Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 324/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3,3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Bożena Pindel, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] nr [...] po rozpatrzeniu wniosku M.P. (dalej: zobowiązana, skarżąca) z dnia 21 września 2017 r. o umorzenie odsetek od nieopłaconych należności z tytułu składek:

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1, 2, 3, 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778, dalej: u.s.u.s.)

- odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 14.278,00 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres luty 2007 r., maj 2007 r., od lutego 2008 r. do marca 2008 r., od maja 2008 r. do września 2008 r., od marca 2009 r. do października 2009 r., od grudnia 2009 r. do lutego 2010 r., w kwocie 8.044,00 zł, liczonych na 21 września 2017 r.;

b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres kwiecień 2002 r., od czerwca 2002 r. do lipca 2002 r., styczeń 2005 r., marzec 2006 r., maj 2006 r., od listopada 2006 r. do grudnia 2006 r., luty 2007 r., maj 2007 r., listopad 2007 r., od lutego 2008 r. do marca 2008 r., maj 2008 r., wrzesień 2008 r., od lutego 2009 r. do października 2009 r., od grudnia 2009 r. do maja 2010 r., kwiecień 2015 r., w kwocie 6.234,00 zł, liczonych na 21 września 2017 r.;

- odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 59,00 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne – za grudzień 2006 r. w kwocie 59,00 zł, liczonych na 21 września 2017 r.

- odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 214,00 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres grudzień 2006 r. w kwocie 64,00 zł liczonych na 21 września 2017 r.;

b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres od listopada 2006 r. do grudnia 2006r., odsetek liczonych na 21 września 2017 r. – 150,00 zł;

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 14.278,00 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne – za okres luty 2007 r., maj 2007 r., od lutego 2008 r. do marca 2008 r., od maja 2008 r. do września 2008 r., od marca 2009 r. do października 2009 r., od grudnia 2009 r. do lutego 2010 r., w kwocie 8.044,00 zł, liczonych na 21 września 2017 r.;

b) ubezpieczenia zdrowotne – za okres kwiecień 2002 r., od czerwca 2002 r. do lipca 2002 r., styczeń 2005 r., marzec 2006 r., maj 2006 r., od listopada 2006 r. do grudnia 2006 r., luty 2007 r., maj 2007 r., listopad 2007 r., od lutego 2008 r. do marca 2008 r., maj 2008 r., wrzesień 2008 r., od lutego 2009 r. do października 2009 r., od grudnia 2009 r. do maja 2010 r., kwiecień 2015 r., w kwocie 6.234,00 zł liczonych na 21 września 2017 r.

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zobowiązana w dniu 21 września 2017 r. złożyła wniosek o umorzenie odsetek od zaległych składek wskazanych w piśmie organu rentowego z dnia 28 sierpnia 2017 r. oraz o rozłożenie na raty zaległych składek, kosztów upomnienia i kosztów egzekucji w łącznej kwocie 15.514,70 zł (na 30 rat w wysokości po 520 zł płatnych do każdego 5 dnia kolejnego miesiąca, począwszy od 5 października

2017 r.) Do wniosku zobowiązana dołączyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej na stosownym druku.

ZUS wszczął postępowanie wyjaśniające i wezwał zobowiązaną do przedłożenia wszelkich aktualnych dokumentów potwierdzających fakty, podniesione we wniosku.

ZUS podał, że zaległości powstały w związku z prowadzoną przez zobowiązaną działalnością gospodarczą w okresie od 1 października 2000 r. do 30 sierpnia 2012 r. oraz od 5 września 2012 r. do 7 czerwca 2017 r. Z dniem 8 czerwca 2017 r. działalność została wykreślona.

Następnie ZUS odwołał się do treści art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. oraz wskazał na przypadki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., warunkujące możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Organ rentowy uznał, iż nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności. W tych ramach ZUS stwierdził, że wprawdzie zobowiązana zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie stwierdzono jednocześnie braku majątku, z którego można egzekwować należności, nadto wobec zobowiązanej prowadzone jest obecnie postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę.

Dalej organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ odwołał się do § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Zaznaczył, iż w sprawie nie zostały przedstawione dokumenty, które potwierdzałyby, że sytuacja zobowiązanej jest na tyle drastyczna i wyjątkowa, aby mogła stanowić przesłankę umorzenia należności na podstawie wskazanych przepisów rozporządzenia. Jak ustalił organ rentowy, zobowiązana aktualnie zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę od dnia 1 października 2017 r. w A Sp. z o.o. i z tego tytułu za październik 2017 r. uzyskała wynagrodzenie w wysokości 7.510,00 zł brutto, 5.299,14 zł netto. Zobowiązana zamieszkuje wraz 11- letnią córką, 7- letnim synem oraz matką, bratem i siostrą. Brat zobowiązanej nadal prowadzi działalność gospodarczą, co wynika z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS. Ponadto siostra zobowiązanej jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę a jej matka pobiera rentę rodzinną. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 21 września 2017 r. zobowiązana wskazała, że samotnie wychowuje dwoje dzieci: na córkę otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym ojcu w wysokości 3.768,60 zł oraz syna, na którego otrzymuje z MOPS w ramach programu 500+ dodatek w wysokości 500,00 zł. Ponadto, zobowiązana stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określiła na kwotę 3.020,00 zł miesięcznie (w tym 720,00 zł na opłacenie czynszu, 750,00 zł na opłaty eksploatacyjne, 550,00 zł na koszty związane z leczeniem oraz 1.000,00 zł na inne wydatki).

ZUS podkreślił, że zobowiązana nie przedłożyła żadnych dokumentów zaświadczających o nieterminowym wywiązywaniu się z bieżących opłat, co tym samym pozwala domniemywać, że takowe nie występują.

Jednocześnie organ rentowy stwierdził, że analizując sytuację finansową rodziny zobowiązanej kwota dochodu przekracza minimum socjalne określone dla 3-osobowego pracowniczego gospodarstwa domowego, co daje podstawę do stwierdzenia, że posiadany przez rodzinę dochód zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe. Zobowiązana pomimo deklarowanej trudnej sytuacji nie korzystała i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani z dodatku mieszkaniowego. Zgodnie z zaświadczeniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w okresie od kwietnia 2016 r. do września 2017 r. zobowiązana pobierała jedynie świadczenie wychowawcze w wysokości 500,00 zł miesięcznie. ZUS uznał więc, że wskazywane przez zobowiązaną trudności finansowe nie mają charakteru trwałego, gdyż jeśli dana osoba znajduje się według niej samej w bardzo trudnej sytuacji materialnej i życiowej, powinna zwrócić się do odpowiednich instytucji zajmujących się udzielaniem pomocy społecznej o przyznanie takiej pomocy.

Dalej organ rentowy wskazał, że należności z tytułu składek mogą być również umarzane ze względu na stan zdrowia tj. w sytuacji przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub konieczności sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej wnioskodawcę możliwości uzyskania dochodu przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Zobowiązana leczy się na [...]. Niemniej organ rentowy zauważył, że nie zostały przedstawione dowody potwierdzające ponoszenie zbyt dużych kosztów leczenia. Zaznaczył również, że zobowiązana jest zatrudniona, tym samym sytuacja zdrowotna nie pozbawia jej możliwości zarobkowania. W związku z tym nie można stwierdzić, iż wystąpiła przesłanka związana ze stanem zdrowia, tj. choroba zobowiązanej lub opieka nad członkiem jej najbliższej rodziny, których zaistnienie uniemożliwiłoby, bądź w znacznym stopniu ograniczałoby zobowiązanej pozyskanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków finansowych.

Końcowo ZUS podniósł, że w sprawie nie stwierdzono przesłanek natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać i które miałyby bezpośredni wpływ na powstałe zaległości.

Reasumując, organ rentowy stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto zobowiązana nie wykazała w sposób wystarczający, aby spłata należności pociągałaby zbyt ciężkie skutki dla niej i członków jej rodziny, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję ZUS skarżąca zarzuciła naruszenie art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a) w zw. z art. 9 i art. 12 K.p.a. w zw. z art. 1 ust. 5 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551) w zakresie, w jakim odmówił umorzenia odsetek od zaległych składek w sytuacji, w której dotychczas nie rozstrzygnął jej wcześniejszego wniosku z dnia 4 sierpnia 2016 r. w zakresie umorzenia odsetek od zaległych składek wskazanych w piśmie z dnia 21 czerwca 2016 r.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania, w tym o zastosowanie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. oraz o zobowiązanie organu do rozstrzygnięcia jej wniosku z dnia 4 sierpnia 2016 r.

Uzasadniając skargę skarżąca wskazała, że ZUS w dniu 21 czerwca 2016 r. stwierdził na jej koncie zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. Pismem z dnia 4 sierpnia 2016 r. wniosła o umorzenie odsetek od zaległych składek wskazanych w piśmie ZUS oraz o rozłożenie na raty istniejącej zaległości. Pismem z dnia 23 sierpnia 2016 r. organ wszczął postępowanie w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległych składek i nadał sprawie nr [...]. Do września 2017 r. nie otrzymała rozstrzygnięcia w sprawie. Tak więc pismem z dnia 21 września 2017 r. ponowiła swój wniosek, zaś organ podjął rozstrzygnięcie dopiero w dniu [...].

Skarżąca podkreśliła, że podstawą rozstrzygnięcia był art. 83 w zw. z art. 28 i art. 32 u.s.u.s. Jednakże organ rentowy nie zastosował wszystkich przepisów, które umożliwiają umorzenie odsetek od zaległych składek, pomijając art. 1 ust. 5 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. ZUS nie pouczył jej o możliwości złożenia wniosku o umorzenie należności, wynikającej z powołanej ustawy oraz nie udzielił jej niezbędnych wskazówek i wyjaśnień, aby nie poniosła szkody w związku z nieznajomością przepisów, czym naruszył art. 9 K.p.a. Co więcej organ rentowy nie zastosował art. 1 ust. 5 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., czym dopuścił się naruszenia art. 6 K.p.a.

Zdaniem skarżącej, organ rentowy powinien w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. umorzyć odsetki od zaległych składek, jak również zaległe składki pochodzące z okresu od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Następnie powinien rozłożyć na raty zaległe składki oraz koszty postępowania egzekucyjnego i odsetki, których nie można umorzyć na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r.

Niezależnie od powyższego skarżąca zakwestionowała prawidłowość zastosowania przez organ rentowy przepisów u.s.u.s. wymienionych w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podniosła, że odsetki od zaległych składek powinny zostać umorzone a pozostała zaległość winna być rozłożona na raty zgodnie z jej wnioskami.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd przeprowadzając badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdził, że narusza ona prawo, co powoduje konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz.1365). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Trzeba jednak podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania.

W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem organu rentowego było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy istnieją należności składkowe, od których naliczane są odsetki, o których umorzenie skarżąca wystąpiła.

Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 K.p.a) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) zarówno należności składkowych jak i naliczanych odsetek. Trzeba tez pamiętać, że odsetki mają akcesoryjny charakter w stosunku do należności głównej i w przypadku przedawnienia należności z tytułu składek przedawniają się także odsetki od nich naliczone. Zatem bez precyzyjnego ustalenia, czy należności składkowe uległy przedawnieniu, nie można procedować w kwestii umorzenia naliczonych od nich odsetek. Z treści zaskarżonej decyzji zaś wynika, że organ rentowy rozważał umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne m.in. za poszczególne miesiące 2002 r., 2005 r., 2006 r.

Sąd wyjaśnia, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis ten był parokrotnie nowelizowany.

W pierwotnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pierwotnym brzmieniu bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Oczywiście Sąd ma także na uwadze treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Niemniej ani z zaskarżonej decyzji ani z akt sprawy nie wynika, kiedy podjęto pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. W decyzji wskazano bowiem jedynie, że wobec zobowiązanej prowadzone jest obecnie postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę. Nie wiadomo zatem kiedy i czy w ogóle skutecznie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a bez tego ustalenia, kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd nie może dokonać kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji.

W tym miejscu Sąd jeszcze raz podkreśla, że takich ustaleń w zaskarżonej decyzji zabrakło. Wprawdzie skarżąca nie podniosła zarzutu przedawnienia, jednakże Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie.

Zatem odniesienie się do przedawnienia było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na daty zaległych należności, czego jednakże ZUS nie uczynił.

Zdaniem Sądu niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Stosownie bowiem do treści art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ponadto ZUS nie czyniąc żadnych ustaleń w zakresie przedawnienia naruszył także art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniósł się do tego zagadnienia.

Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać to w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącej zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych odsetek od składek.

Sąd zauważa także, że wniosek skarżącej z 21 września 2017 r. dotyczył nie tylko umorzenie odsetek od zaległych składek, ale także rozłożenia na raty zaległych składek, kosztów upomnienia i kosztów egzekucji w łącznej kwocie 15.514,70 zł. Natomiast w zaskarżonej decyzji ani też w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek informacji, czy wniosek w tym zakresie został rozpoznany i czy w ogóle nadano mu bieg. Ta kwestia powinna być także wyjaśniania przez organ rentowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Natomiast argumentacja skarżącej, że organ rentowy powinien oprzeć swoje rozstrzygnięcie na przepisach ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551) jest całkowicie chybiona. Wskazany akt prawny utracił moc obowiązującą w dniu 15 stycznia 2015 r. Wniosek o umorzenie należności w oparciu o przepisy wskazanej ustawy można było złożyć w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, czyli właśnie do dnia 15 stycznia 2015 r.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.