Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 76/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Powszechny obowiązek obrony
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6, 7, 29, 30 par. 1, 77 par.1, 80, 140
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 6, art. 208 ust. 1, 2, 2a, art. 210 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2015 poz 827
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
article: art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 262/19 w sprawie ze skargi P. [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 262/19, oddalił skargę P. [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony.

Wyrok został podjęty w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2018 r. Prezydent Miasta [...] zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o nałożenie obowiązku świadczeń rzeczowych w razie ogłoszenia ewakuacji trzeciego stopnia w czasie pokoju i w czasie wojny.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], skierowaną do Z. P[...] w G. P. [...] S.A. w G., na podstawie art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1459 ze zm.), orzekł o przeznaczeniu w ramach świadczeń rzeczowych wykonywanych w czasie pokoju, w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, będących w posiadaniu Z. [...] w G. P. [...] S.A., wagonów pasażerskich klasy II typu 111A - szt. 40 (wraz z obsadą) do oddania w używanie na rzecz Urzędu Miasta [...], przez okres 72 godzin. Wskazano, że przedmiot świadczeń należy dostarczyć "natychmiast" po otrzymaniu wezwania do realizacji świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przeznaczenie objętego wnioskiem taboru kolejowego ma służyć do zabezpieczenia ewakuacji ludności, poprzez włączenie go do składu 4 pociągów ewakuacyjnych (lokomotywa, dwa wagony towarowe, 10 wagonów pasażerskich) kursujących wahadłowo do miejscowości ujętych w planach Prezydenta Miasta [...]. Tabor ma być udostępniony na okres 72 godzin, jedynie po otrzymaniu wezwania do realizacji przedmiotowej decyzji, w przypadku zarządzenia ewakuacji trzeciego stopnia ludności z terenu [...] w czasie pokoju i w czasie wojny.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła P. [...] S.A. z siedzibą w W.

Wojewoda [...] powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania Spółki, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek świadczeń rzeczowych wynika z treści art. 208 i 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz zapisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz.U. nr 181, poz. 1872 ze zm.). Dodał, że w niniejszym postępowaniu nie ma zastosowania wyłączenie świadczeń rzeczowych zawartych w katalogu enumeratywnie wymienionym w art. 208 ust. 4 ww. ustawy. Organ wyjaśnił także, że decyzja została wydana przez organ właściwy według posiadacza albo jego miejsca zameldowania na pobyt stały lub miejsca pobytu czasowego, trwającego ponad trzy miesiące. Zgodnie z treścią § 12 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju, w przypadku, gdy przedmioty świadczeń znajdują się w oddziałach, placówkach lub filiach poza siedzibą posiadacza, decyzję wydaje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) właściwy według siedziby tych oddziałów, placówek lub filii. Decyzję doręcza się posiadaczowi lub upoważnionej przez niego osobie. Powyższe przepisy stanowiły podstawę prawną do nałożenia przez organ I instancji obowiązku określonych świadczeń rzeczowych na jednostkę organizacyjną, w której posiadaniu znajduje się wyszczególniony w decyzji tabor kolejowy tj. Z. [...] w G. P. [...] S.A. Wojewoda [...] wskazał również, że przywołana przez skarżącą ustawa z dnia 23 sierpnia 2001 r. o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców (Dz.U. nr 122, poz. 1320 ze zm.) w art. 8 stanowi, że nie narusza ona określonych w odrębnych przepisach zasad i trybu oraz kompetencji organów administracji rządowej i samorządowej w zakresie nakładania na przedsiębiorców zadań na rzecz obronności państwa, ich finansowania oraz sprawowania nadzoru nad ich wykonaniem.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję P. [...] S.A. w W. zarzuciła naruszenie:

- art. 29 k.p.a. w zw. z art. 30 § 1 k.p.a. w zw. 331 k.c. w zw. z art. 208 ust. 1 oraz 217 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, która została wydana w stosunku do Z. [...] w G. P. [...] S.A., który nie jest jednostką organizacyjną posiadającą zdolność prawną, jak również jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której k.c. przyznaje zdolność prawną, jak również w świetle innych szczególnych przepisów;

- art. 208 § 1 w zw. z art. 210 § 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju, poprzez ich błędną wykładnię i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w której treści jako przedmiot świadczenia wskazano "40 wagonów pasażerskich klasy II typu 111A wraz z obsadą", podczas gdy przedmiot świadczenia nie został skonkretyzowany w sposób umożliwiający jego zidentyfikowanie, a tym samym umożliwiający wykonanie skarżącemu obowiązków związanych z przeznaczeniem przedmiotu świadczenia na cele wskazane w decyzji;

- art. 208 § 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w której treści jako przedmiot świadczenia wskazano "40 wagonów pasażerskich klasy II typu 111A wraz z obsadą", podczas gdy przedmiotem świadczenia mogą być wyłącznie nieruchomości i ruchomości, natomiast przedmiotem świadczenia nie może być "obsada" wagonów;

- art. 208 § 2 oraz 2a w zw. z art. 221 § 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w której przeznaczono przedmiot świadczenia "do oddania w używanie na rzecz Urzędu Miejskiego w [...]", podczas gdy Urząd Miejski w [...] nie jest jednostką, na rzecz której wykonywane są świadczenia rzeczowe polegające na oddaniu ruchomości na cele przygotowania obrony Państwa;

- art. 210 § 1 w zw. z art. 202 § 1 i 208 § 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez wydanie decyzji na wniosek Prezydenta Miasta [...], podczas gdy organ ten nie jest podmiotem uprawnionym do wnioskowania o wydanie decyzji administracyjnej o przeznaczeniu rzeczy ruchomych na cele świadczeń rzeczowych;

- art. 210 § 1 w zw. z art. 208 § 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2017 r. w sprawie określania limitu świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 2118), poprzez orzeczenie, że przedmiotem świadczenia rzeczowego jest "40 wagonów pasażerskich klasy II typu 111A wraz z obsadą", podczas gdy powołane wyżej przepisy określają rodzaj i liczbę rzeczy ruchomych, które w danym roku kalendarzowym mogą być pobrane dla wykonania niezbędnych świadczeń rzeczowych, w tym określają maksymalną ilość świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa, a z powołanego rozporządzenia nie wynika jakoby przedmiotem niezbędnych świadczeń rzeczowych w 2018 r. miały być jakiekolwiek wagony pasażerskie;

- § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju w zw. z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie gotowości obronnej państwa (Dz.U. nr 219, poz. 2218), poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji nakładającej obowiązek świadczeń na rzecz Urzędu Miasta w [...], w sytuacji gdy Spółka realizuje zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP oraz SSW, które mają priorytet w realizacji zadań obronnych, a ponadto przy wydaniu decyzji organ nie uwzględnił równomiernego obciążenia obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy zamieszkujących lub mających siedzibę na obszarze gminy;

- art. 7 w zw. z art. 11 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji brak ustalenia w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, tj. w szczególności brak zebrania i rozpatrzenia wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, poprzez brak wyjaśnienia czemu opisane w decyzji ruchomości stanowiące własność skarżącej stały się przedmiotem świadczenia rzeczowego określonego w decyzji, skoro z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca realizuje zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP, a organ wydający decyzję ma obowiązek równomiernego obciążania obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy mających siedzibę na obszarze gminy, poprzez brak skonkretyzowania przedmiotu świadczenia, brak określenia ogólnych cech kryteriów wyboru przedmiotu świadczenia, spełnienia wymogów technicznych;

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając skargę wskazał, że zgodnie z art. 210 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, decyzję, o której mowa w ust. 1, doręcza się posiadaczowi nieruchomości lub rzecz ruchomej oraz wnioskodawcy na piśmie wraz z uzasadnieniem. W decyzji, o której mowa w ust. 1, można zobowiązać posiadaczy nieruchomości lub rzeczy ruchomych do wykonania tych świadczeń bez odrębnego wezwania (art. 210 ust. 4 ustawy). W myśl art. 208 ust. 1 ww. ustawy obowiązek świadczeń rzeczowych nałożony może być na "inne jednostki organizacyjne". W ocenie Sądu, obowiązek ten może być nałożony na każdą, wyodrębnioną organizacyjnie, jednostkę, niezależnie od posiadania przez nią przymiotu osobowości prawnej. Sąd zauważył, że z postanowień § 7 ust.1 pkt 2 Regulaminu organizacyjnego "P. [...]" S.A., stanowiącego załącznik nr 2 do Uchwały Zarządu Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. wynika, że w skład struktury organizacyjnej Spółki wchodzą wydzielone jednostki organizacyjne, obejmujące Zakłady Spółki. Jedną z jednostek organizacyjnych jest "P. [...]" Spółka Akcyjna Z. [...] z siedzibą w [...] (§ 9 ust.1 pkt 3). Zakładem kieruje i reprezentuje go Dyrektor Zakładu , do którego obowiązków należy m.in. realizacja zadań wynikających z powszechnego obowiązku obrony (§11 ust. 1, ust. 4 pkt 11). Ponadto z treści załącznika nr 2 do ww. Regulaminu organizacyjnego wynika m.in., że Z. [...] "P. [...]" Spółka Akcyjna jest jednostką organizacyjną Spółki, jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy, występuje na zewnątrz w imieniu Spółki "P. [...]" S.A. (§ 1 ), realizuje zadania bieżącego zarządzania i gospodarowania taborem (§ 2 ust.1 lit. d), realizuje zadania z zakresu eksploatacji i realizacji przewozów (§7), w tym współpracuje w realizacji zadań związanych z powszechnym obowiązkiem obrony i w ramach obrony cywilnej. Zdaniem Sądu, choć Zakład Spółki działa w ramach osobowości prawnej Spółki, możliwe jest nałożenie na niego obowiązku określonego art. 208 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Jest on również posiadaczem ruchomości w rozumieniu przepisów ustawy. Posiadanie nie jest wykonywaniem prawa, a związane jest z pewnym stanem faktycznym. Nadto, racjonalne jest, aby w sytuacjach nadzwyczajnych, sięgać do zasobów rzeczowych znajdujących się jak najbliżej i będących w posiadaniu podmiotów położonych w pobliżu miejsca, w którym wystąpiła konieczność ewakuacji czy klęska żywiołowa.

Analizując krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o wydanie decyzji administracyjnej o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, Sąd zauważył, że organy samorządu terytorialnego, do których zalicza się prezydenta miasta, są organami obrony cywilnej. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, terenowymi organami obrony cywilnej są wojewodowie, starostowie, wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast). Z tego względu Prezydent Miasta [...] był uprawniony do złożenia przedmiotowego wniosku, a zarzut, że nie jest on żadnym z organów lub jednostek wymienionych w art. 208 ust. 2 w zw. z art. 202 ust. 1 ww. ustawy, jest chybiony. Ponadto, Sąd podniósł, że zgodnie z art. 33 ust.1 w zw. z art. 11a ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2018 r. poz. 994 ze zm.), wójt (prezydent miasta) wykonuje zadania przy pomocy urzędu gminy. W tej sytuacji, skoro prezydent miasta wykonuje zadania przy pomocy aparatu pomocniczego (urzędu miasta), to wskazanie w decyzji organu pierwszej instancji, że przedmiot świadczeń ma być oddany w używanie na rzecz Urzędu Miejskiego w [...] należy rozumieć jako wskazanie oddania ich w używanie na rzecz Prezydenta Miasta [...].

Sąd uznał także, że przedmiot świadczenia został skonkretyzowany w sposób prawidłowy i umożliwiający jego zidentyfikowanie. Powołał się w tym względzie na § 11 ust.1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju, który wyraźnie wskazuje, że decyzja o przeznaczeniu do wykonania świadczeń może dotyczyć poszczególnych przedmiotów świadczeń albo ich rodzajów. Skoro w decyzji wskazano wagony pasażerskie klasy II typu 111 A, w sposób wystarczający określono ich rodzaj. Dla realizacji celu, dla którego złożono przedmiotowy wniosek istotny jest określony rodzaj pojazdu, umożliwiający wykonanie zadań ustawowych, a nie pojazd (pojazdy) określony, poprzez podanie jego cech identyfikacyjnych. Trudno bowiem wyobrazić sobie, by w sytuacji wymagającej ewakuacji ludności podmiot, na który nałożono obowiązek dostarczenia natychmiast 40 wagonów pasażerskich poszukiwał konkretnie oznaczonych wagonów w różnych składach i na terenie całej Polski. W takim przypadku chodzi o szybką, sprawną realizację nałożonego obowiązku w celu wykonania konkretnych zadań. Sąd stwierdził również, że zmieszczenie w decyzji określenia "wraz z obsadą" nie narusza przepisów ustawy i rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych. Przedmiotem nałożonego obowiązku było dostarczenie 40 sztuk wagonów pasażerskich. Zamieszczony w uwagach dopisek "wraz z obsadą" zgodny jest z treścią § 24 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju, który stanowi, że przedmioty świadczeń uważa się za oddane przez posiadaczy z chwilą postawienia do dyspozycji świadczeniobiorcy, we wskazanym w decyzji lub wezwaniu miejscu, środków transportowych i maszyn wraz z kierowcami (operatorami, załogami), przygotowanych technicznie do wykonania określonego rodzaju przewozów lub innych prac i zaopatrzonych w pełne zbiorniki materiałów pędnych oraz materiały eksploatacyjne, zgodnie z instrukcją obsługi, a także w niezbędne wyposażenie ustalone ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym. Obowiązek dostarczenia świadczeń rzeczowych – wagonów pasażerskich wraz z obsadą wynika w tej sytuacji wprost z przywołanego przepisu § 24 ust. 1 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju.

Sąd nie podzielił także zarzutów skargi odnośnie naruszenia art. 210 ust. 1 w zw. z art. 208 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2017 r. w sprawie określania limitu świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa. Wskazał, że określone w przepisie rozporządzenia limity świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. zostały wprowadzone wyłącznie w odniesieniu do potrzeb związanych z prowadzeniem kwalifikacji wojskowej oraz przeprowadzaniem ćwiczeń wojskowych, w tym organizowanych z zastosowaniem natychmiastowego stawiennictwa żołnierzy rezerwy i sprawdzaniem gotowości mobilizacyjnej, a także w odniesieniu do potrzeb jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej wykonujących zadania zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Limity te nie mają zatem zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem zaskarżona decyzja nie dotyczy sytuacji określonych rozporządzeniem.

Zdaniem Sądu niezasadny był także zarzut naruszenia § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju w zw. z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie gotowości obronnej państwa, albowiem skoro wniosek dotyczył nie tylko przedmiotowych 40 wagonów pasażerskich, ale także lokomotyw i wagonów towarowych, a kwestionowane decyzje nałożyły na P. [...] S.A. obowiązek świadczeń rzeczowych co do 40 sztuk wagonów pasażerskich, przesłanka dotycząca równomiernego obciążenia (w miarę możliwości) obowiązkiem świadczeń została spełniona.

Sąd uznał również, że przedmiotowe decyzje nie mogły naruszać przepisów § 6 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia w sprawie obronności państwa, bowiem wynika z nich jedynie, że w pewnych, określonych sytuacjach, jako pierwsze realizuje się zadania na rzecz Sił Zbrojnych RP. Wydanie wobec tego przedmiotowych decyzji nakładających obowiązek świadczeń rzeczowych, przepisów powyższych w żaden sposób nie mogło naruszyć. Ponadto skarżąca nie wykazała, że wykonywanie obowiązków obronnych mających wynikać z nałożonych na nią wcześniej zobowiązań utrudnia czy uniemożliwia wykonanie obowiązku nałożonego kwestionowaną decyzją organu pierwszej instancji. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów - decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r., umowy nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. o realizację zadań na rzecz obronności państwa zawartej między Ministrem Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej a skarżącą, aneksu nr [...] z dnia 11 czerwca 2018 r. do ww. umowy (z załącznikami) nie wynika, ile składów czy wagonów skarżąca powinna utrzymywać w stanie gotowości. Nadto, podstawą prawną decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. były m.in. przepisy ustawy z dnia 23 sierpnia 2001 r. o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców, a wskazana wyżej umowa została zawarta w wykonaniu tej decyzji. Sąd zauważył, że w tej sytuacji podkreślenia wymaga, że przepis art. 8 ustawy o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców stanowi, że ustawa nie narusza określonych w odrębnych przepisach zasad i trybu oraz kompetencji organów administracji rządowej i samorządowej w zakresie nakładania na przedsiębiorców zadań na rzecz obronności państwa, ich finansowania oraz sprawowania nadzoru nad ich wykonywaniem.

Reasumując Sąd stwierdził, że kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje miały oparcie w przepisach prawa materialnego, a zarzutów skarżącej dotyczących ich naruszenia nie można podzielić. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania - art. 7 w zw. z art. 11 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła P. [...] S.A. z siedzibą w W., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca kasacyjnie Spółka zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

a) art. 29 k.p.a. w zw. z art. 30 § 1 k.p.a. w zw. 331 k.c. w zw. z art. 208 § 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie za prawidłowe wydanie decyzji w stosunku do Z. [...] w G. P. [...] S.A., który nie jest jednostką organizacyjną posiadającą zdolność prawną, jak również jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której ustawa k.c. przyznaje zdolność prawną, podobnie jak w świetle innych szczególnych przepisów, a zatem podmiot ten nie może być posiadaczem wskazanych w decyzji przedmiotów świadczeń, jak również nie może być stroną postępowania oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi pomimo jej zasadności i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...];

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez uznanie, że organ uprawniony był do nałożenia w drodze decyzji obowiązku dostarczenia wagonów z załogą, pomimo braku podstawy prawnej dla rozstrzygnięcia w tym zakresie przez organ, a w konsekwencji oddalenie skargi pomimo jej zasadności i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...];

c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 140 k.p.a., poprzez brak dostrzeżenia, że materiał dowodowy w sprawie został przez organ zebrany w sposób niewyczerpujący i został przez ten organ nierzetelnie rozpatrzony oraz powielenie przez Sąd pierwszej instancji pobieżnej oceny materiału dowodowego w sposób całkowicie dowolny, co przejawiło się w braku wszechstronnej weryfikacji przedłożonych przez skarżącą kasacyjnie dokumentów dotyczących nałożonych na nią wcześniej obowiązków rzeczowych na rzecz obronności kraju, co doprowadziło do błędnego uznania przez Sąd, iż nałożone w decyzji organu pierwszej instancji obowiązki nie kolidują z obowiązkami nałożonymi na skarżącą kasacyjnie wcześniej, a w konsekwencji do nieuprawnionego ustalenia, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju w zw. z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie gotowości obronnej państwa i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...];

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w postaci naruszenia:

a) art. 208 ust. 2 oraz 2a w zw. z art. 17 ust. 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i konsekwentne uznanie prawidłowości określenia beneficjenta obowiązku świadczenia rzeczowego nałożonego decyzją organu pierwszej instancji jako "Urząd Miejski w [...]", podczas gdy "Urząd Miejski w [...]" nie jest jednostką, na rzecz której wykonywane są świadczenia rzeczowe polegające na oddaniu ruchomości na cele przygotowania obrony Państwa;

b) art. 210 § 1 ( powinno być ust. 1) w zw. z art. 208 § 5 ( powinno być ust. 5) ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określania limitu świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony Państwa, poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie za prawidłowe określenie przez organ przedmiotu świadczenia rzeczowego jako "40 wagonów pasażerskich klasy II typu 111A wraz z obsadą", podczas gdy powołane wyżej przepisy określają rodzaj i liczbę rzeczy ruchomych, które w danym roku kalendarzowym mogą być pobrane dla wykonania niezbędnych świadczeń rzeczowych, w tym określają maksymalną ilość świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony państwa, a z powołanego rozporządzenia nie wynika jakoby przedmiotem niezbędnych świadczeń rzeczowych w 2018 r. miały być jakiekolwiek wagony pasażerskie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odpowiada prawu.

W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny przystąpił do oceny zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjne.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 29 k.p.a. w zw. z art. 30 § 1 k.p.a. w zw. 331 k.c. w zw. z art. 208 § 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie za prawidłowe wydanie decyzji w stosunku do Z. [...] w G. P. [...] S.A., który nie jest jednostką organizacyjną posiadającą zdolność prawną, jak również jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której ustawa k.c. przyznaje zdolność prawną, podobnie jak w świetle innych szczególnych przepisów, a zatem podmiot ten nie może być posiadaczem wskazanych w decyzji przedmiotów świadczeń, jak również nie może być stroną postępowania. Z tak sformułowanego zarzutu wynika, że skarżący kasacyjnie kwestionuje skierowanie decyzji do jednostki organizacyjnej Spółki a także kwestionuje, że jednostka ta może być posiadaczem przedmiotów świadczeń określonych w decyzji. Stanowisko to jest błędne. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 208 ust. 1 wymienionej ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej obowiązek świadczeń rzeczowych nałożony może być między innymi na przedsiębiorców a także na "inne jednostki organizacyjne". Z takiego sformułowania przepisu, Sąd I instancji prawidłowo wywiódł, że na podstawie powołanego przepisu, obowiązek ten może być nałożony na każdą, wyodrębnioną organizacyjnie jednostkę, niezależnie od posiadania przez nią przymiotu osobowości prawnej. Argumentując to stanowisko, Sąd odwołał się do przytoczonych wyżej postanowień Regulaminu organizacyjnego "P. [...]" S.A., stanowiącego załącznik nr [...] do Uchwały Zarządu Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., z których wynika, że w skład struktury organizacyjnej Spółki wchodzą wydzielone jednostki organizacyjne, obejmujące Zakłady Spółki a jedną z tych jednostek organizacyjnych jest "P. [...]" Spółka Akcyjna Z. P. z siedzibą w G. (§ 9 ust.1 pkt 3). Analizując dalsze unormowania regulaminu organizacyjnego Spółki oraz załącznika nr 2 do tego regulaminu, Sąd ustalił, że Zakładem kieruje i reprezentuje go Dyrektor Zakładu, do którego obowiązków należy m.in. realizacja zadań wynikających z powszechnego obowiązku obrony. Ponadto z treści załącznika nr 2 do ww. Regulaminu organizacyjnego wynika m.in., że Z. P. "P. [...]" Spółka Akcyjna jest jednostką organizacyjną Spółki, jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy, występuje na zewnątrz w imieniu Spółki "P. [...]" S.A. (§ 1 ), realizuje zadania bieżącego zarządzania i gospodarowania taborem (§ 2 ust.1 lit. d), realizuje zadania z zakresu eksploatacji i realizacji przewozów (§7), w tym współpracuje w realizacji zadań związanych z powszechnym obowiązkiem obrony i w ramach obrony cywilnej. Konkludując, Sądu I instancji, trafnie uznał, że choć Zakład Spółki działa w ramach osobowości prawnej Spółki, możliwe jest nałożenie na niego obowiązku określonego art. 208 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Jest on również posiadaczem ruchomości w rozumieniu przepisów ustawy. Posiadanie nie jest wykonywaniem prawa, a związane jest z pewnym stanem faktycznym. Nadto, racjonalne jest, aby w sytuacjach nadzwyczajnych, sięgać do zasobów rzeczowych znajdujących się jak najbliżej i będących w posiadaniu podmiotów położonych w pobliżu miejsca, w którym wystąpiła konieczność ewakuacji czy klęska żywiołowa.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez uznanie, że organ uprawniony był do nałożenia w drodze decyzji obowiązku dostarczenia wagonów z załogą, pomimo braku podstawy prawnej dla rozstrzygnięcia w tym zakresie przez organ. Rzeczą oczywistą jest, że na podstawie art. 208 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, właściwy organ administracji uprawniony jest do nałożenia konkretnego świadczenia rzeczowego, w tym oddania do używania rzeczy ruchomych. W przypadku obowiązku dostarczenia pojazdów czy innych środków transportu powstaje zagadnienie, czy te środki transportowe mają być dostarczone wraz z obsługą ( kierowcy, załogi czy operatorzy), czy też bez obsługi. Powołana wyżej ustawa nie rozstrzyga tego wprost. W art. 215 ustawy zawarta została delegacja dla Rady Ministrów do wydania rozporządzenia określającego między innymi tryb i zakres planowania i nakładania obowiązku świadczeń rzeczowych, przeznaczania do tych świadczeń i zwalniania z nich oraz ich wykonywania. W § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju ( Dz.U. 2002r. Nr 21 poz. 205 ze zm.) prawodawca wskazał, że przedmioty świadczeń uważa się za oddane przez posiadaczy z chwilą postawienia do dyspozycji świadczeniobiorcy, we wskazanym w decyzji lub wezwaniu miejscu, środków transportowych i maszyn wraz z kierowcami ( operatorami, załogami) przygotowanych technicznie do wykonywania określonego rodzaju przewozów lub innych prac i zaopatrzonych w pełne zbiorniki materiałów pędnych oraz materiały eksploatacyjne, zgodnie z instrukcją obsługi a także w niezbędne wyposażenie ustalone ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515, z późn. zm.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mimo odwołania się w powołanym przepisie do ustawy prawo o ruchu drogowym, nie można zakładać, że wymieniony przepis dotyczy jedynie pojazdów drogowych. Ze sformułowania " środków transportowych i maszyn" wynika wprost, że odnosi się on do wszystkich rodzajów środków transportowych a także maszyn, które niekoniecznie mogą samodzielnie uczestniczyć w ruchu drogowym. Odwołanie się do ustawy o ruchu drogowym, odnosi się tylko do tych środków transportowych, które z uwagi na poruszanie się po drogach publicznych muszą spełniać dodatkowe wymagania wynikające z tej ustawy. Stwierdzenie, że nie było podstawy prawnej do nałożenia w drodze decyzji obowiązku dostarczenia wagonów z załogą jest zatem nieuprawnione.

Nieuprawniony jest także zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 140 k.p.a. Organy orzekające w sprawie prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy niezbędny do podjęcia kwestionowanej decyzji a Sąd I instancji zasadnie tego nie zakwestionował. W szczególności niezasadnie podniesiono, że organy nie rozważyły, czy nie zachodzi konflikt pomiędzy obowiązkami nałożonymi na skarżącą kasacyjnie w zaskarżonej decyzji i wcześniej podjętą decyzją przez Ministra Transportu i Budownictwa z [...] stycznia 2013r i umową z 15 kwietnia 2013r wraz z aneksem. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji podstawą prawną decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. były m.in. przepisy ustawy z dnia 23 sierpnia 2001 r. o organizowaniu zadań na rzecz obronności państwa realizowanych przez przedsiębiorców, a wskazana wyżej umowa została zawarta w wykonaniu tej decyzji. Zgodnie z art. 8 tej ustawy, nie narusza ona określonych w odrębnych przepisach zasad i trybu oraz kompetencji organów administracji rządowej i samorządowej w zakresie nakładania na przedsiębiorców zadań na rzecz obronności państwa, ich finansowania oraz sprawowania nadzoru nad ich wykonywaniem. Nie można zatem mówić o zaistnieniu konfliktu między obowiązkami nałożonymi w zaskarżonej decyzji a obowiązkami wynikającymi z wymienionej umowy. Tym samym nie mogło dojść do naruszenia § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju w zw. z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie gotowości obronnej państwa.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, podnieść należy, że wskazanie Urzędu Miejskiego w [...], jako podmiotu któremu mają być oddane do używania rzeczy będące przedmiotem świadczenia nie jest w pełni poprawne. Nie można jednak pominąć, że takie sformułowanie zawarte w decyzji nie oznacza, że Urząd Miejski w [...] stał się stroną postępowania. Stroną tą jest Prezydent Miasta [...], który wystąpił z wnioskiem o zobowiązanie strony skarżącej do określonych świadczeń rzeczowych. Jemu też została doręczona decyzja. I to właśnie Prezydent Miasta [...] wskazał we wniosku Urząd Miejski w [...] jako podmiot, któremu mają być oddane do używania określone w decyzji rzeczy. W istocie, w treści decyzji skonkretyzowano jedynie, zgodnie z wolą strony, jednostkę organizacyjną za pomocą której Prezydent Miasta [...] będzie wykonywał swoje zadania z zakresu obowiązku obrony. Zarzut naruszenia art. 208 ust. 2 oraz 2a w zw. z art. 17 ust. 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie może być zatem uwzględniony.

Brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 210 ust. 1 w zw. z art. 208 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określania limitu świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. na rzecz obrony Państwa, poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie za prawidłowe określenie przez organ przedmiotu świadczenia rzeczowego jako "40 wagonów pasażerskich klasy II typu 111A wraz z obsadą". Wbrew wywodom skargi kasacyjnej Sąd i instancji prawidłowo przyjął, że § 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2017 r. określa limity świadczeń rzeczowych wykonywanych w 2018 r. odnoszących się wyłącznie do potrzeb związanych z prowadzeniem kwalifikacji wojskowej oraz przeprowadzaniem ćwiczeń wojskowych, w tym organizowanych z zastosowaniem natychmiastowego stawiennictwa żołnierzy rezerwy i sprawdzaniem gotowości mobilizacyjnej, a także w odniesieniu do potrzeb jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej wykonujących zadania zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Limity te nie mają zatem zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem zaskarżona decyzja nie dotyczy sytuacji określonych rozporządzeniem. Wynika to jednoznacznie jego treści. Nie doszło tym samym do naruszenia art. 210 ust. 1 w zw. z art. 208 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Należy także mieć na uwadze, że art. 208 ust. 5 ustawy i wydane na jego podstawie rozporządzenie odnoszą się do niezbędnych limitów świadczeń rzeczowych na określone w rozporządzeniu cele w danym roku kalendarzowym. Zaskarżona decyzja podjęta została celem zabezpieczenia potrzeb obronnych w danym regionie kraju planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny nie wskazując, że dotyczy ona 2018r.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.