Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2326/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 1 , art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie NSA Izabella Kulig – Maciszewska del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 149/13 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 149/13, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, oddalił skargę (pkt 1) oraz przyznał od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnego [...] kwotę 295,20 zł, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 2).

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M.K. z dnia [...] października 2012 r., na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej jako ustawa o pomocy społecznej), odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na potrzeby w postaci: zakupu butów, bielizny, garnków, pościeli, ręczników, środków czystości. W uzasadnieniu decyzji podał, iż z przeprowadzonego w miesiącu październiku 2012 r. wywiadu środowiskowego wynika, że dochód strony z miesiąca poprzedzającego złożenie przedmiotowego wniosku wyniósł 858,35 zł i przekroczył o kwotę 316,35 zł ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. Organ wskazał na ograniczone możliwości finansowe pomocy społecznej oraz na fakt przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału w kwocie 300 zł (decyzja z dnia [...] października 2012 r.) oraz kosztów zakupu leków w kwocie 70 zł (decyzja z dnia [...] października 2012 r.), a także na okoliczność objęcia go pomocą w formie bezpłatnych posiłków wydawanych w DDP "[...]", których koszt (84 zł za miesiąc wrzesień 2012 r.) jest pokrywany ze środków pomocy społecznej oraz na możliwość częściowego pozyskania wnioskowanych artykułów w ramach pomocy rzeczowej świadczonej przez PCK i Chrześcijańską Służbę Charytatywną, do których to instytucji organ zwrócił się z prośbą o udzielnie wnioskodawcy pomocy w tym zakresie.

Od powyżej decyzji M.K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...]. Wyjaśnił, że jego dochody wystarczają wyłącznie na opłacenie czynszu i częściowo na zakup leków, zaś jeden posiłek dziennie nie wystarcza na zaspokojenie głodu. Musi on także zadbać o higienę i odzież.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniło, że przesłankami przyznania pomocy w formie zasiłku celowego są: dochód wnioskodawcy, cel na jaki zasiłek jest przyznawany, możliwości finansowe organu pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu jego działania. W sytuacjach nadzwyczajnych osoby, których dochód przekracza ustalone kryterium dochodowe mogą otrzymać, zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wsparcie ze środków finansowych pomocy społecznej. Z uwagi na okoliczność, że dochód odwołującego przekroczył kryterium dochodowe, złożony przez niego wniosek należało rozpatrzyć w trybie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (specjalny bezzwrotny zasiłek celowy). Powołany przepis odwołuje się do przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, a więc sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej, wyraźnie odbiegającej od typowej sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W ocenie organu odwoławczego, z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby w przypadku M.K. wystąpiła wyjątkowa, okazjonalna i dotkliwa w skutkach sytuacja, a więc szczególnie uzasadniony przypadek, warunkujący przyznanie świadczenia na specjalnych zasadach. Brak środków na zakup artykułów gospodarstwa domowego, produktów codziennego utrzymania, czy odzieży, tego warunku nie spełnia. Odwołujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w pokoju z kuchnią z ogrzewaniem piecowym, na które otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 167,10 zł oraz pobiera rentę inwalidzką w kwocie 691,25 zł. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] okoliczność, że renta inwalidzka jest obciążona zajęciem komorniczym w wysokości 199,79 zł nie może stanowić przesłanki do uprzywilejowania strony w stosunku do innych ubiegających się o pomoc społeczną. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że odwołujący decyzją z dnia [...] października 2012 r. otrzymał wsparcie w postaci zasiłku celowego specjalnego na zakup węgla w kwocie 300 zł. W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] uznało, że wobec faktu przekroczenia przez odwołującego kryterium dochodowego oraz tego, iż braku środków pieniężnych na wnioskowane przez niego potrzeby nie można traktować jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenie, nie spełnił on warunków do otrzymania wnioskowanego wsparcia z pomocy społecznej.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu mało wnikliwe zbadanie jego sytuacji życiowej oraz powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu, dotyczące trudnej sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej, w jakiej się znajduje oraz opisał konflikt z właścicielem kamienicy, z którym miał zawartą umowę najmu lokalu. Wskazał, że w wyniku włamania do tego lokalu, dokonanego przez właściciela, pozostał on bez środków do życia. Powołał się także na okoliczność wymeldowania go z mieszkania na skutek nieodbierania urzędowej korespondencji w związku z pobytem w szpitalu oraz na fakt nieprzyznania mu innego mieszkania z uwagi na posiadany przez niego dochód.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 27 maja 2013 r. oraz na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. dodatkowo zarzucił nieuwzględnienie w sprawie nadzwyczajnej przyczyny złożenia wniosku o pomoc w postaci utraty całego majątku w związku z okradzeniem skarżącego w miejscu zamieszkania. Podniósł również, iż podana w decyzji kwota dochodu skarżącego w wysokości 858,35 zł nie została wyjaśniona, poprzez określenie sposobu jej ustalenia oraz że z zaświadczenia z ZUS z dnia 12 marca 2003 r. wynika, iż mógł nastąpić błąd w ustaleniu dochodu skarżącego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku przedstawił stan prawny będący podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy. Następnie wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z dokumentu w postaci aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 16 października 2012 r. i z dołączonego do pisma skarżącego z dnia 22 maja 2013 r. zaświadczenia ZUS Oddział w [...] z dnia 12 marca 2012 r. oraz oświadczeń skarżącego o stanie majątkowym bezsprzecznie wynika, iż źródło jego dochodu stanowi renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz dodatek mieszkaniowy. Skarżący otrzymuje rentę w wysokości 691,25 zł (kwota po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenia) oraz dofinansowanie do czynszu w kwocie 167,10 zł. Świadczenia te stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w łącznej wysokości 858,35 zł, a więc w kwocie przekraczającej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (542 zł). W ocenie Sądu pierwszej instancji, wbrew twierdzeniom skarżącego, dochód ten został przez organy obu instancji prawidłowo ustalony, gdyż okoliczność, że renta skarżącego jest objęta potrąceniami komorniczymi w kwocie 199,79 zł z tytułu zaległości w opłatach czynszu (zajęcie komornicze inne niż kwota alimentów) i że w związku z tym faktyczna kwota renty do wypłaty wynosi 491,46 zł, w świetle regulacji art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej nie stanowi postawy do uwzględnienia tej okoliczności przy obliczaniu dochodu skarżącego. Z uwagi na niespełnienie w sprawie kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, jako warunku otrzymania pomocy w formie zwykłego zasiłku celowego, organy obu instancji były zobligowane odmówić skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, pomimo iż w sprawie spełnione zostało kryterium sytuacyjne, gdyż skarżący jest osobą schorowaną, niepracującą, niezdolną do wykonywania pracy.

W tej sytuacji w sprawie rozważono możliwość przyznania skarżącemu świadczenia na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (specjalny bezzwrotny zasiłek celowy). Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że możliwość przyznania pomocy na jego podstawie uzależniona jest od stwierdzenia, czy w konkretnej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja warunkująca udzielenie pomocy pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że przyznanie zarówno zwykłego zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego. Uznanie to nie oznacza dowolności, organy winny kierować się zarówno okolicznościami danej sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej oraz własnymi możliwościami finansowymi, wyważając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Rozważenie sprawy z punktu widzenia wskazanych okoliczności, stanowiących granice uznania administracyjnego, winno być poprzedzone stwierdzeniem, że w rozpatrywanej sprawie rzeczywiście występuje szczególnie uzasadniony przypadek, gdyż kryterium to stanowi warunek konieczny i obligatoryjny możliwości przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Dopiero po ustaleniu, że w sprawie zachodzi taki wyjątkowy przypadek, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę w/w okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w odniesieniu do sytuacji skarżącego nie zachodzi szczególna sytuacja, która uzasadniałaby przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu butów, bielizny, garnków, pościeli, ręczników i środków czystości. Szczególne przypadki, których dotyczy art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego, mające charakter zdarzeń nadzwyczajnych i nagłych, powodujących bardzo dotkliwe skutki dla osoby wnioskującej o pomoc państwa. Są to zatem sytuacje, których w żaden sposób nie można zakwalifikować jako typowych sytuacji osób potrzebujących pomocy Państwa w przezwyciężeniu trudności życiowych, a więc trudności życia codziennego, związanych z brakiem wystarczających środków finansowych na pokrycie bieżących potrzeb.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, brak środków na zakup butów, bielizny, garnków, pościeli, ręczników i środków czystości, a także ewentualna utrata tych artykułów na skutek konfliktu skarżącego z właścicielem lokalu, stanowiącego przedmiot najmu skarżącego, nie spełnia powyżej omówionej przesłanki ustawowej pomocy w formie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego, a więc warunku szczególnie uzasadnionego, wyjątkowego i nadzwyczajnego przypadku, lecz stanowi jedynie o problemach skarżącego w zaspokojeniu jego potrzeb w zakresie odzieży i artykułów gospodarstwa domowego oraz o konflikcie z właścicielem wynajmowanego przez skarżącego lokalu.

Na marginesie zauważyć należy, iż skarżący jest objęty systematyczną pomocą organów pomocy społecznej (dowód: karta świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. – akta administracyjne organu pierwszej instancji), w ramach której otrzymał m.in. decyzją z dnia [...] października 2012 r. specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału w kwocie 300 zł, decyzją z dnia [...] października 2012 r. specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie 70 zł, pomoc w zakresie dożywiania (np. w miesiącu wrześniu o wartości 84 zł). Istnieje także, co słusznie podkreślił organ pierwszej instancji, możliwość częściowego pozyskania wnioskowanych artykułów w ramach pomocy rzeczowej świadczonej przez PCK i Chrześcijańską Służbę Charytatywną, do których to instytucji zwrócił się organ z prośbą o udzielnie pomocy skarżącemu w tym zakresie.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa. Skarżącemu nie przysługuje zwykły zasiłek celowy z powodu niespełnienia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zaś specjalny zasiłek celowy, ze względu na brak przesłanki w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M.K., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez jego niezastosowanie, tj.

- art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdyż skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy w marcu 2012 r., zatem dochód należało ustalić z miesiąca lutego 2012 r., a w tym miesiącu skarżący dodatku do czynszu nie otrzymał, a mimo to dodatek do czynszu w dochodzie uwzględniono;

- art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przez jego niezastosowanie i uznanie, że sytuacja w której znalazł się skarżący nie jest szczególna mimo, że jako osoba bezrobotna, o całkowitej niezdolności do pracy, samotnie gospodarująca, bez majątku, jest w stanie przezwyciężyć samodzielnie i w ramach posiadanych środków sfinansowanie zakupu niezbędnych naczyń, odzieży, bielizny, pościeli, które utracił w sposób niezawiniony.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu, według norm przepisanych, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości lub w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał, że w jego ocenie skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Sytuacja skarżącego miała charakter okazjonalny, niecodzienny, nadzwyczajny, w odróżnieniu od stanu statycznego i permanentnego (który polega na chorobie, niezdolności do pracy, obciążeniu komorniczym, braku majątku, koniecznością wykupienia leków). Niecodziennym jest zapewne zdarzenie, że osoba podczas swojej nieobecności w domu spowodowanej kolejną hospitalizacją, zostaje wymeldowana, a jej cały dobytek niezbędny do normalnego funkcjonowania, zostaje wyniesiony z mieszkania przez wynajmującego i utracony bez winy skarżącego. Na pewno jest to stan niespodziewany i nagły. Skarżący nie jest w stanie sfinansować odbudowy swojego dobytku w ramach własnych możliwości, wobec braku perspektyw na polepszenie sytuacji (z uwagi na wymienione okoliczności).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przyczyny enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszeniu wskazanych przepisów ustawy o pomocy społecznej. Przy czym istota podniesionych w niej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie uznania, że organy w sposób prawidłowy ustaliły dochód skarżącego oraz zaaprobowania stwierdzenia organu, że w niniejszej sprawie nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający przyznanie M.K. specjalnego zasiłku celowego.

Odnosząc się do pierwszego z zarzutów wskazać należy, iż w świetle art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest m.in.: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji w sprawie, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 4 cyt. ustawy).

Stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), od dnia 1 października 2012 r. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej zostało ustalone w wysokości 542 zł.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, oparty na twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, że ustalenie wysokości dochodu skarżącego było nieprawidłowe, gdyż w miesiącu lutym 2012 r. nie otrzymał on dodatku mieszkaniowego do czynszu i przy obliczaniu dochodu nie powinien być on uwzględniany, jest nietrafny. W rozpoznawanej sprawie wydanie decyzji nastąpiło na skutek wniosku skarżącego z dnia 11 października 2012 r. o przyznanie zasiłku celowego, a nie w oparciu o wniosek z marca 2012 r., którego w aktach administracyjnych brak. W związku z powyższym jedynie ubocznie zauważyć należy, iż gdyby nawet wniosek w tym przedmiocie (o którym skarżący wspomina we wniosku z dnia 11 października 2012 r.) został przez niego złożony w dniu 13 marca 2012 r., to fakt nieuwzględnienia przy obliczaniu dochodu w oparciu o przychody w miesiącu lutym 2012 r. dodatku mieszkaniowego do czynszu w kwocie 167,10 zł skutkowałby wyliczeniem dochodu w kwocie 691,25 zł, a zatem również przekraczałby on ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 542 zł.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organ, ustalając dochód skarżącego, prawidłowo przyjął jego przychody uzyskane w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. we wrześniu 2012 r. Na dochód złożyły się renta inwalidzka w kwocie 691,25 zł oraz dofinansowanie do czynszu w kwocie 167,10 zł (przyznane na mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] na okres od dnia 1 kwietnia do dnia 30 września 2012 r.). Wyliczony dochód wyniósł 858,35 zł i przekroczył o 316,35 zł ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 542 zł. Dla wyliczenia dochodu skarżącego bez znaczenia pozostawał fakt, że pobierana przez niego renta inwalidzka jest obciążona zajęciem komorniczym (w związku z zaległościami w opłatach czynszu związanymi z prowadzeniem w latach 80-tych działalności gospodarczej) w wysokości 199,79 zł, gdyż z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że tego typu potrącenia (w przeciwieństwie do np. alimentów świadczonych na rzecz innych osób) nie uwzględnia się dla ustalenia dochodu osoby wnioskującej o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Niespełnienie przez skarżącego kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej skutkowało wydaniem przez organy decyzji odmawiającej M.K. pomocy w formie zasiłku celowego w postaci zakupu butów, bielizny, garnków, pościeli, ręczników, środków czystości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zamierzonego skutku nie mógł osiągnąć również zarzut naruszenia art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niezastosowanie. Przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacja jej autora, w istocie stanowi wyłącznie polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, który uznał, że przepis ten nie ma w stosunku do skarżącego zastosowania. Zauważyć należy, iż powołany przepis posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". Specjalny zasiłek celowy może być przyznany stronie tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek. Uprawnienie do otrzymania tego rodzaju zasiłku dotyczy osób, których dochody przekraczają kryterium ustawowe oraz spełniają przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku. W doktrynie przyjmuje się, że ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Taką też wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przyjęto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czego wyrazem jest m.in. wyrok z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07 oraz wyrok z dnia 12 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 164/11. Specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, zatem nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku winno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy trafnie stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. Wskazywana przez skarżącego utrata dobytku w postaci odzieży, butów, garnków, pościeli, ręczników i środków czystości, będąca następstwem konfliktu z właścicielem kamienicy, w której zamieszkiwał, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 cyt. ustawy. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie w sytuacjach wyłącznie wyjątkowych, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (por. art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Z akt sprawy wynika, że M.K. regularnie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Ponadto ma on możliwość częściowego pozyskania wnioskowanych artykułów w ramach pomocy świadczonej przez PCK i Chrześcijańską Służbę Charytatywną, do których organ pierwszej instancji zwrócił się z prośbą o udzielenie skarżącemu pomocy w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał , że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż w niniejszej sprawie działa on na zasadzie prawa pomocy. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.