Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 253/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania T. G. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup papieru i pisaków w wysokości [...] złotych, utrzymało w mocy powyższą decyzję.

Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy :

Wnioskiem z dnia 23 września 2013r. T. G. wystąpiła z prośbą o przyznanie pomocy finansowej na zakup papieru i pisaków w wysokości [...] złotych.

Decyzją z dnia [...] października 2013r. nr [...] Prezydent W., odmówił przyznania wnioskodawczyni pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego. W ocenie organu, zakup pisaków i papieru nie jest niezbędną potrzebą bytową.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 542,00 zł i uprawnia do ubiegania się o pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego. Organ przytoczył treść art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wyjaśnił, że szczególny przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia należą do zdarzeń codziennych ani nawet zdarzeń nadzwyczajnych. Organ zaznaczył, że odmawiając wnioskodawczyni pomocy we wnioskowanym zakresie wziął pod uwagę nie tylko jej potrzeby i sytuację materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych oraz ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje. Podkreślił, że celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do ich życiowego usamodzielniania i nie może stanowić źródła utrzymania. Celem organu nie jest natomiast dostarczanie świadczeń pieniężnych w wysokości żądanej przez wnioskodawcę. Organ stwierdził, że dochód wnioskodawczyni w wysokości [...] zł ma za zadanie zaspakajać podstawowe potrzeby, w tym zakup pisaków i papieru.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. G. kwestionując zasadność podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję odmowną. Podzieliło ocenę organu I instancji, że konieczność zakupu papieru i pisaków nie może być uznana za szczególnie kwalifikowany przypadek uzasadniający udzielenie wnioskującej specjalnego zasiłku celowego. Nie jest to bowiem ten rodzaj wydatku, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia lub też służący do zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej skarżącej.

Organ zaznaczył, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Określona w tym przepisie niezbędna potrzeba bytowa ma na celu zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Organ stwierdził, że dochód wnioskodawczyni przekracza ustawowo określone kryterium dochodowe jednoosobowego gospodarstwa domowego tj. kwotę 542,00 zł. W sytuacji natomiast, gdy dochód osoby występującej o pomoc społeczną przekracza ustawowe kryterium organ, rozpoznając sprawę o przyznanie pomocy, winien zakresem swoich rozważań objąć kwestię, czy w okolicznościach sprawy nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający zainteresowanego do otrzymania świadczenia. Organ podkreślił, że ocena przesłanek warunkujących udzielenie zasiłku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej. W ocenie organu, w przypadku T. G. taka sytuacja nie występuje. Organ dodał, że wnioskodawczyni stale korzysta z pomocy ośrodka i otrzymała już różnego rodzaju pomoc finansową.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. G. domagając się jej uchylenia w całości oraz przyznania zasiłku celowego na zakup papieru i pisaków w wysokości [...] złotych.

Skarżąca podniosła, że bezprawnie została pozbawiona prawa do podstawowych, niezbędnych artykułów piśmienniczych i papierniczych, chociaż organy mają świadomość tego, że jest osobą bezdomną pozostającą pod ich stałą opieką. Oznajmiła, że jest pozbawiona dostępu do różnego rodzaju rzeczy poprzez notoryczne odmawianie przyznania jej pomocy na podstawowe i niezbędne potrzeby życia codziennego. Zaznaczyła, że otrzymywany przez nią dochód jest niski, a przy posiadanym zadłużeniu nie jest w stanie we własnym zakresie ponosić dodatkowych kosztów związanych z zakupem papieru czy pisaków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W., nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182; powoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.

Zasiłek celowy, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżąca - 542,00 zł. Wprawdzie skarżąca podaje, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem (będącym osobą pełnoletnią), lecz okoliczności tej w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić. Jak ustalił organ dochód wnioskodawczyni wynoszący [...] złotych, którego źródłem jest renta z ZUS jest niewątpliwie niski, jednak przekracza ustawowe kryterium dochodowe do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego.

Skoro zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącej w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie określeniu "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że nie jest "szczególnym przypadkiem" obiektywnie niski (choć przekraczający kryterium ustawowe) dochód powiązany z dysfunkcją w postaci bezdomności, która -co jest istotne – trwa już od dłuższego czasu (od września 2012 r.). Okoliczności te wprawdzie wskazują na bardzo trudną sytuację życiową skarżącej, której ani organy rozstrzygające sprawę, ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako szczególne, a więc odbiegające od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inni bezdomni korzystający z pomocy społecznej. Konieczność ponoszenia wydatków, w tym zakupu pisaków i papieru, przez osobę posiadającą własne dochody przekraczające kryterium dochodowe (nawet w sytuacji, gdy jest ona osobą bezdomną) nie może być więc traktowane jako wywołana okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Stwierdzić zatem należy, że już te tylko względy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy.

Zaznaczyć należy, że ocena przesłanek warunkujących udzielenie zasiłku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych osoby korzystającej z tej formy pomocy społecznej. Zgodzić się należy z organami, że konieczność zakupu papieru i pisaków nie może być uznana za szczególnie kwalifikowany przypadek uzasadniający udzielenie skarżącej zasiłku celowego specjalnego. Nie jest to bowiem ten rodzaj wydatku, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia lub też służący do zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej skarżącej.

Zasadnie zatem organy uznały, że wnioskowana przez skarżącą pomoc nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej ani też szczególnie uzasadnionego przypadku uprawniającego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej.

Wskazać także należy, że odmawiając skarżącej pomocy finansowej organ prawidłowo wziął pod uwagę nie tylko jej potrzeby i sytuację materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Organ uwzględnił także ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że we wrześniu 2013 r. Centrum Pomocy Społecznej przyznało [...] świadczeń [...] osobom na łączną kwotę [...] zł, a średnia wysokość zasiłku celowego dla tych osób i rodzin wyniosła [...] zł.

Jak słusznie podniósł organ w sytuacji, gdy wiele osób bezdomnych nie posiada jakichkolwiek dochodów, to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej nie zawsze jest możliwe.

Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma wspierać jedynie takie osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc celem organu zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Z ilości składanych przez skarżącą wniosków o pomoc społeczną i rodzaju zgłaszanych potrzeb wynika, że skarżąca traktuje art. 41 u.p.s. jako podstawę prawną stałego finansowania w postaci stałego dodatku ze środków pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd uznał je za nieuzasadnione.

Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a przytoczona w nich argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie stwierdził również, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów procedury, w stopniu mogącym mieć jakimkolwiek wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych organ odwoławczy w sposób kompletny i spójny przedstawił przyjęte przez siebie stanowisko, które znajduje odzwierciedlenie w poczynionych w sprawie ustaleniach faktycznych.

Zaznaczyć należy, że wnioskodawczyni, gdy tylko ośrodek pomocy społecznej dysponował możliwościami finansowymi otrzymywała pomoc z opieki społecznej. W październiku 2013 r. skarżąca otrzymała pomoc finansową w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na dożywianie w wysokości [...] zł, na zakup leków w wysokości [...] zł, ciepłej bielizny w wysokości [...] zł, plecaka i torby na kółkach. Przyznana została również skarżącej pomoc w formie gorącego posiłku w barze "[...]" na okres od 1 do 31 października 2013 r., 7 dni w tygodniu.

Zasadne ustalenia organów powodują, że rozpoznana skarga nie podważyła słuszności orzeczeń organów. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie narusza prawa, a tym samym nie koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).