Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 80/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie NSA Anna Łukaszewska – Macioch (spr.) asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. G., utrzymało w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta W. z dnia [...] października 2004 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia przekształcenia z mocy prawa w prawo własności - prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...].

Decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny:

Pismem z dnia [...] sierpnia 2004 r. Prezydent Miasta W., na podstawie art. 61 § 4 kpa, zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w trybie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz.1209 z późn. zm.) dotyczącego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie [...], pozostającej w użytkowaniu wieczystym M. G.

Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2004 r. Prezydent Miasta W., na podstawie art. 105 kpa w związku z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., umorzył wszczęte postępowanie. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że opisana wyżej nieruchomość stanowiła własność Gminy W.- [...], a z dniem [...] października 2002 r. stała się z mocy prawa własnością Miasta W. Prawo użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości zostało ustanowione w dniu [...] czerwca 1964 r. na mocy aktu notarialnego Rep. [...] na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]". W dniu [...] marca 1965 r., na podstawie umowy w formie aktu notarialnego Rep. [...], nastąpiło przeniesienie prawa użytkowania wieczystego gruntu, wraz z własnością budynku znajdującego się na gruncie, na rzecz B. i I. małż. R. B. R. zmarł w dniu [...] stycznia 1985 r., a spadek po nim nabyły żona I. R. i córka H. R. Na mocy umowy zawartej w dniu [...] września 1986 r. w formie aktu notarialnego Rep. nr [...] prawo użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości zostało przeniesione wraz z własnością budynku na rzecz małżonków B. O. i S. M. W dniu [...] października 1987 r. na mocy umowy sprzedaży (akt notarialny Rep. [...]) prawo użytkowania wieczystego wraz z własnością budynku nabył S. N., który w dniu [...] września 1996 r. zbył je na rzecz E. M. (akt notarialny Rep. [...]). W dniu [...] kwietnia 2004 r. na podstawie umowy sprzedaży aktem notarialnym Rep. [...] prawo użytkowania wieczystego nieruchomości nabyła M. G.

W świetle powyższych ustaleń Prezydent Miasta W. stwierdził, ze nieruchomość przy ul. [...] nie podlega przepisom ustawy z dnia 21 lipca 2001 r. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001r. musi być ta sama osoba fizyczna. W dacie 26 maja 1990 r. użytkownikiem wieczystym przedmiotowego gruntu był S. N., zaś w dacie 24 października 2001 r. – E. M. Wobec powyższego obecny użytkownik wieczysty M. G. nie spełnia przesłanek z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy. Z uwagi na fakt, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte z urzędu, a strona nie zgłosiła w jego toku żądania rozstrzygnięcia merytorycznego, postępowanie należało umorzyć.

Od decyzji Prezydenta Miasta W. M. G. odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu w kwestii braku pozytywnych przesłanek przekształcenia przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Wskazała na przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. uprawniający do nabycia prawa własności również następców prawnych osób, którym w datach określonych w ust. 1 przysługiwało prawo użytkowania wieczystego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] października 2004 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji wskazują, że użytkownik wieczysty przedmiotowej nieruchomości nie spełnia wymogów określonych w powołanej ustawie. Z art. 1 ust. 1 wynika bowiem, że z uprawnienia do przekształcenia mogą skorzystać tylko osoby fizyczne, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001r. Następcą prawnym zaś, o którym mowa w ust. 2, będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu 21 października 2001r. od osób, które kwalifikowały się w świetle art. 1 ust. 1 do wystąpienia o przekształcenie. Skoro zatem po wszczęciu postępowania z urzędu okazało się, że nie zaistniały przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez skarżącą prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a skarżąca w toku postępowania nie zgłosiła żądania określonego rozstrzygnięcia merytorycznego, wszczęte z urzędu postępowanie należało umorzyć.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. przez jego błędną wykładnię, a także naruszenie art. 7 oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa przez niepodjęcie wszelkich kroków zmierzających do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, jak również przez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego podjętej decyzji. Zdaniem skarżącej, interpretacja przepisu art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. przyjęta przez organy orzekające w sprawie jest wadliwa i prowadzi do sprzeczności z wyrażonymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadami - sprawiedliwości społecznej (art. 2) oraz ochrony własności i innych praw majątkowych (art. 64). Nie do przyjęcia w polskim systemie prawa jest bowiem różnicowanie praw następców prawnych i ich poprzedników. Naruszeniem przepisów procedury administracyjnej – art. 7 oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa jest nieodniesienie się przez organ odwoławczy do zawartego w odwołaniu wniosku skarżącej o zastosowanie do niej – jako następczyni prawnej poprzedniego użytkownika wieczystego - przepisu art. 1 ust. 2 i poprzestanie na ocenie jej uprawnień tylko pod kątem przesłanek z art. 1 ust. 1, jak to zrobił organ pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu jest ostateczna decyzja administracyjna utrzymująca w mocy decyzję o umorzeniu wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie nabycia z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., własności nieruchomości przez jej użytkownika wieczystego. Przesłanką wydania decyzji kończącej postępowanie przez jego umorzenie było stwierdzenie braku ustawowej przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez skarżącą z mocy prawa własności nieruchomości przy ul. [...] w W.

Co do sposobu zakończenia postępowania Sąd zasadniczo nie dopatrzył się uchybienia przepisom prawa procesowego. Skoro postępowanie zostało wszczęte z urzędu, to nie znajdując pozytywnych przesłanek załatwienia sprawy, organ nie mógł wydać decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, wobec braku wniosku strony o wydanie rozstrzygnięcia o określonej treści. Nie można się natomiast zgodzić z dokonaną przez organ oceną prawną. Przepis art. 1 ust. 1 powołanej ustawy stanowi podstawę nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkalne lub nieruchomości rolnych przez osoby, które były jej użytkownikami wieczystymi albo współużytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia tej ustawy w życie, tj. w dniu 24 października 2001 r. Nabycie własności następuje z dniem, w którym decyzja właściwego organu stwierdzająca nabycie własności (ust. 3), stanie się ostateczna. W tym samym trybie, zgodnie z art. 1 ust. 2, prawo własności nieruchomości nabywają następcy prawni osób, o których mowa w ust. 1. Stosując cytowane przepisy należy mieć na względzie, że dotyczą one praw podmiotowych osób fizycznych, co zobowiązuje do respektowania zasady równości wobec prawa rozumianej jako traktowanie według jednakowej miary wszystkich, którzy charakteryzują się tą samą cechą istotną. Oznacza to w tym przypadku, że nie znajduje podstaw różnicowanie pozycji prawnej podmiotu z tego tylko względu, że jest on następcą prawnym osoby, która w sposób pierwotny nabyła prawo użytkowania wieczystego. Z tych względów Sąd nie podziela poglądu, że do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności dochodzi wyłącznie w przypadku, gdy ta sama osoba fizyczna jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości od co najmniej 26 maja 1990 r. do 24 października 2001 r., jak również, że następcą prawnym, o którym mowa w art. 1 ust. 2, jest tylko osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego od użytkownika wieczystego spełniającego powyższy warunek. Skoro ustawodawca w art. 1 ust. 1 ustawy posługuje się określeniem "osoby fizyczne", "użytkownicy wieczyści", czy "współużytkownicy wieczyści", to należy przyjąć, że ma na myśli wszystkie te osoby, którym w okresie od 26 maja 1990 r. do 24 października 2001 r. przysługiwało prawo użytkowania wieczystego do określonej nieruchomości. Gdyby chodziło o legitymowanie się prawem użytkowania wieczystego w w/w okresie przez jedną i tę samą osobę, to ustawodawca posłużyłby się liczbą pojedynczą ("osoba, będąca w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu ...itd"). Ta sama zasada dotyczy następcy prawnego, o którym mowa w ust. 2 omawianego przepisu. W polskim systemie prawa następstwo prawne oznacza kontynuację praw i obowiązków poprzednika prawnego. Zatem pojęcie następstwa prawnego, o jakie chodzi w tym przepisie, dotyczy każdego następstwa prawnego prowadzącego do nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, niezależnie od formy tego następstwa oraz czasu, w jakim ono powstało. Odmienne rozumienie prowadziłoby do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej osób, które nabyły prawo użytkowania wieczystego, (czy to w drodze sukcesji generalnej - spadek, czy w drodze czynności prawnej - umowa sprzedaży) nie bezpośrednio od osoby, na rzecz której prawo to zostało ustanowione, ale w obrocie wtórnym, a więc od osoby będącej nabywcą tego prawa. Nie znajduje zatem uzasadnienia pogląd, jaki prezentuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], że następcą prawnym uprawnionym do przekształcenia przysługującego mu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest tylko osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu wejścia w życie ustawy bezpośrednio od osoby, o której mowa w art. 1 ust. 1. Przede wszystkim zaś błędne jest stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przepis ust. 2 przewiduje legitymację do wystąpienia przez następcę prawnego z wnioskiem o nabycie własności. Błąd polega na tym, że organ nie uwzględnia zmiany, jaką w art. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2001 r. wprowadziła nowelizacja dokonana ustawą z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592). Zmieniony został tryb nabywania własności nieruchomości, który w poprzednim brzmieniu omawianego przepisu uzależniał to nabycie od złożenia, w określonym czasie, wniosku o wydanie decyzji przez starostę - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa oraz przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę albo marszałka województwa - w stosunku do nieruchomości stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego. W obecnym brzmieniu ustawy nabycie własności nieruchomości następuje z mocy prawa, natomiast decyzja właściwego organu jedynie fakt ten potwierdza (art. 1 ust. 3).

Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] art. 7 i art. 107 § 1 i 3 kpa. Z akt sprawy wynika, że organ zgromadził materiał dokumentacyjny wystarczający do jej rozstrzygnięcia oraz dokonał jego oceny, a w uzasadnieniu decyzji ostatecznej nie pominął oceny uprawnień skarżącej pod kątem przesłanek z art. 1 ust. 2 ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę po uchyleniu decyzji przez Sąd organ w pierwszej kolejności ustali, czy skarżąca wnosi – we wszczętym z urzędu postępowaniu - żądanie wydania decyzji w przedmiocie nabycia własności przedmiotowej nieruchomości w trybie przewidzianym omawianą ustawą, a następnie dokona oceny jej uprawnienia do przekształcenia przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego w sytuacji, gdy prawo to skarżąca nabyła w drodze czynności prawnej od osoby będącej następcą prawnym osoby uprawnionej do przekształcenia.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy – z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.