Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 194/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1,  art. 60 ust. 1,  art. 61 ust. 1,-3,  art. 104 par. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, /sprawozdawca/, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 2012 r. Prezydent Miasta R. (dalej: "Prezydent", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 59 ust. 1, art. 61 i art. 104 ust. 3 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 60, art. 62 ust. 2, art. 63, art. 106 ust. 3b, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej "Kpa") i Zarządzenia Nr [...]Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2005 r. w sprawie ustalenia na 2005 rok średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta R. działającą na prawach powiatu, Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2006 r. w sprawie ustalenia na 2006 rok średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta R. (dalej "Gmina") działającą na prawach powiatu, 1. ustalił M. K. (dalej "skarżąca") opłatę za pobyt babki Z. M. w Domu Pomocy Społecznej im. [...] w R. (dalej "DPS") w okresie od [...] października 2005 r. do [...] września 2006 r. w kwocie [...] zł.

Organ I instancji, powołując treść przepisu art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wywiódł, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta

i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS został ustalony na kwotę [...] zł w okresie od października 2005 r. do grudnia 2005 r. i kwotę [...] zł w okresie od stycznia do września 2006 r.

Na podstawie art. 61 powołanej ustawy organ wskazał, iż mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni przed wstępnymi i gmina mają obowiązek ponoszenia opłat związanych z pobytem w domu pomocy społecznej. Zstępny ponosi odpłatność zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez inne osoby, opłaty te zastępczo ponosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Podał, iż decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. organ I instancji po raz pierwszy ustalił zobowiązanie skarżącej z tytułu odpłatności za pobyt jej babki

w DPS w kwocie [...] zł. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...] października 2010 r. Na skutek skargi skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt 1086/10, uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję, wskazując na konieczność: ustalenia odpłatności skarżącej zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wyjaśnienia okoliczności dotyczących wywiadu środowiskowego z dnia [...] października 2005 r. przeprowadzonego z ojcem skarżącej, kwestii ponoszenia odpłatności pozostałych osób zobowiązanych, w jakim trybie zostało wszczęte postępowanie administracyjne oraz udokumentowania kosztów, które zastępczo wniosła Gmina.

Kolejną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Prezydent ustalił zobowiązanie skarżącej z tytułu odpłatności za pobyt babki w DPS na kwotę [...] zł. Na skutek odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] marca 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na konieczność wskazania matematycznego sposobu wyliczenia dochodów z działalności gospodarczej T. K. oraz ponownego przeliczenia odpłatności skarżącej, przy uwzględnieniu 300 % kryterium dochodowego, zgodnie z ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 81, poz. 440).

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Prezydent ustalił przedmiotowe zobowiązanie skarżącej na kwotę [...] zł. Na skutek jej odwołania organ odwoławczy decyzją

z dnia [...] września 2012 r. po raz kolejny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji

i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podstawę powyższego stanowiła konieczność ustalenia odpłatności T. G. oraz różnicy pomiędzy ustaloną kwotą

i wnoszoną przez nią opłatą na mocy umowy, uwzględnienia przy ustalaniu odpłatności skarżącej oraz uwzględnienia zasady kolejności wnoszenia opłaty przez osoby zobowiązane, zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent ustalił, iż babka skarżącej skierowana została do DPS decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. (znak [...]), zaś umieszczona w tej placówce w dniu [...] października 2005 r. na podstawie decyzji z dnia [...] października 2005 r. W okresie pobytu w tej jednostce pensjonariuszka ponosiła opłatę za pobyt w wysokości 70% emerytury. Kwota ta stanowiła w miesiącu październiku 2005 r. [...] zł, w okresie od listopada do grudnia 2005 r. [...] zł, w okresie od stycznia do lutego 2006 r. [...] zł, w okresie od marca do września [...] zł. Kwota potrącana ze świadczenia emerytalnego nie pokrywała w całości kosztów pobytu pensjonariuszki w DPS, dlatego pozostałą kwotę zastępczo wnosiła Gmina. Babka skarżącej była wdową, a osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za jej pobyt w DPS, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, są : córka T. G., syn M. M., wnuczka A. S., wnuk T. M. oraz druga wnuczka M. K. (skarżąca). Organ ustalił, że kryterium dochodowe kwalifikujące do ponoszenia odpłatności przekroczyli: skarżąca oraz córka T. G., z którą zawarto w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej umowę dotyczącą odpłatności na kwotę [...] zł miesięcznie na czas pobytu pensjonariuszki w DPS.

Z ustaleń organu I instancji wynika, że postępowanie w sprawie ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt pensjonariuszki w DPS zostało wszczęte w październiku 2005 r. W trakcie wywiadu u ojca skarżącej w dniu [...] października 2005 r. nie uzyskano informacji o jej istnieniu, która jako dorosła wnuczka była zobowiązana do ewentualnego partycypowania w kosztach utrzymania babki

w domu pomocy społecznej. Informację taką uzyskano dopiero w trakcie wywiadu

z ojcem skarżącej we wrześniu 2006 r., stąd decyzja o odpłatności i skierowaniu babki do DPS wydana została z pominięciem skarżącej.

Prezydent podał, iż kilkakrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u skarżącej i ustalenia, jaki jest jej dochód, jednak wobec braku współpracy ostatecznie jego wysokość za 2005 i 2006 r. została ustalona na podstawie dokumentów uzyskanych z Urzędu Skarbowego oraz od pracodawców skarżącej i jej męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W okresie od [...] października 2005 r. do [...] września 2006 r. dochód rodziny skarżącej był wyższy od 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, wynoszącego [...] zł. ([...] zł x 2 x 300%), a zatem w okresie tym skarżąca kwalifikowała się do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS. Matematyczny sposób wyliczenia odpłatności skarżącej przedstawiono w decyzji w formie tabeli i wyniósł on [...] zł.

W odwołaniu złożonym na powołaną decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie. Skarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu jej odpowiedzialności w sytuacji, gdy nie została poinformowana o obowiązku ponoszenia kosztów w chwili umieszczenia babki w DPS oraz niewypełnienie przez organ I instancji obowiązków wynikających z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wywiodła, iż stanowiący podstawę decyzji art. 61 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej mógłby mieć zastosowanie do jej osoby, gdyby została poinformowana o wydaniu decyzji o skierowaniu babki do DPS i decyzją zobowiązana do ponoszenia kosztów pobytu babki w tej placówce.

Decyzją znak [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, orzekło

o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przedstawieniu treści przepisów regulujących kwestię ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, Kolegium wskazało, iż babka skarżącej przebywała w DPS w okresie od [...] października 2005 r. do [...] września 2006 r., a wnoszona przez nią opłata nie pokrywała całości kosztów utrzymania w tym domu. Pozostała do uregulowania kwota obciążała więc osoby wymienione w art. 61 ust. 1 ww. ustawy, o ile osoby te spełniały wymienione wyżej kryterium dochodowe. Osobami zobowiązanymi do ponoszenia tej odpłatności są: syn pensjonariuszki M. M., jej córka T. G. oraz wnuczki, tj. skarżąca, A. S. i wnuk T. M. Jednak do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS kwalifikują się wyłącznie T. G. oraz skarżąca, gdyż to ich dochód w okresie pobytu w DPS przekraczał kryterium dochodowe, określone w art.61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Organ odwoławczy podał, iż w odniesieniu do T. G. odpłatność w kwocie [...] zł miesięcznie ustalona została umową z dnia [...] listopada 2005 r., zawartą na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto wobec ww. zastosowano częściowe zwolnienie z ponoszenia odpłatności w kwocie [...] zł miesięcznie. W odniesieniu do skarżącej odpłatność ustalona została zaskarżoną decyzją. Materiał dowodowy sprawy wskazuje, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. W spornym okresie (od [...] października 2005 r. do [...] września 2006 r.) uzyskiwała dochody z tytułu zatrudnienia w firmie [...] Spółka Jawna, natomiast jej mąż uzyskiwał dochody z tytułu zatrudnienia w [...] S.A. oraz prowadził działalność gospodarczą zarejestrowaną jako [...] Spółka Jawna.

Na podstawie zaświadczeń pracodawców skarżącej i jej męża (odpowiednio z [...] listopada 2011 r. i [...] sierpnia 2011 r.) ustalono, że łączny dochód rodziny z tytułu zatrudnienia wyniósł w spornym okresie : [...] zł w październiku 2005 r., [...] zł w listopadzie 2005 r., [...] zł w grudniu 2005 r., [...] zł w styczniu 2006 r., [...] zł w lutym 2006 r., [...] zł w marcu 2006 r., [...] zł w kwietniu 2006 r., [...] zł w maju 2006 r., [...] zł w czerwcu 2006 r., [...] zł w lipcu 2006 r., [...] zł w sierpniu 2006 r. i [...] zł we wrześniu 2006 r. Dochód męża skarżącej, zgodnie z art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ustalony został na podstawie zaświadczenia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] sierpnia 2011 r. o dochodowości z działalności gospodarczej za 2004 r. w wysokości [...] zł (tj. [...] zł miesięcznie). Za 2005 r. dochód ten (zgodnie z zaświadczeniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia

[...] października 2006 r.) wyniósł [...] zł (tj. [...] zł miesięcznie). Dochody

z tytułu zatrudnienia męża skarżącej wyniosły po [...] zł w październiku i w grudniu 2005 r., po [...] zł w lutym i kwietniu 2006 r., [...] zł w czerwcu 2006 r. i [...] zł

w sierpniu 2006 r.

W konsekwencji ustalono, że w omawianym okresie dochód rodziny skarżącej był wyższy od 300% kryterium dochodowego na osobę, wynoszącego 2.736 zł (456 zł x 2 osoby x 300% ), tak więc skarżąca kwalifikowała się do ponoszenia odpłatności za pobyt swojej babki w DPS i obowiązkiem organu I instancji było ustalenie tej opłaty.

Kolegium wskazało, iż średni miesięczny koszt utrzymania w DPS w spornym okresie wynosił [...] zł. W okresie tym pensjonariuszka ponosiła opłatę w wysokości [...] zł do grudnia 2005 r., [...] zł w styczniu i w lutym 2006 r. oraz [...] zł od marca do września 2006 r. Różnica pomiędzy kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez pensjonariusza wynosiła [...] zł do grudnia 2005 r., [...] zł w styczniu i w lutym 2006 r. oraz [...] zł od marca 2006 r. i stanowi kwoty jakie winny wnieść osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności. Pomniejszając ww. kwoty o opłatę wnoszoną przez T. G. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz częściowe zwolnienie jej z odpłatności wynoszące [...] zł., organ ustalił kwoty: [...] zł do grudnia 2005 r., [...] zł w styczniu i w lutym 2006 r. i [...] zł od marca 2006 r., które obciążają skarżącą.

Analizując sytuację materialną skarżącej w kontekście wyłącznie nadwyżki dochodu ponad kryterium dochodowe (art.61 ust 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej) organ odwoławczy stwierdził, że odpłatność skarżącej za pobyt babki w DPS wynosi: [...] zł w listopadzie 2005 r., [...] zł w grudniu 2005 r., [...] zł w styczniu

i w lutym 2006 r. oraz po [...] zł miesięcznie od [...] marca do [...] września 2006 r. Łącznie odpłatność skarżącej w omawianym okresie wynosi [...] zł.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, iż przepisy ustawy

o pomocy społecznej jednoznacznie określają: kto, w jakiej kolejności, na jakich zasadach oraz w jakiej wysokości partycypuje w kosztach utrzymania osoby bliskiej

w domu pomocy społecznej. Ustalenie odpłatności zależne jest wyłącznie od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej. Inne okoliczności mogą stanowić podstawę do zwolnienia z ponoszenia całości lub części ustalonej opłaty (art. 64 omawianej ustawy).

W konsekwencji Kolegium stwierdziło prawidłowość podjętego przez organ

I instancji rozstrzygnięcia.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyła skarżąca, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania

w sprawie.

Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu jej odpowiedzialności w sytuacji, gdy nie została poinformowana o obowiązku ponoszenia kosztów w chwili umieszczenia babki w DPS oraz niewypełnienie przez organ I instancji obowiązków wynikających z art. 59 ust. 1 ustawy

o pomocy społecznej. Wywiodła, iż stanowiący podstawę decyzji art. 61 ust. 1-3 ustawy

o pomocy społecznej mógłby mieć zastosowanie do jej osoby, gdyby została poinformowana o wydaniu decyzji o skierowaniu babki do DPS i decyzją zobowiązana do ponoszenia kosztów pobytu babki w tej placówce.

Podała, że wynikające z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby czy osób zobowiązanych do jej uiszczenia. Zobowiązany winien mieć możliwość wcześniejszego zapoznania się

z warunkami realizacji ciążącego na nim obowiązku, a nie dopiero po roku pobytu w DPS osoby tam skierowanej. Zobowiązany powinien znać warunki odpłatności za pobyt osoby bliskiej w DPS, aby nie być zaskakiwanym wysokością tej opłaty, ustalanej dopiero decyzją nakazującą zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę. W niniejszej sprawie już w procesie decyzyjnym przed umieszczeniem babki w DPS organ I instancji popełnił błąd, gdyż decyzję o skierowaniu wydał bez wydania decyzji o ustaleniu odpłatności skarżącej za ten pobyt. Ponadto, w ocenie skarżącej, babka nie była i nie jest osobą samotną, pozbawioną opieki, a stan jej zdrowia, zarówno w 2005 r. jak

i obecnie, pozwala na normalne i prawie samodzielne funkcjonowanie, z niewielką pomocą rodziny. Okoliczność, iż w momencie podejmowania decyzji o skierowaniu babki do DPS organ nie znał sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej wynika wyłącznie z braku kompetencji pracowników organu, który zaniechał rzetelnego ustalenia osób zobowiązanych do wnoszenia spornych opłat. Nie polega na prawdzie okoliczność podnoszona przez pracownika socjalnego, że podczas przeprowadzania wywiadu u ojca skarżącej w dniu [...] października 2005 r., poinformował go

o konieczności wskazania danych osobowych wszystkich jego dzieci, ponieważ podczas tego wywiadu pracownik socjalny pytał jedynie o dzieci zamieszkujące razem

z ojcem. Gdyby wtedy udzielono wyczerpujących informacji na temat kosztów pobytu

w DPS oraz ewentualnych osobach, które mogłyby ponosić te koszty, cała sprawa nie miałaby miejsca, gdyż babcia oraz jej ojciec (jako jej opiekun) nie wyraziliby zgody na jej pobyt w DPS. Poza tym, gdyby ojciec świadomie i celowo nie podał w 2005 r. informacji o jej istnieniu, to fakt ten zataiłby również podczas następnego wywiadu w 2006 r., kiedy ze strony pracownika socjalnego padło wyraźne pytanie o dzieci ojca nie zamieszkujące z nim oraz podano informację, że jeżeli takowe są, mogą ponosić koszty pobytu babki w DPS.

Skarżąca poddała w wątpliwość (z uwagi na upływ czasu) zeznania złożone przez pracownika socjalnego dopiero w dniu [...] października 2011 r., a dotyczące okoliczności przeprowadzenia pierwszego wywiadu środowiskowego. Wskazała także na ustalenia wydanego w sprawie wyroku sądu administracyjnego, z którego wynika, że organ I instancji nie dołożył należytej staranności podczas prowadzonego postępowania wyjaśniającego w 2005 r. w zakresie ustalenia kręgu osób zobowiązanych stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co nie może jej obciążać.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Podstawę materialnoprawną przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 tejże ustawy, do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są

w kolejności: 1. mieszkaniec domu, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jeżeli posiadany dochód osoby samotnie gospodarującej jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. "a" w brzmieniu przepisów ustawy obowiązującej od dnia 3 maja 2011 r. na podstawie art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz. U. 2011, Nr 81, poz.440).

W sytuacji więc, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi, a następnie na gminie. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych zastępczo opłat w sytuacji niewywiązywania się obowiązku przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 punkt 1 i 2 (art. 61 ust. 3 ustawy).

Decyzja o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu opłaty za pobyt, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, indywidualizuje przewidziany w art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w tej placówce. Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS mogą być: osoba skierowana, a także (a niekiedy wyłącznie) osoba, bądź osoby z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 omawianej ustawy. Małżonek oraz zstępni przed wstępnymi uzyskują status strony w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność za pobyt w DPS. Gmina dopiero wtedy ponosi koszty pobytu mieszkańca w DPS, kiedy przeprowadzi postępowanie administracyjne w kierunku ustalenia odpłatności przez członków rodziny, a jeszcze nie zostanie pokryta cała należność. Zasadą nie może być odwracanie tej kolejności.

Po rozpoznaniu przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, iż wydane przez organy obu instancji decyzje są nieprawidłowe, co czyni niezbędnym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przy rozpoznaniu sprawy organy na podstawie art. 153 p.p.s.a. były związane wykładnią prawa materialnego

i wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawartymi

w wyroku z dnia 24 marca 2011 r., wydanym w sprawie VIII SA/Wa 1086/10, gdzie Sąd zakwestionował zasadność nałożonego na skarżącą obowiązku zwrotu na rzecz Gminy części opłaty przez nią ponoszonej za pobyt w DPS jej babki. Wówczas Sąd stanął na stanowisku, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do DPS powinien zostać skonkretyzowany już w decyzji o skierowaniu i o ustaleniu opłaty za pobyt w tej placówce, wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie Sąd w ww. sprawie wskazał, że zobowiązany winien mieć możliwość wcześniejszego zapoznania się z warunkami realizacji ciążącego na nim obowiązku, a decyzja zobowiązująca skarżącą do zwrotu na rzecz Gminy określonej kwoty za pobyt jej babki w DPS, nie jest decyzją, o jakiej mowa w art. 59 ust. 1 ustawy

o pomocy społecznej. Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organów w tym zakresie nie odpowiada wynikającym z ustawy o pomocy społecznej zasadom wydawania decyzji wobec zobowiązanych do odpłatności za pobyt krewnych w domu pomocy społecznej,

a zarzut skarżącej dotyczący niepoinformowania o ciążącym na niej obowiązku

i wysokości ponoszenia kosztów za pobyt w DPS w chwili umieszczania babki

w placówce został uznany za zasadny (por. strona 4 uzasadnienia wyroku o sygnaturze VIII SA/Wa 1086/10). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy miały zastosować się w szczególności do wykładni przepisów prawa materialnego, a więc art. 59 ust. 1

w związku z art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie ponownie wskazuje, że wynikające z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wymaganie ustalenia opłaty obejmuje obowiązek organu określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej i osoby lub osób obowiązanych do jej uiszczenia (por. A.Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem, s.118, W.Maciejko, P.Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, s. 299). Decyzja o skierowaniu babki skarżącej do DPS została wydana w dniu [...] lipca 2005 r. na skutek jej wniosku z dnia [...] czerwca 2005 r. W tym też dniu pracownik socjalny przeprowadził u Z. M. wywiad środowiskowy, w którym ustalił, że ma ona 2 dzieci: M. M. i T. G. Z decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. nie wynika jednak, aby oprócz pensjonariuszki ktoś inny był zobowiązany do ponoszenia opłat za jej pobyt w DPS, mimo iż organ wiedział o niewystarczającej wysokości renty Z. M. na ten cel. Córka pensjonariuszki T. G. podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] lipca 2005 r. zadeklarowała kwotę po [...] zł miesięcznie tytułem opłaty za pobyt matki w DPS. Natomiast z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u M. M. w dniu [...] października 2005 r. wynika, że z uwagi na niskie dochody oraz bezrobocie występujące w rodzinie nie jest on w stanie ponosić części opłat za pobyt matki w DPS. Pracownik socjalny zebrał jednocześnie informacje o wszystkich członkach rodziny wspólnie zamieszkujących z M. M., który wskazał wówczas swoją żonę A. M. oraz córkę A. S. z mężem P. i wnuczką D.

W tym miejscu należy zauważyć, że pracownik socjalny już wówczas wiedział, że dzieci pensjonariuszki nie są w stanie pokryć kosztów jej pobytu w DPS i w dalszej kolejności zobowiązanymi do ponoszenia części tej opłaty są jej wnuki, na podstawie art. 61 ust. 1 punkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie zebrał jednak rzetelnie pełnych informacji o dzieciach M. M., ograniczając się jedynie do ustalenia osób z nim wspólnie zamieszkujących, do których nie zaliczała się skarżąca. Wynika to jednoznacznie ze sporządzonego wówczas dokumentu w postaci wywiadu środowiskowego na druku, który w części II dotyczył osób, o których mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej (regulującego kwestię przyznania zasiłku celowego). Sąd orzekający wyrokiem z dnia 24 marca 2011 r. sprawie VIII SA/Wa 1086/10 zdecydowanie stanął na stanowisku, że zbyt daleko idącym jest stwierdzenie organu I instancji, iż w trakcie wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] października 2005 r. ojciec skarżącej nie ujawnił istnienia córki M. K., która była z mocy ustawy obowiązana do partycypowania w kosztach pobytu babki w DPS. Pracownik socjalny zebrał takie dane, jakie były wskazane na druku wywiadu. To nie M. M. wypełniał wywiad środowiskowy, tylko pracownik socjalny, od którego zależało, jakie dane umieści w treści wywiadu.

W ocenie Sądu, w tym zakresie organ administracji nie dołożył należytej staranności podczas prowadzanego postępowania wyjaśniającego, ponieważ najpóźniej na tym etapie powinien zebrać dane dotyczące wszystkich zstępnych, będących w kręgu osób zobowiązanych z ustawy do partycypowania w kosztach pobytu Z. M. w DPS. Skarżąca nie mieszkała wspólnie z ojcem, więc nie została ujęta

w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] października 2005 r. Dopiero [...] września 2006 r. M. M. (zgodnie z treścią druku wywiadu środowiskowego) wskazał pozostałe jego dzieci, tj. T. M. i M. K. wraz z adresami zamieszkania.

W związku z powyższym Sąd orzekający stanął na stanowisku zbieżnym z tym, które zostało zaprezentowane przez WSA w Warszawie w sprawie VIII SA/Wa 1086/10, że nieprawidłowo przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe

w zakresie ustalenia kręgu osób, stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie może obciążać skarżącej. Przeprowadzenie przez organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy w dniu [...] października 2011 r. dowodu z zeznań świadka – pracownika socjalnego D. A., w ocenie Sądu było zbędne, mając na uwadze jednoznaczną ocenę tego etapu postępowania wyjaśniającego, dokonaną przez Sąd w wyroku z dnia 24 marca 2011 r. oraz brak wytycznych w tym zakresie. Sąd nie nakazywał wyjaśniania okoliczności dotyczących wywiadu środowiskowego z dnia [...] października 2005 r., jak to wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji. Przy ocenie tego dowodu organ nie wziął pod uwagę treści wyjaśnień złożonych przez M. M. i skarżącą w pismach z dnia [...] listopada 2011 r., [...] marca 2012 r. i [...] października 2012 r., które świadczą o nieprawidłowym prowadzeniu postępowania administracyjnego w zakresie ustalenia kręgu osób zobowiązanych, o których mowa

w art. 61 ust. 1 punkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a oparł się na zeznaniach swojego pracownika, które miały spowodować naprawienie jego własnego uchybienia z dnia [...] października 2005 r.

W konkluzji należy stwierdzić, że z akt postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiotowej sprawie wynika, że ani w dacie skierowania Z. M. do DPS ([...] lipca 2005 r.), ani w dacie decyzji o umieszczeniu ([...] października 2005 r.) organ nie poinformował skarżącej o jej obowiązku i wysokości ponoszenia kosztów za pobyt babki w DPS, nie przedstawił propozycji zawarcia umowy z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Uczynił to dopiero pismem z dnia [...] stycznia 2007 r., a więc już po opuszczeniu DPS przez Z. M., co miało miejsce w dniu [...] września 2006 r. Takim postępowaniem organ naruszył przepisy prawa materialnego, wynikające z ustawy o pomocy społecznej (art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 3) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7-9, art.77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kpa).

Zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, gmina ma obowiązek zastępczo wnosić opłaty za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej, które nie zostały uiszczone przez osoby zobowiązane na podstawie art. 61 ust. 1 punkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W przepisie tym przewidziano skutki niewykonywania obowiązku uiszczania opłaty przez zobowiązany podmiot, który albo przestał się wywiązywać z nałożonych na niego obowiązków, albo jeszcze nie zaczął tego czynić. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 punkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wprawdzie powstaje z mocy ustawy, ale jego konkretyzacja następuje poprzez zawarcie umowy,

o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, albo przez wydanie decyzji ustalającej na przyszłość wysokość ponoszonej przez zobowiązanego opłaty za poszczególne okresy pobytu pensjonariusza w placówce.

Jak wynika z treści zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, organy wydały decyzje jednocześnie na podstawie art. 59 ust. 1, art. 61, jak i na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja o ustaleniu opłaty wydana na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wobec osoby zobowiązanej jest decyzją deklaratoryjną, wskazującą odpowiednie kwoty wyliczone przez organ według stosownych zasad, ale obejmującą należności na przyszłość. Natomiast decyzja wydana na podstawie art.61 ust 3 w związku z art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej ma charakter decyzji konstytutywnej. Tak więc organy w przedmiotowej sprawie pomieszały podstawy prawne, wydając decyzje o ustaleniu skarżącej opłatności za pobyt babki w DPS, płatnej nie na przyszłość, tylko z mocą wsteczną, co powoduje nie tylko brak jej przejrzystości, ale przede wszystkim sprzeczność z przepisami prawa materialnego. Z drugiej strony brak nałożonego na skarżącą zobowiązania do płatności za pobyt babki w DPS uniemożliwia organowi wydanie decyzji w trybie art. 61 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu, jeśli organy nie ustaliły dokładnie kręgu osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach opłaty za pobyt Z. M. w DPS, zanim pensjonariuszka opuściła placówkę, to nie doszło w tym okresie do konkretyzacji wysokości obciążenia skarżącej z tego tytułu w postaci decyzji deklaratoryjnej, a co za tym idzie ustawowy obowiązek skarżącej nie przekształcił się w jej zobowiązanie do wnoszenia opłat tytułem zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę.

W związku z powyższym prawidłowa wykładnia przepisów mających znaczenie

w sprawie, a dokonana szczegółowo zarówno przez Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 marca 2011 r. w sprawie VIII SA/Wa 1086/10, jak również w przedmiotowej sprawie, powinna doprowadzić do wniosku, że w chwili obecnej postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, bowiem uchybieniami organu nie może być obciążona skarżąca.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit. "a" i "c", art. 152 i art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania

i merytoryczne wskazówki Sądu.