Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1981/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi Gminy Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Gmina Z. wniosła skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2016 r. nr [...], uchylającą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2014r. nr [...] i orzekającą, że zespół pałacowo - parkowy, wchodzący w skład majątku pn. Z., oznaczony aktualnie jako działka nr [...], nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz umorzeniu postępowania z odwołania L. H.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

J. T., reprezentowany przez adw. J. F. wystąpił z wnioskiem o wydanie, na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51; dalej jako: rozporządzenie), decyzji stwierdzającej, że nieruchomość składająca się z działek ewidencyjnych obejmujących zespół pałacowo parkowy położony na terenie gminy Z., stanowiący własność [...] nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, dalej jako: dekret).

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2014r. Wojewoda [...] stwierdził, że zespół pałacowo - parkowy wchodzący w skład majątku Z., oznaczony jako działka nr [...] podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli reprezentowani przez adw. J. F. – J.T., A. T., K. T, L.H. primo voto T., G. T. i S. T., zarzucając naruszenie wielu przepisów procesowych, w tym: art. 7, 75, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niewyjaśnienie sprawy w sposób wszechstronny, nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, niedostateczne zgromadzenie materiału dowodowego, nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Zarzucono również naruszenie art. 8 i 107 § 3 kpa poprzez niewyczerpujące i wewnętrznie sprzeczne uzasadnienie decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując niniejszą sprawę wskazał, że na podstawie aktu działowego spisanego przed notariuszem D. w W. w dniu [...] stycznia 1922r. jako właściciel dóbr Z. została za Nr [...] wpisana T. z książąt [...] żona Z. T., co potwierdza odpis działu drugiego Księgi hipotecznej dawnej Rep. Hip.[...], nadesłany przez Sąd Rejonowy w S. Z odpisu wynika również, że nieruchomość uregulowana tą księgą przeszła na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej zgodnie z przepisami dekretu z dnia 6 września 1944r. Tytuł własności Skarbu Państwa wpisano na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Ł. z dnia [...] września 1946r. ([...]), wniosku z dnia [...] grudnia 1946r. i postanowienia Sądu Grodzkiego Wydział Hipoteczny w S. z dnia [...] grudnia 1946r. Nieruchomość [...] figuruje pod nr [...] w "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6.IX.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powiat S.". Podstawa prawna przejęcia majątku pn. Z. została w powołanej ewidencji skonkretyzowana jako pkt e) przepisu art. 2 ust. 1 dekretu, natomiast powierzchnię ogólną określono na [...] ha, z czego grunty orne [...] ha.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] następcami prawnymi T. T. są synowie: [...] i wnukowie: [...].

Postępowanie prowadzone na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia ma za przedmiot ustalenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zgodnie z powołanym przepisem na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie tak opisane nieruchomości przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie (tj. z mocy samego prawa, w dacie wejścia w życie dekretu), bez żadnego wynagrodzenia, w całości. Natomiast stosownie do art. 1 ust. 2 dekretu cele reformy rolnej obejmowały:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych,

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej,

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Niniejszym postępowaniem odwoławczym objęta jest część majątku ziemskiego, tzw. zespół pałacowo - parkowy, stanowiący aktualnie nieruchomość położoną w obrębie [...].

Organ odwoławczy wskazał, że kwestią zasadniczą dla prawidłowego rozpoznania sprawy było ustalenie, czy wchodzące w skład tak oznaczonego zespołu pałacowo — parkowego w Z. grunty stanowiły "nieruchomości ziemskie", które mogły być wykorzystywane na cele rolnicze, ewentualnie czy pozostawały z majątkiem T. T. w związku funkcjonalnym tego rodzaju, że bez kompleksu pałacowo - parkowego nie było możliwe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego (i odwrotnie).

Według aktualnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich. Dwory (pałace) stanowiły integralną część parku i nie były związane z produkcją rolną, wręcz były dla niej zbędne, nieużyteczne. Park nie jest miejscem, w którym może być prowadzona działalność rolnicza. Jak podkreślają sądy administracyjne, o "związku funkcjonalnym" zespołu dworsko - parkowego z gospodarstwem rolnym nie może decydować brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, źródło dochodów właściciela, zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej czy w końcu korzystanie przez niego z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski. Co więcej, istniejące na terenie zespołu gospodarcze zaplecze rezydencji, np. sad ze szkółką roślin ozdobno - użytkowych i wkomponowany w nią staw, oranżeria, gdzie hodowano rośliny doniczkowe na potrzeby ozdoby pałacu i parku; zespół obiektów związanych z prowadzeniem prac na potrzeby pałacu i parku (np. powozownie, stajnie - niezbędne na potrzeby transportowe, reprezentacyjne i rekreacyjne rezydencji), choć mogły być użyte na cele produkcji rolnej, to jednak służyły w rzeczywistości potrzebom działalności rezydencji. Również brak ogrodzenia parku nie jest tożsamy z brakiem terytorialnego wydzielenia tej części od reszty majątku, bowiem wystarczy, by "granice parku były czytelne w terenie". O klasyfikowaniu nieruchomości jako rolnej nie może decydować brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej lub nieoddzielenie ogrodzeniem jej od części gospodarczej. O istnieniu rozdzielności i samodzielności części dworsko - parkowej od gospodarstwa rolnego świadczyło ponadto zatrudnienie zarządcy majątku, zamieszkującego zazwyczaj w budynku usytuowanym poza terenem pałacowym (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2009r., sygn. akt I OSK 686/08; wyrok NSA z dnia 14 lipca 2009r., sygn. akt I OSK 1014/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2013r., sygn. akt IV SA/Wa 1056/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 maja 2014r., sygn. akt 1 SA/Wa 2361/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2014r" sygn. akt I SA/Wa 5/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2016r., sygn. akt 1 SA/Wa 987/15; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lutego 20l6r" sygn. akt I SA/Wa 1587/15).

Organ wskazał również, że "sama potencjalna możliwość wykorzystania danej nieruchomości na szeroko rozumiane cele reformy rolnej (a więc w szczególności do działań związanych z produkcją rolną, zwierzęcą, sadowniczą itp.), nie może być w pewnych przypadkach uznana za wystarczającą dla oceny, czy została ona znacjonalizowana w związku regulacjami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Możliwość wykorzystania na dany cel musi bowiem znajdować racjonale uzasadnienie gospodarcze (...). Można by wprawdzie uznać, że zabudowania mieszkalne z przyległymi parkami mogły być przydatne np. jako miejsce zamieszkania dla wcześniej bezrolnych, którzy uzyskali przydziały ziemi w wyniku reformy. Z uwagi jednak na funkcje tych obiektów - ich podstawowe dostosowanie do innych potrzeb - uznaje się, że budynki tego rodzaju na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęciu nie podlegały (...). Za nacjonalizacją z mocy dekretu przemawiać muszą racjonale względy gospodarcze i ekonomiczne. Analogicznie ma się rzecz z zespołami parkowymi, które teoretycznie, po wykarczowaniu drzewostanu, można by użyć do produkcji rolnej, jednak ich ówczesne zagospodarowanie wykluczało bezpośrednie użycie do danego celu" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2012r., sygn. akt IV SA/Wa 1015/12).

Organ podkreślił, że jak wynika z udostępnionej na płycie CD dokumentacji ewidencyjnej parku sporządzonej w 1992r. przez mgr. inż. R. T. "park o układzie regularnym, założony został równocześnie z budową nowego pałacu na przełomie XVIII i XIX w (...). O bogactwie programowym pierwotnego układu kompozycyjnego świadczyć może fakt istnienia w 1825r. oranżerii (najprawdopodobniej umiejscowiona była na terenie dzisiejszej szkoły - działka nr [...]). Do 1945 roku park pozostawał w niezmienionych granicach (...). Wejście od strony ul. [...] prowadzi przez dawną bramę wejściową, na dziedziniec przed pałacem. Dziedziniec od strony płd. zakończony jest korpusem pałacu oraz dwiema oficynami, ustawionymi prostopadle do pałacu i połączonymi z nim ćwierćkolistym murem, d.galeria (...). Przed frontem pałacu rozmieszczone są trzy klomby. Środkiem dziedzińca biegnie aleja, rozchodząca się przed pałacem w trzech kierunkach. Powierzchnię dziedzińca zajmuje trawnik oraz pojedyncze stare egzemplarze wiązów oraz dąb rosnący na osi pałacu. Za pałacem znajduje się park o układzie kwaterowym. Poszczególne kwatery otoczone są częściowo zatartymi alejkami (...). Dziedziniec pałacowy obsadzony jest luźno rozmieszczonymi starymi wiązami (4 egz. j. W miejscu rozdzielenia się głównej alei rośnie samotny dąb szypułkowy. Rosną tutaj także pojedyncze osobniki jesionu, kasztanowca, robilii, dębu czerwonego, głogu jednoszyjkowego oraz szpaler ośmiu topoli kanadyjskich w płd.-zach. narożniku. Od strony wejściowej ogrodzenie obsadzone jest żywopłotem z morwy białej. Przed pozostałością dawnej bramy wjazdowej rośnie skupina jaśminowca panieńskiego. Fragment drogi otaczającej dziedziniec od północy obsadzony jest żywopłotem (tawula, karagana). Żywopłot (tamaryszek) jednostronnie wyznacza również rozgałęzienia alei głównej (...). Drzewostan parku składa się głównie z drzew starych, wśród których dominują klony pospolite, jesiony, wiązy szypułkowe (...). Od wschodu ogranicza park rozerwany szpaler zbudowany głównie z topoli kanadyjskich. W jego skład wchodzą także dąb, lipa drobnolistna, klony pospolite, jesion".

Organ podsumował, że funkcje reprezentacyjne parku zlokalizowanego w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu potwierdzał fakt, iż obsadzony został drzewami o charakterze ozdobnym, m. in. lipami, dębami, klonami, wiązami, jesionami.

Na podstawie wspomnianej ewidencji organ stwierdził, że na park składają się nieruchomości o nr[...]. Objęta niniejszym postępowaniem działka o nr [...] stanowi część dawnej działki [...]. w skład której aktualnie wchodzi również działka o nr [...], nieobjęta wnioskiem spadkobierców T. T.. "Układ kompozycyjny parku ukierunkowany został wzdłuż dwóch krzyżujących się osi kompozycyjnych. Pierwsza z nich pokrywa się z osią pałacu i przechodzi z płn.-zach. w kierunku płd.-wsch. przez dziedziniec oraz płd. część parku. Druga, ustawiona prostopadle, biegnie z płd.-zach. w kierunku płn.-wsch. wzdłuż szerokiej alei przechodzącej bezpośrednio przed pałacem (...). Park za pałacem podzielony był na trzy kwatery przylegające do ul. [...]. Kwatery otoczone były alejkami (...). Środkową kwaterę zajmuje obecnie boisko sportowe, natomiast obszar trzeciej (północnej) zajęty został przez przychodnię lekarską. Część narożnikową kwatery płn. zajmuje wolna przestrzeń otoczona drzewami i ograniczona aleją dochodzącą do ul [...]". Organ wskazywał, iż opis dowodził, że granice parku są czytelne w terenie.

Organ ustalił, że pałac w Z. pochodzi z II poł. XVII w. i - jak wskazuje historyczno - stylistyczna analiza pałacu złoczewskiego, udostępniona na płycie CD - do końca XVIII w. nie podlegał poważniejszym zmianom. Znaczącej przebudowy w stylu klasycystycznym dokonano na przełomie XVIII/XIX w. i "dotyczyła ona zarówno otoczenia pałacu, jak i korpusu głównego". Wybudowano wtedy galerie arkadowe, biegnące wzdłuż ścian fasady pałacu, które zataczając ćwierćkoliste łuki, łączyły się z dobudowanymi ówcześnie bocznymi pawilonami przy podjeździe. Wzniesiono również trzy długie parterowe oficyny na planie prostokąta, dwu traktowe, do strony podjazdu ośmioosiowe, kryte czterospadowymi dachami. Decyzjami Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Ł. z dnia [...] grudnia 1967r. do rejestru zabytków wpisane zostały: pałac z resztkami galerii w Z.[...], południowo - wschodnia oficyna pałacowa (decyzja [...]), południowo - zachodnia oficyna pałacowa (decyzja[...]) oraz północna oficyna pałacowa (decyzja o znaku:[...]). Oficyny płd.-wsch. i płd.-zach zlokalizowane są aktualnie na działkach oznaczonych nr [...], zatem stanowiąca przedmiot postępowania działka nr [...] obejmuje wyłącznie pałac i oficynę północną. W kartach obiektu zabytkowego pierwotne przeznaczenie zarówno budynku pałacowego (o powierzchni [...]m2 i [...]izbach), jak i budynku oficyny północnej (o powierzchni [...] m2) określono jako mieszkalne.

Organ przytoczył, iż J. T., w dniu wybuchu wojny miał 12 lat i wraz z rodzicami oraz braćmi zamieszkiwał na stałe w I., rodowym majątku T., natomiast pałac w Z. był niezamieszkany i spełniał funkcje reprezentacyjno - letniskowe. Zarządzaniem gospodarstwem rolnym zajmował się administrator, który nie zamieszkiwał w pałacu (oświadczenie ww.). Organ podkreślił, że w zgromadzonej dokumentacji archiwalnej brak jest dowodów na istnienie na terenie zespołu innych niż wymienione wyżej budynki. Nie sposób wykazać, by pałac w Z. był jakkolwiek wykorzystywany do celów działalności rolniczej, w tym do sprawowania bieżącego zarządu nad folwarkiem. Nie można stwierdzić architektonicznego przystosowania pałacu do sprawowania takiego zarządu, w szczególności brak dowodów na istnienie biura czy kantoru, które mogłyby trwale służyć do celów działalności administracyjnej. Wprawdzie administrator majątku mógł zamieszkiwać oficynę północną, jednakże w sprawie nie dowiedziono, by stanowiła ona centrum zarządzania majątkiem, np. jako miejsce, gdzie zarządca przyjmował robotników folwarcznych, wypłacał im wynagrodzenie czy wydawał polecenia. Trudno więc przyjąć za organem pierwszej instancji, że oficyna była "budynkiem gospodarczym". Niewątpliwie właścicielka rezydencji w Z. musiała zatrudniać służbę, chociażby na czas swojego pobytu w majątku. Jednakże, jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 11 marca 2011r. (sygn. akt IV SA/Wa 174/11), zakwaterowanie na terenie zespołu dworsko - parkowego osób zatrudnionych w celu świadczenia usług właścicielowi i jego rodzinie należy wiązać z dworem i jego mieszkalnym charakterem, a nie z częścią gospodarczą majątku. Osoby pełniące funkcje usługowe mogłyby świadczyć pracę i mieszkać w dworze oraz oficynie, także wówczas, gdyby właściciel nie posiadał gospodarstwa rolnego i czerpał dochody z zupełnie innych źródeł. Tym samym należało przyjąć, że w chwili przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa na terenie parku nie znajdowały się żadne zabudowania, które mogły być wykorzystywane do celów innych niż mieszkalne.

Organ odwoławczy uznał, iż pod względem przestrzennym i funkcjonalnym kompleks pałacowo - parkowy w Z. stanowił wyodrębnioną od gospodarstwa rolnego część. Analiza mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r. (dostępna [...]) dowodzi, że zespół pałacowo - parkowy w Z. stanowił w całości nieruchomość zadrzewioną. Z mapy nie wynika, by w skład kompleksu wchodziły grunty orne, sady, ogrody bądź łąki. Znajdujący się w aktach sprawy "Plan maj. [...]", jako część "Protokołu zdawczo - odbiorczego [...]" z dnia [...] grudnia 1948r., odzwierciedla natomiast stan po przejęciu majątku na cele reformy rolnej. Według tego protokołu Ośrodek [...] obejmował powierzchnię[...]. Wówczas na terenie zespołu funkcjonowała już szkoła powszechna. Zdaniem organu środkowa kwatera parku, przedstawiona na Planie jako obszar niezadrzewiony mogła już wtedy zostać przeznaczona na boisko sportowe dla potrzeb działającej szkoły. Za niezasadny organ odwoławczy uznał sformułowany przez organ pierwszej instancji wniosek, że o powiązaniu funkcjonalnym między zespołem a resztą majątku świadczy "bliska odległość ogrodu w postaci skrzynek i okien inspektowych od pałacu". Analiza materiałów archiwalnych sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że na terenie stanowiącym aktualnie działkę nr [...] zlokalizowany był ogród bądź inny użytek rolny w rozumieniu §4 rozporządzenia. Sama zaś "bliskość ogrodu" nie jest tożsama z istnieniem takiego użytku na nieruchomości objętej wnioskiem. Wypada zatem podnieść, że część rezydencjalna w granicach aktualnej działki [...] nie była wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Budynki gospodarcze majątku (obora, stodoła, chlewy, silos) znajdowały się poza terenem zespołu pałacowo - parkowego. W wyroku z dnia 20 lutego 2015r. (sygn. akt I OSK 1399/13) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł pogląd, że "nie ma znaczenia, czy został on (zespół pałacowo - parkowy) fizycznie oddzielony od zabudowań gospodarczych, ani czy park graniczył z częścią gospodarczą majątku istotną rolę odgrywa natomiast, czy możliwe jest faktyczne określenie granic części nieruchomości ziemskiej, która nie służyła ze swej natury produkcji rolnej. W ocenie organu fakt bliskiego sąsiedztwa zabudowań gospodarczych i założenia parkowego nie przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy nimi.

Rezydencje mieszkalne ziemiaństwa, co do zasady nie podlegały przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W omawianej sprawie teza ta znajduje pełne odzwierciedlenie, bowiem nie sposób wykazać takich cech pałacu wchodzącego w skład dawnego majątku ziemskiego pn. Z., które przemawiałyby za istnieniem wyjątku od powyższej zasady. Pałac i oficyna północna były wykorzystywany jedynie dla celów mieszkalnych. Żaden ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wskazuje, aby budynki te były w jakikolwiek sposób wykorzystywane do celów działalności rolniczej. Na terenie założenia parkowego w granicach zakreślonych działką nr [...] nie znajdowały się żadne zabudowania, które mogły być wykorzystywane do celów gospodarczych i nie prowadzono tam działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Nie ma zatem podstaw, aby twierdzić, że zespół pałacowo - parkowy w Z. był nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a tylko taka podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Ponadto, organ odwoławczy ustalił na podstawie odpis działu drugiego Księgi hipotecznej dawnej Rep. Hip. [...], że ostatnim właścicielem majątku była T. M. A. z książąt D. – L. T.. Jej następcami prawnymi, a więc osobami legitymowanymi do żądania stwierdzenia, że nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, są synowie: [...] i wnukowie:[...]. Organ przyjął zatem, że odwołująca się L. H. nie jest stroną w postępowaniu odwoławczym, stąd na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 3 kpa zdecydował o umorzeniu postępowania odwoławczego w tym zakresie.

Gmina Z. zaskarżyła w części punktu pierwszego decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2016 r. nr [...], zarzucając jej naruszenie :

1) art.2 ust.1 lit.e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. z 1945r. Nr 3 poz.13 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zespół pałacowo- parkowy wchodzący w skład majątku pn. Z., oznaczony aktualnie jako działka nr [.;..]nie podpadał pod działanie przepisu art.2 ust. lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) art. 2 ust.1 lit.e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3 poz.13 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że część dawnego majątku ziemskiego pn. zespół pałacowo-parkowy, wchodzący w skład majątku Z., oznaczony aktualnie jako działka nr [...] nie pozostawał w funkcjonalnym związku z pozostałymi gruntami nieruchomości ziemskiej;

3) art. 2 ust.1 lit.e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3 poz.13 z późn. zm.), § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz.51 z późn. zm.) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że część dawnego majątku ziemskiego, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, wchodząca w skład majątku pn. Z., oznaczony aktualnie jako działka nr [...] nie stanowiła nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym;

4) naruszenie przepisów prawa procesowego art.7, art. 75, art.77 §1, art.80 i art.107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz.23) poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania dowodowego, niedostateczne zgromadzenie materiału dowodowego, niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, niewskazanie w sposób wyczerpujący faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Skarżąca podniosła, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne nie było przeprowadzone wnikliwie i dokładnie, i z pewnością nie dokonano wyczerpującego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art.7 kpa). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w motywach uzasadnienia swojej decyzji oparł się na dowodzie jakim jest płyta CD dokumentacji ewidencyjnej parku sporządzonej w 1992 r. przez mgr inż. R. T. Zdaniem skarżącego znaczna odległość czasowa między datą przejęcia na cele reformy rolnej zespołu pałacowo-parkowego a datą sporządzenia tego dokumentu budzi wątpliwości, co do stanu rzeczywistego, opisanego w tym dokumencie drzewostanu parku. Odnaleźć w nim można zdanie "w miejscu rozdzielenia się głównej alei rośnie samotny dąb szypułkowy". Opisane drzewo - dąb szypułkowy - posadzone zostało pod koniec lat czterdziestych przez nauczycielkę działającej w pałacu szkoły. W opisie parku brak określenia wieku oraz liczebności drzewostanu.

Skarżąca podnosiła, że zgodnie z ewidencją nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi (....) Powiat S., w majątku znajdowało się 6 ha ogrodów warzywnych. W protokole z przekazania "Ośrodka" z dnia [...] grudnia 1948 r. wskazano, że na jego terenie znajdował się ogród w postaci skrzynek i okien inspektowych. Jak wynika z treści planu tego terenu, w jego skład wchodziła część ogrodu (oznaczony na planie cyfrą "[...]"). W postępowaniu administracyjnym nie ustalono, jak wykorzystywane były zbiory z sadu i warzywnika, czy przeznaczone były one na potrzeby własne właścicieli pałacu, gości i personelu pałacu, czy też podlegały one zbytowi. Zgodnie ze stanem faktycznym jaki przyjęty był w "Planie majątku Z. Ośrodek" oraz treścią "Protokołu zdawczo-odbiorczego" spisanego w dniu [...] lipca 1946r. na części rysunkowej planu majątku Z. wykazana został działka oznaczona cyfrą [...] wraz z opisem "[...]". W protokole zdawczo-odbiorczym spisanym w dniu [...] lipca 1946 r. znajduje się zapis dotyczący ww. działki: "[...]". Zdaniem skarżącej z ww. dowodów wynika, że nieruchomość oznaczona nr [...] użytkowana była rolniczo i traktować ją należy jako użytek rolny. Ponadto, pozostawała ona w łączności z działką oznaczoną na "Planie" nr "[...]", która, jak wynika z wyżej powołanego protokołu obsiana była pszenicą, żytem, owsem, jęczmieniem, lnem, burakami cukrowymi i pastewnymi marchewką, cebulą, pietruszką, kapustą, leśną szkółką, koniczyną, marchewką, łąką oraz obsadzona ziemniakami. W tych okolicznościach przyjąć należy, że zarówno działka nr [...], obecnie obejmująca min. zespół pałacowo-parkowy, jak również działka nr [...], służyły celom rolnym, a co za tym idzie były związane funkcjonalnie z pozostałą częścią majątku ziemskiego Z .

Ponadto organ odwoławczy nie poczynił żadnych ustaleń, czy działka oznaczona obecnie numerem [...], na której znajduje się zespól pałacowo- parkowy i co do której orzekał, i nieistniejący sad, znajdujący się wówczas w jego bezpośrednim sąsiedztwie, pokrywały się z granicami działek istniejących w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, jak również nie wyjaśnił, kiedy zostały wprowadzone obowiązujące obecnie oznaczenia działek, tak co do numerów, jak i powierzchni. Zważyć należy, że kompleks pałacowo-parkowy nie posiadał w czasie, kiedy przeprowadzana była reforma rolna wyraźnego wydzielenia od reszty majątku. Dlatego też, zdaniem skarżącej, zasadnym jest zarzut naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art.7, art.8, art.77, art.80 i 107 § 3 kpa oraz przepisów art. 2 ust. lit. e dekretu.

Skarżąca podkreślała, że pałac w Z. wraz z oficynami stanowi osobliwą zabudowę. Do korpusu pałacu przylegają oficyny boczne parterowe, wybudowane prostopadle do korpusu głównego. Od strony północnej znajduje się jedna oficyna, od strony południowej dwie oficyny, położone w jednej linii i połączone murem. Pałac w Z. połączony był z budynkami gospodarczymi - oficynami. Zespół sąsiadował bezpośrednio z podwórzem gospodarczym, na co wskazuje plan "Ośrodka" majątku. Jest poza jakimkolwiek sporem, że w majątku zatrudniony był M. Z. do zarządzania i administrowania majątkiem. W decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjmuje się, że nie sposób wykazać , by pałac był wykorzystywany do celów działalności rolniczej, w tym do sprawowania bieżącego zarządu nad folwarkiem. Nie można stwierdzić architektonicznego przystosowania pałacu do sprawowania takiego zarządu, w szczególności brak dowodów na istnienie biura czy kantoru, które mogły trwale służyć do działalności administracyjnej. Wprawdzie administrator majątku mógł zamieszkiwać oficynę północną, jednakże w sprawie nie dowiedziono, by stanowiła ona centrom zarządzania majątkiem. W ocenie skarżącej w przedmiocie tak poczynionych ustaleń przez organ odwoławczy brak jest materiału dowodowego. Decyzja nie wskazuje, aby ustalenie to było dokonane na podstawie jakichkolwiek dowodów. Stwierdzenia organu odwoławczego co do funkcji oficyny, jej charakteru mieszkalnego, w tych okolicznościach mają cechę dowolności. Brak należycie przeprowadzonego w tej kwestii postępowania dowodowego i dokonana przez organ ocena materiału dowodowego jaki został zebrany jest niewystarczająca, przez co naruszono art.7 i art.77 §1 kpa i art.80 kpa. Praktycznie w tej sprawie nie dokonano żadnych ustaleń stanu faktycznego, w szczególności co do tego, kto zarządzał majątkiem Z., gdzie mieszkał zarządca. Samo stwierdzenie organu w zaskarżonej decyzji, że trudno przyjąć, że oficyna była "budynkiem gospodarczym", to za mało. W sprawie tej ważnym jest ustalenie stanu faktycznego w możliwie najpełniejszy sposób i przy należytej inicjatywie dowodowej wnioskodawców. W przeciwnym razie ocena organu ma charakter dowolny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga rozpoznawana według powyższych kryteriów podlegała oddaleniu w całości jako bezzasadna.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuję się, że dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (uwzględniając także dekret z dnia 17 stycznia 1945 r.) dotyczył nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko te nieruchomości, jeśli spełniały inne jeszcze warunki określone w dekrecie, przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r.

Trybunał Konstytucyjny najpierw w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (Dz. U. Nr 66, poz. 396), a następnie w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r. sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadownicze. Jakkolwiek uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie orzecznictwa sądów administracyjnych co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

W konsekwencji została wypracowana linia orzecznicza, wedle której badano nie tylko ewentualne przekroczenie norm obszarowych określonych w dekrecie, lecz także czy dana nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym. Taki kierunek orzeczniczy został potwierdzony zarówno w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 2/06, jak również w podjętej uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10). W konsekwencji orzecznictwo nadało kierunek wykładania normy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w sposób obecnie pozwalający na określenie kryteriów przejęcia nieruchomości w trybie dekretu o reformie rolnej.

Przede wszystkim nieruchomość taka musiała mieć rolniczy charakter, tj. była lub mogła być wykorzystywana do prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej, do prowadzenia szkół lub innych ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, ewentualnie też na potrzeby ogródków działkowych lub potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji (art. 1 ust. 2a-e dekretu), a także co prawda ściśle nie odpowiadała powyższym wymogom, ale pozostawała w związku funkcjonalnym (wzajemnej łączności) z nieruchomością ziemską pełniąc funkcję usługową w stosunku do gruntów rolnych. Pojęcie związku funkcjonalnego zostało szeroko wyjaśnione w orzecznictwie. Otóż związek funkcjonalny to wzajemna zależność, współzależność, zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwieckiego, Warszawa 1998, t. 1, s. 783).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela ani też same powiązania finansowe i terytorialne (vide wyroki NSA z dnia 3 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1162/07 oraz z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/06).

Odnosząc się do zarzutów skargi zawartych w pkt. 1, 2 i 3 należało wskazać, że przyjęta w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego koncepcja rozumienia przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej jest prawidłowa. W szczególności rozważania organu w pełni realizują wypracowaną przez sądy administracyjne wykładnię pojęcia nieruchomości rolnej oraz związku funkcjonalnego tj. powiązań pomiędzy całą nieruchomością rolną a pałacem i parkiem. Organ odwoławczy prawidłowo odniósł się do tak rozumianej koncepcji związku funkcjonalnego zespołu pałacowo-parkowego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowego. Pozwala on na przełożenie ustalonego stanu faktycznego na właściwą normę przepisu prawa (w tej sprawie art. 2 ust. 1 lit. e, dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN o reformie rolnej).

Organ II instancji zbadał czy funkcjonowanie gospodarstwa rolnego było uzależnione od funkcjonowania zespołu pałacowo – parkowego. Organ odwoławczy, oparł się m.in. na udostępnionej na płycie CD dokumentacji ewidencyjnej parku sporządzonej w 1992r. przez mgr. inż. R. T. Jest to obszerna dokumentacja, która ukazuje funkcjonowanie zespołu pałacowo-parkowego w okresie przed II wojną światową, w dacie [...] września 1944r., jak i w okresie późniejszym. Dowód z materiałem zawartym na płycie CD, w świetle otwartego katalogu dowodów w postępowaniu administracyjnym jest pełnoprawnym źródłem informacji, z których może korzystać organ.

Organ podkreślił, że jak wynika z udostępnionej na płycie CD dokumentacji ewidencyjnej parku: "park o układzie regularnym, założony został równocześnie z budową nowego pałacu na przełomie XVIII i XIX w (...). Do 1945 roku park pozostawał w niezmienionych granicach (...)". Organ ustalił, że na park składają się nieruchomości o nr[...]. Objęta niniejszym postępowaniem działka o nr [...] stanowi część dawnej działki [....] w skład której aktualnie wchodzi również działka o nr[...]), nieobjęta wnioskiem spadkobierców T. T.

Pod względem przestrzennym i funkcjonalnym kompleks pałacowo - parkowy w Z. stanowił wyodrębnioną od gospodarstwa rolnego część. Organ oparł się przy tym na wspomnianym wyżej opracowaniu, jak też na analizie mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r., która dowodzi, że zespół pałacowo - parkowy w Z. stanowił w całości nieruchomość zadrzewioną. Z mapy nie wynikało, by w skład kompleksu wchodziły grunty orne, sady, ogrody bądź łąki.

Natomiast znajdujący się w aktach sprawy "Plan maj. Z. - Ośrodek", jako część "Protokołu zdawczo - odbiorczego Ośrodka Z." z dnia [...] grudnia 1948r., odzwierciedla stan po faktycznym przejęciu majątku na cele reformy rolnej. Nie odzwierciedlał stanu majątku i funkcjonowania zespołu pałacowo-parkowego na kluczowe dla sprawy daty 1 września 1939r., czy też 13 września 1944r. Wyżej wymieniony protokół wskazuje, że na terenie parku znajdowały się ogród w postaci skrzynek i okien inspektów. Tym nie mniej nic nie wskazuje na to, że ogród ten miał charakter produkcji rolnej i powiązany był funkcjonalnie z majątkiem ziemskim. Ponadto, dokumentacja obrazująca stan zespołu pałacowo-parkowego na datę przed 13 września 1944r. stanowczo zaprzecza istnieniu skrzynek czy okien konspektów. Kompleks parkowo-pałacowy na datę 1 września 1939r. stanowił zwartą, przemyślaną konstrukcję architektoniczną, z uwzględnieniem architektury zieleni (parku). Charakter taki został zachowany do zakończenia wojny. Przekonuje o tym cała praca mgr inż. R. T., jak też pozostały materiał dowodowy zawarty na płytach CD. Zestawiając ten materiał z mapą Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r. organ ustalił granice paku, jak też przeznaczenie zespołu pałacowo- parkowego, który miał charakter reprezentacyjny a nie rolny. Brak też jest jakiegokolwiek powiązania funkcjonalnego zespołu z majątkiem o charakterze rolniczo-produkcyjnym.

Skarżąca podnosi, że dąb szypułkowy rosnący miejscu rozwidlenia się głównej alei posadzony został pod koniec lat 40 ubiegłego wieku. Argument ten nie zmienia wartości opracowania mgr inż. R. T. Dotyczy ono bowiem całej koncepcji parkowo-ogrodowej a nie wieku poszczególnych drzew. Przy czym materiał zawarty w tej pracy odnosi się do całej koncepcji architektury zieleni, gatunków drzew o charakterze wybitnie ozdobnym i granic parku możliwych do zlokalizowania na dzień sporządzenia opracowania (a tym bardziej na datę 13 września 1944r.).

Organ odwoławczy poddał ocenie również "Plan maj. Z. – Ośrodek" stanowiący część "Protokołu zdawczo - odbiorczego Ośrodka Z." z dnia [...] grudnia 1948r. Na planie tym założenie pałacowo - parkowe stanowi część większego obszaru [...]. Obszar ten zawiera również nieruchomości sąsiadujące, tj. podwórze gospodarcze. Park z pałacem zostały więc przedstawione jako część kompleksu oznaczonego nr [...]. Ponadto, "Protokół zdawczo - odbiorczy" z 1948r. wymienia drzewa owocowe krzewy, lecz nie precyzuje, gdzie one rosły. Organ słusznie wskazał, że najbardziej prawdopodobną lokalizacją jest obszar oznaczony nr [...]("ziemia orna i sad"). Nie ma zatem żadnych podstaw do przyjęcia twierdzenia skarżącej, że "nieruchomość oznaczona nr [...] użytkowana była rolniczo i pozostawała w łączności z działką oznaczoną nr[...], która obsiana była pszenicą, żytem, owsem, jęczmieniem ...". Skarżąca przedstawiła, nieznany wcześniej organowi, "Protokół zdawczo – odbiorczy" z dnia [...] lipca 1946r. Organ w odwiedzi na skargę słusznie, że dokument ten nie może stanowić uzupełnienia do omówionego "Planu maj. Z. – Ośrodek". Według ww. planu obszar oznaczony nr [...] to "park, zabudowania, cz. ogrodu", co nie koresponduje ze wskazaniem "Protokołu ..." z dnia [...] lipca 1946r., że "na działce [...] zasiano: żyto 1,00 ha, warzywnik 1,50 ha, podw. pastw. 2,50 ha". Jeśli przyjąć, że nieruchomość opisana nr [...] z czego 5 ha stanowiło użytki rolne, to nieadekwatne było zamieszczone na "Planie ..." określenia "park, zabudowania, cz. ogrodu". Akta sprawy zawierają, nadesłany przez Urząd Miejski w Z., "Plan maj. Z. – Ośrodek" jako część "Protokołu zdawczo - odbiorczego Ośrodka Z." z dnia [...] grudnia 1948r. Mało prawdopodobne jest, by "Plan maj. Z. – Ośrodek" stanowił integralną część dwóch różnych protokołów, datowanych na 1946r. i na 1948r. Ponadto, gdyby nawet uznać, że obszar oznaczony nr [...] obejmował zarówno park, zabudowania, cz. ogrodu, jak i użytki rolne, to po odjęciu od 8,64 ha jego ogólnej powierzchni obszar 5 ha użytków, pozostaje 3,64 ha, które mogą odpowiadać powierzchni działki nr [...], stanowiącej przedmiot postępowania. Protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] lipca 1946r. nie stanowił zatem dokumentu, który mógł wpłynąć na ocenę organu odwoławczego. Nie zawierał bowiem istotnych dla sprawy informacji, sporządzony został w sposób ogólnikowy, nie odnoszący się indywidualnie do zespołu pałacowo-parkowego i nie koresponduje z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie (w tym z protokołem z dnia [...] grudnia 1948r.).

Organ ustalił, że pałac w Z. pochodzi z II poł. XVII w. i - jak wskazuje historyczno - stylistyczna analiza pałacu z., udostępniona na płycie CD - do końca XVIII w. nie podlegał poważniejszym zmianom. Znaczącej przebudowy w stylu klasycystycznym dokonano na przełomie XVIII/XIX w. i "dotyczyła ona zarówno otoczenia pałacu, jak i korpusu głównego". Wybudowano wtedy galerie arkadowe, biegnące wzdłuż ścian fasady pałacu, które zataczając ćwierćkoliste łuki, łączyły się z dobudowanymi ówcześnie bocznymi pawilonami przy podjeździe. Wzniesiono również trzy długie parterowe oficyny na planie prostokąta, dwu traktowe, do strony podjazdu ośmioosiowe, kryte czterospadowymi dachami. Decyzjami Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Ł. z dnia [...] grudnia 1967r. do rejestru zabytków wpisane zostały: pałac z resztkami galerii w Z. (decyzja [...]), południowo - wschodnia oficyna pałacowa (decyzja[...]), południowo - zachodnia oficyna pałacowa (decyzja[...]) oraz północna oficyna pałacowa (decyzja[...]). Oficyny płd.-wsch. i płd.-zach zlokalizowane są aktualnie na działkach oznaczonych nr [...].

Stanowiąca przedmiot postępowania działka nr [...] obejmuje wyłącznie pałac i oficynę północną. Natomiast w kartach obiektu zabytkowego pierwotne przeznaczenie zarówno budynku pałacowego (o powierzchni [...] m2 i [...] izbach), jak i budynku oficyny północnej (o powierzchni [...] m2) określono jako mieszkalne.

Organ opierając się na oświadczeniu J. T. (który w dniu wybuchu wojny miał 12 lat) ustalił, że w rodzina zamieszkiwała na stałe w I., rodowym majątku T., natomiast pałac w Z. spełniał funkcje reprezentacyjno - letniskowe. Administrator majątku mógł zamieszkiwać oficynę północną, jednakże w sprawie nie dowiedziono, by stanowiła ona centrum zarządzania majątkiem, np. jako miejsce, gdzie zarządca przyjmował robotników folwarcznych, wypłacał im wynagrodzenie czy wydawał polecenia. Trudno więc przyjąć za organem pierwszej instancji, że oficyna była "budynkiem gospodarczym". Rezydencja w Z. musiała posiadać służbę, która utrzymywała porządek, odpowiedni stan budynku, dbała o park i musiała być przygotowana na wizyty właścicieli. Funkcje mieszkalne dla służby spełniały wybudowane oficyny. Zgodnie z materiałami z płyty CD pałac miał stosunkowo niewielki metraż, jak na tego rodzaju budynki i na status rodziny T. w okresie międzywojennym, parter miał charakter wizytowy a na piętrze znajdowały się pomieszczenia mieszkalne. Naturalną i logiczną konsekwencją było przyjęcie, że służba mieszkała w wybudowanych w tym celu oficynach. Nie znajduje zatem żadnego uzasadnienia teza, że ww. oficyny miały związek funkcjonalny z majątkiem o charakterze rolniczym. Odnośnie zarządcy majątku, można wykluczyć, że mieszkał on w budynku pałacowym. Natomiast gdyby mieszkał w oficynie trudno przyjąć, że w budynku o charakterze mieszkalnym realizował funkcje administracyjne. Nawet gdyby tak było nie sposób przyjąć, związku funkcjonalnego zespołu pałacowo-parkowego z majątkiem ziemskim. Cały majątek był własnością rodziny T.. Ostateczne decyzję związane z administracją podejmowała zatem T. T., m.in. w okresie gdy przebywała w Z. ale również mogła podejmować takie decyzje przebywając w majątku rodowym w I. Zatem równie dobrze, przyjmując argumenty skarżącej, można by np. uznać związek funkcjonalny majątku Z. z majątkiem w I. Poprzez osobę właściciela, mogącego podejmować wiążące decyzje dotyczące majątku np. w czasie przebywania na terenie pałacu. To, że właściciel zatrudniał zarządcę majątku nie przesądza o związku funkcjonalnym zespołu pałacowo-parkowego z majątkiem o charakterze rolniczym. Również w sytuacji gdyby zarządca mieszkał w oficynie, stanowiącej część tego zespołu. Nie występują bowiem połączenia funkcjonale stanowiące o tym, że majątek ziemski nie mógł działać bez zespołu pałacowo-parkowego.

Należy podkreślić, że oficyny płd.-wsch. i płd.-zach zlokalizowane są aktualnie na działkach oznaczonych nr[...]. Stanowiąca przedmiot postępowania działka nr [...] obejmuje wyłącznie pałac i oficynę północną. W kartach obiektu zabytkowego pierwotne przeznaczenie zarówno budynku pałacowego (o powierzchni [...] m2 i [...] izbach), jak i budynku oficyny północnej (o powierzchni [...] m2) określono jako mieszkalne. Budynki gospodarcze majątku (obora, stodoła, chlewy, silos) znajdowały się poza terenem zespołu pałacowo – parkowego. Zatem z materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że część rezydencjalna w granicach aktualnej działki [...] (objętej wnioskiem) nie była wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej.

Na opisany w dokumentacji ewidencyjnej park składają się nieruchomości o łącznej powierzchni [...]. Stanowiąca przedmiot postępowania działka o nr [...] stanowi część dawnej działki [...], w skład której aktualnie wchodzi również działka o nr[...]. Działka nr [...] nie jest objęta wnioskiem spadkobierców T. T. Niniejszym postępowaniem objęta jest część majątku ziemskiego, tzw. zespół pałacowo - parkowy, stanowiący aktualnie nieruchomość położoną w obrębie[...].

Niezasadnym zatem okazał się zarzut skarżącej niewyjaśnienia przez organ wydzielenia w terenie działki nr [...]. Organy operowały w tym zakresie aktualnym oznaczeniem działki, które były "nałożone" na granice zespołu pałacowo-parkowego. Granice działki nr [...] są czytelne i jasne, znajdują swoje odzwierciedlenie w granicach w terenie (wyrys z mapy ewidencji gruntów – akta administracyjne). Nie można zatem przyjąć, że organ naruszył dyspozycję art. 7, art.8, art.77, art.80, art. 107 § 3 kpa czy przepisów art. 2 ust. 1 lit. 8 dekretu, jak podnosi skarżąca.

Odnosząc się do zarzutów nie zgromadzenia przez organ szerszego katalogu dowodów należy zważyć, że określenie "inne naruszenie przepisów postępowania", użyte w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., nie obejmuje tych naruszeń prawa procesowego, które dają podstawę do wznowienia postępowania, a także naruszenia przepisów postępowania będących podstawą stwierdzenia nieważności (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowania administracyjne..., 2004, s. 452).

Uchylenie decyzji lub postanowienia nastąpi więc, jeżeli naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organy zgromadziły pełny i kompletny materiał dowodowy dający podstawę do dokonania prawidłowych ustaleń. Zarzuty, że organ nie zgromadził bliżej nie określonych dokumentów czy nie przesłuchał nie określonych osób w charakterze świadków nie może zatem skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W świetle okoliczności niniejszej sprawy nie sposób przyjąć, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę nie dopełnił obowiązków przewidzianych w art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 kpa czy art. 107 § 3 kpa, nie wykazując niezbędnej dbałości o dokładne wyjaśnienie sprawy jeżeli wszystkie istotne w sprawie fakty i zdarzenia zostały ustalone oraz w dostateczny sposób rozważone, a motywy podjętego rozstrzygnięcia należycie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Należy podnieść, że materiał zgromadzony w sprawie daje jednoznaczną odpowiedź, co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej rozpatrywanej sprawy, a nadto zapewnia możliwość oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Kwestia tego, że skarżąca nie podziela oceny prawnej dokonanej przez organ sama w sobie nie stanowi naruszenia dyspozycji art.7 kpa, art.75 kpa, art.77 kpa , art. 80 kpa czy art. 107 § 3 kpa.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.