Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 503/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2005-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt. 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 8 par. 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: Po uchyleniu par. 2 art. 8 kc możność warunkowego stania sie podmiotem praw przez nasciturusa dopuszczalna jest jedynie wówczas, gdy wynika to wprost z przepisów szczególnych. Ustawa z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich takiej szczególnej regulacji nie zawira. Dlatego też okres represji nie moze być liczony od dnia poczęcia.

TEZY

Po uchyleniu par. 2 art. 8 kc możność warunkowego stania sie podmiotem praw przez nasciturusa dopuszczalna jest jedynie wówczas, gdy wynika to wprost z przepisów szczególnych. Ustawa z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich takiej szczególnej regulacji nie zawira. Dlatego też okres represji nie moze być liczony od dnia poczęcia.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2005 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] kwietnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2005r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2005r. Nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2000r. Nr [...] o odmowie przyznania S. G. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn.zm.)

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan sprawy:

W dniu 14 kwietnia 1999r. S. G. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie świadczenia pieniężnego

z tytułu represji w miejscowości L. k/A. w okresie od 09.1941r. do 04.1946. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania S. G. uprawnienia do w/w świadczenia.

W dniu 21 października 2004r. do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął kolejny wniosek S. G. w sprawie przyznania uprawnienia do przedmiotowego świadczenia z tytułu represji w okresie od 12.1944r. do 04.1946r.. Z uwagi na fakt, że strona nie powołała się na ustawowe podstawy do wznowienia postępowania ani też na podstawy do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji Kierownik Urzędu zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 kpa. i decyzją z dnia [...] stycznia 2005r. Nr [...] odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2000r.

S. G. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i podniosła, że w odniesieniu do niej okres podlegania represjom powinien być liczony od momentu jej poczęcia, które nastąpiło 23 marca 1944r. a więc w czasie przebywania jej matki na terenie

III Rzeszy. Odwołująca uzasadniając swoje stanowisko wskazała, że negatywne doświadczenia matki, która ciężko pracowała miały wpływ na ciążę, która była ciążą bliźniaczą, a urodzone bliźnięta były słabe i szanse na ich przeżycie były nikłe.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zważył co następuje:

Zgodnie z art. 2 pkt.2 lit."a" ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r.,

Nr 87, poz. 395 z późn.zm.) represją jest deportacja ( wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed

1 września 1939r. na terytorium II Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Organ ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że represja S. G. rozpoczęła się od 23.12.1944r. – data urodzenia a zakończyła się w dniu zajęcia miejscowości L. k/A. przez wojska koalicji antyhitlerowskiej tj. w dniu 08.04.1945r. Strona zatem była poddana represji przez okres 3 miesięcy i 16 dni a więc krócej niż minimalny okres wymagany przez ustawę.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w B. S. G. żądając uchylenia zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca wywiodła,

że okres represji w jej przypadku powinien być liczony od dnia poczęcia, które nastąpiło

23 marca 1944r. a więc w czasie przebywania jej matki na terenie III Rzeszy. Na poparcie swojego stanowiska S. G. wskazała na treść przepisu art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz art. 4461 k.c.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte

w zaskarżonej decyzji a mianowicie, że okres represji S. G. trwał krócej niż minimalny okres wymagany przez ustawę tj. od daty jej urodzenia 23 grudnia 1944r. do dnia zajęcia miejscowości L. k/A. przez wojska koalicji antyhitlerowskiej tj. 08.04.1945r. łącznie 3 miesiące i 16 dni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy sprowadza się do wykładni przepisu art.2 pkt.2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn.zm.),

a konkretnie do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy dziecko poczęte może być uznane za podmiot represji.

Treść w/w przepisu określa pojęcie represji polegającej na deportacji (wywiezieniu) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego,

w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terytoriów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Generalnie należy wskazać,

że przedmiotowa ustawa odróżnia samo pojęcie represji i osoby represjonowanej od świadczenia, którego wysokość jest związana z okresem wykonywania pracy przymusowej. Dlatego też w orzecznictwie sądowym konsekwentnie przyjmuje się, że wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję (vide: wyrok SN

z dnia 13 stycznia 2001r. sygn. Akt IIIRN 112/99). Z tego też względu przyjmuje się, że osobą represjonowaną jest osoba deportowana do pracy przymusowej lub osadzona w obozie pracy bez względu na wiek. O deportacji można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót (wyrok NSA

z 19 sierpnia 2004r. sygn. akt OSK 135/04, pub. ONSAiWSA 2005/1/15). W świetle powyższego należy uznać, że skarżąca S. G. bezspornie była osobą represjonowaną od daty urodzenia w dniu 23.12.1944r. Urodziła się bowiem w czasie przebywania jej matki na terenie III Rzeszy.

Sporną pozostaje kwestia, czy represji mogło podlegać dziecko poczęte. W ocenie Sądu stanowisko reprezentowane przez skarżącą, zgodnie z którym okres represji w jej przypadku powinien być liczony od dnia poczęcia, które nastąpiło 23 marca 1944r. nie zasługuje na uwzględnienie.

Wywód należy rozpocząć od art. 6 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, który to przepis dodał do art. 8 k.c. §2 o następującym brzmieniu:" Zdolność prawną ma również dziecko poczęte, jednakże prawa i zobowiązania majątkowe uzyskuje ono pod warunkiem,

że urodzi się żywe". Przepis ten został uchylony przez ustawę z 30 sierpnia 1996r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr. 139, poz. 646).

W okresie obowiązywania §2 art. 8 k.c. zdolność prawną miało także dziecko poczęte- nasciturus z tym, że zdolność ta była bezwarunkowa w sferze praw niemajątkowych miała zaś charakter warunkowy w zakresie praw i zobowiązań majątkowych.

Po uchyleniu §2 art.8 k.c. generalnie możność warunkowego stania się podmiotem praw przez nasciturusa dopuszczalna jest jedynie wówczas gdy wynika to wprost z przepisów szczególnych. Podnieść należy, iż istotnie szereg przepisów szczególnych wyraźnie dopuszcza warunkową możność nabycia przez nasciturusa określonych praw i tak

np. art. 972§2 kc. stanowi, że dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe, czy też powołany przez skarżącą przepis art. 4461 kc., który stanowi, że z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem. Niemniej jednak ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę

i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395

z późn.zm.) takiej szczególnej regulacji nie zawiera. Dlatego też okres represji

w przedmiotowej sprawie nie może być liczony od dnia poczęcia.

Mając powyższe na uwadze należy uznać ustalenia dokonane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zgodnie z którymi strona była poddana represji od daty urodzenia przez okres 3 miesięcy i 16 dni a więc krócej niż minimalny okres wymagany przez ustawę.

Z tych też względów Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.).