Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 550/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2004 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1997 r. Nr [...] w przedmiocie reformy rolnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] listopada 1995 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z dnia [...] czerwca 1997 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w wyniku załatwienia wniosku M. P. złożonego na podstawie art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] listopada 1995 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1962 r., która to decyzja utrzymywała w mocy decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1961 r. o przejęciu nieruchomości rolnej o powierzchni 18,1115 ha położonej w R., stanowiącej własność S. P. i spadkobierców A. P. (w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) - na cele reformy rolnej.

Według rozstrzygającego organu wskazana nieruchomość stanowiła całość z majątkiem ziemskim w W. o powierzchni 293,55 ha, którego współwłaścicielami byli również S. P. i spadkobiercy po A. P.

Wprawdzie bowiem 7 stycznia 1939 r. S. P. i spadkobiercy A. P. zawarli umowę obligacyjną w formie aktu notarialnego o przeniesienie własności nieruchomości rolnej w W. na rzecz K. P., ale wpis do księgi wieczystej na rzecz tej osoby dokonany został dopiero 29 lipca 1946 r. Z uwagi na powyższe organ uznał, iż można było przejąć w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomość o powierzchni 18,1115 ha położoną w R., jako należącą do tych samych osób, do których należała nieruchomość w W.

Do przeniesienia własności nieruchomości według kodeksu cywilnego niemieckiego konieczne było bowiem spełnienie trzech przesłanek:

1. zawarcie umowy obligacyjnej stwierdzone dokumentem notarialnym lub sądowym,

2. zawarcie umowy rzeczowej, tzw. powzdania, również stwierdzone, dokumentem sądowym lub notarialnym,

3. wpis nabytego prawa do księgi wieczystej.

Zdaniem organu, z uwagi na brak wpisu w księdze wieczystej o przejściu własności nieruchomości w W. na rzecz K. P., pozostała ona własnością S. P. oraz spadkobierców A. P.

Dodatkowo w świetle wspomnianego dekretu (art. 2 ust. 2) wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich dokonane po dniu 1 września 1939 r. były nieważne. Na dzień 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości w W. i R. byli S. P. i spadkobiercy A. P.

W skardze M. P. (spadkobierca S. i K. P.) zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i kodeksu cywilnego niemieckiego z 1896 r. Podkreślił w szczególności, iż w dniu 7 stycznia 1939 r. zawarta została umowa powzdania, a wniosek o wpis do księgi wieczystej został złożony jeszcze przed wybuchem wojny, natomiast wnioskodawca nie mógł być odpowiedzialny za nierozpoznanie tego wniosku przed wybuchem wojny, a tym bardziej w okresie wojny i okupacji (stanowiących siłę wyższą).

Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 23 listopada 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie z uwagi na zamiar skarżącego wystąpienia do sądu powszechnego w trybie art. 189 kpc o ustalenie, że czynności przeniesienia własności nieruchomości dokonane w 1939 r. odniosły skutek prawny.

Postępowanie sądowe zostało podjęte na wniosek skarżącego, który przedstawił wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] lutego 2004 r. ze wzmianką o stwierdzeniu jego prawomocności. Wyrok ten ustala iż prawo współwłasności na zasadach ogólnej wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości o powierzchni 288,5669 ha położonej w miejscowości W. gmina R. na podstawie czynności prawnych dokonanych 7 stycznia 1939 r. w formie aktów notarialnych oraz powzdania dokonanego w dniu 7 stycznia 1939 r. mieściło się w sferze praw K. P. oraz jego żony C. P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z niżej podanych przyczyn.

Zagadnieniem centralnym w niniejszej sprawie była ocena trafności poglądu o potrzebie łącznego uwzględnienia - w aspekcie norm zawartych w art. 3 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 Nr 3, poz. 13 ze zm.) - zwanego dalej dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej - powierzchni nieruchomości ziemskiej, położonej we W. jak i przedmiotowej nieruchomości, położonej w R.

Kwestia ta wynikała z potrzeby ustosunkowania się do skutków czynności prawnych, dokonanych w dniu 7 stycznia 1939 r. pomiędzy S. P. i spadkobiercami A. P. oraz K. P. ,a dotyczących przeniesienia własności nieruchomości we W.

Orzekający o sprawie organ nadzoru zaakceptował stanowisko wyrażone w decyzji kończącej postępowanie zwykłe, iż czynności te nie były wystarczające do skuteczności przeniesienia własności na rzecz K. P. i w efekcie także nieruchomość położona w R., jako należąca do tych samych osób podlegała art. 2 ust. 1 lit. e. wymienionego dekretu.

W wyniku załączenia przez skarżącego prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] lutego 2004 r. sygn. akt [...], ustalającego, że prawo współwłasności nieruchomości położonej w miejscowości W. - na skutek czynności dokonanych w dniu 7 stycznia 1939 r. mieściło się w sferze praw K. P. i jego żony C. P. - ujawniła się w sprawie nowa istotna okoliczność. Zważywszy na deklaratoryjny charakter powołanego wyroku należy uznać, iż ustalenia jego sentencji potwierdzają występowanie okoliczności o znaczeniu prawnym, istniejącej już w dniu 7 stycznia 1939 r. (a więc koniecznej do wzięcia pod uwagę także w okresie późniejszym).

Wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydawania decyzji, nieznanych rozstrzygającemu organowi administracji publicznej jest przesłanką wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, w myśl zaś art. 145 § 1 pkt 1 lit. b. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), która w niniejszej sprawie ma zastosowanie z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) wystąpienie przesłanki wznowieniowej obliguje sąd administracyjny do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W dalszym postępowaniu organ nadzoru będzie musiał uwzględnić ustalenia cytowanego wyroku sądu powszechnego. Zważyć bowiem należy, iż według art. 365 kpc prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie także i inne osoby.

W toku dalszego postępowania organ nadzoru ustali również - w celu ustalenia aktualnego kręgu stron - ze sferą interesu prawnego lub obowiązku jakich osób łączy się obecnie niniejsza sprawa.

Dodatkowo z urzędu wskazać należy , iż poza zakresem rozważań organu nadzoru w dotychczasowym postępowaniu znalazł się problem oceny dopuszczalności wydawania decyzji w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 5 marca 1945 r., w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1945 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 Nr 10, poz. 51 ze zm.) z urzędu (a na to wskazuje sformułowanie decyzji zapadłej w postępowaniu zwykłym, będącej kolejnym aktem ówczesnej władzy państwowej w dążeniu do przejęcia konkretnej nieruchomości po wycofaniu się z próby przejęcia na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego).

Przyjąć należy, że § 5 powołanego wyżej rozporządzenia ustanawiał jedynie ogólną normę kompetencyjną, a rodzaj sprawy - kończącej się wyjątkowo - w toku przeprowadzenia reformy rolnej - wydaniem decyzji kreował dopiero § 6 tego rozporządzenia, łączący się niewątpliwie z poprzedzającym przepisem.

Z § 6 wymienionego rozporządzenia wynika natomiast w sposób oczywisty wnioskowy tylko charakter postępowania ("strona ubiegająca się o wyłączenie") Z całą pewnością nie możnaby akceptować stanu, w którym to od uznania władzy państwowej zależałoby, czy wydawać decyzję, czy też poprzestawać (co było w praktyce regułą) - po wykonaniu innych czynności w szczególności zajęcia, spisu inwentarza i wydaniu zaświadczenia upoważniającego do dokonania wpisu do księgi wieczystej.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c powoływanej już ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.