Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 913/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9 ust.1
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: Kpa) – po rozpatrzeniu odwołania A. M. od wydanej przez Kierownika Działu Świadczeń Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta J. decyzji z dnia [...] r., Nr [...] w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że organ pierwszoinstancyjny przywołaną powyżej decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) ustalił stronie – A. M. kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 30 kwietnia 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. w wysokości 2 265 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, że w dniu [...] maja 2014 r. otrzymał z Sądu Rejonowego w J. Wydziału III Rodzinny i Nieletnich prawomocny wyrok z dnia [...] r., sygn. akt [...] uchylający z dniem [...] kwietnia 2012 r. obowiązek alimentacyjny ciążący na dłużniku E. M. wobec A. M. Wskazując na art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., dalej: "ustawa" lub "ustawa alimentacyjna") – podkreślili, że w chwili obecnej (tj. w czasie orzekania przez organ) E. M. nie jest już obowiązany do płacenia bieżących alimentów na stronę, gdyż zgodnie z przywołanym wyrokiem Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r., sygn. akt [...] zostały one uchylone z dniem [...] kwietnia 2012 r.

Tym samym organ uznał, że z tego powodu strona nie jest już osobą uprawnioną do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przytoczył art. 29 ust. 2 i 3 ustawy alimentacyjnej i stwierdził, że w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. stronie zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 2 700 zł, a z powodu uchylenia obowiązku alimentacyjnego od dnia 30 czerwca 2012 r. ustało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W jego ocenie wypłacone świadczenia stały się świadczeniem nienależnie pobranym. Podkreślił przy tym, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje od uprawomocnienia się wyroku uchylającego obowiązek alimentacyjny.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszoinstancyjny przyjął, że za okres od dnia 1 do 29 kwietnia 2012 r. świadczenie przysługiwało w kwocie 435 zł, czyli do zwrotu pozostała kwota 15 zł, a za okres od maja do września 2012 r. kwota po 450 zł miesięcznie.

Po przedstawieniu treści uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji oraz treści odwołania Kolegium przywołało brzmienie art. 29 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 23 ustawy i stwierdziło, że w stanie faktycznym sprawy decyzja organu pierwszoinstancyjnego jest poprawna merytorycznie, a okoliczności podniesione w odwołaniu nie mogą stanowić podstawy jej uchylenia lub zmiany.

Organ odwoławczy wskazał, że co do zasady ustawodawca wykluczył możliwość uznania za świadczenia podlegające zwrotowi świadczenia alimentacyjne wypłacone w kwocie odpowiadającej wysokości zasądzonych na dany okres alimentów. Wyjątek, jak zaznaczył, dotyczy osób, które otrzymały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego, jak również osób, co do których prawomocnym wyrokiem sąd uchylił obowiązek alimentacyjny. Sytuacja taka miała miejsce w stanie faktycznym sprawy, gdyż Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] uchylił z dniem 30 kwietnia 2012 r. obowiązek alimentacyjny wobec strony. Wyrok ten stał się prawomocny w dniu [...] marca 2014 r., a strona przedłożyła go komornikowi w dniu 13 maja 2014 r., który postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] umorzył postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej egzekucji alimentów bieżących na rzecz A. M. Jednocześnie za pismem z dnia [...] maja 2014 r., Sąd Rejonowy w J. III Wydział Rodzinny i Nieletnich przesłał organowi pierwszej instancji wydane wyroki w sprawie świadczeń alimentacyjnych dla strony .

Mając na uwadze treść art. 29 ust. 3 ustawy organ odwoławczy uznał, że prawidłowo organ pierwszoinstancyjny przyjął, że jest zobowiązany do orzeczenia o świadczeniach nienależnie pobranych za okres od 30 kwietnia 2012 r. do dnia 30 września 2012 r.

Kolegium podkreśliło, że okolicznością powodującą ustanie wypłaty świadczeń w całości było zwolnienie dłużnika z obowiązku alimentacyjnego z mocą od dnia 30 kwietnia 2012 r. Tym samym stwierdził, iż pobieranie świadczenia alimentacyjnego przez stronę od dnia uchylenia tego obowiązku do dnia 31 stycznia 2013 r. stanowi o nienależnie pobranym świadczeniu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. M., kwestionując stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. uznała zaskarżoną decyzję za krzywdzącą.

Analogicznie, jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji akcentowała brak swojej świadomości, co do braku tytułu do przyznanego jej na mocy decyzji administracyjnej świadczenia. Z chwilą uzyskania wiedzy o treści wyroku uchylającego zasądzone na jej rzecz alimenty "zawiesiła" postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego i dopełniła obowiązku informacyjnego.

Podniosła, że celem ustawy jest wsparcie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej w związku z niemożnością wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych. Alimenty wypłacane jej z funduszu alimentacyjnego przeznaczyła właśnie na pokrycie bieżących swoich potrzeb, gdyż dłużnik alimentacyjny nigdy nie wywiązywał się z obowiązku.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że skarżąca wiedziała o toczącym się postępowaniu sądowym z powództwa dłużnika alimentacyjnego, zatem już wcześniej mogła wystąpić o wstrzymanie wypłaty świadczenia do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wskazał nadto, że kwestia uprawnienia do alimentów przesądzona została wyrokiem Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r., a skarżąca nie odwołała się od tego wyroku mimo, że był on dla niej niekorzystny.

W piśmie z dnia [...] października 2014 r. skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę wyjaśniając, że nie była świadoma toczącego się postępowania o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Wniosek o świadczenie z funduszu alimentacyjnego złożyła w styczniu 2012 r. a do końca okresu świadczeniowego nie miała świadomości, o zawisłym sądzie postępowaniu. Zaakcentowała, że wezwanie na rozprawę otrzymała dopiero w październiku lub listopadzie 2012 r. Nie występowała przed sądem samodzielnie, gdyż przyznano jej adwokata z urzędu. Podkreśliła, że jej pełnomocnik, jak też sąd, wiedział o pobieraniu przez nią świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a pełnomocnik zapewniał ją, że sprawa przed sądem powszechnym nie ma wpływu na pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dlatego – jak zaznaczyła – nie odwołała się od wyroku. Wyrok uprawomocnił się w dniu 4 marca 2014 r., a skarżąca od lutego 2014 r. nie pobierała świadczeń z funduszu alimentacyjnego i do lutego 2014 r. nie była świadoma, że jej się nie należą.

Opisała nadto swoją sytuację finansową wynikającą z faktu nie wywiązywania się jej ojca z obowiązku alimentacyjnego. Jako krzywdzące uznała żądanie od niej zwrotu kwot, które przeznaczyła na utrzymanie, gdyż powoduje to na początku jej samodzielnego życia zadłużenie niezawinione przez nią, w dodatku w sytuacji, gdy rzeczywisty dłużnik czuje się bezkarny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem działania organów administracji, przy czym po myśli art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a ), sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi może nastąpić jedynie w okolicznościach, o których mowa w art. 145 § 1 tej ustawy, po myśli którego kontrolowany akt podlega uchyleniu między innymi wówczas, gdy narusza przepisy prawa materialnego w sposób, który ma wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego polega na błędnym zastosowaniu prawa albo jego błędnej interpretacji.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów pierwszej oraz drugiej instancji jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostają okoliczności faktyczne opisane w części wstępnej uzasadnienia niniejszego orzeczenia dotyczące przyznania dla strony skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wysokości tegoż świadczenia oraz podstawy ustalenia wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego jaką był prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Kwestią bezsporną jest także, że kolejnym wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w J. III Wydział Rodzinny i Nieletnich uchylił z dniem [...] kwietnia 2012 r. obowiązek alimentacyjny względem A. M.

Kwestią wymagającą wyjaśnienia pozostaje, czy w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, ziściły się przesłanki do ustalenia decyzją Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r., świadczeń nienależnie pobranych, a tym samym – nawiązując do uzasadnienia zaskarżonej decyzji – czy prawidłowym jest stwierdzenie organu odwoławczego, że z momentem uchylenia wyrokiem sądowym obowiązku alimentacyjnego z datą wsteczną strona nie była osobą uprawnioną i nie miała prawa pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy pobierała go zgodnie z obowiązującym w tym czasie prawomocnym wyrokiem ustalającym zobowiązanego i ich wysokość.

Przechodząc do szczegółowych rozważań w pierwszej kolejności wskazać należy, że wyrokiem tut. Sądu z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 914/14 uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] r. (nr [...]) wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta J. na podstawie art. 2 pkt 7 lit. "a", art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 1, 5, i 6, art. 25, art. 29 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dokonano ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez A. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2012 r. do 31 października 2013 r. w wysokości 1800 zł. Argumenty w nim przedstawione jako w pełni oddające istotę sporu w przedmiotowej sprawie, gdyż także odnoszące się do sytuacji skarżącej skład orzekający w pełni akceptuje i uznaje za własne. Stąd uzasadnia rozstrzygniecie z motywami i wywodami w nim zawartymi.

Tym samym dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie z przedstawionymi wskazaniami skład orzekający uznał skargę za skuteczną, gdyż interpretacja zastosowanego w zaskarżonej decyzji przepisu art. 29 ust. 3 w zw. z ust 2 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów jest błędna, a ma to istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Zdaniem Sądu obowiązek wierzyciela alimentacyjnego w przypadku pobrania nienależnego świadczenia i obowiązek tego podmiotu w przypadku wystąpienia zmian w zakresie tytułu wykonawczego stanowiącego dotychczasową podstawę jego uprawnień do alimentów, uregulowane zostały przez ustawodawcę odrębnie, co świadczy o braku tożsamości tych zdarzeń. Potwierdza to również zamieszczenie w treści art. 29 ust. 2 i 3 ustawy regulacji nakazującej stosowanie jej art. 23 "odpowiednio" a nie "wprost".

Zagadnienie "odpowiedniego" stosowania przepisów było wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych obu instancji, a także piśmiennictwa prawniczego. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1076/10 wyjaśnił że "odpowiednie stosowanie" może mieć różną postać. Ze względu na rezultat tego zabiegu można wyróżnić trzy grupy przypadków. Pierwszą grupę stanowią przypadki, w których wskazane przepisy prawa bez żadnych zmian w ich dyspozycji znajdują zastosowanie do drugiego zakresu odniesienia (są stosowane wprost). Grupa druga obejmuje przypadki, w których przepisy odniesienia wymagają przy ich stosowaniu w nowym zakresie odpowiednich zmian, tak aby były adekwatne do charakteru i rodzaju sprawy. Trzecia grupa to przypadki, gdy określony zakres normy stosowanej odpowiednio nie znajduje zastosowania w ogóle do drugiego zakresu odniesienia. Zgodnie ze stanowiskiem literatury przedmiotu stosowanie odpowiednie oznacza niezbędną adaptację (i ewentualnie zmianę niektórych elementów) normy do zasadniczych celów i form danego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku do uregulowań, które mają być zastosowane (vide: A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, LEX, 2010, wyd. III, komentarz do art. 30 teza 2).

Stosowanie "odpowiednio" a nie "wprost" art. 23 ustawy do regulacji zawartej w art. 29 ust. 3 w zw. z ust. 2 wynika z faktu, że obowiązek wierzyciela alimentacyjnego, o którym mowa w tym przepisie powstaje nie dlatego, że pobrał on nienależne świadczenie w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy lecz z powodu zmiany w jego sytuacji prawnej ukształtowanej dotychczas mocą wyroku sądu powszechnego (względnie zatwierdzonej przez ten sąd ugody).

Momentem powstania obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wierzyciela – zgodnie z brzmieniem art. 29 ust. 2 ustawy – jest zmiana wysokości zasądzonych alimentów, gdyż od miesiąca, w którym zdarzenie to nastąpiło, organ uprawniony jest do żądania od wierzyciela alimentacyjnego zwrotu wypłaconych mu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Właściwe odkodowanie treści "dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów" musi poprzedzać przedstawienie kilku istotnych wskazań.

Nie budzi żadnej wątpliwości, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zastępczym w miejsce nie wypełnianego przez dłużnika alimentacyjnego obowiązku.

Również jako bezsporne przyjąć trzeba, że to ustawa jest źródłem uprawnienia alimentacyjnego, jednak wyrok sądu, względnie ugoda sądowa, nadaje mu kształt wymagany do egzekwowania obowiązku dłużnika. Brak tytułu, jakim jest prawomocny (ewentualnie zaopatrzony w rygor natychmiastowej wykonalności) wyrok sądu (ugoda), uniemożliwia przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Istnienie w obrocie prawnym wykonalnego wyroku (ugody) sądowej, na mocy którego przyznano uprawnionemu alimenty w określonej tam wysokości przesądza natomiast o możliwości przyznania świadczenia alimentacyjnego, oczywiście przy spełnieniu się innych, wymaganych w ustawie warunków.

Zauważyć też trzeba, że w przeciwieństwie do regulacji zawartej w art.15 ustawy o funduszu alimentacyjnym z dnia z 18 lipca 1974 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 157), który stanowił, że osoba, przeciwko której prowadzona jest egzekucja alimentów na rzecz osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie może żądać uchylenia lub ograniczenia obowiązku alimentacyjnego za okres poprzedzający zgłoszenie żądania, ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera takiego lex specialis w stosunku do art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na mocy którego wyłączone byłoby uprawnienie osoby zobowiązanej do wystąpienia o zmianę dotychczasowego obowiązku. Ustawodawca dopuszcza zatem możliwość zmiany lub uchylenia wyznaczonego dłużnikowi obowiązku alimentacyjnego mimo wypełniania tego obowiązku zastępczo w miejsce dłużnika przez fundusz alimentacyjny. Dla oceny wpływu takich zmian na sytuację prawną strony uprawnionej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego użyteczne jest przedstawienie analizy charakteru wyroku przyznającego alimenty jak też wyroku, w którym orzeczono o uchyleniu alimentów lub zmianie ich wysokości.

Prawomocny wyrok zasądzający alimenty, a więc zasądzający powtarzające się świadczenia na przyszłość, ma ten skutek, że odnosi się również do zdarzeń, które dotyczą przyszłości. Sąd bowiem nakładając obowiązek alimentacyjny musi ustalić jego rozmiar i czas trwania również z uwzględnieniem faktów przyszłych, poddanych ocenie według zasad prawdopodobieństwa w chwili wydania wyroku. Ponieważ jednak przyszłości z pewnością przewidzieć się nie da i może ona okazać się częstokroć inna, niż przewidywał ją sąd, sprekludowanie materiału faktycznego odnoszącego się do przyszłości byłoby w takich przypadkach krzywdzące i dlatego ustawa zezwala na ponowne określenie roszczeń na podstawie okoliczności, które ujawniły się po uprawomocnieniu się wyroku, a które są już pewne. Toteż wyrok orzekający ponownie o tych roszczeniach, ustala materialne uprawnienia, które już istnieją. Okoliczność, że w sprawach o świadczenia alimentacyjne na przyszłość stan faktyczny obejmuje nie tylko fakty istniejące w chwili wydania wyroku, lecz także fakty przyszłe, ma doniosłe skutki co do zakresu mocy wiążącej takiego wyroku. Mianowicie zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia, nie może być traktowana jako zmiana stanu faktycznego, lecz tylko jako przesłanka wniosku, że w świetle rzeczywistości ocena tego stanu dokonana a priori okazała się niedoskonała i że aktualnie zachodzi możliwość przeprowadzenia jej korekty zgodnie z prawdą obiektywną. W konsekwencji, brak podstaw do uznania, że na skutek zmiany okoliczności moc prawna wyroku zasądzającego alimenty wygasła, jakby to miało miejsce w sytuacji, gdyby stan faktyczny, na którym oparte było prawomocne orzeczenie, uległ w następstwie zmianie. Przy nie zmienionym bowiem stanie faktycznym prawomocne orzeczenie, wydane formalnie prawidłowo, zachowuje moc wiążącą dopóki nie zostanie uchylone lub zmienione w drodze prawem przewidzianej. Sąd orzekając ponownie o uprawnieniu materialnym musi zatem uchylić poprzednie prawomocne orzeczenie, aby otworzyć drogę do urzeczywistnienia wyniku ponownego badania. W ten sposób sąd wywołuje pewien skutek konstytutywny. Pozbawienie wyroku prawomocnego jego skuteczności jest wywołaniem nowego skutku procesowego, czyli że wyrok zapadający na skutek powództwa o zmianę wyroku zasądzającego alimenty, oceniony w ten sposób, ma niewątpliwie charakter konstytutywny. Ograniczenie lub uchylenie obowiązku alimentacyjnego następuje wprawdzie już na skutek zmiany odnośnych przesłanek materialnych, jednak skuteczność prawną zyskuje dopiero przez uchylenie prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty, który aż do tej chwili zachowuje moc obowiązującą i na skutek tego tamuje uznanie materialnych skutków zmiany. Toteż dopiero z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego powództwo o uchylenie lub ograniczenie obowiązku alimentacyjnego odpada podstawa prawna rat alimentacyjnych pobranych ponad miarę zakreśloną uchyleniem lub ograniczeniem (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1954 r. sygn. akt I Co 41/54 publ. OSNCK 1956/1/3 wydana w nieaktualnym już stanie prawnym jednak zawierająca analizę prawną całkowicie adekwatną do rozważań niezbędnych dla kontrolowanej sprawy).

Toteż "dzień zmiany wysokości zasądzonych alimentów" należy utożsamiać z dniem uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego powództwo o uchylenie lub ograniczenie obowiązku alimentacyjnego i dopiero od tego momentu możliwe jest żądanie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na zasadzie art. 29 ust. 2 i 3 ustawy.

Do tego dnia natomiast organ posiada pełny tytuł do wypłaty wierzycielowi alimentacyjnemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tytułem tym jest dotychczasowy prawomocny wyrok zasądzający alimenty i nie można skutecznie twierdzić, że wyrok dokonujący zmian w zakresie obowiązku alimentacyjnego niweczy z mocą wsteczną moc obowiązującą wyroku pierwotnie kształtującego obowiązek alimentacyjny.

Nadanie sformułowaniu "od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów" innej treści niż przedstawiona powyżej, a w szczególności takiej treści jak uczynił to organ w zaskarżonej decyzji, prowadziłoby do naruszenia art. 2 Konstytucji RP poprzez uchybienie jednej z przypisanych temu przepisowi zasad, jaką jest zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez to państwo prawa. Adresatami świadczenia z funduszu alimentacyjnego są bowiem podmioty w trudnej sytuacji materialnej, a przyznawane im świadczenie służy zapewnieniu bieżących środków utrzymania. Są to nadto osoby będące w posiadaniu nie tylko decyzji ostatecznej uprawniającej je do pobierania świadczenia ale także w posiadaniu wykonalnego wyroku czy ugody sądowej. Ich przekonanie o możliwości zużycia otrzymywanych świadczeń jest zatem całkowicie słuszne. Zaprzeczeniem zasadzie lojalności państwa względem obywateli wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP byłoby nakazywanie im, już z własnych środków często bardzo szczupłych, zwrot świadczenia, które zużyły w przekonaniu, że są to działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem. Tymczasem obowiązujące przepisy powinny gwarantować jednostce bezpieczeństwo prawne. Przypomnieć tu można, że takie właśnie gwarancje dają przepisy prawa cywilnego. Powództwo dłużnika alimentacyjnego skierowane przeciwko uprawnionemu może być bowiem uwzględnione tylko o tyle, o ile zobowiązanemu służyłoby prawo żądania zwrotu nadpłaconych kwot na podstawie przepisów o niesłusznym wzbogaceniu.

Konsekwencją przedstawionego stanowiska prezentującego, że dniem zmiany wysokości zasądzonych alimentów (dla kontrolowanej sprawy – dzień uchylenia zasądzonych alimentów) jest dzień, w którym wyrok dokonujący zmian w zakresie obowiązku alimentacyjnego staje się prawomocny (wykonalny) musi stać się stwierdzenie braku uprawnień organu do żądania zwrotu wypłaconego stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego za czas sprzed tego dnia.

Obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jako wyjątek, ustawodawca nakłada wyłącznie na te osoby, które otrzymały świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty w okresie od dnia prawomocności wyroku zmieniającego dotychczasowy obowiązek alimentacyjny do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego.

Zastosowanie art. 29 ust. 2 w zw. z art. 3 ustawy w sposób inny niż wynikający z przedstawionej interpretacji naruszałby zasadę legalizmu ukształtowaną w art. 7 Konstytucji RP. Działanie organów na podstawie i w granicach prawa oznacza także działanie na podstawie i w granicach zasadnie interpretowanych przepisów prawa.

Sąd podziela w pełni stanowisko zaprezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych co do tego, że redagując art. 29 ust. 2 ustawy intencją ustawodawcy było zabezpieczenie organu, który w związku z nadejściem terminu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego zmuszony był wypłacić świadczenie w zbyt dużej kwocie, gdyż nie miał jeszcze wiedzy o zmodyfikowaniu tytułu wykonawczego (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Poznaniu z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Po 899/10, Gdańsku z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Gd, Bydgoszczy z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd czy Krakowie z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1611/14 publ. CBOSA).

Stwierdzając, że wydane w sprawie decyzje tak pierwszej jak i drugiej instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, pozostawiając w gestii organu odwoławczego przywrócenie legalności wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Wskazania do dalszego postępowania wynikają dla organu wprost z naprowadzonych wniosków. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 p.p.s.a.