Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1575/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1 i pkt 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3a i ust. 3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia del. WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Anna Ważbińska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 63/11 w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B.; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. O. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 63/11, oddalił skargę M. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w łącznej kwocie 45.496,94 zł.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd stwierdził, że wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r. uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności M. O. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne z powodu naruszenia art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 kpa. Odmawiając ponownie umorzenia tych należności wspomnianą wyżej decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. wydaną po przeprowadzeniu ponownego postępowania, organ uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek, gdyż wobec zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone, przez co nie zachodzi ustawowa przesłanka całkowitej nieściągalności. Ponadto strona prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stały dochód w wysokości 760,55 zł netto, co z uwagi na wysokość kryterium dochodowego korzystania z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 477 zł wskazuje, że sytuacji materialnej strony nie można uznać za zagrażającą dalszej egzystencji. Organ powołał się też na to, że składki na ubezpieczenie społeczne ze względu na swój publicznoprawny charakter zostały objęte przez ustawodawcę szczególna ochroną, która przejawia się w możliwości dochodzenia zobowiązań ZUS w ciągu aż 10-letniego okresu.

Na skutek skargi M. O. od tej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 63/11 oddalił skargę.

W uzasadnieniu takiego wyroku Sąd przytoczył treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - dalej u.s.u.s. (Dz. U. Nr 11/07 poz. 74 ze zm.) oraz wydanego na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 28 ust. 3b tej ustawy przepisu § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej rozporządzenie. Następnie stwierdził, że powołane przepisy dają organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek w ramach uznania administracyjnego. Organ administracji nie orzekał jednak w sprawie na podstawie uznania, ponieważ ustalił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w art. 28 u.s.u.s. i w rozporządzeniu, a w szczególności nie zachodzi przesłanka w ramach której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Taki wniosek oparty został na następujących ustaleniach organu, które zaakceptował Sąd I instancji.

Wobec strony prowadzone jest administracyjne postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. Subiektywne przekonanie skarżącego, że w tym postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, nie daje podstaw do zastosowania przesłanki bezskutecznej egzekucji. Jedynie formalny akt organu egzekucyjnego pozwoliłby na uznanie, że egzekucja okazała się bezskuteczna. Wobec braku takiego dokumentu organ rentowy słusznie stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Odnośnie przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ wykonał zalecenie Sądu zawarte w wyroku z dnia 25 maja 2010 r. i wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentu stwierdzającego zadłużenie wobec Wspólnoty Mieszkaniowej. Nadesłane w odpowiedzi wezwanie do zapłaty z dnia 12 października 2010 r., w którym wynajmujący stronie mieszkanie domaga się zapłaty kwoty 4.331,09 zł z tytułu nieuregulowanych opłat związanych z wynajmem stronie mieszkania, nie zostało przez organ uznane za podstawę do umorzenia należności.

Następnie Sąd wyraził pogląd, że organ administracji nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia. Sąd wskazał też, że z art. 24 ust. 3 u.s.u.s. wynika uprzywilejowany charakter zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które co do zasady podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami. Ich publicznoprawny charakter i cele, na które są przeznaczane powoduje, że organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

W kwestii wysokości kosztów upomnień Sąd podtrzymał pogląd wyrażony w swoim wcześniejszym wyroku z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 355/10.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku M. O. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Kasator powołując się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 6 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia przez ich błędną wykładnię i w efekcie przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki przewidziane w tych przepisach umożliwiające umorzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek.

W granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. i lit. p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej podniósł, że organ rentowy dokonał sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym i dowolnych ustaleń co do stanu faktycznego i jego sytuacji finansowej. Uzasadnienie organu skupia się bowiem wyłącznie na stwierdzeniu, że jakkolwiek sytuacja finansowa i materialna skarżącego była trudna, to skoro nadal prowadzi on działalność gospodarczą, nie jest ona wystarczająco trudna aby uwzględnić jego uzasadniony interes w umorzeniu zobowiązań wobec Zakładu. Przyjmując, że skarżący uzyskał w 2010 r. średni miesięczny dochód w wysokości 760 zł netto organ pominął całkowicie kwestię, że dochód taki osiągnięty został tylko wobec dalszego zalegania z bieżącymi składkami na rzecz Zakładu, które przekraczają wartość 800 zł. Na skutek niemożności ich uregulowania, co wynikało z wyjaśnień skarżącego i przedstawionych w postępowaniu dowodów, nie mogły one być uwzględnione w wyliczeniach księgowych po stronie kosztów, lecz gdyby skarżący je poniósł, wtedy zamiast dochodu widoczna byłaby jego rzeczywista strata. Przy dochodzie 760 zł miesięcznie netto skarżący nie był w stanie spłacać bieżących zobowiązań wobec ZUS przenoszących tę kwotę i jednocześnie spłacać zaległych zobowiązań wobec organów.

Odnosząc się do zarzutów organu, że reguluje w ratach zobowiązania wobec Telekomunikacji Polskiej S.A. z pominięciem bieżących i zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, skarżący kasacyjnie wyjaśnił, że na usługach telekomunikacyjnych opierają się świadczone przez niego usługi, z których osiąga jedyny dochód.

Odpowiadając na argumentację organu, że wspieranie przez ZUS niektórych przedsiębiorców poprzez przejęcie ciążącego na nich obowiązku finansowania składek na ubezpieczenie społeczne naruszałoby wolną konkurencję, autor skargi kasacyjnej zauważył, że przyjęcie takiej argumentacji powoduje uznanie przepisów przewidujących możliwość umarzania zaległości z tytułu powyższych składek za całkowicie martwe. Organ pominął przy tym, że w przypadku umorzenia składek przy ustalaniu prawa skarżącego do emerytury czy renty nie zostaną uwzględnione okresy, za które nie zostały opłacone składki.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych błędnie uznał, że nie ma przesłanek do umorzenia należności również na podstawie ust. 3a u.s.u.s., skoro skarżący wykazał, że nawet częściowe i ratalne opłacenie należności, o których umorzenie wnosi, pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wynika stąd, że w sytuacji skarżącego konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia zagraża jego dalszej egzystencji. Organ nie wziął więc pod uwagę przesłanek, które zgodnie z rozporządzeniem stanowią podstawę umorzenia. Skarżący kasacyjnie powołał się też na to, że w jego sprawie interes publiczny nie przemawia za odmową umorzenia zaległych składek, ponieważ taka odmowa pozbawi ZUS dalszych możliwych wpływów z tytułu bieżących składek i spowoduje sięgnięcie przez skarżącego do pomocy finansowej Państwa, co stanowić będzie uszczerbek dla interesu publicznego. W świetle takich argumentów nie ulega zdaniem skarżącego kasacyjnie wątpliwości, że ustalenia na których organ oparł swoją decyzje były sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym, a organ nie wziął pod uwagę słusznego interesu skarżącego.

Kolejne naruszenie przepisów postępowania, wynikło z działania ZUS powodującego zwiększenie zadłużenia zobowiązanych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskutek sporządzenia zamiast jednego upomnienia obejmującego całe zadłużenie płatnika składek, pliku kilkudziesięciu upomnień obejmujących kolejno każdy miesiąc oraz każdą odrębną składkę i obciążenie zobowiązanych kosztami wszystkich tych upomnień. Choć przywołany przez organ przepis art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. 1015/2012) o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rzeczywiście stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, to jednak żadne przepisy nie zawierają warunku, ani wymogu, aby dla każdego zobowiązania musiało być sporządzane osobne upomnienie. Warunki określone w tym przepisie spełnia bowiem również wezwanie zbiorcze.

Z powyższych rozważań wynika zdaniem kasatora, że decyzja Prezesa ZUS z [...] listopada 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2009 r. zostały wydane z naruszenie przepisów art. 7, 8 i 77 § 1 kpa w zw. z art. 123 u.s.u.s. Nie dokonując natomiast badania rozstrzygnięć administracyjnych pod kątem tych naruszeń WSA w B. sam dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a, jak i art. 28 ust. 3 pkt 6) i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia.

Odpowiedź na skargę kasacyjna nie została w sprawie złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Wyjątkiem od tej zasady jest obowiązek wzięcia z urzędu pod uwagę jedynie okoliczności wymienionych w § 2, stanowiących podstawę nieważności postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie przesłanki nieważności postępowania nie wystąpiły.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, okazał się zasadny.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji istotnie naruszył przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez to, że nie dostrzegł naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania administracyjnego nakazujących zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesy obywatela (art. 77 § 1 i art. 7 kpa). W przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym nie doszło bowiem do rzeczywistej i pełnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego mogącej świadczyć o spełnieniu przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Konieczność sięgnięcia do tego przepisu wynikła w sprawie z niewadliwego ustalenia, że przedmiotem postępowania było rozpatrzenie wniosku strony o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (oraz na Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne, do których to należności w zakresie miedzy innymi ich umarzania stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne) ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie. Zgodnie bowiem z treścią art. 28 ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s., należności takie mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych, określił Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w wykonaniu delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Należy przy tym pamiętać, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności, nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, do których zalicza się również przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy ich umarzaniu należy bowiem zawsze w pierwszym rzędzie oceniać, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. poglądy wyrażone w wyrokach NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08, LEX nr 484039, z dnia 24 stycznia 2012 r., II GSK 1488/10, LEX nr 1123073). Niekwestionowany w orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, że decyzje podejmowane na podstawie powołanych przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, mają charakter uznaniowy, co wbrew poglądowi, który zdaje się wyrażać Sąd I instancji, dotyczy również decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek z powodu niestwierdzenia istnienia przesłanek umorzenia. Uznanie administracyjne w wypadku takich decyzji polega bowiem właśnie na ocenie, czy zachodzi w sprawie przesłanka umorzenia wymieniona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a nie tylko na ocenie, czy w ramach stwierdzonej przesłanki może dojść do umorzenia należności, czy też nie. Przy wydawaniu takich decyzji organ jest obowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Odmawiając natomiast umorzenia należności, organ jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny.

Ponieważ w sprawie niewadliwie ustalono, że skarżący M. O. był przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą, zobowiązanym do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne, możliwość umorzenia jego należności z tytułu składek zależała od wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W odniesieniu do skarżącego umorzenie należności byłoby tym bardziej zasadne, gdyby wystąpił stan całkowitej nieściągalności jego zadłużenia. Wystarczające jednak jest stwierdzenie istnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Na tym bowiem właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek - pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności - nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne.

Wbrew treści powołanych przepisów i przedstawionej ich wykładni, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przeprowadził pełnej i niewadliwej analizy istnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego. Organ administracji ograniczył się bowiem do oceny, że skoro M. O. uzyskuje z działalności gospodarczej stały miesięczny dochód w kwocie 760 zł netto, to nie jest zagrożona jego egzystencja, bo kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej uprawniające do korzystania z pomocy społecznej wynosi 477 zł. Sąd I instancji natomiast, akceptując ustalenia organu ograniczył się do analizy długu w kwocie 4.331 zł, jaki strona ma z tytułu wynajmu mieszkania, stwierdzając przy tym, że dług w takiej wysokości nie może stanowić podstawy do umorzenia należności strony – co byłoby stwierdzeniem uzasadnionym, gdyby dług ten był jedynym, jaki obciąża stronę. Takie ustalenie jednak nie zostało w sprawie poczynione, ani też nie było uprawnione, gdyż ani organ administracji, ani Sąd I instancji nie poddały jakiejkolwiek analizie innych ujawnionych w sprawie długów strony na kwotę 4.526,26 zł, jak również nie zestawiły wszystkich długów i bieżących zobowiązań strony z jej dochodami, co dopiero pozwoliłoby na ocenę sytuacji zobowiązanego z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Nie uwzględniono również przy ocenie sytuacji strony, że podany przez skarżącego dochód z jego działalności gospodarczej nie uwzględnia obciążających go zobowiązań z tytułu bieżących składek na rzecz ZUS, których M. O. nie reguluje. Jeżeli przy tym istotnie wysokość tych bieżących zobowiązań przekracza kwotę miesięcznych dochodów skarżącego, to zasadne będzie jego twierdzenie, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi zysku, ale stratę. Takie twierdzenie strony, w razie jego potwierdzenia w toku postępowania wyjaśniającego, nie mogłoby pozostać bez wpływu na ocenę stanu majątkowego skarżącego.

Brak wskazanej, niezbędnej analizy sprawy ze strony organu i brak reakcji na tę sytuację ze strony WSA w B. spowodował, że zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania okazał się zasadny. Uchybienie to mogło przy tym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pełna analiza stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej M. O. może doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia jego wniosku.

Z uwagi na skuteczność zarzutu naruszenia przepisów postępowania, która doprowadziła do zakwestionowania stanu faktycznego przyjętego przez Sąd Wojewódzki jako podstawa rozstrzygnięcia w sprawie, nie było możliwe rozpatrzenie zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Jak to już bowiem wyżej wyjaśniono, dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., FSK 618/04 ONSAiWSA 2005 Nr 5, poz. 120).

Nie mógł być również uwzględniony sformułowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, mającego polegać na doprowadzeniu do zwiększenia zadłużenia zobowiązanego z tytułu składek wskutek sporządzenia zamiast jednego upomnienia obejmującego całe zadłużenie płatnika składek, kilkudziesięciu upomnień obejmujących kolejno każdy miesiąc oraz każdą odrębną składkę i obciążenie zobowiązanego kosztami wszystkich tych upomnień. W postępowaniu zakończonym zaskarżonym wyrokiem WSA w B. nie chodziło bowiem o kontrolę legalności wysokości nałożonych na skarżącego zobowiązań i prawidłowości postępowania, które doprowadziło do ich ustalenia, ale o to, czy zasadnie odmówiono ich umorzenia. Wskazane przez autora skargi kasacyjnej jako naruszone, przepisy nie były więc przez organ stosowane, przez co nie mogło dojść do ich naruszenia. Nie stwierdzając takiego naruszenia, Sąd I instancji również więc nie popełnił błędu.

Ponieważ jednak złożony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania okazał się zasadny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163/02 poz. 1349 ze zm.).