Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1085/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 260
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Cezary Kosterna Protokolant asystent sędziego Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 603/15 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 603/15, po rozpoznaniu skargi E. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2014 r., a także zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] września 2014 r. o godz. [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli zespół pojazdów, składający się z samochodu o nr rej. [...] oraz naczepy o nr rej. [...]. Pojazdem kierował E. S..

W wyniku kontroli stwierdzono, że w pojeździe zainstalowane było urządzenie do elektronicznego poboru opłat (viabox), jednak w dniach od [...] sierpnia do [...] września 2014 r., kontrolowany pojazd dziewięciokrotnie poruszał się po drodze ekspresowej S3 na odcinku węzeł M. P. - węzeł N. S. Zachód bez uiszczenia opłaty elektronicznej, co zostało potwierdzone zapisami ewidencyjnymi z bramownic. Z kontroli sporządzono protokół podpisany przez kierującego pojazdem bez wnoszenia uwag do kontroli.

E. S. w piśmie z dnia [...] września 2014 r. oświadczył, że podczas przejeżdżania przez bramownice urządzenie zawsze wysyłało jeden sygnał, zatem nie informował swego pracodawcy o potrzebie jego doładowania. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] września 2014 r., strona wyjaśniła, że podczas kontroli viaboxa przy pierwszej próbie urządzenie nie zadziałało, dopiero po wstrząśnięciu przez inspektora w drugiej próbie zaświeciła się czerwona kontrolka. Po czterech kolejnych nieudanych próbach sprawdzenia urządzenia, dopiero piąta próba, także po wstrząśnięciu urządzenia, uaktywniła go. Kierowca oświadczył, że zgłaszał inspektorom, iż urządzenie prawdopodobnie nie działa prawidłowo, jednak kontrolujący stwierdził, że wynika to ze złej jego obsługi.

Z informacji uzyskanych przez organ od Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wynikało, że stan salda w dniu kontroli wynosił 0 zł, zaś środki na koncie użytkownika wyczerpały się [...] sierpnia 2014 r., o godzinie [...]. Doładowanie konta w kwocie 300 zł nastąpiło w dniu [...] września 2014 r. o godz. [...].

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] października 2014 r. wymierzył E. S. karę pieniężną w wysokości 3000 zł za wykonywanie przejazdu po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., powoływanej dalej jako u.d.p.).

Organ stwierdził, że w dniu [...] sierpnia 2014 r., o godz. [...], został wygenerowany zapis ewidencyjny ER z bramownicy [...], potwierdzający przejazd kontrolowanego zespołu pojazdów z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Rozpoznając odwołanie E. S. od powyższej decyzji, Główny Inspektor Transportu Drogowego uzyskał od firmy Kapsch informacje, że na dzień [...] sierpnia 2014 r., o godz. [...] stan konta urządzenia viabox znajdującego się w kontrolowanym pojeździe wynosił 0 zł, a przewoźnik nie zgłaszał uszkodzenia urządzenia.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu, na podstawie informacji uzyskanych od Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. należało stwierdzić, że urządzenie viabox było sprawne. Użytkownik pojazdu nie składał reklamacji w związku z jego niesprawnym działaniem, ponadto urządzenie to nie było wymieniane. Strona w toku postępowania nie przedstawiła dowodów świadczących o tym, że uiściła opłatę, zatem za wiarygodne organ uznał informacje pochodzące bezpośrednio od podmiotu obsługującego elektroniczny system poboru opłat. Organ stwierdził, że podczas wykonywanego przejazdu po płatnym odcinku drogi ekspresowej S3 kierowca miał dostateczną możliwość sprawdzenia, czy posiada środki na koncie. Strona zarówno na podstawie wskaźnika świetlnego znajdującego się na urządzeniu viabox, jak również na podstawie sygnałów dźwiękowych, jakie urządzenie to wydaje podczas przejazdu pod bramownicami, była w stanie stwierdzić, czy na koncie znajdują się środki pieniężne.

E. S. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że jego zdaniem, organ odwoławczy nie zweryfikował twierdzenia dotyczącego poprawności działania urządzenia viabox.

Skarżący wyjaśnił ponadto, że w grudniu 2014 r., przy próbie zdania nieprawidłowo działającego viaboxa został poinformowany, iż urządzenie to miało w systemie firmy Kapsch status "zablokowane" od marca 2014 r., kiedy to poprzedni użytkownik zdał go do punktu obsługi. Skarżący oświadczył, że okoliczność ta wskazuje, iż firma Kapsch udzieliła nieprawdziwych informacji organowi odnośnie sprawności tego urządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r., wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2014 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podniósł, że firma Kapsch informowała jedynie organ, iż przewoźnik nie składał przed dniem kontroli reklamacji urządzenia oraz że urządzenia tego nie wymieniał przed tą datą. Zatem firma Kapsch nie stwierdzała, że viabox działał prawidłowo. Skarżący wyjaśnił, że nie reklamował viaboxa, gdyż nie miał podstaw do uznania nieprawidłowości jego działania, skoro zawsze sygnalizowało ono obecność na koncie wystarczających środków na pokrycie należności za przejazd.

Zdaniem Sądu I instancji, w sytuacji gdy już podczas kontroli testowanie urządzenia wykazywało nieprawidłowość jego działania, a dodatkowo w skardze podniesiono, że urządzenie to miało status urządzenia zablokowanego, konieczne było bezsporne ustalenie tych okoliczności. Jeżeli powstała uzasadniona wątpliwość co do prawidłowości działania urządzenia viabox, niezrozumiałe jest stwierdzenie o braku potrzeby wyjaśnienia tej istotnej w sprawie okoliczności. Sąd I instancji podniósł, że organ, ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia o niewniesieniu opłaty za przejazd, nie dokonując tych ustaleń, naruszył zasady wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i w art. 107 § 3 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło także do naruszenia art. 80 k.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd I instancji nakazał organowi przy ponownym rozpatrzeniu sprawy dokonanie ustaleń uzupełniających, np. przez przesłuchanie kontrolujących na okoliczność testowania (sprawdzania) podczas kontroli urządzenia rejestrującego oraz ustalenie, czy urządzenie zamontowane w pojeździe faktycznie od samego początku (od marca 2014 r., kiedy zostało zdane przez poprzedniego użytkownika), miało status urządzenia zablokowanego.

Główny Inspektor Transportu Drogowego złożył od wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 603/15 skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Organ wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.:

1. przejawiające się w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że podczas kontroli drogowej w toku sprawdzenia urządzenia viabox wykazano nieprawidłowe jego działanie, podczas gdy taka okoliczność nie została stwierdzona i utrwalona w protokole kontroli drogowej, który został podpisany bez zastrzeżeń przez skarżącego bezpośrednio uczestniczącego w kontroli drogowej, jak również okoliczność ta nie została ustalona w toku postępowania administracyjnego, a sam skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że inspektor dokonujący kontroli urządzenia viabox stwierdził, iż urządzenie to jest sprawne;

2. poprzez ustalenie przez Sąd I instancji, że w rozpatrywanej sprawie powstała uzasadniona wątpliwość co do prawidłowości działania urządzenia viabox przypisanego do kontrolowanego pojazdu i nadanie tej okoliczności stopnia istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy w toku kontroli drogowej oraz na etapie postępowania administracyjnego nie stwierdzono, by używane przez skarżącego urządzenie było wadliwe lub nie działało w prawidłowy sposób, albowiem emitowane podczas kontroli drogowej czerwone sygnały świetlne przez urządzenie viabox, na gruncie przedmiotowej sprawy, oznaczały, że na koncie użytkownika, do którego było przypisane to urządzenie, nie znajdowały się środki pieniężne na pokrycie należnej opłaty elektronicznej, co było prawidłowym działaniem urządzenia viabox;

3. poprzez bezpodstawne wskazanie przez Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie organ winien był bezspornie ustalić, czy poddane sprawdzeniu urządzenie viabox posiadało status urządzenia zablokowanego, podczas gdy okoliczność ta została podniesiona przez skarżącego dopiero na etapie skargi do Sądu, a ponadto z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z pisma pochodzącego od operatora systemu elektronicznego poboru opłat, wynika, że za pośrednictwem poddanego kontroli urządzenia viabox były naliczane i uiszczane opłaty elektroniczne zarówno przed, jak i po zarejestrowanym naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, co nie byłoby możliwe, gdyby urządzenie to miało status urządzenia zablokowanego, albowiem zablokowanie urządzenia viabox skutkuje brakiem możliwości używania tegoż urządzenia zgodnie z jego przeznaczeniem;

4. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji braku podstaw do uznania, że operator systemu elektronicznego poboru opłat mógł podać organowi informację stwierdzającą sprawność urządzenia viabox, podczas gdy to Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., która wykonuje w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad zadania związane z obsługą systemu poboru opłat elektronicznych, posiada pełną wiedzę co do funkcjonowania systemu, w tym także działania urządzeń viabox i stanowi jedyne obiektywne dla organu źródło informacyjne;

5. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji błędnej oceny twierdzeń skarżącego podniesionych na etapie skargi oraz postępowania administracyjnego, a odnoszących się do okoliczności ujawnienia niesprawności urządzenia viabox oraz statusu zablokowanego urządzenia, polegającej na uznaniu przez Sąd tychże twierdzeń za wiarygodne, podczas gdy twierdzenia skarżącego należy uznać za gołosłowne, albowiem nie zostały one w żaden sposób udowodnione lub uprawdopodobnione i nie znajdują one odzwierciedlenia w zebranym przez organ materiale dowodowym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ stwierdził, że dokonał prawidłowej oceny dowodów w postaci protokołu kontroli drogowej z dnia [...] września 2014 r., pisma pochodzącego od Kapsch z dnia [...] października 2014 r. oraz treści wyjaśnień składanych przez skarżącego na etapie postępowania administracyjnego. Dowody te jednoznacznie wskazują, że po pierwsze, opłata za kwestionowany przejazd nie została uiszczona, a po drugie, że znajdujące się w kontrolowanym pojeździe urządzenie viabox było w chwili kontroli drogowej sprawne.

Organ stwierdził, że podczas kontroli w dniu [...] września 2014 r. stwierdzono, że urządzenie emituje czterokrotne sygnały świetlne koloru czerwonego, co oznaczało, że na koncie użytkownika nie znajdują się środki pieniężne pozwalające na uiszczenie należnej opłaty elektronicznej. Czterokrotny sygnał świetlny koloru czerwonego jest prawidłowym działaniem urządzenia w sytuacji braku środków pieniężnych na koncie użytkownika. Skarżący zgodził się z ustaleniami kontroli drogowej, czemu dał wyraz, podpisując protokół kontroli i nie wnosząc zastrzeżeń do jego treści.

Organ podkreślił, że zarówno skarżący, jak również jego pracodawca, nie przedstawili żadnych dowodów świadczących o tym, że urządzenie viabox znajdujące się w pojeździe było niesprawne. Jeżeli skarżący powziął podczas kontroli wątpliwość, że używane przez niego urządzenie jest niesprawne, powinien je niezwłocznie wymienić. Natomiast z informacji pochodzącej od Kapsch wynika, że urządzenie to nie było reklamowane. Co więcej, po kontroli drogowej w dniu [...] września 2014 r. dokonano doładowania konta użytkownika i przy użyciu poddanego sprawdzeniu urządzenia były naliczane i uiszczane kolejne opłaty elektroniczne, co wynika jednoznacznie z wykazu operacji przedstawionego przez Kapsch.

Ponadto gdyby urządzenie posiadało status urządzenia zablokowanego, nie byłaby możliwa komunikacja z bramownicami, czyli w konsekwencji nie istniałaby możliwość generowania operacji poboru opłat na koncie użytkownika. Skoro zatem Kapsch wygenerował wykaz operacji zarejestrowanych na koncie użytkownika, to należy przyjąć, że urządzenie prawidłowo komunikowało się z bramownicami, generując stosowne komunikaty w systemie Viatoll. O sprawności urządzenia świadczy fakt, że przed powstaniem naruszenia oraz po kontroli drogowej (po doładowaniu konta) za jego pośrednictwem były naliczane i uiszczanie opłaty elektroniczne.

Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że zarzucone Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione i dlatego skarga została uwzględniona.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji uchylił decyzje organów administracyjnych obu instancji o nałożeniu kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej, z powodów procesowych – niewyjaśnienia istotnych w ocenie tego Sądu okoliczności faktycznych, dotyczących prawidłowości działania urządzenia viabox.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, to stanowisko Sądu I instancji nie jest prawidłowe. Należy bowiem podkreślić, że odpowiedzialność za naruszenie określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych obowiązku ponoszenia przez korzystającego z dróg publicznych opłat za przejazd po drogach krajowych pojazdu samochodowego ma charakter obiektywny. Nie jest warunkowana jakimikolwiek dodatkowymi okolicznościami natury podmiotowej czy przedmiotowej. W szczególności nie ma znaczenia przy wymierzaniu kierującemu na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 tej ustawy kary za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej jego świadomość dopuszczenia się tego naruszenia. W świetle art. 13k ust. 1 pkt 1 organ wymierzający karę nie bierze również pod uwagę kwestii dotyczących prawidłowości działania urządzenia służącego uiszczaniu opłat (tzw. viaboxa). Przesłankami tej odpowiedzialności są bowiem jedynie: 1) przejazd po drodze krajowej objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej i 2) nieuiszczenie opłaty za ten przejazd.

W rozpatrywanej sprawie obie te okoliczności są niesporne. Nie zostały zakwestionowane przez kierującego pojazdem. Z pisma Kapsch Telematic Services sp. z o.o. z [...] października 2014 r. skierowanego do Głównego Inspektora Transportu Drogowego Delegatura Północno-Zachodnia w Gorzowie Wielkopolskim, znajdującego się w aktach sprawy wynika, że w dniu [...] sierpnia 2014 r. o godz. [...] zarejestrowano za pomocą bramownicy przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] odcinkiem drogi węzeł M. P. – węzeł N. S. Zachód, bez uiszczenia opłaty elektronicznej, przy zerowym stanie konta (braku środków służących uiszczaniu opłat za pomocą viaboxa).

Sąd I instancji, bezpodstawnie więc zarzucił organowi niewyjaśnienie wątpliwości związanych z działaniem urządzenia viabox. Już jedynie na marginesie można zauważyć, że z protokołu kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...] września 2016 r., podpisanego przez kierującego bez zastrzeżeń, mającego moc dowodową dokumentu urzędowego wynika, że w kontrolowanym pojeździe znajdowało się urządzenie służące do elektronicznego uiszczania opłat (viabox), które "podczas manualnej kontroli wykazało cztery sygnały koloru czerwonego". Według organu oznaczało to, że podczas kontroli viabox był sprawny, jednakże na koncie użytkownika nie znajdowały się środki pieniężne pozwalające na uiszczenie należnej opłaty elektronicznej.

Organ wnoszący skargę kasacyjną ma zatem rację zarzucając Sądowi I instancji, że ten dokonał błędnej oceny okoliczności faktycznych sprawy. W dodatku bezzasadnie uznał te okoliczności za istotne dla rozstrzygnięcia o nałożeniu kary za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i dlatego na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, rozpoznał skargę i oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.