Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1240/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 25, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Po 1240/11

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].02.2011 r. nr [...] Wójt Gminy Cz. orzekł o obowiązku zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – J.S., świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w okresie od 01.10.2009 r. do 30.09.2010 r., w wysokości [...] zł., wraz z ustawowymi odsetkami, których wysokość na dzień wydania decyzji wyniosła [...] zł.

W dniu 09.03.2011 r. J.S. złożył wniosek o umorzenie ww. należności, prosząc o wzięcie pod uwagę Jego stanu zdrowia, braku możliwości zarobkowych, wysokich wydatków na leki i leczenie, toczącego się procesu o obniżenie i uchylenie alimentów. Zdaniem Skarżącego, nie jest on w stanie spłacić przedmiotowych należności bez uszczerbku dla swojej egzystencji.

Decyzją z dnia [...].05.2011 r. nr [...] Wójt Gminy Cz., wskazując jako podstawę materialnoprawną art.. 12, art. 25, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.- dalej ustawa), odmówił J.S. umorzenia należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – J.S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w okresie od 01.10.2009 r. do 30.09.2010 r., w wysokości [...] zł., wraz z ustawowymi odsetkami, których wysokość na dzień wydania decyzji wyniosła [...] zł. Organ I instancji po analizie sytuacji rodzinnej i majątkowej Zobowiązanego wskazał, iż J.S.: ,,nie podejmuje ... działań w kierunku podjęcia stałej pracy (zgodnie z orzeczeniem ), z której dochód pozwoliłby choć w części regulować zobowiązanie dłużnika wobec Skarbu Państwa jak również wierzycielki", tym samym nie znaleziono podstaw do umorzenia przedmiotowych należności. Decyzję J.S. odebrał w dniu 18.05.2011 r.

Od powyższej decyzji J.S. pismem z dnia 30.05.2011 r. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. W odwołaniu Zobowiązany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na zły stan swojego zdrowia, brak możliwości dojazdu do najbliższego zakładu pracy chronionej znajdującego się w odległości 50 km od miejsca zamieszkania oraz niezakończoną jeszcze, a wytoczoną sprawę sądową o obniżenie i uchylenie alimentów. Zdaniem J.S., jego sytuacja wypełnia przesłankę z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pozwalającą na umorzenie zaległości. "Rozwiązaniem byłoby umorzenie chociaż połowy żądanej kwoty a pozostałej kwoty rozłożenie na raty."

Decyzją z dnia [...].09.2011 r. Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P, działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 865 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej k.p.a.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy, utrzymało w mocy decyzję organu i instancji.

Organ przytoczył treść art. 30 ust. 2 ustawy, wskazując na uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym, wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie.

Zdaniem SKO, wobec brzmienia przepisu art. 30 ust. 2 ustawy nie może budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w przepisach k.p.a. W tym miejscu SKO powołało się na wyrok NSA z 18.03.2011 r., sygn. akt I OSK 2064/10 (dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query) wskazujący na obowiązki organu administracji wynikające z art. 80, art. 77 § 1 oraz art. 7 k.p.a. SKO stwierdziło, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do uznania, że wskazanym wyżej powinnościom organ i instancji w toku postępowania administracyjnego uchybił. Podanie skarżącego zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków.

SKO wskazało, że ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie kwestionują trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej skarżącego. Zauważyć jednakże należy, iż umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W nawiązaniu do powyższego, SKO podało, że - jak wynika z akt sprawy – J.S. jest żonaty, nie ma żadnych osób na utrzymaniu, mieszka w domu swoich rodziców i zajmuje wspólnie z żoną część domu, tj. pokój z kuchnią i łazienką. Opłaty . związane z utrzymaniem mieszkania ponoszą rodzice J.S. J.S. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. bez prawa do zasiłku, korzysta z pomocy finansowej pomocy społecznej. Żona J.S. pracuje dorywczo w Niemczech, zarabiając miesięcznie według oświadczenia ok. 400 zł do 600 zł miesięcznie, prowadziła działalność gospodarczą, która obecnie jest zawieszona. Państwo S. posiadają od 25.08.2010r. rozdzielność majątkową. Zobowiązany posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności od 24.11.2011 r. do 31.03.2013 r., pozwalające na zatrudnienie - praca lekka, jest pod stałą opieką lekarską. Ma problemy z kręgosłupem, nadciśnienie tętnicze oraz podjął leczenie w Poradni Zdrowia Psychicznego, wymaga specjalistycznego leczenia, na leki wydaje około 150 zł miesięcznie.

Organ odwoławczy podał, że J.S., żądając umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podnosi, iż nie posiada środków finansowych pozwalających na zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, przeszkodą zaś w ich pozyskaniu jest choroba, która uniemożliwia podjęcie pracy, najbliższy zakład pracy chronionej, w którym mógłby podjąć zatrudnienie, znajduje się około 50 km od miejsca zamieszkania, dojazd jest, zdaniem Strony, niemożliwy z uwagi na brak prawa jazdy, samochodu oraz autobusu, który kursował tylko do 01.04.2011 r.

W kwestii zadłużenia, SKO wskazało, że powstało ono z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej córki J.S. na dzień 06.05.2011 r. i wynosiło [...] zł plus [...] zł odsetek za zwłokę. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania Wnioskodawcy, które polegało na niewywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec córki, ustalonego wyrokiem Sądu Rejonowego Poznań -Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia [...].08.2008 r. sygn. akt [...].

Mając na względzie powyższe ustalenia, organ odwoławczy podzielił pogląd Wójta Gminy Cz., że wskazywane powyżej okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania umorzenia omawianych należności. Nie są to bowiem okoliczności, pozwalające na wyjątkowe potraktowanie wnioskodawcy i uwzględnienie żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Pan S. niewątpliwie jest dotknięty chorobą, pozostaje jednakże, jak sam podaje pod stałą opieką lekarską - poradni specjalistycznej i przyjmuje leki, deklarując ponoszenie wydatków na ich zakup o stałym miesięcznym charakterze w wysokości 150 zł. Zdaniem organu odwoławczego, zły stan zdrowia jak i bezrobocie nie mogą decydować o obowiązku umorzenie przedmiotowych należności. Powyższego stanowiska nie zmienia fakt posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia tego nie wynika, aby ustalony stopień niepełnosprawności wykluczał całkowicie możliwości podejmowania przez skarżącego pracy. Przedmiotowe orzeczenie wskazuje na możliwość podjęcia pracy o charakterze lekkim.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wójta Gminy Cz., iż sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest trudna, nie mniej jednak, mając na uwadze pomoc rodziców i żony, nie na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwić mu podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązaniu się z ciążącego nań obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wskazywane przez Zobowiązanego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Jakkolwiek J.S. dotknięty jest chorobą, nie oznacza to jednak, że nie może pracować w ogóle i nie może postarać się o takie zarobkowanie, które jest adekwatne do jego możliwości i sytuacji zdrowotnej. Jak już wyżej wskazano, zespół oceniający stan zdrowia skarżącego stwierdził, iż może on wykonywać lekką pracę.

Reasumując organ wyjaśnił, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Sytuacja taka, jak już wyżej wskazano, nie zachodzi w okolicznościach niniejszej sprawy.

Na koniec SKO dodało, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy, bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem, trudna sytuacja materialna dłużnika nie może decydować o umorzeniu przedmiotowych należności.

Organ odwoławczy pouczyć Zobowiązanego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto, na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

Pismem z dnia 7.11.2011 r. J.S. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2011r. nr [...], żądając uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo. W skardze, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, wskazano na następujące naruszenia prawa: naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art.30 ustawy, przez uwzględnienie tylko sytuacji dochodowej rodziny dłużnika bez uwzględnienia sytuacji rodzinnej dłużnika oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. przez nie zbadanie sytuacji materialnej rodziny, które przyczyniły by się do wyjaśnienia sprawy, art.7, art. 77 §1 i art.80 k.p.a. w związku z artykułem 140 k.p.a. przez nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dowodów, m.in. w postaci zadłużenia powstałego przed podjęciem wypłat przez GOPS, uznania, iż dłużnik może podjąć pracę, a jedynie nie wykazuje chęci jej znalezienia, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz ich nie pełną ocenę, art. 107 § 3 k.p.a. przez nie wyjaśnienie faktów, które organ odwoławczy uznał za udowodnione, m.in. tego że dłużnik nie ma nikogo na utrzymaniu, podczas gdy jest zobowiązany do alimentowania córki.

Skarżący wskazał, że z dostarczonych dokumentów, złożonych oświadczeń, dokumentacji udostępnionej przez właściwy dla mojego miejsca zamieszkania OPS, wynika jego sytuacja dochodowa i rodzinna, tj. brak dochodów, spowodowany stanem zdrowia, brak majątku, zadłużenie wobec dzieci(egzekucja komornicza), jak również brak wspólności ustawowej w małżeństwie. Biorąc pod uwagę powyższe, organ powinien podjąć decyzję o umorzeniu. Odmienne wnioski prowadzą do argumentu nieodpowiedniego rozpoznania całokształtu okoliczności.

Skarżący wskazał, że jest zarejestrowany w PUP w celu umożliwienia jego aktywizacji zawodowej i podjęcia pracy na podstawie umowy o pracę. Skarżący mógłby podjąć pracę lekką, zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, gdyby tylko udało mu się taką pracę zdobyć i gdyby miał możliwości dojazdu komunikacją podmiejską. W tym kontekście skarżący nie zgadza się ze stwierdzeniem SKO, że "dłużnik nie podejmuje prób zatrudnienia". Skarżący podnosi też, że obydwa organy nie kwestionują trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego, sugerują jednak, że pośrednio jest to stan, na który dłużnik miał wpływ, co – zdaniem skarżącego - stanowi wniosek wyciągnięty w oderwaniu od zgromadzonego materiału dowodowego i logiki.

Skarżący wskazał też, że jego możliwości zarobkowe. w chwili obecnej są one zerowe i jest to następstwem zdarzeń losowych i choroby, a nie zaniedbania. Skarżący podał, że - gdy pracował, to wywiązywał się z obowiązku łożenia na dzieci, nie tylko w zakresie zasądzonych alimentów ale wiele ponadto.

Zdaniem Skarżącego, organ nie ustalił ponoszonych przeze niego ("moją rodzinę") kosztów utrzymania zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz innych zobowiązań, a także potrzeb bytowych mojej rodziny, choć na potrzeby te się powołuje. Biorąc pod uwagę brak wspólnoty majątkowej między mną a moją małżonką, organ w sposób nie uprawniony, ustalał sytuację dochodową mojej żony.

Zdaniem Skarżącego, powyższe uchybienia dają podstawę do przyjęcia, że organ I instancji, wbrew wymogom art. 7 i art.77 par. 1 k.p.a., nie wyjaśnił istotnych w sprawie okoliczności, to jest istnienia przesłanek z art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a sprawę wszczętą jego wnioskiem w tym przedmiocie rozpatrywał przez pryzmat przesłanki nieustanowionej przez ustawodawcę w w/w przepisie prawa będącym materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżący podniósł, że organ odwoławczy nie może ograniczać się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Zdaniem Skarżącego, nie można stwierdzić, że sprawa została należycie

zbadana.

Skarżący przedstawił też swoją aktualną sytuację, w tym brak poprawy stanu zdrowia, brak zatrudnienia, mimo poszukiwań, oraz podał, że wyrokiem z dnia [...].09.2011r. Sąd Rejonowy IV Wydział Rodzinny Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu zakończył pozytywnie dla skarżącego sprawę z mojego powództwa prowadzoną pod sygn. akt [...], o obniżenie alimentów dla córki i uchylenie obowiązku alimentacyjnego w stosunku do córki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty wskazane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości. Przede wszystkim zaś, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji [art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji nie jest – jak wskazuje Skarżący w skardze - ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r., Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366), ta bowiem utraciła moc na podstawie art. 47 obecnie obowiązującej ustawy, tj. z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm. - zwanej dalej ustawą). Przepisy tej ostatnio wymienionej ustawy zastosowały oba organy orzekające w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego Sądu, zastosowanie ustawy tak przez organ I jak i II instancji nie wykazuje takich wad, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c P. p.s. a., a zatem obligowałyby Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).

Trafnie organ odwoławczy podniósł w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, że z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym, wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w k. p. a., co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Kontrolując decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego, tj. także decyzje podejmowane na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, Sąd bada, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, a organy przy ich wydaniu nie przekroczyły granic uznania i czy uzasadniły rozstrzygnięcia dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można im postawić zarzutu dowolności. W ramach tak zakreślonej kontroli Sąd dokonuje oceny, czy przy podjęciu decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Nadto zaakceptowanie zakresu, w jakim organy uczyniły użytek z przyznanych im uprawnień, zależy od ustalenia, że stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony (art. 10 § 1 i art. 77 kpa) w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organy na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza granicami kontroli sądowej.

Zdaniem orzekającego Sądu, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wcześniej powinnościom w toku postępowania administracyjnego organy uchybiły. Zgodzić się jednak należy z Skarżącym, że organ I instancji, po dokonanej analizie materiału dowodowego pod kątem ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego, w istocie nie dokonał całościowego podsumowania, akcentując, że J.S. nie podejmuje działań w kierunku podjęcia stałej pracy, celem regulowania swoich zobowiązań wobec Skarbu Państwa i wierzycielki. Równocześnie Sąd zwrócił uwagę, że Skarżący dopiero w odwołaniu wskazuje na przyczyny trudności ze znalezieniem pracy, a w piśmie uzupełniającym skargę wskazuje na próby podejmowane w celu znalezienia pracy, po wydaniu zaskarżonej decyzji (k-29-31). Niemniej, stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji organu I instancji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § k.p.a., a także unormowanych w zasadach ogólnych k. p. a. zwłaszcza w art. 8 k.p.a. ( zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa) oraz w art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania). Zdaniem Sądu, organ II instancji, działając – wbrew opinii Skarżącego - zgodnie z wymogami zasady dwuinstancyjności, naprawił błędy organu I instancji, całościowo odnosząc się do materiału dowodowego, pod kątem przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy.

Podanie skarżącego zostało rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej (rozumianych tak, jak wyjaśnia to NSA w wyroku z dnia 21.10.2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07, (dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query), przedstawionej przez niego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Zwrócić też należy uwagę, iż wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej Skarżącego.

Jak wynika z akt sprawy, Skarżący ma 45 lat, jest więc osobą stosunkowo młodą, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w bez prawa do zasiłku, jest żonaty, mieszka w domu rodziców, którzy ponoszą opłaty związane z mieszkaniem, zaś żona pomaga w kosztach utrzymania, przekraczających wysokość otrzymywanej pomocy społecznej. Skarżący ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności - stopień lekki, na okres do 31.03.2013 r., ze wskazaniem, iż może wykonywać pracę lekką. Skarżący nie ma własnego dochodu, a brak pracy uzasadnia w odwołaniu złym stanem zdrowia oraz trudnościami w znalezieniu pracy odpowiedniej, tj. lekkiej, w sytuacji, gdy najbliższy zakład znajduje się 50 km od miejsca zamieszkania, a Skarżący nie ma samochodu, praktycznie nie ma też także komunikacji lokalnej, nadto mieszka w regionie o jednym z najwyższych wskaźników bezrobocia w Polsce. Zobowiązania Skarżącego jako dłużnik alimentacyjnego nie są sporne.

Skarżący, żądając umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podnosi, iż nie posiada środków finansowych pozwalających na zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, przeszkodą zaś w ich pozyskaniu jest choroba. Jak już podano, Skarżący, nie wskazywał na podejmowane starania, aby wyjść z tej trudnej sytuacji, lecz na trudności obiektywne w znalezieniu pracy. Skarżący podał w odwołaniu, iż pozostaje opieką poradni psychiatrycznej, ponieważ zapadł na depresje lekową.

Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, zauważyć należy, iż umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym miejscu należy wskazać, iż w wielu orzeczeniach sądowoadministracyjnych stwierdzano, na tle konkretnych przypadków, że zarówno powody zdrowotne jak i bezrobocie nie mogą być uznane za wystarczające do zastosowania umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (zob. wyrok WSA z 31.05.2011 r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, cbois.nsa.gov.pl.; wyrok WSA z 25.11.2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10, LEX nr 753890).

W niniejszej sprawie należy zaakcentować, że skarżący jest osobą stosunkowo młodą, zdolną do zorganizowania sobie warunków do codziennego życia i jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowe potrzeby, jak mieszkanie, żywność. Zgłaszając wydatki na leki i leczenie o stałym miesięcznym charakterze, ma również środki na ten cel. Korzysta z pomocy społecznej, oraz rodziny, tj. rodziców i żony (nie zmienia twego fakt, że z żoną zawarł umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej). W tych uwarunkowaniach rację mają organy, iż zarówno z powodów zdrowotnych jak i bezrobocia nie może być w konkretnym przypadku zastosowane umorzenie. Nie wpływa na zmianę tego stanowiska orzeczenie o niepełnosprawności, bowiem nie wynika z niego, aby ustalony stopień niepełnosprawności wykluczał całkowicie możliwości podejmowania przez skarżącego pracy. Przedmiotowe orzeczenie wskazuje jedynie, iż skarżący wymaga zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

Mając na względzie powyższe, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, iż sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącego jest trudna, nie mniej jednak nie na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwić mu podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązaniu się z ciążącego nań obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wskazywane przez Skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Jakkolwiek Skarżący dotknięty jest chorobą, nie oznacza to jednak, że nie może pracować w ogóle i nie może postarać się o takie zarobkowanie, które jest adekwatne do jego możliwości i sytuacji zdrowotnej. Jak już wyżej wskazano, zespół oceniający stan zdrowia skarżącego stwierdził, iż może on pracować w warunkach pracy chronionej. Nadto, z przedstawionych przez skarżącego dowodów załączonych do pisma uzupełniającego skargę wynika, iż uczestniczył on w przedsięwzięciach ukierunkowanych na uaktywnienie się na rynku pracy i jest to z jego strony właściwe działanie, zmierzające do poprawy sytuacji dochodowej. Dążąc zaś do poprawy swojej sytuacji zdrowotnej, Skarżący, systematycznie się leczy i przyjmuje leki.

Reasumując stwierdzić należy, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny w zaskarżonej decyzji. Ponadto, należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający.

Oceniając zaskarżoną decyzję, Sąd bierze także pod uwagę, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem, trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Pouczyć też należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto, podkreślić należy, co czyniły już organy w niniejszej sprawie, że na wniosek Skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, spełniając wymogi decyzji podjętej na zasadzie uznania administracyjnego. Organ odwoławczy rozważył interes Strony i interes społeczny, nadto wskazał Skarżącemu na możliwości, jakie daje art. 30 ust. 2 in fine, tj. odroczenia płatności lub rozłożenia na raty.

W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu.

MZ