Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2029/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Emilia Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania zasiłku celowego postanawia: 1. odmówić T. G. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

T. G. (dalej: skarżąca) pismem z dnia 12 grudnia 2016 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania zasiłku celowego. Ponadto skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Niniejsza sprawa nie jest pierwszą sprawą zainicjowaną przez T. G. Skarżąca wnosi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie setki spraw z zakresu pomocy społecznej, co jest znane Sądowi z urzędu. Tylko w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. zainicjowała 95 postępowań sądowych. W ponad 90% przypadków skargi nie zostały przez Sąd uwzględnione z uwagi na ich bezzasadność. W sprawach wniesionych w powołanym wyżej okresie tylko dwie skargi zostały uwzględnione. Skarżąca nie przyjmuje do wiadomości ocen jej żądań wyrażonych przez sądy administracyjne we wcześniejszych orzeczeniach. We wszystkich sprawach Skarżąca wnioskuje o prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Ma do tego oczywiście formalne uprawnienie, jednakże Sąd doszedł do przekonania, że takie działanie Skarżącej stanowi nadużycie prawa procesowego jakim jest prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i nie powinno korzystać z ochrony prawnej.

W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (zob. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 153). Nadużycie prawa to korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie (tak W. Jakimowicz, Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, w: Antywartości w prawie administracyjnym, maszynopis powielony, Kraków 2015, pkt V). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, "Prokuratura i Prawo", 2007, nr 11, s. 49 i nast.; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5, s. 81 i nast.; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 50 i nast.; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: Nadużycie prawa, pod red. H. Izdebskiego, A. Stępkowskiego, Warszawa 2003, s. 189; por. wyrok NSA z 21 stycznia 2011 r. sygn. akt II FSK 1338/10). Tak samo oceniane jest działanie podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych w celu innym, niż ochrona swych praw (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, pod red. J. Górala, R. Hausera, J. Trzcińskiego, Warszawa 2005, s. 136). Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. Za dopuszczalną uznano m.in. odmowę przyznania pomocy prawnej z uwagi na nadużycie prawa do sądu (por. Europejska Konwencja Praw Człowieka i jej system kontrolny – perspektywa systemowa i orzecznicza, red. M. Balcerzak, T. Jasudowicz, J. Kapelańska-Pręgowska, Toruń 2011).

W tym kontekście należy wskazać, że o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie w efekcie skutecznego wniesienia każdej skargi, czy wniosku, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych, które są w tym zakresie ograniczone, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącą, licznych i merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa. Działania procesowe skarżącej stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę, dlatego skutkować powinny odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Skarżąca wprawdzie posiada orzeczenie o niepełnosprawności, ale zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Jest osobą sprawną intelektualnie i manualnie, a ponadto osiąga stały dochód w postaci renty, dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego. Zdaniem sądu T. G. próbuje wykorzystać instytucję przyznania prawa pomocy wbrew jej celowi i funkcji, co stanowi nadużycie tego prawa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2016 r., I OZ 605/16). W związku z tym należało odmówić zastosowania w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i uznać, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata nie zasługiwał na uwzględnienie.

Jednocześnie ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawczyni, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.