Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 904/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1, par. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 904/20 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2020r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Urszula Zięba (spr.), WSA Piotr Głowacki, , po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w dniu 5 listopada 2020r., sprawy ze skargi Polskiej Agencji [...] w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 11 sierpnia 2020r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia sierpnia 2020r., nr .[...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 23 czerwca 2020r., nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. NUS w Oświęcimiu, jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej N-R. sp. z o. o. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 6 czerwca 2018r., nr[...] wystawionego przez wierzyciela tj. Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w W. na kwotę należności głównej 1.991.902,80 zł. W toku postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniem nr.[...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku. z którego w wyniku zajęcia uzyskano kwotę 122,09 zł. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2019r., nr [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec majątku spółki na żądanie wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.")). Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 20 września 2019r., nr[...] poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Następnie na jego wniosek, działając na podstawie art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a., wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego na kwotę 180.469,22 zł (postanowienie z dnia 21 października 2019r., nr [...]. Postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu 28 października 2019r.

Na postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wierzyciel pismem z dnia 31 października 2019r., złożył zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy określona w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłata 5% i w art. 64 § 6 u.p.e.a. opłata 1 % egzekwowanej należności nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach, a obciążenie wierzyciela obowiązkiem poniesienia tych kosztów w wysokości 150.670,63zł (opłata egzekucyjna) i 29.920,68zl (opłata manipulacyjna) jest sprzeczne z podstawowym celem egzekucji i stanowi w stosunku do wierzyciela funkcję represyjną, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt 31/14, stwierdzając niezgodność tego przepisu z prawem w zakresie, w jaki nie określa on maksymalnej wysokości opłat.

W związku z powyższym, wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia stycznia 2020r., nr[...] uchylił zaskarżone postanowienie NUS w O. z dnia października 2019r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadnił postanowienie brakiem w zaskarżonym postanowieniu przyjęcia sposobu miarkowania kosztów egzekucyjnych, wskazanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 oraz przyjętego przez Ministerstwo Finansów.

Mając powyższe na uwadze, organ egzekucyjny na podstawie art. 64c § 4, §7 u.p.e.a., wydał postanowienie w dniu czerwca 2020r., nr[...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.152,91 zł. Postanowienie powyższe doręczono wierzycielowi w dniu lipca 2020r.

Na powyższe postanowienie, pismem z dnia lipca 2020rr., wierzyciel złożył zażalenie. W zażaleniu podniósł te same argumenty, co w zażaleniu z dnia 31 października 2019r., t.j. naruszenie art. 64 § 6 u.p.e.a., a ponadto naruszenie art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że ustalona na podstawie art. 64§ 6 u.p.e.a. opłata manipulacyjna w łącznej wysokości 4.15 2,91 zł jest zasadna w kontekście odtworzenia przez analogię do art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. maksymalnej opłaty manipulacyjnej w wysokości 4.275,00 zł w sytuacji, gdy obowiązujące bezwzględnie zasady prawa administracyjnego, wykluczają możliwość stosowania jednej normy prawnej, poprzez analogię do innej. W konsekwencji powyższego, naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, wyrażonej w art. 8 k.p.a. i zasady przekonywania w art. 11 k.p.a.

Po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego, organ II instancji wydał postanowienie z dnia 11 sierpnia 2020r., o którym mowa na wstępie. W uzasadnieniu powołano się m.in. na treść art. 64c § 1, § 3, art. 64 § 1, § 6 u.p.e.a., a następnie wskazano, że w niniejszej sprawie, to wierzyciel pismem z dnia 23 sierpnia 2019r. zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec spółki na podstawie tytułu wykonawczego nr[...] wystawionego przez wierzyciela. Wobec powyższego, powstałe koszty egzekucyjne w oparciu o ww. przepis obciążyły wierzyciela. NUS w O., stosując się do ww. postanowienia DIAS w Krakowie, ponownie obliczając koszty egzekucyjne, przyjął opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną. Organ zażaleniowy wskazał, że art. 64 § 6 u.p.e.a. nie określa maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej. Ograniczenie kwotowe ustawodawca zawarł natomiast w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w odniesieniu do opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalając ją w wysokości 8% egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00zł. Organ egzekucyjny dla określenia maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej, przyjął analogiczny sposób miarkowania wysokości opłaty. Odwołując się do powyższego przepisu, uwzględniającego stawkę 8% egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - 34.200,00 zł, organ egzekucyjny przyjął, że opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa od kwoty 4.275 zł, czyli 1/8 z 34.200 zł. Organ egzekucyjny, wyliczając wysokość opłaty manipulacyjnej w przedmiotowym tytule wykonawczym zastosował jej zmniejszenie do kwoty 4.275,00zł. Podobnie dokonano miarkowania kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego. Art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie określa maksymalnej kwoty kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego. Odwołując się do powyższego przepisu, uwzględniającego stawkę 8% egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - 34.200,00zł, organ egzekucyjny przyjął, że koszty egzekucyjne należne za zajęcie rachunku bankowego, stanowiące 5% egzekwowanej należności, nie mogą być wyższe od kwoty 21.375 zł, czyli 5/8 z 34.200 zł. Zatem biorąc powyższe pod uwagę, kwota kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego w żadnym wypadku nie przekroczyła wysokości maksymalnej tj. 21.375 zł ustalonej w sposób opisany powyżej, i wyniosła 4.152,91zł. Odnosząc się do zarzutu wierzyciela dotyczącego naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. zauważono, że skoro przepisy u.p.e.a. nie określają maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej, ani kosztów egzekucyjnych za poszczególne środki egzekucyjne, z wyjątkiem zajęcia nieruchomości, zasadne jest odwołanie się do tej kwoty, przy ustalaniu maksymalnego limitu wysokości kosztów za poszczególne inne czynności egzekucyjne. Wysokość opłat za poszczególne czynności egzekucyjne ustalana jest w tej sytuacji, oczywiście według stawki procentowej dla tych czynności przewidzianej, a nie według stawki obowiązującej dla zajęcia nieruchomości. Tak wyliczona kwota kosztów jest ograniczona wyliczonym limitem. Wymóg miarkowania kosztów, wynikający z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego został więc spełniony. Organ odwoławczy zauważył, że organ egzekucyjny przyjął i zastosował górny kwotowy limit opłaty manipulacyjnej. Uczynił to w sposób usystematyzowany. Wskazał, jakim systemem do tego doszedł. Nie uczynił więc niczego na zasadzie dowolnego uznania i przypadkowości, lecz właśnie przyjął odpowiednią systematykę i zasady w tym zakresie. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się natomiast do poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów - podkreślono, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne są konsekwencją stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych, wymienionych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnosząc się do argumentów wierzyciela dotyczących naruszenia art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - zauważono, iż organ I instancji, ustalając wysokość opłaty manipulacyjnej po uwzględnieniu ww. wyroku TK oraz sposobu miarkowania kosztów przekazany przez Ministerstwo Finansów, za punkt odniesienia uznał, że art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości. Opłata ta w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00zł. Opłata manipulacyjna jest pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu tytułu wykonawczego okazało się, iż egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Przyjmując zatem, jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200,00 zł, stanowiącej 8% egzekwowanej należności, to maksymalna oplata manipulacyjna, stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż 4.275,00 zł (1/8 z 34.200 zł). Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, organ II instancji uznał, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami wynikającymi z u.p.e.a. i k.p.a. W konsekwencji, utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie strona skarżąca ww. postanowieniu zarzuciła naruszenie:

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy brak określenia maksymalnej opłaty manipulacyjnej w tym przepisie, stanowi o jego niekonstytucyjności w świetle wyroku z dnia 28 czerwca 2016r., TK (sygn. akt SK 31/14), a brak uchylenia przedmiotowego przepisu przez TK nie daje podstaw do jego określania w drodze wykładni, analogii dokonywanej przez organy administracji publicznej, ponieważ bezwzględnie obowiązujące normy prawa administracyjnego, stanowią o niedopuszczalności takiego postępowania, w związku z powyższym, stosowanie tego przepisu w zgodzie z Konstytucją, wymaga zrezygnowania z pobierania tej opłaty;

- art. 64 § 6 u.p.e.a w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą manipulacyjną w wysokości 4.152,91 zł, poprzez analogię odnoszącą się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest zgodne z prawem, chociaż nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, częstotliwości podejmowanych czynności i ich skomplikowaniu, w sytuacji, gdy TK w ww. wyroku stwierdził niezgodność art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty i nakazał uwzględnienie ww. okoliczności oraz racjonalnej zależności między wysokością opłaty manipulacyjnej, a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych;

- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, tym samym nieuwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanego za niezgodny z prawem w zakresie braku maksymalnej wysokości opłaty art. 64 § 6 u.p.e.a. ma ww. wyrok TK;

- art. 6 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i ograniczenie się do prostego wskazania, że budowanie przy ustaleniu kosztów analogii do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i wymiarkowanie maksymalnej opłaty manipulacyjnej na jego podstawie, uzasadnia zastosowanie art. 64 § 6 u.p.e.a., zgodnie ze wskazaniami, wynikającymi z ww. wyroku TK, a w konsekwencji powyższego, nieuprawnione potraktowanie interpretacji wyroku TK, jako znajdującego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy argumentacja TK nie koreluje ze stanem faktycznym sprawy, a w konsekwencji powyższego, naruszenie wskazań wyroku TK oraz zasady praworządności i pogłębienia zaufania do obywateli;

- art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie koresponduje z treścią zarzutów w szczególności, poprzez brak odniesienia się do zasadności ustalenia wysokości opłaty manipulacyjnej, poprzez analogię do innego przepisu, bez odniesienia się do wytycznych z wyroku TK i ograniczenie się wyłącznie do stwierdzenia, że wymiarkowanie opłaty manipulacyjnej w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest zgodne z wyrokiem TK i stanowiskiem Ministerstwa Finansów, w konsekwencji nie uwzględnienie konieczności uzależnienia wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy rzeczywisty nakład pracy organu egzekucyjnego, w wyniku powyższego naruszenie także art. 11 k.p.a. i obciążenie skarżącej rażąco wysoką kwotą kosztów bezskutecznej egzekucji, niepoddającą się kontroli;

- art. 6 k.p.a. i art. 87 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady legalności i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o stanowisko Ministerstwa Finansów, zawierającego wskazania, co do miarkowania kosztów, które nie mieści się w katalogu źródeł powszechnie obowiązującego prawa, podczas gdy rozstrzygnięcie powinno zostać wydane wyłącznie na podstawie ustawy lub aktu wykonawczego, wydanego w oparciu o wyraźne upoważnienie ustawowe,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W uzasadnieniu skargi, strona skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów i w świetle powyższego, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Ponadto wniesiono o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów: postanowienie Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z dnia listopada 2019r., znak sprawy: [...] Ocena Skutków Regulacji dla projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15 października 2018r., na okoliczności powołane w skardze tj., że wyliczenie wartości czynności egzekucyjnej jest możliwe w oparciu o stan faktyczny.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodniesione w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W niniejszej sprawie, zaistniały zatem warunki do jej rozpoznania w trybie uproszczonym.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w granicach kompetencji, przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych przepisów, Sąd uznał, że zawierają one wady, powodujące konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W konsekwencji, skarga Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w W. zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia sierpnia 2020r., nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia czerwca 2020r., nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.152,91 zł.

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że zarzuty skargi sprowadzają się w zasadzie do zakwestionowania wysokości opłaty manipulacyjnej. Jak wynika z akt kontrolowanej sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej N-R.sp. z o. o. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia czerwca 2018r., nr[...] wystawionego przez wierzyciela tj. Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w W na kwotę należności głównej 1.991.902,80 zł. W toku postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zawiadomieniem nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w z którego w wyniku zajęcia, uzyskano kwotę 122,09 zł. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia sierpnia 2019r., nr [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec majątku spółki na żądanie wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia września 2019r., nr[...]poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Następnie na jego wniosek, działając na podstawie art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a., wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego na kwotę 180.469,22 zł (postanowienie z dnia października 2019r., nr [...]. Po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., postanowieniem z dnia stycznia 2020r., nr [...]- uchylił zaskarżone postanowienie NUS w O. z dnia października 2019r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadnił postanowienie brakiem przyjęcia sposobu miarkowania kosztów egzekucyjnych, wskazanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 oraz przyjętego przez Ministerstwo Finansów. Mając powyższe na uwadze, organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia czerwca 2020r., nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.152,91 zł, na które zostało złożone zażalenie, w wyniku którego, wydano postanowienie z dnia sierpnia 2020r., nr , którym utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji, co stanowi przedmiot kontroli w niniejszej sprawie.

Strona skarżąca w skardze nie kwestionowała, co do zasady podstawy prawnej naliczenia opłaty manipulacyjnej, utrzymując jedynie, że w realiach badanej sprawy, naruszono art. 64 § 6 u.p.e.a w zw. z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie strony skarżącej opłatą manipulacyjną w wysokości 4.152,91 zł, poprzez analogię odnoszącą się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest zgodne z prawem, chociaż nie znajduje odzwierciedlenia w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, częstotliwości podejmowanych czynności i ich skomplikowaniu, w sytuacji, gdy TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, stwierdził niezgodność art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty i nakazał uwzględnienie ww. okoliczności oraz racjonalnej zależności między wysokością opłaty manipulacyjnej, a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych.

W ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia sprawy, istotne znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., SK 31/14 (opublikowany w Dz.U. z 2016r., poz. 1244). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym. Wyrok ten, w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy tego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany, jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu analizowanego wyroku podał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie, ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji, powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym, stają się więc obciążeniem podatkowym. Nadto Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. W konkluzji swoich rozważań Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie, konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków, wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP (art. 8 ust. 2). Do czasu postulowanej przez Trybunał Konstytucyjny nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest bowiem orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2019 r., I GSK 232/19 i cyt. tam orzecznictwo, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę nie jest zatem uzasadniony pogląd, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie wywarł żadnego wpływu na sposób obliczania wysokości kosztów egzekucyjnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2020 r., II FSK 602/10, CBOSA).

Zdaniem Sądu, w badanej sprawie organy, określając wysokość opłaty manipulacyjnej nie zastosowały się do standardów i wskazań, zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W praktyce należy to postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty manipulacyjnej względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Należy bowiem podkreślić, na co zwracał uwagę w swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika, stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Wskazać zatem trzeba, że stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych i czynności za dokonanie których zostały one pobrane, powinien pozostawać w rozsądnej (racjonalnej) zależności, czyli tak, jak przedstawił to Trybunał Konstytucyjny. W tym też właśnie objawiać się będzie miarkowanie z uwzględnieniem standardów określonych w tymże wyroku.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, organy nie przeprowadziły tak rozumianego "miarkowania". Przede wszystkim brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym wywodów wspartych stosownymi dokumentami, która wskazywałaby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie podnoszonej już czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych. Należy zatem stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu organu I i II instancji nie wykazano, iż określona wobec strony skarżącej, opłata manipulacyjna, pozostaje w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności, wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2, 107 § 3 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.).

Zdaniem Sądu, nie można podzielić stanowiska organu, że wysokość opłaty manipulacyjnej została naliczona z zachowaniem kryteriów, wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., SK 31/14.

Organ przyjął bowiem, że skoro w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż 4.275 zł. Podobnie dokonano miarkowania kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego. Odwołując się do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., uwzględniającego stawkę 8 % egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - 34.200,00 zł, organ egzekucyjny przyjął, że koszty egzekucyjne należne za zajęcie rachunku bankowego, stanowiące 5% egzekwowanej należności, nie mogą być wyższe od kwoty 21.375 zł, czyli 5/8 z 34.200 zł. W konsekwencji organ, biorąc powyższe pod uwagę, wskazał, że kwota kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego w żadnym wypadku nie przekroczyła wysokości maksymalnej tj. 21.375 zł ustalonej w ww. sposób i wyniosła 4.152,91 zł.

Powyższe nie wskazuje na to, że wymóg miarkowania kosztów, wynikający z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego został przez organy spełniony. W świetle powyższego, nie można przyznać racji organom, że zastosowany sposób wyliczenia był prawidłowy i usystematyzowany.

Mając na uwadze przedstawione powyżej skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., SK 31/14 – nie budzi wątpliwości Sądu, że organy powinny zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności, podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2020r., I GSK 536/20, 30 lipca 2020r., I GSK 736/20, I GSK 836/20).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość opłaty manipulacyjnej nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności, podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna, powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże, organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności, pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone tak, aby nie można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019r., I SA/Kr 408/19, CBOSA).

Z przytoczonych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji (pkt I wyroku). O kosztach postępowania w kwocie 597 zł orzeczono, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. (pkt II wyroku).