Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1198/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 2 i art 39
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2019 r. nr [...] odmawiającą przyznania R. O. (dalej jako "skarżący") zasiłku celowego w lutym 2019 r. na opłacenie bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł oraz zwrot wpłaty własnej za czynsz w styczniu 2019 r. w wysokości [...] zł.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący w dniu [...] stycznia 2019 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. [...] o przyznanie w lutym 2019 r. m.in. zasiłku celowego na opłacenie bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł oraz zwrot wpłaty własnej za czynsz w lutym 2019 r. w wysokości [...] zł. W dniu [...] lutego 2019 r. ponownie wniósł o zwrot bieżącej wpłaty za czynsz w styczniu 2019 r. w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył zaświadczenie z Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami ul. [...] w [...] o wysokości zadłużenia czynszowego oraz potwierdzenie wpłaty za czynsz w wysokości [...] zł.

Prezydent [...] decyzją z [...] lutego 2019 r., działając na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", odmówił skarżącemu przyznania żądanego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2019 r., jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] stycznia 2021 r. Źródło jego dochodu stanowi renta z ZUS w wysokości [...] zł netto, która obciążona jest zajęciem komorniczym z tytułu potrącania bieżących alimentów w wysokości [...] zł, a zatem do wypłaty pozostaje kwota [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca otrzymuje ponadto zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączny dochód skarżącego to kwota [...] zł. Organ zauważył dalej, że rozpoznając wnioski stron musi zaspokajać najbardziej pilne i konieczne potrzeby osób mieszkających w obszarze jego działania, biorąc pod uwagę środki jakimi dysponuje. Nie każdy zatem podopieczny, w każdym czasie może otrzymać pomoc spełniającą jego oczekiwania. Z akt sprawy wynika, że skarżący od 2015 r., średnio raz w miesiącu, korzysta z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej i otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego, zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup leków, środków czystości, odzieży, obuwia, opłacenie rachunków za energię elektryczną, czynsz, zakup gazu do butli oraz posiłków w barze. Zadłużenie skarżącego z tytułu zaległości czynszowych powstawało od 2017 r., a więc nie jest to zdarzenie nagłe. Powstało ono wskutek zaniechania ponoszenia bieżących opłat z tytułu korzystania z zajmowanego lokalu komunalnego składającego się z [...] pokoi, kuchni, łazienki i WC, w którym skarżący mieszka sam. Zdaniem organu, udzielenie pomocy w postaci całkowitej regulacji bieżących opłat za czynsz wraz z zadłużeniem nie może być zakwalifikowane jako prowadzenie do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Organ zauważył, że prócz wspomagania w formie finansowej istnieją też inne możliwości rozwiązania trudnej sytuacji skarżącego, jak wynajęcie jednego pokoju w zajmowanym mieszkaniu, co spowoduje pomniejszenie kosztów związanych z jego utrzymaniem lub zamiana lokalu na mniejszy. Organ wziął ponadto pod uwagę wysokość środków finansowych jakie posiada (w lutym 2019 r. dysponował kwotą [...] zł (miesięcznie [...] zł) na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na najpilniejsze potrzeby [...] rodzin, w których znajduje się [...] osób), a także uwzględnił okoliczność, że innymi decyzjami przyznano skarżącemu w lutym: zasiłek celowy na zakup gazu, prawo do korzystania z bezpłatnych obiadów barowych oraz zasiłek stały.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zauważył, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Z kolei Ośrodek Pomocy Społecznej zdestabilizował jego bieżące płatności, bowiem mimo składanych próśb, nie opłacał czynszu regularnie, co przyczyniło się do powstania zaległości. Wynajęcie pokoju w mieszkaniu nie jest natomiast możliwe, bowiem od [...] do [...] grudnia 2018 r. w mieszkaniu nie było prądu, stąd brak było chętnych do wynajmu. Skarżący nie jest ponadto właścicielem mieszkania tylko jego najemcą, zaś podejmowane próby zamiany mieszkania na mniejsze pozostały nieskuteczne. Skarżący miał przyznaną ulgę dochodową w wysokości [...] zł, jednakże z powodu zadłużenia w czynszu już jej nie otrzymał.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] lutego 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że organ pomocowy stale uwzględnia trudną sytuację życiową skarżącego, co uczynił również obecnie, przyznając mu zasiłek stały, pomoc w formie gorącego posiłku raz dziennie oraz zasiłek celowy na zakup gazu do butli. Organ nie ma jednak obowiązku zaspokajania wszystkich potrzeb wnioskującego, wkraczać powinien jedynie wtedy, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej, tj. gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji wykorzystując własne środki, czy możliwości. Kolegium zauważyło, że organ powinien jednak rozważyć udzielenie pomocy skarżącemu przy zmianie mieszkania na mniejsze, bowiem z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że wnioskodawca rozważa taką sytuację, jednak posiada ograniczenia zdrowotne. Ośrodek nie może ograniczać się do rozdawania środków finansowych, lecz powinien świadczyć tę pomoc w formie pracy socjalnej, poradnictwa specjalistycznego oraz pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, co wprost wynika z art. 36 pkt 2 u.p.s. Organ winien również wziąć pod uwagę fakt, że powstanie zaległości czynszowych może w konsekwencji prowadzić do utraty tytułu prawnego do lokalu, co jest tożsame z utratą możliwości zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał na ciężką sytuację zdrowotną i finansową. Zauważył, że spełnia kryteria określone w ustawie o pomocy społecznej do przyznania świadczeń, tj. kryterium dysfunkcji oraz zdarzeń, o jakich mowa w art. 7 u.p.s. (m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała i ciężka choroba w postaci padaczki lekoodpornej). Mimo tego organ odmawia mu przyznania pomocy, narażając go na utratę zdrowia i życia, pozostawiając od 2012 r. do 2016 r. bez środków na leki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa.

Ustawa o pomocy społecznej, na podstawie której wydano kontrolowane decyzje, w art. 2 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Zgodnie natomiast z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany".

Zasadnie zatem wskazały organy, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka.

W tej kwestii, z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że w lutym 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. [...] dysponował łączną kwotą [...] zł, tj. miesięcznie [...] zł na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na najpilniejsze potrzeby [...] rodzin, w których znajduje się [...] osób (tj. około [...] zł na osobę lub około [...] zł na rodzinę). Jest to zatem kwota mniejsza niż pomoc przyznana skarżącemu. W lutym 2019 r. skarżący otrzymał bowiem łączenie z pomocy społecznej kwotę [...] zł (zasiłek stały – [...] zł i zasiłek celowy na zakup gazu do butli – [...] zł) oraz świadczenie w formie jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie o wartości [...] zł.

Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Jak słusznie podniósł organ, skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do regulacji zadłużeń, a nawet częściowego pokrycia bieżących opłat, co też uczynił w miesiącu styczniu 2019 r. wpłacając tytułem czynszu kwotę [...] zł. Skarżący winien też podjąć intensywne działania związane np. z wynajęciem jednego pokoju w swoim mieszkaniu, co spowoduje ewentualne pomniejszenie kosztów związanych z opłatami za lokal albo zamianę zajmowanego lokalu na lokal mniejszy, co obniżyłoby koszty związane z jego eksploatacją.

Wskazać należy, że wprawdzie pomoc finansowa na spłatę zaległości czynszowych, czy też czynsz bieżący może być przedmiotem świadczeń w formie zasiłku celowego, to jednak w stanie faktycznym niniejszej sprawy, przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], nie jest ona możliwa, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wnioskodawca od 2012 r. objęty jest różnymi formami pomocy społecznej. Otrzymuje bowiem zasiłek stały (od 2013 r.), zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup leków, środki czystości, odzieży i obuwia, opłacanie rachunków za energię elektryczną, czynsz oraz gaz, itp. Korzysta także z jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie. Nie można zatem zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze, że organ odmawia skarżącemu przyznania pomocy narażając go na utratę zdrowia i życia, pozostawiając od 2012 r. do 2016 r. nawet bez środków na leki.

Wypłacenie jednorazowo tak znacznej kwoty, o jaką wnioskował skarżący (łącznie [...] zł) spowodowałoby także wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby z aktywności i odpowiedzialności świadczeniobiorcę, co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Fakt, że skarżący otrzymywał pomoc także na spłatę zadłużenia czynszowego nie oznacza, że pomoc taką będzie otrzymywał za każdym razem, gdy wystąpi z wnioskiem.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.