [...] z terytorium Polski,

4) umowy z dnia [...] lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem [...] o prawie zmiany obywatelstwa [...] osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w [...] i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR .

Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W przedmiotowej sprawie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, tj. zaświadczenia kontrolnego nr [...] wystawionego dnia [...] maja 1940 r. przez [...] Komisję Kontrolną i Przepustową dla celów wymiany uchodźców, zezwolenia na przejazd nr [...] wystawionego dnia [...] lutego 1941 r. przez [...] Policję, Komisarza Policji w [...], a także oświadczenia strony postępowania Pani [...], ustalono że [...] przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 10 maja 1940 r. przekraczając granicę w [...], następnie został zwolniony z obozu przejściowego dnia [...] czerwca 1940 r. do miejsca swojego zamieszkania: [...], gdzie zamieszkiwał do lutego 1941 r. Następnie osiedlił się w [...].

W przedmiotowej sprawie nie można zatem przyjąć, że spełniona została dyspozycja art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w myśl którego przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z tych dokumentów nie zaistniała przesłanka "zmuszenia" do opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania w związku z II wojną światową.

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. ma także zastosowanie do konkretnych przypadków repatriacji, których nie dotyczy art. 1 ust. 1 i art. 1 ust. 1a ww. ustawy o ile spełnione są przesłanki z art. 1 ust. 2 ww. ustawy.

W oświadczeniu z dnia [...] października 2018 r. strona postępowania [...] wskazała: "Po rozpoczęciu sowieckiej okupacji [...], Pan [...] zdecydował się więc powrócić do rodzinnego miasta [...], gdzie mieszkały jego 73 - letnie matka [...] i siostra [...] (...). W celu opuszczenia okupowanych przez sowietów ziem polskich Pan [...] udał się do [...] i tu zostało mu wystawione "zaświadczenie kontrolne [...] (...)."

Z powyższego wynika, zdaniem organu, że Pan [...] nie został zmuszony do opuszczenia byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast była to jego decyzja, w celu realizacji, której podjął stosowne działania.

Również z zaświadczenia kontrolnego nr [...] wydanego dnia [...] maja 1940 r. przez [...] Komisję Kontrolną i Przepustową dla celów wymiany uchodźców oraz zezwolenia na przejazd nr [...] wystawionego dnia [...] lutego 1941 r. przez [...] Policję, Komisarza Policji w [...] nie wynika, aby [...] został zmuszony do wyjazdu ze [...].

Reasumując, w przedmiotowej sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów na to, aby wyjazd [...] w 1940 r. był następstwem zmuszenia do opuszczenia byłych terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej. Z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie nie wynika, iż fakt opuszczenia przez Pana [...] byłego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Należy bowiem odróżnić zdarzenia będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. od tych, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni.

Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności dotyczące opuszczenia przez [...] byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie można przyjąć, że opuszczenie byłych Kresów Wschodnich pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. W przedmiotowej sprawie nie spełniono, zatem dyspozycji wskazanej w art. 1 ust. 2 ww. ustawy.

Ponadto w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających posiadanie przez Pana [...] obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r., zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.

W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się jedynie uwierzytelniona notarialnie kserokopia zaświadczenia nr [...] wystawionego przez Zarząd Miejski w [...], Wydział Ewidencji Ludności, z dnia [...] maja 1941 r., wraz z tłumaczeniem tłumacza przysięgłego z języka [...] na język polski, dotyczącego [...], które w pkt 9 stanowi: "Przynależność państwowa: Polak". Poza wskazanym dokumentem w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na posiadanie obywatelstwa polskiego przez Pana [...] na dzień 1 września 1939 r.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez stronę w treści odwołania, iż walor dowodu na okoliczność posiadania przez Pana [...] obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r. posiada oświadczenie Strony z dnia [...] lipca 2007 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, zgodnie z którym "[...] był obywatelem polskim na dzień 1 września 1939 r." należy wskazać, że zeznania stron postępowania mogą mieć wyłącznie charakter uzupełniający a nie być głównymi dowodami w sprawie. Taki wniosek nasuwa się z literalnej interpretacji przepisu art. 86 k.p.a. W przypadku bowiem, gdyby uznać, iż twierdzenia Strony są wystarczającym dowodem na potwierdzenie prawa do rekompensaty, a nie znajdowałyby one potwierdzenia w dokumentach, mogłoby niejednokrotnie dochodzić do obejścia przepisów ustawy, wskutek braku możliwości faktycznej i prawnej weryfikacji twierdzeń strony postępowania.

Z powyższych względów nie może również stanowić wyłącznego i jedynego dowodu na przymus opuszczenia przez Pana [...] byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oświadczenie sformułowane w treści odwołania, w którym skarżąca wskazała m. in., iż: "[...] jak wspomniano był dyrektorem ważnej kopalni (...). Żyjąc w takim otoczeniu i w takich realiach, obawiając się o życie a co najmniej obawiając się zsyłki, nie bacząc na dobra materialne salwował się ucieczką."

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiodła skarżąca zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie, przekazanie organowi sprawy do ponownego rozpoznania o zasądzenie kosztów postępowania.

Jako postawę skargi wskazano:

1/ naruszenia prawa materialnego tj.

- art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną jego wykładnię tj. przyjęcie, że zgodnie z tym przepisem przymus opuszczenia Kresów musi być wynikiem zastosowania represji oraz że opuszczenie musi mieć bezpośredni związek z wojną 1939,

- art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 o realizacji prawa do rekompensaty poprzez przyjęcie, że do wniosku o ustalenie prawa nie dołączono dowodu świadczącego o posiadaniu przez uprawnionego obywatelstwa polskiego,

2/ naruszenie prawa proceduralnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 75 Kpa poprzez odmówienie mocy dowodowej oświadczeniu skarżącej z dnia [...] lipca 2007 złożonego w trybie tego przepisu - pod rygorem odpowiedzialności karnej,

- art. 86 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że oświadczenie złożone w trybie art. 75 Kpa stanowi dowód z przesłuchania strony.

W uzasadnieniu wskazano, że strona w toku postępowania przedłożyła dowody poświadczające prawo do rekompensaty, które wymagane są przez przepisy ustawy z 8 lipca 2005. Błędnie uznano, że poprzednik prawny skarżącej nie został zmuszony do opuszczenia Kresów wskutek okoliczności mających bezpośredni związek z wojną oraz że nie posiadał obywatelstwa polskiego. Organ w sposób nieuprawniony zawężył pojęcie "zmuszania" do przymusu bezpośredniego (np. wywóz na Syberię, wojenny obóz niemiecki, wywóz na roboty przymusowe, służba w polskich siłach zbrojnych na zachodzie). Wprawdzie jest to wyliczenie przykładowe jednakże wskazujące na błędną wykładnię art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej.

Ustawa zabużańska mówiąc o okolicznościach, które zmusiły do opuszczenia wschodnich terenów byłej RP nie definiuje pojęcia "zmuszenia". Słownikowa definicja słowa "zmusić" przesądza, że znaczy ono tyle, co "nakłonić kogoś do czegoś wbrew jego woli, przez wywarcie na nim presji".

Zdaniem skarżącej, okoliczności, które zmusiły osobę do opuszczenia terytorium RP mogą mieć różny charakter i niekoniecznie muszą mieć cechy represji w ścisłym tego słowa znaczeniu. Do tych okoliczności można zaliczyć m. in. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadnioną obawę o zdrowie i życie własne lub najbliższych. Zatem katalog okoliczności związanych z II wojną światową , o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej jest szeroki.

Wskazano, że zaledwie rok wcześniej [...] zakończył budowę domu we [...], w którym zamieszkał a więc trudno przyjąć, że jego wyjazd był niewymuszoną przez okoliczności wojenne decyzją.

Powyższe wywody dotyczą zarzutu naruszenia prawa materialnego. Co do zaś zarzutu naruszenia przepisów postępowania skarżąca przedłożyła jedyny posiadany, a odnoszący się do tego zakresu, dokument w postaci zaświadczenia nr [...] wydanego przez Zarząd Miejski w [...], Wydział Ewidencji Ludności z [...] maja 1941 w którym zapisano odnośnie [...] : "Przynależność państwowa: Polak"(uwierzytelniona notarialnie kserokopia wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski).

Dla uzupełnienia powyższego zaświadczenia i wzmocnienia dowodowego urzędnik MUW polecił skarżącej wypełnić druk, który jej wręczył i który stanowi oświadczenie [...] z dnia [...] lipca 2007, datowane [...] [...] lipca 2007 i złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Oświadczenie powyższe zostało odebrane przez Organ w trybie art. 75 par. 2 Kpa, zgodnie z którym jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów w drodze zaświadczenia właściwego organu administracyjnego, organ administracji publicznej odbiera od strony oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. W tym też trybie oświadczenie to zostało przez skarżącą złożone. Ponieważ podstawą złożenia oświadczenia strony był art. 75 Kpa, dokonywanie jego oceny w świetle art. 86 Kpa stanowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Na marginesie skarżąca podnosi, że Organ I instancji mając przygotowane druki dotyczące oświadczenia strony o posiadaniu przez uprawnionego obywatelstwa polskiego miał świadomość, że oświadczenie to stanowi dowód w sprawie, dowód spełniający wymogi ustawy zabużańskiej, dziwi więc tym bardziej, że rozpoznając ostatecznie sprawę popełnił błąd i diametralnie zmienił stanowisko.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga podlega oddaleniu mimo zasadności jednego z zarzutów skargi.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do 2 kwestii tj. obywatelstwa [...] i spełnienia przez niego warunku o jakim mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski jeżeli spełnia następujące warunki:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium R.P. oraz opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić. Prawo to - zgodnie z art. 3 pkt 2 tej ustawy przysługuje również wszystkim spadkobiercom oraz niektórym z nich, wskazanych przez pozostałych, jeżeli spełniają one wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy.;

2) był obywatelem polskim.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. SK 11/12 art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. w zakresie w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium R.P. został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P:.

Jasne więc jest, że dla skutecznego ubiegania się o prawo do rekompensaty konieczne jest wykazanie m.in. spełnienie przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania z przyczyn o których mowa w ustawie. Chodzi zatem o powód opuszczenia, który musi pozostawać w związku z wojną 1939 r. i brak możliwości powrotu.

Wskazać należy, że art. 1 ust. 2 ustawy stanowi, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pojęcie "okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r." zostało wyjaśnione w wyroku NSA z 3 listopada 2015 r. I OSK 3105/14 (w Lex). Wskazano w nim, że "artykuł 1 ust. 2 omawianej ustawy wymaga, aby owe okoliczności, zmuszające do opuszczenia byłego polskiego terytorium, były jedynie okolicznościami "związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r." a nie "wynikały bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r."

Pojęcie okoliczności "związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (a więc jedynie łączących się z nią)", użyte w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jest sformułowaniem szerszym od zwrotu pojęciowego, jakim jest "wynikanie bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939r.", gdyż ta ostatnia wypowiedź odnosi się tylko i wyłącznie do sytuacji, w których występuje bezpośrednia relacja przyczynowo-skutkowa" podczas gdy w ustawie zabużańskiej przyczyna opuszczenia miejsca pobytu ma być ściśle związana z wojną 1939 r. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Przeanalizowane przez organ dowody wskazują na zupełnie inną przyczynę opuszczenia przez [...] dotychczasowego miejsca zamieszkania. I tak z zeznań [...] wynika, że powodem opuszczenia [...] była nie tylko występująca na tym terenie sytuacja polityczna (okupacja) ale chęć powrotu do rodzinnej miejscowości [...], w której zamieszkiwała jego 73-letnia matka oraz siostra [...] a także otrzymanie oferty pracy w tym mieście, co potwierdza dokument z [...] stycznia 1941 r.

Zwrócić w tym miejscu należy uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z z 23 października 2012 r. SK 11/12,

Trybunał wskazał, że wymóg zamieszkiwania 1 września 1939 r. "miał operacjonalizować założenie ustawodawcy, że rekompensaty mają uzyskać wyłącznie osoby, które w wyniku zmiany granic przesiedliły się na obecne terytorium Polski, a nie wszyscy, którzy wyjechali z Kresów Wschodnich. Trybunał jednoznacznie bowiem wskazał, że prawo do rekompensaty mają nie tylko osoby mieszkające przed II wojną światową na Kresach Wschodnich a następnie przesiedlone na podstawie umów międzypaństwowych na obecne terytoria Polski ale i osoby, które na skutek "innych okoliczności" niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie "były zmuszone opuścić byłe terytoria Rzeczypospolitej Polskiej" (art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy). Istotne zatem było to, że osoby te zostały zmuszone na skutek okoliczności faktycznych i prawnych do pozostawienia swego mienia.

Jak wskazuje NSA w wyroku z 20 maja 2014 r., I OSK 2584/12, rozumienie pojęcia "zmuszenie", którym posługuje się art. 1 ust. 2 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty nie można rozumieć wyłącznie represji czy prześladowań wobec właściciela nieruchomości (rozumienie wąskie tego pojęcia). Mogą to być także inne okoliczności ale tylko takie "związane z udręczeniem fizycznym czy psychicznym stosowanymi nie tylko wobec właściciela nieruchomości, lecz również wobec jego bliskich". Sąd w pełni podziela taki pogląd. Przyjęcie koncepcji w której każdy kto opuścił dotychczasowe terytorium i przemieścił się w granice obecnej Polski byłby repatriantem w rozumieniu przepisów ustawy czyniłoby zbędnym spełnienie tej przesłanki ustawowej. Prowadziłoby do sytuacji, w której samo przemieszczenie się w tych granicach (oczywiście pod warunkiem posiadania obywatelstwa polskiego i pozostawienia majątku na terytorium ówczesnej Polski) byłoby podstawą do przyznania prawa do rekompensaty. Ustawodawca natomiast jasno wskazał w tych przepisach, że dla skutecznego ubiegania się o rekompensatę obok wyżej wymienionych okoliczności musi zostać spełniona przesłanka "zmuszenia do opuszczenia" ( wyrok NSA z 9 października 2014, I OSK 2763/13 czy z 7 lipca 2017 I OSK 2488/16).

W ocenie Sądu żaden dokument w sprawie ani też żaden przeprowadzony przez organ dowód nie wskazują aby w odniesieniu do poprzednika prawnego przesłanka ta została spełniona. Fakt, że [...] posiadał dokumenty uchodźcze nie oznacza samo w sobie, że był repatriantem w rozumieniu przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. Także przedłożone w toku postępowania sądowego listy nie świadczą o spełnieniu tej przesłanki choćby z tego powodu, że nie zostały sporządzone przez [...] a jedynie stanowią wyraz refleksji autorów tych listów o życiu na [...].

Z tych względów Sąd uznał, że ostatecznie organ w sposób prawidłowy ocenił zebrany materiał dowodowy w aspekcie spełnienia przesłanki zmuszania do opuszczenia swego majątku.

Odnosząc się do kwestii obywatelstwa [...] (organ przyjął, że nie zostało ono wykazane), należy wskazać, że po złożeniu skargi skarżąca przedstawiła nowe dowody w postaci paszportu, ankiet personalnych i życiorysu. Z paszportu wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że [...] posiadał obywatelstwo polskie, gdyż w przeciwnym razie dokument nie zostałby wydany. Paszport potwierdza obywatelstwo a utrata jego ważności, gdyby tak było z uwagi na upływ ważności dokumentu nie powoduje utraty obywatelstwa, gdyż to jest możliwe wyłącznie w drodze jego zrzeczenia się przez uprawnionego. Organ nie wykazał aby obywatelstwo to do daty śmierci utracił. Zdaniem Sądu, skoro organ miał wątpliwości co do Jego obywatelstwa mógł zwrócić się o przedstawienie dokumentu potwierdzającego obywatelstwo polskie, gdyż okoliczność ta miała istotne znaczenie w sprawie. Wezwanie z [...] czerwca 2009 r. do uzupełnienia dokumentacji nie wskazywało na obowiązek uzupełnienia dowodów w tym zakresie, więc strona skarżąca działała w przeświadczeniu, że okoliczność ta jest bezsporna. Brak inicjatywy organu stanowi o naruszeniu art. 7 8 i 9 K.p.a, choć naruszenie to nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia z powodu zaistnienia negatywnej przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty – o czym była mowa wyżej.

Dlatego twierdzenia organu o nie wykazaniu obywatelstwa polskiego są niezgodne ze stanem faktycznym.

Z tych wszystkich względów, uznając, że nie zostało wykazane w tym postępowaniu, że [...], został zmuszony do opuszczenia terytorium ówczesnej Polski, sąd uznał, że mimo częściowo wadliwego uznania, iż nie posiadał on obywatelstwa polskiego, skarga podlega oddaleniu. W związku z tym na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.

-----------------------

1