Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 446/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 77 par. 1,  art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4,  art. 24 ust. 5,  art. 31,  art. 32
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej: "ZUS" lub "Zakład"),

po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku E. P. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

(t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: "k.p.a.") w związku

z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. – dalej: "u.s.u.s.") utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] nr [...], w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 15 listopada 2013 r. od należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (dalej w skrócie "FP i FGŚP") za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie [...]zł.

2. Do wydania decyzji, której dotyczy skarga doszło w następującym stanie faktycznym:

2.1. Wnioskiem z dnia 15 listopada 2013 r. skarżąca zwróciła się do ZUS

o umorzenie odsetek z tytułu należności składkowych podnosząc, że utrzymuje się

z emerytury, która "po potrąceniach" wynosi [...]zł. Strona zapewniła,

że w przypadku umorzenia odsetek zapłaci należność główną. Zwróciła także uwagę na "zajęcie" przez ZUS nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta

o nr [...].

Następnie w uzupełniającym powyższy wniosek oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej skarżąca podała, że jej jedynym dochodem jest emerytura w wysokości brutto [...]zł (netto [...]zł). Wskazała, że ponosi stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz itp.) w kwocie [...] zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie [...] zł miesięcznie. Podała, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie i jest współwłaścicielką domu o powierzchni 106 m2, położonego w T. przy ul. [...] (KW nr [...])

oraz nieruchomości (działki budowlanej) położonej w T. przy ul. [...] (KW nr [...]). Strona podniosła także, że posiada następujące zobowiązania pieniężne: [...]zł z tytułu należności podatkowej za 2013 rok

oraz [...] zł z tytułu kredytu. Łączna miesięczna kwota spłat wynosi [...] zł. Ponadto zwróciła uwagę, że jest właścicielką samochodu marki [...], rok produkcji 1999. W dalszej kolejności skarżąca wskazała, że choruje na [...] oraz [...], a jej stan majątkowy nie pozwala na spłacenie "żądanych należności". Do powyższego oświadczenia strona załączyła stosowną dokumentację.

2.2. Decyzją z dnia [...] ZUS, działając na podstawie

art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-3 w zw. z art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia części należności z tytułu składek tj. odsetek za zwłokę, w tym odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 15 listopada 2013 r. od należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ wskazał między innymi, że stosownie do art. 23 ust. 1 u.s.u.s. Zakład jest zobowiązany do naliczania odsetek za zwłokę,

a według art. 46 u.s.u.s. płatnik jest zobowiązany opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Ponadto zwrócił uwagę, że należności z tytułu składek mogą być umarzane zgodnie z art. 28 u.s.u.s. tylko w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności w rozumieniu tego przepisu. Przesłanek tych ZUS w rozpoznawanej sprawie nie stwierdził.

W ocenie organu dla rozpatrzenia wniosku nie bez znaczenia było to,

że skarżąca posiada udział ¾ w nieruchomości objętej księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Z. o nr [...] oraz jest właścicielką nieruchomości w postaci działki budowlanej o pow. 0,0452 ha objętej księgą wieczystą o nr [...], tymczasem na wskazanych nieruchomościach Zakład dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu hipotek.

2.3. Pismem z dnia 27 stycznia 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.). Wskazała, że nieopłacone składki od których naliczane są odsetki "są bardzo dawne, sięgając jeszcze listopada i grudnia 1998 r." Jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie odsetek za zwłokę i "rozstrzygnięcie co do hipoteki na nieruchomości".

2.4. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]., nr [...],

ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]., nr [...].

Uzasadniając to rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności wskazał, że wnioskiem z dnia 8 lutego 2013 r. strona wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek

za okres od stycznia 1999 r. do lutego 2009 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r.,

poz. 1551). W dniu [...] Zakład wydał decyzję nr [...],

w której wskazał należności podlegające umorzeniu oraz warunek ich umorzenia (konieczność uregulowania należności niepodlegających umorzeniu). W dniu 22 kwietnia 2013 r. wpłynęło odwołanie od tejże decyzji w części dotyczącej określenia warunków umorzenia.

W dalszej kolejności przedstawił dotychczasowy tok niniejszej sprawy. Odnosząc się do wniosku strony z dnia 15 listopada 2013 r. o umorzenie odsetek, ZUS podniósł, że rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności składkowych podejmowane są w ramach uznania administracyjnego, a zatem nawet ustalenie, że zachodzą ku temu przesłanki nie zobowiązuje organu do uwzględnienia żądania strony.

Organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek "całkowitej nieściągalności" składek w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wykluczając tym samym ich umorzenie.

Ponadto zauważył, że w sprawie nie mają zastosowania regulacje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i nie ma możliwości przeprowadzenia oceny sytuacji strony

z uwzględnieniem treści rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., czyli stwierdzenia: trudnej sytuacji finansowej (niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stanowisko powyższe uzasadnione jest tym, że w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład może umorzyć jedynie należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem (składki finansowane przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą za siebie). Powyższa regulacja nie ma zastosowania do składek za zatrudnionych pracowników (w części dotyczącej naliczonych odsetek), a podstawą ich umorzenia jest wyłącznie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.

Zakład zwrócił także uwagę, że w latach 1998-2007 wystawiał tytuły wykonawcze obejmujące zaległości z tytułu składek i przekazywał je do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. Jednakże, z powodu zbiegu egzekucji cywilnej i administracyjnej łączne prowadzenie egzekucji przejął Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G.

Reasumując, w opinii ZUS ewentualne umorzenie zaległości stałoby

w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wyrażoną w art. 2a u.s.u.s.

3. Pismem z dnia 28 marca 2014 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyższą decyzję ZUS z dnia [...]., zarzucając:

a) naruszenie przepisów postępowania, a to:

- art. 7 i art. 77 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające

na braku należytego wyjaśnienia jej stanu faktycznego, w tym na braku uwzględnienia słusznego interesu skarżącej;

- art. 9 k.p.a. z powodu braku wyczerpującego informowania strony

o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jej praw

i obowiązków;

- art. 11 i art. 8 k.p.a. w postaci niewyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, skutkujące tym,

że przeprowadzone postępowanie nie budzi zaufania do władzy publicznej;

b) naruszenie prawa materialnego, a to:

- art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. poprzez błędną interpretację, że w sytuacji skarżącej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, uzasadniające umorzenie należności;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że w przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności nie zachodzą w tej sprawie szczególne przesłanki uzasadniające umorzenie należności;

- art. 2a u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że ewentualne umorzenie należności wobec skarżącej stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych.

W świetle przedstawionych zarzutów strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. umorzenie należności z tytułu składek.

Z kolei w uzasadnieniu skargi podniosła, że organ nie uwzględnił jej słusznego interesu w dochodzeniu prawa do umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że przedmiotowe zadłużenie "odziedziczyła" po zmarłym mężu prowadzącym działalność gospodarczą, w związku z którą powstało to zobowiązanie. W dalszym ciągu "nakłanianie" jej do spłaty tej należności będzie skutkowało niemożnością zaspokojenia niezbędnych, podstawowych potrzeb życiowych.

Ponadto skarżąca podniosła, że uznanie administracyjne – w jej ocenie – sprowadzające się do uprawnienia organu do wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań prawnych, nie świadczy o dowolności działania administracji. Decyzja

o charakterze uznaniowym musi wyważyć odpowiednio interes społeczny oraz słuszny interes obywateli.

4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Dodatkowo wskazał, że wobec zobowiązanej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G., które zostało zawieszone z uwagi na złożenie przez skarżącą wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r.

o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

5. Na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. skarżąca podtrzymała skargę podnosząc, że nie może "dogadać się" z ZUS-em w sprawie dotyczącej płatności odsetek za składki pracowników. Dodała także, że Zakład egzekwuje z jej emerytury ponad [...] zł, a na życie pozostaje jej kwota [...]zł miesięcznie, co uniemożliwia jej godziwą egzystencję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W wyniku takiej kontroli akt administracyjny może zostać uchylony w razie stwierdzenia, że został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego względnie innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), a także, jeśli akt administracyjny dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 P.p.s.a.).

7. Uprzedzając dalsze rozważania trzeba także zwrócić uwagę na treść

art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy,

nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wskazany w tym przepisie brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu i może uwzględnić skargę także z innych powodów niż zarzucane. Sąd nie będąc skrępowany podniesionymi wnioskami i zarzutami, sposobem sformułowania skargi czy użytymi argumentami ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nawet wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze (wyrok NSA z dnia 10 września 2013 r., II OSK 1260/13, Lex nr 1396122).

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż skarga została uznana za zasadną z przyczyn w niej niewskazanych. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób, który uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, albowiem wydana została z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a.).

8.1. Uzasadniając powyższe stanowisko, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na obowiązek organu administracji publicznej do zebrania całego materiału dowodowego i prawidłowej oceny jego wyników. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Z ostatnio powołanych regulacji, z jednej strony wynika obowiązek organu uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, a zatem niemożność pominięcia jakiegokolwiek, który może mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2011, s. 230), ale również

z drugiej strony niedopuszczalność oparcia się na dowodzie, który nie został przeprowadzony zgodnie ze stosownymi regulacjami procesowymi.

Sąd orzekający podziela stanowisko E. Iserzona, który w odniesieniu

do art. 80 k.p.a. wskazał, że "wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się

w aktach sprawy" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155,

i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r.,

L. rej. 516/23, ZW 348, podał, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania). Analogiczne stanowisko zajmuje A. Wróbel

(M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się,

że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia

dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1

i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu decyzji, która kończy postępowanie administracyjne w danej instancji (por. wyroki: WSA w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2007 r., VII SA/Wa 1034/07, Lex nr 364725; NSA z dnia

29 listopada 2004 r., OSK 813/04, Lex nr 164713; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 lipca 2009 r., II SA/Go 367/09, Lex nr 553056; WSA w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2008 r., III SA/Po 685/07, Lex nr 510377).

8.2. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy zauważyć wypada, że akta administracyjne – spośród dokumentów mających walor dowodowy – zawierają wyłącznie: 1) kserokopię sentencji wyroku Sądu Okręgowego w G.

VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]

o sygn. akt [...]; 2) dokumenty dotyczące dostawy węgla; 3) decyzje Burmistrza T. z dnia [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2013; 4) zaświadczenie lekarskie z dnia 27 listopada 2013 r.; 5) wydruki potwierdzeń wpłat gotówkowych; 6) fakturę VAT z dnia 19 listopada 2013 r. za sprzedaż i dystrybucję energii; 7) fakturę VAT z dnia 7 listopada 2013 r. za usługi telekomunikacyjne; 8) fakturę VAT z dnia 30 września 2013 r. za wywóz nieczystości; 9) fakturę VAT z dnia 20 listopada 2013 r. za wodę oraz 10) wypełniony przez skarżącą formularz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej.

Tymczasem ZUS oparł się na dowodach, których w aktach administracyjnych tej sprawy nie ma.

9. Po pierwsze, brakuje podstaw dowodowych obrazujących wysokość zaległych składek, a w związku z tym odsetek od nich oraz okresu, za który są należne. Trzeba podkreślić, że zarówno decyzja wydana w pierwszej instancji, jak i decyzja zaskarżona nie wskazują okresu, za jaki skarżąca zalega z opłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP. Samo poprzestanie na znajdującym się w aktach administracyjnych wyliczeniu (k. 29-30) jest niewystarczające z uwagi na zachodzącą sprzeczność pomiędzy wysokością wskazanych tam odsetek ([...]zł) a wysokością tej należności wziętej pod uwagę w decyzji pierwszoinstancyjnej ([...]zł). Nie można bowiem prawidłowo rozstrzygnąć sprawy o umorzenie należności składkowych bez ustalenia ich wysokości (wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2010 r., VIII SA/Wa 931/10, Lex nr 760461). Wskazana w decyzjach Zakładu kwota [...]zł nie znajduje oparcia w aktach sprawy. To naruszenie wskazanych wyżej regulacji postępowania dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) może mieć zatem istotny wpływ na wynik sprawy.

Na marginesie należy też zauważyć, że ZUS uzasadniając zaskarżoną decyzję zwrócił uwagę na wniosek skarżącej z dnia 8 lutego 2013 r. o umorzenie należności z tytułu składek za okres od stycznia 1999 r. do lutego 2009 r. oraz decyzję ZUS z dnia [...], nr [...]. Jednakże w aktach administracyjnych niniejszej sprawy, wskazane dokumenty się nie znajdują. Nie zebrano tam również dokumentów, z których wynikać miały poszczególne okoliczności ustalone przez ZUS, np. to że strona jest właścicielem dwóch nieruchomości, na których ustanowiono zabezpieczenie w formie hipoteki, a także treść wpisu hipotecznego, zabezpieczającego wszak tylko konkretne należności z tytułu składek.

10.1. Po drugie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powołał się na fakt wystawiania tytułów wykonawczych, przekazywania ich do organu egzekucyjnego oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego. W aktach administracyjnych nie można doszukać się jednak dokumentów obrazujących tok dotychczasowego przebiegu tego postępowania, przede wszystkim dokumentów świadczących o zawieszeniu albo przerwaniu biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Kwestię przedawnienia należności ZUS pominął, choć dorozumianą wzmiankę w tej mierze zawiera wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ewentualne przedawnienie tych należności powodowałoby, że orzekanie organu w przedmiocie wniosku skarżącej o ich umorzenie byłoby bezprzedmiotowe (w części, w której należności z tytułu składek uległy przedawnieniu). Obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek jest ustalenie kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających stronę, gdyż nie może toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły. Jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby również te, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie w pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). W każdym przypadku wniosku o umorzenie zaległych składek niezbędne jest ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Tylko prawidłowe określenie kwoty należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez dłużnika. Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że można umorzyć tylko należności istniejące, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już czego umarzać (por. wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., II GSK 15/09, Lex nr 552752, z dnia 14 grudnia 2010 r., II GSK 1073/09, CBOSA, z dnia 3 kwietnia 2014 r., II GSK 236/13, w CBOSA).

Zatem, niewyjaśnienie zagadnienia zawieszenia albo przerwy biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek (w tym odsetek), w kontekście tego, że z dokumentów załączonych do akt sięgają one 1997 r. (karty 4-6 akt administracyjnych), mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a.

10.2. Problem przedawnienia należności z tytułu składek reguluje art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., który w ostatnim czasie ulegał wielokrotnej nowelizacji. Poruszona problematyka była już przedmiotem rozważań w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 20 stycznia 2014 r., I SA/Gl 478/13, CBOSA – stąd poniżej zostaną odzwierciedlone wywody zaprezentowane w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia.

Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat,

a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności

z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074

ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc,

że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc

od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r.

(data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu,

to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej,

co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem

1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08 (Lex

nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09, Lex nr 597062).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu:

"5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia

do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości.

Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji

o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie

5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana".

Natomiast art. 24 ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg przedawnienia terminu,

o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji

na postawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Na podstawie tejże nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione

od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez

2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f

("w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"),

zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r.

o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy,

do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie

od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem

1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

10.3. Wracając na grunt niniejszej sprawy, zauważyć należy,

że ze znajdujących się w aktach administracyjnych wyliczeń (k. 4-6, 29-32 akt administracyjnych) wynika, że postępowaniem o umorzenie mogłyby być objęte należności składkowe nawet za 1997 r. Skarżąca nie wskazała okresu zaległości, których dotyczył jej wniosek inicjujący postępowanie. ZUS w decyzjach także nie sprecyzował okresu zaległości co do którego orzeka. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że zaległości "są bardzo dawne", lecz organ pomimo tego, wątku przedawnienia nie rozwinął także w uzasadnieniu decyzji wydanej przez siebie jako organ ad quem.

Dla ustalenia przedawnienia należności składkowych mogło mieć znaczenie zabezpieczenie hipoteczne. Tymczasem ZUS w zaskarżonej decyzji pominął ten problem, nie odnosząc się do kwestii, czy takie zabezpieczenie nadal istnieje oraz jakie należności są nim objęte, w szczególności czy są nim objęte odsetki za zwłokę

od zaległości składkowych – których dotyczą wydane w tej sprawie decyzje. Można przypomnieć, że w decyzjach tych organ wskazuje odsetki w kwocie [...]zł, zaś z innego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy wynika, że wynoszą one [...]zł i to biorąc pod uwagę tylko okres od roku 1999 (karta 30 akt administracyjnych).

W wydanych w sprawie decyzjach całkowicie pominięto również zagadnienie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych z innych przyczyn, w szczególności związanych z podjęciem czynności egzekucyjnych. ZUS tylko wspomniał, że były wystawiane tytuły wykonawcze, przekazywano je do organu egzekucyjnego i prowadzono postępowanie egzekucyjne. To za mało, aby kategorycznie ustalić, czy w ogóle, a jeśli tak to z jakich przyczyn oraz co do jakich zaległości nastąpiło zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wymagane jest, aby organ przedstawił w tej mierze (załączył do akt administracyjnych) stosowną dokumentację.

10.4. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na regulację art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przez pryzmat jej zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można bowiem stracić z pola widzenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97, Lex nr 1385861), w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436).

W tym miejscu zwrócić należy bowiem uwagę na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem konstytucyjności. Otóż, art. 70 § 8 O.p. (analogicznie art. 70 § 6 O.p. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) przewiduje, że "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". Wymaga podkreślenia, że zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są zbieżne w zakresie problemów, które doprowadziły do stwierdzenia niezgodności ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności). Z tego spostrzeżenia wynika konieczność zastosowania wykładni prokonstytucyjnej (por. wywody co do tzw. "oczywistej niekonstytucyjności", np. w uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423 - i powołane tam obficie orzecznictwo i literatura przedmiotu) także w odniesieniu do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. W konsekwencji, rodzą się wątpliwości co do możliwości "bezterminowego" wyłączenia przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką. Dlatego, w tym kontekście, szczególnego znaczenia nabiera wykazanie przez ZUS, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu na podstawie ogólnych reguł, w tym, z związku z podjęciem czynności egzekucyjnych.

Pomijając nawet problematykę zgodności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z Konstytucją RP, należy zauważyć, że stosownie do brzmienia tej regulacji ustawowej, po upływie terminu przedawnienia, należności mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Z uwagi na to, że skarżąca domaga się umorzenia odsetek, także i z tego powodu (możliwość egzekucji odsetek liczonych do dnia przedawnienia), zagadnienie przedawnienia należności składkowych wymaga dodatkowych ustaleń.

Poza tym, w niniejszym postępowaniu skarżąca zdaje się wskazywać, że postępowanie egzekucyjne jest skierowane również do jej świadczenia emerytalnego, a nie tylko przedmiotu objętego hipoteką. Tym samym jest to kolejny argument uzasadniający potrzebę dokładnego wyjaśnienia kwestii przedawnienia.

11. Wreszcie, istotne znacznie do rozstrzygnięcia sprawy może mieć wyjaśnienie przez ZUS podnoszonej przez skarżącą kwestii "odziedziczenia" zaległości z tytułu należności składkowych po mężu (strona 2 skargi). Co prawda, skarżąca w tej mierze we wniosku inicjującym kontrolowane postępowanie administracyjne podała tylko, że prowadziła działalność gospodarczą z mężem, ale zagadnienie odpowiedzialności skarżącej jako spadkobiercy dłużnika ZUS-u z tytułu należności składkowych wymaga wyjaśnienia i udokumentowania. W obecnej sytuacji dowodowej sprawy, Sąd nie jest w stanie ustosunkować się do tego argumentu zawartego w skardze.

W tej mierze należy podnieść, że spadkobiercy dłużników organu rentowego, w zakresie należności z tytułu niezapłaconych przez spadkodawcę składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, składek na FP oraz FGŚP i związanych z takimi składkami, również niezapłaconymi przez spadkodawcę, odsetkami za zwłokę, ponoszą odpowiedzialności za taki dług spadku w znaczeniu, w jakim jest mowa o długu spadku w art. 922 § 1 i 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 121 – dalej: k.c.) oraz w art. 1030 i nast. tego Kodeksu. Zobowiązania z tytułu niezapłaconych przez spadkodawcę należności składkowych - według ich stanu na dzień otwarcia spadku - przechodzą, jako obowiązek majątkowy zmarłego w rozumieniu art. 922 § 1 i 3 k.c., a więc jako dług spadku, na spadkobiercę, który przyjął spadek, w granicach jego odpowiedzialności za długi spadku. Spełnienie tego obowiązku majątkowego, jako zobowiązania publicznoprawnego, następuje przy tym na zasadach określonych w Dziale III Ordynacji podatkowej, a więc po wydaniu przez organ rentowy (wierzyciela) decyzji określającej zobowiązanie konkretnego spadkobiercy, podlegającej kontroli właściwego dla organu rentowego sądu ubezpieczeń społecznych. Innymi słowy, niezapłacone w terminie należności składkowe mogą być pobrane przez ZUS od spadkobiercy osoby zobowiązanej do zapłaty takich składek w granicach odpowiedzialności danego spadkobiercy za długi spadku (art. 922 § 1 i § 3 k.c. oraz art. 1030 i nast. tego Kodeksu w związku z art. 97 § 1 oraz art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i art. 32 u.s.u.s.) – por. uchwała SN z dnia 7 maja 2008 r., II UZP 1/08, Lex nr 375567. Zgodnie z art. 100 § 1 O.p. organy podatkowe (rentowe) właściwe ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy orzekają w odrębnych decyzjach o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców lub określają wysokość nadpłaty albo zwrotu składek. Według art. 98 § 1 O.p. do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe (składkowe) spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Dotyczy to także odpowiedzialności za odsetki za zwłokę (art. 98 § 2 pkt 2 O.p.).

W aktach sprawy nie ma dokumentów dotyczących tego aspektu odpowiedzialności skarżącej, ani też uzasadnienia decyzji wydanych przez ZUS tematu tego nie podejmują.

Najpierw należy zatem wyjaśnić, czy w ogóle wskazane wyżej regulacje mają w tej sprawie zastosowanie.

W razie potwierdzenia tej tezy, ustalenie czy zostały spełnione wszystkie przesłanki do powstania odpowiedzialności skarżącej jako spadkobiercy dłużnika organu rentowego może zaś mieć znaczenie w sprawie, ponieważ ich brak czyniłby w ogóle bezprzedmiotowe orzekanie co do ich umorzenia z wniosku skarżącej. W szczególności należy wyjaśnić, czy dotychczas została wydana decyzja w trybie przepisów Ordynacji podatkowej określająca odpowiedzialność i wysokość zobowiązania skarżącej, a także czy zostało przeprowadzone postępowanie sądowe w sprawie nabycia spadku po mężu skarżącej. Brak stwierdzenia, że skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia przedmiotowych należności, powoduje, że nie jest ona uprawniona do wnioskowania o ich umorzenie, gdyż taka sytuacja prawna uzasadniałaby zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 listopada 2009 r., I SA/Bk 434/09, Lex nr 586572).

12. Konkludując, ponownie stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli Sądu. Dzieje się tak, gdyż po pierwsze w aktach administracyjnych brakuje dokumentów, na podstawie których można ustalić kluczowe dla sprawy okoliczności. Po drugie zaś organ nie porusza problematyki odpowiedzialności skarżącej, jako spadkobiercy dłużnika organu rentowego (męża) oraz pomija zagadnienie przedawnienia należności składkowych (w tym odsetek za zwłokę) - naruszając tym samym przepisy art. 7, 8, 11, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

13. Sąd nie rozważał zasadności podnoszonych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, ponieważ kwestia właściwego zastosowania tego rodzaju regulacji, względnie ich prawidłowej wykładni jest przedwczesna

i zaktualizuje się dopiero po prawidłowym zgromadzeniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, a co za tym idzie prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego. Uwaga

ta dotyczy także zawartych tam zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w kontekście wyrażonym w skardze, a dotyczącym zasadniczo przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.

Odnosząc się z kolei do zawartego w skardze wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy tj. umorzenie należności z tytułu składek, zauważyć trzeba, że orzeczenie sądu administracyjnego, nawet w razie uwzględnienia skargi, nie może rozstrzygać o umorzeniu spornych składek. W odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek

na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych kognicja sądów administracyjnych została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił – z dniem 1 lipca 2004 r. – brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych: www.sejm.gov.pl, Sejm RP IV kadencji, nr druku 2272), wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864). O ile zatem sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez ZUS sprawę

do rozpoznania merytorycznego, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego, nawet w razie uwzględnienia skargi – co należy powtórzyć – nie może rozstrzygać o umorzeniu spornych składek, ani nawet nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż leży to wyłącznie w gestii Zakładu.

14. W toku ponownego rozpoznania sprawy ZUS powinien mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu dotyczące wymogów podstawy dowodowej rozstrzygnięcia, które należy poprzedzić podjęciem wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia podstawy faktycznej decyzji, w tym zgromadzić w aktach tej sprawy wszystkie dokumenty, z których ta podstawa wynika.

Organ orzekający powinien zbadać, czy skarżąca odpowiada za zaległości z tytułu należności składkowych jako osoba "bezpośrednio" zobowiązana, czy też jako spadkobierca osoby zobowiązanej (męża) do zapłaty składek w granicach odpowiedzialności za długi spadku (art. 922 § 1 i § 3 k.c., art. 1030 i nast. k.c. w związku z art. 97 § 1 oraz art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 o.p. w związku z art. 31 i art. 32 u.s.u.s.). W tym drugim przypadku, należy ustalić i udokumentować w aktach sprawy spełnienie wszystkich przesłanek do powstania odpowiedzialności skarżącej jako spadkobiercy dłużnika organu rentowego.

Jeśli skarżąca ponosi odpowiedzialność za należności składkowe, ZUS ustali czy należności te nie uległy przedawnieniu, a jeżeli termin przedawnienia został przerwany albo zawieszony, to kiedy i czy nastąpiło to skutecznie. Rozważania dotyczące zasadności prowadzonego postępowania wobec zaległości, których okres przedawnienia jeszcze nie upłynął, wymagają bowiem wskazania i udokumentowania okoliczności, które ten bieg przerwały lub zawiesiły oraz powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji nawet wówczas, jeżeli nie jest to okoliczność szczególnie afirmowana przez wnioskodawcę, jeśli jednocześnie realia sprawy uzasadniają podjęcie i rozwinięcie tego zagadnienia.

Wreszcie należy dodać, że decyzja rozstrzygająca sprawę powinna wskazywać okres należności z tytułu składek do którego się odnosi.