Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 554/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.136, art.140
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art.184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant: st. asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miasto Szczecin od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 587/14 w sprawie ze skargi A. M., L. S., M. T., A. R. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Gminy Miasta Szczecin na rzecz A. M., L. S., M. T., A. R. solidarnie kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 587/14 w pkt I. uchylił decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w części utrzymującej w mocy pkt 3 decyzji Starosty Goleniowskiego z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] oraz pkt 3 decyzji Starosty Goleniowskiego z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], w pkt II. stwierdził, że zaskarżona decyzja w opisanym w pkt I zakresie nie podlega wykonaniu, w pkt III. zasądził od Wojewody Zachodniopomorskiego na rzecz skarżących A. M., L. S., M. T., A. R. kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Starosta Goleniowski odmówił spadkobiercom po H. i K. M., tj. A. M., L. S., M. T. i A. R., zwrotu nieruchomości położonej w S. w rejonie ulic: [...], obręb [...]. W wyniku odwołania wniesionego przez strony Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Przy kolejnym rozpatrzeniu sprawy organ wezwał wnioskodawców do złożenia wyjaśnień w kwestii dotyczącej uprawomocnienia się decyzji Prezydenta Miasta Szczecina z dnia [...] maja 1984 r., Nr [...], ustalającej odszkodowanie na rzecz H. i K. M., formy przekazania odszkodowania i ewentualnej odmowy przyjęcia odszkodowania. W odpowiedzi udzielonej pismami z dnia 26 listopada 2011 r. A. R. i M. T. poinformowały, że dziadkowie nie otrzymali odszkodowania, a informację tę uzyskały od swojej mamy, jako osoby niepełnoletnie. Jednocześnie poinformowały, że ich matka zmarła w 1986 r. Natomiast L. S. oraz A. M. wyjaśnili, iż nie wiedzą, czy i kiedy przedmiotowa decyzja stała się ostateczna. Podali, że ich rodzice nie zgodzili się na przyjęcie odszkodowania. Nie mają wiedzy, co ewentualnie stało się z przedmiotowym odszkodowaniem, a odmowa przyjęcia odszkodowania przez rodziców nastąpiła, ponieważ liczyli na przyznanie w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej przy ul. [...] w S. o pow. 4,10 ha, która jedynie została oddana w dzierżawę.

W dniu 2 czerwca 2012 r. A. M. sprostował treść oświadczenia, jakie złożył w dniu 8 listopada 2004 r. w przedmiocie wypłaty odszkodowania na rzecz K. i H. M. Wyjaśnił, że chodzi o wypłacone odszkodowanie jedynie za urządzenia i nasady, a odszkodowanie przyznano w rozbiciu: oddzielnie za ziemię i za nakłady i tylko za te nakłady była dokonana wypłata.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...], na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 138 ust. 2, art. 139, art. 140, art. 142, art. 216 ust. 2 pkt 3, art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej u.g.n.), Starosta Goleniowski w pkt 1 rozstrzygnięcia orzekł o zwrocie na rzecz:

1) A. K. M. w udziale do 7/16 części,

2) L. H. S. w udziale do 7/16 części,

3) M. B. T. w udziale do 1/16 części,

4) A. L. R. w udziale do 1/16 części,

wywłaszczonych nieruchomości położonych w S. w obrębie ewidencyjnym [...], będących własnością Miasta S., tj. działki: nr 200/1 o powierzchni 178 m2 (powstałej w wyniku podziału działki nr 200); nr 218/2 o powierzchni 2.133 m2; nr 219 o powierzchni 2.106 m2; nr 251 o powierzchni 225 m2; nr 178/3 o powierzchni 27 m2 (powstałej w wyniku podziału działki nr 178/2) oraz wywłaszczonej nieruchomości położonej w Szczecinie w obrębie ewidencyjnym [...], działka nr 189 o powierzchni 438 m2 przy ul. [...].

W pkt 2 decyzji organ odmówił zwrotu własności nieruchomości położonych w S., tj. działek:

- nr 21/5, nr 119/7 w obr. [...] oraz działek nr 12 i 4 w obr. [...], stanowiących własność Miasta S., położonych poza granicami dawnej nieruchomości H. i K. M.;

- nr 316/1, 204, 293, 176/1, 176/2, 4/3 w obr. [...], m. S., stanowiących własność osób fizycznych lub będących w użytkowaniu wieczystym.

W pkt 3 decyzji Starosta Goleniowski ustalił wysokość zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania za nieruchomości opisane w pkt 1, na kwotę 32.000,00 zł. Należność tę w kwocie: A. K. M. - 14.000,00 zł, L. H. S. - 14.000,00 zł, M. B. T. -2.000,00 zł oraz A. L. R. - 2.000,00 zł zobowiązani byli wpłacić na rzecz Miasta S., w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Integralną część decyzji stanowiła dokumentacja geodezyjna podziału nieruchomości: działek nr 200 i 178/3 położonych w obrębie ewidencyjnym [...]. Organ określił też, że na podstawie decyzji wygasają prawa najmu, dzierżawy lub użyczenie zwracanych nieruchomości z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Organ I instancji wskazał, że na rozprawie administracyjnej w dniu 6 lutego 2013 r. przedstawiciel Miasta S. podniósł, iż odszkodowania były wypłacane lub przekazywane do depozytu sądowego, w związku z tym odszkodowanie zostało wypłacone, natomiast strona nie udowodniła, że tak nie było. W trakcie tej rozprawy strony postępowania oświadczyły, iż nie podważają istnienia decyzji z dnia 7 maja 1984 r. ustalającej odszkodowanie na rzecz H. i K. M. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie spadkobiercy A. M. z dnia 8 listopada 2004 r., który oświadczył, że "odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość bez zgody rodziców zostało przelane na konto Banku Spółdzielczego w S. w 1987 r." Z kolei w dniu 2 czerwca 2012 r. A. M. sprostował swoje oświadczenie informując, że chodzi o wypłacone odszkodowanie jedynie za urządzenia i nasady, a odszkodowanie przyznano w rozbiciu oddzielnie za ziemię i za nakłady. W opinii organu zeznania spadkobierców po H. i K. M. nie są wystarczającym dowodem, że odszkodowanie za wywłaszczone działki nie zostało wypłacone. Stwierdzono także, że przedmiotem zwrotu jest tylko grunt o powierzchni 5.107 m2. Zwaloryzowane odszkodowanie obejmowało tylko wartość gruntu, tj. kwotę 1.973.160,00 zł. Zdaniem organu była to rzeczywista kwota, jaką strona otrzymała w ramach odszkodowania za wywłaszczony grunt.

Mając na uwadze powyższe oraz art. 140 u.g.n. organ uznał, że spadkobiercy po byłych właścicielach zobowiązani są do zwrotu otrzymanego odszkodowania za zwracane działki. Odszkodowanie, po zwaloryzowaniu, denominacji oraz proporcjonalnym wyliczeniu do powierzchni zwracanej części nieruchomości wyniosło 32.000,00 zł.

W odwołaniu od decyzji strony zakwestionowały pkt 3 rozstrzygnięcia dotyczący obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za zwracane nieruchomości. Podnieśli, że nieuprawniony jest wniosek, jakoby H. i K. M. otrzymali odszkodowanie ustalone w decyzji z dnia 7 maja 1984 r. Nie potwierdzają tego zebrane w sprawie dowody. W ich przekonaniu, to na organie ciąży obowiązek udowodnienia, że odszkodowanie ustalone w decyzji zostało faktycznie wypłacone. Natomiast organ przerzucił ciężar dowodu na wnioskodawców oraz niezasadnie dał wiarę twierdzeniom pełnomocnika Gminy Miasto S.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Wojewoda Zachodniopomorski utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, podzielając wyrażone w nim stanowisko.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnioskodawcy zarzucili naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 12 § 1 K.p.a. oraz art. 140 ust. 1, 2 i 3 u.g.n., poprzez złamanie reguł oceny zgromadzonych dowodów.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 13 listopada 2014 r. pełnomocnik skarżących poparł skargę i oświadczył, że kwestionuje pisemne oświadczenie świadka W. O. złożone w innej sprawie. Osoba ta nie była przesłuchana w charakterze świadka, od kilku lat nie żyje. Ponadto nie była sąsiadem rodziny skarżących. Pełnomocnik wskazał na orzecznictwo sądowe, które nakazuje ustalić w sposób pewny, że odszkodowanie zostało wypłacone, jeżeli organ domaga się jego zwrotu.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględnił skargę w części odnoszącej się do nałożonego obowiązku zwrotu odszkodowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził że oceniając zasadność nałożenia obowiązku zwrotu odszkodowania należy uwzględnić, że nie zachowały się w oryginale akta sprawy dotyczące wywłaszczenia. Akta przesłane organowi przez Prezydenta Miasta Szczecina zostały odtworzone jedynie w części. W wyniku podjętych działań uzyskano jedynie kopię Zarządzenia Prezydenta Miasta S. z dnia [...] marca 1980 r. Nr [...] w sprawie przeznaczenia pod budownictwo jednorodzinne terenu w obrębie ulic: [...] w S., które z mocy prawa przeszły na własność Państwa. Nie zachowały się załączniki do tego aktu. Uzyskano także kopię decyzji z dnia 7 maja 1984 r. w sprawie ustalenia odszkodowania na rzecz K. i H. M. Ponadto uzyskano oryginały decyzji z dnia [...] października 1980 r. nadającej na rzecz L. M. działkę nr 189 o powierzchni 304 m2 oraz decyzji z dnia [...] października 1980 r. nadającej na rzecz B. D. K. działkę nr 217 o powierzchni 315 m2. Wedle informacji uzyskanej od Gminy Miasto Szczecin, brak jest dokumentów potwierdzających fakt wypłaty przedmiotowego odszkodowania (dokumenty księgowe po upływie 5 lat uległy brakowaniu). Natomiast na podstawie pisma W. O. zostało wywiedzione, że odszkodowanie faktycznie wypłacono. Przyjęto że fakt wypłaty potwierdzają także stwierdzenia zawarte w pismach Urzędu Miasta w Szczecinie z lat 1984 -1985, które były kierowane do Wojewody Szczecińskiego.

W ocenie Sądu dowód pośredni przeprowadzony przez organ w postaci posłużenia się w niniejszej sprawie pismem W. O. z dnia 17 kwietnia 1985 r. dotyczącym innej sprawy wywłaszczeniowej, nie może być uznany za odbicie faktów obiektywnej rzeczywistości. W sytuacji bowiem, gdy brak jest dokumentów potwierdzających fakt wypłaty odszkodowania poprzednikom prawnym skarżących, okoliczności tej nie można domniemywać na podstawie dokumentów, zawierających stanowiska co do wysokości odszkodowania ustalonego właścicielom innych wywłaszczonych nieruchomości. Zdaniem Sądu I instancji, skoro organ korzystał z treści korespondencji W. O. z innej sprawy administracyjnej, to powinien ją uznać za świadka w niniejszym postępowaniu administracyjnym i przesłuchać na okoliczność faktu wypłaty. W takich samych kategoriach – zdaniem Sądu – należy oceniać zawartość powołanej przez organ korespondencji, pochodzącej z zasobów Urzędu Miejskiego w Szczecinie za lata 1984 -1985 odnoszącej się do wysokości odszkodowania ustalonego m.in. H. i K. M.

Zdaniem Sądu analiza akt sprawy oraz argumentacji prezentowanej w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji wskazuje, że pomimo podjęcia działań organ nie był w stanie uzyskać dokumentów z których jednoznacznie by wynikało, że doszło do wypłaty odszkodowania H. i K. M. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Państwa nieruchomości przy ul. [...] w Szczecinie. Wątpliwości Sądu wzbudziło także uznanie, na podstawie twierdzeń przedstawiciela Gminy Miasto Szczecin, za okoliczność wyjaśnioną, że doszło do wypłaty odszkodowania lub przekazania kwoty z tego tytułu do depozytu sądowego. Sąd podkreślił przy tym, że w niniejszej sprawie wobec kwestii wypłaty odszkodowania wnioskodawcy i Gmina Miasto Szczecin prezentują odmienne stanowiska. Sąd nie zgodził się także z założeniem, że to na skarżących ciążył obowiązek wykazania, iż do wypłaty odszkodowania nie doszło. Brak w tym zakresie dokumentów nie może obciążać strony.

W ocenie Sądu, nie posiada także waloru dowodowego powoływane przez organ odwoławczy uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie Wydział I Cywilny z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt IC 931/09, gdyż zapadło w odrębnej sprawie cywilnej o naprawienie szkody wywołanej za nieodpłatnie odjęte prawo własności.

Jednocześnie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w postępowaniu organy pominęły okoliczność podniesioną przez L. S. (w piśmie z 25 listopada 2011 r.) oraz A. M. (w piśmie z dnia 26 listopada 2011 r.), którzy twierdząc, że odszkodowanie ich rodzicom nie zostało wypłacone, wskazali, że K. i H. M. nie zgodzili się na wypłatę odszkodowania ponieważ mieli obiecaną nieruchomość zamienną, przy ul. [...] w Szczecinie o pow. 4,10 ha, która została im oddana w dzierżawę. Ponadto z ustaleń przedstawionych przez Prokuratora Rejonowego Szczecin – Niebuszewo w postanowieniu z dnia [...] października 2006 r., sygn. akt [...] o umorzeniu śledztwa, wynika, że na przełomie 1987 r. i 1988 r. K. M. zawarł kolejną ugodę, z treści której wynikało, że w przypadku dysponowania wolnym gruntem nastąpi jego przekazanie na własność oraz skorygowana zostanie kwota odszkodowania. Kwestie te powinny skłonić organy do poczynienia ustaleń, celem potwierdzenia lub wykluczenia tej okoliczności, albowiem zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n. zwrot nieruchomości uzależniony jest od zwrotu nieruchomości zamiennej. Ewentualne przyznanie nieruchomości zamiennej, zamiast zapłaty odszkodowania, rzutowałaby na zasadność zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.

Sąd I instancji podał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ winien uwzględnić ocenę prawną oraz wskazania co do potrzeby zebrania pełnego materiału dowodowego pozwalającego na przyjęcie, że odszkodowanie ustalone w decyzji z dnia 7 maja 1984 r. zostało faktycznie i prawidłowo wypłacone ówczesnym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości. W szczególności podnosząc skuteczność twierdzeń formułowanych na podstawie pism W. O., pism pochodzących z zasobów Urzędu Miejskiego w Szczecinie, zeznań Gminy Miasto Szczecin na okoliczność wypłaty odszkodowania lub złożenia kwoty do depozytu sądowego, organ winien je sprawdzić i potwierdzić za pomocą dowodów z zeznań świadków, czy też innych z użyciem innych dowodów wymienionych w art. 75 § 1 K.p.a., które pozwolą bezspornie potwierdzić powołaną okoliczność, zgodnie z zasadami postępowania dowodowego, określonego przepisami procedury administracyjnej.

W skardze kasacyjnej uczestnik postępowania – Gmina Miasto Szczecin – zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 136 § 3 w zw. z art. 140 § 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez orzeczenie o uchyleniu jedynie części decyzji o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości w zakresie zwrotu odszkodowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w wyroku z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. I OSK 798/08 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że nie ma przeszkód, aby decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości i zwrocie odszkodowania mogła być uchylona tylko w części dotyczącej odszkodowania i stanowiska takiego skarżący kasacyjnie nie kwestionuje. Równocześnie jednak przyjmowany jest w judykaturze pogląd, że koniecznym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot nieruchomości zamiennej, otrzymanej tytułem odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną. W konsekwencji ewentualne zbycie nieruchomości zamiennej stanowi przesłankę umożliwiającą prowadzenie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i musi skutkować wydaniem decyzji o odmowie jej zwrotu. Skoro Sąd I instancji uznał, że kwestia przyznania nieruchomości zamiennej nie została należycie wyjaśniona, to winien uchylić decyzję w całości, albowiem w razie braku możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Podali, że w sprawie nigdy nie było okolicznością sporną otrzymanie przez wywłaszczonych nieruchomości zamiennej, poprzedni właściciele nie otrzymali nieruchomości zamiennej i Miasto nigdy tej okoliczności nie kwestionowało, zgłoszony zarzut jest zatem chybiony.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie podlegała uwzględnieniu, albowiem wyrok Sądu I instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art.176 p.p.s.a skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a, zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Zarzut naruszenia prawa procesowego może odnieść skutek w przypadku wykazania, że uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni związane jest z wykazaniem, że przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie określonego przepisu narusza uznane dyrektywy interpretacyjne. Wymaga zatem z jednej strony wskazania, na czym polega błąd Sądu w interpretacji przepisu, jakie dyrektywy zostały naruszone, zaś z drugiej strony wykazania, jakie winno być prawidłowe rozumienie przepisu. Zarzut niewłaściwego zastosowania natomiast wymaga wykazania, że w ustalonych okolicznościach faktycznych doszło do wadliwej kwalifikacji prawnej i stan faktyczny nie odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej.

Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 p.p.s.a. Po pierwsze, zwraca nieprecyzyjne powoływanie w skardze kasacyjnej objętych zarzutami przepisów. Artykuł 145 § 1 p.p.s.a dzieli się nie na ustępy, lecz punkty, natomiast przepisy art. 136 i 140 u.g.n. są podzielone nie na paragrafy, lecz ustępy. Co istotniejsze dla rozpoznania skargi kasacyjnej, przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zawiera kompletnej normy prawnej, przewiduje uchylenie decyzji w przypadku uwzględnienia skargi, ale przesłanki tego uchylenia określone są w kolejnych literach art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. W skardze kasacyjnej nie określono, która z norm została naruszona, wobec czego zgłoszony zarzut nie poddaje się weryfikacji, Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem we własnym zakresie dokonywać sprecyzowania zarzutów skargi czy uzupełniać jej argumentacji.

Nie został także uzasadniony zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mimo powołania w skardze kasacyjnej tego przepisu nie wskazano, na czym polegało przekroczenie granic sprawy lub ograniczenie się do przez Sąd do rozpoznania zarzutów i wniosków skargi. Argument, że Sąd winien był uchylić kontrolowaną decyzję w całości ze względu na konsekwencje wiążące się z ewentualnym brakiem możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej pozostaje w związku z zarzutami naruszenia prawa materialnego.

Za uzasadniony należy uznać zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia art. 136 ust. 3 i art. 140 ust. 1 u.g.n. Jakkolwiek w skardze kasacyjnej nie wskazano formy naruszenia, to z uzasadnienia należy wnosić, że chodzi stronie skarżącej o ich niewłaściwe zastosowanie, nieadekwatne do przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego. Budując argumentację skargi kasacyjnej na fakcie wskazania przez Sąd I instancji konieczności rozważenia przyznania osobom wywłaszczonym działki zamiennej, strona skarżąca z oczywistych względów nie kwestionuje przy tym prawidłowości tych ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Należy zgodzić się z tezą skargi kasacyjnej, że brak pewności co do możliwości zwrotu działki zamiennej, wyklucza uchylenie przez sąd administracyjny decyzji o zwrocie nieruchomości jedynie w części odnoszącej się do obowiązku zwrotu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, albowiem warunkiem zwrotu nieruchomości wywłaszczonej jest zwrot nieruchomości zamiennej, i nie jest możliwe w miejsce nieruchomości zamiennej zwrócenie jej równowartości czy też innej działki. Prawidłowość stanowiska w tym zakresie nie uzasadnia jednak uwzględnienia skargi, albowiem mimo częściowo błędnej argumentacji zawartej w uzasadnieniu, wyrok odpowiada prawu.

Sąd I instancji przestawił w uzasadnieniu rozbudowaną argumentację odnoszącą się do powodów, dla których uznał rozstrzygnięcie o obowiązku zwrotu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość za przedwczesne i wymagające dodatkowych ustaleń faktycznych. W tym zakresie skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów. Kwestia działki zamiennej nie była bynajmniej zasadniczą przyczyną motywującą rozstrzygnięcie Sądu I instancji. Natomiast stanowisko Sądu I instancji odnoszące się do ewentualnej działki zamiennej nie znajduje potwierdzenia w materiałach zebranych w postępowaniu administracyjnym. Niewątpliwie nie był w toku postępowania zgłaszany fakt przyznania wywłaszczonym działki zamiennej, mimo że postępowanie trwało od 2004 r. Twierdzenie, że oczekiwanie na przyznanie takiej działki motywowało wywłaszczonych do powstrzymywania się od odbioru odszkodowania nie jest równoznaczne z twierdzeniem o przyznaniu takiej działki zamiennej i jest jedynie obliczone na uprawdopodobnienie tezy, że odszkodowanie nie zostało wypłacone. Ani skarżący nie powoływali się na fakt uzyskania rekompensaty za wywłaszczoną nieruchomość w formie działki zamiennej, ani organ czy Miasto Szczecin, mimo gromadzenia przez dłuższy okres czasu materiałów dotyczących sprawy, nie zgłaszali faktu przyznania wywłaszczonym takiej działki. Jak wskazano w odpowiedzi na skargę kasacyjną, nie była to okoliczność w sprawie sporna w tym sensie, że nigdy fakt przyznania działki zamiennej nie był zgłaszany przez którąkolwiek ze stron. Argument dodany w końcowej części uzasadnienia Sądu I instancji jest zatem argumentem pozbawionym podstaw faktycznych, żadna okoliczność w sprawie nie wskazuje na konieczność badania, czy w sprawie była przyznana działka zamienna. Stąd brak też podstaw do tego, aby związywać organy administracji zaleceniami, skutkującymi koniecznością prowadzenia ustaleń faktycznych w tym zakresie. Sąd I instancji nie przeprowadzał własnego uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. i nie miał powodów do twierdzenia, że ewentualne przyznanie działki zamiennej stanowi w sprawie okoliczność relewantną, wymagającą zbadania. Mając na uwadze okres, jaki upłynął od wszczęcia postępowania w sprawie, kierowanie postępowania wyjaśniającego w tym kierunku jest zbędne i może prowadzić do niecelowego przedłużenia postępowania. W tym zakresie uzasadnienie Sądu I instancji zawiera zatem błędną argumentację, nie znajdującą oparcia w materiale sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). i ocena wyrażona w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny ma dla organów znaczenie wiążące. Jednocześnie zasadność zgłoszonego zarzutu nie jest wystarczająca do uwzględnienia skargi kasacyjnej, uwagi dotyczące przyznania działki zamiennej nie stanowiły bowiem wyłącznego czy zasadniczego powodu podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia, a w zakresie pozostałych argumentów Sądu I instancji nie zgłoszono zarzutów w skardze kasacyjnej.

Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.