Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1414/00
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2001-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 621  Sprawy mieszkaniowe, w tym dodatki mieszkaniowe
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4-5, art. 42 ust. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 86 poz. 433
law: Ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Teza: Przedstawione uregulowania prawne oraz wykładnia podstawy prawnej rozstrzygnięcia prowadzą do wniosku, że wydanie decyzji o nakazie zwolnienia kwatery na podstawie art. 41 ust. 4 i 5 w związku z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o Zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. nr 86 poz. 433 ze zm./ jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy lokal mieszkalny zajmowany przez małżonka żołnierza zawodowego posiada wymaganą prawem powierzchnię mieszkalną umożliwiającą mieszkanie w nim przez żołnierza przekazującego kwaterę stałą do dyspozycji Agencji.

TEZY

Przedstawione uregulowania prawne oraz wykładnia podstawy prawnej rozstrzygnięcia prowadzą do wniosku, że wydanie decyzji o nakazie zwolnienia kwatery na podstawie art. 41 ust. 4 i 5 w związku z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o Zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. nr 86 poz. 433 ze zm./ jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy lokal mieszkalny zajmowany przez małżonka żołnierza zawodowego posiada wymaganą prawem powierzchnię mieszkalną umożliwiającą mieszkanie w nim przez żołnierza przekazującego kwaterę stałą do dyspozycji Agencji.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Tadeusza K. na decyzję Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy w G. z dnia 23 maja 2000 r. (...) w przedmiocie zwolnienia osobnej kwatery stałej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Terenowy w G. z dnia 8 grudnia 1999 r. (...).


UZASADNIENIE

Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej - Oddział Terenowy w G. decyzją z dnia 8 grudnia 1999 r., powołując się na przepisy art. 13 ust. 4, art. 42 ust. 1 w związku z art. 41 ust. 8 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o Zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. nr 86 poz. 433 ze zm./, wezwał Tadeusza K. do opuszczenia i opróżnienia wraz z wszystkimi wspólnie zamieszkałymi osobami i przekazania do dyspozycji Agencji osobnej kwatery stałej w Ch. przy ul. Cz. 19 m 9, składającej się z 3 pokoi z kuchnią oraz pomieszczeń przynależnych o pow. użytkowej 47,40 m2, w tym 32,0 m2 pow. mieszkalnej.

W rozstrzygnięciu wskazano również, że osobną kwaterę stałą należy zwolnić w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Tadeusz K. zajmuje przedmiotową kwaterę na podstawie decyzji z 17 lipca 1985 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy prawo do osobnej kwatery realizowane jest poprzez jej przydział lub wypłatę ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z kwatery. W związku z tym, że żona Tadeusza K. posiada mieszkanie służbowe w S. z resortu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, jest on zobowiązany do zwrotu osobnej kwatery stałej do dyspozycji Agencji.

Tadeusz K. wniósł odwołanie od tej decyzji wskazując, że jest ona krzywdząca, tendencyjna oraz nie uwzględnia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych jakie przedstawił organowi administracji po zawiadomieniu go o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie.

Odwołujący się wywodził, że w toku postępowania nie wyjaśniono ile osób zamieszkuje w obydwu kwaterach oraz czy istnieje możliwość zamieszkania przez niego z 24-letnią córką w lokalu, którego najemcą jest jego aktualna żona. Nie sprawdzono również, czy zachowane zostaną normy mieszkaniowe.

Tadeusz K. powoływał się na tę okoliczność, że z art. 41 ust. 1 pkt 8 ustawy miał on prawo wyboru kwatery, czego w ogóle nie rozważono w postępowaniu w tej sprawie, Nie sprawdzono także ile osób zamieszkuje na stałe w mieszkaniu żony i pominięto fakt, że jego żona jako inwalidka I grupy ma prawo do dodatkowej powierzchni mieszkalnej.

Odwołujący się wyjaśnił ponadto, że jego żona wniosła powództwo o rozwód. Nie uwzględniając tego odwołania Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy w G. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w dniu 23 maja 2000 r.

Powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisy art. 13 ust. 4 i 5 oraz art. 41 ust. 4 i 5 cyt. ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych R.P. organ odwoławczy wskazał, że Tadeusz K. zawarł związek małżeński z Bogumiłą M., która posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego nr 29 przy ul. K.-G. 2 w S.

W decyzji organu I instancji wskazano błędną podstawę prawną rozstrzygnięcia tj. art. 41 ust. 8 ustawy, co nie może stanowić przesłanki do uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania odwoławczego ustalono, że mimo zrzeczenia się przez Komendę Miejską Policji w S. prawa dysponowania lokalem, najemcą lokalu mieszkalnego w S. pozostanie żona odwołującego się, co uzasadniało rozstrzygnięcie sprawy na podstawie art. 41 ust. 4 i 5 ustawy.

Celem tej normy prawnej jest niedopuszczenie do sytuacji, w której małżonkowie mogliby dysponować dwoma lokalami mieszkalnymi, za które uiszczany jest czynsz regulowany.

W skardze do Sądu Tadeusz K. ponowił zarzuty odwołania dotyczące niewyjaśnienia w postępowaniu administracyjnym ile osób zamieszkuje w lokalu jego żony oraz, czy lokal ten posiada powierzchnię mieszkalną dla dwóch dalszych osób. Powoływał się również na tę okoliczność, że jego żona ubiega się o przekazanie swojego mieszkania na rzecz dzieci.

Odwołujący się wywodził, że jako emeryt wojskowy posiada prawo do osobnej kwatery stałej o powierzchni odpowiadającej jego sytuacji rodzinnej. Pozbawienie go prawa do takiej kwatery jest odstępstwem od tej zasady i jest możliwe tylko w sytuacji, gdy w mieszkaniu żony będzie miał zapewnione określone przepisami normy mieszkaniowe.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wyraził ponadto pogląd, że działania małżonków K. podjęte po wszczęciu postępowania w sprawie zmierzają do obejścia przepisów art. 41 ust. 4 i 5 ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za uzasadnioną w części, w której zarzuca naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o Zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. nr 86 poz. 433 ze zm./ prawo do kwatery przysługuje żołnierzowi zawodowemu od dnia powołania go do czynnej służby wojskowej, pełnionej jako służba stała.

Żołnierz zawodowy zwolniony z czynnej służby wojskowej, pełnionej jako służba stała, zachowuje prawo do osobnej kwatery stałej jeżeli nabył uprawnienia do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej /art. 23 ust. 1/.

Ponadto, w razie śmierci takiego żołnierza zawodowego prawo do kwatery nabywają wspólnie zamieszkałe z nim w kwaterze w dniu jego śmierci osoby wymienione w art. 23 ust. 3 ustawy.

Przedstawione wyżej przepisy prawa związane są z realizacją ustawowego obowiązku zapewnienia żołnierzom zawodowym, pełniącym stałą służbę wojskową oraz członkom ich rodzin, osobnej kwatery stałej w garnizonie, w którym żołnierz pełni służbę. Przepis art. 41 ustawy określa sytuację, w których żołnierz zawodowy jest obowiązany przekazać do dyspozycji Agencji dotychczas zajmowaną kwaterę. Dotyczy to między innymi stanu, w którym posiada on i jego małżonek oddzielne kwatery, z których jedna odpowiada co najmniej ich uprawnieniom /art. 41 ust. 1 pkt 8 ustawy/.

W takim przypadku przysługuje im prawo wyboru kwatery. Przytoczona wyżej norma prawa gwarantuje więc żołnierzowi zawodowemu zarówno prawo wyboru kwatery jak i zachowanie przez małżonków jednej oddzielnej kwatery stałej, która musi odpowiadać ich uprawnieniom.

Jest to realizacja innej, określonej w ustawie zasady, że przy ustaleniu powierzchni mieszkalnej kwatery przysługującej żołnierzowi zawodowemu uwzględnia się jego stopień wojskowy lub zajmowane stanowisko służbowe oraz stan rodzinny /art. 26 ust. 1/. Członkami rodziny żołnierza, których uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni mieszkalnej są małżonek, dzieci własne oraz inne osoby określone w art. 26 ust. 2 ustawy.

Norma powierzchni mieszkalnej przysługująca osobie uprawnionej do kwatery, z jednego tytułu, wynosi 7-10 m2.

Przy ustalaniu tej powierzchni uwzględnia się również uprawnienia do dodatkowej powierzchni mieszkalnej przyznane na stałe ze względu na stan zdrowia również członkom rodziny żołnierzy zawodowych, emerytów i rencistów wojskowych /art. 26 ust. 4/.

Przedstawione wyżej przepisy ustawy gwarantują wiec żołnierzowi zawodowemu, także po przejściu na emeryturę wojskowa, prawo do zamieszkiwania w osobnej kwaterze stałej, o powierzchni mieszkalnej uwzględniającej jego stan rodzinny oraz nadane we właściwym trybie uprawnienia do dodatkowej powierzchni mieszkalnej, przyznane na stałe ze względu na stan zdrowia.

Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 41 ust. 4 ustawy stanowiący, że "w wypadku gdy żołnierz zawodowy i jego małżonek posiadają odrębne lokale mieszkalne w garnizonie, w którym żołnierz pełni służbę, i za jeden z tych lokali uiszczają czynsz regulowany, są obowiązani przekazać ten lokal do dyspozycji właściciela /zarządcy/ nieruchomości" nie może być stosowany automatycznie z pominięciem podstawowych uprawnień żołnierza zawodowego do kwatery.

Wykładnia celowościowa oraz systemowa tej normy prawnej wymaga jednoznacznego ustalenia, czy w przypadku pozbawienia żołnierza zawodowego prawa do osobnej kwatery stałej będzie miał on zapewnioną w mieszkaniu małżonka, przysługującą mu i wspólnie z nim zamieszkałymi osobami /w tym przypadku z córką/ normę mieszkaniową.

Uzasadnione są zatem zarzuty skargi, że organy administracji przed wydaniem decyzji nie ustaliły powierzchni mieszkalnej lokalu w S., którego najemcą jest żona skarżącego, oraz nie ustaliły ile osób w nim zamieszkuje i posiada uprawnienia do dodatkowej powierzchni mieszkalnej.

Skarżący byłby zobowiązany przekazać swoją kwaterę stałą do dyspozycji Agencji tylko wówczas, gdyby w lokalu jego aktualnej małżonki zapewnione byłyby normy mieszkaniowe dla niego i jego córki.

Wskazać przy tym należy, że obowiązek ten, zgodnie z brzmieniem art. 41 ust. 4 ustawy, obciąża oboje małżonków - "są obowiązani przekazać ten lokal do dyspozycji właściciela /zarządcy/ nieruchomości".

Celem tej normy prawnej jest uregulowanie sytuacji, w której małżonkowie, posiadający w dyspozycji dwa lokale mieszkalne, za jeden z nich uiszczają czynsz regulowany, korzystając ze szczególnych uprawnień, wynikających z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych /t.j. Dz.U. 1998 nr 120 poz. 787 ze zm./.

Byłoby to również zgodne z art. 7 tej ustawy, który przewiduje, że małżonkowie wspólnie zajmujący lokal są z mocy prawa jego najemcami.

W omawianej sytuacji skarżący posiadałby prawo do kwatery stałej oraz byłby współnąjemcą lokalu zajmowanego przez żonę.

Podobna regulacja prawna przewidziana była w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./, który zakazywał małżonkom zajmowanie dwóch lub więcej lokali mieszkalnych, jeżeli przynajmniej jeden z nich znajdował się w budynku położonym w miejscowości, w której obowiązywał najem na podstawie decyzji administracyjnej.

Rozwiązanie tej sytuacji następowało poprzez wezwanie zainteresowanych małżonków do wskazania lokalu, w którym chcą zamieszkiwać, a dopiero po odmowie zastosowania się do tego wezwania, organ administracji wydawał decyzję o cofnięciu przydziału jednego z lokali /art. 28 ust. 2 i 3 Prawa lokalowego/.

Regulacje zawarte w art. 41 ust. 4 i 5 ustawy o zakwaterowaniu (...), pomijająca możliwość wyboru przez małżonków lokalu, w którym zamierzają zamieszkać, jak to przewiduje choćby art. 41 ust. 1 pkt 8 ustawy, wymaga aby stosowanie tej normy prawnej poprzedzone było przez organ administracji dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, polegającym na ustaleniu wielkości i sposobu zasiedlenia tych lokali /art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa/.

Wydanie decyzji administracyjnej bez ustalenia sytuacji faktycznej i prawnej lokalu drugiego małżonka oraz brak współdziałania organów administracji, może doprowadzić do sytuacji, w której oboje małżonkowie, decyzjami różnych organów mogą zostać w tym samym czasie pozbawieni prawa do zamieszkiwania w lokalach, które zajmowali przed zawarciem związku małżeńskiego.

W sprawie jest bezsporne, że żona skarżącego posiadała lokal z zasobów Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przydzielony jej decyzją administracyjną i będący w dyspozycji Komendanta Miejskiego Policji w S. Zgodnie z par. 8 ust. 1 pkt 6 zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału, opróżniania i norm zaludnienia lokali mieszkalnych oraz tymczasowych kwater przeznaczonych dla policjantów /M.P. nr 76 poz. 707/ właściwy organ Policji mógł również wydać decyzję o opróżnieniu przez nią lokalu mieszkalnego w związku z zawarciem małżeństwa z osoba /w tym wypadku skarżącym/ posiadającą lokal mieszkalny o powierzchni odpowiadającej przysługującym jej normom zaludnienia.

Analogiczne rozwiązanie przewidziane jest w par. 8 Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 1997 r. w sprawie określania szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.Urz. MS 1997 nr 2 poz. 11/.

Przepis ten nakazuje wydanie decyzji o opróżnieniu kwatery w przypadku uzyskania przez małżonka funkcjonariusza prawa do innego lokalu mieszkalnego lub domu.

Przedstawione uregulowania prawne oraz wykładnia podstawy prawnej rozstrzygnięcia prowadza do wniosku, że wydanie decyzji o nakazie zwolnienia kwatery na podstawie art. 41 ust. 4 i 5 w związku z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o Zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej polskiej /Dz.U. nr 86 poz. 433 ze zm./ jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy lokal mieszkalny zajmowany przez małżonka żołnierza zawodowego posiada wymaganą prawem powierzchnię mieszkalną umożliwiającą zamieszkanie w nim przez żołnierza przekazującego kwaterę stałą do dyspozycji Agencji.

Inaczej mówiąc żołnierz zawodowy posiadający prawo do osobnej kwatery stałej, może być jej pozbawiony tylko w sytuacji, gdy ma możliwość zamieszkania w lokalu bądź domu jego współmałżonka. Dotyczy to również osób wspólnie z nim zamieszkałych w kwaterze i posiadających uprawnienia o jakich mowa w art. 23 i art. 26 ustawy. Wydanie decyzji o nakazie opróżnienia przez żołnierza zawodowego kwatery stałej na podstawie art. 41 ust. 4 i ust. 5 ustawy bez wyjaśnienia jaka jest powierzchnia mieszkalna lokalu jego współmałżonka oraz ile zamieszkuje w nim osób, mogłoby doprowadzić do niedopuszczalnego pozbawienia skarżącego opisanych na wstępie uprawnień do zamieszkiwania w lokalu odpowiadającym jego normie mieszkaniowej.

Z tych też przyczyn Sąd na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 w związku z art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił decyzje organów obydwu inwestycji orzekając o zwrocie kosztów postępowania zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustawy.