Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2697/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77  par. 1, art. 75, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. B., A. M., A. B., A. C., A. D., A. D., B. D., B. S., D. P., E. G., E. D., G. K., H. B., K. H., K. R., L. D., M. S., M. D., M. D., M. W., M. S., P. M., P. D., T. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. B., A. M., A. B., A. C., A. D., A. D., B. D., B. S., D. P., E. G., E. D., G. K., H. B., K. H., K. R., L. D., M. S., M. D., M. D., M. W., M. S., P. M., P. D., T. G. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Pismem z dnia [...] grudnia 1992 r. (data wpływu) [...] wystąpił do Urzędu Rejonowego w [...] o rewindykację następujących dóbr i nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej:

• [...] i rewiry leśne:

rewir [...]

rewir [...]

rewir [...]

rewir [...]

[...] i folwarki:

folwark [...]

folwark [...]

folwark [...]

nieruchomości we [...]:

pałac przy ul. [...] wraz z parkiem,

kamienica czynszowa przy ul. [...],

kamienica przy ul. [...], w której było zlokalizowane muzeum Przyrodnicze (k. 284).

Następnie wnioskiem z dnia [...] stycznia 2008 r. [...] wystąpili do Wojewody [...] o potwierdzenie w drodze decyzji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, składającej się z:

ok. 7000 ha lasów,

400 ha użytków rolnych,

budynków (w tym młyna wodnego i parowego, tartaku)

pałacu we [...] i 1,5 ha parku wokół pałacu,

kamienicy czynszowej we [...],

kamienicy przeznaczonej na Muzeum [...] we [...].

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezydent [...] przekazał zgodnie z właściwością do rozpatrzenia Wojewodzie [...] wniosek [...] z dnia [...] grudnia 1992 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazanym w niej osobom z tytułu pozostawienia przez ordynata [...] majątku ordynackiego [...] we [...].

Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy ww. decyzję.

Wyrokiem z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 463/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], jak również poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r.

Wyrokiem z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 143/19, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 463/18. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że prawo własności do majątku powierniczego przysługiwało posiadaczowi powiernictwa (ordynatowi) jako podmiotowi, który łączył w swoich rękach uprawnienia właściciela zwierzchniego oraz użytkowego, a zatem w stosunku do ostatniego ordynata mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty spadkobiercom [...] z tytułu pozostawienia przez niego nieruchomości wchodzących w skład powiernictwa familijnego hrabiów [...]. W odniesieniu do objętej wnioskiem nieruchomości położonej przy ul. [...] ([...])[...], organ I instancji wskazał, iż brak jest informacji nt. zabudowanego gruntu pozwalających na bezsprzeczne ustalenie tytułu własności oraz oszacowanie nieruchomości w myśl ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Odnosząc się do Pałacu [...] we [...] przy ul. [...] i kamienicy przy ul. [...] organ I instancji wskazał, że w aktach sprawy znajdują się sprzeczne informacje co do kwestii własności nieruchomości położonych we [...] przy ul. [...] po śmierci pierwszego ordynata i jego żony, a także brak jest informacji jaka była powierzchnia parceli [...]. Co do nieruchomości ziemskich w kluczu [...] wskazano, że analiza dokumentów wykazała, że powierzchnia ordynacji ulegała stopniowemu zmniejszaniu, jednakże materiał dowodowy nie pozwala na prawidłowe ustalenie części składowych, rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości.

Od powyższej decyzji strony odwołały się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując sprawę wskazał, że zatwierdzony w 1893 r. projekt Aktu fundacyjnego powiernictwa familijnego hrabiów [...] (k. 849) składał się z 22 artykułów określających zarówno cele, podstawy majątkowe, jak i następstwo w kierowaniu majoratem. W skład ordynacji weszły wymienione na liście fundacyjnym (1) dobra klucza [...] w pow. [...], (2) klucza [...] w pow. [...] (jest poza zakresem roszczeń zabużańskich) oraz nieruchomość przy ul. [...] we [...] wraz z mieszczącymi się tam zbiorami Muzeum Przyrodniczego hrabiów [...].

Nieruchomości [...] we [...] składały się z dwóch oddzielnych kompleksów. Pierwszy z nich to muzealny, przy ul. [...], mieszczący Muzeum im. [...], Bibliotekę Muzealną i Bibliotekę [...] oraz pracownie i mieszkanie kustosza. Drugi kompleks stanowiły zabudowania przy dawnym pl. [...], a mianowicie pałac (ul. [...]), sąsiednia kamienica (ul. [...]) i dom przy ul. [...]. Ten ostatni, położony na sporej działce ([...]), był piętrowym budynkiem posiadającym w sumie 14 pokoi i 2 kuchnie ([...],[...] pałac [...] w drugiej połowie XIX wieku, [w:] Lwów. Miasto, społeczeństwo, kultura. Studia z dziejów Lwowa, 1.1, Kraków 1995).

Minister podniósł, że w artykule I aktu fundacyjnego wskazany został majątek nieruchomy oraz ruchomy, który przeznaczony został do objęcia instytucją powiernictwa. Akt ten został sporządzony na podstawie wykazu sporządzonego przez [...] we [...] w dniu [...] kwietnia 1891 r. Dokument ten nie został przedłożony przez strony w trakcie toczącego się postępowania.

Organ II instancji zauważył, że w artykule I aktu fundacyjnego (k. 849) precyzyjnie wskazane zostały nieruchomości objęte węzłem powiernictwa wraz ze wskazaniem numerów wykazów hipotecznych, w których uregulowany został stan prawny owych nieruchomości. Powyższe oznaczało, że każda z nieruchomości włączona do powiernictwa (w tym również te objęte wnioskiem stron) miała uregulowany stan prawny.

Jednocześnie jak stanowi artykuł VIII aktu fundacyjnego cyt.: "Przy sądowym spisywaniu inwentarza, którego postawę stanowić ma wykaz w artykule I wzmiankowany, wartość majątku nieruchomego podawać należy ile możliwości według oszacowania sporządzonego sądownie, co się tyczy zbiorów przyrodniczych muzeum hrabiów [...] ograniczyć się należy do porównania istniejących wykazów zbiorów z rzeczywistym ich stanem, zanotowania przybytków i ubytków w jednym egzemplarzu i dołączenie egzemplarza w taki sposób uzupełnionego do głównego inwentarza jako istotnego części składowe."

Akta sprawy nie zawierają wykazu z dnia [...] kwietna 1891 r., jak również sądowego spisu inwentarza powiernictwa, o którym mowa w artykule VIII, które stanowiłyby wiarygodny dowód potwierdzający, jakie ostatecznie składniki majątku oraz w jakim stanie faktycznym i prawnym zostały włączone w skład powiernictwa. Nie ulega wątpliwości, że w sądowym spisie inwentarza w sposób najpełniejszy opisany by był skład majątku, w tym aktywa, jak również obciążenia ciążące na owym majątku. Potwierdza to również treść § 627 ABGB, z którego wynika, że: "(.. ,)Przy ustanowieniu powiernictwa powinien być spisanym w sądzie zachowanym porządny i wierzytelny inwentarz wszystkich do niego należących rzeczy. Inwentarz ten stanowi wskazówkę przy każdej zmianie posiadania i przy oddzieleniu powiernictwa od majątku wolnego. Sąd obowiązanym jest starać się o zabezpieczenie powiernictwa podług oddzielnych przepisów." Zatem spis inwentarza był elementem obligatoryjnym, który powinien być sporządzony przy ustanawianiu powiernictwa oraz który stanowił obiektywny dowód tego, co rzeczywiście zostało włączone w skład powiernictwa.

Z akt sprawy wynika, że [...] posiadał obywatelstwo polskie, zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn określonych w art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do nieruchomości gruntowych położonych w tzw. "Kluczu [...]" Minister wskazał, że strony opierają swoje żądanie w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości ziemskie klucza [...] odwołując się do treści protokołu z dnia [...] lutego 1939 r. Komisarza Ziemskiego Starostwa w [...] inż. [...] w sprawie ustalenia obszaru niepodlegającego obowiązkowi parcelacyjnemu na mocy art. 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej w nieruchomościach ziemskich Ordynacji [...], położonych w pow. [...], będących w użytkowaniu [...] (k. 1099). Nie bez znaczenia zatem jest, iż jakkolwiek protokół ten datowany był na 1939 r., to jego podstawą było Orzeczenie Okręgowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] maja 1929 r. oraz decyzja Ministra Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1932 r. Ponadto protokół ten miał charakter jedynie wniosku właściciela, nie miał zatem przesądzającego charakteru co do stanu prawnego nieruchomości w postaci ordynacji klucza [...] w okresie wybuchu II wojny światowej.

Z analizy akt sprawy wynika, że powierzchnia tych gruntów z biegiem lat ulegała stopniowemu zmniejszeniu. Ponadto majątek ordynacji był zadłużony (vide tabela na str. 257 "[...]. Dzieje rodu... ", w której łączne zadłużenie na dzień 30 października 1940 r. wskazano na [...] (wobec wierzycieli: Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we [...], Powszechnego Banku Związkowego we [...], Banku Hipotecznego we [...] oraz Państwowego Banku Rolnego we [...]), a także pismo z 1933 r. (k.806), skierowane do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego we [...] z wykazem nakazów zapłaty. W piśmie tym wskazano: "dobra te, tj. zarówno klucz [...] jak i [...] obciążone są pożyczką Towarzystwa Kredytowego ziemskiego we [...] w wysokości [...] z wyjątkiem tylko dóbr [...] Urzędu hip. Sądu Okręgowego w [...] objętych, a w powiecie [...] położonych, które to dobra są wprawdzie wolne od pożyczki Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego - obciążone są natomiast pożyczką Banku Gospodarstwa Krajowego w kwocie [...]. Dobra [...] Urzędu hip. Sądu okr. We [...] objęte-zwolnione zostały z pod pożyczek Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, obciążone są natomiast sumą kaucyjną Państwowego Banku Rolnego w kwocie [...].

Z orzeczenia Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] z dnia [...] maja 1929 r. (k. 814) wynika, że w tzw. Kluczu [...] znajdowały się nieruchomości ziemskie: [...], objęte księgą gruntową Sądu Okręgowego we [...], położone w powiecie [...]. Obszar użytków rolnych wraz z drogami wynosił [...]. Okręgowy Urząd Ziemski postanowił zatwierdzić wniosek ordynata [...] i wyłączyć od obowiązku parcelacji m.in. [...] użytków rolnych na deputaty dla administracji leśnej.

Z zestawienia arkuszy posiadłości gruntowych Klucza [...], wynika, że w skład Klucza [...] wchodziły grunty: [...]. Część gruntów została rozparcelowana.

Z zestawienia sporządzonego przez mierniczego [...] z dnia [...] października 1932 r. (k. 1160) wynika, że w Kluczu [...] było [...] użytków rolnych,".

Decyzją Ministra Reform Rolnych wydaną w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1932 r. (k. 1101) zwolniono od obowiązku parcelacyjnego z nieruchomości ziemskich Ordynacji [...], położonych w pow. [...] [...] ha użytków rolnych." Decyzją zobowiązano użytkownika [...] do złożenia w Okręgowym Urzędzie Ziemskim we [...] planu zwolnionego obszaru, sporządzonego przez mierniczego przysięgłego. W aktach sprawy brak jest jednak takiego planu.

W aktach znajduje się jednakże spisany dnia [...] lutego 1939 r. w Zarządzie Dóbr [...] przez inż. [...], Komisarza Ziemskiego Starostwa w [...] protokół w sprawie umiejscowienia wyłączeń z mocy art. 4 i 5 ustawy o wykonywaniu reformy rolnej (k. 1099). Z protokołu wynika m.in., że część nieruchomości wchodzących w skład Klucza [...] została rozparcelowana (np. [...]) albo sprzedana (niektóre parcele nieruchomości [...] o powierzchni [...]). Łącznie z majątków [...] wyłączono od parcelacji [...] gruntów. Wchodziły w to grunty o różnym przeznaczeniu — rolnym, łąki, ogrody, pastwiska, drogi i nieużytki.

Z powyższych dokumentów jasno wynika, że powierzchnia ordynacji ulegała stopniowemu zmniejszeniu. W piśmie z 1933 r. (k.806), skierowanym do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego we [...] dr [...] wskazuje, że "Klucz [...] obejmuje około [...] ubytków ekonomicznych." Ponadto w monografii prof. dr hab. [...] znajdujemy informację o powierzchni gruntów Klucza [...]. Powołując się na dokument "Różne opisy i cyfry do majątków [...] z lat 1880-1930" (s. 242) wskazuje on, że w 1934 r. "obszar bez lasów" w Kluczu [...] wynosił jedynie [...]. Dalej czytamy, że: "4 marca 1933 r. wprowadzono zarząd przymusowy na wniosek wierzycieli (...) Odtąd wydarzenia potoczyły się szybko, a radykalne decyzje przyśpieszyły tylko upadek ordynacji (...) Powierzchnia ordynacji systematycznie się zmniejszała. W powiecie [...] rozparcelowano folwarki: [...]. Służba z tych folwarków została uposażona w ziemię za darmo lub po cenach ulgowych znacznie ponad normę ustawową (...) znacznie większy obszar należący do folwarków w [...] rozpoczęło parcelować w 1938 r. [...] Towarzystwo Parcelacyjne, ale parcelację przerwała wojna (...) Dotkliwą stratą było sprzedanie księciu [...] w 1935 r. folwarku [...], który stanowił wcześniej niemal 20% klucza [...]. Oficjalnie nowym właścicielem tego majątku stało się [...] Towarzystwo Cukrownicze "[...] ". Jeśli dodać do tego pozbycie się także [...], to można stwierdzić, że już przed wybuchem wojny ordynacja praktycznie znalazła się w stadium likwidacji. Wojna przedłużyła jedynie agonię. Po drastycznych decyzjach Rady Ordynackiej i zarządcy sądowego, w latach trzydziestych we własnym zarządzie pozostało faktycznie tylko [...], a resztki innych folwarków zostały wydzierżawione. Od 1925 r. zarówno zarządy poszczególnych dóbr, jak i zarząd centralny nie opłacały świadczeń społecznych, a narosłe zaległości sięgnęły w 1936 r. kwoty [...] (...) Do 1938 r. [...] spłacił połowę długów, ale sprawa skasowania ordynacji została jedynie odroczona, w 1939 r. pozostało w niej już tylko [...] ziemi uprawnej".

Na znaczne uszczuplenie majątku Ordynacji wskazują także zapisy ww. oświadczenia [...] dot. zgłoszenia mienia pozostawionego poza granicami Generalnego Gubernatorstwa z 30.10.1940 r. (k. 26). W ww. oświadczeniu [...] wskazał, że majątek ziemski w Kluczu [...] liczył wówczas już jedynie [...].

W aktach sprawy brak jest postanowień umowy parcelacyjnej z 1938/1939 r. zawartej z Ziemskim Towarzystwem Parcelacyjnym S.A. [...], o której wspomina ostami ordynat w oświadczeniu z dnia [...].10.1940 r. Obrót nieruchomościami należącymi do ordynacji nie skończył się w lutym 1939 r. Potwierdza to umowa sprzedaży z dnia [...] lipca 1939 r., zawarta pomiędzy [...] a [...], mająca za przedmiot dwie parcele z majątku [...], o łącznej powierzchni [...] (k. 311-316).

Co do powierzchni lasów majątku ordynacji wynika ona z zestawienia drzewostanów inż. [...] z dnia [...] kwietnia 1938 r. (wycena wartości lasu - k. 1147), które wskazuje powierzchnię zalesioną [...] oraz opis lasów klucza [...] autorstwa inż. [...] i dr [...] z dnia [...] października 1934 r.,(k.H50), który wykazuje [...] powierzchni lasów. W książce [...] "Dzieje rodu......" autor podaje na str. 235: "dwukrotnie większą powierzchnię ponad 11 tys. mórg zajmowały pierwotnie w ordynacji lasy. Dominowały one zwłaszcza w kluczu [...], gdzie według opisu z 1895 r. rozciągały się na obszarze 10154 mórg. W okresie międzywojennym niknąca w oczach ordynacja minimalnie zmniejszała także obszar lasów, co nie zawsze znajdowało odbicie w materiałach podawanych do wiadomości publicznej. W ankiecie Związku Ziemian wypełnianej w 1936 r. [...] określił powierzchnię lasów w samym tylko kluczu [...] na [...] (ponad [...]) co znacznie przewyższało wielkości przytaczane w końcu XIX w., a ordynacja nigdy nie powiększyła swojej powierzchni".

We wniosku strony wnosiły również o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ordynata budynków (w tym młyna wodnego i parowego, tartaku). Na dowód istnienia budynków strony przedłożyły następujące dokumenty: odpis not. Spisu budynków będących w administracji lasów w użyciu według polis asekuracyjnych i stanu w dniu 1 stycznia 1935 r., dotyczący gospodarstwa leśnego Klucza [...], sporządzony dnia [...] stycznia 1935 r., wykaz budynków mieszkalnych i gospodarczych rewiru [...] z dnia [...] czerwca 1935 r., wykazujący szereg budynków bez określenia ich położenia, wykaz budynków w Folwarku [...], bez daty i autora, odnoszący się do umowy dzierżawy o nieznanej treści i pomiędzy nieznanymi stronami, wykazujący szereg budynków gospodarczych. Minister zwrócił uwagę, że większość z tych dokumentów pochodzi z 1935 r. Tymczasem, jak zostało wykazane powyżej, nieruchomości gruntowe będące własnością ordynacji ulegały ciągłemu uszczupleniu. W związku z tym, niemożliwe jest określenie liczby, rodzaju i powierzchni budynków, które były w posiadaniu ordynacji w dniu 1 września 1939 r. oraz w chwili opuszczenia jej przez właścicieli. Jako przykład odłączeń należy wspomnieć transakcje z lipca 1939 r.: w aktach sprawy znajduje się akt sprzedaży rep. [...] z dnia [...].07.1939 r. na rzecz [...] parceli [...] ([...]) i [...] oraz wniosek do Sądu Okręgowego we [...] o zatwierdzeniu ww. umowy sprzedaży (k. 311-318).

Minister wskazał, iż aby w niniejszej sprawie móc prawidłowo orzec o potwierdzeniu, bądź odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty konieczne jest nie tylko ustalenie jakiego rodzaju nieruchomości i o jakiej powierzchni wchodziły w skład ordynacji i to nie kiedykolwiek, ale w okresie wybuchu II wojny światowej.

W ocenie Ministra materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dostarcza informacji pozwalających na określenie, jaka rzeczywiście powierzchnia gruntów należała do ordynacji w dacie najbliższej wybuchowi II wojny światowej. Okoliczność związana z kwestią parcelacji majątku ordynackiego nie pozostaje bez znaczenia dla niniejszej sprawy, w której własność określonych nieruchomości według stanu na dzień 1 września 1939 r. nie może być uprawdopodobniona, lecz musi zostać udowodniona. Postępowanie dowodowe ma bowiem prowadzić do wykazania istnienia danej okoliczności, a nie jej uprawdopodobnienia. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dostarcza informacji pozwalających na przesądzenie, iż do takiej parcelacji nie doszło, a organy administracji publicznej nie mogą orzekać o potwierdzeniu prawa do rekompensaty w oparciu o uprawdopodobnienie istnienia przesłanki, że w okresie wybuchu II wojny światowej ordynat [...] był jeszcze właścicielem nieruchomości opisanych w niewiążącym protokole Komisarza Ziemskiego Starostwa w [...] inż. [...] z dnia [...] lutego 1939 r., tym bardziej, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że jeszcze w drugiej połowie 1939 r. dokonywano sprzedaży dóbr ordynackich (np. umowa z dnia [...] lipca 1939 r. - k. 311-316). Obrót tymi nieruchomościami jeszcze w 1939 r. rzutuje na ustalenia w zakresie tego, jakie w istocie składniki majątkowe wchodziły w skład Ordynacji [...] według stanu na dzień 1 września 1939 r. W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek inwentaryzacji majątku ordynackiego, w tym w szczególności według stanu na okres wybuchu II wojny światowej. Strony nie przedstawiły jakiegokolwiek dowodu na okoliczność co wchodziło w skład dóbr ordynackich w kluczowym dla sprawy okresie po wszystkich uszczupleniach, w tym parcelacjach, spłatach zadłużeń, egzekucjach i innych czynnościach, które mogły zmienić skład majątku ordynackiego. W czasach poprzedzających bezpośrednio wybuch II wojny światowej majątek ordynacki nie był już niepodzielny, a wynikało to z faktu, iż potrzeba zmiany stosunków własnościowych w Polsce międzywojennej wypierała nie odpowiadające już realiom i potrzebom przepisy ABGB, którym nie przypisywano już wówczas decydującego znaczenia regułom obowiązującym w okresie międzywojennym na terenie państwa polskiego, w tym też na Kresach Wschodnich (np. art. 77 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej mówił: "Obszary przekraczające podstawowe normy władania (art. 4 i 5) należące do ordynacji lub nieruchomości ziemskich, związanych węzłami substytucji powierniczej albo ograniczeniami własności, stale do tych majątków przywiązanemi, mogą być rozparcelowane z wolnej ręki lub przymusowo wykupione z zastosowaniem postanowień tej ustawy, względnie sprzedane Państwowemu Bankowi Rolnemu lub Skarbowi Państwa w osobie Ministra Reform Rolnych, a to bez względu na szczegółowe postanowienia ustawowe, statutowe lub umowne ograniczające prawo rozporządzenia danym majątkiem"). Powyższe oznacza, że ordynat miał swobodne prawo dysponowania tym majątkiem-dzielenia go, darowania różnych jego składników na rzecz członków swojej rodziny, zbywania w inny sposób itp., co nie pozostaje bez znaczenia dla możliwości ustalenia składników tego rodzaju majątku, jakim jest majątek ordynacki na dany okres, bez jego inwentaryzacji. W niniejszej sprawie nie sposób również bagatelizować znaczenia dla sprawy okoliczności związanych z zadłużeniem majątku, wyprzedawaniem go w celu spłaty, faktem podlegania majątku przedwojennej reformie rolnej - wszakże przy takich okolicznościach niemożliwe jest ustalenia składu majątku ordynackiego w kluczowym dla sprawy okresie (skoro był wyprzedawany, parcelowany, jego substancja jeszcze w 1939 r. podlegała zmianom), a dowody w postaci dokumentów zgromadzone w sprawie to właściwie takie, które właśnie na powyższe wskazują (zostały wygenerowane na potrzeby parcelacji, sprzedaży czy postępowania egzekucyjnego). Trudno mówić o "pozostawieniu nieruchomości", której właściciel nie mógł sprzedać i która - gdyby nie wojna i tak pozostawałaby poza sferą możliwości swobodnego dysponowania nią, tym bardziej, kiedy nie ma wiarygodnych dowodów na okoliczność ostatecznej substancji majątku ordynackiego, który miał zostać pozostawiony. Zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji samo przeznaczenie nieruchomości na cele reformy rolnej oznaczało wyłączenie danej części ziemskiej spod możliwości swobodnego dysponowania nią przez jej dotychczasowego właściciela, który nieruchomości takiej nie mógł już "pozostawić" w rozumieniu ustawy zabużańskiej.

Odnosząc się do nieruchomości położonej przy ul. [...], na potwierdzenie prawa własności do ww. nieruchomości oraz jej rodzaju i powierzchni, Minister wskazał, że do akt sprawy przedłożone zostały następujące dokumenty: polisa ubezpieczeniowa nr [...] z dnia [...] stycznia 1939 r. (dot. ul. [...]) (k. 1114), polisa ubezpieczeniowa nr [...] z dnia [...] stycznia 1939 r. (dot. ul. [...]), (k. 1116), pismo Biura ds. Inwentaryzacji z dnia [...] maja 2016 r., wraz z oryginałem tłumaczenia przysięgłego, z treści którego wynika, że budynek we [...] przy ul. [...] [przed 1939 r. — ul. [...]] został wybudowany przed 1917 r., budynek we [...] przy ul. [...], został wybudowany przed 1917 r. a jego łączna powierzchnia wynosi [...], zaś budynek we [...] przy ul. [...] miał na dzień inwentaryzacji przeprowadzonej w 1951 r. powierzchni [...] (k. 1210); pismo Biura ds. Inwentaryzacji z dnia [...] czerwca 2016 r. wraz z oryginałem tłumaczenia przysięgłego, z treści którego wynika, że według stanu na dzień 12 października 2009 r. łączna powierzchnia budynku znajdującego się pod adresem: [...], ul[...] stanowiła [...] (k. 1204); rzuty inwentaryzacyjne poszczególnych kondygnacji budynków przy ul. [...] (k. 1202); projekt centralnego ogrzewania w budynku przy ul. [...] z [...] czerwca 1904 r. (z treści którego wynika, że właścicielem budynku była [...]) k. 1158); plan dodatkowy przerobienia części w domu mieszkalnym [...] przy ul. [...] (k. 1152), plan na przebudowanie części domu mieszkalnego hr. [...] na ul. [...] we [...] (k. 1154), plany na budowę domu czynszowego na realności przy ul. [...] (t. III k. 775), plany na budowę domu dla [...] we [...] z dnia [...] maja 1902 r. (t. III k. 784), projekt centralnego ogrzewania w budynku hr. [...] we [...] (k. 1157), projekt fasady głównej pałacu przy ul. [...] w związku z nadbudową II p. zatwierdzonego [...] czerwca 1902 r., z treści którego wynika, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości była [...]; projekt fasady głównej i rzuty skrzydła bocznego pałacu przy ul. [...], zatwierdzonego [...] czerwca 1903 r. (k, 1163-1164); plan sytuacyjny realności przy ul. [...] (zestawienie działek obu nieruchomości), z treści którego wynika, że nieruchomość przy ul. [...] miała powierzchni [...], zaś przy [...] powierzchni [...] (dokument nie zawiera adnotacji urzędowych, co nie pozwala na ustalenie kiedy i przez kogo został sporządzony) ( k. 1161); pismo [...] Obwodowej Administracji z dnia [...] lipca 2016 r., zgodnie z którym budowle znajdujące się we [...] pod adresem [...] zostały wpisane do wykazu zabytków o znaczeniu lokalnym (k. 1212), zaświadczenie archiwalne wraz z tłumaczeniem przysięgłym Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. (t. III. k. 765), zgodnie z którym hrab. [...] widnieje jako właścicielka budynku we [...] na ul. [...], według stanu na 1915 rok; (...) do początku II wojny światowej we wrześniu 1939 r. hrab. [...] widnieje jako właściciel dwupiętrowego budynku mieszkalnego we [...] na ul. [...] (...) Według stanu na koniec 1939 r. - początek 1940 r. w spisie budynków Dzielnicy [...] miasta [...] podlegających nacjonalizacji jako właściciel budynku na ul. [...] nr [...] we [...] widnieje [...] Syn [...] (...)", zaświadczenie archiwalne wraz z tłumaczeniem przysięgłym Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. (t. III. k. 760), zgodnie z którym w latach poprzedzających II wojnę światową, zwłaszcza we wrześniu 1939 r. Gr. [...] został zarejestrowany jako właściciel budynku mieszkalnego o trzech kondygnacjach, znajdującego się we [...] przy ul. [...]. Pod koniec 1939 r. początek 1940 r. w liście budynków [...] dzielnicy mieszkaniowej [...] przeznaczonych do nacjonalizacji jako właściciel budynku mieszkalnego przy ul. [...] we [...] figuruje [...] (jak zaznaczono w dokumencie), pismo Wydziału ds. Ochrony Środowiska Historycznego m. [...] z dnia [...] lipca 2016 r. ( k. 1194), pismo z dnia [...] czerwca 1933 r. do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego we [...] - adwokata dr [...] (t. III k. 806), pismo z dnia [...] października 1933 r. do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego we [...] - adwokata dr [...] (k. 796), pismo adw. [...] z dnia [...] lipca 1933 r., stanowiące sprzeciw wierzycieli: [...], dr [...],[...] w sprawie przeciwko [...] hr. [...] i Centralnemu Zarządowi Ordynacji familijnej hr [...] we [...] (k. 1108), szacunkowe obliczenie powierzchni dawnego pałacu i kamienicy [...] we [...] przy ul. [...], obecnie [...] (k. 367), opinia sporządzona przez mgr. Inż. [...] geodetę uprawnionego, rzeczoznawcę majątkowego [...] oraz geodetę [...] z dnia [...] maja 2021 dotycząca określenia powierzchni gruntów nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we [...] przy ul. [...], której za podstawę przyjęto: oryginalną sekcję "Szczegółowej mapy katastralnej m. [...] " z 1849 r. w skali 1:2880, zawierającą m.in. numerację parcel, "Mapę Król. Stoł. Miasta [...] " wykonaną w Oddziale Pomiarowo-Regulacyjnym Miejskiego Departamentu Technicznego w maju 1917 r. w skali 1:8000, "Mapę warstwicową kr. st. miasta [...] " z marca 1917 r., wykonaną w Oddziale Pomiarowo-Regulacyjnym miejskiego Departamentu Technicznego w skali 1:5000, i w której konkluzji stwierdzono, że:

nieruchomość przy ul. [...] we [...], w granicach parcel nr [...] miała powierzchnię [...] (z pomiaru metodą QGIS) oraz stanowiła nieruchomość miejską zabudowaną cofniętym wobec linii budynkiem pałacu złożonego z korpusu głównego i zestawionego z nim pod kątem skrzydła bocznego (widocznych m.in. na planach inwentaryzacyjnych) wraz z urządzonym otoczeniem w postaci m.in. drogi wewnętrznej (podjazdu) oraz parku,

nieruchomość przy ul. [...] we [...], w granicach parcel [...], miała łączną powierzchnię [...] ( z "Planu realności....") oraz stanowiła nieruchomość miejską zabudowaną od linii ulicy budynkiem czteroskrzydłowej kamienicy z wewnętrznym podwórzem (widocznej m.in. na planach inwentaryzacyjnych) wraz z tylnym podwórzem (plan sytuuje na tym podwórzu dwa budynki pomocnicze/pawilony o nieznanych parametrach).

Jak wynika z zaświadczenia Wydziału do spraw Ochrony Środowiska Historycznego [...] Rady Miejskiej z [...].07.2016 r. (k. 1190-1194) w 1877 r,: " budynek na ul. [...] we [...] jest zabytkiem architektury o znaczeniu lokalnym zgodnie z decyzją Komitetu Wykonawczego [...] Rady Obwodowej Deputowanych Ludowych nr [...] z dnia [...] lutego 1980 r., nr ochronny 157 (...) Budynek przy ul. [...] we [...] (Pałac [...]) został przebudowany z willi winiarza wybudowanej przed 1849 r. W toku 1873 pałac rozbudowano według projektu architekta [...] - rozszerzono część czołową i ozdobiono ją wystrojem klasycystycznym. W roku 1902 według projektu architekta [...] przeprowadzono jeszcze jedną przebudowę (...) Pałac na planie litery U, zbudowany z cegły na kamiennych fundamentach, trójkondygnacyjny z suterenami, z dwoma dwukondygnacyjnymi oficynami, otynkowany (...) [...] wykupili sąsiednią działkę nr [...] [brak powierzchni], na której z czasem wybudowano duży budynek. W roku 1895 na zamówienie hr. [...] firma architektoniczna [...] wykonała projekt budynku czynszowego z trzema oficynami [[...]]. Projekt z niedużymi zmianami został zrealizowany w 1898r. W ww. zaświadczeniu wskazano, że: "budowla w zabudowie obwodowej składała się z czterech prostokątnych brył: czołowej trójkondygnacyjnej i trzech oficyn; murowana z cegły na kamiennych fundamentach, otynkowana, wszystkie bryły pokryte dachami dwuspadowymi; czołowy budynek powstał w stylu historyzmu, w jego wystroju połączono elementy neobaroku i neoklasycyzmu. Centralna kompozycja dziewięcioosobowej fasady zaakcentowana jest głównym trójcentrowym wejściem, ozdobionym portalem z trójkątnym frontem (...) Fasada zaakcentowana czteroma szerokimi belkami na wspornikach, zakończona profilowanym gzymsem na wspornikach i zwieńczona kamiennymi attykami nad oknami, które są połączone metalowymi kratami. Parter podkreślony rustyką i oknami z segmentowymi przejściami. Okna drugiej kondygnacji ozdobione portalami z trójkątnymi frontami, które przechodzą w obramowania okien pierwszej kondygnacji. W zachodnią ścianę czołowego budynku wmurowane dwa portale: renesansowy i barokowy". W aktach sprawy znajduje się plan budowy ww. budynku (k. 778-783).

Szczegółowy opis techniczny budynków przy [...] zawierają powojenne dokumenty sporządzone przez [...] państwowe instytucje właściwe do ewidencji nieruchomości: Plan budynku przy ul. [...] wykonany w 2009 r. (k. 1195-1198) oraz plan budynku przy ul. [...] z 1981 r. (k. 1199-1202). Dokumenty złożono do akt w postaci kserokopii planów sporządzonych przez Obwodowe Biuro Technicznej Inwentaryzacji i Wyceny w wyniku oględzin nieruchomości. Nie zawierają one naniesień zmian powojennych, jedynie bieżący szczegółowy techniczno - architektoniczny opis budynków.

Do wniosku dołączono opinię inż. [...] zawierającą szacunkowe obliczenia powierzchni budynków przy ul. [...] (k. 367) — [...] oraz budynku przy ul. [...] - [...]. Ze względu na podstawę merytoryczną wykonania opinii — główne źródło danych technicznych stanowią zdjęcia z Googlemaps, wykonane w okresie nieodzwierciedlającym stanu na 1939 r. — oraz późniejsze dowody na okoliczność powierzchni nieruchomości budynkowych organ l instancji nie uznał dokumentu za miarodajne źródło informacji o powierzchni budynków.

Jakkolwiek powierzchnia gruntów, na których posadowione zostały budynki przy ul. [...] została oszacowana w przedłożonej przez pełnomocnika stron na etapie postępowania odwoławczego opinii sporządzonej przez mgr. Inż. [...] geodetę uprawnionego, rzeczoznawcę majątkowego [...] z dnia [...] maja 2021 r., to jednak uwagę zwraca fakt nieadekwatnych źródeł, w oparciu o które opinia została sporządzona (mapa z 1849 r. i mapa z okresu I wojny światowej). Ich charakter i okres, z którego pochodzą uniemożliwia wiarygodne ustalenie obszaru poszczególnych parcel według stanu na wrzesień 1939 r.

Ponadto Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podzielił stanowisko Wojewody [...] w zakresie wątpliwości co do tego, komu przysługiwał tytuł własności do nieruchomości położonych we [...] przy ul. [...].

W pismach z dnia [...] czerwca 1933 r. oraz [...] października 1933 r. kierowanych do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego we [...] (k. 806 i k. 796) adw. [...] wskazywał: "Wnioskodawca [...] poza tem, iż jest dożywotnim użytkowcą dóbr ordynackich nie posiada żadnego prywatnego majątku, albowiem realności we [...] przy ul. [...] nie są jego własnością, ani też własnością ordynacji, lecz własnością Księdza [...] wraz ze wszystkimi znajdującymi się w nich ruchomościami, które to realności i ruchomości odziedziczył ks. [...] w spadku po śp. [...], jak świadczą akta spadkowe Sądu grodzkiego miejskiego we [...] [...] ".

Powyższe twierdzenie pełnomocnika ordynacji znajduje potwierdzenie w publikacji K. [...]: "[...]. Dzieje rodu..." gdzie na stronie 237 widnieje następujące: "bezpośrednio do ordynacji nie należał pałac we [...], ale [...] chcąc zachować go przy rodzinie przekazała tę nieruchomość wyznaczonemu pierwotnie na ordynata najstarszemu wnukowi [...]. Pałac ten stał się posagiem wniesionym przez niego do zakonu, ale zgodnie z testamentem [...] winien zostać wykupiony przez ordynację. Trudności finansowe majątku w pierwszych latach po pierwszej wojnie światowej, spowodowane m.in. zniszczeniami, siedmiokrotnym wzrostem obciążeń podatkowych i brakiem kredytu nie pozwoliły na natychmiastowe spełnienie tego życzenia, ale chcąc utrzymać prawo pierwokupu przekazano [...] (a raczej oo. Jezuitom) do 1926 r. w formie zaliczek ponad [...]. Otrzymywał on ponadto z ordynacji (podobnie jak jego siostra [...]) roczne apanaże w wysokości [...]. Środków na wykupienie nieruchomości we [...] (pałac oraz kamienicę przy ul. [...] i przy [...]) miała dostarczyć najpierw parcelacja, rozpoczęta w 1927 r., a potem częściowa parcelacja [...]. Pieniądze pochłonęły jednak pilniejsze potrzeby, a konsekwencją niewywiązywania się z płatności kolejnych zaliczek na rzecz zgromadzenia zakonnego była sprzedaż w 1930 r. części parceli należących do pałacu. Działkę o pow. [...] kupili wówczas [...] płacąc za nią [...]. W imieniu właściciela ([...]) transakcję przeprowadzał jako pełnomocnik [...] ". Pałac na [...] zadłużona ponad miarę ordynacja wykupiła ostatecznie od [...] w 1932 r. ([...] ratami) i natychmiast przeznaczyła do sprzedaży (...)". Opisując powyższe autor powołuje się na BNL Dział Rękopisów, dot. spraw spadkowych po [...] ".

Powyższym faktom zaprzeczali wierzyciele ordynacji, [...]. Dr [...] i [...], którzy w piśmie z dnia [...] lipca 1933 r. (k. 1108) wskazywali, że: "(...) ksiądz [...] zeznał akt notarialny, którym zrzeka własności wszystkich ruchomości i nieruchomości stanowiących jego własność, a przedstawiających wartość kilku milionów złotych, na rzecz [...] i akt ten miała w swoich rękach [...], która z ramienia wnioskodawców pośredniczyła przy udzieleniu im pożyczki przez podpisanych".

Strony nie przedłożyły jednakże do akt sprawy dokumentu, o którym mowa w piśmie wierzycieli.

W toku postępowania odwoławczego, przy piśmie z dnia [...] maja 2021 r. pełnomocnik stron, przedłożył zaś uwierzytelnioną kopię wspomnianego wyżej kontraktu kupna-sprzedaży parcel oznaczonych m.in. nr [...] realności objętej [...] księgi gruntowej miasta [...] przez sprzedającego [...] na rzecz [...].

W aktach sprawy brakuje dokumentów, z których wynikałoby, że [...] przeniósł własność kamienicy przy ul. [...] na [...]. Pomimo twierdzeń zawartych w monografii "[...]. Dzieje rodu.." według których sprzedaż przedmiotowych nieruchomości nastąpiła w 1932 r., pełnomocnik Ordynacji w pismach z 1933 r. twierdził, że kamienice we [...] przy ul. [...] nie są własnością [...] ani ordynacji.

W aktach sprawy znajdują się wprawdzie zaświadczenia archiwalne Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., (k. 760 i k. 765), w których wskazano, że do początku II wojny światowej hrab. [...] widnieje jako właściciel dwupiętrowego budynku mieszkalnego we [...] na ul. [...] oraz jako właściciel budynku mieszkalnego o trzech kondygnacjach, znajdującego się we [...] przy ul. [...]. W aktach sprawy brak jest jednakże dokumentów źródłowych, które potwierdzałyby powyższe informacje.

Brak dokumentów źródłowych, stanowiących podstawę wydania ww. zaświadczeń, w świetle twierdzeń pełnomocnika [...] - adw. [...] kierowanych do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego we [...] w piśmie z dnia [...] października 1933 r. (k. 1051), korespondujących z treścią zawartą w monografii "[...]. Dzieje rodu..." oraz z kontraktem kupna-sprzedaży przez [...] na rzecz [...] parcel wchodzących w skład realności przy ul. [...] powoduje w ocenie organu odwoławczego, że nie można jednoznacznie stwierdzić, czy nieruchomości położone przy ul. [...] we [...] stanowiły w dacie wybuchu II wojny światowej własność [...].

Ponadto opisane wyżej dokumenty wskazują również na różne tytuły przejścia przedmiotowych własności. Wierzyciele ordynacji twierdzili, że [...] "zrzekł" się tych nieruchomości (być może aktem darowizny), natomiast prof. [...] uważa, że przejście własności nastąpiło na mocy umowy sprzedaży. Ponadto, wskazuje on, że część nieruchomości przy ul. [...], to jest działka o powierzchni [...], została nabyta przez [...] w 1930 r.

Z powyższych względów Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podziela stanowisko Wojewody [...] co do tego, iż brak dokumentów potwierdzających przeniesienie praw do nieruchomości przy [...] wyklucza możliwość potwierdzenia tytułu prawnego ostatniego ordynata do ww. nieruchomości.

Odnosząc się do nieruchomości położonej przy ul. [...], jako dowody na okoliczność przysługiwania tytułu własności oraz rodzaju i powierzchni ww. nieruchomości przedłożono m.in.: polisę ubezpieczeniową nr [...] z dnia [...] stycznia 1939 r. (dot. ul. [...]) (k. 1118), plan rekonstrukcji domu na pomieszczenie zbiorów muzealnych s.p. Hr. [...] przy ul. [...] we [...] (k. 766-774), pismo Magistratu m. [...] dot. zatwierdzenia planu skanalizowania realności I.kons. [...] m (l.orj. [...] ul. [...]) skierowane do [...] hr. [...] [drugiego ordynata], właściciela realności, w związku z załatwieniem podania z [...].06.1913 r. wraz z planami (k, 767-773); plan rekonstrukcji stropów w Muzeum [...] z 1934 r. (k. 1155-1156) poświadczenie odbioru w stanie gotowym do użytku budynku przy [...] w związku z przebudową stropów, wystawione przez Magistrat m. [...] właścicielowi realności, [...] w październiku 1934 r. (k. 1110); zaświadczenie Wydziału do spraw Ochrony Środowiska Historycznego [...] Rady Miejskiej z [...].07.2016 r. (k. 1190-1194), pismo Biura ds. Inwentaryzacji z dnia [...] maja 2016 r., wraz z oryginałem tłumaczenia przysięgłego, z treści którego wynika, że budynek we [...] przy ul. [...] miał na dzień inwentaryzacji przeprowadzonej w 1951 r. powierzchni [...] wraz z planami budynku przy ul. [...] według stanu inwentaryzacji z 1951 r. (k. 12051210);

Z Zaświadczenia Wydziału do spraw Ochrony Środowiska Historycznego [...] Rady Miejskiej z [...].07.2016 r. (k. 1190-1194) wynika, że budynek na ul. [...] we [...] jest zabytkiem architektury i urbanistyki o znaczeniu narodowym zgodnie z Postanowieniem Rady Ministrów [...] o nr [...] z dnia [...] września 1979 r., nr ochronny [...] (...) zgodnie z ostatnimi badaniami jest datowany na lata 1797-1804 (...) W roku 1868 budynek wykupił hrabia [...] (..) Dokument ten również zawiera opis techniczny budynku.

W planach budynku na [...] według stanu inwentaryzacji z 1951 r. (k. 1205-1208) udostępnionych przez Obwodowe Przedsiębiorstwo Komunalne Biuro ds. Inwentaryzacji Technicznej i Wyceny Eksperckiej przedstawiono szczegółowy plan budynku i pomieszczeń w oparciu o dane uzyskane w trakcie oględzin nieruchomości budynkowej w 1951 r. Moc dowodowa ww. dokumentu wydaje się ograniczona ze względu na brak możliwości oceny zmian, które mogły być wprowadzone w budynku po 1939 r.

W opinii sporządzonej przez mgr. inż. [...] geodetę uprawnionego, rzeczoznawcę majątkowego [...] z dnia [...] maja 2021 r. dotyczącej określenia powierzchni gruntów nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we [...] przy ul. [...], wskazano w konkluzji, że nieruchomość przy ul. [...] we [...], w granicach parceli nr [...], miała powierzchnię [...] (z pomiaru metodą PDF-XCHANGE) oraz stanowiła nieruchomość miejską zabudowaną budynkiem czteroskrzydłowym w zabudowie zwartej (widocznym m.in. na planach inwentaryzacyjnych), z wewnętrznym podwórzem oraz z dziedzińczykiem od strony północnej, ograniczonym murem kurtynowym).

Minister zauważył, że brak jest w aktach sprawy dokumentów potwierdzających ciągłość stanu prawnego gruntu, do momentu wybuchu II wojny światowej. Z powyższych względów organ I instancji nie uznał za udowodnione, aby ww. nieruchomość położona przy ul. [...] we [...] wchodziła w skład ordynacji majątku [...] w momencie wybuchu II wojny światowej. Akt fundacyjny powiernictwa pochodził jeszcze z XIX w i to że wówczas jakiś składnik majątkowy przeznaczono na rzecz powiernictwa nie oznacza, że w majątku ordynackim pozostał aż do wybuchu II wojny światowej. Tym samym akt fundacyjny ordynacji nie jest wiarygodnym dowodem na okoliczność zakresu rzeczowego ordynacji według stanu na 1 września 1939 r.

Reasumując, Minister stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie wynika jednoznacznie, kto był właścicielem nieruchomości we [...] przy ul. [...]. Brak jest ponadto dokumentów potwierdzających stan prawny nieruchomości gruntowej zabudowanej kamienicą, w której mieściło się Muzeum Przyrodnicze przy ul. [...]. Odnośnie nieruchomości z Klucza [...] akta sprawy wskazują, iż były one systematycznie wyprzedawane i rozparcelowywane W ocenie Ministra spraw Wewnętrznych i Administracji organ I instancji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie mógł prawidłowo ustalić, jakie składniki majątkowe wchodziły w skład majątku ordynackiego według stanu na dzień 1 września 1939 r. Wszelkie ustalenia dokonane przez organ wojewódzki w powyższym zakresie zostały oparte o dowody, które uprawdopodobniają pewne okoliczności, ale nie dowodzą składu Ordynacji [...] na okres wybuchu II wojny światowej i zakresu jego uszczuplenia do dnia 1 września 1939 r. na skutek zadłużenia ordynacji, parcelacji majątku ordynackiego w związku z reformą rolną na podstawie ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, możliwości zbywania przez ordynata majątku ordynackiego na rzecz innych osób, jakie stwarzała ww. ustawa

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: [...] zarzucając jej naruszenie:

art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 lipca 2005 r. - poprzez odmowę potwierdzenia stronom prawa do rekompensaty mimo spełnienia przez nie wszystkich przesłanek tego uprawnienia, w szczególności wobec tych składników majątkowych pozostawionych nieruchomości, co do których materiał dowodowy pozwalał na wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 2 uzasadnienia];

art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że przepisy te wymagają od stron przedstawienia dowodów wykazujących brak obciążeń hipotecznych pozostawionych nieruchomości - gdy tymczasem art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nakazuje ustalić jedynie rodzaj i wielkość pozostawionych nieruchomości, a nie brak obciążenia hipotekami w chwili wybuchu wojny (pozostawienia nieruchomości), gdyż okoliczność ta jest bez znaczenia w sprawie, albowiem rekompensata należy się jako pochodna (20 %) wartości rynkowej pozostawionych nieruchomości w dacie ich oszacowania sporządzonego na potrzeby sprawy rekompensacyjnej (art. 11 ust. 1 ustawy), a dla ustalenia takowej wartości obojętne są ewentualne obciążenia hipoteczne nieruchomości lub zadłużenie ich właściciela [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 31 uzasadnienia];

art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. - poprzez zaniechanie kompleksowego rozpoznania materiału dowodowego w zakresie dowodów wykazujących tytuł własności i parametry pozostawionych nieruchomości (wielkość i rodzaj), a przez to dokonanie dowolnych ustaleń faktycznych w tym zakresie, sprzecznych z treścią dowodów przeprowadzonych w sprawie, co doprowadziło do błędnego przekonania, iż strony nie wykazały przesłanki pozostawienia na byłych terenach Polski nieruchomości, za które dochodzą prawa do rekompensaty, mimo że dowody sprawy świadczą o spełnieniu tej przesłanki [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 1 uzasadnienia];

art. 7, art. 8 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. - poprzez obciążenie stron postępowania rzekomymi brakami w zakresie dowodów niemożliwych do przeprowadzenia lub obojętnych dla sprawy [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 3 uzasadnienia];

art. 80 k.p.a. i art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. - poprzez złamanie zasady swobodnej oceny dowodów i ich dowolną ocenę w zakresie wszystkich nieruchomości pozostawionych przez [...] na byłych terenach Polski, a w konsekwencji błędne ustalenie, że dowody te - w tym także dowody z dokumentów urzędowych oraz zaświadczeń - nie wykazują własności, rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości, mimo że jest przeciwnie, zaś powyższe błędy były następstwem min.:

braku rozpoznania właściwego znaczenia protokołu Komisarza Ziemskiego [...] z [...].02.1939 r. (opisującego min. nieruchomości Klucza [...] objęte wnioskiem rekompensacyjnym stron) oraz pominięcia pozostałych dowodów dotyczących tych nieruchomości tj. min. arkuszy posiadłości gruntowych wystawionych przez Urząd Katastralny w [...] w 1932/33 r., decyzji władz ziemskich (Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] z [...].05.1929 r. i Ministra Reform Rolnych z [...].04.1932 r.), zestawienia gruntów ordynacji fam. hrabiów [...] autorstwa inż. mierniczego [...] z [...].10.1932 r., protokołu Komisarza ochrony lasów [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...].02.1938 r., zestawienia drzewostanów inż. [...] z [...].04.1938 r., chociaż dowody te precyzyjnie i spójnie opisują własność i parametry pozostawionych przez [...] nieruchomości [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 4-16 uzasadnienia];

wadliwej interpretacji cytowanych w skarżonej decyzji fragmentów złożonej do akt sprawy książki [...], które - wbrew skarżonej decyzji - albo nie dotyczą przedmiotu wniosku rekompensacyjnego (nieruchomości Klucza [...]) albo nie wnoszą nic do sprawy [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 13 i 14 uzasadnienia];

pominięcia fragmentów złożonej do akt sprawy książki [...] informujących o powiększeniu w okresie 20-lecia międzywojennego wielkości nieruchomości leśnych Klucza [...] w wyniku zalesienia gruntów ornych, co tłumaczy dostrzeżoną w skarżonej decyzji rzekomą sprzeczność materiału dowodowego, polegającą na wykazaniu przez urzędowe dokumenty z lat 1938-39 (min. protokół Komisarza ochrony lasów [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...].02.1938 r. i protokół Komisarza Ziemskiego [...] z [...].02.1939 r.) większej powierzchni lasów tego klucza niż ta notowana w 1895 r. [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 14 uzasadnienia];

bezzasadnego uznania, że umowa zawarta z Ziemskim Towarzystwem Parcelacyjnym (o której mowa w kolumnie nr 15 oświadczenia z dnia [...].10.1940 r. - form. I-A) mogła dotyczyć nieruchomości Klucza [...], gdy tymczasem z treści ww. wzmianki wynika, że umowa ta obejmowała swym działaniem jedynie nieruchomości dóbr [...] (Klucza [...]) przez co nie mogła spowodować jakiegokolwiek uszczuplenia nieruchomości ziemskich objętych wnioskiem rekompensacyjnym tj. Klucza [...] [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 8-10, 29-31 uzasadnienia];

bezzasadnego uznania, że umowa z [...].07.1939 r. zawarta z [...] wywarła skutki rzeczowe, a ponadto, że stanowi dowód zamierzeń parcelacyjnych wobec nieruchomości Klucza [...], chociaż prawidłowa analiza jej treści (i dokumentów towarzyszących) wskazuje, że umowa ta nie doprowadziła do przeniesienia własności nieruchomości w niej opisanych (łącznie [...] z nieruchomości [...] z Klucza [...]) z powodu braku wyjednania zgody Sądu fidekomisowego, a ponadto wskazuje, że nie została ona zawarta w trybie parcelacji jakiegokolwiek większego obszaru lecz stanowiła efekt wydzielenia geodezyjnego dokonanego incydentalnie dla wieloletniego pracownika ordynacji, a zatem miała charakter wyjątkowy przez co nie może stanowić dowodu na istnienie (sugerowanych w skarżonej decyzji) zamiarów dalszych "uszczupleń" nieruchomości Klucza [...] [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 10-11 uzasadnienia];

bezpodstawnego przyjęcia prawdopodobieństwa wystąpienia (po dacie sporządzenia poszczególnych dowodów opisujących pozostawione nieruchomości) zdarzeń uszczuplających substancję tych nieruchomości (w tym powierzchnię), powodowanych zadłużeniem ordynata i przepisami rządzącymi wykonaniem przedwojennej reformy rolnej, mimo że dowody sprawy (min. protokół Komisarza Ziemskiego z [...].02.1939 r. oraz oświadczenie z [...].10.1940 r.) nie wykazują okoliczności, które mogłyby sugerować takie zdarzenia, a - wręcz przeciwnie - wykazują, iż spłata długów zabezpieczonych na nieruchomościach [...] była prowadzona w sposób kontrolowany ze środków pochodzących z parcelacji wyłącznie nieruchomości Klucza [...] (nie stanowiącego przedmiotu sprawy), zaś nieruchomości Klucza [...] nie były planowane do sprzedaży i nie były objęte przymusem parcelacyjnym, gdyż były zaliczone do wyłączeń rolniczych z art. 4 i 5 ustawy o wykonaniu reformy rolnej z dnia 28 grudnia 1925 r. (Dz.U. 1926 Nr 1, poz. 1) [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 6, 8-11, 29,30, 32 uzasadnienia];

przyjęcia sprzecznych ustaleń faktycznych, które z jednej strony informują że nieruchomości stanowiące przedmiot postępowania mogły być przedmiotem swobodnego obrotu właścicielskiego, zaś z drugiej strony twierdzą że właściciel tych nieruchomości był praktycznie pozbawiony możliwości obrotu nimi [mniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 7 uzasadnienia];

zlekceważenia mocy dowodowej zaświadczeń archiwalnych z [...].06.2012 r. dotyczących nieruchomości przy ul. [...] we [...] z powodu tego, że rzekomo nie znajdują one oparcia w dokumentach źródłowych akt sprawy, gdy tymczasem zaświadczenia te są oparte min. o sowieckie spisy budynków mieszkalnych podlegających nacjonalizacji na przełomie 1939/1940 r., które to spisy zostały złożone do akt sprawy [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 21 uzasadnienia];

pominięcia dowodów własności [...] co do nieruchomości przy ul. [...] we [...] w postaci min. pisma adw. [...] z [...].07.1933 r., polis ubezpieczeniowych z [...].01.1939 r., oświadczenia z dnia [...] października 1940 r. (form. II-B), które wraz z zaświadczeniami archiwalnymi z [...].06.2012 r. oraz spisami budynków nacjonalizowanych na przełomie 1939/40 r. dowodzą że [...] nabył od [...] własność przedmiotowych nieruchomości, a ponieważ nieruchomości te zostały wprost objęte wnioskami rekompensacyjnymi stron, to nie ma znaczenia, czy przysługujące [...] prawo ich własności było związane węzłem ordynackim, czy wolnodziedziczne [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 20-25, 28 uzasadnienia];

wadliwego uznania, że umowa sprzedaży z 1930 r. przez [...] części gruntu nieruchomości przy ul. [...] we [...] wskazuje, że w 1932 r. [...] nie mógł nabyć od [...] pozostałej części tej nieruchomości [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 23 uzasadnienia];

wadliwego uznania, że pismo adw. [...] z [...].07.1933 r. budzi wątpliwość, zaś wskazany w nim tytuł nabycia przez [...] od [...] nieruchomości przy ul. [...] we [...] jest sprzeczny z tym wskazanym w książce [...], mimo że prawidłowa analiza dowodów wskazuje, iż nie ma takiej sprzeczności [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 22, 24 uzasadnienia];

pominięcia dowodów w postaci pisma magistratu m. [...] (w reakcji na podanie z [...].06.1913 r.), pisma magistratu m. [...] z dnia [...].10.1934 r., polisy ubezpieczeniowej nr [...] z [...].01.1939 r., oświadczenia z [...].10.1940 r. (form. II-B), które w połączeniu z treścią ustawy z 20.12.1893 r. (Dz.Pr. 1894, cz. III nr 4), dowodzą, że nieruchomość przy ul. [...] we [...] była objęta węzłem ordynackim, zaś jej ostatnim właścicielem był [...] (jako posiadacz ordynacji) [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 17-19, 28 uzasadnienia];

zlekceważenia mocy dowodowej zaświadczeń i pism wystawionych przez właściwe urzędy Republiki [...] (pisma Biura ds. Inwentaryzacji z dnia [...].05.2016 r. i [...].06.2016 r., Wydz. ds. Ochrony Środowiska Historycznego m. [...] z [...].07.2016 r. oraz [...] Obwodowej Administracji z [...].07.2016 r. wraz z załączonymi do nich planami inwentaryzacyjnymi), jak również historycznych planów nieruchomości [...] pozyskanych z archiwów [...] oraz opinii prywatnej z dnia [...] maja 2021 r. (analizującej dowody akt sprawy), chociaż z dokumentów tych wynika, że substancja budynków położonych przy ul. [...] we [...] ma charakter zabytkowy i pochodzi sprzed 1939 r., co dowodzi, że obiekty te nie zostały przekształcone po 1939 r., w tym rozbudowywane (jak to błędnie sugeruje skarżona decyzja), oraz wynika powierzchnia nieruchomości, na których budynki te były położone i ich parametry (powierzchnie użytkowe) [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 19, 26 uzasadnienia];

art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów w zakresie tzw. faktów negatywnych (które nie podlegają dowodzeniu) i obciążenie skarżących wymogiem udowodnienia okoliczności świadczących o braku utraty przez [...] w okresie do 1 września 1939 r. (a nawet później) własności nieruchomości opisanych dowodami sprawy oraz braku zmiany ich substancji, mimo że źródła te wykazują właściwe okoliczności pozytywne (własność pozostawionych nieruchomości oraz ich specyfikację, co do położenia, rodzaju i wielkości, według stanu na datę wytworzenia poszczególnych dowodów), pozwalające na potwierdzenie prawa do rekompensaty, oraz nie zawierają informacji by miały miejsce jakiekolwiek zdarzenia wskazujące na utratę przez [...] w późniejszym okresie tych nieruchomości (ich części) lub ich jakąkolwiek modyfikację [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 27 uzasadnienia];

art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z właściwymi regulacjami określającymi otoczenie prawne okoliczności faktycznych podlegających dowodzeniu i ocenie w procesie orzekania, a mianowicie w związku z:

art. 22 i n. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o przymusie ubezpieczenia od ognia i o Powszechnym Zakładzie Ubezpieczeń Wzajemnych z dnia 27 maja 1927 r. (Dz.U. Nr 46, poz. 410) tj. z dnia 2 grudnia 1932 r. (Dz.U. 1933 Nr 3, poz. 23), statuującymi obciążający wyłącznie właściciela przymus ubezpieczenia budynków od ognia, co przesądza, że dokumenty dotyczące ubezpieczeń tego rodzaju stanowią także dowód własności ubezpieczonego mienia, a nie tylko dowód zawarcia umowy ubezpieczenia i nie powinny być pominięte w skarżonej decyzji [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 28 uzasadnienia];

§ 418 - 419 Powszechnej księgi ustaw cywilnych dla wszystkich krajów dziedzicznych niemieckich monarchii austryackiej [Allgemeines Burgerliches Gesetzbuch - dalej: "ABGB"], potwierdzającymi obowiązywanie na obszarze działania ABGB zasady superficies solo cedit (co jest na powierzchni, przypada gruntowi), a to winno prowadzić do uznania, że dowody wykazujące "własność budynku" są dowodami własności całej nieruchomości, w tym gruntu zajmowanego przez budynek, a nie - jak błędnie przyjął organ wobec nieruchomości przy ul. [...] we [...] - wyłącznie części składowej nieruchomości w postaci budynku [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 18 uzasadnienia];

§ 633 i 634 ABGB, uzależniającymi od zgody Sądu fideikomisowego skuteczność zbycia nieruchomości objętej węzłem ordynackim, co doprowadziło Ministra do błędnego przekonania, że niezatwierdzona przez taki Sąd umowa z [...] z dnia [...].07.1939 r. winna być brana pod uwagę przy ustaleniu wielkości pozostawionego mienia [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 11 uzasadnienia];

art. 2 ust. 1 lit e, art. 4, art. 5, art. 16, art. 17 i art. 77 ustawy z 1925 r. (o wykonaniu reformy rolnej) określającymi, że grunty objęte tzw. wyłączeniami rolniczymi z jej art. 4 i art. 5 nie wchodziły do zapasu ziemi (nadwyżki parcelacyjnej) i nie były przeznaczone na realizację reformy rolnej, a zatem nie mogły być przedmiotem swobodnego obrotu wyłączonego od ograniczeń węzła ordynackiego, w tym kontroli Sądu fideikomisowego [zarzut rozwinięty w pkt 6, 32 uzasadnienia];

8) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i zw. z art. 140 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organy orzekające w sprawie poinformowania stron o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego o dowody wykazujące okoliczności faktyczne, objęte dowodami (uprzednio dostarczonymi do akt przez strony), które to dowody organy milcząco aprobowały na wcześniejszym etapie postępowania oraz złamanie zasady dążenia przez organ do ustalenia prawdy obiektywnej [niniejszy zarzut został rozwinięty w pkt 33 uzasadnienia].

W związku z postawionymi zarzutami, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2022 r. skarżący podtrzymali stanowisko zaprezentowane w skardze i wnieśli o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów: umowy dzierżawy z dnia [...] kwietnia 1935 r. na okoliczność bezpodstawnego negowania przez Ministra danych zawartych w protokole z dnia [...] lutego 1939 r., a także nakazu płatniczego z 1936 r. dotyczącego podatku od nieruchomości przy ul. [...] i nakazu zapłaty z 1935 r. dotyczącego nieruchomości przy ul. [...] na okoliczność tego, że ich właścicielem był [...].

Sąd postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r. dopuścił ww. dowody z dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.

Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek ten składa współwłaściciel mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego lub jego spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

Podstawą wydania przez organ decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty w niniejszej sprawie było uznanie, że skarżący nie wykazali przysługiwania ich poprzednikowi prawnemu prawa własności do nieruchomości objętych wnioskiem o rekompensatę, których szczegółowe wyliczenia zawiera pismo z dnia [...] listopada 2016 roku.

Z przepisu art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że spadkobierca osoby, która pozostawiła mienie poza obecnymi granicami RP obowiązany jest do udokumentowania tego faktu w oparciu o wymienione w tym przepisie dowody. Dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki [...], Republiki [...], Federacji [...],[...] lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy).

Nie budzi też wątpliwości, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy).

Istota niniejszej sprawy sprowadza się więc do wyjaśnienia, czy organy mając do dyspozycji materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy prawidłowo uznały, że skarżący nie udowodnili faktu pozostawienia przez ich poprzednika prawnego – [...] poza obecnymi granicami RP nieruchomości, w tym zabudowanych, ich rodzaju i powierzchni. Przedstawiony w uzasadnieniach organów orzekających stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 80 k.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności. Zaś w myśl zasady wyrażonej w art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Jednak podkreślić należy, że dowód taki ma charakter posiłkowy i znajduje zastosowanie wówczas, gdy po zgromadzeniu dokumentacji przez organ pozostały nie wyjaśnione okoliczności istotne dla sprawy.

Wskazać należy, że artykuł 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawie do rekompensaty (...) nakazuje dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza granicami, ich rodzaju i powierzchni. Oznacza to, że powierzchnia pozostawionych nieruchomości jest rzeczą istotną w sprawie i powinna być wykazana. Dowody, o których mowa we wskazanym przepisie, wymienia art. 6 ust. 4, a są nimi: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także pozyskane z archiwów państwowych Republiki [...],[...], Federacji [...],[...] lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku tych dokumentów ust. 5 przewiduje, że mogą to być oświadczenia dwóch świadków złożone w warunkach wymaganych tym przepisem.

Zestawienie przepisów art. 6 ust. 4 i 5 pozwala na wyciągniecie wniosku, że ustawa daje pierwszeństwo dokumentom urzędowym, a dopiero w razie ich braku oświadczeniom świadków, złożonym pod określonymi rygorami. Jednak należy mieć na uwadze, że art. 6 ust. 4 nie wymienia dowodów enumeratywnie, a tylko stwierdza, że mogą to być w szczególności dokumenty w nim wskazane, tak samo w przypadku oświadczeń świadków, o czym mowa w ust. 5, gdyż i ten przepis mówi o tym, że mogą to być tego rodzaju dowody. Z art. 6 ust. 4 i 5 nie można zatem wyprowadzić wniosku, że wykluczone jest w postępowaniu dotyczącym realizacji prawa do rekompensaty przeprowadzenie dowodów innych, aniżeli wymienione w tych przepisach, a przewidzianych w k.p.a. Dowody te mają tylko pierwszeństwo przed innymi, ich złożenie przez wnioskodawcę może okazać się wystarczające do wykazania przesłanek, od których zależy prawo do rekompensaty, a tym samym zamykające postępowanie w tym zakresie.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że wyjaśnieniu stanu faktycznego ma służyć, jak wynika z art. 75 § 1 k.p.a., wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeśli zaś chodzi o postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty mogą to być dowody wskazane w art. 6 ust. 4 i 5 tej ustawy, ale także inne dowody, opinie biegłych, oględziny, przesłuchanie strony. Dopiero po wyczerpaniu tych wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

Podkreślić przy tym należy, że organ może odmówić wiary określonym dowodom, dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.

Wprawdzie brak jest w aktach dokumentu w postaci tytułu własności przedmiotowych nieruchomości obejmującego księgi wieczyste czy akta katastralne, jednakże zważywszy na istnienie w aktach sprawy innych dowodów potwierdzających, że poprzednik prawny skarżących pozostawilł majątek poza obecnymi granicami RP, to należy dokumenty te uznać za dowody w sprawie i ocenić je w powiązaniu ze sobą, czego organy orzekające nie uczyniły, dokonując oceny każdego dowodu z osobna.

Jak wskazał Minister w aktach sprawy znajduje się zatwierdzony w 1893 r. projekt Aktu fundacyjnego powiernictwa familijnego hrabiów [...], z którego wynika, że w skład ordynacji weszły dobra klucza [...] w pow. [...], klucza [...] w pow. [...] oraz nieruchomość przy ul. [...] we [...]. W akcie zostały wymienione nieruchomości wchodzące w skład ordynacji.

Przedmiotem wniosku w niniejszej sprawie są nieruchomości wchodzące w skład klucza [...], nieruchomość położona przy ul. [...] we [...] wchodzące w skład ordynacji oraz nieruchomości zabudowane położone przy ul. [...] stanowiące własność [...].

Organy orzekające uznały, że w związku z brakiem w aktach sprawy spisu inwentarza sporządzonego przez sąd brak jest obiektywnego dowodu potwierdzającego co rzeczywiście wchodziło w skład powiernictwa.

Jednakże w aktach sprawy znajdują się inne dokumenty, którym organy orzekające odmówiły mocy dowodowej dokonując ich oceny z naruszeniem zdaniem Sądu art. 80 k.p.a.

Z orzeczenia Okręgowego Urzędu [...] we [...] z dnia [...] maja 1929 r. wynika jakie nieruchomości ziemskie wchodziły w skład klucza [...] ([...]) i że były objęte księgą gruntową Sądu Okręgowego we [...] oraz że stanowiły [...] użytków rolnych wraz z drogami, [...] gruntów podbudowlanych, [...] sadów, [...] stawów rybnych, [...] lasów, [...] użytków rolnych stanowiących enklawy i półenklawy, a także [...] gruntów na terenie miasta [...]. W orzeczeniu tym wskazano grunty podlegające wyłączeniu na cele gospodarstwa leśnego.

Decyzją Ministra Reform Rolnych wydaną w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1932 r. zwolniono od obowiązku parcelacyjnego [...] użytków rolnych znajdujących się w kluczu [...] i [...] łącznie.

W aktach sprawy znajdują się również arkusze posiadłości gruntowych z 1931 r. i 1932 r., a także zestawienie gruntów ordynacji familijnej hrabiów [...] sporządzone przez mierniczego [...] w dniu [...] października 1932 r., z którego wynika jakie grunty zawierał klucz [...].

W dniu [...] lutego 1939 r. został sporządzony przez inż. [...] – Komisarza Ziemskiego Starostwa w [...] protokół w sprawie umiejscowienia wyłączeń z art. 4 i 5 ustawy o wykonywaniu reformy rolnej, który stanowił wykonanie orzeczenia Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] z dnia [...] maja 1929 r. i decyzji Ministra Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1932 r. Protokół ten wskazuje jakie grunty wchodzą w skład klucza [...] i w jakiej części uległy parcelacji (parcele [...]).

Jeśli chodzi o powierzchnię lasów wchodzących w skład ordynacji, wynika ona z zestawienia drzewostanów sporządzonych przez komisarza ochrony lasów [...] urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] lutego 1938 r. sporządzonego przy udziale inż. [...] – nadleśniczego klucza [...], czy inż. [...] z dnia [...] kwietnia 1938 r., które wskazują powierzchnię zalesioną [...], a także z opisu lasów klucza [...] autorstwa inż. [...] i dr [...] z dnia [...] października 1934 r. , wskazującego powierzchnię lasów na [...].

Organy orzekające odmówiły mocy dowodowej protokołowi z dnia [...] lutego 1939 r. uznając, że został on sporządzony wprawdzie w 1939 r. jednak jego podstawą było orzeczenie z 1929 r. i decyzja z dnia 1932 r., a ponadto został sporządzony na wniosek właściciela , co zdaniem organów prowadzi do wniosku, że nie może mieć charakteru przesadzającego co do stanu prawnego nieruchomości w okresie wybuchu II wojny światowej. Jeśli chodzi o przedstawione wyżej pozostałe protokoły i zestawienia gruntów ordynacji, organ II instancji uznał, że biorąc pod uwagę zadłużenie ordynacji i zmniejszanie się jej powierzchni nie mogą one również stanowić wiarygodnego dowodu na skład majątku ordynacji w okresie najbardziej zbliżonym do wybuchu wojny.

Sąd powyższego stanowiska organów orzekających nie podziela. Przede wszystkim zauważyć należy, że protokół z dnia [...] lutego 1939 r. sporządzony został przez komisarza ziemskiego w wykonaniu wprawdzie orzeczenia z 1929 r. i decyzji z 1932 r., jednak nie można zrobić założenia, jak uczyniły to organy orzekające, że komisarz nie sprawdził przed sporządzeniem protokołu stanu majątkowego ordynacji, zważywszy przede wszystkim na okoliczność, że miał on stanowić podstawę do określenia w decyzji Ministra Reform Rolnych gruntów podlegających wyłączeniu z pod parcelacji.

Dysponując przedstawionymi wyżej dowodami, w tym arkuszami posiadłości gruntowych, zawierającymi dane wskazujące na skład majątkowy ordynacji organy orzekające winny je skonfrontować, co zasadnie podniesiono w skardze. Tymczasem ani w decyzji organu I instancji, ani w decyzji Ministra brak jest porównania tych dowodów pochodzących wprawdzie z różnych dat, ale umożliwiających porównanie wskazanych w nich powierzchni poszczególnych rodzajów gruntów ordynacji.

Minister powołuje się również na oświadczenie [...] z dnia [...] października 1940 r. dotyczące mienia zagranicznego ordynacji wskazując, że ordynat podaje w nim dane wskazujące na znacznie mniejsze powierzchnie gruntów wchodzących w skład ordynacji. Jak wynika jednak z tego oświadczenia ordynat podaje w nim dane przybliżone wskazując ok. [...] lasów i [...] ziemi. Dane te powinny zostać również skonfrontowane z pozostałymi dowodami.

We wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty i w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. skarżący wskazali również budynki wchodzące w skład majątku ordynacji wymienione w spisie z dnia [...] stycznia 1935 r. oraz w zestawieniu z kwietnia 1935 r., z [...] czerwca 1935 r. według polis asekuracyjnych. Minister również tym dowodom odmówił mocy dowodowej uznając, że pochodzą z 1935 r., a nieruchomości gruntowe będące własnością ordynacji ulegały ciągłemu uszczupleniu, w związku z tym niemożliwe jest określenie liczby, rodzaju i powierzchni budynków, które były w posiadaniu ordynacji w dniu 1 września 1939 r. oraz w chwili opuszczenia jej przez właścicieli.

Na potwierdzenie faktu uszczuplenia majątku ordynacji Minister powołuje się na pismo adwokata [...] z 1933 r. skierowane do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego we [...], w którym wskazuje, że klucz [...] obejmuje ok. [...] ubytków ekonomicznych, monografię prof. dr hab. [...] wskazującego na parcelację gruntów ordynacji, czy na umowę parcelacyjną z 1938/1939. Należy jednak zauważyć, że Minister bezkrytycznie odnosi się pisma pochodzącego z 1933 r., jednocześnie odmawiając wiarygodności dowodom pochodzącym z późniejszego okresu. Jest to oczywista niekonsekwencja i sprzeczność zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Natomiast jeśli chodzi o fragment monografii, na który powołuje się Minister, to należy zauważyć, że fragment ten nie odnosi się do nieruchomości objętych kluczem [...], a [...] (nie objętym wnioskiem), podobnie umowa parcelacyjna z 1938/1939 nie dotyczy klucza [...], a [...]. Ponadto zauważyć należy, że autor monografii nie powołuje się na dokumenty źródłowe mogące mieć charakter dowodów dotyczących tytułu własności ordynacji.

Minister powołuje się bardzo często w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na umowę sprzedaży dóbr ordynackich zawartą w dniu [...] lipca 1939 r. z [...], co miałoby świadczyć, że majątek był wyprzedawany na większą skalę. Jednak poza tą umową częściowo dotyczącą klucza [...] brak jest w aktach sprawy dowodów potwierdzających zawieranie innych umów sprzedaży, co w konsekwencji oznacza, że Minister opiera się na domniemaniach, co jest niedopuszczalne. Dodać należy, że z protokołu z dnia [...] lutego 1939 r. wynika, że parcelacji poddano [...], a także sprzedano niektóre parcele nieruchomości [...]. Jednak poza powyższymi dowodami brak jest innych dowodów potwierdzających sprzedaż majątku ordynacji, co w konsekwencji oznacza, że Minister opiera się na domniemaniach, uchylając się jednocześnie od dokładnego zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy i jego szczegółowego omówienia jak również skonfrontowania.

Sąd nie podzielił stanowiska Ministra, że brak jest dowodów na pozostawanie nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...] będącej własnością ordynacji z uwagi na to, że brak jest w aktach sprawy dokumentów potwierdzających ciągłość stanu prawnego gruntu do momentu wybuchu II wojny światowej, a akt fundacyjny z XIX wieku nie jest wiarygodnym dowodem. W aktach sprawy znajdują się bowiem inne dowody dotyczące tej nieruchomości, których część Minister wprawdzie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednak w żaden sposób się do nich nie odniósł, tj. pismo magistratu m. [...] wskazujące na [...] (drugiego ordynata) jako właściciela realności przy ul. [...], pismo magistratu m. [...] z dnia [...] października 1934 r. wskazujące [...] jako właściciela realności przy ul. [...], polisa ubezpieczeniowa z [...] stycznia 1939 r. wystawiona na rzecz Ordynacji [...] jako jej właściciela, czy też oświadczenie [...] z dnia [...] października 1940 r.

Odnosząc się do nieruchomości położonych przy ul. [...] Minister podzielił stanowisko Wojewody w zakresie wątpliwości co do tego, komu przysługiwał tytuł własności do nich, powołując się na pisma z [...] czerwca 1933 r. oraz [...] października 1933 r. kierowane do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego we [...] przez adw. [...], czy monografię [...], z których wynika, że ralności przy ul. [...] stanowią własność [...]. Choć z monografii, tak często powoływanej przez Ministra wynika jednocześnie, że [...] w 1932 r. przeniósł własność przedmiotowych nieruchomości przy ul. [...] na [...]. Jednak w aktach sprawy brak jest aktu przenoszącego własność.

Jednocześnie Minister odmówił wiarygodności dowodom w postaci zaświadczeń archiwalnych Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., w których wskazano, że do początku II wojny światowej hrab. [...] widnieje jako właściciel dwupiętrowego budynku mieszkalnego we [...] na ul. [...] oraz jako właściciel budynku mieszkalnego o trzech kondygnacjach, znajdującego się we [...] przy ul. [...] z powodu tego, że w aktach brak jest dokumentów źródłowych, które potwierdzałyby te informacje.

Sąd stanowiska tego nie podziela uznając, ze ww. dokumenty stanowią dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 76 k.p.a., co oznacza, że stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Ponadto w materiale dokumentacyjnym znajdują się polisy ubezpieczeniowe z [...] stycznia 1939 r. dotyczące nieruchomości przy ul. [...] wskazujące jako właściciela [...], a do których Minister w ogóle się nie odniósł.

Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zakwestionował również możliwość ustalenia powierzchni gruntów nieruchomości przy [...] podnosząc, że opinia z [...] maja 2021 r. została sporządzona w oparciu o dokumenty pochodzące z 1849 r. i z okresu I wojny światowej, pomijając inne dowody znajdujące się w aktach sprawy, jak np. plany historyczne, plany realności przy [...], które były przedmiotem analizy w opinii.

Reasumując, Sąd uznał, że stanowisko Ministra odmawiające potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżących dowodów potwierdzających przysługiwanie ich poprzednikowi prawnemu prawa własności nieruchomości jest nieprawidłowe. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty potwierdzające jakie nieruchomości wchodziły w skład ordynacji w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch wojny. Wymagają one jednak szczegółowej analizy, od której organy orzekające się uchyliły, poprzestając na ogólnikowych stwierdzeniach.

Przy czym należy zauważyć, że w wyrokach WSA z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 463/18 i NSA z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 143/19 zostało już przesądzone, że przysługujący [...] -ostatniemu ordynatowi węzeł uprawnień i obowiązków należy zdefiniować jako własność w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy [...], a ponadto, że bez znaczenia jest czy nieruchomości będące przedmiotem wniosku były majątkiem osobistym ordynata czy wchodziły w skład ordynacji.

Odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek wchodzący w skład ordynacji Minister nadmiernie w ocenie Sądu skupił się na fakcie jego zadłużenia i wyprzedawania celem spłaty oraz na fakcie podlegania majątku ordynacji przedwojennej reformie rolnej.

Zebrane w sprawie dowody wskazują na znaczne zadłużenie pozostawionych nieruchomości. Jednakże, jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 października 2021 r. sygn. akt I OSK 2845/20 dla spełnienia przesłanki "pozostawienia nieruchomości" bez znaczenia pozostaje "zadłużenie majątku", gdyż zadłużenie ma - co do zasady - charakter obligacyjny (tj. nie wpływa bezpośrednio na stosunki właścicielskie), zaś prawo własności ma charakter rzeczowy. Zadłużenie nie pozbawia właściciela "swobodnego władania nieruchomością w sposób typowo właścicielski". Ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił przesłanki "pozostawienia nieruchomości" od faktu, by pozostawiona nieruchomość była niezadłużona. Zadłużenie nieruchomości nie wpływało na jej wartość, a jedynie w przypadku przymusowego wykupu, mogło ono wpłynąć na rozliczenia między właścicielem nieruchomości a Skarbem Państwa w zakresie "ceny wykupu".

W aktach sprawy brak dowodów, by w zakresie nieruchomości objętych wnioskiem, doszło do przymusowego wykupu nieruchomości stanowiących własność poprzednika prawnego skarżących.

Minister podnosił również, że skoro majątek ordynacji podlegał reformie rolnej, nie było podstaw do przyznania rekompensaty z tytułu jego pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, jednakże pomimo wieloletniego postępowania nie ustalono, by rzeczywiście poprzednikowi prawnemu skarżących odebrane zostało prawo własności w wykonaniu przedwojennych przepisów o reformie rolnej.

Powołując się na wskazany wyżej wyrok NSA, Sąd w składzie orzekającym wskazuje, że podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. "Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według swego widzimisię: swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu (jeśli ustawa nie zwalnia go od tego obowiązku)" Eemanuel Iserzon w: E. Iserzon, Jerzy Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 154-155, uw. 3; Barbara Adamiak w: B. Adamiak, Jerzy Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H Beck 2021, s. 550, nb 1.

W myśl naczelnej zasady postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. i skonkretyzowanej przepisem art. 77 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają każdorazowo obowiązek dokonać wszechstronnej oceny konkretnej sprawy, jak i podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego. Powyższe z kolei winno znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 13.12.2018 r. II GSK 4595/16, Lex 2630265). Obowiązkiem organu jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego możliwa jest ocena, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ administracji publicznej może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Tylko jeżeli organ administracji publicznej uzasadnił przekonująco dlaczego uwzględnił jedne dowody i odmówił uwzględnienia innych, względnie uznał za niewystarczające, nieprzekonywujące dla udowodnienia tez przedstawianych przez stronę, to nie można z tego powodu skutecznie podważyć stanowiska organu zarzucając mu oparcie rozstrzygnięcia na błędnym ustaleniu stanu faktycznego i tym samym błędnej ocenie tego stanu pod względem prawnym (wyrok NSA z 23.2.2018 r. II OSK 1903/17, Lex 2458235; B. Adamiak - op. cit., s. 550-551, nb 2, 3).

Naczelny Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 17 maja 1994 r. sygn. akt SA/Lu 1921/93, LEX nr 26517, stwierdził m.in., że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zarówno w nauce jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. opierać się należy na całym materiale dowodowym zebranym przez organ. Ocena taka powinna być też oparta na wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego w kontekście znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.

Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest zobowiązany również w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) jak również ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) i jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.).

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy nie zebrały i nie rozpatrzyły wszechstronnie materiału dowodowego dopuszczając się dowolnej oceny zgromadzonych dowodów, czym naruszyły art. 7, 77 § 1, 75 i 80 k.p.a., a ponadto nie uzasadniły rozstrzygnięć zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., co dotyczy w szczególności organu II instancji, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustali, na podstawie przywołanych wyżej dokumentów urzędowych oraz pozostałych znajdujących się w aktach sprawy dowodów jaka była przed dniem 1 września 1939 r. powierzchnia gruntów wchodzących w skład ordynacji, jak również jakie znajdowały się na nich budynki, a następnie wyda stosowną decyzję. Przy czym przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni dowody załączone do pisma strony z dnia [...] stycznia 2022 r. , które Sąd dopuścił postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r., tj. umowę dzierżawy z dnia [...] kwietnia 1935 r., nakaz płatniczy z 1936 r. dotyczący nieruchomości przy ul. [...] oraz nakaz zapłaty z 1935 r. dotyczący nieruchomości przy ul. [...] i dokona ich oceny w świetle zebranego dotychczas materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.

Końcowo podnieść trzeba, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.