Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 767/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 104, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1, art. 39, art. 41, art. 107 ust. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: § 1 pkt 1 lit. b), § 3
journal: Dz.U. 2012 poz 823
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z  pomocy społecznej
article: 14 ust. 2 pkt 1c), § 15
journal: Dz.U. 2013 poz 490
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez  Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant referent stażysta Martyna Dziubałka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi J. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] zł ([...] złotych [...]/100), w tym [...] zł ([...] złotych [...]/100) tytułem podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Wójta Gminy K. oraz na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, w związku z art. 8 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182, dalej jako "u.p.s. "), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "k.p.a.") i § 1 pkt 1 lit. b oraz § 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2012 r., poz. 823) - odmówił H. C. przyznania pomocy finansowej.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podniósł, co następuje.

W dniu [...] stycznia 2013 r. H. C. zwrócił się do Ośrodka Pomocy z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, leków, odzieży oraz opłatę rachunków za prąd, gaz i wodę. W wyniku przeprowadzonego w dniu [...] lutego 2013 r. wywiadu środowiskowego i w oparciu o zebrane dokumenty ustalono, iż rodzina H. C. liczy 3 osoby: wnioskodawcę, żonę oraz pełnoletniego syna. Ustalono również, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne na terenie gminy K. o powierzchni [...] ha przeliczeniowych oraz na terenie Miasta K. o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, co daje łącznie [...] ha przeliczeniowych. Ponadto ustalono, że H. C. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba poszukująca pracy, natomiast żona nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych oraz poszukujących pracy, chociaż jest w wieku produkcyjnym.

Organ I instancji podniósł następnie, że wnioskodawca przekazał informację, jakoby jego żona pracowała dorywczo, jednak nie ustalono kwoty jej dochodu, ponieważ M. C. nie złożyła oświadczenia o wysokości osiągniętych dochodów. Syn wnioskodawcy jest studentem uczelni wyższej i nie pobiera żadnego stypendium. Pracownik socjalny w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego poinformował wnioskodawcę, że warunkiem koniecznym do rozpatrzenia wniosku jest skompletowanie wszystkich dokumentów niezbędnych do przyznania pomocy finansowej, a zatem: oświadczenia żony o dochodach uzyskanych z pracy dorywczej oraz zaświadczenie o pobieranym bądź niepobieranym stypendium z uczelni syna, które ostatecznie wpłynęło do Ośrodka Pomocy w dniu [...] marca 2013 r. W dniu [...] lutego 2013 r. wnioskodawca złożył kolejny wniosek o przyznanie pomocy finansowej nie dostarczając brakujących dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku złożonego w dniu [...] stycznia 2013 r. Z powodu brakujących dokumentów, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. pismem z dnia [...] lutego 2013 r. zwrócił się z pisemną prośbą do M. C. o przybycie do Ośrodka Pomocy w celu uzupełnienia dokumentów w toczącym się postępowaniu dotyczącym złożonego w dniu [...] stycznia 2013 r. wniosku o przyznanie pomocy finansowej, jednakże nie skontaktowała się ona z Ośrodkiem. Pracownik socjalny kilkakrotnie udawał się do miejsca zamieszkania rodziny, jednak nigdy nie zastał M. C., nawet po wyznaczeniu konkretnej daty wizyty. Zdaniem organu I instancji świadczy to o tym, że M. C. wyraźnie unika kontaktu z pracownikiem socjalnym, przez co można wnioskować, że pomoc społeczna rodzinie nie jest niezbędna i rodzina nie współpracuje w rozwiązywaniu swojej sytuacji życiowej. Brakującego dokumentu dotąd nie dostarczono, przez co wniosek jest niekompletny, a nadto świadczy, że rodzina nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji życiowej.

Następnie organ I instancji podniósł, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekracza kryterium określonego w przepisach prawnych tj. na osobę samotnie gospodarującą - 542 zł, a na osobę w rodzinie - 456 zł przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności: sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, długotrwała choroba, niepełnosprawność itp. W przypadku posiadania gospodarstwa rolnego, dochód rodziny oblicza się w oparciu o art. 8 ust. 9 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł, w związku z czym ustalony w ten sposób łączny miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy stanowi kwotę [...] zł. i znacznie przekracza kryterium dochodowe, ustalone dla rodziny wnioskodawcy w oparciu o ustawę o pomocy społecznej, a wynoszące [...] zł. Organ I instancji nie stwierdził też w rodzinie wnioskodawcy żadnego szczególnie uzasadnionego przypadku, który uprawniałby do specjalnego zasiłku celowego. Z dokumentacji Ośrodka Pomocy wynika ponadto, że w 2012 r. H. C. kilkakrotnie otrzymywał pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego (m.in. na zakup leków i leczenie).

H. C., pismem z dnia [...] marca 2013 r. odwołał się od powyższej decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Wskazał, iż pomoc finansowa, którą otrzymuje ze strony Ośrodka Pomocy, jest systematycznie obniżana. Wnioskodawca zaznaczył, że aktualnie nie posiada żadnych dochodów, ponieważ już drugi rok trwa postępowanie o rentę z tytułu choroby zawodowej. Następnie wskazał, że trwa postępowanie o rozgraniczenie działek i podniósł, że grunty są w dzierżawie, a zatem nie jest w stanie uzyskać dochodu 250 zł z 1 ha przeliczeniowego i [...] zł dochodu z całego gospodarstwa. Wnioskodawca podkreślił, że jego aktualna sytuacja finansowa oraz zdrowotna jest bardzo trudna.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 2, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39 i art. 41 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. stanowi, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Z kolei w świetle art. 8 ust. 9 u.p.s. przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł. Z uwagi na brak złożenia przez żonę H. C. wymaganego oświadczenia, na podstawie którego można by było ustalić dochód wnioskodawcy, organ I instancji dokonał obliczenia dochodu na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s. W ten sposób obliczono dochód rodziny H. C. na kwotę [...] zł, która przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe, co stanowiło jedną z przesłanek odmownej decyzji. Z kolei art. 11 ust. 2 cyt. u.p.s. stanowi, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Mając na uwadze powyższe, organ I instancji uznał, iż pomimo starań pracownika socjalnego GOPS w K. wymagane dokumenty (oświadczenie o uzyskanych dochodach z pracy dorywczej M. C.) nie wpłynęły do organu I instancji, co uniemożliwiło ustalenie dochodu wnioskodawcy, a tym samym dopuścił się on naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co było również jedną z przesłanek negatywnego rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, Kolegium uznało, że organ bezpośrednio zajmujący się przyznawaniem środków z tytułu pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego, a także w możliwościach finansowych własnego ośrodka, mających bezpośredni wpływ na wysokość przyznawanych świadczeń. W sytuacji, gdy środki przekazywane z budżetu nie są wystarczające dla wszystkich potrzebujących, zadaniem właściwych organów jest rozważenie relacji pomiędzy subiektywną sytuacją uprawnionych, a obiektywną przesłanką w postaci możliwości finansowych danego organu.

H. C.i wniósł w dniu [...] czerwca 2013 r. skargę na powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wnioskodawca nie ma za co żyć, a więc nie ma pieniędzy na leki, żywność, odzież, a także na opłatę zaległych rachunków. Wskazano również, że z powodu braków środków finansowych rozpadła się rodzina skarżącego. H. C. zaznaczył, że w wyniku kierowanych w jego stronę gróźb karalnych doznał rozstroju zdrowia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu stanowiska Kolegium wskazało na argumenty, które zostały podniesione w decyzji organu II instancji.

Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. skarżący poinformował Sąd, że jego sytuacja osobista jest bardzo trudna, jak również, że "grunty rolne zostały oszukane w powierzchni o około [...] ha". H. C. wyraził swoje niezrozumienie dla sytuacji obliczenia dochodu jego rodziny jako [...] zł, ponieważ dochód jaki uzyskuje z gospodarstwa rolnego - z tytułu oddania w dzierżawę gruntów rolnych innej osobie - wynosi jedynie [...] zł ([...] zł dwa razy do roku).

Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 767/13, skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego, pismem z dnia [...] stycznia 2013 r., działając w imieniu i na rzecz H. C., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu. Pełnomocnik wskazał na naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 3 k.p.a. poprzez: (1) błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że skarżący osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł, podczas gdy w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący twierdzi, że dzierżawi grunty rolne i osiąga z nich roczny dochód w wysokości [...] zł rocznie, co daje [...] zł miesięcznie, na skutek błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego; (2) błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, polegające na przyjęciu, że dowody przedstawione w toku postępowania przez organ I instancji są prawdziwe i wystarczające do ustalenia wysokości dochodu skarżącego i nieodniesienie się przez organ do twierdzeń skarżącego w zakresie dzierżawy gruntów rolnych; (3) nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie podstaw faktycznych jak i prawnych, wynikające z błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz braku wyczerpującego i należytego wyjaśnienia przez organ jakie były motywy jego rozstrzygnięcia i dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionym przez skarżącego dowodom.

W uzasadnieniu powyższego pisma pełnomocnik skarżącego podniósł, że zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, a zatem z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej nie wyjaśnił jednak wyczerpująco wysokości dochodów skarżącego, poprzez nie odniesienie się w ogóle do jego twierdzeń dotyczących dzierżawy gruntów rolnych. Skarżący w odwołaniu od decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej podniósł, że posiadane przez niego grunty rolne nie są uprawiane, tylko dzierżawione osobie trzeciej, która z tego tytułu płaci mu [...] zł rocznie. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że obliczony na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s. miesięczny dochód skarżącego w wysokości [...] zł może okazać się nieprawdziwy, a rzeczywiście osiąganym przez niego dochodem będzie [...] zł miesięcznie, co jest wynikiem podzielenia kwoty [...] zł na 12 miesięcy. W tym stanie rzeczy pełnomocnik stwierdził, że organy administracji obu instancji nie wyjaśniły wyczerpująco kwestii wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez skarżącego. Nieustalenie tej okoliczności, zdaniem pełnomocnika, jest błędem postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. trzyosobowej rodzinie można udzielić pomocy, jeżeli osiąga nie wyższy dochód niż 3 x 456 zł, co daje wynik 1.368 zł miesięcznie. Zarówno organ I i II instancji ustaliły wysokość dochodu na podstawie 8 ust. 9 u.p.s., określając go na poziomie [...] zł miesięcznie, skarżący natomiast twierdzi, że jest to [...] zł.

Pełnomocnik skarżącego podniósł ponadto, że organy administracyjne orzekają według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania przez nie decyzji, a obowiązek ten dotyczy również organu drugiej instancji, co wynika z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Na organie spoczywa zatem obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zatem zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, czego brak w uzasadnieniu organu.

Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 23 stycznia 2014 r. stawili się skarżący oraz jego pełnomocnik. Pełnomocnik skarżącego popierając skargę wniósł jak w jej treści oraz w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r.

Skarżący H. C. podtrzymał skargę i oświadczył, że nie otrzymywał i nie otrzymuje dopłat w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na dowód czego przedłożył pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2013 r. Skarżący podał również, że stara się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, a sprawa w chwili obecnej jest w Sądzie Okręgowym w Wydziale VII Ubezpieczeń Społecznych, na dowód czego przedłożył kserokopię pisma z tegoż Sądu z dnia [...] stycznia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, leków, odzieży, a także opłatę rachunków za prąd, gaz i wodę.

Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182) oraz stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 ustawy - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są wstanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 września 2011 r., sygn. akt II SA/Po 433/11 - orzeczenie dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z postanowieniami ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 ustawy. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy i zgodnie z tą regulacją dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma interpretacja przepisów regulujących dochód uzyskiwany z prowadzenia gospodarstwa rolnego. I tak, na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s. w związku z §1 pkt 2 lit. e) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), ustawa przyjmuje założenie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł (stawka ta obowiązuje od dnia 1 października 2012 r.). Dochód ten ma zatem charakter ryczałtowy i wyliczany jest jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza zatem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu.

Przystępując do oceny zarzutu wadliwego obliczenia dochodu uzyskanego przez skarżącego należy wskazać, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego występuje ugruntowany pogląd, że art. 8 ust. 9 u.p.s. określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r., sygn. akt I SA 1406/00, Lex nr 793441 oraz wyroki NSA: z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 777/05, z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09 - dostępne w Internecie jw.). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko zawarte w powołanych wyżej wyrokach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny - przedmiotowy przepis dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje apriorycznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł (aktualnie 250 zł, przyp. tut. Sądu) i nie przewiduje jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz, czy rzeczywiście przynosi ono dochody. W tym miejscu wskazać należy, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera przepisów podobnych do tych, jakie w odniesieniu do możliwości obliczania dochodu na zasadach ogólnych przyjęto w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 1456) w przypadku, gdy grunty rolne oddane zostały w dzierżawę, w sytuacjach wymienionych w art. 5 ust. 8a.

W opinii Sądu należy podzielić stanowisko pełnomocnika skarżącego, iż decyzja organu II instancji nie spełnia wymogów określonych art. 107 §3 k.p.a., poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów odwołania. Kolegium w żaden sposób nie odniosło się bowiem do podniesionej w odwołaniu kwestii oddania gruntów rolnych przez skarżącego osobie trzeciej w dzierżawę. Niemniej Sąd uważa, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w której poprawnie ustalono dochód skarżącego, z pominięciem tej okoliczności. Należy zatem podkreślić, iż wydzierżawianie przez skarżącego gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy nie wpływa na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011, sygn. akt I OSK 1327/10, orzeczenie dostępne w Internecie jw.). Stąd też, mimo że skarżący podnosi, iż nie prowadzi osobiście działalności rolniczej, fakt posiadania tytułu własności do gospodarstwa rolnego uprawniał organy do ryczałtowego wyliczenia dochodu.

W przedmiotowej sprawie, gdy wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, to jego miesięczny dochód z tego gospodarstwa wynosić będzie [...] zł ([...] ha x 250 zł = [...] zł) i tym samym przekracza ustawowe kryterium dla rodziny skarżącego, wynoszące 1.368 zł, o kwotę [...] zł. Podnoszona przez skarżącego kwestia nieotrzymywania dotacji unijnych (dopłat bezpośrednich) nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ponadto należy zauważyć, że H. C. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba poszukująca pracy, co oznacza, że brak jest możliwości, aby pomniejszyć dochód skarżącego o składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącemu zasiłek celowy nie przysługiwał, bowiem nie spełnił on ustawowej przesłanki kryterium dochodowego.

Skoro zatem skarżący przekroczył kryterium dochodowe odpadła przesłanka do przyznania zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Przy czym podkreślić należy, że skarżący nie wskazał rodzaju potrzeby bytowej, domagając się jedynie środków na życie, których brakuje jemu na codzienne utrzymanie. Wobec tego, organy pomocy społecznej słusznie poczyniły rozważania w kwestii przyznania specjalnego zasiłku celowego przyznawanego zainteresowanej po przekroczeniu kryterium dochodowego.

Należy zatem zauważyć, iż zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ustawodawca w treści powołanego przepisu ustawy używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego.

Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala jednak organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).

Organ orzekający nie może jednak pominąć tego, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy.

Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego takimi okolicznościami nie są, jak słusznie podaje organ administracji, zakup żywności, leków, odzieży oraz opłacenie rachunków za prąd, gaz i wodę. Okoliczności te są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej rodziny, której ani organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, odbiegających od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1176/10, orzeczenie dostępne w Internecie jw.).

Bez wątpienia sytuacja życiowa, w której znalazł się skarżący jest trudna. Organy pomocy społecznej ustaliły zatem sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową H. C. Słusznie uznały organy administracji, że brak środków pieniężnych na wykup leków i odzieży, czy brak dostatecznych środków na bieżące wydatki codziennego utrzymania nie można traktować jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenie uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Sąd podzielił zatem stanowisko organów obu instancji, że sytuacja finansowa skarżącego nie nastąpiła na skutek zdarzeń losowych od niego niezależnych. Nie doszło bowiem w niniejszej sprawie do zaistnienia nagłego nadzwyczajnego zdarzenia w związku, z którym skarżący znalazł się w trudnej sytuacji bytowej.

Należy również wskazać, że przyznanie w przeszłości skarżącemu pomocy na zakup opału i leków nie oznacza, że każdy kolejny jego wniosek będzie pozytywnie rozpatrzony. Każdorazowo bowiem organ pomocy społecznej ocenia taki wniosek, mając na uwadze nie tylko okoliczności leżące po stronie wnioskodawcy, lecz również środki finansowe, jakimi ośrodek dysponuje. Nie ulega wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Reasumując, trafnie organy pomocy społecznej wskazały, że skarżący przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, a zatem nie spełnił przesłanki uzyskania zasiłku celowego. Również zgodnie z prawem, a przede wszystkim w zgodzie z wiodącym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, organy pomocy społecznej uznały, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym o jakim mowa w treści przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa.

Podnoszona przez organy obydwu instancji kwestia braku współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi nie jest w niniejszej sprawie kwestią determinującą wynik niniejszego rozstrzygnięcia. Jak wskazano powyżej, w przypadku H. C. przekroczone zostało kryterium dochodowe, co przesądziło o braku podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Należy jednak zauważyć, że stwierdzenie przez organy, że H. C. nie podjął współpracy z pracownikami socjalnymi jest za daleko idące. Skarżący przedstawił bowiem wszystkie wymagane dokumenty, a dokumentem, którego zabrakło, było oświadczenie M. C. o dochodach uzyskanych z pracy dorywczej, przy czym o tym, że takie dochody żona osiąga skarżący sam poinformował pracownika socjalnego. Powyższe nie pozwala jednak na przyjęcie, że skarżący zaniechał współpracy z pracownikami socjalnymi. Jednakże w okolicznościach rozpatrywanej sprawy brak możliwości zweryfikowania informacji o dochodzie uzyskiwanym przez żonę skarżącego z prac dorywczych, pomimo podjętych w tym kierunku licznych prób i braku wyjaśnień ze strony skarżącego, pozwalało uznać, że sytuacja rodziny nie jest na tyle trudna, aby rozważać możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego. Uprawnionym jest bowiem stanowisko, iż w przypadku trudnej sytuacji finansowej rodziny należy oczekiwać z jej strony determinacji w dążeniu do wyjścia z tego stanu. W tym przypadku, gdy pracownik Ośrodka podejmował nieskuteczne próby skontaktowania się z żoną skarżącego, takiej determinacji nie było.

Mając na uwadze powyższe, a zatem w szczególności przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 c) oraz § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 490).