Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2984/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 9;  art. 63;  art. 64 par. 2;  art. 138 i art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2008 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz umorzenia postępowania dotyczącego składek w części finansowanej przez ubezpieczonych; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... listopada 2007 r., wniesionej przez K. J., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... października 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... lipca 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika składek oraz o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku płatnika o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

K. J., pismem z ... kwietnia 2007 r., wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu składek za okres od lipca 1999 r. do sierpnia 1999 r. W piśmie tym wskazała na swoją złą sytuację materialną. Podała, że obecnie jest zatrudniona na pół etatu i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie około... zł miesięcznie. Samotnie wychowuje 6-letniego syna, na którego otrzymuje alimenty w kocie ... zł miesięcznie. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do matki. Koszty utrzymania określiła na kwotę ... zł miesięcznie. Dodała, że opłaca przedszkole syna - tj. ... zł miesięcznie. Wskazała też, że syn jest alergikiem i koszty jego leczenia wynoszą około ... zł miesięcznie.

Decyzją z ... lipca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pkt 1 - odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika składek za okres od lipca do sierpnia 1999 r. w łącznej kwocie ... zł, oraz -w pkt 2- umorzył postępowanie w sprawie wniosku płatnika o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od lipca do sierpnia 1999 r. w łącznej kwocie ... zł. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, art. 30 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), oraz art. 105 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład przywołał treść art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (na podstawie którego możliwe jest umorzenie należności składkowych w przypadku ich całkowitej nieściągalności), a następnie stwierdził, że nie można przychylić się do rozpatrywanego wniosku o umorzenie zaległości. Wobec dłużniczki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a ponadto posiada ona stałe źródło dochodu, z którego można skutecznie zaspokoić należności ZUS. Dalej, organ wskazał na przepis art. 28 ust. 3a ww. ustawy oraz na przesłanki wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które to przepisy umożliwiają w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stwierdził, iż żadna z przesłanek wynikających z tych przepisów w sprawie nie została spełniona, a wobec tego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia. Na koniec organ wyjaśnił, iż z uwagi na dyspozycję art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 wymienionej ustawy. Dlatego też w tym zakresie zasadnym było umorzenie postępowania.

W dniu ... lipca 2007 r. strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że jej sytuacja materialna daje podstawy do umorzenia zadłużenia. Przy obecnych dochodach -jak zaznaczyła- nie jest w stanie spłacić należności. Pociągnęłoby to zbyt ciężki skutki dla niej oraz jej rodziny. Nie jest też w stanie samodzielnie utrzymać siebie i dziecka. Podała, że samotnie wychowuje syna. Do końca czerwca 2007 r. pracowała. Obecnie, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem, nie pracuje, zmuszona była zrezygnować z pracy. Utrzymuje siebie i syna jedynie z otrzymywanych na dziecko alimentów.

Decyzją z ... października 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z ... lipca 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji, po krótkim przedstawieniu dotychczasowego przebiegu sprawy, organ m.in. stwierdził, że podejmując decyzję odmowną w sprawie uznano, iż istnieje jeszcze szansa zmiany sytuacji ekonomicznej strony w przyszłości, co pozwoliłoby na uzyskanie zaległych należności składkowych, których umorzenie obecnie -przede wszystkim z uwagi na wiek dłużniczki- jest zdecydowanie przedwczesne. Organ dodał również, iż przepisy regulujące umarzanie należności z tytułu składkę mają charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet w bardzo trudnej dla płatnika sytuacji ekonomicznej Zakład niej jest zobligowany do umarzania swoich należności, jest to jego uprawnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. orzeczenie Prezesa ZUS z ... października 2007 r., K. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zadłużenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 6 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu skargi wskazała, że decyzja oparta na uznaniu administracyjnym nie zwalnia organu od dogłębnego i rzetelnego zbadania przedstawionych okoliczności. Podniosła, iż organ w jej sprawie takiego postępowania nie przeprowadził, a za podstawę odmowy uznał, iż "istnieje jeszcze szansa zmiany sytuacji ekonomicznej w przyszłości". Następnie skarżąca opisała raz jeszcze swoją trudną sytuację materialną i finansową. Podała m.in., że nie jest zatrudniona i nie otrzymuje z tego tytułu dochodu, nie ma oszczędności ani też innego majątku, z którego można byłoby podjąć skuteczną egzekucję. Utrzymuje się jedynie z alimentów na dziecko. Tym samym należy uznać, że spełnia przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko dotychczas prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Kierując się powyższym, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, iż skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione. Zdaniem Sądu skarżona decyzja narusza bowiem w sposób rażący przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 9, art. 63 § 3, art. 64 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., poprzez ich niezastosowanie oraz art. 138 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i wydanie skarżonej decyzji, a to czyniło zasadnym stwierdzenie jej nieważności, a tym samym wyeliminowanie skarżonego orzeczenia z obrotu prawnego.

Jednocześnie, mając na uwadze wniosek skarżącej -zawarty w skardze- o umorzenie jej zaległości wobec ZUS, Sąd wyjaśnia, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) została ustanowiona ustawą z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych www.sejm.gov.pl), wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana ustawodawcza, o której mowa wyżej, miała charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Orzeczenie sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzyga o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązuje organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W związku z powyższym wniosek skarżącej o umorzenie jej zadłużenia nie mógł być -z uwagi na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne i ustawowe- przez Sąd uwzględniony. Jak już wskazano, celem ustawodawcy było, aby poprzez zmianę właściwości sądów - wykluczyć możliwość umarzania należności na etapie postępowania sądowego, co ma się przyczynić do realizacji przez Zakład obowiązku dbałości o stan finansów ubezpieczeń społecznych (zob. uzasadnienie projektu ustawy z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - dostępne na stronach internetowych www.sejm.gov.pl).

Przechodząc natomiast do wskazania przyczyn stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, konieczne jest zaznaczenie, iż wobec treści wniosku skarżącej z ... kwietnia 2007 r. o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Zgodnie natomiast z treścią art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Zatem, postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczęte wnioskiem strony o umorzenie należności składkowych, o którym mowa w art. 28 u.s.u.s., jak również wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, winno być prowadzone zgodnie z regułami zawartymi w k.p.a. Ustawa systemowa nie wprowadza odmiennych w tym zakresie regulacji, co więcej w art. 83 ust. 4 stanowi, iż do wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądania zgłaszane przez stronę na podstawie ustawy systemowej winny spełniać wymogi przewidziane w tym akcie prawnym, normującym postępowanie administracyjne.

Wymagania formalne podania składanego przez stronę w toku postępowania administracyjnego zostały uregulowane w art. 63 k.p.a. Z treści tej regulacji prawnej wynika, iż ustawodawca przyjął tu zasadę ograniczonego formalizmu w zakresie tak formy jak i treści podania. Jednakże spełnienie tych wymagań formalnych jest niezbędną przesłanką skuteczności prawnej danej czynności procesowej strony postępowania. Dopiero bowiem dokonana w sposób prawidłowy pod względem formalnym czynność procesowa wywoła zamierzony skutek procesowy.

Wymieniony przepis posługuje się ogólnym pojęciem podania, przez które należy rozumieć również i odwołanie. Stosownie do § 2 omawianego artykułu podanie (w tym odwołanie) powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Zgodnie zaś z § 3 podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Podpis wskazuje bowiem osobę wnoszącego i pozwala zbadać, czy żądanie pochodzi od podmiotu legitymowanego.

Z powyższego wynika więc, iż ustalenie treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (do którego stosuje się przepisy dotyczące odwołań), musi nastąpić nie tylko w oparciu o przepis art. 128 k.p.a., w myśl którego odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia, wystarczy, jeżeli z niego wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji, ale także w oparciu o przepis art. 63 k.p.a. Braki w zakresie odwołania wymagają natomiast ich usunięcia, konsekwentnie - w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom (tj. innych niż brak adresu, o którym mowa § 1 tego przepisu) ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.

Należy też podkreślić, iż przepis art. 64 § 2 k.p.a. dotyczy wezwania do usunięcia braków możliwych do usunięcia w postępowaniu administracyjnym, a do takich braków, które z łatwością mogą być usunięte należy niewątpliwie brak podpisu wnoszącego pod treścią tego podania.

Zatem, stosownie do zasady uregulowanej w art. 9 k.p.a., zobowiązującej organ administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, braki formalne podania (w tym podania - odwołania, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie powodują od razu jego bezskuteczności. Przepis art. 64 k.p.a., realizujący wymienioną zasadę ogólną rządzącą postępowaniem administracyjnym, nakłada w tym zakresie na organ prowadzący sprawę obowiązek wezwania strony do usunięcia istniejących braków formalnych, w ustawowym terminie i ze stosownym pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności.

Brak formalny podania, nieusunięty przez wnoszącego w ustawowym terminie zakreślonym przez organ, uniemożliwi wywołanie zamierzonego skutku prawnego wniesionego podania, i spowoduje obowiązek organu pozostawienia podania bez rozpoznania, a to oznacza, iż postępowanie w jego przedmiocie nie będzie prowadzone. Sąd zaznacza także, iż wniosek pozostawia się bez rozpoznania nie tylko wówczas, gdy braki nie zostaną uzupełnione w terminie, ale i wtedy gdy uzupełnienie ich nastąpiło, jednak niezgodnie z wymaganiami organu określonymi w wezwaniu. Zgodnie z literaturą przedmiotu, omawiany skutek dotyczy także podania - odwołania (v. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 7, C. H. Beck, str. 578). W przypadku więc wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego brak formalny powoduje, iż wniosek ten nie wszczyna postępowania administracyjnego, a zatem sprawa nie może być rozpatrzona merytorycznie (por. wyrok WSA w Warszawie z 1.03.2005 r., sygn. V SA/Wa 1770/04, LEX 175366). To samo dotyczy także odwołania zawierającego braki formalne, które również nie wywoła skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania, w tym przypadku, odwoławczego.

Natomiast, decyzję wydaną przez organ odwoławczy, na skutek rozpatrzenia odwołania zawierającego nieusunięte braki formalne, a więc decyzję, która podjęta być nie powinna wobec nieskutecznego wniesienia odwołania, należy uznać za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 15.09.2000 r., sygn. akt III SA 417/00, LEX 47217). Organ odwoławczy nie może bowiem działać z urzędu, charakter organu odwoławczego w danej sprawie uzyskuje on dopiero w wyniku prawidłowo złożonego przez stronę odwołania.

Ta ostania sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja z ... października 2007 r. Prezesa ZUS reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, została bowiem wydana w wyniku rozpatrzenia pisma strony zawierającego prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy, które nie zostało podpisane przez wnoszącą.

Stronie, stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przysługiwało w niniejszej sprawie prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy -od decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych- na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku, zgodnie z wymienionym przepisem, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Bezspornym jest więc, iż do podania strony z 27 lipca 2007 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), złożonego w ww. trybie, należało zastosować art. 63 i 64 k.p.a. Organ po wpłynięciu tego wniosku nie wezwał jednak strony, pod rygorem wynikającym z art. 64 § 2 k.p.a. (pozostawienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez rozpoznania) do usunięcia braku i wniosek ten rozpatrzył, mimo że nie mógł on wywołać zamierzonego przez stronę skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego.

W ocenie Sądu, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy bez podpisu osoby wnoszącej, a więc niespełniający określonych w art. 63 § 3 k.p.a. wymogów, nie jest środkiem zaskarżenia w rozumieniu art. 127 § 3 i art. 128 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W tej sytuacji, organ niejako z urzędu wystąpił w niniejszej sprawie w charakterze organu odwoławczego, dopuszczając się takim działaniem rażącego naruszenia wymienionych powyżej przepisów.

Orzekając ponownie Prezes ZUS winien więc, z uwagi na brak formalny podania strony z 27 lipca 2007 r., zastosować się do treści omówionego art. 64 k.p.a. Dopiero po uzupełnieniu braku formalnego podania, organ może przystąpić do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Konkludując, w ocenie Sądu, w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz w poglądach doktryny przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 706/05, LEX nr 196278). W wyroku z 2 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 490/05 (LEX nr 196696), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "(...) istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań i zabiegów językowych". Podkreślić też trzeba, iż nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Innymi słowy należy przyjąć, iż rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi żadnych wątpliwości.

W niniejszej sprawie -zdaniem Sądu- doszło do rażącego naruszenia art. 9, art. 63 § 3 i art. 64 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a także art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i art. 138 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w II instancji na ich podstawie, pomimo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zawierającego brak formalny, który we właściwym trybie nie został usunięty. Wskazane regulacje prawne są jasne w swej treści i w ocenie Sądu nie budzą wątpliwości interpretacyjnych. Natomiast zachowanie organu orzekającego pozostaje w oczywistej sprzeczności z tymi unormowaniami, co zaś skutkować musiało zastosowaniem przez Sąd przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Wykazane przyczyny nieważności zaskarżonej decyzji stanowią okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji Prezesa ZUS z ... października 2007 r. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.

Niemniej Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania w prowadzonym przez organ orzekający postępowaniu zasad ogólnych rządzących tym postępowaniem a uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Sąd przypomina, iż zasady te wymagają od organu między innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Z całą stanowczością zaznaczyć tu też należy, że uznaniowy charakter przepisu nie może prowadzić do wydania rozstrzygnięcia dowolnego, tj. bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie i bez odniesienia się do wszystkich okoliczności w niej występujących a mogących mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zwalnia bowiem organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka wystąpiła w konkretnej sprawie. Nie wystarczy więc wskazanie przez organ w uzasadnieniu wydanej decyzji, iż przepis art. 28 u.s.u.s. wprowadza jedynie możliwość umorzenia należności - nawet w bardzo trudnej dla płatnika sytuacji ekonomicznej.

Sąd zauważa też, że przy rozpatrywaniu sprawy w oparciu o przesłanki umorzenia ujęte w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), organ orzekający obowiązany jest w sposób dokładny ustalić sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Uzasadnienie decyzji w tej części, która odnosi się do przesłanek wynikających z wymienionego rozporządzenia, winno wskazywać na szczególnie wnikliwe wyjaśnienie przez organ w toku postępowania dowodowego sytuacji majątkowej strony, a w konsekwencji ustalenie, czy zapłata zaległych należności rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. Do prawidłowego wydania decyzji w oparciu o wymienione przepisy prawa materialnego konieczne jest więc dokonanie analizy możliwości płatniczych strony, nie tylko jej dochodów ale także jej niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego. Dopiero takie ustalenia są przydatne w sytuacji rozważania przesłanek wynikających z zastosowania treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z treścią przepisów wskazanego rozporządzenia.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Z uwagi na to, iż skarżąca na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, Sąd nie mógł uwzględnić jej wniosku o zwrot kosztów postępowania i orzec na podstawie art. 200 p.p.s.a.