Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 77/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA (del.) Tomasz Judecki, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2022 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ), art. 17, art. 24, art. 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, poniżej w skrócie przywoływana jako "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącego S. P. od decyzji Nr [...]z dnia [...]r. wydanej przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. – G., działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta B. – G., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie skarżącego podało, że skarżący w dniu 20 września 2021 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 31.07.2023 r. ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a jej stopień niepełnosprawności datuje się od 21.05.2021 r. W orzeczeniu wskazano, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak ustalił organ na podstawie dokumentacji w sprawie, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania osoby uprawnionej w dniu 11.08.2021 r. - skarżący mieszka z matką ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Kiedy nadużyje alkoholu, matka nie wpuszcza go do mieszkania, gdyż wszczyna on awantury. Matka, lat 59, choruje na niewydolność układu pokarmowego i ma problemy z poruszaniem się. Oświadczyła do protokołu, że korzysta z asekuracji syna. Wstaje i kładzie się do łóżka samodzielnie. Korzysta z pomocy syna przy myciu nóg oraz pleców i przy zakładaniu skarpet oraz rajstop. W lipcu 2021 r. przez kilka tygodni przebywała u siostry. W tym czasie skarżący mieszkał na strychu, gdyż matka nie zostawiła mu kluczy do mieszkania. Oświadczył do protokołu, że oboje z matką gotują każdy dla siebie, a on robi zakupy i myje podłogi, okna i meble. Ponadto w załączonym do wywiadu środowiskowego wykazie czynności sprawowanych w ramach opieki nad matką, podał - załatwianie wizyt lekarskich, realizację recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery i przynoszenie opału oraz palenie w piecu.

Jak dalej ustalił organ, skarżący należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji osoby uprawnionej, załączył do akt oświadczenie, złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, że nie pracuje zawodowo, nie pobiera żadnych świadczeń emerytalno - rentowych. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...]r. skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że jego niepełnosprawność powstała przed 16-tym rokiem życia, a stopień niepełnosprawności datuje się od [...]r. Przy tym w orzeczeniu wskazano na możliwość jego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

Jak dalej stwierdzono - organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]. Nr [...]przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania opieki nad matką, w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 01.08.2021 r. do 31.10.2021 r. W dniu 20.09.2021 r. skarżący złożył oświadczenie, iż w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje z specjalnego zasiłku opiekuńczego; nie złożył do akt żadnych dowodów na okoliczność swego dotychczasowego zatrudnienia.

Organ odwoławczy podniósł, że w myśl art. 17 u.ś.r.:

"1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,

1a. Osobom o których mowa w ust, 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

(...) 5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

(...)

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014. r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; (...)."

Organ następnie stwierdził między innymi, że wydając negatywną dla strony decyzję w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji pominął treść art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Należy mieć przy tym na względzie, że cyt. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oczywiste jest, jak dalej akcentował organ drugiej instancji, że w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje. Skarżący zaś, mając świadomość występującego zbiegu uprawnień, załączył do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stosowne oświadczenie jednoznacznie rezygnując z ustalonego wcześniej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu (wyroki z dnia 03.07.2020 r. sygn. akt: IV SA/Wr 75/20 i z dnia 08.07.2020 r. sygn. akt: IV SA/Wr 28/20) Kolegium wskazało, że z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Do takiego wniosku niewątpliwie prowadzi wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. Niemiej okoliczność, że strona skarżąca miała już wcześniej ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego definitywnie nie wyklucza możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie (marzec 2021 r.), a zatem w sposób uwzględniający okres za który strona ma już przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Idąca w tym kierunku argumentacja, przy niekwestionowanej okoliczności dokonania przez stronę wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego (oświadczenie takie strona załączyła do wniosku), w istocie pomija sens normy prawnej wyrażonej w art. 27 ust. 5 pkt, 2 i 3 u.ś.r., którą w sprawie należało uwzględnić obok przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

Organ następnie argumentował, że fakt znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącego nie budzi wątpliwości, jak również to, że skarżący, jako jej syn, jest zobowiązany do alimentacji wobec matki. Jednak przesłanka z art. 17 dotycząca nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie została spełniona. Opieka nad rodzicem w wyniku choroby bądź wieku starczego jest rzeczą naturalną i obowiązkiem dziecka w stosunku do rodzica, jednak nie wystarcza to jeszcze, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie Kolegium niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie ma istotnego związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły. Jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi bowiem o czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zapewnieniem leków, pomocą w ubieraniu, w myciu nóg i pleców czy zapewnieniem opieki lekarskiej. Obowiązki tego typu można pogodzić z pracą zawodową, co nie znaczy, że jest to zawsze proste. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego od opieki nad matką. Z akt sprawy wynika, że skarżący sprawuje nad matką opiekę polegającą na pomocy w czynnościach życia codziennego.

Uwzględniając powyższe, organ miał na względzie, że chociaż stan zdrowia matki powoduje, że wymaga ona stałej opieki, ale z akt sprawy wynika, że ta opieka nie jest i nie musi być świadczona przez skarżącego ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi skarżącemu codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec matki. Rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem na możliwość jego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej i nie przedłożył żadnych dowodów poprzedniego zatrudnienia, zatem brak jest podstaw do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem organu rezygnacja skarżącego z podjęcia zatrudnienia nie była dobrowolna i spowodowana jedynie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Wydanej decyzji w skardze zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 76 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w aktach sprawy w związku z brakiem zebrania całego materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności pominięciem związania treścią dokumentów urzędowych i bezzasadne przyjęcie, że nie istnieje związek przyczyno - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, jak również rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki co jednoznacznie wynika z dokumentów urzędowych, którymi organ jest związany;

2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nie uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, podczas gdy organ II instancji był do tego zobligowany, a zamiast tego odniósł się do przesłanek co do których organ I instancji się nie wypowiedział naruszając tym samym prawo strony do dwuinstancyjnego postępowania i dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniesiono również o dopuszczenie dowodów uzupełniających z dokumentów:

- decyzji [...]z dnia [...]r. Burmistrza B – G.

- decyzji [...]z dnia [...] r. Burmistrza B. – G. - na okoliczność treści przedmiotowych decyzji, a w szczególności nie podejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej przez skarżącego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Mając na uwadze powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na poparcie skargi argumentowano, że abstrahując od okoliczności, iż organ II instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i odniósł się do kwestii, których organ I instancji w ogóle nie poruszył, w związku z czym zasadne jest przyjęcie tezy, iż organ II instancji winien uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, albowiem postępowanie wymagało przeprowadzenie go w istotnym zakresie, to ocena dokonana przez organ II instancji nie wiele ma wspólnego z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz ustaleniem prawdy obiektywnej. Dywagacje organu II instancji o braku związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a opieką sprawowaną nad matką mają charakter zupełnie dowolny. Taki sam charakter mają dywagacje organu II instancji o rozmiarze sprawowanej opieki, który w ocenie organu nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie znajdują one żadnego oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie a zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności matki strony wprost wskazano, iż wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Po drugie zaś należy podkreślić, iż strona wcześniej miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie wykluczającego wszakże prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Strona decyzją z dnia [...]r. [...]oraz decyzją z dnia [...]r. [...]ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego nota bene strona się zrzeka w przypadku ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym należy zauważyć, iż specjalny zasiłek opiekuńczy zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W związku z powyższym, jak dalej wywodzono w skardze, nie budzi zastrzeżeń konstatacja, iż specjalny zasiłek opiekuńczy, jak i świadczenie pielęgnacyjne, oparte są dokładnie na tych samych przesłankach pozytywnych. Skoro zatem w obrocie prawnym były i są decyzje ustalające prawo do specjalnego świadczenia opiekuńczego oparte na tych samych przesłankach pozytywnych (rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki) co świadczenie pielęgnacyjne, to stosownie do art. 76 k.p.a. organ związany jest treścią tych decyzji i stanowią one dowód tego, iż strona zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Organ II instancji jest więc związany tymi dokumentami i nie może czynić ustaleń lub ocen sprzecznych z tymi dokumentami.

W odpowiedzi organ podtrzymując dotychczasową argumentację wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie przypomnieć należy, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021, poz. 137 ze zm.). Uchylenie natomiast decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz.329 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Według art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ drugiej instancji przyjął, że niespełniona została przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" przez skarżącego w związku ze sprawowaną opieką nad matką a nadto rozmiar opieki nie uniemożliwia skarżącemu podejmowanie zatrudnienia lub pracy zarobkowej.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć jednak na uwadze, iż z akt sprawy wynika, że skarżącemu decyzją organu pierwszej instancji z[...]. nr [...]a uprzednio decyzją z dnia [...] nr [...]przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką. Z wymienionych decyzji wnosić należy, że organ uznał, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania tego świadczenia.

W omawianej zatem materii wypada podkreślić, że stosownie do art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie sposób nie zauważyć, iż brzmienie cytowanego przepisu jest zbieżne co do zasady z treścią normatywną art. 17 ust. 1 u.ś.r., a tym samym uprawniona jest konkluzja, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką ich przyznania jest rezygnacja lub nie podejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wobec powyższego, skoro kwestia rezygnacji czy też nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącego celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką została oceniona przez organ pozytywnie w kontekście spełniania przesłanek z art. 16a u.ś.r., to trzeba zauważyć, że przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia" i "sprawowania opieki" są tożsame z przesłanką z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Inaczej ujmując - w przypadku obu świadczeń przesłanką ich przyznania jest rezygnacja z zatrudnienia pozostająca w związku z koniecznością stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem organ (I instancji) dla celów przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego uznaje, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały spełnione a już w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zostały one spełnione dla potrzeb ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozbieżna ocena prawna sytuacji skarżącego w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do postępowania o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach ich przyznania i żądania skarżącego przyznania korzystniejszego świadczenia, stanowi naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Z brzmienia art. 8 § 1 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.).

Organ drugiej instancji nie zawarł uzasadnienia w zakresie odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa wprawdzie do różnych świadczeń, ale o zbieżnych przesłankach ich przyznawania, co w konsekwencji uzasadnia zarzut naruszenia przez organ wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania i powiązanego z tą zasadą normy art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie wyjaśnił bowiem przyczyn zaistniałej sprzeczności. W obrocie prawnym nie powinno dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania.

Powinnością organu będzie ponowne zbadanie stanu faktycznego sprawy i jego ocena w kontekście spełnienia przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia i przy wydaniu ewentualnej decyzji odmownej konieczne będzie wykazanie jakie przyczyny uzasadniają odmienną ocenę stanu faktycznego w niniejszej sprawie w stosunku do sprawy dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego lub wykazanie, iż w okresie między przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego a rozpoznaniem (ponownym) wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zmienił się stan faktyczny sprawy albo doszło do zniesienia z obrotu prawnego ostatecznej decyzji przyznającej specjalny zasiłek pielęgnacyjny.

W prezentowanym świetle Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Orzeczenie o kosztach znajduje wsparcie w art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.