Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2233/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2, 2a, 2b
journal: Dz.U. 2004 nr 4 poz 27
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 grudnia 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o grach i zakładach wzajemnych
article: art. 76, art. 79, art. 81
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o uznaniu gier za gry na automatach 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego K. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Minister Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., art. 2 ust. 3 oraz art. 2 ust. 2a ustawy z 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku z [...] kwietnia 2008 r. złożonego przez K. P. (zwany dalej "skarżącym") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] marca 2008 r. w przedmiocie rozstrzygnięcia, że gra prowadzona na automacie "[...]" o nr [...] będącej w posiadaniu K. P., jest grą na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] stycznia 2008 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło pismo Urzędu Celnego w [...] z prośbą o rozstrzygnięcie w trybie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.) charakteru gier urządzanych na automacie "[...]" o nr [...]. Złożenie pisma było związane z ustaleniami kontroli przeprowadzonej w [...], w którym funkcjonował opisany automat.

Minister Finansów decyzją z dnia [...] marca 2008 r. rozstrzygnął, że gry prowadzone na automacie "[...]" o nr [...] są grami na automacie w rozumieniu przepisów cyt. ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W uzasadnieniu podał, że gry na przedmiotowym automacie są grami na urządzeniu elektromechanicznym. Wyposażone jest ono w zestawy ruchomych (obrotowych) bębnów, na których umieszczone są określone symbole. Automat ten wyposażony jest we wrzutnik monet o nominałach 1, 2 lub 5 zł. Po zakredytowaniu automatów monetami o odpowiednich nominałach grający otrzymuje punkty kredytowe, za które może prowadzić grę (1 zł - 4 min.). W przypadku wygranej, to jest uzyskania określonego układu symboli na ruchomych bębnach automatów, grający uzyskuje dodatkowe punkty kredytowe, jednakże po upływie wykupionego czasu gry automaty wyłączają się bez względu na wynik gry. Po dokonaniu dodatkowej opłaty grę można kontynuować, a niewykorzystane w poprzedniej grze kredyty zostają przeniesione na poczet kolejnej gry, sumując się z nowymi kredytami. Tym samym gracz rozpoczyna nową grę ze zwiększoną pulą punktów kredytowych. Minister Finansów uznał, że celem i wygraną jest kontynuowanie (przedłużenie gry), jednakże nie dłużej niż pozwala na to wbudowany ogranicznik maksymalnego czasu gry. Przegraną jest krótsza gra, a wygraną możliwość jej kontynuowania. Fakt ograniczenia maksymalnego czasu gry w żadnym wypadku nie powoduje, że taka wygrana traci cechy wygranej w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Następnie skarżący złożył do Ministra Finansów wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił, że organ nie podjął kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności nie przeprowadził dowodu z dodatkowej opinii biegłego, a opinię Katedry Technologii Maszyn Politechniki L. ocenił w sposób arbitralny. Skarżący stwierdził, że organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, pozostających w opozycji do zgromadzonego materiału dowodowego.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Minister Finansów decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2008 r. W ocenie organu analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala uznać za nietrafne stwierdzenie strony, że czas trwania gry jest stały i jest z góry określony. Skoro bowiem czas ten zależy od losowo zdobywanych punktów kredytowych, tym samym nie może być zawsze taki sam. Na potwierdzenie tego organ powołał się na zeznania świadka M. S., pracownika Urzędu Celnego w G. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, że pojęcie wygranej obejmuje każdą korzyść wynikającą z przebiegu gry, w tym możliwość jej kontynuowania. Minister Finansów podkreślił, iż spór pomiędzy organem a stroną nie dotyczy samego przebiegu gier na ww. automatach, lecz dotyczy oceny ich rezultatu, a mianowicie, czy są to gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe. Biegły wydał opinię dotyczącą stanu faktycznego. Nie można zatem powoływać biegłego, który miałby złożyć opinię co do prawa obowiązującego i jego stosowania. Przebieg gier na przedmiotowych automatach został ustalony na podstawie opinii technicznych znajdujących się w aktach sprawy oraz wyjaśnień strony składanych w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego oraz postępowania karno-skarbowego prowadzonego przez Urząd Celny w G.

Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o stwierdzenie nieważności w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Ministra Finansów z dnia 21 marca 2008 r., z powodu rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Decyzji Ministra Finansów zarzucił:

1) rażącą obrazę przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia przez organ administracji publicznej wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy;

2) rażącą obrazę przepisów art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a., poprzez całkowite pozbawienie strony ustawowego prawa udziału w przeprowadzaniu dowodów, co nie tylko miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy ale również stanowi wadę kwalifikowaną, polegającą na uniemożliwieniu stronie wzięcia udziału w postępowaniu, które to naruszenie prowadzi do obligatoryjnego wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) p.p.s.a.;

3) rażącą obrazę przepisu art. 10 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wyrażenia ostatecznego stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy, co dowodzi, iż strona skarżąca bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, jakie to uchybienie stanowi podstawę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) p.p.s.a.,

4) rażącą obrazę przepisu art. 80 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów, co miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy;

5) rażącą obrazę przepisu art. 84 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, mimo iż w okolicznościach niniejszej sprawy wymagane są wiadomości specjalne, co miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy;

6) rażącą obrazę przepisu art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niesprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem podstawy faktycznej i prawnej, co miało wpływ na wynik postępowania, poprzez uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia;

7) błędną wykładnię przepisu art. 2 ust. 2a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych oraz nieuwzględnienie przy dokonywaniu wykładni dyspozycji przepisu art. 42 pkt 6 wskazanej ustawy, poprzez wadliwe przyjęcie, że będące przedmiotem niniejszego postępowania urządzenie do gry umożliwia prowadzenie gier o wygrane rzeczowe.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Minister Finansów, rozstrzygając w niniejszej sprawie o charakterze gier prowadzonych na automacie "[...]" o nr [...], ustalił prawidłowy stan faktyczny. Sąd odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że organ przeprowadził w sposób zgodny z przepisami postępowanie dowodowe. Zasadniczym dowodem, na podstawie którego organ ustalił stan faktyczny sprawy, była opinia techniczna z dnia [...] lipca 2007 r. sporządzona przez Katedrę Technologii Maszyn Politechniki L. Sąd uznał za zasadną rezygnację organu z przeprowadzenia oględzin objętego przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy urządzenia do gry. Oględziny takie bowiem odbyły się z udziałem skarżącego przed wydaniem opinii technicznej z dnia [...] lipca 2007 r. W ocenie Sądu dokonywanie ponownych oględzin było zatem nieuzasadnione i sprzeczne z wyrażoną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości i prostoty postępowania. Takie samo stanowisko należy - zdaniem Sądu - zająć co do wniosków o wydanie opinii przez biegłych ze [...] Zespołu Rzeczoznawców i Ekspertów Sądowych w S. i o wezwanie na rozprawę biegłych z Katedry Technologii Maszyn Politechniki L. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny to przebieg gier na określonym automacie. Skoro okoliczność ta została ustalona przez biegłych z Katedry Technologii Maszyn Politechniki L. i przebieg gier nie jest kwestionowany przez skarżącego, to za zasadne należy uznać stanowisko organu nieuwzględniające zgłoszonych przez skarżącego, w piśmie z [...] czerwca 2008 r., wniosków dowodowych.

W ocenie Sądu, oparcie rozstrzygnięcia o dowody zgromadzone w postępowaniu przygotowawczym [...] nie pozbawiło strony należnych jej praw, w tym prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Dopuszczony przez organ dowód z opinii technicznej był skarżącemu znany, gdyż brał udział w toczącym się postępowaniu karno-skarbowym. Po wszczęciu postępowania administracyjnego skarżący został pouczony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, złożenia wyjaśnień dotyczących gry na przedmiotowym automacie i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Skarżący z prawa tego na tym etapie postępowania nie skorzystał.

W ocenie Sądu, organ w oparciu o rozpatrzone dowody ustalił prawidłowy, niekwestionowany przez skarżącego, stan faktyczny, a następnie wyprowadził z niego właściwe wnioski co do charakteru gier, które odbywają się na przedmiotowym automacie. Istota gier na przedmiotowym automacie sprowadza się do tego, że nie ma możliwości prowadzenia gry ponad wykupiony czas, pomimo posiadania kredytów. Możliwe jest też zakończenie gry przed wykupionym czasem, wtedy gdy dojdzie do wyczerpania kredytów. Zdaniem biegłego nie istnieje możliwość przedłużenia czasu gry ponad "wykupiony" czas gry. Sąd wskazał, że istotne jest tu określenie "wykupiony czas gry" i właśnie do tak określonego czasu gry odnosi się organ, który nie stwierdza, że wygraną jest możliwość kontynuowania gry ponad zapłacony czas. Nie oznacza to jednak, że gra nie może być kontynuowana w tym właśnie czasie. Dzieje się tak wówczas, gdy gracz może grać dalej już nie dzięki kredytom uzyskanym na starcie, a dzięki punktom zdobytym za sprawą swojej sprawności w grze. Gra ta toczy się na drugim rzędzie bębnów, gdzie punkty są korzystniej naliczane. W wyniku tego, skoro gracz ma możliwość zdobycia dodatkowych punktów, ma też szansę wykorzystania całego czasu gry. Ilość zdobytych punktów jest też istotna i z tego względu, że po upływie opłaconego czasu gry, gracz może opłacić kolejną grę, w której zdobyte wcześniej punkty zostaną mu doliczone.

Sąd stwierdził, że w przypadku przedmiotowego automatu występują dwa rodzaje wygranych. Pierwszy to możliwość prowadzenia gry w wykupionym czasie, ale nie za przyczyną kredytów uzyskanych na starcie, a przy wykorzystaniu punktów zdobytych w grze, dzięki którym gracz przechodzi na wyższy poziom bębnów, na którym punkty są liczone korzystniej. Za sprawą tych dodatkowych, zdobytych punktów gracz może kontynuować grę w czasie wykupionym. Korzyścią dla niego jest prowadzenie dłuższej gry, bez ponoszenia dodatkowej opłaty. I mimo że dzieje się to w opłaconym wcześniej czasie tej gry, to gracz korzysta ze zdobytych punktów dalszą grą, gdyż w sytuacji gdyby tych punktów nie zdobył, grę by zakończył nawet wówczas, gdyby nie upłynął wykupiony czas gry. Zwrócić przy tym należy uwagę, że jak wynika z opinii, praktyczny czas gry określony jej programem i szybkością gry przez gracza wynosi za 1 zł od 2 do 50 sekund gry, w sytuacji gdy za tę kwotę teoretycznie uzyskuje się prawo gry przez 4 minuty. W tej sytuacji korzyścią dla gracza jest większa szansa pełnego wykorzystania opłaconego czasu gry. Wprowadzenie ogranicznika czasowego nie powoduje, że taka wygrana traci cechy wygranej w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Drugim rodzajem wygranej jest możliwość zaliczenia punktów zdobytych w grze już zakończonej, z powodu upływu opłaconego czasu gry, w kolejnej grze uruchomionej po wrzuceniu następnej monety, wygraną są zdobyte punkty, które można przeznaczyć na dalszą grę na automacie, co stwarza możliwość wydłużenia tej gry, przy założeniu, że wydłużenie to będzie mieściło się w ponownie wykupionym czasie gry. Ta szansa wydłużania czasu gry jest także i w tym przypadku korzyścią, którą uzyskuje gracz.

W ocenie Sądu w obu wypadkach wymierną korzyścią dla grającego są dodatkowe, zdobyte w czasie gry punkty kredytowe, które mają określoną wartość, gdyż można za nie prowadzić grę. Automat jest zaopatrzony w elektroniczne i elektromechaniczne liczniki wpłat i wypłat, które to liczniki są wyskalowane w punktach kredytowych. Tabele wygranych w postaci punktów kredytowych, dla określonych układów symboli na bębnach i wybranej stawki za grę zamieszczone są na szybach automatu. Takie rozumienie wygranej rzeczowej w odniesieniu do gry na automatach jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Sąd podzielił stanowisko Ministra Finansów, że pojęcie wygranej obejmuje każdą korzyść wynikającą z przebiegu gry, w tym możliwość jej kontynuowania. Możliwość kontynuowania gry oznacza w gruncie rzeczy sposobność korzystania z automatu do gier o czas dłuższy, związany z przyznaną wygraną (uprawnieniem do bezpłatnego korzystania z rzeczy), gdyż gdyby ta wygrana, w postaci dodatkowych punktów kredytowych, nie została uzyskana, gracz zakończyłby grę przed upływem opłaconego czasu tej gry. Nie idzie tu zatem o większą lub mniejszą satysfakcję grającego z udanego wyniku gry, lecz o możliwość bezpłatnego prowadzenia gry, równoznacznego z przedłużonym korzystaniem z automatu do gier, będącą następstwem wygranej. Tym samym Sąd uznał, że Minister Finansów dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych i zasadnie rozstrzygnął, że gry prowadzone na wskazanym w decyzji automacie podlegają przepisom ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Odnosząc się do zarzutu skargi nieuwzględnienia przez organ, przy dokonywaniu wykładni przepisu art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych, dyspozycji przepisu art. 42 pkt 6 tejże ustawy, w przypadku automatów, o których mowa w art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych, dokonanie obliczenia uwzględniającego algorytm przewidziany w art. 42 pkt 6 ustawy o grach i zakładach wzajemnych nie jest wykluczone. Wymagałoby jedynie stosownego zaprogramowania automatu, który odnotowywałby w swej pamięci nie tylko kwoty wpłacone do automatu, ale także ilość gier wolnych od opłat, przeprowadzonych w związku z realizacją wygranych, a w konsekwencji także wartość tych gier, które zostały przeprowadzone darmo i stanowiły zatem sumę wygranych uzyskanych przez uczestników gier. Minister Finansów, nie był zobowiązany do podania jednostkowej wartości wygranej rzeczowej uzyskanej przez gracza. Minister rozstrzygał o charakterze gier prowadzonych na przedmiotowych automatach, zaś kwestia wyliczenia podatku jest wobec tego rozstrzygnięcia wtórna.

Następnie, na podstawie art. 173 § 1 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, oraz o zasądzenie należnych kosztów według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) na zasadzie art. 174 ust. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uchybieniu art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w z zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej p.u.s.a.) przez nieuwzględnienie skargi skarżącego – naruszenie art. 151 p.p.s.a. – pomimo wadliwości przeprowadzonego przez organ postępowania administracyjnego, mającej istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, polegającej na niezastosowaniu przez organ art. 138 § 1 ust. 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. wobec wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek innego podmiotu aniżeli strony - na wniosek Urzędu Celnego w G., co dowodzi bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego wszczętego przez podmiot nieposiadający interesu prawnego w sprawie; wskazane uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, bowiem uwzględnienie skargi skutkowałoby odmiennym jej wynikiem;

2) na zasadzie art. 174 ust. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uchybieniu art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w z zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. przez nieuwzględnienie skargi skarżącego – naruszenie art. 151 p.p.s.a. – pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, w szczególności:

a) art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a., poprzez całkowite pozbawienie strony ustawowego prawa udziału w przeprowadzaniu dowodów, co miało istotny wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego oraz stanowi wadę kwalifikowaną, polegającą na uniemożliwieniu stronie wzięcia udziału w postępowaniu, które to naruszenie prowadzi do obligatoryjnego wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.,

b) art. 10 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wyrażenia ostatecznego stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy, co dowodzi oczywiście, iż strona skarżąca bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, jakie to uchybienie stanowi podstawę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.;

- wskazane uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, bowiem uwzględnienie skargi skutkowałoby odmiennym jej wynikiem;

3) na zasadzie art. 174 ust. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uchybieniu art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w z zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. przez nieuwzględnienie skargi skarżącego – naruszenie art. 151 p.p.s.a. – pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów prawa, mającego istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, a nadto przedstawienie stanu sprawy wbrew rzeczywistemu stanowi rzeczy:

a) w szczególności: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia przez organ administracji publicznej wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego,

b) w szczególności art. 80 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału oraz wyprowadzenie oczywiście błędnych logicznie wniosków z ustalonych przez organ faktów, przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego,

c) w szczególności art. 84 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, mimo iż w okolicznościach niniejszej sprawy wymagane są wiadomości specjalne, co oczywiście miało wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego,

d) w szczególności art. 85 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z oględzin objętych przedmiotem postępowania urządzeń do gier, mimo iż w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziła taka potrzeba, co oczywiście miało wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego,

e) w szczególności art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niesprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem podstawy faktycznej, co oczywiście miało wpływ na wynik postępowania, poprzez uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz pozbawienie strony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia,

f) w szczególności art. 86 k.p.a. (w tym zakresie uchybienie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.), poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony pomimo przyjęcia, iż jest to w okolicznościach niniejszej sprawy niezbędne, co oczywiście miało wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego;

- wskazane uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, bowiem uwzględnienie skargi skutkowałoby odmiennym jej wynikiem;

4) na zasadzie art. 191 p.p.s.a. skarżący zaskarża w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydane w toku rozprawy prowadzonej w niniejszej sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1825/08 w dniu 26 marca 2009 r. oddalające z naruszeniem art. 106 § 3 p.p.s.a. wniosek sformułowany przez skarżącego w skardze z dnia 7 sierpnia 2008 r. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii: [...] Zespołu Rzeczoznawców i Ekspertów Sądowych nr [...] wraz z jej opinią uzupełniającą oraz opinii uzupełniającej biegłego sądowego z listy Sądu Okręgowego w [...] inż. M. J. sporządzonej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. w sprawie o sygn. akt [...], załączone do skargi opinie winny zostać uwzględnione przez Sąd pierwszej instancji, jako dokumenty prywatne uzupełniające argumentację przedstawioną w skardze dotyczącą wadliwych wniosków wyprowadzonych przez organ ze zgromadzonego w wadliwy sposób materiału, niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w zakresie oceny legalności zaskarżonej decyzji;

5) na zasadzie art. 174 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w z zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie wadliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej, przez niewłaściwe zastosowanie na skutek dokonanej wadliwej wykładni przepisu art. 2 ust. 2a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. 2004 Nr 4, poz. 27 ze zm., dalej "u.g.z.w.") oraz niewłaściwe uwzględnienie przy dokonywaniu wykładni dyspozycji przepisu art. 42 pkt 6 wskazanej ustawy, skutkujące wadliwym przyjęciem, że przepis art. 2 ust. 2a u.g.z.w. znajduje zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy. W konsekwencji czego z naruszeniem przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a. Sąd I instancji oddalił skargę z dnia 7 sierpnia 2008 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o jej oddalenie w całości, popierając stanowisko wyrażone w wyroku Sądu I instancji oraz podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonych decyzjach.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt II GSK 740/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu i zasądził od Ministra Finansów na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wobec obowiązujących przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych w niniejszej sprawie jest bezsporne, że oceniana gra nie jest grą na automatach o wygrane pieniężne. Zatem istotne jest, czy w grze występują wygrane rzeczowe, a jeśli tak, to jaka jest ich wartość, bowiem ma to wpływ na klasyfikację gry. NSA zwrócił uwagę, że w orzecznictwie i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym "wygraną rzeczową" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych jest nie tylko uzyskanie własności rzeczy, lecz również nabycie uprawnienia do korzystania z rzeczy na podstawie innego tytułu prawnego (por. m.in. uchwałę SN z 24 listopada 1999 r., I KZP 33/99, OSNKW 2000/1-2/9, aprobowaną w glosach: S. Zabłockiego, Palestra 2000/2-3/172, O. Górnioka OSP 2000/6/96; wyrok NSA z 30 listopada 2004 r., GSK 967/04, ONSAiWSA 2005/5/104). Konsekwencją przyjęcia takiego poglądu jest stanowisko, że wygraną rzeczową może być również możliwość kontynuacji gry na automacie odpowiadająca nabyciu uprawnienia do korzystania z automatu stanowiącego przedmiot stosunku obligacyjnego pomiędzy graczem a podmiotem prowadzącym działalność w zakresie gier na automatach. Stanowisko takie jest najczęściej prezentowane jako wystarczające do oceny charakteru gry, w sprawach, w których ustalenia faktyczne pozwalają na przyjęcie, że wygraną rzeczową jest możność kontynuowania gry, bez konieczności, wymaganego w sytuacji braku wygranej, uiszczania opłaty za kontynuację gry (korzystanie z automatu). W niniejszej sprawie niezależnie od tego czy gra, za której prowadzenie uiszczono opłatę (1, 2 lub 5 zł), toczy się z powodzeniem czy nie, kończy się ona najdalej z upływem czasu określonego nominałem wrzuconej monety, a ewentualność wykorzystania zdobytych punktów kredytowych w następnym okresie korzystania z automatu zależna jest od uiszczenia następnej stawki. Za korzystanie z jednego okresu używania automatu uiszczana jest ta sama kwota niezależnie od tego, czy w opłaconym przedziale czasowym gra trwa przez pełny okres, czy też krócej. Dalej Sąd stwierdził, że w orzecznictwie przeważa pogląd, zgodnie z którym istotnym elementem, od którego wystąpienia zależne jest uznanie, że w grze na automatach lub automatach o niskich wygranych występuje wygrana rzeczowa, jest możność przypisania wygranej cech wymiernej korzyści materialnej (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2003 r., II SA 2509/01, LEX nr 194496; wyrok NSA z 26 września 2006 r., II GSK 119/06, LEX nr 272205 z glosą aprobującą E. Kosińskiego, Glosa 2009/4/26). W uchwale z dnia 15 czerwca 2007 r., I KZP 14/07 (OSNKW 2007/7-8/54) Sąd Najwyższy stwierdził, że "Wygraną rzeczową w rozumieniu art. 2 ust. 2 a oraz ust. 2 b ustawy (...) o grach i zakładach wzajemnych mogą być również punkty, tzw. kredyty (punkty kredytowe) (...) uzyskane w trakcie gry na automacie, pod warunkiem, że ich pozyskanie przez gracza wiąże się z uzyskaniem przezeń wymiernej korzyści materialnej, choćby korzyść ta była niższa od uiszczonej stawki za grę". W ocenie NSA, Sąd I instancji nie wskazał przekonywująco, jaką konkretnie korzyść materialną uzyskuje gracz, poprzestając na stwierdzeniach dotyczących przedłużenia czasu gry po wniesieniu stawki. Możliwość ustalenia wartości wygranej rzeczowej jest koniecznym warunkiem uznania gry za grę na automatach lub grę na automatach o niskich wygranych. Wobec tego nie jest jasne, dlaczego Sąd uznał, że gra jest tą, o której mowa w art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Minister Finansów powołał się na Opinię Techniczną nr [...] z dnia [...].07.2007 r. Sąd I instancji zaakceptował dokonane na podstawie tego dowodu ustalenia dokonane przez organ orzekający co do rozumienia wygranej rzeczowej. Zdaniem Sądu I instancji, wystarczające dla zastosowania art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych było ustalenie, że występuje korzyść polegająca na przedłużeniu czasy gry.

Sąd odnosząc się do zarzutu skarżącego w zakresie oparcia ustaleń faktycznych na dowodach zgromadzonych w postępowaniu stwierdził, że prowadzenie dowodów z dokumentów zgromadzonych w innych postępowaniach nie jest równoznaczne z naruszeniem zasad określonych w art. 10 § 1, art. 79 § 1 i § 2 oraz w art. 81 k.p.a., o ile strona miała realną możliwość zapoznania się z tymi dokumentami, w szczególności gdy nie utrudniano dostępu do akt. Zdaniem Sądu w tych warunkach nie doszło do zarzucanego naruszenia art. 79 § 1 i § 2 oraz art. 81 k.p.a. w sposób opisywany w skardze kasacyjnej, to jest poprzez naruszenie uprawnień strony przysługujących jej w sytuacji prowadzenia dowodu z opinii biegłych i zeznań świadków. Sąd podkreślił, że Opinia Techniczna stanowiąca podstawę dokonania ustaleń faktycznych przez Ministra Finansów może być w rzeczywistości dowodem z opinii biegłych w rozumieniu art. 84 k.p.a., który jednak powinien być przeprowadzony w postępowaniu administracyjnym. Brak jest podstaw do dopuszczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym dowodu z dokumentu, który w istocie ma charakter opinii biegłego (por. wyrok NSA z dnia 25.09.2000 r. FSA 1/00).

Jest to dowód zupełnie inny niż dowód z dokumentu, podobnie jak dowód z zeznań świadków, którego przeprowadzenie reguluje art. 79 k.p.a. Zatem błędem organu orzekającego było istotne ograniczenie postępowania dowodowego w sposób naruszający cyt. przepisy oraz art. 7, 77 § 1 k.p.a., art. 81 k.p.a., a także art. 86 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza w sytuacji gdy w postępowaniu karno-skarbowym skarżący występował w charakterze podejrzanego. Rola procesowa skarżącego w tym postępowaniu różni się zasadniczo od roli – uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym. Wyjaśnienia w charakterze podejrzanego nie mogą zastąpić wyjaśnień w charakterze strony w trybie art. 86 k.p.a. Przede wszystkim brak było podstaw do dopuszczenia w postępowaniu administracyjnym dowodu z dokumentu, który w istocie – w ocenie organu stanowił dowód z opinii biegłego. Z tych względów nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż w postępowaniu administracyjnym "nie pozbawiono strony należytych jej praw". W rzeczywistości naruszono zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), w sytuacji gdy strona złożyła wnioski dowodowe (pismo z dnia 26 czerwca 2008 r.) zmierzające m.in. do podważenia opinii, na którą powołał się Minister Finansów, a organ uniemożliwił przesłuchanie biegłego z udziałem strony w trybie art. 79 k.p.a. Tego rodzaju czynność być może pozwoliłaby na zastąpienie dowodu z dokumentu dowodem z opinii biegłego.

NSA za chybiony uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania polegającego na wszczęciu postępowania na wniosek podmiotu niebędącego stroną, co autor skargi kasacyjnej wiąże z faktem, że postępowanie wszczęto na skutek pisma Urzędu Celnego w G. zawierającego prośbę o wydanie decyzji na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych, po czym pisma i decyzje doręczano temu podmiotowi. Sąd II instancji wskazując na brzmienie art. 61 k.p.a. uznał, że skarżący zawiadomiony został o wszczęciu postępowania z urzędu, które doręczył ww. zgodnie z wymogiem określonym w tym przepisie. Okoliczność, że inny podmiot zawiadomił właściwy organ o sytuacji wymagającej wszczęcia postępowania w przedmiocie określonym w art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych i był informowany o podejmowanych czynnościach i wydawanych aktach, nie świadczy o tym, że postępowanie było prowadzone na wniosek tego podmiotu.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 2 ust. 2a i art. 42 pkt 6 ustawy o grach i zakładach wzajemnych, Naczelny Sąd Administracyjny wobec skuteczności niektórych zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie odniósł się do ewentualnych naruszeń prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

W związku z treścią wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę był zobowiązany uwzględnić treść art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny".

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga K. P. jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca, naruszają prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący opiera skargę na naruszeniu przepisów postępowania jak również prawa materialnego. W tym miejscu należy podkreślić, że zbadanie zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego możliwe jest gdy stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi, albowiem postępowanie administracyjne prowadzone przez Ministra Finansów obarczone jest licznymi wadami, skutkującymi uchyleniem zaskarżonej decyzji jak również decyzji jej poprzedzającej. Przede wszystkim należy wskazać, że organ nie przeprowadził właściwie postępowania dowodowego jak również nie wyjaśnił sprawy należycie przez co dopuścił się naruszenia takich przepisów jak art. 7, 10, 77 § 1, 79 § 1 i § 2, 80, 81, 84, 86 i 107 § 3 k.p.a.

W niniejszej sprawie jest bezsporne, że oceniana gra prowadzona na automacie "[...]" o nr [...] nie jest grą na automatach o wygrane pieniężne. Należy więc wyjaśnić, czy w grze występują wygrane rzeczowe, a jeśli tak, to jaka jest ich wartość, bowiem ma to wpływ na klasyfikację gry tj. czy jest to gra na automatach czy też na automatach o niskich wygranych (art. 2 ust. 2a i 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych).

Jak podkreślił w uzasadnieniu swojego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny w orzecznictwie i doktrynie utrwalił się pogląd zgodnie z którym "wygraną rzeczową" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o grach i zakładach wzajemnych jest nie tylko uzyskanie własności rzeczy, lecz również nabycie uprawnienia do korzystania z rzeczy na podstawie innego tytułu prawnego.

Konsekwencją przyjęcia takiego poglądu jest stanowisko, że wygraną rzeczową może być również możliwość kontynuacji gry na automacie odpowiadająca nabyciu uprawnienia do korzystania z automatu stanowiącego przedmiot stosunku obligacyjnego pomiędzy graczem a podmiotem prowadzącym działalność w zakresie gier na automatach.

Konieczne jest również ustalenie, czy wygrana ma wymierną korzyść materialną (patrz uchwała SN z dnia 15 czerwca 2007 r., I KZP 14/07, OSNKW 2007/7-8/54).

Powyższe ustalenia są niezbędne dla prawidłowego zakwalifikowania przedmiotowej gry za grę na automatach lub grę na automatach o niskich wygranych.

W celu wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności konieczne jest przeprowadzenie przez organ postępowania dowodowego w pełnym zakresie według reguł z k.p.a., a nie tylko poprzestanie na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu karno-skarbowym. Dowody z postępowania przygotowawczego [...] mają bowiem inny walor dowodowy niż te, które bezpośrednio przeprowadza organ administracyjny. Opinia techniczna stanowiąca podstawę dokonania ustaleń faktycznych przez Ministra Finansów nie jest dowodem z opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. a jedynie dowodem z dokumentu prywatnego, niekorzystającym z podwyższonej mocy dowodowej dokumentów urzędowych z braku cech wymienionych w art. 76 § 1 i § 2 k.p.a. Podobnie Minister Finansów nie przeprowadził dowodu z zeznań świadków, a jedynie z dokumentu w postaci protokołu.

Konieczne jest więc przeprowadzenie tych dowodów bezpośrednio przez organ z poszanowaniem uprawnień strony wynikających z art. 79 k.p.a. i 81 k.p.a.

Minister Finansów ponownie rozpoznając sprawę poczyni ustalenia wskazane przez Sąd przy zagwarantowaniu stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) a następnie wyda nową decyzję, którą uzasadni zgodnie z regułami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.

W związku ze stwierdzonymi uchybieniami Sąd uchylił decyzje Ministra Finansów na mocy art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. Rozstrzygnięcie, jak w pkt 2 i 3 wyroku Sąd oparł na art. 152 i 200 p.p.s.a.