Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1027/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8, art. 10, art. 11 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 1383
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 2, art. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata Z. K. kwotę [...]zł ([...]) zawierającą kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu, a nadto kwotę [...]zł ([...]) tytułem poniesionych wydatków.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 8 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych odmówił przyznania S. K. pomocy pieniężnej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją nr [...] potwierdzono stronie status działacza opozycji antykomunistycznej wobec czego, na podstawie art. 10 ust. 5 pkt 2 oraz z art. 10 ust. 6a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, może zostać mu przyznana okresowa pomoc pieniężna w wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie (tj. od marca 2018 roku do kwoty [...]zł), w szczególności na zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne, usługi pielęgnacyjne niezbędne ze względu na wiek i stan zdrowia.

Tego rodzaju pomoc wnioskodawca otrzymał decyzją z dnia [...] r. (na okres 6 miesięcy - od listopada 2017 roku do kwietnia 2018 roku - w łącznej wysokości [...] zł).

Następnie pismem z dnia 12 kwietnia 2018 roku organ wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów dotyczących konieczności ponownego udzielenia pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej na wskazany cel, tj. dokumentów wskazujących na pogorszenie się sytuacji bytowej i zdrowotnej strony. Jednocześnie pismem z dnia 26 kwietnia 2018 roku organ zawiadomił wnioskodawcę, że nieuzupełnienie wniosku o ww. dane będzie skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zainteresowany pismem z dnia 19 kwietnia 2018 roku przedłożył dodatkowe dokumenty jednak po dokonaniu analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, że w sprawie nie zachodzi przypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej.

Organ dodał, że decyzjami z dnia [...] roku oraz [...] r. przyznano stronie pomoc pieniężną w wysokości po [...] zł na podstawie art. 10 ust. 7 cytowanej wyżej ustawy, z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Następnie decyzją z dnia [...] roku, na podstawie tego samego przepisu ww. ustawy przyznano wnioskodawcy pomoc pieniężną w wysokości [...] zł (również z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną). W oparciu o wspomniany przepis, decyzją z dnia [...] roku przyznano stronie pomoc pieniężną w wysokości [...] zł z uwagi na trudną sytuację materialną, na dofinansowanie zakupu lekarstw, odzieży i bieżących wydatków, a nadto decyzją z dnia [...] r. - pomoc pieniężną w wysokości [...] zł z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Kolejną decyzją z dnia [...] roku, z tych samych względów stronie przyznano pomoc pieniężną w wysokości [...] zł.

Organ podkreślił, że w oparciu o instytucję zasiłku okresowego nie można żądać zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Istotą pomocy nie jest udzielanie świadczeń pieniężnych w celu zapewnienia świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, lecz służenie mu pomocą w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych. Prawo do świadczeń uwarunkowane jest bowiem wykazaniem się również własną aktywnością w zakresie zaspokajania potrzeb życiowych. Ze swej istoty pomoc ma wspierać osoby i rodziny a nie je utrzymywać. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać pod uwagę potrzeby w pierwszej kolejności tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy. Ponadto pomoc ta jest świadczeniom fakultatywnym, a nie obowiązkowym co oznacza, że Szef Urzędu może udzielić wnioskodawcy wsparcia finansowego, ale nie jest do tego zobowiązany.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący podniósł, że dostarczył organowi faktury za zakup leków oraz pełną dokumentację medyczną, jak również informacje dotyczące jego wydatków i dochodów. Wynika z nich m.in., że dochód skarżącego stanowi emerytura w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uwagi na taką wysokość świadczenia nie może on otrzymać pomocy z Ośrodka Pomocy Społecznej. Jednocześnie pozbawiono go pomocy na pokrycie faktur za lekarstwa. Dodał, że jest schorowany, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest samotny i pozostawiony bez pomocy Państwa pomimo dramatycznej sytuacji w jakiej się znajduje. Otrzymywana emerytura oraz kwota [...]zł miesięcznie (do 30 kwietnia 2018 r.) nie wystarczają na normalne życie.

W ocenie skarżącego, przez działalność antykomunistyczną (od 1970 r.)

i działalność społeczną został pozbawiony możliwości pracy i dobrych zarobków,

co wiąże się z tym, że obecnie jego emerytura "jest głodowa" i nie stać go na normalne życie, lekarstwa i wyżywienie.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 8 i art. 10 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż S. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód strony stanowi emerytura w wysokości [...] zł miesięcznie. Świadczenie zmniejsza się z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego

o kwotę [...]zł, zatem do wypłaty pozostaje [...] zł miesięcznie.

Pomoc pieniężna, przyznawana w podstawowym przewidzianym dla niej trybie, w zgodzie z art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, może być przyznana, jeżeli dochód samotnie gospodarującej osoby uprawnionej nie przekracza kwoty odpowiadającej 220% najniższej emerytury ogłaszanej przez Prezesa ZUS. Od 1 marca 2018 roku jest to kwota 2265,56 zł, zatem dochód strony spełnia kryteria dochodowe ustanowione niniejszą ustawą.

Organ zaznaczył, że stronę poinformowano pismem z dnia 6 lipca 2018 r.,

iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, nie zostały na dzień wysłania ww. pisma spełnione lub wykazane następujące przesłanki prawa materialnego, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej: nie przedstawiono nowych okoliczności i dokumentów pozwalających przyznać okresową pomoc pieniężną w trybie szczególnym, tj. na postawie art. 10 ust. 7 cytowanej ustawy, a niewykazanie tych przesłanek będzie skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Strona została powiadomiona o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełniania przesłanek, o których mowa powyżej w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodówi materiałów oraz zgłoszonych żądań, tj. do dnia 20 lipca 2018 roku. Do dnia wydania decyzji strona nie udzieliła jednak odpowiedzi na ww. pismo.

Organ wskazał, że na podstawie przedstawionych dokumentów oraz przeprowadzonej analizy nie uznano ustalonego w sprawie stanu faktycznego za przypadek szczególny, uzasadniający odstąpienie od wskazanych w ustawie

o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wymienił decyzje, którymi skarżącemu przyznawano w latach 2015 – 2018 pomoc pieniężną

w różnej wysokości, z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną, w tym m.in. na dofinansowanie zakupu lekarstw, odzieży i bieżących wydatków, a także na dofinansowanie kosztów remontu mieszkania w celu przystosowania pomieszczeń do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Organ podkreślił, że w oparciu o instytucję zasiłku celowego nie można żądać zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Organ wskazał,

że skarżący objęty był wsparciem od 2015 roku w wysokości ponadstandardowej. Trzeba mieć ponadto na uwadze, że istotą pomocy jest umożliwienie osobom

i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Oznacza to, że pomoc nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Prawo do świadczeń uwarunkowane jest bowiem wykazaniem się również własną aktywnością w zakresie zaspokajania potrzeb życiowych. Ze swej istoty pomoc ma wspierać osoby i rodziny a nie je utrzymywać. Nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wszystkich wniosków i udzielenie każdemu wnioskodawcy pomocy zgodnie z oczekiwaniami, zwłaszcza,

że zainteresowany decyzjami wydanymi w latach 2017 - 2018 r. otrzymał pomoc pieniężną w łącznej ponadstandardowej kwocie [...]zł.

Mając na względzie zarówno fakultatywny charakter pomocy, fakt, że organ działa w granicach uznania administracyjnego biorąc pod uwagę własne możliwości finansowe, a także brak udokumentowanych okoliczności, które umożliwiałyby przyznanie okresowej pomocy pieniężnej w trybie szczególnym z zastosowaniem

art. 10 ust. 7 ustawy o działaczach opozycji, Szef Urzędu nie znalazł podstaw, aby przyznać stronie okresową pomoc pieniężną na kolejny okres.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący podniósł, że z uzyskanej na przełomie lat 2016 – 2018 pomocy rozliczył się i "nie zmarnował żadnej złotówki". Bez otrzymanej pomocy nie byłoby go stać ani na remont ani na lekarstwa.

Dodał, że z uwagi na pozbawienie go prawa do pomocy finansowej od maja 2018 r. został skazany na wegetację gdyż nie jest w stanie normalnie przeżyć z uwagi na wysokie koszty diety [...]

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 2 stycznia 2019 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik podtrzymał stanowisko skarżącego, dodatkowo zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5 pkt 2 i 6a oraz art. 10 ust. 7 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej polegające na uznaniu za "całkowicie sprzecznym z zasadami przyznawania zasiłków celowych", co miało wpływ na wynik sprawy, a nadto zebranie, rozpatrzenie oraz dokonanie przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

Zdaniem pełnomocnika, w niniejszej sprawie organy obu instancji zaniechały przeprowadzenia samodzielnej oceny dopuszczalności przyznania skarżącemu okresowej pomocy na innych warunkach niż określone w ust. 3 – 6a ustawy. Przyjęte zostały jedynie te fragmenty dowodów skarżącego, które nie leżały w całkowitej sprzeczności z odmową przyznania świadczenia. Argumenty skarżącego stojące

w sprzeczności z ustaleniami organu zostały potraktowane per non est. Pełnomocnik zaznaczył, że ustawodawca przyznanie pomocy pieniężnej ze względu na szczególny przypadek uzależnił od wyczerpania postępowania administracyjnego, tym samym wprowadził ze względu na osoby represjonowane, będące w podeszłym wieku, wymagające opieki osób drugich, schorowane, obowiązek wszechstronnego, rzetelnego i dogłębnego – nacechowanego empatią – wyczerpania drogi postępowania. Przyjmując teorię racjonalnego ustawodawcy, przyjąć należy, że nieskorzystanie przez skarżącego z uprawnień przy zakończeniu postępowania dowodowego nie zwalnia organu administracji z obowiązku wszechstronnej oceny materiału dowodowego – jak każdego dowodu zebranego w sprawie, zwłaszcza dowodów osobo-poznawczych, spełniających przesłanki dopuszczalności przypadku szczególnego. Ustawodawca przewidział w art. 10 ust. 7 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, "pomoc pieniężną dla osób represjonowanych jakim jest skarżący, który utracił zdrowie". W przeciwnym wypadku uprawnienie do świadczenia pomocy pieniężnej w warunkach innych niż określone w art. 10 ust. 3 – 6 ustawy, nie wymagałyby regulacji prawnych o charakterze wyjątkowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, powoływanej dalej: jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W tak określonym zakresie kognicji, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a.- zarzutami i wnioskami skargi, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa

w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690).

Zgodnie z treścią art. 7 tej ustawy, prawo do świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej przysługuje działaczowi opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych o potwierdzonym statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zwanym dalej "osobą uprawnioną".

Z kolei w myśl art. 8 wspomnianej ustawy, świadczenie pieniężne i pomoc pieniężną przyznaje, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na wniosek osoby uprawnionej.

Pomoc pieniężna może być przyznana osobom uprawnionym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej lub w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych

(art. 10 ust. 1 ww. ustawy).

Pomoc pieniężna może być przyznana w szczególności na pokrycie kosztów:

1) zakupu wózka inwalidzkiego;

2) zakupu sprzętu rehabilitacyjnego;

3) zakupu przedmiotów ortopedycznych;

4) zakupu ułatwiających pracę i życie środków pomocniczych, innych niż określone w pkt 1-3;

5) dostosowania pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa;

6) opłacania pomocy pielęgnacyjnej (art. 10 ust. 2 ustawy).

Pomoc pieniężna może być przyznana, jeżeli dochód samotnie gospodarującej osoby uprawnionej nie przekracza kwoty odpowiadającej 220% najniższej emerytury, ogłaszanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 94 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, 1386 i 2120 oraz z 2018 r. poz. 138 i 357), zwanej dalej "najniższą emeryturą" (art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy).

Pomoc pieniężna jest przyznawana w formie:

1) pomocy jednorazowej:

a) w przypadku trudnej sytuacji materialnej lub zaistnienia zdarzeń losowych - do wysokości 150% najniższej emerytury,

b) na częściowe pokrycie kosztów, o których mowa w ust. 2 – do wysokości 300% najniższej emerytury;

2) pomocy okresowej – do wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie, w szczególności na:

a) zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne,

b) usługi pielęgnacyjne niezbędne ze względu na wiek i stan zdrowia (art. 10 ust. 5 ustawy).

Pomoc pieniężną w formie pomocy jednorazowej przyznaje się nie częściej niż raz na 12 miesięcy, zaś pomoc pieniężną w formie pomocy okresowej przyznaje się na okres do 6 miesięcy (art. 10 ust. 6 i ust. 6a ustawy).

W szczególnie uzasadnionych przypadkach Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w ust. 3-6a (art. 10 ust. 7 ustawy).

Jak wynika z zacytowanych powyżej przepisów, pomoc pieniężna przyznawana jest osobom posiadającym potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, które znalazły się "w trudnej sytuacji materialnej lub w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych".

Podzielając stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 października 2018 r. (sygn. akt

II SA/Ke 546/18), należy wskazać, że przepisy ustawy nie wyłączają możliwości przyznania pomocy pieniężnej w formie jednorazowej lub okresowej, więcej niż jeden raz, o ile osoba wnioskująca o jej przyznanie spełnia przesłanki określone w ustawie.

Decyzja o przyznaniu wspomnianej pomocy jest decyzją uznaniową, co jak słusznie zauważył organ, oznacza, że organ może udzielić wnioskodawcy wsparcia finansowego, ale nie jest do tego zobowiązany.

Zaznaczyć jednak należy, że działanie w granicach tzw. uznania administracyjnego nie oznacza dowolności. Organy administracji powinny bowiem przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, z których wynika obowiązek dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego, dokonania oceny zgromadzonych dowodów i wyjaśnienia w sposób logiczny i spójny, na podstawie ustalonych okoliczności, motywów podjętego rozstrzygnięcia.

Dokonując oceny legalności decyzji uznaniowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd kontroluje, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, bada, czy dokonano prawidłowych ustaleń co do zaistnienia przesłanek dopuszczających stosowanie uznania, a następnie, czy podejmując rozstrzygnięcie organ nie przekroczył granic przyznanej mu swobody, przez podjęcie rozstrzygnięcia bez uprzedniego wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego lub dokonanie oceny nieznajdującej umocowania w ustalonych faktach.

Wskazać trzeba, że w świetle art. 7 k.p.a. na organach administracji spoczywa obowiązek uwzględniania z urzędu interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. Przyjmuje się przy tym, że "organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany – zgodnie z zasadą z art. 7 k.p.a. – załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków" (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1982 r., SA 820/81, OSPiKA 1982, nr 1-2, poz. 22 wraz z glosą aprobującą J. Łętowskiego).

Z uwagi na powyższe, nie ulega wątpliwości, że organ winien szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy, posiłkując się wszechstronnie zebranym materiałem dowodowym zaś w uzasadnieniu decyzji winien wyjaśnić motywy wydanego rozstrzygnięcia, przekonując, że nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organu powyższych wymogów nie spełnia.

Uzasadniając swoje stanowisko, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że do wnioskodawcy wystosowano pismo zawiadamiające o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań i możliwości złożenia dodatkowych dowodów, w terminie do dnia 20 lipca 2018 r. Organ poinformował nadto skarżącego, że na dzień wysłania zawiadomienia nie zostały wykazane lub spełnione przesłanki z ustawy, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej, tj. nie przedstawiono nowych okoliczności i dokumentów pozwalających przyznać okresową pomoc pieniężną w trybie szczególnym, tj. na podstawie art. 10 ust. 7 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Organ zaznaczył ponadto, że dokonał analizy zgromadzonego materiału pod kątem występowania przesłanek z art. 10 ust. 7 ustawy, ale w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uznano ustalonego w sprawie stanu faktycznego za przypadek szczególny, pozwalający na odstąpienie od ogólnych zasad udzielania pomocy pieniężnej.

Dodatkowo organ podkreślił, że skarżącemu już przyznana została pomoc pieniężna w wysokości ponadstandardowej, tj. w formie pomocy okresowej na

6 miesięcy od listopada 2017 r. do kwietnia 2018 r. a także z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz na dofinansowanie kosztów planowanego remontu mieszkania w celu przystosowania pomieszczeń do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił jednocześnie, że istotą pomocy jest umożliwienie osobom i rodzinom znajdującym się w trudnych sytuacjach życiowych ich przezwyciężanie i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Prawo do świadczeń uwarunkowane jest bowiem wykazaniem się również własną aktywnością w zakresie zaspokajania potrzeb życiowych. Nadto organ dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać przede wszystkim pod uwagę potrzeby innych osób, które dotąd z pomocy nie korzystały.

W ocenie Sądu, powyższa argumentacja organu – w świetle przywołanych wyżej regulacji ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.

W niniejszej sprawie skarżący, posiadając potwierdzony status działacza opozycji antykomunistycznej, zawnioskował o przyznanie pomocy pieniężnej w formie okresowej w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Uzasadniając ten wniosek strona podniosła, że z otrzymywanej niewielkiej emerytury (po potrąceniach - [...] zł) musi opłacić czynsz, prąd, gaz i lekarstwa, które są niezbędne bowiem od kilku lat choruje na [...], 4 razy na dobę przyjmuje [...], wymaga diety [...] Cierpi ponadto na [...] i z tak niskiej emerytury nie jest w stanie się utrzymać.

Z uwagi na taką treść wniosek z dnia 7 kwietnia 2018 r. wymagał, zdaniem Sądu oceny prawnej w pierwszej kolejności w oparciu o art. 10 ust. 5 i ust. 6a ustawy. Dopiero w razie stwierdzenia, że przesłanki określone w tych przepisach ustawy nie są przez wnioskodawcę spełnione, a spełnia warunek określony w art. 10 ust. 1 ustawy, organ mógł przejść do oceny, czy jest możliwe odstąpienie od zasad przewidzianych w przepisach art. 10 ust. 3-6a ustawy i przyznanie pomocy pieniężnej na podstawie wyjątku z art. 10 ust. 7 ustawy. W przypadku osoby uprawnionej samotnie gospodarującej przyznanie pomocy pieniężnej w formie okresowej możliwe jest wówczas gdy jej dochód nie przekracza kwoty odpowiadającej 220% najniższej emerytury.

Skarżący, jak ustalił organ, spełnia kryteria dochodowe ustanowione ustawą

o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Powyższe oznacza, choć takiego wniosku organ nie formułuje w uzasadnieniu decyzji, że bez wątpienia skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i spełnia przesłanki z art. 10 ust. 1 i 3 ustawy.

W takiej sytuacji organ zobowiązany był rozważyć, czy w sprawie zachodzą przesłanki z art. 10 ust. 5 i 6a ustawy. Takich rozważań w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło.

Organ zawiadomił skarżącego, o konieczności przedstawienia dodatkowych dowodów w sprawie, potwierdzających konieczność ponownego udzielenia pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej na wskazany we wniosku cel, w szczególności aktualnej dokumentacji medycznej, kart informacyjnych leczenia szpitalnego, aktualnych zaświadczeń lekarskich, czy faktur VAT lub imiennych rachunków związanych z wydatkami na leczenie i lekarstwa, wskazujących na pogorszenie się sytuacji bytowej i zdrowotnej. Z akt sprawy wynika, że na to wezwanie skarżący przedstawił stosowne dokumenty, w tym m.in. faktury związane z wydatkami na leczenie i lekarstwa. Skarżący załączył także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., potwierdzające, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak również wymagającą usług: socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych. Wnioskodawca przedstawił faktury na zakup leków (łącznie na kwotę ok. [...] zł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku). Jednakże do tych dowodów organ nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podnosząc jedynie, że nie przedstawiono nowych okoliczności pozwalających przyznać okresową pomoc pieniężną.

Jednocześnie treść uzasadnienia decyzji, jak również dokumentacja dołączona do akt administracyjnych nie pozwalają w żadnym razie na ustalenie jak przedstawiała się sytuacja skarżącego uwzględniona przez organ przy wydawaniu poprzednich decyzji. Wobec tego nie sposób też stwierdzić, czy w tym wypadku zaszły nowe okoliczności, na które powołuje się organ czy też nie, ani też jakiego rodzaju miałyby to być okoliczności przy czym z przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych tego typu przesłanka ("nowych okoliczności") nie wynika.

Zdaniem Sądu, organ procedując zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., winien szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy, posiłkując się wszechstronnie zgromadzonym materiałem dowodowym. Organ, dysponując dokumentami przedłożonymi już przez wnioskodawcę, powinien był więc do tych dokumentów się odnieść. Zatem argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji, że skarżący miał możliwość przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie wnioskowanej pomocy pieniężnej, o czym został przez organ pouczony i wezwany do ich przedstawienia nie zasługuje na uwzględnienie. Dokumenty, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy znajdowały się w dyspozycji organu. Organ nie wywiązał się więc należycie

z obowiązków wynikających z zasad prowadzenia postępowania administracyjnego – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Na aprobatę nie zasługuje również uzasadnienie decyzji w tej części, w której organ wskazuje na istotę pomocy pieniężnej polegającą na umożliwieniu osobie uprawnionej przezwyciężania życiowych trudności przy czym pomoc ta nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu, zaś organ dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych – w art. 11 ust. 3 – zawiera odesłanie do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508), ale do enumeratywnie wskazanych przepisów tej ustawy. Brak jest tam odesłania do art. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1); zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2); rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3); potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).

Niewątpliwie odmowy przyznania pomocy pieniężnej osobie uprawnionej w trybie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych organ nie może uzasadniać brakiem podejmowania przez skarżącego własnych starań zmierzających do przezwyciężenia życiowych trudności oraz dysponowania przez organ ograniczonymi zasobami środków finansowych przeznaczonymi na taką pomoc, zwłaszcza, że będąc osobą starszą ([...] lat) niepełnosprawną w stopniu znacznym, samotną, uzyskującą jedynie bardzo niskie świadczenie emerytalne skarżący praktycznie nie jest w stanie tego typu starań podjąć.

Zdaniem Sądu, za nietrafne należy też uznać stanowisko organu, że skarżący już uzyskał pomoc pieniężną udzieloną w trybie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, ponieważ jak już wyżej podniesiono, wykładnia przepisów tej ustawy nie wskazuje, aby niemożliwe było ponowne przyznanie pomocy pieniężnej, zwłaszcza w formie okresowej, jeżeli osoba uprawniona spełni przesłanki przewidziane w art. 10 ustawy.

Dodać należy, że ogólne stwierdzenie organu, że zgromadzony materiał dowodowy nie dał podstaw do zastosowania dyspozycji art. 10 ust. 7 ustawy nie spełnia wymagań z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ nienależycie umotywował, dlaczego względem wnioskodawcy (osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, schorowanej, samotnej) nie dopatruje się szczególnie uzasadnionego przypadku.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, poprzez pominięcie przy ocenie dowodów dokumentów przedłożonych do organu przez skarżącego, niepoczynienie wszystkich istotnych dla wyniku sprawy ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej w kontekście spełniania przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy w trybie art. 10 ust. 5 i 6a ustawy, nienależytego uzasadnienia braku przesłanek przyznania pomocy pieniężnej w trybie art. 10 ust. 7 ustawy. Zdaniem Sądu, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ dokonał wystarczających do wydania decyzji ustaleń faktycznych i ich właściwej oceny prawnej z punktu widzenia regulacji zawartej w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Kontrolowana decyzja zawiera w istocie uzasadnienie, które z powodu dostrzeżonych wad, nie poddaje się kontroli z punktu widzenia zgodności tej decyzji z prawem.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 2, § 4 ust. 1 i 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18).

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu.