Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 254/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-02-24 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zawieszenia w czynnościach służbowych postanawia odmówić ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata.


UZASADNIENIE

We wniosku o przyznanie prawa pomocy A.Z. wniósł o ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą mieszkanie o powierzchni 36 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłków. Nie pobiera pożytków z tytułu posiadania nieruchomości rolnej. W związku z powyższym nie stać go na odpłatną pomoc adwokata. Wskazał ponadto, iż środki finansowe na jego koncie zostały bezterminowo zablokowane przez komornika. Do przedmiotowego wniosku wnioskodawca załączył zaświadczenie potwierdzające, że został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, historie rachunku bankowego oraz wydruk z tego rachunku wskazujący wysokość zablokowanych środków.

W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego przyznanie. W konsekwencji to strona powinna przekonać rozpoznającego wniosek o zasadności przyznania prawa pomocy. Co do zasady, w sytuacji gdy dane, jakie strona zawiera we wniosku, nie są wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, na podstawie art. 255 ppsa, wzywa się ją do złożenia dodatkowego oświadczenia i/lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie, w celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, został on wezwany do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych oraz pouczony, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, wnioskodawca w piśmie z dnia 9 stycznia 2012 r. stwierdził, iż "przedłożył już oświadczenia i dokumenty źródłowe o stanie majątku, rodziny i finansów i to niektóre za okres znacznie przekraczający uprawnienie do jego żądania, a niektóre z informacjami wybiegającymi też poza zakres możliwości ich żądania". Uznał, iż działania referendarzy sądowych narażają go na niepotrzebne koszty, są nieuprawnione i niepotrzebne, gdyż zmierzają do powielania przedłożonych już informacji i przedłużania sprawy, podczas gdy powinny być brane pod uwagę z urzędu. Odnosząc się do poszczególnych punktów wezwania, powołał się na fakt złożenia już uprzednio oświadczeń i dokumentów w żądanym zakresie. Dodał, iż przedkłada tylko wpłaty za okres od końca listopada do dnia niniejszego pisma w postaci jednej wpłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, gdyż innych wpływów nie było, a stan wszystkich środków na rachunku na dzień niniejszego pisma to kwota 10,51 zł. Podał, iż nie zawsze ponosił refundowane koszty, gdyż co do zasady korzystał z okazyjnych darmowych przejazdów, a te które musiał ponieść, uiścił ze zgromadzonych na koncie oszczędności. Wyjaśniał również, iż nieruchomości rolne są liche i o małym areale, zatem nie wszystkie dają się użytkować tak aby poczyniony na nie nakład się zwrócił. Dlatego też nie użytkuje ich w całości. W kwestii aktów notarialnych wnioskodawca stwierdził, że już takowe przedłożył i jego zdaniem, informacje z nich usunięte nie mają żadnego wpływu na zasadność wniosku o prawo pomocy.

Z uwagi na powyższe, w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy włączono: wniosek wnioskodawcy z dnia "[...]" o przyznanie prawa pomocy, złożony w sprawie o sygn. akt "[...]"; wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 października 2011 r. i odpowiedź wnioskodawcy z dnia 17 listopada 2011 r. wraz z załącznikami ze sprawy o sygn. akt "[...]"; sprzeciw wnioskodawcy z dnia "[...]" od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy ze sprawy o sygn. akt "[...]" oraz wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od dnia 4 października 2011 r. do dnia 7 lutego 2012 r., stanowiący załącznik do jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożony w sprawie o sygn. akt "[...]".

Opierając się na informacjach zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowym oświadczeniu i dokumentach źródłowych złożonych w niniejszej sprawie, a także przekazanych przez wnioskodawcę w toku innych prowadzonych przed niego spraw sądowych, uznać należy, wbrew jego stanowisku, iż nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu podkreślić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniach o odmowie ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata, wydanych na skutek sprzeciwów od postanowień referendarzy sądowych (m.in. w sprawie o sygn. akt "[...]"), uznając za słuszne wezwanie wnioskodawcy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, stwierdził, iż zrealizował on przedmiotowe wezwanie jedynie częściowo. Nie wskazał bowiem wysokości kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika w sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi w latach "[...]". Odnosząc się do kwestii wysokości i źródeł uzyskiwanego dochodu od 1 stycznia 2011 r. do dnia wezwania, nie podał źródła, rodzaju i daty otrzymania pomocy pieniężnej lub rzeczowej osób trzecich lub członków rodziny, lecz stwierdził, sprzecznie z oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że nie korzystał z pomocy członków rodziny ani osób trzecich. Nie wskazał ponadto na jakiekolwiek źródła dochodu z prac dorywczych. Wnioskodawca nie udzielił również pełnych wyjaśnień umożliwiających zbadanie jego stałych wydatków. Nie przedłożył kopii aktów nabycia mieszkania i nieruchomości rolnej, ani oświadczenia wskazującego źródło sfinansowania tych wydatków. Ponadto z załączonych aktów notarialnych, z których treści usunął niemal wszystkie dane, nie wynika, jakie jest przeznaczenie jego trzech działek, ani jaka była cena zakupu (wartość) tych nieruchomości oraz mieszkania. Wbrew twierdzeniu wnioskodawcy zawartemu w sprzeciwie, szczątkowa treść § 5 aktu notarialnego nabycia mieszkania nie dowodzi bowiem, że rzeczywiście nabył je za kwotę jedynie "[...]". Wobec powyższego Sąd stwierdził, że pisma które zostały przekazane przez wnioskodawcę nie wskazują jednoznacznie, jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, a w konsekwencji rozpoznawany wniosek ocenił jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez niego środków.

Wątpliwości w zakresie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego zdolności płatniczych nie wyjaśniła jego odpowiedź na wezwanie w niniejszej sprawie, w której stwierdził on w istocie, iż przedłożył już wcześniej wymagane informacje w postaci dokumentów źródłowych oraz udzielił niezbędnych wyjaśnień, a powtórne żądanie tych samych informacji i dokumentów źródłowych jest zbyteczne i służy przedłużaniu sprawy.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że w oparciu o dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w przedłożonych w innych sprawach dodatkowych oświadczeniach i dokumentach źródłowych, uznanych przez wnioskodawcę za wyczerpujące, nie jest możliwa ocena jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko wobec osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił.

Należy szczególnie podkreślić, iż na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek oraz sposób jego wykorzystania. Majątek może bowiem przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy nie można stwierdzić natomiast, jaka jest wartość majątku wnioskodawcy. Na podstawie złożonych przez niego aktów notarialnych o szczątkowej treści można bowiem stwierdzić jedynie, iż dwie działki o pow. "[...]" i "[...]" oraz działkę o pow. "[...]", których nie ujawnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia "[...]", nabył przed jego złożeniem (odpowiednio "[...]" i "[...]"). Dane o ich rodzajach, przeznaczeniu i cenach zostały usunięte. Co jednak istotniejsze, wnioskodawca nie podał także ceny lokalu mieszkalnego nabytego w dniu "[...]". Szczątkowa treść § 5 aktu notarialnego nabycia mieszkania nie dowodzi bowiem, że rzeczywiście nabył je za kwotę jedynie "[...]". Wnioskodawca nie pozwolił zatem nie tylko określić wartości jego majątku, będącej jednym z zasadniczych determinantów oceny rzeczywistej sytuacji materialnej, ale również ustalić źródła sfinansowania lokalu mieszkalnego, nabytego w czasie, gdy pozbawiony był już stałych źródeł dochodu.

Jednoznacznego wyjaśnienia nie znajduje ponadto kwestia źródeł utrzymania wnioskodawcy w roku 2011 i roku bieżącym oraz jego rzeczywistych zdolności płatniczych. Zauważyć należy, iż zgodnie z dodatkowymi oświadczeniami, po utracie stałych źródeł dochodu wnioskodawca otrzymywał nieregularne dochody w postaci zasiłków szkoleniowych i innych, co miały potwierdzać przedłożone wyciągi z rachunku bankowego (przelewy przychodzące). Wyciągi te nie odzwierciedlają jednak wszystkich jego źródeł dochodu. Nie wskazał on bowiem źródeł pozyskania środków m.in. na dokonaną w tym okresie wpłatę własną, czy też na pokrycie poniesionej uprzednio, a następnie zwróconej – reklamowanej wpłaty. W odpowiedzi na wezwanie w niniejszej sprawie, w którym zobowiązano go do wskazania wysokości wszelkich środków pieniężnych uzyskanych w okresie od 1 stycznia 2011 r. do dnia odbioru wezwania ze wskazaniem daty ich uzyskania, wysokości oraz tytułu ich uzyskania, nie wyjaśnił tych wątpliwości, lecz stwierdził, iż przedłożył już informacje w tym zakresie. Dodatkowo, z włączonego do akt niniejszej sprawy wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od dnia 4 października 2011 r. do dnia 7 lutego 2012 r. nie wynika, aby w tym okresie uzyskiwał jakiekolwiek wpływy (za wyjątkiem zwrotu kosztów postępowania sądowego w dniu 18 listopada 2011 r.), co potęguje wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Nie jest bowiem możliwe zaspokajanie nawet podstawowych potrzeb bytowych, związanych chociażby z koniecznym wyżywieniem, bez uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, czy też pomocy ze strony rodziny lub osób trzecich. W tych warunkach, nie znając rzeczywistych źródeł finansowania wnioskodawcy i wysokości środków, jakie z nich pozyskuje, nie można ustalić jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja finansowa, a w konsekwencji, jakie są jego zdolności płatnicze.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.