Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 465/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 i art. 12 ust. 1,
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Z. P. i I. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej Z. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IVSA/Wa465/12

Uzasadnienie

Dokumentem Powiatowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] kwietnia 1946 r.

potwierdzono, że J. P. otrzymał nadział ziemi - gospodarstwo rolne o pow.

[...] ha położone we wsi D. w gminie O.

Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1948 r. Wojewódzka Komisja Ziemska w W.

uchyliła J. P. nadział gospodarstwa o pow. [...] ha. Uzasadniając swoje

stanowisko organ podał, że J. P. oddał swoje własne gospodarstwo na

Skarb Państwa w powiecie T., jednakże okazało się, że zostało ono

przydzielone ob. L., który jest zięciem brata J. P. – J.

P. Wobec tego zdaniem organu nadział gospodarstwa dla J. P. we

wsi D. należy zakwestionować, gdyż brak jest podstawy przejęcia jego

gospodarstwa w powiecie T., a poza tym pozostało ono w rodzinie.

Orzeczeniem z dnia [...] marca 1950 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych utrzymał

w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 1948 r., ponieważ J. P. jest właścicielem

sześciohektarowego gospodarstwa. Jego przejęcie na Skarb Państwa jest nieważne,

gdyż odbyło się bez zgody lub upoważnienia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.

Pismem z dnia [...] września 1990 r. J. P. zwrócił się do Ministra

Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o zwrot gospodarstwa w D. lub zwrot

przynajmniej części gruntów, które zostały całkowicie spłacona.

Decyzją z dnia [...] marca 1992 r. Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z

dnia [...] marca 1950 r. oraz orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. z

dnia [...] grudnia 1948 r. o uchyleniu nadziału gospodarstwa.

Wyrokiem z dnia 17 listopada 1992 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA 557/92

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższą decyzję z dnia [...] marca 1992 r. z

uwagi na nieuzasadnienie przez organ, że nie ma podstaw do stwierdzenia

nieważności kwestionowanych orzeczeń z 1948 r. i 1950 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2011 r. odmówił

stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...]

marca 1950 r. oraz orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z dnia [...] grudnia

1948r.

Z. P. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o

ponowne rozpatrzenie sprawy.

IVSA/Wa465/12

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w

mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister podniósł, że podstawą nadania J. P.

gospodarstwa rolnego położonego we wsi D. były przepisy dekretu Polskiego

Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu

reformy rolnej, zwanego dalej "dekretem" oraz przepisy rozporządzenia Ministra

Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z

dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zwanego dalej

"rozporządzeniem".

Jak wynika z art. 1 ust. 2 lit. a i b dekretu celem reformy rolnej było m. in. tworzenie

nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników

rolnych oraz drobnych dzierżawców, upełnorolnienie istniejących gospodarstw

karłowatych, małorolnych i średniorolnych. Stosownie do art. 12 ust. 1 dekretu z dnia 6

września 1944 r. obszar nowoutworzonych, jak również obszar, do którego miały być

powiększone gospodarstwa karłowate, małorolne i średniorolne, winien być

uzależniony od jakości gleby i stosunku miejscowego zapotrzebowania ziemi do

będącego do dyspozycji zapasu ziemi. Zgodnie z art. 12 ust. 2 dekretu obszar ten dla

gospodarstw nowoutworzonych w zasadzie nie mógł wynosić więcej niż 5 ha ziemi

średniej jakości, a dla gospodarstw ogrodniczo - warzywniczych nie mógł przekraczać

2 ha.

Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, iż J. P. w 1946 r., tj. w czasie

nadania mu gospodarstwa o pow. [...] ha położonego w miejscowości D. był

już właścicielem gospodarstwa o pow. [...] ha, położonego we wsi D.

Gospodarstwo to nabył w 1929 r. jako darowiznę od rodziców sporządzoną w formie

aktu notarialnego. Akt notarialny na gospodarstwo w D. zaginął podczas wojny,

jednak powyższe informacje znajdują potwierdzenie w znajdującym się w aktach

sprawy protokole z dnia [...] grudnia 1974 r. spisanym do Aktu Własności Ziemi z dnia [...]

grudnia 1974 r. wydanym w stosunku do gospodarstwa położonego w D.

Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że J. P. nie był bezrolnym

uprawnionym do nabycia gruntów na podstawie art. 1 ust. 2 lit. b dekretu. Przepisy

dekretu zakładały bowiem tworzenie nowych gospodarstw wyłącznie dla osób

nieposiadających gruntów rolnych oraz dla dzierżawców, czyli posiadaczy zależnych.

J. P. nie był również uprawniony do nadania mu gruntu rolnego (na

podstawie art. 1 ust. 2 lit. a dekretu) w celu upełnorolnienia posiadanego już przez

niego gospodarstwa. Gospodarstwo znajdujące się na terenie wsi D. położone

2

IVSA/Wa465/12

było bowiem w znacznej odległości od gospodarstwa w D., co nie pozwalało

na uznanie ich za zorganizowaną całość. Ponadto powierzchnia gospodarstwa

nadanego była zbyt duża, aby uznać, że nadanie mogło służyć powiększeniu

gospodarstwa położonego w D.

Zdaniem Ministra nie znajduje potwierdzenia w aktach przedmiotowej sprawy, że

J. P. przekazał swoje gospodarstwo o pow. [...] ha, położone w

miejscowości D. na Skarb Państwa. Brak jest dokumentów potwierdzających,

że gospodarstwo o pow. [...] ha przeszło na rzecz Skarbu Państwa. Potwierdzeniem

posiadania przez J. P., a nie Skarb Państwa gospodarstwa położonego w

D. jest także Akt Własności Ziemi wydany na tę nieruchomość J. i Z.

P. dnia [...] grudnia 1974 r.

Minister wskazał, że w sprawie organ bierze pod uwagę aktualny stan prawny

nieruchomości, a nie dane o niej pochodzące sprzed kilkunastu lat. Uwzględniając

powyższe wskazano, że z pisma Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i

Kartograficznej z dnia [...] września 2010 r. wynika, iż działki ew. nr [...], nr [...] i część

działki ew. nr [...], które w latach osiemdziesiątych XX w. miały odpowiadać

nieruchomości będącej przedmiotem postępowania nie występują obecnie w bazie

danych ewidencji gruntów i budynków obrębu D. Brak jest więc danych

dotyczących aktualnych oznaczeń w ewidencji gruntów dla nieruchomości

odpowiadających przedmiotowemu gospodarstwu. Minister podniósł, że okoliczność ta

nie ma wpływu na ocenę prawidłowości kwestionowanej decyzji, może mieć natomiast

wpływ na określenie kręgu stron prowadzonego postępowania. Jednak z uwagi na

decyzję Ministra z dnia [...] września 2011 r. o odmowie stwierdzenia nieważności

kwestionowanych orzeczeń oraz biorąc pod uwagę wyrok NSA w Warszawie z dnia 5

października 1999 r., sygn. akt IV SA 1644/97, w którym Sąd podniósł, że odstąpienie

od wymogu zawiadamiania wszystkich stron jest dopuszczalne wobec tych podmiotów,

co do których jest oczywiste, że ewentualne wzruszenie decyzji ostatecznej nie może

w żadnej mierze dotknąć ich interesów, możliwe jest odstąpienie od zawiadomienia w

prowadzonym postępowaniu tych podmiotów, które w chwili obecnej są właścicielami

lub użytkownikami wieczystymi gruntów wchodzących w skład nieruchomości

będących przedmiotem niniejszego postępowania.

Odnosząc się do nieuwzględnienia w rozstrzygnięciu zadośćuczynienia dla

następców prawnych J. P. z tytułu dokonanych wpłat na poczet ceny

gospodarstwa odebranego J. P. w wyniku uchylenia aktu nadania.

Minister wskazał, że jego decyzja z dnia [...] września 2011 r. rozstrzyga w zakresie

3

IVSA/Wa465/12

zgodności z prawem orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca

1950 r. oraz orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...]

grudnia 1948 r. Kwestie związane z ewentualnymi rozliczeniami finansowymi

dotyczącymi przedmiotowego gospodarstwa nie mogą więc mieć wpływu na

prawidłowość decyzji dotyczącej uchylenia nadziału gruntu o pow. [...] ha, położonego

we wsi D. przyznanego J. P.

W skardze na decyzję Ministra z dnia [...] grudnia 2011 r. Z. P. powołała

się na argumenty zawarte w jej pismach z dnia [...] czerwca 2010 r. i z dnia [...]

października 2011 r. oraz podniosła, że - wbrew stanowisku organu – J. P.

w dniu nadania mu gospodarstwa w D. nie był właścicielem gospodarstwa w

D., stąd uchylenie tego nadania było bezprawne. Jeszcze przed nadaniem

J. P. gospodarstwa w D. właścicielem gospodarstwa w

D. został bezrolny mąż bratanicy skarżącej – B. L.. W latach

1948-1950 brak było dowodów, że toczy się postępowanie o uchylenie nadania

B. L. gospodarstwa w D.. Z kolei z faktu wydania w

1974 r. aktu własności ziemi gospodarstwa rolnego w D. na rzecz J.

P. nie wynika, aby był on jego właścicielem w latach 1948-1950, ponieważ w

myśl ustawy uwłaszczeniowej z 1971 r. nabycie własności uzależnione było od

posiadania nieruchomości w dniu wejścia w życie tej ustawy. Zdaniem skarżącej J.

P. odzyskał własność gospodarstwa w D. już po uchyleniu nadania

gospodarstwa w D. Skarżąca podniosła również, że informacje z 1993 r. o

stanie prawnym gruntów wchodzących w skład gospodarstwa w D. świadczą

o trwałym ich rozdysponowaniu na rzecz innych podmiotów.

W odpowiedzi na skargę organ naczelny podtrzymał argumenty zawarte w

zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in.

art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

(Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze

zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji

publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu

z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i

wykładni norm prawa materialnego.

4

IVSA/Wa465/12

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w

granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż

zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. narusza

przepisy prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co za

tym idzie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Organy administracji publicznej winny w toku postępowania podejmować wszelkie

kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia

sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Emanacjątej

zasady w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Pierwszy z

nich stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący

zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero zaś na podstawie całokształtu

materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art.

80 k.p.a.).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy nie można uznać, że

organ naczelny w sposób należyty zgromadził materiał dowodowy i dokonał jego oceny,

której wyrazem byłoby uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

Organ administracji nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, że J. P.

w 1946 r., tj. w czasie nadania mu gospodarstwa o pow. [...] ha położonego w

miejscowości D. był już właścicielem gospodarstwa o pow. [...] ha, położonego

we wsi D.

Organ wskazał, że gospodarstwo to nabył w 1929 r. jako darowiznę od rodziców

sporządzoną w formie aktu notarialnego. Minister Rolnictwa podał w uzasadnieniu

zaskarżonej decyzji, że akt notarialny na gospodarstwo w D. zaginął podczas

wojny, jednak powyższe informacje znajdują potwierdzenie w znajdującym się w

aktach sprawy protokole z dnia [...] grudnia 1974 r. spisanym do Aktu Własności Ziemi z

dnia [...] grudnia 1974 r. wydanym w stosunku do gospodarstwa położonego w

D.

Odnośnie powyższego Sąd stwierdza, że ze znajdującego się w aktach sprawy

protokołu z dnia [...] grudnia 1974 r. nie wynika jednoznacznie, że J. P. w

1946 r., tj. w czasie nadania mu gospodarstwa o pow. [...] ha położonego w

miejscowości D. był już właścicielem gospodarstwa o pow. [...] ha, położonego

we wsi D. W protokole tym znajduje się jedynie wzmianka, że aktem

notarialnym z 1929r. dokonana została darowizna od rodziców, w "samodzielne

użytkowanie".

5

IV SA/Wa 465/12

Wobec braku innych dowodów, na podstawie powyższego protokołu nie można

jednoznacznie stwierdzić, że J. P. w czasie nadania mu gospodarstwa o

pow. [...] ha położonego w miejscowości D. był już właścicielem innego

gospodarstwa.

Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia

nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1950 r.

oraz orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w W. z dnia [...] grudnia 1948

r. o uchyleniu nadziału gospodarstwa

Podkreżlić należy, że organ prowadzący postępowanie w tym również postępowanie

nieważnościowe musi dokładnie ustalić stan faktyczny sprawy. W szczególności musi ustalić i

uzasadnić prawidłowo swoje stanowisko.

W sprawie niniejszej organ naczelny takich ustaleń nie poczynił.

Nie można jednoznacznie ustalić na podstawie przedstawionych akt sprawy, czy J.

P. w czasie nadania mu gospodarstwa położonego w miejscowości D. był już

właścicielem innego gospodarstwa. Kwestia ta mająca w sprawie podstawowe znaczenie musi

być przez organ wyjaśniona. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ takich ustaleń nie

poczynił.

Wobec powyższego, stwierdzić należy, że naczelny organ administracji uchylił się od

dokładnego zgromadzenia, zbadania i wyczerpującej oceny materiału dowodowego, co stanowi

naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynika

sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na

podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm),

orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

6