Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 655/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 1, art. 17 ust. 1a pkt 2, art. 17 ust. 3, art. 17 ust. 5 pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 23 ust. 4e
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 128, art. 129, art. 132, art. 617 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 37 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 12 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania T. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] lutego 2021 r., [...] o odmowie przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem J. M..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2020 r. T. M. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem J. M. (k. 10–14 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Do wniosku zostało dołączone między innymi orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w L. z dnia [...] marca 1988 r., w którym zaliczono brata wnioskującej J. M. (w orzeczeniu wpisano, najpewniej omyłkowo, imię "J. ") do pierwszej grupy inwalidzkiej wskazując, że niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia (k. 7–8 (k. 10-14 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) oraz zaświadczenie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] kwietnia 2017 r. o ustanowieniu T. M. opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego J. M. (k. 6 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. pełnomocnik T. M., radca prawny M. J., wniosła o przyznanie T. M. świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem okoliczności pobierania renty socjalnej (k. 15-16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Jednocześnie uzupełniła wniosek wskazując, że wnioskodawczyni jest jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz wymagającego opieki, która taką opiekę może sprawować i faktycznie sprawuje. J. M. jest kawalerem i nie ma dzieci. Ojciec T. M. i J. M. nie żyje, a matka – A. T. – z uwagi na podeszły wiek i liczne choroby (cukrzyca, osteoporoza, reumatyzm), nie jest w stanie zajmować się synem. W piśmie podkreślono także, że A. T. w 2015 r. umieściła J. M. w domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych. Od 2017 r. T. M. jest opiekunem niepełnosprawnego.

W toku wywiadu przeprowadzonego na podstawie art. 23 ust. 4e ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") w dniu [...] lutego 2021 r. ustalono, że T. M. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem J. M. (k. 21-23 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Opieka polega na pomocy w utrzymaniu higieny, podawaniu i zakupie leków oraz żywności, dbaniu o systematyczne wizyty lekarskie. Odnotowano również, że T. M. jest zaliczona do osób niepełnosprawnych i pobiera zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie podejmuje aktywności zawodowej w związku z opieką nad bratem J. M..

W piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. T. M. oświadczyła, że sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawnym bratem, a kwota otrzymywana w ramach zasiłku nie jest wystarczająca na opłacenie kosztów zakupu żywności, rachunków, środków czystości i leków (k. 20 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Natomiast pismem z dnia [...] lutego 2020 r. oświadczyła, że jej matka – A. T. – nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, ale jej stan zdrowia nie pozwala zajmować się J. M. (k. 28 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

W aktach odnotowano następnie orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] sierpnia 2008 r., w którym zaliczono T. M. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (k. 26-27 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wskazano, że niepełnosprawność datuje się od 2004 r. i ma ona charakter trwały, a orzeczenie wydaje się na stałe.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., [...] Prezydent odmówił przyznania T. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem J. M. (k. 33-34 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego. T. M. ma ustalone prawo do zasiłku stałego.

Pismem z dnia [...] marca 2021 r. T. M., reprezentowana przez radcę prawnego M. J., odwołała się od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie i rozpoznanie co do istoty (k. 37-40 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię z pominięciem celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez T. M. zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

2. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W uzasadnieniu wskazano, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie należy interpretować w oderwaniu od zasad wykładni systemowej i celowościowej. Mimo, że literalna wykładnia tego przepisu może sugerować, iż pobieranie przez wnioskującą zasiłku stałego stanowi przeszkodę w ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to utrwaliła się linia orzecznicza, która rozstrzyga powyższe wątpliwości na korzyść skarżących.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta (k. 12–15 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Wskazało, że w pierwszej kolejności prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje matce lub ojcu osoby niepełnosprawnej, o czym stanowi art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. W niniejszej sprawie matka osoby wymagającej opieki, A. T., żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny T. M. wobec brata podlega aktualizacji w ostatniej kolejności po zstępnych (dzieciach, wnukach) i wstępnych (rodzicach), zgodnie z art. 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej "K.r.o."). Ponadto kolejną przeszkodą prawną do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz T. M. jest fakt pobierania przez nią zasiłku stałego, co zostało potwierdzone w odwołaniu. Powyższe świadczenie nie może być kumulatywnie przyznane wraz ze świadczeniem pielęgnacyjnym. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wprost wskazał, że zbieg uprawnień wyłącza prawo do wnioskowanego świadczenia. Kolegium zwróciło również uwagę na wątek renty socjalnej dla T. M., która to okoliczność została zasygnalizowana w piśmie pełnomocnik T. M. z dnia [...] stycznia 2021 r. (k. 15-16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Kwestię pobierania renty socjalnej przez wnioskodawczynię Kolegium pozostawiło do wyjaśnienia Prezydentowi zaznaczając, że jej ustalenie na tym etapie postępowania nie jest istotne, gdyż wystąpiły inne negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze z dnia [...] lipca 2021 r. T. M., reprezentowana przez radcę prawnego M. J., wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu oraz zasądzenie kosztów postępowania (k. 2–14 akt sądowych). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec brata;

2. art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma rodzica nielegitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych względów nie sprawuje nad nim opieki,

3. art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez zasiłku stałego pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

4. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a zasiłkiem stałym uzyskiwaną przez skarżącą;

5. art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, to jest brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń – zasiłku stałego w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia czy różnica wysokości świadczeń uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;

6. art. 9 w zw. z art. 79a K.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej o uznaniu okoliczności pobierania przez nią zasiłku stałego za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania jej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do zasiłku stałego.

W obszernym uzasadnieniu skargi wskazano, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto stanowisko, zgodnie z którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznawane osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności (mimo, że osoby zobowiązane w pierwszej kolejności nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), jeśli osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji obiektywnie i faktycznie nie mają możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponownie wywodzono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem wyłącznie wyników wykładni systemowej i celowościowej, wbrew wynikom wykładni językowej. Podkreślono również, że skarżącej powinno przysługiwać prawo do wyboru jednego ze świadczeń (zasiłku stałego albo świadczenia pielęgnacyjnego), który to wybór organ powinien umożliwić stronie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. 17–19 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy T. M. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem, w sytuacji, gdy ich matka – A. T. – nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto ustalenia wymaga, czy pobieranie przez T. M. zasiłku stałego wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zagadnienie wymienione w pierwszej kolejności jako sporne wiąże się z ustaleniami dotyczącymi obarczenia członków rodziny skarżącej obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej "K.r.o.")., do których odsyła u.ś.r.

Art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez odesłanie do przepisów K.r.o., wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z woli ustawodawcy, nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy rezygnacja z zatrudnienia dla jej sprawowania, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z art. 617 § 1 K.r.o. wynika, że krewnymi w linii prostej są zstępni (syn, córka, wnuk, prawnuk) oraz wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 K.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 K.r.o.). Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.).

Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, ukształtowanym na tle instytucji świadczenia pielęgnacyjnego podkreśla się, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w przepisie art. 128 i następnych K.r.o., a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża w pierwszej kolejności krewnych w linii prostej. Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, rezygnując z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Z przytoczonych regulacji wynika, że uzyskanie uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności możliwe jest w sytuacji, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności – gdy takiej osoby w ogóle nie ma lub gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (co zasadniczo stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. wykazuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z zastrzeżeniem pewnych wyjątków dopuszczanych w orzecznictwie).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest siostrą wymagającego opieki J. M., których matka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc jako wstępna jest osobą zobowiązaną w rozumieniu art. 132 K.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego w pierwszej kolejności (przed rodzeństwem). W piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. wskazano, że A. T. jest w podeszłym wieku i choruje (cukrzyca, osteoporoza, reumatyzm), przez co nie jest w stanie zajmować się synem (k. 15-16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Jednakże powyższe argumenty (na marginesie Sąd zauważa, że niepoparte dokumentacją, zaświadczeniami lekarskimi), nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż A. T. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zasadniczo tylko takie – zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. – uprawniałoby osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności (rodzeństwo) do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

W tym miejscu Sąd wyjaśnia uzupełniająco, że powyższe stwierdził uwzględniając (a nawet podzielając) poglądy wyrażane w orzecznictwie, iż możliwe jest niekiedy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi będącemu członkiem rodziny zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli zachodzą takie oto wyjątkowe okoliczności, że pozostali bliscy niepełnosprawnego (najczęściej z uwagi na bardzo zły stan zdrowia) obiektywnie nie mogą opieki nad niepełnosprawnym w jakikolwiek sposób świadczyć (faktycznie, finansowo). Innymi słowy Sąd ma świadomość, że istnieją przypadki, gdy członkowie rodziny dalej zobowiązani alimentacyjnie (i to prawnie – w świetle K.r.o.) zostają niejako przymuszeni do rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na pilną konieczność opieki nad niepełnosprawnym. Wtedy otwiera się potrzeba rozważenia zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o wykładnię funkcjonalną i z uwzględnieniem norm konstytucyjnych.

W niniejszej sprawie okoliczności takie, jak opisane wyżej, nie występują. W toku całego postępowania – w tym w odwołaniu i skardze, kiedy to T. M. wiedziała, z jakiego powodu świadczenia jej odmówiono – skarżąca nie wykazała, że jej matka nie jest w stanie zajmować się bratem, względnie, że zachodzą jakiekolwiek wyjątkowe okoliczności, które świadczyłyby, że obowiązek alimentacyjny w rozumieniu K.r.o. względem brata przeszedł na nią i mogłyby przemawiać za potrzebą funkcjonalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

W odniesieniu do drugiej z przywołanych na wstępie kwestii spornych – to jest ustalenia, czy pobieranie przez T. M. zasiłku stałego wyklucza przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – należy zauważyć, co następuje. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przepis ten był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (OTK z 2019 r., seria A, poz. 36) stwierdzono, że przepis ten w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W wymienionym orzeczeniu sądu konstytucyjnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie został podważony w pozostałym zakresie, więc przepis ten obowiązuje i wywołuje skutki prawne.

W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca wprost wskazał, że pobieranie zasiłku stałego jest jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w tym składzie zaznacza, że nie dostrzega z urzędu powodów, dla których wykluczenie osób uprawnionych do zasiłku stałego z grona potencjalnych opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, miałoby być nieakceptowane w świetle wartości konstytucyjnych. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej "u.p.s.") zasiłek stały przysługuje osobom niezdolnym do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnym do pracy, jeżeli ich dochody są niższe od ustalonych prawem kryteriów. Skoro T. M. przysługuje zasiłek stały, to oznacza, że została na potraktowana za osobę całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 37 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.). W takim ujęciu przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jawi się jako usprawiedliwiona, gdyż trudno twierdzić, że osoba, która otrzymała zasiłek stały (gdyż nie zarobkuje z uwagi na stan zdrowia) może być zarazem osobą rezygnującą z zatrudnienia lub nie podejmującą zatrudnienia z uwagi na okoliczności wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Pobieranie przez T. M. zasiłku stałego jest więc w realiach sprawy kolejną przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego tego, że organy powinny przyznać T. M. świadczenie pielęgnacyjne "przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a zasiłkiem stałym uzyskiwaną przez skarżącą" należy wskazać, iż w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który umożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a pobieranymi innymi świadczeniami konkurencyjnymi, takimi jak zasiłek stały. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym wypłata różnicy pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Należy również podkreślić, że w sytuacjach, gdy ustawodawca chciał wprowadzić tego rodzaju regulacje przewidujące pomniejszanie przysługujących świadczeń, ze względu na zaistnienie okoliczności co do zasady wykluczających ich przyznanie, to czynił to wprost. Przykładem powyższego jest mechanizm pozwalający na przyznanie zasiłku rodzinnego przy przekroczeniu kryterium dochodowego wprowadzony w art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Podsumowując, Sąd podziela stanowisko organów dotyczące odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego T. M. z powodu bycia osobą nieuprawnioną do alimentacji w pierwszej kolejności wobec niepełnosprawnego brata, J. M., jak również z powodu spełnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – pobierania zasiłku stałego.

Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.).