Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2520/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151 w zw. z  art. 120
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 18
journal: Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. P. i Z. P. na decyzję Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. P. i Z. P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...] orzekającej o odmowie przyznania odszkodowania za przyłącze wodociągowe leżące poza granicami nieruchomości, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Orzeczenie powyższe wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...] nieruchomość położona w gminie D., obręb [...], oznaczona jako działki nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, została przeznaczona pod budowę autostrady płatnej [...] na odcinku [...] (od km [...] do km [...]).

Kwestia przyłącza wodociągowego doprowadzającego wodę z wodociągu gminnego do działki nr [...] została wyłączona do odrębnego postępowania.

Następnie decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], Wojewoda [...] orzekł o odmowie przyznania M. P. i Z. P. odszkodowania za przyłącze wodociągowe [...] leżące poza granicami wywłaszczonej nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie do organu wyższego stopnia złożył M. P. i Z. P.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] listopada 20112 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił przyznania M. P. i Z. P. odszkodowania za fragment wodociągu o długości [...] m doprowadzającego wodę do nieruchomości położonej w obrębie [...].

Na skutek złożonej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 maja 2012 r. uchylił ww. decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2011 r. - wskazując na naruszenie przez ten organ przepisu art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że rozpoznając sprawę organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy, uchylić decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości bądź w części, albo też umorzyć postępowanie odwoławcze. Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia, aby organ odwoławczy - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - mógł uchylić decyzję organu I instancji (a zatem zakwestionować zapadłe rozstrzygnięcie), a następnie wydać decyzję identyczną z decyzją, która została uchylona.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. Organ powołał się na przepis art. 153 i art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazując, iż prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, które je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wskazał ponadto, że w sprawie niniejszej kluczową kwestią podlegającą rozpatrzeniu jest podniesiony przez uprzednich współwłaścicieli działek nr [...] i nr [...] problem ustalenia odszkodowania za fragment wodociągu biegnącego w drodze gminnej na odcinku od granic działki nr [...] do wodociągu stanowiącego własność Gminy D.

Minister zaznaczył, iż pojęcie odszkodowania w rozumieniu przepisów dotyczących nabycia nieruchomości wiąże się ściśle z utratą lub ograniczeniem prawa rzeczowego do nieruchomości, natomiast sposób ustalenia wysokości odszkodowania określony w tych normach uzasadnia stwierdzenie, że w odszkodowaniu tym zawiera się element utraty wartości gruntu i jego części składowych, czyli damnum emergens. Powołał się przy tym na przepisy kodeksu cywilnego oraz ogólną zasadę superficies solo cedit. Wyjaśnił też, iż własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Na skutek połączenia rzeczy ruchomej z nieruchomością w sposób trwały, rzecz ruchoma staje się częścią składową nieruchomości i nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.

Następnie organ podniósł, iż obowiązujące przepisy przewidują ustalenie w drodze decyzji odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa odpowiadającego wartości odjętego prawa własności. Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. wyraźnie wskazuje, że odszkodowanie należy się za nieruchomość rozumianą jako grunt wraz z jego częściami składowymi. W związku z tym odszkodowanie należne jest wyłącznie za tę część nieruchomości (wraz z naniesieniami, ale wyłącznie tymi, które stanowią jej części składowe), która została wywłaszczona pod inwestycję drogową -czyli za dwie działki nr [...] i nr [...].

Organ wyjaśnił również, iż podstawę ustalenia odszkodowania w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. stanowił operat szacunkowy sporządzony w dniach [...] stycznia 2009 r. W operacie tym oszacowane zostały działki nr [...] i nr [...] wraz ze znajdującymi się na nich częściami składowymi tj. budynkiem chlewni, wiatą stalową, ogrodzeniem terenu, studnią kopaną, 3 szambami lokalnymi, tacą na obornik, przyłączem kanalizacyjnym do szamba, przyłączem wodociągowym, przyłączeniem energii elektrycznej ze stacji trafo do budynku i utwardzeniem terenu.

Powyższe jednoznacznie wskazuje, że tak ustalone odszkodowanie zawiera w sobie także wartość przyłącza wodociągowego znajdującego się na wywłaszczonym gruncie.

Natomiast brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uwzględnienia w kwocie odszkodowania należnego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, wartości innych elementów - w tym przypadku fragmentu wodociągu biegnącego w drodze gminnej na odcinku od granic działki nr [...] do wodociągu stanowiącego własność Gminy D.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, M. P. i Z. P. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W skardze zarzucili organowi naruszenie:

- art. 191 kc w zw. z art. 46, 47 i 49 kc w zw. z art. 6, 7 i 8 kpa polegające na błędnej wykładni przepisów prawa cywilnego materialnego dotyczącego prawa własności części składowych nieruchomości, co doprowadziło do odmowy przyznania odszkodowania za część wodociągu;

- art. 18 ust. 1 w zw. z art. 23 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych z dnia 10 kwietnia 2003 r. (Dz. U. Nr 193, poz. 1194) w zw. z art. 134 ust. 1-4 oraz art. 135 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 102, poz. 651) poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje odszkodowanie za przyłącze wodociągowe leżące poza granicami wywłaszczonej nieruchomości a jedynie za część przyłącza wodociągowego znajdującego się na wywłaszczonym gruncie, podczas gdy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie ww przepisów jest należne także za części składowe nieruchomości, którą była także sporna część wodociągu i która również powinna zostać uwzględniona przy oznaczeniu wartości rynkowej nieruchomości z uwagi na aktualny w chwili oceny sposób jej użytkowania i jej funkcjonalne powiązanie z opisaną częścią przyłącza wodociągowego związaną z koniecznością dostarczania wody do tuczarni znajdującej się na wywłaszczonej nieruchomości;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa polegające na braku rozpatrzeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie w sposób wyczerpujący, zgodny z prawem i w granicach swobodnej oceny dowodów oraz braku wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej w postaci:

a) przyjęcia, że nie ma podstaw prawnych do przyznania odszkodowania za fragment wodociągu biegnącego poza granicami wywłaszczonej działki [...], podczas gdy przyłącze to stanowiło część składową nieruchomości, będąc z nią trwale połączone i było niezbędne dla prawidłowego z niej korzystania;

b) braku uwzględnienia przez Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej okoliczności faktycznej, że przyłącze wodociągowe [...] doprowadzało wodę wyłącznie do wywłaszczonej działki [...];

c) braku uwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonej decyzji okoliczności, iż skarżący są następcami prawnymi byłych właścicieli nieruchomości, którzy zgodnie z nie budzącymi wątpliwości oświadczeniami, ponieśli samodzielnie całkowite koszty budowy przyłącza wodociągowego, co świadczy o przysługiwaniu im prawa własności do niego, które z kolei nabyli skarżący;

d) braku uwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, że Gmina D., która świadczy usługi dostarczania wody i tym samym jest traktowana jako przedsiębiorca dostarczający płyny w rozumieniu art. 49 kc oświadczyła, że infrastruktura techniczna w postaci przyłącza wodociągowego o łącznej długości [...] mb, nie stanowi własności Gminy D.;

e) braku wyjaśnienia przez organ istotnych okoliczności faktycznych w postaci sposobu podłączenia do gminnego wodociągu nieruchomości należących do I. K., P. K., P. K. oraz Z. G. oraz ustalenia, że nieruchomości te posiadają odrębne przyłącza wodociągowe i nie są połączone z wodociągiem, za który skarżący domagają się odszkodowania.

W związku z powyższym wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2012 r.

Odpowiadając na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest poza tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie ponadto z treścią art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, iż skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy słusznie organy obu instancji odmówiły przyznania M. P. i Z. P. odszkodowania za przyłącze wodociągowe [...] leżące poza granicami nieruchomości położonej w gminie D., przejętej na rzecz Skarbu Państwa pod budowę autostrady.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie odszkodowawcze prowadzone w trybie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. Nr 193, poz. 1194 ze zm.) dotyczy nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa pod budowę drogi.

Zgonie z przepisem art. 18 tej ustawy odszkodowanie ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ pierwszej instancji oraz według jej wartości z dnia wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Zgodnie zaś z przepisem art. 12 ust. 5 ww. ustawy do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. Jednocześnie, stosownie do przepisu art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651) ustalenie odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającego wartość nieruchomości.

Z przepisów tych wprost wynika, iż odszkodowanie ustalane jest z powodu utraty lub ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Brak jest zatem podstaw do ustalenie odszkodowania za inne prawa rzeczowe.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2009 r. skarżącym przyznane zostało odszkodowanie za część nieruchomości położonej w Gminie D., ozn. jako działka nr [...] i nr [...]. Wysokość odszkodowania ustalono w oparciu o operat szacunkowy, w którym biegły wycenił nie tylko sam grunt przedmiotowej nieruchomości, ale również znajdujące się na niej naniesienia - w tym przyłącze wodociągowe.

Wobec czego roszczenie odszkodowawcze, zdaniem Sądu, zostało w pełni zaspokojone.

Będące natomiast przedmiotem niniejszego postępowania przyłącze wodociągowe [...] - co nie budzi wątpliwości ani żadnej ze stron postępowania ani Sądu - znajduje się poza granicami ww. nieruchomości wywłaszczonej pod budowę autostrady płatnej [...]. Skoro przyłącze to znajduje się poza granicami działki stanowiącej dawną własność skarżących a przejętą odpłatnie na rzecz Skarbu Państwa - to nie ma żadnych podstaw, aby ustalić za nie odszkodowanie w postępowaniu administracyjnym. Przy czym nie ma znaczenia, kto to przyłącze wybudował. Słusznie zatem organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że nie ma podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania za tę część wodociągu.

Również podniesione przez stronę skarżącą argumenty dotyczące części składowych nieruchomości są chybione. Wyjaśnić bowiem należy, że przyłącze wodociągowe owszem stanowiło część składową wywłaszczonej działki, jednak jedynie w granicach tej działki. Natomiast ewentualne roszczenia o poniesione nakłady dotyczące budowy wodociągu (nota bene na cudzej nieruchomości, gdyż część wodociągu objęta niniejszym postępowaniem znajduje się na działce będącej własnoscią Gminy D.) lub jakiekolwiek inne straty wynikające z odebrania własności nieruchomości mają charakter cywilny i nie podlegają uwzględnieniu w postępowaniu odszkodowawczym prowadzonym przed organami amdinistracji państsowej.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 oraz art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.