Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 743/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 §1 pkt1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 §1, art. 8, art. 80, art. 107 §1 pkt 6 w zw. z art. 107 §3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA (del.) Alina Rzepecka (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie z dnia 5 września 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 473/19 w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia 7 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2) zasądza od Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie na rzecz M.G. kwotę 490 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 września 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 473/19, Wojewódzki

Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji, WSA, Sąd) oddalił skargę

M.G. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: MPWIS, organ) nr [...] z 7 marca 2019 r. utrzymującą w mocy orzeczenie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. (dalej: PPIS, organ I instancji) z 4 października 2018 r., znak: [...] wydane w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości M. Sp. z o.o. z siedzibą

w P. (dalej: spółka). Wyrok (podobnie, jak i pozostałe orzeczenia powołane

w niniejszym uzasadnieniu) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.

nsa.gov.pl/.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

MPWIS, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 7 marca 2019 r. utrzymał

w mocy orzeczenie PPIS z 4 października 2018 r., orzekające o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe podatnika - spółki wynikające z: 1. decyzji płatniczej z 23 lipca 2015 r., nr [...], ustalającej karę pieniężną w związku ze stwierdzonym wprowadzaniem do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej produktów wyczerpujących pojęcia środka zastępczego w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii na kwotę 30.000 zł; 2. decyzji płatniczej

z 31 lipca 2015 r., nr [...], ustalającej opłatę za czynności kontrolne podczas których stwierdzono naruszenie wymagań higienicznych i zdrowotnych oraz za koszt badania chemiczno-toksykologicznego wraz z opinią biegłego na kwotę 1.417 zł;

3. odsetek od należności wynikającej z decyzji płatniczej z 23 lipca 2015 r., liczone od daty wymagalności należności, tj. od 19 sierpnia 2015 r. do 4 października 2018 r.,

w kwocie 7.509 zł; 4. odsetek od należności wynikającej z decyzji płatniczej

z 31 lipca 2015 r. liczone od daty wymagalności należności, tj. od 9 września

2015 r. do dnia 4 października 2018 r., w kwocie 348 zł; 5. dalszych odsetek od zaległości wymienionych w punktach 1 i 2 od dnia następnego po dacie wystawienia decyzji o wszczęciu postępowania podatkowego w sprawie ustalenia odpowiedzialności jako osoby trzeciej (tj. od 5 października 2018 r.) do dnia zapłaty.

W motywach organ wyjaśnił, że spółka w związku z niezapłaconymi należnościami wynikającymi z ww. decyzji widniała w ewidencji dłużników. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (dalej: NUS) przeciwko spółce okazało się bezskuteczne. Nie dokonano zajęcia żadnych rachunków bankowych, nie zastosowano żadnego innego środka egzekucyjnego przerywającego bieg terminu przedawnienia, ponieważ spółka nie posiadała żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. W konsekwencji, PPIS postanowieniem z 5 lipca

2018 r., wszczął wobec skarżącego postępowanie w sprawie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu nieuiszczonych należności wynikających z w/w orzeczeń, które zakończyło się wydaniem decyzji z 4 października 2018 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał na błędną interpretację przez skarżącego art. 2 § 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, dalej: O.p.) jakoby kara pieniężna, pomimo że jest dochodem budżetu państwa, nie mogła być utożsamiana z należnościami wynikającymi ze stosunków publicznoprawnych. Podkreślił, że od dnia 1 lipca 2015 r. obowiązuje ustawa z dnia 24 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2015.875 – dalej: ustawa o zmianie ustawy

o przeciwdziałaniu narkomanii). Zgodnie z art. 6 tej ustawy postępowania wszczęte na podstawie art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, toczą się na podstawie przepisów dotychczasowych. Postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 52a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii zostało wszczęte w dniu 15 maja 2015 r., a tym samym w niniejszym postępowaniu zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe. Zatem, kara pieniężna nałożona na spółkę w związku ze stwierdzonym wprowadzaniem do obrotu na terytorium RP produktów wyczerpujących pojęcie "środka zastępczego" w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii spełnia wymogi niepublicznej należności budżetowej. Organ powołał art. 2 § 2 i 3 O.p. oraz wskazał, że kara pieniężna o jakiej mowa w ustawie spełnia warunki określone w art. 3 pkt 8 O.p. i należy ją traktować jako "niepodatkową należność budżetu państwa".

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego zastosowania przez PPIS art. 116 § 1 i § 2 O.p., co skutkowało przyjęciem odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki, podczas gdy w datach wymagalności należności skarżący nie był on już członkiem zarządu spółki - organ uznając go za niezasadny, wskazał, że z wyciągu KRS, wynika że skarżący pełnił funkcję członka zarządu od dnia 24 stycznia 2014 r., co potwierdza treść ogłoszeń opublikowanych w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nr 62/2014. Powołując się na art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.2018.986; dalej: ustawy o KRS) w myśl której, domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe, wskazał, że stanowi on dopełnienie zawartej w art. 14 ustawy o KRS gwarancji pewności obrotu. Na jego podstawie przyjął, że dane widniejące w Rejestrze są zgodne ze stanem rzeczywistym. Nadto zaznaczył, że na wniosek skarżącego zwrócił się do Sądu Rejonowego w L., XX Wydział Gospodarczy - Krajowego Rejestru Sądowego z pytaniem czy skarżący w okresie od dnia 23 lipca 2015 r do dnia 31 sierpnia 2015 r. pełnił funkcję Prezesa spółki.

W odpowiedzi z 13 lutego 2019 r. Sąd wskazał, że skarżący złożył do Sądu wniosek

o wykreślenie go z rejestru Spółki, jako Prezesa Zarządu, jednak wniosek ten został oddalony postanowieniem z 17 grudnia 2018 r., ponieważ nie został złożony na urzędowych formularzach oraz nie uiszczono należnej opłaty sądowej. Sąd ten wskazał również na brak legitymacji skarżącego do złożenia tego wniosku. Wniosek o wpis zmian do rejestru mogła złożyć jedynie spółka reprezentowana przez aktualny Zarząd. Do wniosku został dołączony Protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki z 26 marca 2014 r. oraz Uchwała Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki nr [...] z 26 marca 2014 r. MPWIS podkreślił, że nie jest rolą organu administracji rozstrzyganie jaki był skład zarządu na dzień wymagalności należności nałożonych wydanymi przez PPIS decyzjami z 23 lipca 2015 r. oraz z 31 lipca 2018 r., jeżeli z rejestru przedsiębiorców KRS wynika, że w tej dacie prezesem zarządu był skarżący, jak również z uwagi na fakt, że od 2014 r. nie podjęto żadnych skutecznych działań ze strony spółki zmierzających do wykreślenia z rejestru skarżącego, jako członka zarządu. W konsekwencji nie wykazano, aby nie był on członkiem zarządu

w dacie wydania ww. decyzji, a wniosek o dokonanie zmiany danych spółki w rejestrze KRS został oddalony. Organ podkreślił, że nie ma możliwości zweryfikowania, czy przedstawione uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z 26 marca 2014 r. zostały podjęte faktycznie w dacie, która wynika z dokumentów. Dopóki nie zostanie ujawniona zmiana w rejestrze przedsiębiorców KRS to organ nie ma podstaw ani kompetencji do obalenia domniemania wynikającego z aktualnego wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Organ zwrócił także uwagę, że w odwołaniu z 25 października 2018 r. zawarto stwierdzenie, że dokumenty w postaci protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników znajdują się w aktach rejestrowych, gdy tymczasem dokument ten został złożony do akt sądowych KRS dopiero w dniu 16 listopada 2018 r. (vide prezentata na wniosku o dokonanie zmiany danych spółki

w KRS). Nadto podkreślił, że protokół i uchwały zawierają wady formalne tj. brak podpisu osoby sporządzającej protokół - art. 248 § 1 k.s.h.

W dalszej części rozważań organ, powołując się na art. 107 § 1 O.p. oraz art. 116 § 1,

§ 2 i § 4 O.p. wskazał, że w świetle posiadanej przez wierzyciela wiedzy, zobowiązania wynikające ze wskazanych decyzji powstały w czasie, gdy skarżący był członkiem zarządu spółki, i że ciąży na nim obowiązek zapłaty wyszczególnionych należności, albowiem skarżący nie wykazał okoliczności, które zwolniłyby go z orzeczonej odpowiedzialności. Podkreślił, że odpowiedzialność określona w art. 116 O.p. jest odpowiedzialnością solidarną, która dotyczy także byłego członka zarządu spółki

i przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Wyjaśnił również, że zgodnie

z art. 2 § 2 i § 3 O.p. przepisy działu III tej ustawy stosuje się także do niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy niż organy podatkowe. Organom takim przysługują w takiej sytuacji uprawnienia organów podatkowych. Z kolei, w świetle art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych (Dz.U.2017.2077) środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu państwa pobierane przez państwowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w K. jest jednostką budżetową Skarbu Państwa, która uprawniona jest do pobierania opłat na podstawie art. 36 ust 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U.2017.1261). Należności pobierane na tej podstawie są zatem niepodatkową należnością budżetu państwa. Organ wskazał, że odsetki naliczono zgodnie z art. 56

§ 1 oraz art. 55 § 1 O.p.

Skarżący w skardze do WSA, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucił naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego, tj.: a) art. 116 § 1 i 2 O.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji orzeczenie o jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki, podczas gdy w dacie upływu terminu zobowiązania nie był już członkiem zarządu spółki, 2) postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie działań mających na

celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym w związku z nieustaleniem okresu pełnienia funkcji

prezesa zarządu przez skarżącego, a także selektywne branie pod rozwagę

materiału dowodowego przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; b) art. 8 k.p.a. poprzez nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej i wydanie negatywnej dla skarżącego decyzji na podstawie przepisu, który nie może mieć zastosowania w sprawie, tj. art. 116 O.p.; c) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.

w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego

i faktycznego zaskarżonej decyzji, która w przeważającej mierze ma charakter sprawozdawczy, odtwarzających przebieg postępowań wobec spółki, przytoczenie przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz odwołanie się do pisma pełnomocnika w toku postępowania, a w którym to uzasadnieniu dokonano wątpliwej wykładni przepisów, umożliwiającej wydanie decyzji o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki.

W odpowiedzi na skargę MPWIS w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

WSA orzekł o oddaleniu skargi. W pierwszej kolejności przypomniał materialnoprawną podstawę działania organów w sprawie, tj. art. 116 § 1, § 2 O.p.,

i wyjaśnił, że nie ulega wątpliwości, że orzekając o odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. organ jest zobowiązany wykazać pełnienie obowiązków członka zarządu

w czasie, kiedy upływał termin płatności zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce. Natomiast członek zarządu chcąc uwolnić się od tej odpowiedzialności może wykazać, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek

o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) bądź też, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy lub wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Podkreślił, podając przykłady, że w tej kwestii poglądy orzecznictwa i doktryny są zbieżne

i utrwalone.

Następnie WSA zaznaczył, że istotą sporu w sprawie stanowiła okoliczność, czy

na skarżącego można skutecznie przenieść odpowiedzialność za zaległości spółki, które zdaniem organów powstały w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu, kiedy to jednocześnie upływał termin płatności niepodatkowych należności publicznoprawnych nałożonych na spółkę. Wskazał, że strona nie kwestionuje już zasadności nałożenie na nią odpowiedzialności za zobowiązania spółki, które są niepodatkowymi należnościami Skarbu Państwa. Stwierdził, że organ prawidłowo orzekł o odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki wynikające z decyzji z 23 lipca 2015 r. i z 31 lipca 2015 r., jak również prawidłowo powołał uchwałę NSA z 16 listopada 2009 r sygn. akt I FPS 2/0, z której jednoznacznie wynika, że jeśli w ustawie jest mowa o niepodatkowych należnościach budżetowych, to kategoria ta obejmuje różnego rodzaju wpłaty mające charakter sankcji finansowych za nieprzestrzeganie prawa publicznego. Nadto zaznaczył, że NUS prowadził przeciwko spółce postępowanie egzekucyjne, które okazało się bezskuteczne z uwagi na brak majątku ruchomego oraz nieruchomości, czego zresztą skarżący nie kwestionował. Natomiast zarówno

w odwołaniu, jak i w skardze kwestionował zasadność przeniesienia na niego odpowiedzialności za zobowiązania spółki, wywodząc, że w dacie upływu terminu płatności zobowiązań nie był już członkiem zarządu spółki.

WSA za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 116 § 1 i 2 O.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie, albowiem organy wykazały, że skarżący zgodnie z odpisem z KRS

z 3 listopada 2018 r., pełni funkcję członka zarządu spółki od dnia 24 stycznia 2014 r.

i nadal. Podkreślił, że w myśl art. 17 § 1 i 2 ustawy o KRS domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe. Jeżeli dane wpisano do Rejestru niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu.

WSA wskazał, że skarżący wywodzi, że w dniu 20 listopada 2018 r., złożył wniosek do Sądu Rejonowego w L. XX Wydział Gospodarczy - Krajowego Rejestru Sądowego o wykreślenie go z rejestru Spółki jako Prezesa Zarządu. Jednak postanowieniem z 17 grudnia 2018 r. Sąd zwrócił wniosek, ponieważ skarżący nie złożył go na urzędowych formularzach a także nie uiścił stosownej opłaty od wpisu. WSA stwierdził, że abstrahując więc od tego, że skarżący nie był osobą legitymowaną do złożenia tego wniosku, to nie podjął on w postępowaniu rejestrowym żadnych skutecznych działań celem wykreślenia go jako członka Zarządu spółki. Zasadnie zatem organy przyjęły, że skarżący w dacie upływu terminu płatności zobowiązania spółki nadal był członkiem zarządu spółki, skoro był wpisanym jako członek zarządu spółki do KRS. WSA zważając na całokształt materiału dowodowego uznał, że podniesione w skardze zarzuty są chybione, ponieważ organy nie naruszyły zasad postępowania tj. art. 120, art. 122, art. 187 oraz art. 191 O.p.

Zdaniem WSA, konkluzje zobowiązanego nie mogły prowadzić do podważenia stanowiska organów, że w sprawie brak okoliczności przemawiających za uwolnieniem zobowiązanego od odpowiedzialności za zaległe zobowiązania spółki. W zakresie ciężaru dowodu co do wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu w orzecznictwie dominuje pogląd, że ciężar ten spoczywa na osobie trzeciej, pragnącej uwolnić się od tej odpowiedzialności. Odwołał się w tej mierze do wyroku NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 398/06, w którym stwierdzono, że

z wykładni gramatycznej art. 116 O.p. wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek pozytywnych spoczywa na organach podatkowych, a ciężar dowodu wykazania przesłanek uwalniających od odpowiedzialności członka zarządu spoczywa na stronie postępowania podatkowego.

W skardze kasacyjnej strona wyrokowi zarzuciła: I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

4. art. 145 § 1 pkt 1) lit c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ utrzymał w mocy decyzję PPIS wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz

w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w związku z tym oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym z uwagi na nieustaleniem okresu pełnienia funkcji zarządu przez skarżącego, a także selektywne branie pod rozwagę materiału dowodowego przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; b) art. 8 k.p.a. poprzez nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej i wydanie negatywnej dla skarżącego decyzji pomimo przedstawienia dowodów potwierdzających, że w okresie powstania zaległości podatkowych z tytułu decyzji płatniczych z 23 lipca 2015 r. i z 31 lipca 2015 r., skarżący nie był już członkiem zarządu - funkcję pełnił od 26 kwietnia 2014 r. (winno być "24 stycznia 2014 r." – tak wg KRS) do 1 kwietnia 2014 r.; c) art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez skarżącego decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu; d) art. 75 k.p.a. poprzez nie dopuszczenie uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia spółki z 1 kwietnia 2014 r. w przedmiocie odwołania skarżącego z pełnienia funkcji członka zarządu, co przyczyniłoby się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy; e) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego zaskarżonej decyzji, która w przeważającej mierze ma charakter sprawozdawczy, odtwarzający przebieg postępowań wobec Spółki, przytoczenie przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz odwołanie się do pisma pełnomocnika w toku postępowania, a w którym to uzasadnieniu dokonano wątpliwej wykładni przepisów, umożliwiającej wydanie decyzji o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki. II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. poprzez, naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 116 § 1 i 2 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie,

a w konsekwencji orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki, podczas gdy skarżący w dacie upływu terminu zobowiązania nie był członkiem zarządu spółki - funkcję pełnił od 26 kwietnia 2014 r. (winno być "24 stycznia 2014 r." – tak wg KRS) do 1 kwietnia 2014 r.; 2. art. 201 § 4 w zw. z art. 203 § 1 k.s.h. poprzez nie uznanie uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki z 1 kwietnia

2014 r., jako skutecznego narzędzia do odwołania członka zarządu w myśl przepisów KSH; 3. art. 17 § 1 w zw. z art. 24 k.r.s. poprzez oparcie rozstrzygnięcia organu na domniemaniu prawdziwości danych zawartych w KRS, a nieuznaniu przedstawionej przez skarżącego uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki

z 1 kwietnia 2014 r, która w świetle przepisów jest skuteczna i wystarczająca w myśl przepisów KSH do odwołania członka zarządu; 4. art. 6941 § 1 i § 3 k.p.c. poprzez brak zobowiązania przez sąd rejestrowy osób reprezentujących spółkę do uzupełnienie danych zawartych w KRS z tytułu podjęcia uchwały w przedmiocie odwołania skarżącego z funkcji członka zarządu.

W związku z powyższym wniesiono o: 1. na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA; 2. zasądzenie od MPPIS kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ przekonując o bezzasadności podnoszonych przez stronę zarzutów, wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wnoszący skargę kasacyjną złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, zaś organ administracji i uczestnik postępowania, w terminie czternastu dni od doręczenia im odpisów skargi kasacyjnej, nie zażądali przeprowadzenia rozprawy. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze uchwałę NSA w pełnym składzie z 26 października 2009 r. o sygn. I OPS 10/09 (publ. ONSAiWSA 2010/1/15) mimo wad konstrukcyjnych skargi kasacyjnej (o czym szerzej będzie poniżej) uznał, że rozpoznawany środek zaskarżenia nie wyklucza możliwości oceny zaskarżonego wyroku z punktu widzenia podniesionych pod jego adresem zarzutów. Skład orzekający za zasadne uznał przede wszystkim te, które sformułowano w punkcie II.1 i 2 petitum skargi kasacyjnej.

Z przedstawionych przez stronę argumentów wynika, że istota sporu w sprawie odnosi się do kwestii prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia zgodził się z organami, że można na skarżącego skutecznie przenieść odpowiedzialność za zaległości spółki, albowiem zarówno ich powstanie, jak i termin ich płatności przypadały na czas pełnienia przez niego funkcji członka zarządu. W szczególności, WSA w zupełności zaakceptował, to że treść art. 17 § 1 i § 2 ustawy o KRS, oraz fakt wydania przez SR postanowienia

z 17 grudnia 2018 r. były wystarczającymi do przyjęcia, że skarżący w dacie upływu terminu płatności zobowiązania spółki nadal był członkiem jej zarządu - skoro był wpisany jako członek zarządu spółki do KRS.

Podważając zasadność tego stanowiska, skarżący w skardze kasacyjnej zwrócił uwagę między innymi na przyjęte w orzecznictwie postrzeganie sformułowania "pełnienie przez członka zarządu obowiązków członka zarządu". Zarzucił, że organy ocenę zebranego materiału dowodowego oparły jedynie na domniemaniu wynikającym z treści art. 17 § 1 ustawy o KRS. Podniósł, że wykreślenie odwołanych członków zarządu i powołanie nowych jest deklaratoryjne, co oznacza, że odwołanie poprzedniego zarządu oraz powołanie nowego zarządu następuje w dniu wejścia w życie uchwały wspólników spółki, a poinformowanie KRS o tych faktach ma znaczenie wyłącznie informacyjne, po to aby osoby trzecie mogły sprawdzić, kto jest uprawiony do reprezentowania spółki. Zaznaczył, że po odwołaniu go z funkcji Prezesa Zarządu, nie tylko nie pełnił tej funkcji, ale nawet nie miał żadnego wpływu na działanie spółki. Nie zgodził się z wnioskiem Sądu jakoby nie zostały poczynione żadne skuteczne działania, albowiem zgodnie

z prawem nie mogły takie czynności mieć miejsca skoro nie mógł zgłosić zmian

w rejestrze dotyczących członków zarządu, gdyż nie był do tego uprawniony. Zdaniem skarżącego, aby uznać go za członka zarządu należało dowieść, że w okresie kiedy upływał termin płatności zaległości podatkowych faktycznie pełnił funkcję członka zarządu. Samo wykazanie przez organy, że w KRS widnieje wpis dotyczący pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie uprawnia do stwierdzenia, że w tym okresie pełnił taką funkcję.

Mając na względzie materię, która legła u podstaw toczonego sporu, w punkcie wyjścia należy przypomnieć treść normy prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji.

Zatem, zgodnie z treścią art. 116 § 1 O.p., w myśl którego za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r., Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2019 r. poz. 243 i 326) albo zatwierdzono układ

w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja

2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, bądź też nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W myśl natomiast art. 116 § 2 O.p., odpowiedzialność członków zarządu spółki obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Z art. 116 O.p. wynika więc, że do przesłanek pozytywnych odpowiedzialności, których ustalenie ciąży na organie podatkowym należą: -/ pełnienie funkcji członka zarządu

w czasie, kiedy upływał termin płatności zobowiązania, z którego wynika zaległość podatkowa objęta odpowiedzialnością oraz -/ bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Natomiast ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 1 O.p. spoczywa na członku zarządu (są to tzw. przesłanki negatywne lub egzoneracyjne). Zalicza się do nich: /- zgłoszenie we właściwym czasie: wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) -/ nie zawinienie nie zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, -/ wskazanie mienia osoby prawnej, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Z treści zaś § 2 art. 116 O.p., wynika, że odpowiedzialność skarżącego jako członka zarządu, dotyczy zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

W tym stanie rzeczy uprawnioną jest teza, że zadaniem organu w ramach prowadzonego postępowania było w pierwszej kolejności zebranie wszelkich dowodów w celu ustalenia składu zarządu spółki w dacie upływu terminu płatności przedmiotowych zobowiązań.

Zaznaczenia w tym względzie wymaga, że wpis do KRS ma charakter deklaratoryjny,

a nie konstytutywny. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o KRS domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe. Jednakże domniemanie zgodności ze stanem rzeczywistym wpisu do rejestru wynikające z art. 17 ust.1 tej ustawy może być wzruszone. Co istotne, organu podatkowego, orzekającego o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatnika, nie można uznać za osobę trzecią

w rozumieniu art. 17 ust. 2 (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 2010 r., I CSK 272/09, LEX nr 583724). Domniemanie z art.17 ust.1 ustawy o KRS ma bowiem chronić osoby trzecie, nawiązujące ze spółką stosunki cywilnoprawne, nie może natomiast mieć zastosowania do sytuacji, gdy powołuje się nań organ administracji publicznej w ramach wykonywanych funkcji władczych w stosunku do osoby, która nie miała już obowiązku zgłaszania zmian do rejestru przedsiębiorców.

Uwzględniając dotychczasowe uwagi należy stwierdzić, że organ w pierwszej kolejności musi ponad wszelką wątpliwość ustalić i przeanalizować, kiedy skarżący pełnił funkcję członka zarządu w spółce, albowiem to wykazanie tej okoliczności – jako przesłanki pozytywnej – leży po stronie organów i ma kluczowe znaczenie dla możliwości przypisania stronie odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Przy czym, okres faktycznego pełnienia obowiązków członka zarządu spółki należy oceniać biorąc pod uwagę stosowne regulacje prawne i dokumentację spółki.

Nie może z pola widzenia umykać fakt, że odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości podatkowe ma charakter wyjątkowy. Dlatego też, ustalenia dowodowe na okoliczność przesłanek warunkujących orzeczenie o tej odpowiedzialności muszą być jednoznaczne, co – zgodnie z art. 187 O.p. - oznacza konieczność przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego w zakresie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z kolei, art. 180 § 1 O.p. nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że pojęcie "pełnienie obowiązków członka zarządu", które jest kluczowe dla określenia zakresu odpowiedzialności uregulowanej w art. 116 § 2 O.p., należy odnieść do kontekstu faktycznego. Nie można tego pojęcia na przykład utożsamiać z wpisem do rejestru handlowego, lecz należy przy dokonywaniu jego wykładni mieć na względzie możliwość oceniania okoliczności faktycznych, dotyczących możliwości rzeczywistego oddziaływania na sprawy danej spółki przez osobę tylko formalnie figurującą w rejestrze jako członek zarządu (wyrok NSA z 16 września 2011 r., sygn. akt II FSK 561/10,

z 7 maja 2019 r. sygn. akt II FSK 1379/17). Z kolei, w orzeczeniu z 9 października

2006 r. Sąd Najwyższy podkreślił, że posłużenie się w art. 116 § 2 O.p. "pełnienie obowiązków" wskazuje, że chodzi tu o rzeczywiste (czynne, faktyczne) ich wykonywanie, a nie tylko o piastowanie (bierne) funkcji, z którą te obowiązki są związane (...) (wyrok SN z 9 października 2006 r., sygn. akt II UK 47/06, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 296), wyroki NSA: z 11 lutego 2014 r., sygn. akt I FSK 320/13,

z 14 września 2017 r., sygn. akt I FSK 1161/16, z 4 marca 2015 r., sygn. akt I FSK 241/14, z 16 września 2011 r., sygn. akt II FSK 561/10). W orzecznictwie zwraca się także uwagę na sytuację odwrotną – na faktyczne wykonywanie obowiązków członka zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością także po formalnej rezygnacji z tej funkcji – które to powoduje odpowiedzialność podatkową tego podmiotu, przewidzianą

w art. 116 § 2 O.p. (zob. wyroki NSA: z 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt I GSK 1384/15,

z 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 807/17; z 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2401/15). W szczególności, sądy przyjmują, że mandat do pełnienia funkcji w zarządzie nie wygasa z dniem odbycia zgromadzenia, jeżeli członek zarządu wciąż faktycznie sprawuje dotychczas pełnioną funkcję, podpisując dokumenty finansowe, jak i inne dokumenty (ww. wyroki NSA: z 22 marca 2013 r., sygn. akt I FSK 862/12, z 7 maja 2019 r. sygn. akt II FSK 1379/17).

W świetle powyższych poglądów, decydującego wymiaru nabiera nie to, czy dana osoba figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym jako członek zarządu, lecz w związku

z treścią art. 116 § 1 i § 2 O.p. istotne jest przede wszystkim to, czy taka osoba nadal pełniła funkcję członka zarządu, wypełniała jego obowiązki, miała wpływ na działania

i zaniechania spółki. Tak więc, celem prowadzonego postępowania winno być ustalenie,

w jakim faktycznie okresie skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki i czy okres ten jest tożsamy z tym, kiedy powstała przedmiotowa zaległość i upływał termin jej zapłaty.

W tym stanie rzeczy, rację ma strona skarżąca kasacyjnie, że samo wykazanie przez organy, że w KRS widnieje wpis dotyczący pełnienia funkcji członka zarządu przez skarżącego nie uprawnia do stwierdzenia, że w tym okresie pełnił taką funkcję. Organ ograniczył się jedynie do zbadania wpisu w KRS, który zgodnie z przepisami, orzecznictwem, doktryną ma jedynie charakter deklaratoryjny. Pominął natomiast treść art. 201 § 4 w zw. z art. 203 § 1 k.s.h. i uchwałę Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki odwołującą skarżącego z pełnionej funkcji (choć nie wykazał, by właściwy sąd stwierdził jej nieważność), jak też taki kluczowy aspekt sprawy, jak to, że skarżący w sposób wyraźny i konsekwentny wskazywał na brak jakiegokolwiek rzeczywistego oddziaływania na sprawy spółki po 1 kwietnia 2014 r., choć w istocie formalnie figurował w rejestrze jako członek zarządu. Organy nie zweryfikowały, a WSA to zaakceptował, czy w istocie jest jak twierdzi sam skarżący, że po odwołaniu go

z funkcji Prezesa Zarządu, nie tylko nie pełnił tej funkcji, ale nawet nie miał żadnego wpływu na działanie spółki. Poza kręgiem ich zainteresowań była dokumentacja

z działalności spółki i zbadanie, czy w istocie, w okres po odwołaniu z funkcji nie ma żadnego śladu świadczącego o tym, że wbrew woli zgromadzenia wspólników skarżący podejmował próby reprezentanci spółki jako jej Prezes Zarządu. W zarysowane wątpliwości wpisuje się również brak legitymacji skarżącego do złożenia 29 listopada 2018 r. (data zarejestrowania w SR) wniosku o dokonanie zmiany danych spółki w KRS. Choć fakt braku legitymacji strony stwierdził SR w postanowieniu z 17 grudnia 2018 r. (co istotne, w oparciu o załączone przez nią dowody - Protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki z 26 marca 2014 r. oraz Uchwałę Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki nr [...] z 26 marca 2014 r.), i MPWIS akcentował go w motywach decyzji (jak i WSA w zaskarżonym wyroku), to mimo to organy nie uznały za zasadne zweryfikowania sprawy pod kątem czasokresu faktycznego pełnienia przez stronę obowiązków członka zarządu.

Bez wątpienia, szczegółowe przeprowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego (tj. faktycznego pełnienia przez stronę obowiązków członka zarządu), przy uwzględnieniu wszelkich, dopuszczalnych prawem środków dowodowych spoczywało wyłącznie na organach. Jak zostało już bowiem powyżej podkreślone, to spełnienie przesłanek pozytywnych rodzi odpowiedzialność osób trzecich. O odpowiedzialności członka zarządu nie można orzec wyłącznie w oparciu o przesłanki formalne, np. wpis do właściwego rejestru. Odpowiedzialności tej nie można zatem przypisać osobie, która ani faktycznie nie pełniła obowiązków członka zarządu spółki, ani też nie miała możliwości ich pełnienia. Za takim rozumieniem przepisu przemawiać ma zarówno wykładnia literalna (w przepisie jest mowa "o pełnieniu obowiązków", a więc o ich wykonywaniu, działaniu aktywnym, o określonym stanie faktycznym, a nie formalnym, wynikającym jedynie z wpisu do rejestru) jak i celowościowa. Negatywne konsekwencje związane z przeniesieniem odpowiedzialności z podatnika na osobę trzecią nie mogą dotyczyć (w przypadku członków zarządów spółek) osób, które nie miały w istocie żadnego wpływu na bieg spraw spółki w czasie powstania zaległości czy też osób, które zanim faktycznie przestały pełnić obowiązki we władzach spółki, próbowały podjąć środki zaradcze zawiązane z nieprawidłową pracą zarządu.(por. wyrok NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II FSK 3236/12).

Sąd I instancji podkreślił w zaskarżonym wyroku, że w zakresie ciężaru dowodu co do wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu

w orzecznictwie dominuje pogląd, że ciężar ten spoczywa na osobie trzeciej, pragnącej uwolnić się od tej odpowiedzialności (k-11 uzasadnienia). Co do zasady, ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Niewątpliwie, to na skarżącym spoczywałby główny ciężar wykazania istnienia wskazywanej przez niego przesłanki egzoneracyjnej. Rzecz w tym, że na żadną z w/w strona się nie powoływała, nie były one również przedmiotem szczegółowej analizy w ramach prowadzonego postępowania.

Reasumując, analiza treści uzasadnienia zakwestionowanego wyroku i jej konfrontacja z zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej dowodzi uchybień w ocenie Sądu

I instancji, polegających na zaakceptowaniu zastosowania przez organy art. 116 § 1

i § 2 O.p. – w rozumieniu odbiegającym od powyżej przedstawionego.

Odnosząc się do pozostałych kwestii należy stwierdzić, że nie poddają się natomiast kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej wyszczególnione w pkt I.4.a-e), jako że zostały wadliwie sformułowane. Organ prowadząc przedmiotowe postępowanie nie działał w rygorach przepisów i zasad wyznaczonych przez Kodeks postępowania administracyjnego, lecz na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej (co potwierdzają przykładowo - postanowienie PPIS

o wszczęciu postępowania z 5 lipca 2018 r., czy zawiadomienie PPIS zapoznania

się z zebranym końcowym materiałem dowodowym z 10 sierpnia 2018 r. - odpowiednio k: 9, 10 akt administracyjnych). Na zastosowanie przepisów tej ustawy wskazywał również Sąd I instancji stwierdzając, że organy nie naruszyły zasad postępowania tj.

art. 120, art. 122, art. 187 oraz art. 191 O.p.

Podobnie, jako bezzasadny, należy ocenić zarzut podniesiony w pkt II.4.

Z wyliczenia spraw podlegających właściwości wojewódzkim sądom administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1-9 p.p.s.a.) wynika, że sądy te nie są właściwe w zakresie postępowania jakie prowadzą sądy powszechne. Sąd administracyjny nie może uchylać, ani zmieniać orzeczeń sądu powszechnego, jak również nie może zobowiązać tego sądu do wydania rozstrzygnięcia o żądanej treści. Nadto, przepis ten (art. 6941 k.p.c. ) ma dwie jednostki redakcyjne (§). Brak jest wskazanego przez stronę w petitum skargi kasacyjnej § 3.

Mając powyższe na uwadze, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej w omówionych granicach są zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA weźmie pod uwagę powyższe wywody poczynione przez Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie, w szczególności w kontekście art. 116 § 1 i § 2 O.p. i w tym też zakresie dokonana oceny zgodności z prawem stanowiska organów. Ponowne rozstrzygnięcie sądu powinno zostać uzasadnione zgodnie z wymogami art. 141 § 4 p.p.s.a. O kosztach postanowiono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14

ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).