Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 493/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 197, art. 207
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: Par. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 1 poz 3
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez  jednostki organizacyjne uczelni

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. P. – I. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 17 lutego 2011 r. [...], nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej kwotę 200,00 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik studiów doktoranckich na Wydziale [...] Uniwersytetu decyzją nr [...] z dnia [...] 2011 r, wydaną na podstawie art. 197 ust. 1-4 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), § 10 ust. 1 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2009r. w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie, a także art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z art. 104 kpa, skreślił A. P. – I. ze studiów doktoranckich na Wydziale [...].

W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że zgodnie z art. 197 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Przepis art. 189 ust. 2 tej ustawy stosuje się odpowiednio, stąd doktorant jest obowiązany w szczególności do uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów, a także przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni. Do podstawowych obowiązków doktorantów, należy też, stosownie do ust. 2 art. 197 Prawa o szkolnictwie wyższym realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu. Ponadto zgodnie z ust. 3 tego przepisu doktoranci mają obowiązek odbywania praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych lub uczestniczenia w ich prowadzeniu. Na podstawie art. 197 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i § 10 ust. 1 regulaminu studiów doktoranckich kierownik studiów doktoranckich podejmuje decyzje o skreśleniu z listy doktorantów w przypadku stwierdzenia niezrealizowania obowiązków niezbędnych do zaliczenia roku, negatywnej opinii opiekuna naukowego lub innych podstawowych obowiązków regulaminowych.

W ocenie organu l instancji A. P. – I. nie wypełniła obowiązków doktoranta przeniesionych z roku akademickiego 2008/2009. Termin wypełnienia przez tych obowiązków upłynął bezskutecznie w dniu 31 grudnia 2009r., zaś A. P. – I. nie zgłaszała opiekunowi naukowemu, dziekanowi ani kierownikowi studiów doktoranckich żadnych informacji odnośnie przeszkód w tym zakresie związanych z finansowaniem badań czy też sytuacją osobistą, ani nie przedstawiała wniosków w tej sprawie. Kierownik wskazał, że w dniu 31 marca 2010r. A. P. – I. złożyła jedynie wniosek o przyznanie zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, która została jej przyznana decyzją z dnia [...] 2010r. Dopiero w dniu 28 czerwca 2010r., a więc po upływie 6 miesięcy od upływu terminu wypełnienia obowiązków A. P. – I. przedłożyła prośbę o wydłużenie czasu w tym zakresie i w trybie nadzwyczajnym uzyskała zgodę na rozliczenie równoczesne zaległości roku III i roku IV do dnia 15 września 2010r.

W ocenie Kierownika, z akt sprawy wynikało jednoznacznie, iż A. P. – I. nie spełniła warunku zaliczenia roku III jak również roku IV. W ramach IV roku zrealizowała bowiem jedynie 36 godzin zajęć dydaktycznych. Kierownik powołał się na wyjaśnienia opiekuna studiów doktoranckich, z których wynikało, że w roku akademickim 2009/2010 z puli innych projektów badawczych realizowanych w Zakładzie [...] zakupiono dla A. P. – I. odczynniki (startery i reagenty do prowadzenia reakcji PCR), umożliwiające rozpoczęcie prac badawczych w ramach studiów doktoranckich. A. P. – I. otrzymała również gotowy materiał do badań, pochodzący od ponad 100 dzieci z [...] - próbki DNA oraz udostępniono A. P. – I. niezbędną aparaturę laboratoryjną, jak również zapewniono możliwość konsultacji merytorycznych. Pomimo tego A. P. – I. nie rozpoczęła żadnych badań. W dniu 19 listopada 2009r. opiekun poprosił A. P. – I. o dostarczenie dokumentacji z prowadzonych badań, lecz żadnych wyników ani wyjaśnień w tej sprawie nie przedstawiła. Kierownik wskazał, że A. P. – I. od września 2009r. nie podjęła żadnej próby kontaktu z opiekunem, zaś jej działalność w Zakładzie [...] sprowadzała się wyłącznie do odbycia zajęć dydaktycznych. W ciągu roku akademickiego 2009/2010 A. P. – I. nie wykazała żadnej aktywności badawczej. Zatem wobec stwierdzenia niezrealizowania w roku akademickim 2009/2010 obowiązku wynikającego z ust. 2 art. 197 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 9 ust 2 regulaminu studiów doktoranckich orzeczono o skreśleniu A. P. – I. ze studiów doktoranckich.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. P. – I. podając, że wypełniła wszystkie obowiązki doktoranta, "których wypełnienia [...] jej nie uniemożliwiło" ". Odwołująca się podała, że o problemach, jakie czynili jej pracownicy [...], uniemożliwiając tym samym wykonanie pracy badawczej, poinformowała Prorektora ds. [...] dnia 5 października 2009r. podczas rozmowy. Pismo z prośbą o pomoc złożyła do Prorektora dnia 12 października 2009r. Podkreśliła, że pisma z prośbami o pomoc wraz ze szczegółowymi opisami swojej sytuacji kilkakrotnie przesyłała do władz Uniwersytetu i nie otrzymała pomocy, o którą prosiła.

Rektor Uniwersytetu decyzją nr [...] z dnia 17 lutego 2011 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 207 ust. 1 i art. 197 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 10 ust. 3 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2009r. w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Rektor wskazał, że z opinii opiekuna naukowego wydanych 6 września 2010r. i 28 września 2010r. wynikało jednoznacznie, iż doktorantka w ramach realizowanych przy Zakładzie [...] projektów badawczych posiadała możliwość prowadzenia prac badawczych w ramach studiów doktoranckich. Otrzymała materiał do badań, udostępniono jej aparaturę laboratoryjną oraz zapewniono możliwość konsultacji merytorycznych. Jednak A. P. – I. z tej możliwości nie skorzystała, zaś poproszona przez opiekuna naukowego w dniu 19 listopada 2009r. o dostarczenie dokumentacji z przeprowadzanych badań, nigdy nie przedstawiała żadnych wyników ani nie opracowała stosownego wniosku na konkurs w ramach projektów własnych pod kierunkiem wskazanego jej asystenta Zakładu. Rektor podkreślił, że od września 2009r. A. P. – I. nie kontaktowała się z opiekunem naukowym, nie składała do niego również żadnych wniosków w formie pisemnej. Natomiast od października 2009r. doktorantka podjęła aktywną korespondencję z Rektorem i Prorektorem ds. [...], w której domagała się wypłaty stypendium doktoranckiego, ukarania osób, które jej zdaniem przekazały jej fałszywe informacje odnośnie tego stypendium, jak również spowodowania przyznania środków na badania naukowe. Rektor wyjaśnił, w jakim trybie powinny być załatwiane powyższe kwestie i podał, że mimo wyraźnego pouczenia w tym zakresie A. P. – I. nie skorzystała z przysługujących jej środków i dopiero 14 września 2010r. wystąpiła do Kierownika Studiów Doktoranckich o przedłużenie okresu odbywania tych studiów, który jednak z wyżej opisanych powodów nie mógł być rozpatrzony pozytywnie. W tym stanie rzeczy Rektor uznał, że zostały spełnione przesłanki do skreślenia A. P. – I. z listy uczestników studiów doktoranckich.

Skargę na decyzję Rektora wniosła A. P. – I., zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 kpa ze względu na niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego prowadzącego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy;

- art. 81 kpa z uwagi na uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego;

- art. 80 kpa z uwagi na błędną ocenę zebranego materiału dowodowego;

- art. 107 § 3 kpa w związku z art. 8 kpa ze względu na niepełne uzasadnienie faktyczne decyzji, sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli;

- art. 9 kpa z uwagi na nierzetelne informowanie skarżącej o jej sytuacji prawnej;

- art. 65 § 1 kpa ze względu na nieprzekazanie przez organ, do którego wniesiono, pism skarżącej do właściwego organu, co miało bezpośredni skutek w postaci skarżonej decyzji;

- § 10 regulaminu studiów doktoranckich w związku z art. 197 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym w związku z §14 lit. j regulaminu studiów doktoranckich ze względu na bezpodstawne skreślenie z listy doktorantów;

- Art. 13 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym w związku z §1 ust. 2 Statutu Uniwersytetu z uwagi na postępowanie organu w sposób wskazujący na brak poszanowania praw człowieka.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - w myśl art. 135 ustawy następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, częściowo z przyczyn w niej podnoszonych, częściowo zaś z powodu stwierdzenia przez sąd z urzędu naruszeń prawa mających wpływ na wynik sprawy .

W pierwszej kolejności przytoczenia wymaga stan prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Stan ten przedstawiał się następująco :

Studia doktoranckie uregulowane są przepisami art. 195 - 201 Rozdziału 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Na podstawie art. 201 ustawy, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał w dniu 19 grudnia 2006 r. Rozporządzenie w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz.U. z 2007 r., nr 1, poz. 3), które obowiązywało do dnia 4 listopada 2011 r.

Zgodnie z art. 196 ust. 2 ustawy w brzmieniu wówczas obowiązującym, organizację i tok studiów doktoranckich w zakresie nieuregulowanym w ustawie oraz w odrębnych przepisach określa regulammin studiów doktoranckich. Przepisy art. 161 i 162 stosuje się odpowiednio. Na tej podstawie Senat Uniwersytetu podjął w dniu [...] 2009 roku Uchwałę nr [...] w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie, jednocześnie uchylając swoją uchwałę ( w sprawie regulaminu studiów doktoranckich) z dnia [...] 2006 roku ze zmianami. Postanowienia regulaminu studiów doktoranckich uchwalonego uchwałą Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2009 roku weszły w życie z dniem 1 października 2009 r. Powyższą uchwałą Senatu Uniwersytetu uchylona została Uchwała Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2006 r. nr [...] w sprawie studiów doktoranckich, wprowadzająca regulamin studiów doktoranckich na Uniwersytecie. Regulamin ten obowiązywał w okresie od dnia 1 października 2006 r. do dnia 30 września 2009 r.

Zatem w okresie od 1 października 2006 r. do 17 lutego 2011 r. tj. od rozpoczęcia przez skarżącą studiów doktoranckich do wydania ostatecznej decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich obowiązywały :

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, dalej zwana ustawą, Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów ddoktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni, dalej zwane rozporządzeniem, Regulamin studiów doktoranckich na Uniwersytecie z dnia [...] 2006 r. i Regulamin studiów doktoranckich na Uniwersytecie z dnia [...] 2009 r.

Przepis art. 197 ust. 1 ustawy nakłada na doktoranta obowiązek postępowania zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Odpowiednie stosowanie art. 189 ust. 2 ustawy przewidziane w tym przepisie oznacza, że do obowiązków studenta studiów doktoranckich należy w szczególności : uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, składanie egzaminów, odbywanie praktyk i spełnianie innych wymogów przewidzianych w planie studiów, oraz przestrzeganie przepisów obowiązujących w uczelni. Zgodnie z treścią ust. 2 i 3 przepisu art. 197 ustawy, do obowiązków doktorantów, poza obowiązkami określonymi zgodnie z ust. 1, należy realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu, odbywanie praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych lub uczestniczenia w ich prowadzeniu. Przepis art. 197 ustawy w ust. 4 przewiduje, ze doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1-3, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studio w doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów. Kompetencja kierownika studiów doktoranckich do skreślenia z listy doktorantów została powtórzona w § 10 regulaminu studiów doktoranckich obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tym przepisem, kierownik studiów doktoranckich podejmuje decyzję o skreśleniu z listy doktorantów w przypadku identycznym jak to reguluje przepis art. 197 ust. 1 ustawy (§ 10 ust. 1 pkt a) regulaminu), w przypadku niezrealizowania obowiązków wynikających z realizacji programu studiów doktoranckich oraz nieprowadzenia badań naukowych i niezłożenia sprawozdań z ich przebiegu, przy czym opinię w tej sprawie przedstawia kierownikowi studiów opiekun naukowy (§ 10 ust. 1 pkt. b)), w przypadku stwierdzenia zatrudnienia doktoranta na etacie rezydenckim (§ 10 ust./.. 1 pkt. c)), oraz w przypadkach naruszenia warunków dotyczących wnoszenia czesnego, określonych w uchwale, o której mowa w § 3 ust. 4 (§ 10 ust. 1 lit. d)). Z powyższego wynika, że przyczyny upoważniające kierownika studiów doktoranckich do skreślenia z listy doktorantów określone w § 10 ust. 1 lit. a i lit. b są tożsame z podstawami skreślenia z tej listy przewidzianymi w art. 197 ust. 1 i 2 ustawy . Oprócz tych przyczyn regulamin przewiduje w § 10 ust. 1 lit. c i d dwie dodatkowe podstawy skreślenia z listy doktorantów. Regulamin powtarza także w § 10 ust. 1 i ust. 2 zapis art. 197 ust. 4 ustawy dotyczący kompetencji kierownika studiów doktoranckich do pojęcia decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich.

Stan sprawy wymaga także przedstawienia regulacji dotyczącej czasu trwania studiów doktoranckich, podstaw i zasad ich przedłużania a także podstaw i zasad przedłużania terminów okresów zaliczeniowych na studiach doktoranckich, przenoszenia niektórych obowiązków doktoranta na następny rok akademicki, oraz relacji między tymi przepisami.

W stanie prawnym kontrolowanej sprawy, przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia stanowił, że studia doktoranckie trwają nie dłużej niż 4 lata, zaś przepis § 4 ust. 1 regulaminu stanowił, że trwają one cztery lata. Różnica interpretacyjna wynikająca z użycia w rozporządzeniu określenia "nie dłużej niż" pozostaje bez znaczenia w kontrolowanej sprawie. Rozporządzenie przewidywało możliwość przedłużenia tego okresu, a regulacja ta została powtórzona w regulaminie (§ 4).

l tak zarówno rozporządzenie w § 2 ust. 2 jak i regulamin z 2009 r. w § 4 ust. 2 stanowiły, że kierownik studiów doktoranckich przedłuża okres odbywania studiów doktoranckich o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego określonego w odrębnych przepisach. Regulamin obowiązujący w okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2009 r. nie zawierał regulacji będącej powtórzeniem § 2 ust. 2 obowiązującego rozporządzenia, co jednak nie oznacza, że studia doktoranckie nie ulegały przedłużeniu o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego określonego w odrębnych przepisach. Obowiązywał bowiem w tym zakresie przepis § 2 ust. 2 rozporządzenia i brak analogicznego zapisu w regulaminie nie mógł pozbawiać go mocy obowiązującej, ani uprawniać stosownych organów do jego pomijania.

Inne przyczyny przedłużenia studiów doktoranckich przewidywał § 2 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w uzasadnionych przypadkach kierownik studiów doktoranckich mógł przedłużyć okres ich odbywania przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku uczestniczenia w zajęciach, w szczególności w przypadku: czasowej niezdolności do odbywania studiów spowodowanej chorobą, sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny, oraz sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem do 4 roku życia lub dzieckiem o orzeczonej niepełnosprawności - łącznie nie więcej niż rok. Możliwość przedłużenia przez kierownika studiów doktoranckich tych studiów przewidywał nadto § 2 ust. 4 rozporządzenia w przypadku uzasadnionych koniecznością prowadzenia długotrwałych badań naukowych, na czas ich trwania, nie dłużej jednak niż o rok. Także te regulacje rozporządzenia powtarza w dosłownym brzmieniu regulamin studiów doktoranckich w § 4 ust. 2, 3 i 4 (oraz regulamin obowiązujący do dnia 30 września 2009 r.)

Z analizy powyższych przepisów wynika, że przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich w niektórych przypadkach ma charakter obligatoryjny, zaś w niektórych przypadkach uzależnione jest od wyniku oceny kierownika studiów.

l tak nie podlega ocenie ani uznaniu kierownika studiów doktoranckich przedłużenie okresu ich odbywania w przypadku uzyskania przez doktoranta w trakcie studiów doktoranckich prawa do urlopu macierzyńskiego. Ówczesna regulacja rozporządzenia wskazuje, że okres studiów doktoranckich miał być przedłużony przez kierownika studiów bezwzględnie, bez konieczności spełnienia przez doktoranta żadnych dodatkowych warunków a także zdaniem sadu w formie nie wymagającej wydawania w tym przedmiocie orzeczenia w szczególnej formie. Obowiązujące w okresie studiów doktoranckich skarżącej i w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenie nie przewidywało nawet konieczności złożenia stosownego wniosku w tym przedmiocie. W ślad za nim nie przewidywał takiego wymogu również regulamin (ani obowiązujący od 1. 10. 2009 r, ani poprzedni). Taka regulacja wskazuje, że przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia i § 4 ust. 2 regulaminu następowało bez konieczności składania w tym zakresie wniosku i musiało nastąpić niejako automatycznie, w przypadku powzięcia przez kierownika studiów doktoranckich udokumentowanej wiadomości o ziszczeniu się prawa do korzystania z urlopu macierzyńskiego. Uregulowanie to zostało zmienione. Obecna regulacja rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 r. w sprawie studiów oraz stypendiów doktoranckich, które weszło w życie z dniem 5 listopada 2011 r. (Dz.U. z 2011 r., nr 225, poz. 1351), w§11 przewiduje, ze kierownik studiów doktoranckich przedłuża, na wniosek doktoranta okres odbywania studiów doktoranckich odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego (i innych urlopów związanych z urodzeniem dziecka, oraz urlopu ojcowskiego). Nie ulega więc wątpliwości, że dopiero od dnia 4 listopada 2011 r. przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego (i urlopów określonych w § 11 ust.1 tego rozporządzenia) musi nastąpić i nie zależy od uznania kierownika studiów doktoranckich, ale tylko w przypadku, gdy zostanie złożony w tym przedmiocie stosowny wniosek. Regulacja ta weszła jednak w życie już po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Wyżej opisany stan prawny wywołuje istotne konsekwencje, jeżeli chodzi o ocenę sytuacji prawnej skarżącej w związku z urodzeniem w trakcie odbywania studiów doktoranckich dwojga dzieci. Ma także istotny wpływ na wynik sądowej kontroli w niniejszej sprawie.

Skarżąca rozpoczęła stacjonarne studia doktoranckie na Wydziale [...] w roku akademickim 2006/2007. Pierwszy i drugi rok studiów, tj. rok akademicki 2006/2007 i 2007/2008 skarżąca zaliczyła z pozytywnymi wynikami, o czym świadczy dokumentacja zgromadzona w przedstawionych przez Rektora Uniwersytetu aktach administracyjnych.

Wnioskiem z dnia 7. 10. 2008 r. skarżąca zwróciła się do Dziekana Wydziału [...] o udzielenie urlopu dziekańskiego na rok 2008/2009 z zachowaniem prawa do otrzymywania stypendium naukowego, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem urodzonym [...] 06. 2008 r.

Dnia 17. 11. 2008 r. Dziekan Wydziału [...] przyznał skarżącej jednorazowo urlop dziekański w terminie od 1. 10. 2008 r. do 30.09.2009 r, bez prawa do stypendium. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia już w tej dacie studia doktoranckie skarżącej ulegały przedłużeniu o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego i to nawet bez stosownego wniosku skarżącej w tym zakresie (kopia odpisu skr. aktu urodzenia w aktach adm.).

Dnia [...] lutego 2010 r. skarżąca urodziła drugie dziecko (odpis skr. aktu urodzenia w aktach adm.). Także w tej sytuacji studia doktoranckie skarżącej ulegały przedłużeniu o kolejny okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, również bez konieczności składania w tym przedmiocie wniosku przez skarżącą. (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ani uzasadnienie decyzji ją poprzedzającej nie zawierają żadnych ustaleń w przedmiocie terminu ukończenia przez skarżącą studiów doktoranckich z uwzględnieniem przepisu § 2 ust. 2 rozporządzenia. Skoro treść uzasadnienia decyzji administracyjnej jest odzwierciedleniem toku rozumowania i wyrażeniem argumentacji faktycznej i prawnej organu podejmującego decyzję, to brak jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie świadczy o tym, że żaden z organów kwestii tej nie rozważał, ani nie uwzględnił w swoim rozstrzygnięciu. Brak także w aktach administracyjnych jakichkolwiek śladów świadczących o rozważaniu tej kwestii przez organy właściwe do podejmowania decyzji w sprawach przedłużania skarżącej terminów do zaliczenia III i IV roku studiów, oraz skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Prawo skarżącej doi przedłużenia studiów doktoranckich nie było brane pod uwagę od chwili wystąpienia przez skarżącą z prośbą o udzielenie urlopu dziekańskiego, kiedy to już studia skarżącej ulegały przedłużeniu, aż do wydania zaskarżonej decyzji, mimo iż skarżąca w pismach adresowanych do Kierownika studiów jak i do Prorektora Uniwersytetu ds. [...] zwracała się z prośbami o przedłużenie studiów doktoranckich. Treść tych pism, oraz wiedza na temat urodzenia przez skarżącą dzieci powinna byłą skłonić organy do dokładnego wyjaśnienia sytuacji skarżącej w świetle treści § 2 ust. 2 rozporządzenia, przy czym nie może powodować ujemnych dla skarżącej skutków kierowanie tych pism z pominięciem kierownika studiów doktoranckich. W takiej bowiem sytuacji, organ uczelni, do którego skierowano pismo obowiązany był przekazać je w zakresie należącym do kompetencji innego organu temu -właściwemu organowi. Pominięcie regulacji zawartej w § 2 ust. 2 rozporządzenia doprowadziło do niewyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności. W tej sytuacji nie sposób bowiem stwierdzić, czy decyzja o skreśleniu skarżącej nie zapadła w okresie, w którym - zgodnie z przepisami prawa - skarżąca była doktorantką w "normalnym" swoim toku studiów, tj. przy uwzględnieniu § 2 ust. 2 rozporządzenia (bez uwzględniania składanych wniosków o przedłużenie okresów zaliczeniowych III i IV roku studiów doktoranckich). Skoro Kierownik studiów doktoranckich obowiązany był je dwukrotnie przedłużyć, mogła zachodzić sytuacja, że niektóre decyzje o przedłużeniu skarżącej obowiązku zaliczenia III i IV roku były bezprzedmiotowe, z uwagi na i tak już ustawowo przedłużony okres studiów. Nie jest jednak rolą sądu administracyjnego dokonywanie niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych. Kierownik studiów doktoranckich winien był ustalić w toku trwania studiów skarżącej, na podstawie stosownych przepisów prawa czas trwania urlopów macierzyńskich przysługujących skarżącej z tytułu urodzenia dzieci a następnie ustalić w jakiej dacie skarżąca, przy uwzględnieniu § 2 ust. 2 rozporządzenia powinna ukończyć studia doktoranckie i poinformować o tej dacie skarżącą. Skoro nie uczynił tego Kierownik studiów doktoranckich mimo posiadanych informacji o urodzeniu przez skarżącą dzieci i zaniechał przedłużenia -dwukrotnie - studiów skarżącej, do czego był bezwzględnie zobowiązany, to powinien był przy podejmowaniu decyzji o skreśleniu skarżącej z listy uczestników studiów doktoranckich uwzględnić treść § 2 ust. 2 rozporządzenia. Poczynienie tych ustaleń było także obowiązkiem organu odwoławczego, który na podstawie art. 138 kpa, jako organ drugiej instancji dysponował możliwościami uzupełnienia materiału dowodowego i ponownego rozważenia sytuacji skarżącej. Powyższe zaniechania mają skutek nie tylko w postaci braku czysto matematycznego wyliczenia okresu, o jaki przedłużały się studia doktoranckie skarżącej z uwagi na treść § 2 ust.2 rozporządzenia. Określenie zgodnego z prawem terminu zakończenia studiów miało niewątpliwie wpływ na ocenę wyników pracy skarżącej w kontekście możliwości uzupełnienia przez skarżącą powstałych zaległości. Przy ocenie zasadności wniosków skarżącej z dnia 23. 06. 2009 r. , 12. 10. 2009 r., 14. 09. 2010r. i 14. 10. 2010 r. organy uczelni winny były brać pod uwagę rzeczywisty, wynikający z przepisów rozporządzenia termin ukończenia studiów doktoranckich przez skarżącą, czyli termin czteroletni, przedłużony o okres odpowiadający czasowi trwania dwóch urlopów macierzyńskich, a dopiero z uwzględnieniem powyższego rozpoznawać wnioski dotyczące przedłużenia studiów z przyczyn zdrowotnych i innych (udokumentowana długotrwała choroba skarżącej, konieczność opieki nad dziećmi w wieku do lat 4) mające za podstawę przepisy § 2 ust. 3 rozporządzenia.

Nie bez znaczenia także dla oceny możliwości wywiązania się przez skarżącą z obowiązków doktoranta była okoliczność, że skarżącej udzielono urlopu dziekańskiego w terminie od 1. 10. 2008 r. do 30. 09. 2009 r. i skarżąca faktycznie z tego urlopu korzystała. W tym okresie skarżąca, na swoją prośbę uwzględnioną przez Kierownika studiów doktoranckich uczestniczyła w zajęciach - kursie "bioetyki w badaniach naukowych", oraz kursie filozofii. Pismem z dnia 22 czerwca 2009 r. Dziekan Wydziału [...] poinformował skarżącą, że uchyla decyzję z dnia [...] 2008 r. dotyczącą udzielenia urlopu dziekańskiego. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują możliwości uchylenia decyzji o przyznaniu urlopu dziekańskiego po wykorzystaniu go niemal w całości, zatem takie działanie nie miało podstawy prawnej. Stwierdzić też należy, że fakt wykorzystania przez skarżącą przyznanego jej urlopu niemal w całości (z wyjątkiem okresu od 22.06. 2009r. do 30.09.2009r.) spowodował powstanie faktycznych skutków w postaci nie kontynuowania w tym okresie obowiązków doktoranta w szczególności badań naukowych, za wyjątkiem tych obowiązków, na których odbywanie wyrażono zgodę, oraz powrót do obowiązków doktoranta, w których wykonywaniu skarżąca miała uzasadniona przerwę spowodowana przyznanym jej urlopem. Okoliczność ta także zaważyła w sposób negatywny na ocenie osiągnięć skarżącej. Nie sposób jednak nie zauważyć, że zasadniczym motywem zwrócenia się przez skarżącą o "anulowanie" urlopu dziekańskiego, oraz uwzględnienia przez Dziekana tej prośby była sprawa wypłaty stypendium doktoranckiego za rok akademicki 2008/2009

Należy w związku z powyższym poddać także w wątpliwość zasadność wyznaczenia przez Kierownika studiów ostatecznego rozliczenia IV roku do 15.09. 2010 r. , skoro studia skarżącej przedłużone były z mocy prawa.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia: "Do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (....)"• Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2011 r. l OSK 1304/11: "Odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a. polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony" (LEX nr 1069584). Zatem organy orzekające o skreśleniu skarżącej z listy uczestników studiów doktoranckich obowiązane były do przestrzegania ogólnych zasad postępowania ustanowionych przepisami kpa. Z zasad tych wynika obowiązek przestrzegania prawa i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej załatwienia. Podkreślić więc należy, że zachowanie prawidłowego toku studiów doktoranckich poprzez stosowne i terminowe wypełniania przez doktoranta obowiązków wynikających z ustawy i rozporządzenia musi korespondować z uwzględnianiem przepisów prawa przez organy uczelni, w tym także tych przepisów, z uwzględnieniem obowiązku odpowiedniego stosowania kpa, które nakładają określone obowiązki na te organy, lub z których wynikają istotne dla uczestników studiów doktoranckich skutki, mogące rodzić konsekwencje prawne.

Wskazane wyżej uchybienia mające wpływ na wynik sprawy świadczą o tym, że zasady te nie były przez organy uczelni w sposób prawidłowy przestrzegane.

Zaskarżona decyzja jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołuje przepisy art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, art. 207 ust. 1 i art. 197 ust. 5 ustawy, oraz § 10 ust. 3 regulaminu. Oznacza to, że w całości utrzymuje ona w mocy decyzję Kierownika studiów doktoranckich, powołującą jako podstawę skreślenia skarżącej z listy uczestników studiów doktoranckich przepis art. 197 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy. Oznacza to, że podstawą skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich było niewypełnienie przez skarżącą wszystkich obowiązków wynikających z ustawy i regulaminu. Takie stanowisko pozostaje w sprzeczności ze stanem faktycznym sprawy. Skarżąca - jak podaje Rektor w uzasadnieniu, zrealizowała 36 godzin dydaktycznych, jednak nie wiadomo, czy zaliczono je jako odbycie obowiązków z III czy IV roku studiów. Nie ustalono, jakie kursy i egzaminy skarżąca zaliczyła w ramach III roku studiów i w ramach IV roku studiów. Zaskarżona decyzja nie wskazuje, z kotnego roku studio w skarżąca zostaje skreślona, co ma istotne znaczenie, jeżeli chodzi o status skarżącej. Raz jeszcze podkreślić należy, że wszystkie ustalenia organów dotyczą nieustalonego w ogóle terminu zakończenia przez skarżąca studiów i nie odniesienia go do realnych możliwości skarżącej.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji eksponuje natomiast okoliczności nie mające znaczenia dla stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 197 ust. 4 ustawy.

Pozostawić należało bez uwag kwestię wypłacenia skarżącej stypendium za okres "anulowanego" urlopu dziekańskiego, oraz treść pism zarówno skarżącej jak i organów, które decydowały ostatecznie o wypłaceniu skarżącej "zaległego" stypendium. Zostało ono skarżącej wypłacone, po uprzednim "anulowaniu" urlopu dziekańskiego. Sprawa ta i treść korespondencji prowadzonej przez skarżącą w tej sprawie, także kierowanie pism do organów niewłaściwych nie może jednak w żaden sposób obciążać skarżącej i nie ma znaczenia dla zaistnienia przesłanek do skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. W szczególności kierowanie pism do organów "niewłaściwych" nie zwalniało od przekazania ich właściwym podmiotom, co już wskazano wyżej, a organu odwoławczego od obowiązku ustosunkowania się w uzasadnieniu do zarzutów podnoszonych przez skarżącą w przedmiocie niemożności prowadzenia badań naukowych oraz skierowania wniosków o finansowanie badań z Centralnej Rezerwy Badań Własnych które to zarzuty podnoszone były przez skarżącą od dłuższego czasu. Przy czym zdaniem sądu wskazywana przez skarżącą zmiana tematu pracy badawczej podkreślana jako jedna z przyczyn powodujących trudności w prowadzeniu badań nie może stanowić okoliczności mającej istotne znaczenia, bowiem nie była kwestionowana przez skarżącą w czasie odbywania przez skarżącą II roku studiów .

Jak wynika z powyższego, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego - § 2 ust. 2 i ust. 3 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni, które miało wpływ na wynik sprawy, oraz z naruszeniem przepisów art. 7, 77 i 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Tymi samymi wadami dotknięta była decyzja ją poprzedzająca. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c), oraz 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. W związku z uwzględnieniem skargi, na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy.