Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1722/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... marca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy oraz nakazania opuszczenia terytorium RP; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję. 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. 3. Zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat A. M. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej swiadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (piećdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... kwietnia 2007 r. wniesionej przez M. J., jest decyzja Rady do Spraw Uchodźców z ... marca 2007 r. o nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z ... grudnia 2006 r. o odmowie nadania statusu uchodźcy i nakazaniu opuszczenia terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany, oraz wyznaczająca cudzoziemcowi nowy termin opuszczenia terytorium RP.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pan M. J.w dniu ... marca 2006 r. został zatrzymany z podejrzeniem o to, że na przejściu granicznym w Ś. usiłował wbrew przepisom przekroczyć granicę z Polski do N.. Podczas kontroli paszportowej legitymował się jako swoim, cudzym paszportem h. Postanowieniem z ... marca 2006 r. Sąd Rejonowy w S. orzekł o zastosowaniu wobec cudzoziemca środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania na czas 3 miesięcy, tj. do dnia ... czerwca 2006 r.

Przebywając w areszcie, pismem z ... marca 2006 r., cudzoziemiec wystąpił o azyl wskazując, iż ze swojego kraju pochodzenia uciekł z powodów politycznych. Podał, że grozi mu tam śmierć. Jest uważany za zdrajcę i rebelianta. Dalej opisał okoliczności mające miejsce w maju i listopadzie 2005 r.

W dniu ... maja 2006 r. cudzoziemiec złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy na terytorium RP do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców na urzędowym formularzu. Wskazał w nim, że jest obywatelem A. i zadeklarował przynależność do grupy etnicznej B. Podał, że był prześladowany przez kolegów z partii oraz przez władze państwa, w sposób zarówno fizyczny, jak i psychiczny. Oświadczył też, że został jednorazowo zatrzymany na okres 4 dni na posterunku policji w L. z powodów politycznych. Cudzoziemiec podał również, że od 2004 r. jest członkiem partii politycznej o nazwie M. Uzasadniając wniosek, w części E.8 ankiety aplikacyjnej, opisał w skrócie zasadnicze przyczyny ubiegania się o status uchodźcy. Między innymi wskazał, iż grożono mu, bo oskarżał swoją partię M. o zabicie profesora V. M. Zarzucano mu także powiązania z rebeliantami i brak szacunku do władz. Grożono mu śmiercią.

W trakcie przesłuchania, które odbyło się w dniu 20 września 2006 r., cudzoziemiec oświadczył, iż wyjechał z A., ponieważ Szef partii M. groził mu śmiercią. Następnie opisał wydarzenia z 2003 r. oraz z maja i listopada 2005 r., mające świadczyć o jego prześladowaniu z przyczyn politycznych oraz z uwagi na przynależność do plemienia B.

Decyzją z ... grudnia 2006 r. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2003 r., Nr 128, poz. 1176 ze zm.), odmówił M. J. nadania statusu uchodźcy w rozumieniu Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 119, poz. 515 i 516) oraz Protokołu dotyczącego statusu uchodźców, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r. (Dz. U. z 1991 r., nr 119, poz. 517 i 518), i nakazał opuszczenie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie do 6 stycznia 2007 r. wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. Wyjaśnił, iż cudzoziemiec jest osobą niewiarygodną. Uznał, że podjęcie przez niego decyzji o wyjeździe z kraju pochodzenia nie nastąpiło na skutek prześladowania rozumianego w świetle zasad Konwencji Genewskiej i w sytuacji jego powrotu do A. nie będzie on na nie narażony.

W dniu ... stycznia 2007 r. pełnomocnik cudzoziemca złożył odwołanie od powyższej decyzji. Wniósł w niej o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i nadanie stronie statusu uchodźcy. Jednocześnie poinformował, że szczegółowe uzasadnienie odwołania nadeśle w terminie 14 dni.

Decyzją z ... marca 2007 r. Rada do Spraw Uchodźców w pkt 1 - utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, w pkt 2 - wyznaczyła stronie nowy termin opuszczenia terytorium RP.

W uzasadnieniu, w pierwszej kolejności Rada podała, iż do dnia rozpatrywania niniejszej sprawy uzasadnienie odwołania nie zostało przekazane. Dalej, przedstawiając stan faktyczny sprawy, Rada zwróciła uwagę, iż cudzoziemiec w czasie przesłuchania w dniu 20 września 2006 r. szeroko opisał swoje problemy, jakie spotkały go w A. Jego obszerne zeznania zapisane w protokole z przesłuchania, w sposób chaotyczny, Rada streściła następująco:

M. J. ma średnie wykształcenie. Przed wyjazdem z A. mieszkał w stolicy kraju L., gdzie prowadził własną aptekę. Zainteresowania wnioskodawcy wykraczały poza jego działalność zawodową. Od stycznia 2004 r. był członkiem rządzącej partii M. (do partii tej należał także wcześniej, ale zrezygnował z członkostwa w 1994 r. po masakrze ludności B.). Zajmował się pisaniem różnych materiałów, przede wszystkim na temat wolności plemienia B. Jego prace traktowały m.in. o dyskryminacji tej grupy etnicznej, do której sam się zaliczał. Posiadał liczne dyskietki i kasety z nagraniami materiałów na ww. tematy (m.in. z masakry ludności B.). Podejmował próby wydania swoich prac, ale nie znalazł wydawcy. W maju 2003 r. M. J. zorganizował w L. konferencję zatytułowaną "Cudzoziemiec, obcy w swoim kraju". Zaprosił na nią przyjaciół, a także znanego profesora M. Konferencja ta stała się bezpośrednią przyczyną jego dalszych problemów, o których miał ostrzegać go wcześniej wspomniany profesor, a także dziennikarz o nazwisku N. M. Organizator konferencji był krytykowany za to, że podburza ludzi. Następnie, Rada wskazała, iż na jednym z zebrań M. J. wystąpił z krytycznymi uwagami na temat polityki tej partii i zaczął zadawać "niewygodne" pytania, m.in. o przyczyny zamordowania prof. M. (rzekomo przez ludzi z M.). Cudzoziemcowi zaczęto stawiać zarzuty powiązania z rebeliantami i brak szacunku do władz. W listopadzie 2005 r. do jego apteki przyjechali urzędnicy z urzędu podatkowego, którym odmówił wydania "papierów", gdyż była niedziela. Gdy w końcu wydał "papiery" urzędnicy wywieźli go samochodem do jakiejś kryjówki, gdzie był przetrzymywany przez 2 dni, wraz z dwoma innymi osobami. Później zawieziony został do D. (...). Po pytaniach, które mu zadawano cudzoziemiec skojarzył, że powodem zatrzymania są posiadane przez niego dyskietki i materiały obciążające partię M. Po rewizji w domu cudzoziemca wykryto plik legitymacji F. (...) i posądzono cudzoziemca o ich posiadanie (w rzeczywistości miały należeć do jego kolegi). Następnie z zawiązanymi oczyma został wywieziony w jakieś miejsce, słyszał odgłosy wystrzałów, zrozumiał, że chcą go zabić. Odwieziono go jednak ponownie do tej samej kryjówki. Po pewnym czasie w uwolnieniu pomógł mu zaprzyjaźniony generał K., który dał mu ubranie wojskowe, wyszedł wraz z nim i dopomógł w opuszczeniu L. Cudzoziemiec twierdzi, że jest poszukiwany za oskarżanie M. o zabójstwo prof. M., zadawanie niewygodnych pytań dotyczących masakry ludności B., posiadanie legitymacji członkowskich F. i podżeganie do niepokojów społecznych. Zdaniem wnioskodawcy za narażenie się władzom partii M. grozi mu śmierć.

Przechodząc do analizy sprawy Rada stwierdziła, iż nie kwestionuje dokonanych przez organ I instancji ustaleń (opisanych na stronach ... decyzji Prezesa Urzędu) i podziela wątpliwości organu I instancji, co do wiarygodności wnioskodawcy. Nieścisłości i sprzeczności w zeznaniach cudzoziemca jest zbyt wiele, a ich ciężar gatunkowy na tyle istotny, że nie można ich tłumaczyć bądź usprawiedliwić przejęzyczeniami lub wadliwym przekładem. W konsekwencji Rada podzieliła ogólną ocenę Prezesa Urzędu o braku wiarygodności M. J. Uznała ją za całkowicie uzasadnioną. Zaznaczyła przy tym, iż nie bez znaczenia dla oceny całokształtu sprawy jest fakt, że cudzoziemiec nie miał zamiaru składać wniosku o nadanie statusu uchodźcy w bezpiecznym dla niego kraju, jakim jest Polska, a uczynił to dopiero wówczas, gdy został zatrzymany i osadzony w areszcie pod zarzutem próby nielegalnego przekroczenia granicy polsko-niemieckiej na podstawie paszportu wydanego na inne nazwisko. Może to być dowodem, iż wnioskodawca dążył przede wszystkim do przedostania się do jednego z zamożniejszych państw Zachodniej Europy, gdzie zamierzał sobie urządzić wygodniejsze życie. Wnioskodawca nie podjął także żadnych działań, by w okresie wielomiesięcznego pobytu w Polsce udokumentować swoją tożsamość (np. poprzez wyrobienie w Ambasadzie A. nowego paszportu lub korespondencyjne "ściągnięcie" z L. aktu urodzenia lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość). Zdaniem Rady do Spraw Uchodźców zarówno w złożonym wniosku o nadanie statusu uchodźcy, jak i w trakcie przesłuchania, wnioskodawca nie przedstawił wiarygodnych okoliczności, ani też żadnych dowodów, które mogłyby świadczyć o prześladowaniu go, lub uzasadniałyby obawę przed takim prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub poglądów politycznych. Cudzoziemiec określa co prawda swoje problemy jako polityczne i próbuje dowieść, iż mają one związek z jego negatywną oceną działalności partii rządzącej M., należy jednak zauważyć, że sam od szeregu lat jest związany organizacyjnie z tą właśnie partią. Nie można wykluczyć, iż konflikty cudzoziemca wewnątrz partii (jeśli rzeczywiście istniały) rodziły się na tle rozgrywek osobistych i nie musiały przybierać tak drastycznego, jak zeznaje cudzoziemiec, charakteru. Uwzględniając niską wiarygodność zeznań cudzoziemca, jego problemy mogły zostać w zeznaniach znacznie wyolbrzymione i obliczone jedynie na użytek wzmocnienia argumentacji potrzebnej do uzasadnienia prawa do statusu uchodźcy. Oświadczenia cudzoziemca były bowiem gołosłowne i nie poparte żadnymi wiarygodnymi dowodami lub przesłankami. W konsekwencji Rada uznała, iż M. J. nie można uznać za osobę prześladowaną z przyczyn określonych w Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Następnie, Rada stwierdziła, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na to, że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia skarżący nie byłby realnie narażony na prześladowania, ani innego rodzaju represje z jakichkolwiek powodów.

W dniu ... marca 2007 r. wpłynęło do organu odwoławczego pismo pełnomocnika cudzoziemca z ... lutego 2007 r., stanowiące uzupełnienie wniesionego odwołania. Zostało ono przekazane przy piśmie Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z ...marca 2007 r. Z prezentaty znajdującej się na przekazanym do Rady piśmie pełnomocnika strony wynika, iż wpłynęło ono do organu I instancji w dniu ... lutego 2007 r.

W wymienionym piśmie z ... lutego 2007 r. pełnomocnik cudzoziemca w sposób obszerny uzasadnił podniesione w nim zarzuty, dotyczące naruszenia przez Prezesa Urzędu przepisów prawa materialnego oraz przepisów procesowych. Nadto, powołując się na przepis art. 78 k.p.a. wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu, załączonego do omawianego pisma wraz z jego tłumaczeniem na język polski.

Pismem z ... marca 2007 r. Rada poinformowała pełnomocnika cudzoziemca, że w dniu ... marca 2007 r. wydała decyzję, wobec czego nie mogła uwzględnić pisma, które wpłynęło do organu odwoławczego w dniu ... marca 2007 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z ... marca 2007 r., M. J. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Decyzji tej zarzucił:

-naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1A Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców z 1951 r., sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. ( Dz. U. z 1991 r. nr 119 poz. 515 i 516; dalej "Konwencja") i Protokołu dotyczącego statusu uchodźców, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r. ( Dz. U. z 1991 r. nr 119 poz. 517 i 518 ) oraz art. 10 ust. 1 lit. d) i e) Dyrektywy Rady Nr 2004/83/WE z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zakresu przyznawanej ochrony (dalej "Dyrektywa Kwalifikacyjna"), poprzez odmowę nadania mu statusu uchodźcy wbrew przedstawianym dowodom, a także

-naruszenie przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik postępowania, poprzez pominięcie dowodów istotnych dla sprawy, a tym samym naruszenie zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej wbrew dyrektywom z art. 7 w zw. z art. 77 i art. 10 k.p.a, oraz poprzez przyjęcie wbrew zebranemu materiałowi dowodowemu, że przedstawione fakty nie uzasadniają obawy przed prześladowaniem, a tym samym przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów wbrew art. 80 k.p.a.

Jednocześnie skarżący wniósł o dopuszczenie, na podstawie art. 78 k.p.a, dowodu z dokumentu na okoliczności powołane w treści skargi.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący, opisując stan faktyczny sprawy wskazał, iż po otrzymaniu decyzji odmownej dowiedział się od przyjaciół w kraju, że jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu i, że powrót tam może dla niego oznaczać poważne zagrożenie życia. Znajomi mieli powiedzieć mu o wydanym przez władze A. przeciwko niemu nakazie aresztowania jako zdrajcy politycznego. Rozpoczął starania o uzyskanie kopii tego nakazu, co było jednak bardzo czasochłonne ze względu na zagrożenie jakie ze sobą niosło dla jego przyjaciół. Wyjaśnił, iż jego pełnomocnik otrzymał kopię faksu nakazu aresztowania w dniu ... lutego 2007 r. W dniu ... lutego 2007 r. zostało złożone uzupełnienie odwołania, do którego załączono kopię nakazu. Pismo składane było za pośrednictwem organu I instancji, gdyż zgodnie z informacjami udzielonymi przez ten organ, w tej dacie akta sprawy nadal znajdowały się w organie I instancji.

Następnie, cudzoziemiec wywiódł, iż przedstawione przez niego okoliczności wskazują wyraźnie, że przed przyjazdem do Polski był poddany prześladowaniom, a to uzasadnia jego obawę przed ich ponownym zastosowaniem, a w konsekwencji bardzo poważnym zagrożeniem jego życia. Wyjaśnił, iż został uznany za zdrajcę politycznego, najprawdopodobniej z powodu odnalezienia u niego kart członkowskich partii rebelianckiej F. Ponadto podał, że był prześladowany ze względu na przynależność do określonej grupy społecznej, co w jego przypadku oznacza przynależność do ludu B. Reasumując skarżący stwierdził, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wystarcza do ustalenia, że w istocie spełnia on przesłanki definicji uchodźcy, zawarte w art. 1A Konwencji Genewskiej, z uwagi na poglądy polityczne oraz przynależność do określonej grupy społecznej.

Rozwijając zarzuty procesowe w sprawie, tj. wskazując na naruszenie art. 7, art. 77, art. 10 i art. 80 k.p.a., skarżący podniósł, iż organ II instancji wydał negatywną dla niego decyzję nie czekając na otrzymanie szczegółowego uzasadnienia odwołania, powołującego nowe dowody w sprawie, mimo iż organ został poinformowany o tym, że uzasadnienie takie zostanie nadesłane. Uzasadnienie zostało złożone, jednak ponad miesiąc trwało przesłanie go z organu I instancji do organu II instancji, choć położone są one w niewielkiej odległości. Skarżący zauważył, iż niezwykła opieszałość organów nie może powodować pogorszenia jego sytuacji. Nie czekając na otrzymanie uzasadnienia w efekcie organ II instancji uniemożliwił mu skorzystanie z prawa do obrony, de facto odmawiając mu także czynnego udziału w sprawie. W tym miejscu skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych podnosząc, iż zasada czynnego udziału strony w postępowaniu wyraża się po pierwsze w "umożliwieniu jej składania wyjaśnień, zgłaszania dowodów oraz uczestniczenia w ich przeprowadzeniu", a po drugie w stworzeniu jej "możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, będące dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie to takie, w którym uwzględniono oba te elementy" (wyrok WSA z 21 września 2005 r., sygn. III SA/Wal 622/05, LEX nr 181000). Skarżący wskazał także, że "[...] to nie strona winna wykazać dostateczną aktywność, aby zapewnić dla siebie czynny udział w postępowaniu, lecz stosownie do art. 10 § 1 k.p.a, taki obowiązek spoczywa na organach administracji publicznej" (wyrok WSA z 30 września 2004 r., sygn. I SA 149/03, LEX nr 156896). Podniósł, iż organ II instancji powinien więc we własnym zakresie uzyskać informacje od organu I instancji na temat szczegółowego uzasadnienia, a ostatecznie wezwać stronę do wypowiedzenia się na temat zebranych materiałów dowodowych, co umożliwiłoby mu zorientowanie się w zaistniałym braku i jego uzupełnienie. Organ II instancji tego nie zrobił, a tym samym w sposób istotny naruszył przepisy postępowania.

Podniesione powyżej naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego w pełni uzasadniają, zdaniem skarżącego, uchylenie zaskarżonej decyzji.

Jedynie z ostrożności procesowej, w dalszej części skargi skarżący odniósł się do poszczególnych zarzutów organu I instancji, powtórzonych następnie przez organ odwoławczy. W tym zakresie przede wszystkim wskazał, iż organ I instancji nie był w stanie zrozumieć jego zeznań. Nie podjął przy tym żadnych kroków, aby powstałe w sprawie wątpliwości wyjaśnić, np. poprzez zadanie dodatkowego pytania. Wątpliwości zostały natomiast wykorzystane przeciwko wnioskodawcy i rozstrzygnięte na jego niekorzyść, wbrew podstawowej wytycznej Podręcznika UNHCR (ustęp 203,204). Zwrócił także uwagę na błędne robocze tłumaczenie materiałów sprawy, wypaczające i podważające ich sens.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Rada do Spraw Uchodźców podtrzymała swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Radę do Spraw Uchodźców w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 128, poz. 1176 ze zm.), Sąd uznał, iż decyzja ta została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a to uzasadniło jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przed wskazaniem przyczyn wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia wskazać trzeba, iż stosownie do treści art. 4 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że również do uregulowanego w rozdziale 1 Działu II tej ustawy postępowania w sprawie o nadanie i pozbawienie statusu uchodźcy, stosuje się przepisy k.p.a., a zatem stosuje się także zasady ogólne w nim wyrażone, w tym art. 7, art. 9 oraz art. 10 k.p.a.

W myśl tego ostatniego, ustanawiającego zasadę ogólną czynnego udziału strony w postępowaniu, organy administracji publicznej obowiązane są -po pierwsze- zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a -po drugie- przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1 ).

Organ prowadzący postępowanie i orzekający w sprawie winien więc pamiętać, iż strona ma prawo uczestniczyć w postępowaniu dowodowym i poprzez swój udział wpływać na jego kształt. Czynny udział strony przejawia się bowiem w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, co dla ochrony jej praw -jak zaznacza się w literaturze przedmiotu- ma istotne znaczenie. "Zapewnia jej bowiem wpływ na ustalenie stanu faktycznego, a przez to wpływ na stosowanie normy prawa materialnego lub procesowego" (v. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 7 C.H. Beck, str. 82 i nast.). Strona ma prawo nie tylko być obecna przy czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale również ma prawo do żądania przeprowadzenia dowodów (art. 78 k.p.a.).

Kierując się cytowaną normą prawną, organy administracji publicznej obowiązane są też umożliwić stronom przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest zaś uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej, oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostawiono wyłącznie jej uznaniu.

Omawiana norma z § 1 art. 10 k.p.a. w sposób jednoznaczny nakłada więc na organy administracji publicznej obowiązki względem strony postępowania administracyjnego, sprowadzające się do zapewnienia jej czynnego udziału w sprawie na każdym jej etapie, w tym również bezpośrednio poprzedzającym wydanie rozstrzygnięcia.

Na marginesie warto zaznaczyć, iż norma ta znajduje rozwinięcie w art. 81 k.p.a., na podstawie którego okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Przeprowadzenie dowodu dopiero wtedy czyni więc wiarygodną okoliczność faktyczną, gdy strona mogła się wypowiedzieć co do dowodu. Organ w trakcie całego postępowania dowodowego powinien zatem stwarzać możliwość takiego ustosunkowania się do dowodów, bez względu na to czy strona z tej możliwości skorzysta, czy też nie.

Mając na uwadze powyższe oraz sposób prowadzenia postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie, Sąd za uzasadnione uznał zarzuty procesowe skargi, sprowadzające się w istocie do pozbawienia strony postępowania udziału w tym postępowaniu, a przez to naruszenia w szczególności art. 10 k.p.a. W ocenie Sądu, decyzja Rady do Spraw Uchodźców została wydana z istotnym naruszeniem tego przepisu.

Przede wszystkim bezspornym jest, iż w aktach administracyjnych brak jest końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ odwoławczy pouczył pełnomocnika strony o przysługującym jej prawie wynikającym z ww. normy prawnej.

Z § 2 omawianego przepisu wynika, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Natomiast § 3 wymienionej regulacji prawnej wskazuje, iż organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1.

W niniejszej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek zawartych w § 2 ww. artykułu, pomimo to Rada nie umożliwiła pełnomocnikowi strony -przed wydaniem decyzji- zajęcia stanowiska w sprawie. Uzasadnia to wniosek, że Rada prowadząc postępowanie naruszyła obowiązek ustalony w art. 10 § 1 k.p.a.

Dla oceny wagi wskazanego naruszenia niewątpliwe znaczenie miało -w ocenie Sądu- nieuwzględnienie przez Radę pisma pełnomocnika cudzoziemca z 13 lutego 2007 r. Pismem tym pełnomocnik strony w sposób obszerny uzupełnił -tak jak zapowiedział w odwołaniu i (co istotne) w podanym tam terminie- wniesiony środek zaskarżenia. Wystąpił też o przeprowadzenie dodatkowego dowodu, tj. dowodu z dokumentu mającego stanowić nakaz aresztowania skarżącego, oskarżonego o zbrodnię zdrady politycznej.

Pismo uzupełniające odwołanie i zawierające wniosek dowodowy, pełnomocnik cudzoziemca złożył za pośrednictwem organu I instancji w dniu ... lutego 2007 r. Z akt sprawy wynika, iż dopiero w dniu ... marca 2007 r. dokument ten wpłynął do Rady, tj. przy piśmie Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z ... marca 2007 r. W konsekwencji, w wyniku opieszałości organu I instancji, uzupełnienie odwołania wraz z wnioskiem dowodowym wpłynęły do Rady dzień po wydaniu decyzji w II instancji. W takiej sytuacji stanowisko strony, obszernie przedstawione w złożonym piśmie, nie mogło być już uwzględnione w sprawie.

Co prawda, pełnomocnik cudzoziemca powyżej wskazane pismo winien złożyć bezpośrednio w organie II instancji. Nie zmienia to jednak faktu, iż poinformowanie przez organ pełnomocnika strony o zakończeniu postępowania dowodowego oraz pouczenie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji ostatecznej, mogłoby spowodować złożenie przez niego brakujących w aktach odwoławczych sprawy dokumentów, w odpowiednim do tego czasie – tj. pozwalającym na ich uwzględnienie w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Powyższego wykluczyć nie można, a to powoduje, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. należało w sprawie ocenić jako istotne, tj. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd zauważa także, iż zgodnie z treścią art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należałoby uwzględnić -bez względu na to, na jakim etapie postępowania zostałoby ono zgłoszone- jeżeli przedmiotem dowodu byłaby okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

Powyższa ocena Sądu, co do naruszenia przez Radę art. 10 k.p.a., jest zgodna z obowiązującym w tym zakresie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzekając w sprawie Sąd miał na uwadze przede wszystkim uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 25 kwietnia 2005 r. sygn. akt FPS 6/04 (ONSAiWSA 2005, z. 4, poz. 66), wydaną na tle odpowiadającego treści art. 10 § 1 K.p.a. przepisu art. 200 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), z której wynika, iż warunkiem sine qua non uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie, iż takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do strony stawiającej zarzut należy w takiej sytuacji wykazanie związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. W wyroku z 18 maja 2006 r. sygn. akt II OSK 831/05 (ONSAiWSA 2006/6/157), Naczelny Sąd Administracyjny również przyjął, iż zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek dopiero wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z 15 maja 2003 r. sygn. akt I SA/Gd 199/00, "Przegląd Podatkowy" 2004, nr 1, s. 43).

W niniejszej sprawie skarżący -w cenie Sądu- w sposób wystarczający wykazał, iż naruszenie przez Radę do Spraw Uchodźców przepisu art. 10 § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wydane przez organ odwoławczy rozstrzygnięcie. Wadliwość w działaniu Rady uniemożliwiła mu bowiem uzupełnienie akt sprawy m.in. o dowodów z dokumentu.

Reasumując, Rada rozpatrując sprawę ponownie winna przeprowadzić - w sposób dokładny i rzetelny - analizę zgromadzonego wyczerpująco materiału dowodowego, pamiętając o tym, iż przed wydaniem decyzji winna pouczyć stronę o jej prawach wynikających z treści art. 10 § 1 k.p.a. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż Rada obowiązana jest dokonać analizy i oceny zarzutów podniesionych w piśmie procesowym pełnomocnika strony -uzupełniającym odwołanie- dając temu wyraz również w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Winna też załatwić wniosek dowodowy pełnomocnika strony, mając przy tym na względzie treść art. 78 k.p.a.

W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazane powyżej wady procesowe popełnione przy wydawaniu zaskarżonej decyzji stanowiły okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.

Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).