Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1298/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 76 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 674
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
article: art. 106 § 3, art. 174 pkt 1 i 2, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 209, art. 210, art. 250
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 lipca 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 467/19 w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 24 lipca 2019 r. oddalił skargę J.Z. na decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2019 r. w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] listopada 2014 r. skarżący złożył dokumenty w celu rejestracji jako osoba bezrobotna, oświadczając, że nie uczy się w systemie stacjonarnym. Oświadczenie zostało złożone po pouczeniu o rygorze odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oraz po pouczeniu o prawach i obowiązkach związanych ze statusem bezrobotnego, w tym o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W wyniku rejestracji skarżący uzyskał prawo do zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] listopada 2014 r. do [...] maja 2015 r.

W okresie wypłacania zasiłki organ ustalił, że od [...] października 2013 r. skarżący był studentem studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku pielęgniarstwo w Wyższej Szkole Medycznej w Sosnowcu. W konsekwencji powyższego postanowieniem z [...] września 2015 r. organ wznowił postępowanie w sprawie nabycia przez stronę statusu osoby bezrobotnej.

Decyzją z [...] października 2015 r. Prezydent Miasta G. uchylił własną decyzję i odmówił stronie statusu i prawa do zasiłku dla bezrobotnych od [...] listopada 2014 r. Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzją z [...] września 2016 r. Prezydent Miasta G. zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] listopada 2014 r. do [...] maja 2015 r. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2016 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wyrokiem z 5 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzje organów obu instancji, wskazując, że organ winien ustalić, czy pobrane świadczenie było świadczeniem nienależnym.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ odwołał się do decyzji Komisji Rekrutacyjnej Wyższej Szkoły Medycznej w Sosnowcu z [...] października 2013 r., z której wynika, że skarżący został przyjęty na pierwszy rok studiów stacjonarnych.

Umową o świadczenie usług edukacyjnych z [...] października 2013 r. na 3 i pół letnich studiach wyższych w formie studiów stacjonarnych strony przyjęły na siebie wynikające z niej obowiązki, a umowa została opatrzona osobistym podpisem skarżącego, podobnie jak wniosek o przyjęcie na studia stacjonarne z [...] października 2013 r. Pismem z [...] września 2018 r. Rektor Wyższej Szkoły Medycznej w Sosnowcu poinformował, że studia na kierunku Pielęgniarstwo odbywają się jedynie w formie studiów stacjonarnych. W konsekwencji organ pierwszej instancji decyzją z [...] listopada 2018 r. zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skoro skarżący pobierał zasiłek w trakcie odbywania studiów stacjonarnych, tj. w okresie, gdy nie spełniał przesłanek do posiadania statusu bezrobotnego, to świadczenie to zostało pobrane nienależnie i podlega zwrotowi. Zdaniem organu skarżący był prawidłowo poinformowany o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej, a zatem był świadomy obowiązku zwrotu świadczenia wypłaconego, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, a także w przypadku świadomego wprowadzenia organu w błąd.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę, w której domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji.

Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił złożoną skargę. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że skarżący [...] października 2013 r. podpisał umowę o świadczenie usług edukacyjnych z Wyższą Szkołą Medyczną w Sosnowcu, w której jednoznacznie określono formę studiów jako studia stacjonarne. Zdaniem Sądu w dacie ubiegania się o status osoby bezrobotnej skarżący wiedział, jaki jest charakter odbywanej nauki, w związku z czym nie można przyjąć, że w czasie rejestracji był w usprawiedliwionym błędzie co do charakteru swoich studiów. Sąd wywiódł, że przesłanki "świadomego wprowadzenia w błąd" organu, nie można ograniczać jedynie do zamiaru bezpośredniego, ale realizuje ją również działania przejawiające się w tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi. Sąd nie uznał za zasadne wywodów skarżącego odnoszących się do pojęć "studia stacjonarne", "studia dzienne" oraz okoliczności, że odbywały się one w określonym reżimie czasowym, gdyż ich charakter wynikał jednoznacznie z zawartej umowy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika przyznanego z urzędu, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Dodatkowo pełnomocnik zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1) art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia (Dz.U. z 2013 r. poz. 674, z późn. zm.) przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący pobrał nienależne świadczenie w oparciu o złożenie nieprawdziwego oświadczenia lub sfałszowania dokumentu albo innego wprowadzenia w błąd, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził zaistnienia którejkolwiek z wyżej przywołanych przesłanek z winy skarżącego;

2) art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), dalej: p.u.s.a., w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096), dalej: k.p.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, a także pominięciu dowodu z treści strony internetowej Powiatowego Urzędu Pracy w G., którego prawidłowe przeprowadzenie winno prowadzić do wniosku, że oświadczenie skarżącego z [...] listopada 2014 r. nie spełniało żadnej z przesłanek wynikających z art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Rozpoznając zarzut dotyczący zaniechania przeprowadzenia dowodu z treści strony internetowej urzędu pracy, należy wyjaśnić, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Analiza przytoczonego przepisu wskazuje, że dowód może zostać przeprowadzony wyłącznie z dokumentu. W tym miejscu należy wyjaśnić, że strona internetowa jako nośnik informacji podlegający zmianom w czasie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie spełnia przesłanek umożliwiających uznanie jej za dokument. Dowód taki byłby dopuszczalny, gdyby treść strony internetowej na określoną datę została ustalona w sposób wiarygodny, np. przez wydrukowanie treści strony internetowej (jej zrzutu ekranowego). Odnotować przy tym należy, że strona ta jest obecnie nieaktywna, co znacząco utrudnia, o ile nie uniemożliwia w ogóle przeprowadzenie tego dowodu. Tym samym rozpoznawany zarzut naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. należało uznać za niezasadny.

Odnosząc się z kolei odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego zastosowania art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, należy wskazać, że przepis ten za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. W tym miejscu należy wskazać – co zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1054/17, że skarżący ubiegał się o zasiłek dla bezrobotnych, nie spełniając przesłanek uznania go za bezrobotnego. W wyroku tym, w sprawie ze skargi kasacyjnej od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 88/16, NSA przesądził, iż "trafne jest stanowisko, że w przedmiotowej sprawie okolicznością wyłączającą możliwość uzyskania statusu osoby bezrobotnej i związanych z tym świadczeń, było posiadanie przez skarżącego statusu studenta studiów stacjonarnych w dniu rejestracji jako osoby bezrobotnej". J.Z. bowiem [...] października 2013 r. podpisał umowę o świadczenie usług edukacyjnych z Wyższą Szkołą Medyczną w Sosnowcu, w której jednoznacznie określono formę studiów jako studia stacjonarne. Jednocześnie należy zauważyć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia pojęcie bezrobotnego oznacza m.in. osobę nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych. Zarówno przepis definiujący osobę bezrobotnego, jak i umowa zawarta przez skarżącego ze szkołą wyższą posługują się określeniem "studia stacjonarne". Brak jest zatem w rozpoznawanej sprawie wątpliwości, do jakiej formy edukacji kwalifikować studia dzienne. Ten bowiem termin nie padał w dokumentach związanych z uzyskaniem przez skarżącego statusu bezrobotnego. W konsekwencji brak było niejasności czy skarżący ze względu na rodzaj formy edukacji może zostać uznany za bezrobotnego, a przypisanie mu tego statusu wynikało wyłącznie z udzielenia przez skarżącego przeczącej odpowiedzi na pytanie dotyczące odbywania studiów w trybie stacjonarnym, a nie dziennym. Skoro zatem skarżący w momencie składania wniosku o uznanie go za bezrobotnego miał pełną świadomość co do trybu odbywanych studiów, to wykazanie formy studiów niezgodnej ze stanem rzeczywistym należało uznać za świadome wprowadzenie w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą świadczenie. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organy administracji zasadnie zastosowały w rozpoznawanej sprawie art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia.

W konsekwencji brak było podstaw do uznania za zasadny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia tego przepisu przez jego błędną wykładnię.

Mając powyższe na uwadze, wobec niewykazania zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.