Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1051/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Donata Starosta Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi H. T.– J. na decyzję Wojewody W. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Wojewody W. na rzecz skarżącej H.T. – J. kwotę (...) złotych (...) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Wojewoda W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) uchylił w całości decyzję Starosty P. z dnia (...) r. nr (...) orzekającej o zwrocie na rzecz T. S. w 3/8 części, D. O. – L. w 1/8 części, P. O. w 1/8 części, Z.P. w 1/8 części, E.D. w 1/8 części, R. N. w 1/8 części, nieruchomości położonej w P., przy ul. G., zapisanej w ewidencji gruntów jako obręb P., ark. mapy (...), część działki nr (...) (projektowana działka (...)); w pkt II o odmowie zwrotu na rzecz ww. osób nieruchomości położonej w P., przy ul. G., zapisanej w ewidencji gruntów jako obręb P., ark. mapy (...), część działki nr (...) (projektowana działka (...)), w pkt III o zatwierdzeniu podziału nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako obręb P., ark. mapy (...), działka nr (...) o powierzchni (...) m² na działki nr (...) o pow. (...) m² oraz działkę nr (...) o pow. (...) m²; w pkt IV do zwrotu ww. osób na rzecz Miasta P. łącznej kwoty (...) zł zwaloryzowanej ceny nabycia nieruchomości w stosunku do proporcjonalnym do posiadanych udziałów i orzekł w pkt I o zwrocie na rzecz T.S. w 6/16 części, D. O. – L. w 3/16 części, P. O. w 3/16 części, A.P. w 1/16 części, E. D. w 1/16 części, R. N. w 2/16 części, nieruchomości położonej w P., przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów jako obręb P., ark. mapy (...), część działki nr (...) o pow. (...) m², zapisanej w księdze wieczystej nr (...) oznaczonej na mapie z projektem podziału jako działka nr (...) o powierzchni (...) m; w pkt II o odmowie zwrotu na rzecz T. S., D. O.-L., P. O., A. P., E.D., R. N. nieruchomości położonej w P., przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów jako obręb P., ark. mapy (...), część działki nr (...) o pow. (...) m² zapisanej w księdze wieczystej nr (...) oznaczonej na mapie z projektem podziału jako działka nr (...) o pow. (...) m ²; w pkt III o zatwierdzeniu podziału nieruchomości położonej w P. przy ul. G., określonej w ewidencji gruntów jako obręb P., ark. mapy (...), część działki nr (...) o pow. (...) m², zapisanej w księdze wieczystej nr (...) jako własności Miasta P., na działki nr (...) o pow. (...) m² oraz nr (...) o pow. (...) m², w pkt IV o zobowiązaniu do zwrotu na rzecz Miasta P. łącznej kwoty (...) zł zgodnie z ustalonymi udziałami: T. S. (6/16) – (...) zł, D.O. – L. (3/16)- (...) zł, P. O. (3/16) –(...) zł, A. P. (1/16) –(...) zł, E. D. (1/16) –(...) zł, R. N. (2/16) - (...) zł.

Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych:

Na wniosek R. N., D. O.- L., P. O. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P., przy ul. G., działka nr (...).

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Starosta P. orzekł o zwrocie na rzecz ww. osób nieruchomości położonej w P., przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb P., ark. mapy (...), część działki nr (...) o pow. (...) m², zapisanej w księdze wieczystej nr (...), oznaczonej na mapie z projektem podziału jako działka nr (...) o powierzchni (...) m; w pkt II o odmowie zwrotu ww. osobom nieruchomości położonej w P., przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb P. ark. mapy (...), część działki nr (...) o pow (...)m² zapisanej w księdze wieczystej nr (...), oznaczonej na mapie z projektem podziału, jako działka nr (...) o pow. (...) m ²; w pkt III o zatwierdzeniu podziału nieruchomości – działki gruntu położonej w P., przy ul. G., obręb P., ark.(...), nr (...) o pow. (...)m² zapisanej w księdze wieczystej nr (...), na działkę nr (...) o pow. (...) m² oraz działkę nr (...) o pow. (...) m² zgodnie z mapą z projektem podziału, w pkt IV o zobowiązaniu ww. osób do zwrotu na rzecz Miasta P. łącznej kwoty (...) zł zwaloryzowanej ceny nabycia nieruchomości w stosunku do proporcjonalnym do posiadanych udziałów

W motywach uzasadnienia wskazano, że przedmiotowa nieruchomość składająca się z dawnych działek nr (...) i (...) o pow. (...) m ² zapisana była w księdze wieczystej tom (...), wykaz liczba(...), ciąg dalszy Kw (...) na rzecz A. L. w 1/2 części oraz J. O. i jego żony J.O. po 1/4 części. Aktem notarialnym rep. A.II nr (...) z dnia (...) r. Skarb Państwa – Prezydium Rady Narodowej miasta P. - Zarząd Dróg, Mostów i Zieleni nabył na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) ww. nieruchomość za kwotę (...) zł, którą ustalono na podstawie opinii biegłego do spraw wywłaszczeniowych z dnia (...) r. Do aktu notarialnego załączono pismo z dnia (...) r. stwierdzające, że teren położony w P. przy G. (...)przeznaczony jest pod parking samochodowy na około 150 stanowisk i stację paliw. Na podstawie analizy mapy sporządzonej przez ZGiKM G. w P. z dnia (...) r. ustalono, że wywłaszczonym parcelom odpowiada obecna działka nr (...) o pow. (...) m ², co spowodowało, że w wyniku nowych pomiarów nastąpił przyrost powierzchni o (...) m² W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, ze projektowana działka nr (...) stanowi fragment ulicy G.. Fakt ten potwierdza pismo ZDM w P. z dnia (...) r. oraz przeprowadzone oględziny. Okoliczność czy nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel, nie mają znaczenia dla wyniku sprawy w przypadku, gdy nieruchomość stanowi drogę publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j. t. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.). Zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego miasta P. zatwierdzonym Uchwałą Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr (...) z dnia (...) r. (Dz.U. Rady Narodowej m. P. nr 11 z dnia 30 września 1996 r. ) działka nr (...) znajdowała się na obszarze oznaczonym symbolem A 50 zp - zieleń parkowa. Realizacja uzależniona była od likwidacji istniejącej zabudowy. W okresie od 1975-1981 obowiązywał plan zagospodarowania przestrzennego miasta P. z 1975 r. zatwierdzony przez Wojewodę P. w dniu 22 sierpnia 1975 r. stanowiący integralną część planu zagospodarowania przestrzennego miasta P. z 1975 r. i integralną część planu zagospodarowania przestrzennego województwa p., zatwierdzonego uchwałą nr XII/25/77 Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 21 października 1977 r. Zgodnie z ustaleniami ww. planu działka przy ul. G. (...)oznaczona jest symbolem "U" - teren intensywnego zagospodarowania z przewagą funkcji koncentracji usług powszechnego użytkowania. Teren zastrzeżony do uzgodnień z konserwatorem zabytków. Zgodnie z Miejscowym Planem Szczegółowym Zagospodarowania Przestrzennego ."Śródmieście", zatwierdzonym uchwałą Prezydium Rady Narodowej Miasta P. nr 23/194/69 z dnia 6 czerwca 1969 r. (Dz. urz. RN m. P Nr 10, poz. 51) teren położony w P. przy ul. G. (...) przeznaczony był pod parking samochodowy na około 150 stanowisk i stacje paliw. Zatem biorąc pod uwagę załączone do aktu notarialnego pismo Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Po. – S.M., Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 17.07.1969 r., nr AB. 440/1160/69 oraz ww. szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego Śródmieście należy stwierdzić, że w stosunku do przedmiotowej działki - projektowanej działki nr (...) cel wywłaszczenia w postaci parkingu samochodowego na około 150 stanowisk i stacji paliw nie został zrealizowany. Potwierdzają to zeznania świadków jak również oględziny przedmiotowych nieruchomości. Żaden ze świadków nie zeznał, że na przedmiotowej działce znajdował się parking. Świadkowie natomiast zgodnie zeznali, że kilka aut "na dziko" stawało na terenie trzech sąsiadujących ze sobą nieruchomości ( z których jedna jest. przedmiotem niniejszego postępowania). Nie zmienia to jednak w żaden sposób faktu, iż nie zrealizowano inwestycji polegającej na wybudowaniu parkingu. Ponadto ówczesny układ magistrali wodociągowych i energetycznych uniemożliwiał zrealizowanie celu wywłaszczenia. Biorąc powyższe pod uwagę należało stwierdzić, że w stosunku do projektowanej działki nr (...), ark. mapy (...), obręb P., spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art.137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 227dalej ugn), bowiem w terminach przewidzianych w ww. przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Przedmiotowa działka nr (...) objęta jest dwoma umowami dzierżawy: nr (...), zawartą z F.P.H J. – J., ul. G.(...), P, na cel pawilon handlowy, teren przyległy i składowo - magazynowy, o łącznej powierzchni (...) m² oraz nr (...), zawartą z R. B. na cel pawilon handlowy, o pow. (...)m². Zgodnie z warunkami umowy dzierżawy po jej rozwiązaniu "nakłady budowlane poczynione na dzierżawionym gruncie zostaną zatrzymane przez wydzierżawiającego (Urząd Miasta P. Wydział Gospodarki Nieruchomościami) za zapłatę sumy odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu lub zabrane przez dzierżawcę na jego koszt -według wyboru dokonanego przez wydzierżawiającego". Natomiast zgodnie z art. 138 ust. 2 ugn najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna. Zgodnie z art. 96 ust. 1 b ugn, w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się odrębnej decyzji zatwierdzającej podział, o której mowa w art. 96 ust. 1ugn. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział. Z uwagi na fakt, iż wydzielenia części nieruchomości ma miejsce na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na mocy art. 95 pkt 4 oraz art. 97 ust. 4 ugn podział nieruchomości mógł nastąpić z urzędu, niezależnie od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego a w przypadku braku planu niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Wobec powyższego w toku niniejszego postępowania wykonano operat podziału nieruchomości, podlegający przyjęciu do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego przed wydaniem niniejszej decyzji.. W operacie zamieszczono protokół z dokonanej czynności przyjęcia granic nieruchomości oraz stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji mapę z projektem podziału, która zawiera wykaz zmian gruntowych oraz wykaz synchronizacyjny. Przyjęcie granic nieruchomości podlegającej podziałowi nastąpiło w wyniku badania księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości oraz danych wykazanych w katastrze nieruchomości. Niniejsza decyzja po zyskaniu przymiotu ostateczności stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i katastrze nieruchomości oraz wyznaczenia i utrwalenia na gruncie nowych punktów granicznych, według zasad określonych w przepisach dotyczących geodezji i kartografii, na wniosek właściciela nieruchomości. Organ I instancji przywołując ponadto treść art. 139, art. 140 ust. 1, art. 217 ust. 2 art. 227 ugn wskazał, że w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, zwaloryzowane odszkodowanie podlega odpowiednio zmniejszeniu lub zwiększeniu o kwotę równą różnicy wartości ustalonej na dzień zwrotu. Przy ustalaniu różnicy wartości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Ustalone odszkodowanie za przejęty grunt jak wynika z aktu notarialnego z (...) r. nr rep. (...) wynosiło (...) zł i obejmowało należność za grunt. Proporcjonalnie odszkodowanie za grunt części wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni (...) m² - obecnie projektowana działka nr (...) wynosiłoby: (...) zł. Wypłacone odszkodowanie podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1972 r. do końca 2011 r. – (...) i wynosi (...) zł, po denominacji (...) zł. W celu ustalenia czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie stosownie do art. 140 ust. 4 ugn zlecono wykonanie operatu szacunkowego. W przyjętym za podstawę rozliczeń operacie szacunkowym, sporządzonym w dniu (...) r. przez rzeczoznawcę majątkowego B. W., aktualna wartość nieruchomości wynosi (...) zł. Różnica między wartością nieruchomości wg stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny – (...) zł, a wartością nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny – (...) zł, wynosi – (...) zł. Różnica ta wynika z nakładów budowlanych znajdujących się na przedmiotowym gruncie i podlegających oszacowaniu, w postaci ogrodzenia i utwardzenia terenu. Zatem wnioskodawcy powinni zwrócić łącznie kwotę (...) zł. Po dokonaniu analizy formalno-prawnej operatu szacunkowego organ stwierdził, że jest on zgodny z przepisami prawa. Operat jest kompletny, a także przydatny dla celu, w jakim został sporządzony - dokonania rozliczenia związanego ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości. Aktualna wartość rynkowa nieruchomości, zgodnie z operatem szacunkowym, określona została na kwotę 2 978 766 zł, wobec powyższego zwaloryzowana kwota odszkodowania nie jest większa niż 50% aktualnej wartości nieruchomości. W sprawie ustalono ponadto, że w dniu (...) r. zmarła J. O. a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P., Wydział Cywilny z dnia (...) r. sygn. akt (...) nabył J.O. w całości. J. O. zmarł w dniu (...) r., a spadek po nim zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P., Wydział Cywilny z dnia (...) r. sygn. akt (...) nabyli K.O. w 1/2 części oraz D. O – L. i P. O. po 1/4 części każde z nich. K.O. zmarł w dniu (...) r., a spadek po nim zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. M. Wydział I Cywilny sygn. (...) z dnia (...) r. nabyli I.O. w 1/2 części oraz P.O. i D. O. – L. po 1/4 każdy z nich. I. O. zmarła w dniu (...) r., a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. M., Wydział XVI Cywilny, z dnia (...) r., sygn. akt (...) nabyli Z. P. i E. D. po 1/2 części każda z nich. Z. P. zmarła w dniu (...) r., a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. – Ż. w W. Wydział I Cywilny z dnia (...) r. nabyła w całości A. P.. W.L. zmarła w dniu (...) r., a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P., Wydział III Cywilny sygn. akt (...) z dnia (...) r. nabyła B. L. w całości. Aktem notarialnym nr rep. (...) z dnia (...) r. B. L. sprzedała R. N. całe swoje udziały w spadku po A. L., a więc udział w majątku wspólnym spadkodawcy i udział wynoszący 3/4 części w majątku nie objętym małżeńską wspólnością majątkową spadkodawcy oraz cały spadek po W. L.. R. N., nabywając od B. L. przysługujące jej udziały w spadku po A. L. oraz cały spadek po W. L. wszedł w prawa i obowiązki B. L. jako spadkobierczyni ww. osób. Tym samym R. N. należy traktować jako spadkobiercę W. i A. małż. L. Jednakże zauważyć należy, iż w momencie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa A.L. nie żył i mimo, że figurował w księdze wieczystej jako współwłaściciel nieruchomości przy ul. G. (...) , to z dniem jego śmierci przysługujący mu udział w prawie własności tej nieruchomości przeszedł na jego spadkobierców, tj. na B. L. i W. L. W dniu przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa A. L. nie pozostawał więc jej współwłaścicielem. Współwłaścicielami nieruchomości były natomiast B. L. i W. L. i te osoby pozbawiono prawa własności. Tym samym z punktu widzenia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami B. L. w zakresie udziału w nieruchomości jaki odziedziczyła po A. L. posiada status poprzedniego właściciela nieruchomości, a nie jego spadkobiercy. W tej sytuacji nabycie udziału w spadku po A.L. nie uprawnia R. N. do dochodzenia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w udziale, w jakim przysługiwał on w dniu wywłaszczenia B. L. W powyższym zakresie nadal uprawnioną pozostawała B. L. B. L. zmarła w dniu (...) r., a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego P. Stare Miasto w P. Wydział I Cywilny z dnia (...) r., sygn. akt (...) nabył T.S. w całości. Wnioskodawcy są zatem jedynymi osobami uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o zwrot przedmiotowych nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli:

- A. P., R. P.reprezentowani przez radcę prawnego wskazując, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości nastąpić winien na rzecz A. P., bowiem, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Z.P. zmarła, a spadek po niej w całości nabyła A. P.;

- D. O.– L. i P. O. reprezentowani przez radcę prawnego podnosząc, że organ I instancji nie rozstrzygnął wniosku złożonego w dniu (...) r. w przedmiocie rozłożenia kwoty odszkodowania na raty;

- H. T.- J. reprezentowana przez radcę prawnego podniosła, że w sentencji zaskarżonej decyzji umieszczono nazwisko osoby zmarłej tj. Z. P., ponadto nie wyjaśniono w oparciu o jakie dokumenty organ uznał, że w chwili przejęcia przez Miasto P. nieruchomości jej współwłaścicielami były B. i W. L. i na jakiej podstawie przyjęto przysługujący im udział w nieruchomości, co z kolei przesądza o tym, że nie sposób stwierdzić, że udział w nieruchomości zwrócony na rzecz R. N. i T. S. został ustalony prawidłowo. Nie przeprowadzono także poprawnie postępowania dowodowego w zakresie spadkobrania po B. L. i I. O. W odniesieniu do tych osób złożone zostały wyłącznie kopie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku. Ponadto w postępowaniu nie został złożony wniosek o zwrot nieruchomości przez E. D.. Organ I instancji błędnie wskazał wielkość udziałów w nieruchomości zwracanych poszczególnym wnioskodawcom oraz wielkość kwot, które poszczególni wnioskodawcy zobowiązani są zwrócić Miastu P., a także błędnie ustalił, że na przedmiotowej nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Wskazano również na nieprawidłowości dotyczące sporządzonej wyceny nieruchomości;

- T. S. zarzucając błędne przyjęcie przez organ I instancji, że R. N. jest spadkobiercą A. i W. L. Organ nie wziął pod uwagę faktu, że umowa zawarta pomiędzy B. L. a R.N. jest nieważna. Ponadto odwołujący wskazał, że odmowa zwrotu części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr (...) jest dla niego niezrozumiała i w wypadku, gdy zwrot jest niemożliwy to należy się jemu odszkodowanie.

Decyzją z dnia (...) nr (...) Wojewoda W. uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł w pkt I o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, w pkt II o odmowie zwrotu, w pkt III o zatwierdzeniu podziału przedmiotowej nieruchomości, w pkt. IV o zobowiązaniu do zwrotu na rzecz Miasta P. zwaloryzowanej ceny nabycia nieruchomości w stosunku proporcjonalnym do posiadanych udziałów.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że stronami umowy sprzedaży działek nr: (...) i (...) zawartej w dniu (...) r. były: Skarb Państwa, J.O., J. O. (do wysokości udziału 1/2 części), W. L. i B. L. (również do wysokości 1/2 części). Zgodnie z zapisami księgi wiecznej P. – S. M., tom (...), wykaz (...), c.d. KW nr (...), jako właściciele przedmiotowej nieruchomości wpisani byli: J. O. w 1/4 części, J. O. w 1/4 części oraz A. L. w 1/2 części. Jednocześnie z § 2 aktu notarialnego wynika, że A. L. zmarł (...) r., zaś spadek po nim, na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta P. z (...) r., sygn. akt (...) nabyły: córka B. L. (udział w majątku wspólnym oraz udział wynoszący 3/4 w majątku nie objętym małżeńską wspólnotą majątkową w skład którego wchodził udział w przedmiotowej nieruchomości) oraz żona W.L. (udział wynoszący 1/4 w majątku nie objętym małżeńską wspólnotą majątkową). Przy czym prawo własności nabywanych działek stanowiło majątek odrębny zmarłego. Zatem w chwili zawarcia umowy sprzedaży właścicielem nieruchomości były W.L. w 1/4 części i B. L. w 3/4 części, zaś podstawą takiego ustalenia było przywołane powyżej postanowienie spadkowe. Pomimo, że w aktach sprawy wskazanego dokumentu nie ma, jednakże okoliczność tę organ odwoławczy oparł na nie budzącej wątpliwości, co do wiarygodności i rzetelności, treści aktu notarialnego spisanego przez notariusza, na którego obowiązujące wówczas akty prawne, w szczególności ustawa z dnia 25 maja 1951 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 1963 r., nr 19, poz. 106 ze zm.), nakładały obowiązek szczególnej dbałości o wykonywane czynności notarialne z punktu widzenia ich zgodności z prawem. Kolejną okolicznością bezsporną jest ustalenie kręgu spadkobierców po J. O. i po J. O. Natomiast wątpliwości stron postępowania budzi kwestia legitymacji procesowej przysługującej R.N. z tytułu nabycia udziałów spadkowych. Zgodnie z treścią § 3 umowy sprzedaży zawartej (...) r., nr rep.(...), B. L. sprzedała R. N. całość udziałów w spadku po A. L. (udział w majątku wspólnym i udział wynoszący 3/4 części w majątku nie objętym małżeńską wspólnością ustawową) oraz całość spadku po W L. W dacie nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa tj. (...) r., współwłaścicielami nieruchomości były m.in. W. L. oraz B. L. Stąd też prawo współwłasności działek przysługiwało im, nie zaś A.L. Późniejsze zbycie udziału spadkowego po A.L. nie mogło więc obejmować związanego z prawem własności gruntu wywłaszczonego, majątkowego roszczenia o jego zwrot, gdyż stosownie do treści art. 136 ust. 3 ugn przysługiwało ono tylko byłemu właścicielowi bądź jego spadkobiercy. Zaś A.L. w dniu wywłaszczenia nie był współwłaścicielem działek nr: (...) i (...). Natomiast uznanie dopuszczalności ubiegania się przez R.N. o zwrot nieruchomości z tytułu nabycia spadku po W. L. znajduje uzasadnione podstawy. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z (...) r., sygn. akt (...), całość spadku po W. L., zmarłej (...) r., nabyła B. L. Stąd też zbycie całości spadku po byłym współwłaścicielu gruntu zawierającego w sobie także roszczenie majątkowe o zwrot wywłaszczonej nieruchomości należało uznać za legitymację do złożenia stosownego wniosku w tym zakresie. Stosownie do treści art. 1053 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz., U. z 1964 r., nr 16, póz. 93 ze zm.) nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. Ponadto w niniejszej sprawie nie może ulec przeoczeniu fakt, że R. N. wystąpił ze stosownym żądaniem do właściwego organu w dniu (...) r., w której to dacie przepis art. 136 ust. 3 ugn stanowił nie o spadkobiercach, .lecz o następcach prawnych. Zaś przymiot następcy prawnego bez wątpienia R.N. przysługiwał. W aktach sprawy znajdują się wnioski o zwrot nieruchomości złożone przez wszystkie uprawnione osoby: A.P. (k. 107 – akta I inst..), R. N. (k.10 – akta I instancji), D.O.- L. i P. O. (k.39 – akta I instancji). W przypadku T. S. wniosek o zwrot nieruchomości został podtrzymany przez jego pełnomocnika podczas rozprawy administracyjnej w dniu (...) r. (k. 141 – akta II instancji). Natomiast jeżeli chodzi o wniosek E.D. wskazać należy, że pismem z (...) r., poinformowała ona organ o zamiarze złożenia stosownego żądania. Nie można jednak nie zauważyć, że jako osoba uprawniona brała ona udział w postępowaniu przed organem I instancji, otrzymując korespondencję oraz mając możliwość ustosunkowania się do zgromadzonych dowodów i zgłoszonych żądań w toku całej spraw, w szczególności zaś przed wydaniem decyzji. Zaakceptowała ona również treść rozstrzygnięcia zwrotowego, nie wnosząc od niego odwołania. Okoliczność powyższa nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż strona jednoznacznie potwierdziła swoje stanowisko, a jej prawa w postępowaniu pierwszoinstancyjnym były zachowane. Odnosząc się natomiast do kwestii uwierzytelnienia dokumentów spadkowych, organ II instancji wskazał, że uwierzytelniony przez radcę prawnego D. M. – pełnomocnika T. S., odpis postanowienia Sądu Rejonowego P. – S. M. w P. z (...)r., sygn. akt (...), o stwierdzeniu nabycia spadku po B. L. znajduje się w aktach organu pierwszej instancji (k. 129 – akt I instancji). Natomiast postanowienie Sądu Rejonowego dla W.M. w W. z (...) r., sygn. akt (...), stwierdzające nabycie spadku po I. O., na etapie postępowania odwoławczego zostało uwierzytelnione przez pełnomocnika strony - radcę prawnego P. H. i znajduje się w aktach Starosty P. (k. 670 – akt I instancji). W dalszej kolejności podzielono ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji, co do przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości. Oględziny nieruchomości przeprowadzone przez organ I instancji wykazały, że grunt częściowo wykorzystywany jest na działalność handlową prowadzoną przez dzierżawców działki nr (...), w części jest również terenem niezagospodarowanym i zaśmieconym. Jedynie wschodni fragment działki zajmowany jest aktualnie przez parking dla kilku samochodów. Na nieruchomości brak jest również jakiejkolwiek roślinności wysokiej, a ogranicza się ona do niskopiennej zieleni dzikiej. Na obszarze objętym postępowaniem zwrotowym nie znajduje się również stacja paliw. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego należy uznać, że cel na jaki została nabyta przedmiotowa nieruchomość, obejmujący realizację parkingu samochodowego - jednopoziomowego, maksymalnie zadrzewionego, na ok. 150 stanowisk oraz stację paliw, nie został zrealizowany w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1 ugn. W badanym okresie nie wykonano ani miejsc postojowych, ani stacji paliw. Teren nie został również zadrzewiony w żaden zorganizowany sposób. Stąd też Wojewoda W. podziela w tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji, stwierdzające, że nieruchomość stała się zbędna i winna zostać przeznaczona do zwrotu następcom prawnym byłych współwłaścicieli. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że fragment; działki nr (...) w granicach projektowanej działki nr (...) o powierzchni 47 m2 znajduje się w liniach granicznych ulicy G.. Zgodnie z załącznikiem nr (...) do rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach białostockim, bielskim, ciechanowskim, częstochowskim, katowickim, kieleckim, krośnieńskim, łomżyńskim, nowosądeckim, ostrołęckim, pilskim, piotrkowskim, poznańskim, przemyskim, siedleckim, sieradzkim, suwalskim, rzeszowskim, tarnowskim i zielonogórskim (Dz. U. z 1986 r., nr 30, poz. 151 ze zm.) ulica G. została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich. Na mocy art. 103 ust 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., nr 133, poz. 972 ze zm.) dotychczasowa droga wojewódzka – G., stała się z mocy prawa drogą powiatową. Stąd też na podstawie art. 2 a ust. 2 o drogach publicznych .orzeczenie o odmowie zwrotu części działki nr (...) okazało się uzasadnione i konieczne. Przywołując natomiast treść art. 140 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 217 ust. 2 , art. 156 ust. 1 ugn organ II instancji wyjaśnił, że rzeczoznawca majątkowy w sporządzonym operacie szacunkowym z (...) r. dokonał wyceny zwracanej działki nr (...) o powierzchni 47 m ustalając jej wartość według stanu na dzień zwrotu i cen na dzień wyceny na kwotę (...) zł, na którą złożyła się suma wartości gruntu według stanu na dzień zwrotu i cen na dzień wyceny (...) zł) oraz wartości składników budowlanych (...) zł). Wartość rynkowa nieruchomości została określona na kwotę (...) zł. Przywołując treść art. 154 ust. 1 ugn wskazano, że biegła dokonała wyceny gruntu w oparciu o metodę porównywania parami w podejściu porównawczym. Z uwagi na fakt, że nieruchomość w dacie wywłaszczenia została przeznaczona na cele komunikacyjne rzeczoznawca majątkowy zastosował odpowiednio dyspozycję § 36 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Z 2004, nr 207, poz. 2109 ze zm.). Analiza rynku nieruchomości drogowych wykazała, iż ceny za 1 m2 kształtowały się w przedziale (...) – (...) złotych. Jednakże żadna z analizowanych transakcji nie mogła służyć celom wyceny z uwagi na ich zróżnicowanie z punktu widzenia lokalizacji oraz jednostkowej wartości. Stąd też biegła uznała za uzasadnione przyjęcie do wyceny gruntów o przeznaczeniu przeważającym wśród działek sąsiadujących z przejętą nieruchomością. Z rynku transakcji działkami niezabudowanymi, przeznaczonymi pod zabudowę mieszkaniowo - usługową wyodrębniono ostatecznie 3 pozycje, których przedmiotem były nieruchomości podobne, a więc porównywalne z nieruchomością stanowiącą przedmiot wyceny, ze względu na położenie, stan prawny, przeznaczenie, sposób korzystania oraz inne cechy wpływające na jej wartość (art. 4 ust. 16 ugn). Wartość rynkową wycenianego gruntu w stanie na dzień zwrotu oraz wywłaszczenia ustalono na poziomie (...) zł przy uwzględnieniu ceny 1 m2 w wysokości (...) zł oszacowanej jako średniej ważonej z wartości poprawionych z uwzględnieniem sum bezwzględnych wprowadzonych poprawek kwotowych. Natomiast wycena posadowionych na nieruchomości nakładów została wykonana metodą kosztów odtworzenia w podejściu kosztowym, która polega na określeniu kosztów odtworzenia części składowych gruntu przy zastosowaniu tej samej technologii i materiałów, które wykorzystano do wzniesienia lub powstania tych części składowych (§ 22 ust. 1 przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów). Biegła w sporządzonym operacie szacunkowym określając stan nieruchomości wskazała na istniejące zabudowania (pawilon gastronomiczny, budynek gospodarczy i magazyn) oraz pozostałe składniki gruntu (utwardzenie terenu, elementy ogrodzenia). W stosunku do istniejących zabudowań, rzeczoznawca po przeprowadzeniu stosownego postępowania w celu ustalenia ich statusu prawnego, wskazała, że uprawnione organy administracji architektoniczno - budowlanej nie dysponują pozwoleniami na ich wybudowanie. Z tej też przyczyny odstąpiła od ich ewentualnego oszacowania z uwagi na nieuregulowaną sytuację prawną, która uniemożliwia wykonanie rzetelnej wyceny, gdyż posadowione budynki mogą podlegać zarówno legalizacji jak i rozbiórce. Niepewność co do działań obecnego i byłego właściciela nieruchomości, zdaniem rzeczoznawcy, czyni niemożliwym wycenę wskazanych nakładów. W ocenie organu II instancji stanowisko rzeczoznawcy majątkowego w zakresie posadowionych na działce nr (...) budynków należy uznać za słuszne. Nieuregulowany stan prawny nieruchomości bezsprzecznie jest jednym z czynników, które wpływają na sporządzaną wycenę, zaś obowiązujące przepisy prawa, w tym w szczególności ustawa o gospodarce nieruchomościami, nakładają na rzeczoznawcę majątkowego obowiązek uwzględnienia tego czynnika podczas przeprowadzania czynności biegłego. Zasadnie rzeczoznawca majątkowy zwróciła uwagę na treść art. 140 ust. 4 ugn, gdyż zmniejszenie bądź zwiększenie wartości nieruchomości może mieć wpływ na kwotę zwracanego świadczenia tylko na skutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu. Organ odwoławczy podzielając przytoczoną argumentację wskazał, że zabudowania zlokalizowane na zwracanej nieruchomości z uwagi na ich handlowy charakter nie mogły zostać uznane za realizację celu wywłaszczenia w postaci parkingu i stacji paliw. Zatem rzeczoznawca majątkowy słusznie pominął je podczas procesu wyceny. Odnosząc się natomiast do pozostałych elementów zagospodarowania terenu zwracanej nieruchomości, które zostały opisane w tabeli na stronie 19 operatu szacunkowego, organ odwoławczy uznał, że spośród 8 wyszczególnionych pozycji składających się na zwiększenie wartości nieruchomości, niedopuszczalnym było uwzględnienie tych składników, które powstały na wywłaszczonej działce po dacie złożenia wniosku o zwrot, dodatkowo w odległej perspektywie czasowej od momentu nabycia. Ogrodzenie z siatki wraz z zabezpieczeniem drutem kolczastym i płytą OSB, wymienione na pozycjach 1-3 w tabeli na stronie 19 operatu szacunkowego zostało wykonane po 2009 r. Nie powinno budzić zatem wątpliwości, iż wskazane nakłady nie były wykonane na gruncie bezpośrednio po dokonanym wywłaszczeniu, a tym bardziej w celu jego realizacji. Ewentualne uwzględnienie ich w rozliczeniach prowadzonych w postępowaniu zwrotowym byłoby sprzeczne z treścią art. 140 ust. 4 ugn, w szczególności w sytuacji ich wykonania po dacie złożenia przez strony wniosku. W przypadku pozostałych nakładów, wyszczególnionych w pozycjach 4-8 wskazanej powyżej tabeli, ich stopień zużycia w przedziale 70 - 80 %, wskazuje na odległy moment ich powstania. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż wylewka asfaltowa mogła pojawić się na przedmiotowej nieruchomości po 1976 r. Być może miało to związek z istniejącymi planami inwestycyjnymi w dzielnicy: "Śródmieście". Jednakże podkreślić w tym miejscu należy, że nawet przyjęcie tej okoliczności za przesłankę starań podmiotu wywłaszczającego czynionych dla realizacji określonego w umowie celu, nie może stanowić o jego zrealizowaniu, w szczególności w terminach wskazanych w art.137 ugn. Również obecność pozostałych pozycji obejmujących mur oporowy i ogrodzenie metalowe w okresie łat siedemdziesiątych ubiegłego wieku została stwierdzona, choćby na podstawie zeznań świadków. Stąd też uzasadnionym jest uznanie, że nakłady wzniesione na projektowanej działce nr (...), obejmujące pozycje 4-8 tabeli na stronie 19 operatu szacunkowego należało uwzględnić przy obliczaniu wysokości kwoty o którą zwiększyła się wartość zwracanej nieruchomości. Po obliczeniu kosztów odtworzenia wskazanych nakładów ich wartość wyniosła po zaokrągleniu (...) złotych, która to kwota stanowiła jednocześnie zwiększenie wartości wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda W. po dokonaniu oceny operatu szacunkowego stwierdził, iż został on sporządzony w sposób prawidłowy i zgodny z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Biegła przyjmując ostateczne wartości wycenianej nieruchomości uzasadniła je w sposób dostateczny opierając się zarówno na rzetelnej analizie rynku lokalnego jak i na przyjętej metodologii wyceny, którą w treści operatu należycie wyjaśniła. Stąd nie było przeszkód do uznania sporządzonej opinii za spójną, logiczną i wewnętrznie niesprzeczną zaś wnioski z niej wynikające za znajdujące swoje uzasadnienie w dokonanych ustaleniach. W dalszej kolejności wskazano, że umowa sprzedaży nieruchomości z (...) r. ustalała cenę nabycia działek nr: (...) i (...) o łącznej powierzchni (...) m2 na kwotę (...) złotych. Stosownie do treści art. 140 ust. 3 ugn jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. Przeliczając proporcjonalnie kwotę odszkodowania za działkę zwracaną o powierzchni (...) m2 przyjęto, że obliczenie winno odnosić się do stanu faktycznego z dnia nabycia. Stąd nie został uwzględniony późniejszy przyrost powierzchni o (...) m2. Wyliczona w ten sposób proporcjonalna kwota odszkodowania wyniosła (...) zł. W myśl art. 140 ust. 2 w zw. z art. 5 oraz art. 227 ugn, odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS. Kwota 9...) zł została zwaloryzowana przy zastosowaniu kolejnych wskaźników rocznych i miesięcznych. Cena nabycia gruntu została określona w 1971 r., zaś waloryzacja tej kwoty została dokonana w niniejszej decyzji. Stąd też należało przyjąć, że pierwszym wskaźnikiem rocznym winien być wskaźnik za 1972 r. (przy podstawie rok poprzedni: 1971=100), zaś ostatnim wskaźnik miesięczny za czerwiec 2012 r. (przy podstawie rok poprzedni: 2011 = 100), będący jednocześnie ostatnim z dostępnych wskaźników na dzień wydania niniejszej decyzji. Iloczyn rocznych wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach 1972 i czerwiec 2012 wyniósł ( ...). Kwota zwaloryzowanej ceny nabycia, będąca iloczynem ceny nabycia i przyjętego wskaźnika waloryzacyjnego, wyniosła (...) złotych, zaś po denominacji (...) zł. Wskazując na treść art. 140 ust. 4 zd. 1 ugn organ II instancji wskazał, że stanowisko wyrażone w punkcie IV uzasadnienia niniejszej decyzji odnoszące się uznania zlokalizowanych na nieruchomości nakładów wiąże się również z obliczeniem zwiększenia wartości nieruchomości zwracanej. W związku z tym, że operat szacunkowy podaje jednostkowe wartości każdego z przyjętych do wyceny nakładów możliwe było samodzielne obliczenie przez organ orzekający zwiększenia wartości nieruchomości. Wśród poniesionych nakładów nie uwzględniono pozycji 1-3, zawartych w tabeli na stronie 31 operatu szacunkowego obejmujących ogrodzenia z siatki powlekanej o wysokości 2,0 m i długości 3,0 m na słupkach malowanych proszkowo, mocowanych w podłożu asfaltowym (...) zł, zabezpieczenie ogrodzenia drutem kolczastym - 1 nitka (...) zł oraz zabezpieczenie ogrodzenia płytą OSB o wysokości 1,9 m i długości 3,0 m (...) zł . Łączna wartość nieuwzględnionych nakładów wyniosła (...) zł, czyli po zaokrągleniu (...) zł. Pominiecie wskazanych elementów zagospodarowania terenu, wynika z faktu ich posadowienia w 2009 r., a więc po złożeniu wniosku o zwrot, w okresie znacząco odbiegającym od daty nabycia i bez związku z jego celem. Strony zobowiązane są zatem do zwrotu na rzecz Miasta P. łącznej kwoty (...) zł, na którą składa się suma zwaloryzowanego odszkodowania (...) zł oraz zwiększenia wartości nieruchomości (...) zł. Natomiast odnosząc się do wniosku o rozłożenie na 10 rat należności przypadającej na D.O.-L. i P. O. organ II instancji przywołał treść przepisu art. 141 ust. 1 ugn i wyjaśnił, że rozłożenie na raty wiąże się z uznaniem administracyjnym. Wniosku nie można było pozytywnie załatwić z tej przyczyny, że strona nie podała jakiejkolwiek podstawy uzasadniającej rozpatrzenie sprawy zgodnie z żądaniem wnioskującej. Nie dysponując żadną wiedzą o motywach, którymi kierował się wnioskodawca, organ nie mógł w pełni odnieść się do sytuacji konkretnej jednostki, lecz był zmuszony rozpoznać żądanie strony tylko w oparciu o pojęcie słusznego interesu obywateli oraz interesu społecznego. Z punktu widzenia przeciętnego obywatela kwota (...) zł w porównaniu z wartością dobra otrzymywanego, nie jest kwotą znaczną, której nie można by jednorazowo uiścić, przy uwzględnieniu możliwości istniejących na rynku finansowym. Jednocześnie rozłożenie na 10 rat wskazanej kwoty w aktualnym stanie sprawy wiązałoby się z nieuzasadnionym uszczupleniem na 10 lat budżetu jednostki samorządu terytorialnego, będącej jednocześnie stroną przedmiotowego postępowania.

W skardze na powyższą decyzje H.T.-J. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o jej uchylenie zarzucając naruszenie art. 136 ust. 3 ugn poprzez wydanie orzeczenia o zwrocie nieruchomości pomimo braku wniosku E.D. o zwrot przedmiotowej nieruchomości.. Naruszenie art. 107 kpa poprzez nie rozstrzygniecie o żądaniu zwrotu nieruchomości złożonego przez R. N. jako spadkobiercy po A. L. R. N. bowiem wystąpił z wnioskiem o zwrot nieruchomości zarówno jako spadkobierca W. L., jak i A. L.- po każdym z tych podmiotów w części ułamkowej. Organy zarówno I jak i II instancji w ogóle nie rozstrzygnęły o tym żądaniu. Ponadto naruszenie art. 7,8,11,77 i 107 kpa poprzez zawarcie w uzasadnieniu decyzji kontrfaktycznych ustaleń w szczególności w zakresie udziałów w nieruchomości przysługujących poszczególnym podmiotom. Nawet jeżeli przyjąć, co nie zostało w postępowaniu zbadane w żadnym zakresie ani wykazane przez wnioskodawców, ze W. i B. L. rzeczywiście były współwłaścicielkami nieruchomości jako spadkobierczynie A. L., mogłyby nimi być zaledwie w 1/8 i 3/8 części. Wynika z to z faktu, że A. L. był właścicielem wyłącznie 1/2 udziału. Również błędnie przyjęto, że nie doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia, (art. 137 ust. 1 ugn), skoro w latach 70 -tych XX wieku na wywłaszczonej nieruchomość zgodnie z celem wywłaszczenia powstał parking. Skarżąca zakwestionował także prawidłowość sporządzonego na potrzeby niniejszej sprawy operatu szacunkowego. Opinia nie zawiera wszystkich znajdujących się na nieruchomości nakładów. Rzeczoznawca winien dokonać stosownej wyceny murowanego budynku nr 2 magazynowo-składowego znajdującego się na spornej nieruchomości, a nie wskazywać, że jest to samowola budowlana i w związku z tym nie powinien być brany pod uwagę w niniejszej sprawie. Ponadto podniesiono, ze przyjęta przez rzeczoznawcę majątkowego metoda wyceny jest niezgodna z obowiązującymi przepisami. Niezasadnie przyjęto, że przedmiotem wywłaszczenia była działka przeznaczona na cele drogowe, co pozwala na dokonanie wyceny z zastosowaniem metod przewidzianych w § 36 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Celem wywłaszczenia nie była budowa drogi a budowa parkingu i stacji benzynowej.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej przeprowadzonej w dniu 13 grudnia 2012 r. pełnomocnik uczestników D. O.- L. i P. O. wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na brak legitymacji skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca swoje umocowanie w przepisach art. 134 Ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) i zgodnie z tą zasadą Sąd Administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

W pierwszej kolejności odniesienia wymaga wniosek o odrzucenie skargi wniesionej przez dzierżawcę nieruchomości objętej postępowaniem o jej zwrot.

Stosownie do przepisu art. 138 ust. 2 ugn najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna. Z przepisu tego jednoznacznie wynika interes prawny dzierżawcy, skoro decyzja podjęta w postępowaniu zwrotowym ma bezpośredni wpływ na jego sytuację prawną: w razie ostatecznego orzeczenia o zwrocie przedmiotu dzierżawy umowa z upływem 3 miesięcy wygasa niezależnie od woli stron zawartej umowy. Wobec tego dzierżawca nieruchomości objętej postępowaniem o zwrot jest stroną toczącego się postępowania administracyjnego. Tym samym ma legitymację do wniesienia skargi, przy czym interes prawny, o jakim mowa w art. 50 § 1 ppsa wynika właśnie z przepisu art. 138 ust. 2 ugn, a upływ czasu (3 miesiące) nie może skutkować utratą interesu prawnego i mieć wpływu na sytuację procesową dzierżawcy. W przypadku bowiem wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o zwrocie nieruchomości stanowiącej przedmiot dzierżawy, umowa "odżyje" i ponownie będzie wiązała strony. Zatem interes prawny dzierżawcy w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej przedmiot dzierżawy, istnieje do czasu prawomocnego zakończenia postępowania zwrotowego (wyrok NSA z 17 lutego 2011 r. I OSK 594/10, uchwała NSA z dnia 13 października 2003 r. OPS 6/03 publ. cbois).

W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca była dzierżawcą przedmiotowej nieruchomości i jako dzierżawca wniosła skargę na decyzję o jej zwrocie.

Odnosząc się z kolei do zarzutu, ze w niniejszej sprawie brak jest wniosku wszystkich uprawnionych do zwrotu nieruchomości – brak wniosku E.D.- co uniemożliwia wydanie decyzji o zwrocie wskazać należy, że zarzut ten jest chybiony.

Z przepisu art. 136 ust. 3 ugn wynika, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mogą wystąpić wszyscy właściciele (współwłaściciele) lub ich spadkobiercy i z ich udziałem winno się toczyć to postępowanie, przy czy tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać tym wszystkim osobom w dacie zgłoszenia żądania. Wszyscy współwłaściciele posiadają bowiem legitymację procesowa łączną do występowania o zwrot nieruchomości., której brak uniemożliwia wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości objętej wnioskiem Powyższe stanowisko jest zgodnie akceptowane zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo (zob. G. Bieniek "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2008 r., s. 495 oraz wyroki NSA z dnia 5 stycznia 2001 r. IV SA 2217/98, Lex nr 53398 oraz z dnia 24 września 2009 r. I OSK 1385/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2005 r. I SA/Wa 1371/04, Lex nr 192900). Oznacza to również niedopuszczalność zwrotu ułamkowych części nieruchomości. Dodać można, ze powyższy pogląd wiąże się z konstatacją, że żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest czynnością przekraczająca granice zwykłego zarządu, do której potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli (ar. 199 K.C.)

Zatem rację ma skarżący w tej kwestii, ze brak wniosku wszystkich współwłaścicieli uniemożliwia zwrot żądanej nieruchomości. Jednak w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Pomimo, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęto na wniosek R. N., D. O.- L. i P. O to wskazać należy, że E. D. pismem z dnia (...)r. poinformowała organ o zamiarze złożenia stosownego żądania, zaś pismem z dnia (...) r. oświadczyła, że podtrzymuje wniosek pozostałych stron o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Słusznie zatem organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że E.D. takowe żądanie wniosła, bowiem wymogu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości nie należy traktować nazbyt formalistycznie. Wystarczającym warunkiem do uznania, że taki wniosek złożono jest jasne stanowisko uprawnionego wyrażające akceptację i poparcie żądania złożonego wniosku przez pozostałe strony tego postępowania (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2012 r. IV SA/Po 1121/11, publ. cbois). Zatem w niniejszej sprawie wszyscy współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości złożyli wniosek o jej zwrot, co spowodowało, ze postępowanie w tym przedmiocie mogło być skutecznie przeprowadzone.

Z kolei odnosząc się do zarzutu, że w niniejszej sprawie doszło do realizacji celu wywłaszczenia, co przesądza o braku podstaw do dokonania zwrotu wnioskowanej nieruchomości wskazać, należy, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnię z przyczyn podanych niżej.

Nieruchomość, stosownie do art. 137 ust. 1 ugn, uznaje się za zbędną na cel okręcony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W przypadku, gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości zwrotowi podlega pozostała jej część.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że wystąpienie jednej z przesłanek zbędności, o których mowa w art. 137 ustawy, nakazuje organowi administracji publicznej uznać tę nieruchomość za zbędną na cel wywłaszczenia, co w konsekwencji winno skutkować jej zwrotem. Powołany przepis, zawierający ustawową definicję pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nakłada na organy administracji publicznej obowiązek ścisłej wykładni, bez możliwości dokonywania jakichkolwiek odstępstw od jego treści (przykładowo wyroki NSA z dnia: 22 czerwca 2001 r., I SA 241/00, LEX nr 54436, 22 sierpnia 2003 r., I SA 2622/01, LEX nr 149521, 4 września 2003 r., II SA/Gd 1552/00, LEX nr 298527, 16 kwietnia 2009 r., I OSK 581/08, LEX nr 555628, 1 października 2010 r., I OSK 1612/09, LEX nr 745102).

W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa – Zarząd Dróg. Mostów i Zieleni w dniu (...) r. w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomość w celu pobudowania parkingu na 150 miejsc postojowych i stację paliw. W trakcie postępowania ustalono, że fragment wnioskowanej działki nr (...) w granicach projektowanej działki nr (...) o powierzchni (...) m² znajduje się w liniach granicznych ulicy G.. Stąd też organ prawidłowo powołując się na przepisy art. 103 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133, poz. 972 ze zm. wskazał, że dotychczasowa droga wojewódzka – G. stała się z mocy prawa drogą powiatową, a zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy o drogach publicznych droga ta stanowi własność powiatu p.. Zatem stosownie do art. 2 ugn orzeczenie o odmowie zwrotu tej części działki okazało się uzasadnione. Natomiast na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego należało uznać, że cel na jaki została nabyta przedmiotowa nieruchomość nie został zrealizowany w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1 ugn. Żądana do zwrotu nieruchomość częściowo utwardzona jest asfaltem i wylewką betonowa zaś częściowo jest nieutwardzona, pokryta spontaniczną roślinnością oraz fragmentarycznie zaśmiecona. Na działce posadowiony jest pawilon blaszany, parterowy budynek magazynowy, wiata na odpady komunalne oraz dobudówka budynku zlokalizowanego na działce nr (...). W części wschodniej oraz północno- wschodniej grunt zlokalizowany jest jako strzeżony plac postojowy.. Ponadto na nieruchomości znajdują się elementy zagospodarowania terenu w postaci muru ceglanego, płotu siatkowego i blaszanego (oględziny z dnia (...) r. i (...) r.). Ponadto pismem z dnia (...) r. Zarząd Zieleni Miejskiej w P. poinformował, że przedmiotowa nieruchomość nie znajduje się w jego administracji oraz że nie posiada jakichkolwiek dokumentów jej dotyczących. Również zeznania świadków nie potwierdzają, że cel wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany. Stąd też Sąd powyższy zarzut uznał za chybiony i podzielił ustalenia dokonane w tym zakresie przez organ I instancji.

Natomiast zarzut, że organ II instancji odwołuje się do operatu szacunkowego z dnia (...) r. dotyczącego wyceny działki nr (...), którego nie ma w aktach sprawy, nie wpłynęło na rozstrzygnięcie zapadłe w niniejszej sprawie, bowiem błąd ten ma wyłącznie charakter błędu pisarskiego, który został przez rzeczoznawcę majątkowego sprostowany pismem z dnia (...) r. (k. 156 akt adm. I instancji). Operat sporządzony w grudniu 2011 r. bezspornie dotyczy działki nr (...) i takim operatem dysponowały organy administracji w niniejszej sprawie.

Również zarzut dotyczący metody wyceny i niezasadnego przyjęcia przez rzeczoznawcę majątkowego, że przedmiotem wywłaszczenia była działka przeznaczona na cele drogowe, co pozwala na dokonanie wyceny z zastosowaniem metod wyceny przewidzianych w § 36 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego nie zasługuje na uwzględnienie. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w oparciu o plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego "Śródmieście", zatwierdzony uchwałą Prezydium Rady Narodowej miasta P. nr (...) z dnia (...) r., w którym zgodnie z zapisami aktu notarialnego rep. (...) z dnia (...) r., teren położony w P. ul. G. (...) przeznaczony był pod parking samochodowy na około 150 stanowisk i stację paliw. W związku z powyższym, uwzględniając lokalizację i parametry fizyczne oraz obciążenie infrastrukturą techniczna parceli przy ul. G., na podstawie planu szczegółowego przeznaczenie nieruchomości w dacie wywłaszczenia prawidłowo ustalono na komunikacyjne z zabudową infrastrukturą obsługi drogowej (stacja benzynowa). W toku postępowania ustalono ponadto, ze części działki nr (...) zajęta została pod chodnik zrealizowany w latach 70- tych (pismo ZDM w P. z dnia (...) r.) i ta część przeszła z mocy prawa, co wskazano wyżej, na własność Skarbu Państwa i w związku z tym została wyłączona z procedury zwrotu. Zatem skoro ta część działki została zajęta pod pas drogowy (chodnik) i jest inwestycją drogową zawierającą się w pojęciu inwestycji komunikacyjnych to również parking wraz ze stacją benzynową jest rodzajem inwestycji drogowej, w związku z tym rzeczoznawca słusznie wskazał, że przedmiotem wyceny w stanie z dnia wywłaszczenia i stanie z dnia zwrotu jest działka gruntowa przeznaczona pod komunikację. W związku z powyższym prawidłowo powołano w operacie § 36 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, który stanowi, ze w przypadku gdy na realizację inwestycji drogowej została wywłaszczona lub przejęta z mocy prawa nieruchomość, która na dzień wydania decyzji była przeznaczona pod inwestycję drogową, wartość rynkową określa się, przyjmując przeznaczenie nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych, chyba, że określenie wartości jest możliwe przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości drogowych (...). Rzeczoznawca majątkowy wyjaśnił, że w celu oszacowania wartości gruntu przeprowadził analizę kilkudziesięciu transakcji na nieruchomości o przeznaczeniu podobnym do nieruchomości wycenianej, tj. komunikacyjnej. Jednak, żadna z przedstawionych w operacie transakcji nie dotyczyła gruntu o lokalizacji porównywalnej z nieruchomością szacowaną. W związku z tym wartość nieruchomości prawidłowo określona została w oparciu o analizę tego samego rynku, gdyż w dacie oszacowania przedmiotowa nieruchomość położona jest w obszarze śródmiejskim pod zabudowę mieszkaniowo- usługową. Z rynku transakcji wyodrębniono trzy pozycje dotyczące nieruchomości podobnych (mieszczących się w P. przy ul.(...),(...) – (...), (...)) z nieruchomością wycenianą ze względu na położenie, stan prawny, przeznaczenie, sposób korzystania oraz inne cechy wpływające na jej wartość (art. 4 ust. 16 ugn). Zatem w zastosowanej przez rzeczoznawcę metodzie do porównania przyjęto trzy nieruchomości podobne do nieruchomości wycenianej nie będące, co zarzuca skarżąca, nieruchomościami drogowymi, lecz nieruchomościami gruntowymi przeznaczonymi pod zabudowę usługowo- mieszkaniową. W związku z tym również i ten zarzut okazał się nie zasadny.

Z kolei odnosząc się do zarzutu dotyczącego błędnego wyliczenia udziałów poszczególnych wnioskodawców wskazać należy, co bezspornie zostało ustalone, że aktem notarialnym z dnia (...) r. nr rep. (...) J. O., J. O., W. L. oraz B. L. zawarli umowę sprzedaży przedmiotowej nieruchomości w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz., U. z 1961 r., nr 18, poz. 94 ze zm.) (k. 86 akt adm. I instancji). Nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa pod realizację parkingu na 150 stanowisk i stację paliw. W treści § 2 tego aktu wskazano, że A. L. nie żyje zaś spadek po nim na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta P. z (...) r.(...), w zakresie udziału w majątku wspólnym nabyła B. L., zaś w zakresie udziału w majątku nie objętym małżeńską wspólnotą majątkową nabyły W. L. (1/4) oraz B. L. (3/4). Udział A. L. wynoszący połowę w nieruchomości (...) stanowił jego majątek odrębny i nie zawierał on umowy majątkowej małżeńskiej.

W trakcie prowadzonego postępowania organy prawidłowo ustaliły krąg osób uprawnionych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości po J. O. i J. O., który obejmuje A. P., E. D., D. O. – L. i P. O. Powyższe potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty: postanowienie SR w P. z dnia (...) r.(...), postanowienie SR dla W. M. w W. z dnia (...) r.(...) , postanowienie SR w W. dla W. M. w W. z dnia (...) r.(...), postanowienie SR P. – Stare Miasto w P. z dnia (...) r.(...). Prawidłowo również w stosunku do tych osób obliczono przysługujące im udziały w zwracanej nieruchomości.

Natomiast kwestią nieprawidłowo wyjaśnioną i ustaloną, co słusznie zauważył pełnomocnik skarżącej pozostaje krąg osób uprawnionych do zwrotu przedmiotowej nieruchomości po W. L. i B. L. Jak już wyżej wskazano udział A.L. w nieruchomości wynosił 1/2 i stanowił jego majątek odrębny. W. L. (żona) nabyła po jego śmierci 1/4 udziału w majątku odrębnym A. L., zaś córka B. L. nabyła 3/4 udziału w tym majątku. Aktem notarialnym z dnia (...) r. B. L. sprzedała R.N. całe swoje udziały w spadku po A. L., a więc udział w majątku wspólnym spadkodawcy i udział wynoszący 3/4 części majątku nie objętym małżeńską wspólnością majątkową spadkodawcy oraz cały spadek po W. L. jako jej jedyny spadkobierca ( § 1 pkt 2 i § 3 aktu notarialnego k. 59 akt adm. I instancji). Postanowieniem z dnia (...) r. (...) SR w P. stwierdził nabycie spadku po W. L. zmarłej dnia (...) r. w P.na podstawie ustawy w całości przez B. L.. Zatem B.L. sprzedając udziały w nieruchomości A. N. dysponowała całym udziałem (tj. 3/4 jej udziałów plus 1/4 udziałów po zmarłej matce). Z powyższego wynika zatem, że organ nieprawidłowo obliczył wielkość udziałów w przedmiotowej nieruchomości przypadających R.N. skoro na skutek kupna udziałów w nieruchomości od B. L. stał się jej współwłaścicielem w połowie. Z powyższego wynikają dalsze konsekwencje, a mianowicie dotyczące wielkości udziałów w przedmiotowej nieruchomości należących do T. S., który w tym wypadku w ogóle ich nie posiada, a także wysokości zwracanych przez wnioskodawców kwot na rzecz Miasta P. zgodnie z ustalonymi udziałami. W tym miejscu podkreślenia jeszcze wymaga kwestia przysługującej R. N. legitymacji do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Po pierwsze, co słusznie wskazał organ II instancji w momencie składnia wniosku o zwrot nieruchomości przez R. N. w przepisie art. 136 ust. 3 ugn (Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741) mowa była nie o spadkobiercach., lecz o następcach prawnych uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Po drugie natomiast, co również słusznie wskazał organ II instancji, przywołując wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2007 r. I OSK 844/06 i z 17 maja 2011 r. I OSK 27/10, publ. cbios) nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązku spadkobiercy. Podmiot kupujący spadek bez określania co wchodzi w jego skład, a co podlega wyłączeniu, traktowany jest jako sukcesor uniwersalny, zaś przedmiotem czynności prawnej jest ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, do których bez wątpienia zalicza się również roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zatem i na tle aktualnie obowiązującego przepisu art. 136 ust. 3 A.N. miałby legitymację do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że organy administracji prawidłowo uznały, że R. N. posiada legitymację do złożenia przedmiotowego wniosku, lecz nie wyjaśniły należycie kwestii kręgu osób uprawnionych do zwrotu przedmiotowej nieruchomości po W. L. i B.L. oraz o przysługujących im udziałach, czym naruszyły art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa. Organy administracji publicznej, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona, a tego w niniejszej sprawie zabrakło.

Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji stosownie do rozważań poczynionych przez Sąd należycie wyjaśnią i ustalą na podstawie całokształtu materiału dowodowego krąg osób uprawnionych do zwrotu przedmiotowej nieruchomości, ich udziały oraz wysokości zwracanych przez wnioskodawców kwot na rzecz Miasta P.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.