Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 110/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2018 r. sprawy ze skargi Towarzystwa [...] z siedzibą w [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na odstępstwo od zakazów oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], nie zezwalającą z dnia [...] kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na odstępstwo od zakazów, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 3, 5, 15, 18 i 20 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2016 r. poz. 2134 z późn. zm.), w związku z potrzebą ochrony przyrody, w celu wieszania skrzynek dla ptaków, wiewiórek i nietoperzy oraz kontroli ich stanu technicznego i czyszczenia.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r., uzupełnionym z dnia [...] marca 2017 r., Spółka S. (dalej: wnioskodawca) wystąpiła do Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej: GDOŚ) o wydanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt. 3, 5, 15, 18 i 20 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (dalej uop), obowiązujących na terenie rezerwatu przyrody O., w związku z planowanymi czynnościami polegającymi na zawieszeniu na terenie rezerwatu 141 skrzynek dla ptaków, wiewiórek i nietoperzy oraz corocznymi konserwacjami tych skrzynek. Wnioskowane czynności miały zostać wykonane w okresie 1 - 31 października 2017 r. (wieszanie skrzynek) oraz w okresie od 16 października do końca lutego - corocznie w latach 2018, 2019, 2020, 2021, aż do końca lutego 2022 r. (konserwacja).

Wnioskodawca wskazał, że inwestycja ta wynika z potrzeby ochrony przyrody, w szczególności fauny rezerwatu, ponieważ tamtejszy drzewostan, o znacznej przewadze sosny i brzozy, jest bardzo ubogi w dziuple i inne ukrycia, dogodne dla gniazdowania dziuplaków. Ponadto w ocenie wnioskodawcy inwestycja korzystnie wpłynie na:

- zwiększenie różnorodności gatunkowej awifauny rezerwatu;

- stan drzewostanu poprzez wprowadzenie tzw. "walki biologicznej" ze szkodnikami owadzimi drzewostanów, gdzie w warunkach monokultury sosnowej jest większe ryzyko, że nastąpi gradacja owadów;

- atrakcyjność rezerwatu dla publiczności go odwiedzającej.

Dodatkowo wnioskodawca zwrócił uwagę na fakt, iż skrzynki dla ptaków były już montowane w tym rejonie w przeszłości, w ramach badań prowadzonych przez ornitologów z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w [...]. (1987 r.).

W piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] (dalej: RDOŚ) negatywnie zaopiniował realizację wnioskowanych czynności wskazując, że zmiana obiektu chronionego poprzez wywieszanie dużej ilości budek jest czymś nienaturalnym, a taka antropogeniczna ingerencja w naturalne siedliska rezerwatu jest niewskazana i mogłaby okazać się szkodliwa. Organ opiniujący wskazał, iż rezerwat [...] został utworzony w celu zachowania ze względów historycznych, krajobrazowych i społecznych, fragmentu lasu rosnącego na obszarze pola bitwy pod [...] i tak określony cel ochrony determinuje sposób podejmowania w nim działań ochronnych. Czynna ochrona fauny, jaką jest wywieszanie budek, szczególnie w ilości zaplanowanej przez wnioskodawcę, może okazać się dobrą metodą ich ochrony, ale na obszarach gdzie nie ma lub jest niewiele miejsc dogodnych do zakładania miejsc lęgowych, a zdaniem organu opiniującego rezerwat [...] służy ochronie drzewostanu, który można uznać za naturalne siedlisko gatunków zwierząt zasiedlających budki.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. GDOŚ dopuścił Stowarzyszenie [...] (dalej: [...]) do udziału w postępowaniu na prawach strony wszczętym na wniosek Spółki [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. GDOŚ nie zezwolił wnioskodawcy na odstępstwa od zakazów, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 3, 5, 15, 18 i 20 uop, na obszarze rezerwatu przyrody [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano na fakt, iż realizacja wnioskowanych czynności jest wybiórczo ukierunkowana na sztuczne podnoszenie liczebności wąskiej grupy ptaków i ssaków i ingeruje w biocenozę oraz łańcuch troficzny rezerwatu. GDOŚ wskazał, iż nadrzędnym, strategicznym celem rezerwatu jest utrzymanie ciągłości naturalnych procesów, a wieszanie budek w dłuższej perspektywie jest dużą ingerencją w materię rezerwatu i naturalne procesy w nim zachodzące.

Pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. Towarzystwo [...] wystąpiło z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy, zarzucając organowi naruszenie art. 7 i art. 10 § 1 kpa oraz naruszenie art. 4 ust. 2 i błędną wykładnię art. 15 ust. 4 pkt 1 uop. Do wniosku dołączono opinię prof. dr hab. M. L. z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN.

Zdaniem Towarzystwa [...], naruszenie art. 7 kpa jest związane z błędnym ustaleniem stanu faktycznego w zakresie aktualnego występowania w omawianym rezerwacie szeregu gatunków ptaków zajmujących skrzynki lęgowe. Błędnym jest również wskazanie na niską przydatność skrzynek z powodu rzekomego niszczenia w nich lęgów ptasich przez drapieżniki. Ponadto Towarzystwo [...] podniosło, iż GDOŚ naruszył art. 10 kpa poprzez niepowiadomienie stron o możliwości wniesienia końcowych uwag i wniosków w sprawie. Zdaniem Towarzystwa [...] mogło mieć to istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ strona nie miała możliwości dołączenia do akt sprawy stanowiska prof. dr hab. M. L..

Ponadto Stowarzyszenie zarzuciło GDOŚ naruszenie art. 4 ust. 2 uop w związku z § 10 pkt. 4 lit. g rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. poz. 2183), ponieważ badania naukowe Muzeum i Instytutu Zoologii PAN wskazują na dużą przydatność skrzynek lęgowych dla ptaków w rezerwacie [...]. Błędna wykładnia art. 15 ust. 4 pkt. 1 uop ma być związana z zawężającym potraktowaniem sformułowania "potrzeby ochrony przyrody" jako "potrzeby ochrony przedmiotu ochrony w rezerwacie".

Po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy organ stwierdził, że na podstawie zarządzenia nr [...] Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. w sprawie rezerwatu przyrody "[...]" (zarządzenie to zastąpiło zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] listopada 1983 r., M. P. Nr [...], poz. [...] oraz rozporządzenie nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2001 r., Dz. Urz. Woj. [...]. Nr [...], poz. [...]), przedmiotowy rezerwat stanowi obszar lasu o łącznej powierzchni [...] ha, położony na terenie miasta [...]. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ze względów historycznych, krajobrazowych i społecznych fragmentu lasu rosnącego na obszarze pola bitwy pod [...] w roku 1831. Ze względu na główny typ ekosystemu, rezerwat został zakwalifikowany do typu leśnego i borowego oraz podtypu lasów nizinnych.

Zgodnie z delegacją ustawową, zawartą w art. 15 ust. 4 pkt. 1 uop, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, po zasięgnięciu opinii regionalnego dyrektora ochrony środowiska, może zezwolić na obszarze rezerwatów na odstępstwa od zakazów, o których mowa w art. 15 ust. 1 uop, jeśli jest to uzasadnione potrzebą ochrony przyrody. Na podstawie art. 127 § 3 kpa, strona niezadowolona z decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska może zwrócić się do niego z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc o powtórne, merytoryczne rozpoznanie sprawy na nowo w jej całokształcie.

W związku z powyższym organ przeanalizował powtórnie materiał dowodowy sprawy i rozpatrzył treść odwołania wraz z opinią prof. dr hab. M. L..

Analizując przedmiotową inwestycję, GDOŚ skupił się na ocenie, czy jest ona uzasadniona potrzebą ochrony przyrody, gdyż jest to warunek niezbędny do wydania decyzji zezwalającej na odstępstwa od zakazów obowiązujących na terenie rezerwatu przyrody.

Wnioskodawca wraz z Towarzystwem [...] podnieśli, iż przedmiotowa inwestycja może pozwolić m.in. na odtworzenie dobrego stanu siedlisk gniazdowania szeregu gatunków ptaków w rezerwacie, w tym muchołówki żałobnej, sikory czarnogłówki, sikory sosnówki, szpaka, pieszki, kowalika, kawki i puszczyka. W związku z powyższym, ich zdaniem inwestycja ta służy ochronie fauny rezerwatu (gatunków ptaków gniazdujących w dziuplach i wykorzystujących na lęgi skrzynki lęgowe) oraz służy nietoperzom i wiewiórkom, a więc jest uzasadniona potrzebą ochrony przyrody.

Odnosząc się do tego argumentu, GDOŚ wziął pod uwagę cele przedmiotowego rezerwatu przyrody, jak również potrzebę ochrony wymienionych gatunków ptaków i stwierdził, iż ww. argumentacja nie spełnia warunku niezbędnego do wydania decyzji zezwalającej na odstępstwa od zakazów, jakim jest "uzasadniona potrzeba ochrony przyrody". Wszystkie ww. gatunki ptaków zgodnie z czerwoną księgą gatunków zagrożonych (IUCN Red List) są gatunkami najmniejszej troski, a więc gatunkami szeroko rozprzestrzenionymi. Dodatkowo należy wskazać, iż przedmiotem ochrony rezerwatu [...] nie jest wybiórcza ochrona żadnego z ww. gatunków, GDOŚ nie dostrzegł więc konieczności zastosowania tutaj czynnej ochrony przyrody, jaką jest wieszanie skrzynek dla ptaków. Zgodnie z definicją zamieszczoną w art. 5 pkt 5 uop, "ochrona czynna" jest to stosowanie, w razie potrzeby, zabiegów ochronnych w celu przywrócenia naturalnego stanu ekosystemów i składników przyrody lub w celu zachowania siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk roślin, zwierząt lub grzybów. Biorąc pod uwagę dobry stan populacji wymienionych ptaków, a także przedmiot ochrony rezerwatu [...], organ nie znalazł potrzeby zastosowania czynnej ochrony na terenie tegoż rezerwatu.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 13 uop, rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Są to obszary, na których ustawodawca wprowadził szereg zakazów i należy pamiętać, iż wszelkie zezwolenia na odstępstwa od tych zakazów są wyjątkami od reguły, a każda ingerencja musi być dokładnie przeanalizowana i nie może budzić wątpliwości.

Inwestycja polegająca na wieszaniu budek dla ptaków, wiewiórek i nietoperzy na obszarze rezerwatu przyrody z pozoru może wydawać się korzystna. Jednakże będzie to działanie bardzo wybiórcze, ukierunkowane tylko na podnoszenie liczebności ptaków dziuplastych i w mniejszej skali ssaków, ingerujące w naturalne procesy, jakie w tym rezerwacie zachodzą. Powyższe potwierdzają m.in. badania nad warunkami panującymi w budkach lęgowych i dziuplach (Maziarz M., Wesołowski T. oraz Broughton R.: Microclimate in tree cavities and nest-boxes: implications for hole-nesting birds, Pracownia Biologii Lasu Uniwersytet Wrocławski, Centre for Ecology & Hydrology, Oxfordshire, 2016 r.). Naukowcy wykazali, iż temperatura i wilgotność w budkach lęgowych i dziuplach znacznie się od siebie różnią. Warunki te sprawiają, iż ptaki w budkach lęgowych są zdecydowanie bardziej narażone na pasożyty zewnętrzne niż ptaki, które gniazdują w dziuplach (Wesołowski T., Stańska M., High ectoparasite loads in hole nesting birds, 2001 r.). Powyższe przykłady badań wskazują, iż montaż 141 budek dla ptaków, nietoperzy i wiewiórek może mieć istotny wpływ na materię rezerwatu, który z definicji powinien być zachowany w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Istnieją więc poważne obawy, że może to wpłynąć na łańcuch troficzny rezerwatu i zaburzyć naturalne procesy zachodzące w tym rezerwacie. Kierując się więc zasadą przezorności, określoną w art. 6 ust. 2 Prawo Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2017 r. poz. 519, z późn. zm.), mając na uwadze opinię RDOŚ i uwzględniając fakt, iż rezerwat jest obszarem wyznaczonym w celu zachowania przyrody w stanie mało zmienionym, GDOŚ nie mógł zezwolić na odstępstwa od zakazów w tej sprawie. W ocenie GDOŚ, działania, które chce zrealizować wnioskodawca wpłyną na ciągłość naturalnych procesów w rezerwacie, a więc na przedmiot ochrony rezerwatu, jakim jest fragment lasu rosnącego na obszarze pola bitwy pod [...].

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano na naruszenie art. 7 kpa, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie aktualnego występowania w omawianym rezerwacie szeregu gatunków ptaków zajmujących skrzynki lęgowe. Odnosząc się do tego zarzutu organ ponownie wskazał na czerwoną księgę gatunków zagrożonych, z której wynika, że obecnie wymienione gatunki ptaków są gatunkami najmniejszej troski, a więc gatunkami szeroko rozprzestrzenionymi i istnieje duże prawdopodobieństwo, że mogą się pojawić na danym obszarze lub pojawią się w przyszłości, kiedy to miejsc do gniazdowania przybędzie. Nie ma więc potrzeby sztucznego zapewniania im miejsc lęgowych w rezerwacie, którego przedmiotem ochrony one nie są. [...] zarzuciło również GDOŚ, że narusza art. 4 ust. 2 uop w związku z § 10 pkt. 4 lit. g rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Strona pomija przy tym fakt, iż przepis ten nie jest obligatoryjny w stosunku do każdego rezerwatu oraz że ochrona przyrody nie odnosi się jedynie do ochrony awifauny. W Polsce wyznaczono wiele rezerwatów, czy obszarów Natura 2000, których celami ochrony mogą być różne gatunki ptaków i na obszarze których prowadzony jest szereg zabiegów ochrony czynnej, w tym budowa sztucznych miejsc lęgowych. GDOŚ stanął jednak na stanowisku, że takie zabiegi w parkach narodowych lub rezerwatach przyrody muszą być uzasadnione realną potrzebą i celami ochrony danego obszaru chronionego, a te warunki, jak wskazano wyżej, nie są spełnione w omawianym przypadku. Również zarzut o błędnej wykładni sformułowania "potrzeba ochrony przyrody" nie jest trafny. To strona zawęża to sformułowanie do potrzeb ochrony awifauny, tymczasem łańcuch troficzny i procesy zachodzące w przyrodzie nie są ograniczone jedynie do ptaków. W rezerwacie przyrody [...] w sposób naturalny z roku na rok przybywa nisz ekologicznych, w tym miejsc lęgowych dla ptaków i nietoperzy wraz ze starzeniem się drzewostanu. Świadczą o tym m.in. badania przeprowadzone przez K. S. i S. B. (Zasoby martwego drewna w lasach miejskich W., Wydział Leśny [...], 2015 r.) z których wynika, iż średnia miąższość martwego drewna w rezerwacie [...] wynosi 16,39 m3/ha. W porównaniu do średniej zasobności obumarłej materii organicznej w polskich parkach narodowych, gdzie wielkość ta wynosi ok. 35,8 m3/ha (Neroj B., Zasoby drewna martwego w lasach na podstawie wyników wielkoobszarowej inwentaryzacji stanu lasu, Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, 2011 r.) nie jest to jeszcze wysoka wartość, jednakże w porównaniu z innymi lasami miejskimi [...] wypada powyżej średniej (dla porównania Las [...], znajdujący się w odległości ok. 3 km od przedmiotowego rezerwatu ma średnią miąższość martwego drewna na poziomie 7,82 m3/ha). Jak podaje J. C. (Stan różnorodności biologicznej lasów w Polsce na podstawie powierzchni obserwacyjnych monitoringu, Wyd. Instytut Badawczy Leśnictwa, Sękocin, 2008 r.), wartość martwego drewna na poziomie 10-30 m3/ha jest "dobra dla większości gatunków saproksylicznych". Trudno orzec, jak wprowadzenie sztucznych miejsc lęgowych dla ptaków, które odżywiają się m.in. gatunkami saproksylicznymi, wpłynie na dalsze procesy zachodzące naturalnie w rezerwacie, w tym procesy rozkładu drewna, dlatego też ponownie powołując się na zasadę przezorności i mając na uwadze fakt, że działania te mają mieć miejsce na obszarze rezerwatu przyrody, GDOŚ nie mógł zezwolić na odstępstwo od zakazów w przedmiotowej sprawie.

T. poruszyło również brak odniesienia się GDOŚ do ważnego waloru skrzynek jako elementu edukacji ekologicznej, gdyż ptaki i wiewiórki je zajmujące są pozytywnie spostrzeganymi elementami fauny przez [...]. Tu ponownie organ wskazał, iż tego typu działania w celach edukacyjnych są właściwe na terenach, gdzie w wyniku działalności człowieka ekosystemy uległy zniszczeniu lub znacznemu przekształceniu, np. w parkach miejskich, zieleńcach, skwerach, czy na terenie osiedli mieszkaniowych. Rezerwaty przyrody pełnią rolę edukacyjną, ale jako miejsca zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, pozwalającym na obserwacje przyrody, w którą się nie ingeruje, albo ingerencja jest ograniczona do niezbędnych zabiegów, wynikających np. z planu ochrony.

Odnosząc się do opinii prof. dr hab. M. L. organ wskazał, iż podobnie jak Towarzystwo [...] skupia się on w swojej opinii na awifaunie tego obszaru, prawie pomijając pozostałe komponenty przyrody. Zarzuca on GDOŚ, iż bezpodstawne było stwierdzenie o niekorzystnych zmianach w ekosystemie, ponieważ inwestycja przywróci wcześniejszy korzystny stan siedlisk lęgowych ptaków na tym terenie, osiągnięty w latach 80-tych. Ponadto główny przedmiot ochrony rezerwatu nie ma nic wspólnego z ochroną awifauny lęgowej, co oznacza w opinii profesora, że przywrócenie skrzynek nie zagrozi przedmiotowi ochrony rezerwatu. Organ zwrócił uwagę na fakt, iż rezerwat [...] nie ma jeszcze ustanowionego planu ochrony. Cele wymienione w zarządzeniu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] w sprawie rezerwatu przyrody [...] są bardzo ogólne (tj. zachowanie ze względów historycznych, krajobrazowych i społecznych fragmentu lasu) i dopóki nie ma ustalonego planu ochrony, tak ważne jest rozpatrywanie tych celów wielokierunkowo oraz w nawiązaniu do definicji rezerwatu zawartej w ustawie o ochronie przyrody. Profesor odniósł się jedynie do celu "zachowanie walorów krajobrazowo-kulturowych miejsca", tymczasem przedmiotem ochrony jest las, a więc ekosystem, siedlisko roślin, zwierząt i grzybów i zgodnie z definicją rezerwatu przyrody one również stanowią przedmiot ochrony. W przedstawionej opinii stwierdzono, iż nie nastąpi ingerencja w łańcuch troficzny i biocenozę, ale swój wniosek profesor poparł jedynie stwierdzeniem, iż na podstawie swojej wieloletniej pracy naukowej nie stwierdził spadku innych gatunków zwierząt kręgowych. Tymczasem ekosystem leśny nie odnosi się jedynie do zwierząt kręgowych i jak wykazała analiza zamieszona wyżej, inwestycja może stanowić poważną ingerencję w naturalnie zachodzące procesy w rezerwacie przyrody [...].

Odnosząc się do zarzutu Towarzystwa [...] o naruszenie art. 10 § 1 kpa, GDOŚ zgodził się, iż przed wydaniem decyzji organ administracji powinien umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Niepoinformowanie stron w trybie ww. przepisu należy traktować jako oczywiste niedopatrzenie GDOŚ, jednakże nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, naruszenie przywołanego przepisu poprzez zaniechanie zawiadomienia strony o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim oraz możliwości składnia wniosków ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. II GSK 1142/11). T. wskazało, iż zaniechanie organu uniemożliwiło mu dołączenie do akt sprawy opinii prof. dr hab. M. L., jednakże opinia ta, będąc analizowana w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy, zdaniem GDOŚ nie wpłynęłaby na wynik sprawy. Nie doszło zatem w przedmiotowym przypadku do naruszenia art. 10 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy.

Na marginesie organ wskazał, iż wnioskodawca wystąpił o zezwolenie na odstępstwa od zakazów wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 3, 5, 15, 18 i 20 uop. Ponowna analiza sprawy pozwoliła na ustalenie, iż przedmiotowa inwestycja będzie naruszać również art. 15 ust. 1 pkt 6 uop, stanowiącego o dokonywaniu zmian obiektów przyrodniczych, obszarów oraz zasobów, tworów i składników przyrody. Wieszanie 141 skrzynek dla ptaków na obszarze 59 ha, czyli średnio 1 budki na 0,42 ha jest znaczną zmianą w zasobach przyrody, w szczególności sztucznym zwiększeniu miejsc do gniazdowania określonej grupy ptaków, w związku z czym wnosząc o odstępstwa od zakazów, o których mowa w art. 15 ust 1 uop, inwestor winien również uwzględnić zakaz dokonywania zmian obiektów przyrodniczych, obszarów oraz zasobów, tworów i składników przyrody.

Biorąc pod uwagę powyższe organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2017 r..

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Towarzystwo [...], zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 kpa, gdyż w przeprowadzonym postępowaniu GDOŚ błędnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy, prognozując iż wnioskowane zawieszenie skrzynek lęgowych dla ptaków w rezerwacie O. może wywołać niekorzystne skutki ekologiczne; tymczasem instalacja tych skrzynek w omawianym rezerwacie byłaby kontynuacją już sprawdzonych i przeprowadzonych w nim zabiegów ochronnych, z pożytkiem dla przyrody omawianego terenu i bez zaburzeń w ekosystemie leśnym w przeszłości (w końcu XX wieku), na okoliczność czego strona skarżąca wniosła o przeprowadzenie przez Sąd dowodu uzupełniającego z załączonego dokumentu - artykułu naukowego, zamieszczonego w czasopiśmie Instytutu Zoologii PAN w [...], aktualnie znajdującym się na liście filadelfijskiej - czyli należącym do renomowanych czasopism naukowych w skali światowej;

2) art. 77 § 1 kpa w związku z art. 4 pkt. 5 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224, ze zm.), gdyż GDOŚ przeprowadził z urzędu dowód z dokumentów prywatnych, na których treść powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - będących publikacjami naukowymi sporządzonymi w języku angielskim - bezpodstawnie odstępując od przetłumaczenia tych dokumentów (artykułów) na urzędowy język polski, jedyny, którym organy administracji publicznej mogą się posługiwać w Polsce;

3) art. 107 § 3 kpa, ponieważ w uzasadnieniu decyzji podano wyłącznie lakonicznie przyczyny odmowy dla zastosowania w rezerwacie [...] 5 sztuk skrzynek dla wiewiórek oraz 15 skrzynek dla nietoperzy, nie uzasadniając jej w sposób wyczerpujący.

Ponadto zarzucono zaskarżonej decyzji, że została wydana z naruszeniem i błędną wykładnią przepisów prawa materialnego:

1) art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska w związku z art. 15 ust. 8 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, gdyż nawet jeżeli przyjąć za organem, iż rozwieszenie omawianych 141 skrzynek w rezerwacie [...] może pociągnąć za sobą "negatywne oddziaływanie na środowisko, które nie jest jeszcze w pełni rozpoznane", to organ upoważniony był jedynie do nałożenia w warunkach zezwolenia podjęcia przez wnioskodawcę zawieszenia skrzynek koniecznych "wszelkich możliwych środków zapobiegawczych" na podstawie art. 15 ust. 8 ustawy o ochronie przyrody, a nie mógł udzielić całkowitej odmowy;

2) art. 4 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, w związku z § 10 pkt. 4 lit. g rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, gdyż GDOŚ nie wypełnił w omawianym przypadku ustawowego obowiązku władzy publicznej polegającego na zapewnieniu warunków organizacyjnych dla ochrony przyrody; w omawianym przypadku uniemożliwiona przez organ potrzebna ochrona (jej celowość potwierdził specjalista - prof. M. L.) miałaby polegać na odtworzeniu siedlisk rozrodu i wypoczynku (np. nocowania) fauny (dziko występujących zwierząt), żyjącej w omawianym rezerwacie, pozbawionym naturalnych dziupli w sztucznie nasadzonym ekosystemie leśnym; sposób tej ochrony, której bezpodstawnie przeciwstawił się GDOŚ, wynika również wprost z przesłanki prawnej - § 10 przywołanego rozporządzenia Ministra Środowiska, w którym określono sposoby ochrony wobec gatunków objętych zarówno ochroną ścisłą, jak i częściową, wymienionych w Ip. 1- 478 i 480-592 Zał. nr 1 do tego rozporządzenia oraz w Ip. 1-210 Zał. nr 2; T. podkreśliło, że wszystkie gatunki ptaków i ssaków, którym dedykowane są planowane skrzynki, należą do tych zbiorów z załączników 1 i 2.

Wskazując na powyższe, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "ppsa"), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym, w myśl art. 134 ppsa, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przede wszystkim wskazać należy, że Sąd uwzględnił zgłoszony w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodu z przedstawionego artykułu, jednak nie wpłynęło to na ocenę zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu, skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw i w całości należało podzielić ustalenia dokonane przez organ w obu instancjach, stąd też nie ma potrzeby ich powtarzania.

Art. 15 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r. poz. 142 ze zm.) stanowi, że Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, po zasięgnięciu opinii regionalnego dyrektora ochrony środowiska, może zezwolić na obszarze rezerwatu przyrody na odstępstwa od zakazów, o których mowa w ust. 1, jeżeli jest to uzasadnione potrzebą ochrony przyrody.

W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy organ prawidłowo zinterpretował pojęcie "potrzeby ochrony przyrody" uznając, że nie dotyczą one wniosku Spółki [...], co uzasadniałoby odstępstwo od zakazów określonych w art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia była również negatywna opinia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] w stosunku do realizacji wnioskowanych czynności. Wprawdzie nie była ona wiążąca, lecz brak jest okoliczności przemawiających za jej nieuwzględnieniem.

Przedmiotem ochrony w przypadku rezerwatu [...] jest zachowanie ze względów historycznych, krajobrazowych i społecznych fragmentu lasu. Oczywiście fauna jest jego elementem, ale w tych konkretnych okolicznościach ma wobec flory znaczenie niejako uboczne, drugorzędne. Ponadto strona skarżąca nie wykazała, aby w tym przypadku istniała potrzeba czynnej ochrony jakichkolwiek zwierząt, w szczególności ptaków, nietoperzy lub wiewiórek.

Zaznaczyć trzeba, że działania, jakich chciała się podjąć Spółka [...] są godne pochwały, zwłaszcza że dotyczą podmiotu komercyjnego, ale w aktualnych okolicznościach wnioskodawca winien wziąć pod uwagę inny ich cel, niż przedmiotowy rezerwat.

Proponowane skrzynki nie są naturalnym elementem środowiska i nie były nim także budki zainstalowane w przeszłości.

Słusznie zauważył organ, że instalacja budek lęgowych dla ptaków w rezerwacie [...] w latach 80-tych XX wieku, dokonana była w ramach badań prowadzonych wówczas przez ornitologów z Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk. Ze swej natury badania takie trwają jedynie przez określony czas i zostały już zakończone. Nie da się więc ich porównać z proponowaną obecnie akcją Spółki [...]. Przede wszystkim nie jest ona częścią jakichkolwiek badań, trudno więc mówić o jakiejkolwiek kontynuacji. Poza tym w czasie, kiedy poprzednio instalowano budki lęgowe, nie obowiązywały aktualne regulacje w przedmiocie ochrony przyrody.

Te same argumenty odnieść należy do kwestii zastosowania skrzynek dla wiewiórek i dla nietoperzy. Mimo, że organ odniósł się do niej lakonicznie, to okoliczności przeciwko ich instalacji są analogiczne, jak w przypadku skrzynek dla ptaków (tj. brak potrzeby ochrony czynnej). Natomiast w swych rozważaniach organ skupił się przede wszystkim na skrzynkach dla ptaków, gdyż miałyby one stanowić około 90% planowanego przedsięwzięcia.

Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa.

Zauważyć też należy, że wbrew zarzutowi skargi, organ nie przeprowadził dowodu z dokumentu sporządzonego w języku angielskim, a jedynie uzasadniając swe stanowisko oparł się na poglądach wyrażonych w obcojęzycznych publikacjach, powołując ogólne tezy z dostępnych opracowań. Ponadto, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tezy te nie miały zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, ani w poprzedzającym jej wydanie postępowaniu administracyjnym - jakichkolwiek uchybień, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tej decyzji z obrotu.

Konkludując, to strona skarżąca winna wykazać, że planowane czynności ochrony czynnej są niezbędne w konkretnych okolicznościach jako odstępstwo od stanowiących regułę zakazów. Jednak w ocenie Sądu, Towarzystwo [...] nie podołało temu obowiązkowi, co musiało skutkować oddaleniem jego skargi.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ppsa, należało orzec jak w sentencji.