Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2434/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

16.11.2005r. NSA uchylił wyrok do ponownego rozpoznania W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Dudra, Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14.04.2005 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty dodatkowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2004 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] czerwca 2004r. K. W. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą F.H.U. "T" – skarżącego w niniejszej sprawie, odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu dodatkowej opłaty w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji przytoczony został przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określający przypadki, w których ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Następnie powołany został przepis art. 28 ust. 3a stanowiący o możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymagane do stwierdzenia całkowitej i trwałej nieściągalności należności z tytułu składek oraz nie wykazano ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania składek w tym, aby umorzyć te należności, w związku z tym nie mogły one zostać umorzone.

Pismem z dnia [...] września 2004 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym powtórnie wniósł o umorzenie wymierzonej mu dodatkowej opłaty. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w październiku 2003 r. odbyła się rozprawa w Sądzie Okręgowym w G. - Wydział [...], o umorzenie tej opłaty, na której to rozprawie został poinformowany, iż istnieje możliwość całkowitego umorzenia dodatkowej opłaty w chwili braku jakichkolwiek zobowiązań wobec ZUS. W czerwcu 2004 r. wszystkie zaległości wraz z odsetkami zostały przez niego uiszczone i od tego czasu składki płacone są w terminie.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji powtórzone zostały argumenty przytoczone w rozstrzygnięciu wydanym w pierwszej instancji.

Pismem z dnia [...] października 2004 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi ponownie powołał się na informacje uzyskane w trakcie rozprawy przed Sądem Okręgowym w G. – Wydział [...], dotyczące możliwości umorzenia dodatkowej opłaty oraz wskazał na fakt całkowitej spłaty zaległych należności na rzecz ZUS. Wyjaśnił również, iż kłopoty w terminowym opłacaniu składek związane były z uruchomieniem na terenie miasta R. dwóch hipermarketów, co doprowadziło do załamania koniunktury i odejścia wielu klientów.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wyjaśnił, iż umorzenie ma charakter ulgi nadzwyczajnej, tak więc trudna sytuacja finansowa spowodowana spadkiem dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzasadnia wniosku o umorzenie. Działalność gospodarcza jest działalnością o charakterze profesjonalnym, prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba prowadząca tę działalność. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, zaś rezygnacja przez Zakład z dochodzenia wykonania przez zobowiązanego obowiązku, musi być rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu dodatkowej opłaty wymierzonej mu na podstawie art. 24 ust.1 u.s.u.s. Opłatę tę, jako pewnego rodzaju sankcję administracyjną, można wymierzyć, zgodnie z treścią wyżej powołanego przepisu, w przypadku nieopłacania składek lub opłacania ich w zaniżonej wysokości. W przypadku skarżącego opłata ta została wymierzona decyzją z dnia [...]sierpnia 2003 r., zaś odwołanie od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem z dnia [...] grudnia 2004 r. Sądu Okręgowego w G .

Podstawę prawną umarzania należności z tytułu składek, dotyczy to również dodatkowej opłaty, stanowią przepisy art. 28 u.s.u.s. W myśl ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, natomiast w przepisie art. 28 ust. 3 ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, t.j. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek. Decyzja w tym zakresie podejmowana jest bowiem w ramach uznania administracyjnego, o czym świadczy użycie zwrotu "mogą". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków, stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. Również wnioskodawca nie usiłował dowodzić, iż taka sytuacja miała miejsce. W swoich staraniach o umorzenie należności z tytułu dodatkowej opłaty, wymierzonej mu za nieterminowe płacenie składek, powoływał się na fakt dokonania przez niego spłaty wszystkich zaległości tytułu składek na rzecz ZUS. Należy przyznać, iż oczekiwania skarżącego dotyczące możliwości umorzenia dodatkowej opłaty były w pewien sposób w jego subiektywnym przekonaniu oparte na racjonalnych podstawach. Skoro bowiem niepłacenie składek jest przyczyną wymierzenia dodatkowej opłaty, to istnienie perspektywy umorzenia tej opłaty w sytuacji spłaty wszelkich zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami, mogłaby stanowić dodatkową motywację do wysiłków dłużników zmierzających do spłat zaległości z tytułu składek. Jednakże u.s.u.s. takich rozwiązań nie zawiera, a można powiedzieć, iż jest wręcz odwrotnie, gdyż zgodnie z przepisem art. 28 ust. 4 to umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Natomiast fakt spłaty zaległości z tytułu składek nie jest traktowany jako przesłanka umożliwiająca umorzenie dodatkowej opłaty, o której mowa w art. 24. ust. 1 u.s.u.s. i to zarówno na gruncie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który stanowi jedynie o całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek , jak i w ramach możliwości, które stwarzają przepisy art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Wprawdzie przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazany został w uzasadnieniu obu, wydanych w niniejszej sprawie decyzji, to jednak można mieć wątpliwości, czy w ogóle może on stanowić podstawę prawną do umorzenia należności z tytułu dodatkowej opłaty. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. zostało zdefiniowane, używane dalej w wielu przepisach tej ustawy, pojęcie "należności z tytułu składek" jako obejmujące składki na ubezpieczenia społeczne osób ubezpieczonych (art. 4 pkt 3 u.s.u.s.), odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. O ile zatem w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. mówi się umarzaniu "należności z tytułu składek" w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tak przepis art. 28 ust 3a u.s.u.s. stwarza jedynie możliwość umarzania "należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne" ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Zestawiając literalną treść wyżej powołanych przepisów, można dojść do wniosku, iż dodatkowa opłata, o której mowa w art. 24 ust. 1 u.s.u.s nie mieści się w użytym w art.28 ust.3a pojęciu "należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (...)", a zatem ten ostatni przepis nie może stanowić podstawy prawnej do umorzenia należności z tytułu dodatkowej opłaty.

Dokonując oceny wydanych w niniejszej sprawie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż naruszają one przepis art. 107 § 3 k.p.a., gdyż bardzo lakoniczne uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie, zwłaszcza co do uzasadnienia faktycznego decyzji. Trzeba również wskazać, iż organ prowadzący postępowanie nie wywiązał się także z obowiązku nałożonego na niego na mocy art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uwzględniając jednak omówione wyżej, ramy prawnych możliwości działania organu wydającego rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, Sąd uznał, że wskazane wyżej uchybienia proceduralne, w tej konkretnej sprawie, nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.