Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 52/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6462 Wzory użytkowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz, Sędziowie NSA Janusz Drachal, Małgorzata Korycińska (spr.), Protokolant Aleksandra Kuc, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. C. PPHU J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2004 r. sygn. akt 6 II SA 3700/02 w sprawie ze skargi P. C. PPHU J. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2001 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od Urzędu Patentowego na rzecz P. C. PPHU J. kwotę 700 (siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 października 2004 r. (sygn. akt 6 II SA 3700/02) oddalił skargę P. C. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] maja 2001 r. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia [...] października 2000 r. spółka "N. S." wystąpiła do Urzędu Patentowego o unieważnienie należącego do P. C. prawa ochronnego nr [...] na wzór użytkowy pt. "Segment meblowy". Prawo to zostało P. C. udzielone decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. z pierwszeństwem od 8 listopada 1996 r.

W uzasadnieniu "N. S." podała, że od 1995 r. zlecała P. C. wytwarzanie określonych wzorów mebli dziecięcych. Projektantem tych mebli był współpracownik firmy M. M. Wskazany wzór stołu był znany na rynku i prezentowany w katalogach wielu firm i dlatego "N. S." nie występowała o uzyskanie prawa wyłącznego do tego wzoru. P. C., mając obecnie prawa ochronne na wskazany wzór, uniemożliwia wnioskodawczyni korzystanie z niego.

Uprawniony do wzoru użytkowego wniósł o oddalenie wniosku i wskazał, że zarzuty są zasadne co do części przedznamiennej, natomiast co do części znamiennej są nieuzasadnione i nieudowodnione.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] Urząd Patentowy RP, działając w trybie postępowania spornego, unieważnił prawo ochronne nr [...] na wskazany wyżej wzór użytkowy. W uzasadnieniu Urząd Patentowy wskazał, że z przedstawionych materiałów wynika, iż stoliki o takich cechach znamiennych jak zastrzeżone we wzorze ochronnym były znane przed datą pierwszeństwa, zatem wzór użytkowy nie spełniał warunku nowości. Utrzymanie wymienionego prawa ochronnego utrudniałoby w sposób nieuzasadniony swobodną działalność gospodarczą wnioskodawczyni.

P. C. wniósł odwołanie od wskazanej decyzji do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym zarzucając, że powinny być brane pod uwagę części przedznamienne i znamienne, bowiem dopiero jako całość stanowią rozwiązanie techniczne objęte ochroną.

Zgodnie z art. 257 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508) odwołanie to zostało przekazane do sądu administracyjnego jako skarga.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie stwierdził naruszenia prawa i uznał skargę za nieuzasadnioną. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 77 i art. 11 w związku z art. 82 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117) przesłanką zdolności ochronnej wzoru użytkowego jest cecha nowości, przy czym chodzi o nowość w skali światowej, a nie krajowej. Wzoru nie uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa ochronnego, został on podany do wiadomości powszechnej albo był jawnie stosowany lub wystawiony na widok publiczny w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do stosowania tego wzoru użytkowego. Cechę nowości niweczy jakiekolwiek ujawnienie wzoru, bez względu na sposób, w jaki to nastąpiło. Ujawnienie następuje wówczas, gdy dotyczy nieokreślonej liczby osób. Dla uzyskania prawa ochronnego na wzór użytkowy konieczne jest zatem, aby elementy decydujące o jego istocie pozostały nieujawnione do wiadomości powszechnej aż do daty dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym. Jeśli ten warunek nowości nie był spełniony prawo ochronne nie powinno być udzielone, a jeśli jednak zostało udzielone może zostać unieważnione zgodnie z art. 68 pkt 1 ustawy o wynalazczości, o ile wniosek o unieważnienie został zgłoszony przez podmiot legitymujący się interesem prawnym. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie "N. S." uzasadniła swój interes prawny faktem, iż do daty zgłoszenia była dystrybutorem mebli-zabawek wg zgłoszonego wzoru, a jej interes prawny nie był kwestionowany w postępowaniu administracyjnym.

Zdaniem Sądu I instancji wydając decyzję Urząd Patentowy prawidłowo przyjął, że będące przedmiotem prawa ochronnego rozwiązanie nie było nowe, ponieważ było udostępnione do wiadomości publicznej przed datą stanowiącą o pierwszeństwie. Z przedstawionych katalogów wynika jasno, że wzór stołu o blacie w kształcie trapezu o specyficznych proporcjach (długość mniejszej podstawy jest równa długości większej podstawy pomniejszonej o długość boku), umożliwiających zestawianie wielu stołów w dowolne kształty, był znany od bardzo dawna i wiele lat przed dokonaniem zgłoszenia, zaś zaokrąglenie krawędzi blatu nie jest szczególną cechą znamienną, tylko cechą wymaganą polską normą. Jeśli zaokrąglenie naroży uznać za cechę konieczną i oczywistą, to w zastrzeżeniach ochronnych pozostaną tylko, znane od dawna, kształt i proporcje blatu. Jeśli zgodnie z wnioskiem odwołania rozpatrywać wzór jako całość i oceniać łącznie jego cechy przedznamienne i znamienne to również nie posiada on cechy nowości, gdyż takie właśnie rozwiązania prezentowane były wcześniej w przedstawionych katalogach. Sąd wyjaśnił, iż w doktrynie i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że "w celu zniweczenia przymiotu nowości wystarcza stworzenie możliwości zaznajomienia się z wynalazkiem (wzorem użytkowym) w taki sposób, aby przeciętny specjalista mógł na tej podstawie stosować wynalazek ( por. A.Kopff "Konstrukcje cywilistyczne w prawie wynalazczości" Warszawa 1978 s. 54). W ocenie Sądu z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że w sprawie niniejszej przymiot nowości został zniweczony przed dokonaniem zgłoszenia, gdyż wzór był prezentowany w katalogach, produkowany i sprzedawany a odtworzenie go przez przeciętnego specjalistę było możliwe.

W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego P. C. - rzecznik patentowy - wniósł o uchylenie powyższego wyroku podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 7 i 8 k.p.c. poprzez zaniechanie prowadzenia postępowania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i tym samym nie prowadzenie postępowania w taki sposób aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa,

2. art. 77 i art. 11 w związku z art. 82 ustawy o wynalazczości poprzez uznanie, iż

opublikowanie przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa ochronnego wzoru tylko zbliżonego pod względem użytkowym i wykonanego według odmiennych metod konstrukcyjnych pozbawia wzór skarżącego cech nowości,

3. art. 68 pkt 1 ustawy o wynalazczości poprzez przyjęcie, iż Spółka z o.o. "N. S." w Ł. jest podmiotem legitymującym się interesem prawnym na podstawie wyłącznie kwestionowanego przez skarżącego oświadczenia o prowadzeniu dystrybucji przed datą zgłoszenia wzoru podlegającego ochronie,

4. art. 32 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu działania przez pełnomocnika.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opierając się wyłącznie na argumentacji podnoszonej przez Spółkę z o.o. "N. S." w Ł. przyjął, iż przedmiotowy wzór użytkowy publikowany był w katalogach zagranicznych. W toku postępowania skarżący podnosił, że w katalogach zagranicznych przedstawianych przez wspomnianą Spółkę zamieszczone były meble odbiegające rozwiązaniami konstrukcyjnymi, użytymi materiałami i zewnętrznym wyglądem od wzoru użytkowego podlegającego ochronie. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej określonej w art. 7 "k.p.c." organ administracji państwowej winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zdaniem strony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł, iż Urząd Patentowy RP nie powołał biegłego celem określenia czy przedmiotowy wzór użytkowy jest identyczny z meblami przedstawionymi w katalogach zagranicznych, czy najwyżej można mówić o daleko idącym podobieństwie wyłącznie użytkowym. W niniejszej sprawie Urząd Patentowy RP podjął działania sprzeczne z treścią art. 8 k.p.a.

Poza uchybieniami z zakresu procedury postępowania administracyjnego skarżący wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 77 i art. 11 w związku z art. 82 ustawy o wynalazczości. Sąd I instancji przyjął, iż cechę nowości niweczy publikowanie wzorów zbliżonych. Zdaniem strony pominął jednak fakt, że wzór skarżącego stanowi odmienne meble od wykazanych w katalogach zagranicznych. Łączy je jedynie co najwyżej przymiot użytkowy, co jednak nie może stanowić podstawy do pozbawienia tego wzoru cechy nowości.

Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok przyjął za udowodnione twierdzenia Spółki z o.o. "N. S." nieposiadające żadnego odzwierciedlenia w bezspornych i niepodważalnych dowodach oraz bezpodstawnie uznał Spółkę za podmiot legitymujący się interesem prawnym opierając się wyłącznie na jej oświadczeniu. Naruszył w ten sposób obowiązek dokonania oceny i sprawdzenia wiarygodności oświadczenia. Skarżący podniósł, że nie złożono żadnych dokumentów pozwalających uznać ten podmiot za dystrybutora przedstawionego przez skarżącego wzoru użytkowego.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisu art. 32 k.p.a. Podniósł, że posiadając ustawowe prawo działania przez pełnomocnika, w toku uprzednio toczącego się postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ustanowił do całego postępowania pełnomocnika w osobie rzecznika patentowego. Sąd I instancji zaniechał jednak wezwania rzecznika na rozprawę oraz odmówił jej odroczenia pomimo wskazywania przez skarżącego, iż w dacie rozprawy jego pełnomocnik przebywa służbowo poza granicami Polski.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną N. S. Spółka z o.o., reprezentowana przez rzecznika patentowego, wniosła o jej oddalenie. Podniosła, że wnoszący skargę kasacyjną wskazał jako jej podstawę naruszenie przepisów k.p.a. i k.p.c. nie mających zastosowania w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym działającym na podstawie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270).

Ponadto podkreśliła, że w toku postępowania skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających prawo pierwszeństwa do dokonanego zgłoszenia wzoru użytkowego nr [...]. Nie wykazał również prawa pierwszeństwa do zgłoszonego rozwiązania przed datami ich prezentacji w katalogach, produkcji i sprzedaży. Uczestnik postępowania podniósł, iż skarżący był wytwórcą mebli na zlecenie N. S. według wzornictwa francuskiej firmy N. przed datą zgłoszenia przedmiotowego wzoru do ochrony w Urzędzie Patentowym RP.

Zdaniem strony błędnie zarzucono niepowiadomienie pełnomocnika skarżącego o toczącym się postępowaniu, bowiem skarżący sam złożył odwołanie od decyzji Urzędu patentowego RP, a zatem Sąd nie znając danych osobowych pełnomocnika nie mógł udzielić mu takiej informacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm./ , zwanej dalej ustawą procesową , skargę kasacyjną można oprzeć zarówno na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie / pkt 1 tego przepisu / jak i na naruszeniu przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy / pkt 2 /. Przytaczając podstawy skargi kasacyjnej jej autor zobligowany jest do ich uzasadnienia , a w sytuacji postawienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania wykazania nadto , że wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej . Precyzyjne wskazanie podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie ma decydujące znaczenie dla wyniku postępowania kasacyjnego , albowiem Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej , a zatem to wskazane w niej podstawy zakreślają obszar kontroli zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji .

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach , o których stanowi art. 174 ustawy procesowej , przy czym w odniesieniu do naruszenia przepisów postępowania powołano normy prawne , których Sąd I instancji nie stosował i nie mógł stosować .

W postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie mają bowiem zastosowania przepisu kodeksu postępowania administracyjnego , stąd też Sąd nie mógł naruszyć ani art. 7 k.p.a. ani art. 8 k.p.a. / w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie " art. 7 i 8 k.p.c." , ale wobec treści zarzutu NSA uznał to za oczywisty błąd pisarski / jak i art. 32 k.p.a. .

Ten ostatni zarzut wymaga jednak odniesienia się do jego treści , gdyż został sformułowany w taki sposób , iż może nasuwać przypuszczenie istnienia przesłanki nieważności postępowania , o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy procesowej . Otóż autor skargi kasacyjnej twierdzi , że skarżący w postępowaniu przed sądem I instancji miał ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika , którego Sąd nie powiadomił o terminie rozprawy oraz odmówił jej odroczenia mimo wniosku skarżącego domagającego się obecności pełnomocnika na rozprawie . To twierdzenie strony skarżącej nie znajduje jakiegokolwiek potwierdzenia w aktach sprawy . Ani w postępowaniu przed Urzędem Patentowym , ani też w postępowaniu przed Sądem skarżący nie informował o tym , że ustanowił pełnomocnika . Na rozprawę w dniu 7 października 2004 r. stawił się osobiście , poparł skargę i ani wówczas ani wcześniej nie wnosił o odroczenie posiedzenia . Również domniemany pełnomocnik nie przedłożył pełnomocnictwa ani w żaden inny sposób nie ujawnił , że został ustanowiony w sprawie . Postawiony zarzut pozostaje więc w całkowitej sprzeczności z tym co zawierają akta sprawy .

Oprócz wiodącego zarzutu naruszenia przepisów postępowania w skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego i jakkolwiek nie sprecyzowano na czym to naruszenie miało polegać / błędnej wykładni czy nie właściwym zastosowaniu / to z uzasadnienia zarzutu można domniemywać , iż Sąd I instancji dokonał niewłaściwej subsumcji art. 77 i art. 11 w zw. z art. 82 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości / tekst jedn. Dz.U. z 1993 r. Nr 26 poz.117 ze zm./ , zwanej dalej ustawą o wynalazczości . Strona skarżąca konsekwentnie bowiem twierdzi , iż jej wzór użytkowy posiadał cechę nowości , o której mowa w art. 11 ustawy o wynalazczości i art. 77 tej ustawy , a publikowane uprzednio wzory były tylko zbliżone pod względem użytkowym , ale wykonane według odmiennych metod konstrukcyjnych . Ten pogląd pozostaje w sprzeczności z ustaleniami faktycznymi przyjętymi przez Sąd I instancji , których strona skarżąca nie potrafiła skutecznie podważyć w skardze kasacyjnej, a to oznacza , że ustalenia te wiążą Naczelny Sąd Administracyjny . Skoro więc w zaskarżonym wyroku przyjęto , że przed datą pierwszeństwa meble według zgłoszonego wzoru były już przedmiotem powszechnego obrotu , a objęte prawem ochronnym rozwiązanie nie było nowe i tych ustaleń nie udało się obalić w skardze kasacyjnej , to stawienie w niej zarzutu naruszenia art. 77 i art.11 w zw. z art. 82 ustawy o wynalazczości jest bezpodstawne . Podkreślić przy tym trzeba , że Sąd odniósł się także do wzoru jako całości i oceniając jego cechy przedznamienne i znamienne uznał ,iż nie posiada on cech nowości , gdyż takie właśnie rozwiązania prezentowane były wcześniej w przedstawionych katalogach .

Natomiast usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 68 ust.1 ustawy o wynalazczości . Przepis ten , mający mocą art. 82 odpowiednie zastosowanie do wzorów użytkowych i praw ochronnych , stanowi , że patent może być na wniosek każdej osoby , która ma w tym interes prawny , unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub części , jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu . Ustawa o wynalazczości określa ustawowe warunki do uzyskania patentu jak i prawa ochronnego , ale nie definiuje na własny użytek pojęcia interesu prawnego . W art. 113 ustawy o wynalazczości wprowadzono ogólną regułę , że Urząd Patentowy przy wydawaniu decyzji i postanowień przewidzianych w ustawie stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego , a w postępowaniu spornym - w zakresie ustalonym w trybie art.115 ust. 2 pkt 2 . W trybie tego przepisu , zawierającego delegację dla Rady Ministrów do określenia zasad postępowania spornego przed Urzędem Patentowym oraz zasad postępowania przed Komisją Odwoławczą zostało wydane rozporządzenie z dnia 28 kwietnia 1993 r. w sprawie postępowania spornego i odwoławczego oraz opłat związanych z ochroną wynalazków i wzorów ochronnych / Dz.U. Nr 36 poz. 160 ze zm./. W rozporządzeniu tym brak jest również definicji interesu prawnego , przy czym w jego § 11 wprowadzono zasadę , że w sprawach nie uregulowanych w § 1- 8 / przepisy dotyczące postępowania spornego przed Urzędem Patentowym / stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego . Ta zasada pozwala na przyjęcie poglądu , iż w zakresie dotyczącym interesu prawnego, o którym mowa w art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości, będzie miał zastosowanie wprost art.28 Kodeksu postępowania administracyjnego , w myśl którego stroną postępowania administracyjnego jest każdy , czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek .

Interesem prawnym w rozumieniu art. 68 ust.1 ustawy o wynalazczości jest więc interes prawny , o którym mowa w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego .

Interes prawny w takim ujęciu dotyczy szeroko rozumianej sytuacji prawnej podmiotu prawa wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju , z których wynikają jego uprawnienia , obowiązki , korzyści czy wolności prawnie chronione . Norm prawnych stanowiących podstawę interesu prawnego nie można utożsamiać z normami określającymi ustawowe przesłanki do uzyskania patentu czy prawa ochronnego na wzór użytkowy . Norma prawa materialnego , będąca źródłem interesu prawnego decyduje o tym , kto w konkretnej sprawie może domagać się unieważnienia prawa ochronnego czy patentu , a norma ustawowa rozstrzyga o tym z jakich powodów to unieważnienie może nastąpić .

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji uznał , że wnioskująca o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy ma interes prawny w wnioskowaniu wszczęcia postępowania w sprawie z dwóch powodów :

- po pierwsze do daty zgłoszenia była dystrybutorem mebli - zabawek według zgłoszonego wzoru ,

- po wtóre jej interes prawny nie był kwestionowany w postępowaniu administracyjnym .

Pierwsza z wymienionych okoliczności wskazuje na ewentualne istnienie tylko interesu faktycznego , a nie prawnego . Z kolei drugi argument jest całkowicie niezrozumiały i wskazuje na przyjęcie przez Sąd nieuprawnionej tezy , iż to strona , której przyznano prawo ochronne na wzór użytkowy w postępowaniu o unieważnienie tego prawa winna wykazać , iż wnioskujący o to unieważnienie nie ma interesu prawnego w domaganiu się unieważnienia . Taka wykładnia art. 68 ust.1 o wynalazczości pozostaje w sprzeczności z treścią tego przepisu .

Uznając , z wyłożonej przyczyny , zasadność skargi kasacyjnej , Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 ustawy procesowej uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie .

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt.1 ustawy procesowej i art. 205 § 3 - 4 tej ustawy w zw. § 12 ust 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych / Dz.U. Nr 212 poz. 2076 /.