Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 359/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.30 ust.2 pkt 5, art.30 ust.9
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 359/19 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 13 grudnia 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, , Sędziowie:, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), , Protokolant:, referent Krzysztof Erbel, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 r., sprawy ze skargi E. C., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], w przedmiocie uznania świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi, odsetkami, , oddala skargę w całości;, przyznaje adwokatowi J. A. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście, dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu., , , ,


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] maja 2019 r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. C. (dalej: skarżąca, strona, zainteresowana) od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] lutego 2019 r. ([...]), uznającej świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego wypłacone za okres od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia 31 października 2018 r. - na rzecz A. C. - w łącznej kwocie 1377,00 zł za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "K.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z dnia [...] października 2017 r. ([...]) organ gminy przyznał A. C. zasiłek pielęgnacyjny - w kwocie 153,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2017 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. a decyzją z dnia [...] października 2018 r. ([...]) wygasił tę decyzję od dnia 23 stycznia 2018 r. "w związku ze śmiercią osoby upoważnionej".

Opisaną na wstępie decyzją organ gminy uznał świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia 31 października 2018 r. - na rzecz uprawnionego, a wypłacone, na podstawie decyzji przyznającej, na konto skarżącej - w łącznej kwocie 1377,00 zł za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Organ stwierdził, że w tym przypadku mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) dalej ustawa, ponieważ zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 lutego 2018 r. do 31 października 2018 r. został wypłacony osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej (...) z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W odwołaniu od powyższej decyzja skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną i materialną. Zwróciła też uwagę na to, że przeciwko uznaniu przedmiotowej kwoty za nienależnie pobraną powinno przemawiać to, iż to ona ponosiła "koszty związane z opieką nad (...) mężem". Podała, że we wrześniu 2014 r. podpisała "umowę pożyczki gotówkowej w kwocie 10.000 zł z przeznaczeniem tej kwoty na leczenie i rehabilitację (...) męża", "Ostatnią ratę w kwocie 292,18 zł spłaciłam dnia 16 stycznia 2019 r. Wypłacany zasiłek w dalszym ciągu był więc przeznaczany na zobowiązania męża powstałe w związku z jego leczeniem".

Jednocześnie zauważyła, że choć została pouczona - w zaskarżonej decyzji - o możliwości ubiegania się o ulgę w spłacie przedmiotowej należności, to obawia się, że "jeśli zaskarżona (...) decyzja stanie się ostateczna, będzie już za późno abym mogła dochodzić swoich praw". W konsekwencji starania o uchylenie zaskarżonej decyzji traktuje priorytetowo.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, co następuje:

W sprawie bezspornym jest, że:

- decyzję przyznającą wydano na rzecz męża skarżącej;

- w decyzji przyznającej, zgodnie ze złożonym w sprawie wnioskiem, przesądzono o tym, że przyznane wnioskodawcy świadczenie będzie wypłacane na konto jego żony (skarżącej);

- uprawniony zmarł w dniu [...] stycznia 2018 r.;

- pomimo to świadczenie to była wypłacane na ww. konto i wykorzystywane przez stronę (w okresie od początku lutego do końca października 2018 r.).

Organ powołał art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy.

Stwierdził, że nie ulega więc wątpliwości, że w tym przypadku stan faktyczny sprawy wyczerpuje znamiona sytuacji określonej w art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy. Bezspornie przecież miał miejsce przypadek, w którym doszło do wypłacania zasiłku pielęgnacyjnego - pomimo śmierci osoby uprawnionej - a osobą pobierającą te środki i dysponującą nimi była skarżąca. Pamiętając zarazem o tym, że żona strony pobierała i dysponowała tymi środkami także przed śmiercią uprawnionego, podkreślić jednak należy diametralną zmianę, jaka zaszła w prawnej kwalifikacji takiego stanu rzeczy w związku ze zgonem świadczeniobiorcy. O ile bowiem do dnia jego śmierci była ona prawnie obojętna z punktu widzenia ww. przepisu ustawy, o tyle po tym dniu - zasługiwała już na kwalifikację, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy. Uprawnienie do przedmiotowego świadczenia nie może bowiem utrzymywać się po śmierci strony.

Jeżeli zaś za każdy miesiąc (w okresie od lutego do października 2018 r.) wypłacono w tym przypadku 153,00 zł, to - skoro okres ten obejmuje 9 miesięcy - doszło do nienależnego pobrania kwoty 1377,00 zł (153,00 zł x 9 = 1377,00 zł). Dla powyższych ustaleń znaczenie ma też przepis art. 26 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym "Świadczenia rodzinne wypłaca się w okresach miesięcznych".

Organ zauważył, że w decyzji przyznającej zamieszczono pouczenie o nienależnie pobranym świadczeniu. Dodano też, że wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu otwiera możliwość ubiegania się ulgi w ich zwrocie w myśl art. 30 ust. 2 ustawy.

Skargę na powyższą decyzję wniosła strona. Zarzuciła, że decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca, nie uwzględnia wszystkich dokumentów w sprawie. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik poparł w całości skargę strony. Ponadto zarzucił zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie prawa materialnego mające na wpływ na wynik sprawy, a to art. 30 ust. 9 ustawy, poprzez jego niezastosowanie i umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości, pomimo, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej, a z powołanego przepisu, nie wynika aby uiszczenie nienależnie pobranych świadczeń mogło nastąpić dopiero po złożeniu wniosku przez skarżącą, w drodze odrębnego postępowania administracyjnego;

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 10, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej, uniemożliwiającej jej zwrot kwoty określonej w decyzji i nierozpoznanie złożonego przez skarżącą do MOPS wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości.

W związku z powyższymi zarzutami wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) zobowiązanie organu do wydania decyzji o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń z odsetkami w całości z uwagi na trudną sytuację majątkową skarżącej; 3) zarządzenie zwrotu kosztów.

W uzasadnieniu skargi podała, że organ II instancji miał możliwość dokonania zmiany zaskarżonej decyzji lub jej uzupełnienie poprzez umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w całości na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z uwagi na trudną sytuację majątkową, zdrowotną i życiową skarżącej. Wbrew twierdzeniom organu, nie było w tym celu konieczne wszczęcie odrębnego postępowania administracyjnego, zwłaszcza, że skarżąca złożyła do organu I instancji wniosek o umorzenie jej zobowiązania z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości.

Zarzucił, że organ nie wziął pod uwagę sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącej, jej zobowiązań; powyższe okoliczności zostały udokumentowane przedłożonymi przez nią dokumentami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według wskazanych wyżej zasad, nie daje podstaw do stwierdzenia, że organy wydające zaskarżoną decyzję naruszyły przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 5 i ust. 9 ustawy. Mówi on: osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję (art. 2 pkt 5).

Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny. Decyzją z dnia [...] października 2017 r. organ gminy przyznał mężowi skarżącej zasiłek pielęgnacyjny – w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 1 września 2017 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. Zgodnie z wnioskiem zainteresowanego zasiłek był przekazywany na wskazane przez niego konto w banku, które okazało się kontem bankowym skarżącej.

Mąż skarżącej zmarł [...] stycznia 2018 r. W związku z tym, decyzją z dnia [...] października 2018 r. organ I instancji wygasił z dniem 23 stycznia 2018 r. decyzję z dnia [...] października 2017 r. Świadczenie pielęgnacyjne przyznane mężowi zainteresowanej w kwocie 153 zł miesięcznie było wpłacone na konto skarżącej za okres luty – październik 2018 r. Łączna kwota pobranego przez skarżącą zasiłku w wyżej wymienionym okresie wynosiła 1377 zł. Stan faktyczny niesporny w sprawie, w całości wypełnia dyspozycję powołanego wyżej art. 30 ust. 2, ust. 5 ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane mężowi skarżącej, zostało wypłacone innej osobie – żonie wnioskodawcy; wypłata ta nastąpiła z przyczyn niezależnych od organu, wnioskujący bowiem wskazał konto, na które organ miał wpłacać świadczenie, które jak się okazało po śmierci zainteresowanego było kontem jego żony. Mimo, że wnioskodawca zmarł w dniu [...] stycznia 2018 r. – świadczenie to było wpłacone wobec braku informacji o śmierci męża skarżącej, na jej konto do października 2018 r., łącznie od lutego do października w kwocie 1377 zł. Tym samym świadczenie pielęgnacyjne pobrane we wskazanym okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym, które w myśl art. 30 ust. 1 ustawy podlega zwrotowi.

Skarżąca nie kwestionuje ustalenia, że świadczenie przyznane jej mężowi, a wypłacane jej po śmierci męża, jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Skarżąca złożyła w toku postępowania przed organem I instancji wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia przedstawiając swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wykazała, że ma niewielka emeryturę, spłaca pobrany kredyt, pobrany jak twierdzi na rehabilitację męża.

Przedmiotem sporu zatem jest, czy na etapie niniejszego postępowania możliwe było rozpoznanie wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia.

Możliwość umorzenia nienależnego świadczenia przewiduje art. 30 ust. 9 ustawy. Stanowi on: Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej.

W ocenie Sądu, z treści powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że zarzuty skargi są niezasadne, przepis ten mówi bowiem, że organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, może umorzyć (...), czyli w pierwszej kolejności powinna być wydana decyzja, w przedmiocie należnie pobranego świadczenia, a dopiero gdy to ustalenie nastąpi, w drugim postępowaniu może być rozważana kwestia umorzenia tych należności lub rozłożenia na raty.

W tych okolicznościach brak jest podstaw do uznania, że organy naruszyły art. 30 ust. 9 ustawy, a także art. 7, 77, 80 k.p.a.

Przedmiotem rozważań w tym postępowaniu jest kwestia, czy doszło do nienależnego pobrania świadczenia. Sytuacja rodzinna majątkowa, zdrowotna skarżącej jest przedmiotem rozważań w sprawie o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia.

W tych okolicznościach na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.

H.B.10.01.2020 r.