Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 108/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant referent Mateusz Kownacki, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi B. Spółka z o.o. Spółka Komandytowa w B. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2016 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] września 2017 r., nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz strony skarżącej B. Spółka z o.o. Spółka Komandytowa w B. kwotę 697,00 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

B. Sp. z o. o. Spółka komandytowa (dalej powoływana jako skarżąca Spółka) złożyła w dniu [...] maja 2016 r. w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (ARiMR) w B. wniosek o przyznanie płatności na rok 2016, w którym ubiegała się o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020).

Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...], po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym przesłuchaniu w charakterze strony przedstawiciela skarżącej Spółki, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. odmówił skarżącej Spółce przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał się m. in. na przepis art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013", zgodnie z którym bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Spółki, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazując na obowiązujące przepisy unijne, podkreślił że w jego ocenie, skarżąca Spółka została stworzona w sposób sztuczny, celem otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW, w sposób sprzeczny z celami tego systemu. Organ ustalił, że Pan P. Ś., Pani E. Ś. (żona Pana P. Ś.), Pan M. G. oraz Pani A. G. (żona Pana M. G.) wspólnie utworzyli kilkadziesiąt spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek z ograniczoną odpowiedzialnością spółek komandytowych, powiązanych ze sobą osobowo i kapitałowo (tabela nr 1 decyzji). Te same osoby utworzyły również spółki, które bezpośrednio nie ubiegały się o pomoc finansową w 2016 r., lecz były komplementariuszami spółek, które o taką pomoc wystąpiły (tabela nr 2). Ustalono również, że Pan P. Ś. ubiegał się o przyznanie płatności na 2016 r. jako osoba fizyczna oraz dodatkowo jako wspólnik spółek komandytowych lub wspólnik spółek z o.o. w 12 podmiotach, Pani E. Ś., tj. żona Pana P. Ś. ubiegała się o przyznanie płatności na 2016 r. jako osoba fizyczna oraz dodatkowo jako wspólnik spółek komandytowych lub wspólnik spółek z o. o. w 3 podmiotach, Pan M. G. ubiegał się o przyznanie płatności na 2016 r. jako osoba fizyczna oraz dodatkowo jako wspólnik spółek komandytowych lub wspólnik spółek z o. o. w 14 podmiotach, a Pani A. G., tj. żona Pana M. G. ubiegała się o przyznanie płatności na 2016 rok jako wspólnik spółek komandytowych lub wspólnik spółek z o.o. w 4 podmiotach.

W ocenie organu odwoławczego o istnieniu elementu subiektywnego świadczy również data założenia przez wskazane osoby przedmiotowych spółek. W przypadku 12 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością spółek komandytowych jest taka sama, tj. [...].04.2012 r., co mogło być bezpośrednio związane, m. in. z przepisami ustawy z dnia [...] stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw. Dodatkowo wskazał, że spośród 18 spółek ubiegających się o przyznanie płatności na 2016 rok 11 spółek jest zarejestrowane pod tym samym adresem, tj. [...] w B., 3 spółki są zarejestrowane pod adresem: ul. [...] w B., 3 spółki są zarejestrowane pod adresem: ul. [...] w B. i tylko 1 spółka ma swoją siedzibę pod adresem: ul. [...] w B. Wszystkie podmioty wskazują ten sam numer telefonu kontaktowego, tj. [...], a 9 spośród 18 spółek ubiegających się o przyznanie płatności na 2016 rok posługuje się tym samym adresem e-mail do korespondencji, tj. [...] Także przedmiot działalności wszystkich spółek, wynikający z KRS jest tożsamy lub bardzo zbliżony.

Zdaniem organu, powiązanie osobowe pomiędzy wskazanymi osobami i poszczególnymi spółkami powoduje, że pomimo wielości występujących podmiotów, w proces pozyskiwania płatności z Unii Europejskiej zaangażowane są te same osoby. Wskazane podmioty są także powiązane ze sobą organizacyjnie, przez co nie można w ich przypadku mówić o samodzielnym prowadzeniu odrębnego gospodarstwa rolnego. Powiązania organizacyjne pomiędzy wskazanymi osobami oraz utworzonymi przez nich spółkami przejawiają się m.in. w swobodnym i niezależnym od miejsca położenia działek ewidencyjnych przenoszeniu posiadania działek rolnych, poszczególne działki rolne deklarowane są w kolejnych latach przez różne podmioty i samą Skarżącą, przy czym potwierdzeniem ewentualnego przeniesienia posiadania działek rolnych są umowy poddzierżawy wykazane w tabeli 2 zaskarżonej decyzji, gdzie w imieniu różnych spółek występują te same osoby.

Organ zaznaczył, że idea płatności wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami). Warto zwrócić uwagę, iż chodzi tu o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje również: swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie plonów samodzielnie bądź przy udziale innych osób itp. Biorąc powyższe pod uwagę, prowadzenie działalności rolniczej można definiować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. W związku z odmową oraz uchylaniem się przez wszystkie wskazane osoby odpowiedzi na kluczowe w tej kwestii pytania należało przyjąć, że Pana P. Ś., Panią E. Ś., Pana M. G., Panią A. G. oraz 18 utworzonych przez nich spółek winno traktować się jako jeden podmiot. Żadna ze wskazanych osób i utworzonych przez te osoby spółek nie przedstawiła - pomimo umożliwienia przez organ I instancji dowodów na samodzielne prowadzenie działalności rolniczej. Złożone w toku postępowania administracyjnego faktury VAT potwierdzają, że praktycznie jedynym odbiorcą zebranych plonów była B. Sp. z o. o., której wspólnikami są Pan P. Ś. i Pan M. G.

Ustalone w rozpoznawanej sprawie i wykazane w formie zestawienia tabelarycznego "multiplikowanie" spółek z o. o. lub spółek z o. o. spółek komandytowych nie stanowi uzasadnionej okolicznościami formy prowadzenia działalności rolniczej, a jest przejawem działania nastawionego na uzyskanie płatności w wyższej niż dopuszczalna kwota i takie działania nie mogą być uznane za pozostające w zgodzie z celem i sensem przepisów regulujących przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych.

W ocenie organu odwoławczego utworzenie wielu podmiotów pozwoliło Panu P. Ś., Pani E. Ś., Panu M. G. i Pani A. G. na ominięcie uregulowań prawnych dotyczących nie tylko przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), płatności rolno środowiskowych (PROW 2007 - 2013) ale również płatności rolno - środowiskowo - klimatycznych (PROW 2014 - 2020). Co prawda postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW, płatności rolnośrodowiskowych (PROW 2007 - 2013) i płatności rolno - środowiskowo - klimatycznych (PROW 2014 - 2020) są odrębnymi postępowaniami kończącymi się wydaniem odrębnych decyzji administracyjnych, jednak żądanie ich przyznania składane jest na jednym formularzu wniosku i dotyczy tych samych działek rolnych, a zatem uzyskanie wyższych płatności w ramach jednego schematu pomocowego wskutek zastosowania przedstawionego mechanizmu ma istotne znaczenie w sprawie o przyznanie płatności w ramach innego schematu pomocowego.

W konsekwencji, mimo spełnienia formalnych warunków niezbędnych do przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na gruncie prawa polskiego Skarżąca w niniejszej sprawie w sposób sztuczny i pozorny stworzyła warunki do przyznania pomocy, a otrzymanie przez Skarżącą w takiej sytuacji pomocy finansowej oznaczałoby uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, co w konsekwencji, doprowadziłoby do naruszenia celów i istoty działania, wynikających z regulacji zawartych w § 2 ust. 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego.

W odniesieniu do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego organ wskazał, że zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013 państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdział 1 za dany rok kalendarzowy, o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150 000 EUR. Współczynnik redukcji określony w art. 19 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynosi 100,00%. Z akt sprawy wynika, że szacunkowa kwota jednolitej płatności obszarowej dla wszystkich wskazanych podmiotów w 2016 roku wyniosłaby 2 522 348,30 zł, a zatem znacznie przekracza kwotę wynikającą ze wskazanych wyżej uregulowań prawnych, tj. 150 000 EUR przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. W przypadku, gdyby o przedmiotową płatność ubiegał się jeden podmiot kwota jednolitej płatności obszarowej zostałaby zredukowana do kwoty 150 000 EUR, tj. 647 880,00 zł, a zatem byłaby niższa o ok. 1 874 468,30 zł.

Dodatkowo organ wskazał, że w przypadku gdy łączna kwota płatności bezpośrednich finansowanych z budżetu wspólnotowego (jednolita płatność obszarowa, płatności związane z produkcją, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa), w danym roku jest wyższa od równowartości 2 000 euro, przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, kwotę płatności bezpośrednich przekraczającą 2 000 euro zmniejsza się, w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 1,353905%. Analizując powierzchnie deklarowane do poszczególnych płatności przez wskazane podmioty oraz ustaloną na tej podstawie szacunkową kwotę jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej wskazać należy, że również w odniesieniu do współczynnika korygującego złożenie wniosków o przyznanie płatności na 2016 rok przez 21 podmiotów było znacznie korzystniejsze niż złożenie wniosku o przyznanie płatności na 2016 rok przez 1 podmiot. Również w odniesieniu do płatności ONW złożenie wniosków o przyznanie płatności na 2016 rok przez 20 podmiotów było znacznie korzystniejsze niż złożenie wniosku o przyznanie płatności na 2016 rok przez 1 podmiot, tj. łączna kwota płatności ONW, jaką otrzymałoby łącznie 20 podmiotów wynosiłaby 158 769,85 zł, natomiast gdyby o przedmiotową płatność ubiegał się 1 podmiot otrzymałby 11 550 zł, a zatem 13 - krotnie mniej.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ uznał je za niezasadne. Organ I instancji postępował zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i prawidłowo, w wyczerpujący sposób rozpatrzył zebrany w sprawie materiał dowodowy. Obowiązek dowodzenia ciąży nie tylko na organie administracji. Obarcza on także stronę, która zresztą z reguły, w swym dobrze rozumianym interesie, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona jest bowiem równorzędnym partnerem organu w zakresie prawa do inicjowania dowodów, nie jest więc zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych. W ocenie organu odwoławczego wszystkie ustalenia dokonane przez organ I instancji są prawidłowe.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, pełnomocnik skarżącej Spółki wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., zarzucając naruszenie:

- art. 7 i 77 kpa — zasady obiektywizmu — poprzez zinterpretowanie wszelkich niejasności i niedopowiedzeń na niekorzyść podmiotu, nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie ustosunkowanie się do wyjaśnień Skarżącej, zinterpretowanie wszelkich niejasności i wątpliwości na niekorzyść strony, a w konsekwencji niezasadne przyjęcie iż Skarżąca stworzyła sztuczne warunki uzyskania pomocy, rezultatem czego była odmowa płatności na 2016 r.;

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niezasadne przyjęcie stworzenia sztucznych warunków pomimo, że Skarżąca jest faktycznym użytkownikiem działek objętych wnioskiem i prowadzi na nich działalność rolniczą, w tym podejmuje decyzje dotyczące gospodarstwa i czerpie korzyści, a ponadto fakt korzystania z zewnętrznych usług nie jest przesłanką nieprowadzenia działalności rolniczej;

- art. 8 kpa poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji w przypadku tożsamych stanów faktycznych i prawnych;

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 § 2 kpa polegające na bezpodstawnym utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji oraz nie uchyleniu decyzji organu I instancji w całości i nie przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, mimo że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a pominięty przez organ materiał dowodowy oraz konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;

- art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez nieprecyzyjne i wewnętrznie sprzeczne uzasadnienie wydanej decyzji, poprzez pominięcie w uzasadnieniu okoliczności faktycznych wskazujących na brak celowości działania Skarżącej, w szczególności faktu, że Skarżąca spółka powstała przed wprowadzeniem zasady modulacji i degresywności płatności, a zatem jej utworzenie nie miało na celu obejścia przepisów i tym samym nie zaistniał subiektywny czynnik niezbędny dla stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków;

- § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego PROW na lata 2007-2013 poprzez bezpodstawną odmowę przyznania wnioskowanych płatności w sytuacji spełnienia przez Skarżącą wszystkich formalno-prawnych warunków jej przyznania;

- art. 64 ust. 2 oraz art. 77 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008), dalej: jako rozporządzenie 1306/2013 - poprzez niezastosowanie powyższych przepisów, w sytuacji kiedy organ dopuścił się nieprawidłowości podczas ustalania zaistnienia przesłanek zastosowania przepisu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, jak również błędnie ocenił materiał dowodowy;

- art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 - poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne zastosowanie na skutek błędnego uznania, że w sprawie doszło do stworzenia przez stronę sztucznych warunków, poprzez utworzenie w latach 2011-2012 powiązanych ze sobą, w ocenie organu spółek tylko i wyłącznie w celu pobierania zwiększonych dopłat do gruntów rolnych i poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, stwarzając pozory prowadzenia działalności rolniczej na gruntach, w celu zawyżenia przysługującej rolnikowi - Skarżącej spółce kwoty płatności bezpośrednich, podczas gdy w rzeczywistości podmioty te utworzono przed datą wprowadzenia degresywnych płatności (2014 r.) i nie miał miejsca podział gospodarstwa, ale obejmowanie nowych gruntów w wyniku wygrywanych przetargów na dzierżawę gruntów Skarbu Państwa, a ponadto działania Skarżącej nie stoją w sprzeczności z celami systemu wsparcia unijnego;

- art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, w sytuacji, gdy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego przepis ten nie ma zastosowania, wobec bezpodstawnego zakwestionowania prowadzenia działalności rolniczej przez spółkę na tej podstawie, że korzysta ona z usług zewnętrznych i zbywa płody rolne podmiotom powiązanym osobowo, podczas gdy te elementy nie decydują o statusie użytkownika gruntów rolnych.

Wskazując na powyższe, skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją wydanie decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Pismem procesowym z dnia 9 kwietnia 2018 r. pełnomocnik Spółki ustosunkował się do odpowiedzi organu na skargę. Podniósł, że NSA w wyroku

z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt II GSK 3133/17 stwierdził, że kwestia formalnej organizacji danego podmiotu (jego tworzenie, podział i znoszenie) oraz posiadanego przez tenże podmiot/podmioty gospodarstwa rolnego pozostaje poza zakresem oceny organów i sądów administracyjnych. Wskazał, że do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 1975/2006, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta- a właściwie spółkę, których gospodarstwo przejął, ale i podmiotów tworzących te spółki w ewentualnym celu uzyskania korzyści. O tym, że cele te były, są i w przyszłości będą realizowane, świadczą zdaniem strony skarżącej, następujące dowody: (-) decyzje administracyjne Kierownika BP ARiMR w B. o przyznaniu wsparcia finansowego za lata 2009-2015 (płatność obszarowa, ONW, rolnośrodowiskowa, rolno-środowiskowo-klimatyczna); (-) opinie N. i B. Parku Narodowego; (-) decyzja o przyznaniu G. Sp. z o.o. Spółka Komandytowa płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) za rok 2016 oraz wypłaceniu tych środków (decyzja z dnia [...] października 2016 r.); (-) przyznanie zaliczki G. Sp. z o.o. Sp. k. płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) za rok 2016 oraz wypłacenia tych środków; (-) przyznanie zaliczki G. Sp. z o.o. Sp. k. jednolita płatność obszarowa za rok 2016 oraz wypłacenie tych środków w dniu [...] października 2016 r.; (-) kontrole administracyjne i kontrole na miejscu (w tym wizytacje terenowe) przeprowadzone w latach 2009-2015 - wskazujące na samodzielne prowadzenie gospodarstw rolnych przez wszystkie powiązane podmioty - organ nigdy nie zarzucał nieprawidłowości w tym zakresie; (-) odrębne rachunki bankowe wszystkich podmiotów; (-) projekty decyzji pozytywnych oraz notatki służbowe pracowników Biura Powiatowego ARiMR z lipca 2017 r. odnośnie płatności na rok 2016, tj. o działaniu na wyraźne polecenie Kierownika M. N. w zakresie ustalenia sztucznych warunków. Poza tym wskazano na: czeklistę w zakresie kontroli administracyjnej z dnia [...] sierpnia 2017 r. i [...] września 2017 r. oraz zaświadczenie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Pełnomocnik podniósł również, że 20 z 21 podmiotów posądzonych przez organ o stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania wsparcia finansowego, działa na terenach dwóch Parków Narodowych (B. i N.). Wskazane 20 podmiotów, poza gospodarstwem rolnym E. Ś., prowadzi swoje gospodarstwa rolne wyłącznie za zgodą dwóch wskazanych Parków Narodowych. Przyjęcie stanowiska organów, prowadziłoby w konsekwencji do przyjęcia tezy, że to Parki Narodowe (Skarb Państwa) są współodpowiedzialne za sugerowane przez organ stworzenie sztucznych warunków.

Strona skarżąca podniosła, że potwierdzeniem tego, iż nie doszło do jakiegokolwiek podziału gospodarstw (M. G., P. Ś. u skarżącej Spółki na mniejsze jest tabela nr 1 (numery producentów rolnych) oraz tabela nr 2 (zestawienie wnioskowanych powierzchni w latach 2009-2016). Wskazała, ze powierzchnie deklarowane w 2009 r. i 2010 r. przez ww. podmioty nie mogły powstać w wyniku jakiegokolwiek podziału któregokolwiek z podmiotów. Grunty deklarowane przez ww. podmioty były nabywane niezależnie w różnych latach w wyniku przetargów od Parków Narodowych i na podstawie umów z osobami prywatnymi. Zatem, w ocenie pełnomocnika, nie jest prawdą, że doszło do jakiegokolwiek podziału jednego gospodarstwa.

Poza tym strona skarżąca zaznaczyła, że powołane podmioty w związku

z tym, że zaczęły składać wnioski w okresie 2009-2010, nie mogły mieć wiedzy na temat tego, że w 2015 r. prawodawca wprowadzi jakiekolwiek ograniczenia i jaki one będą miały kształt. Pozostałe podmioty/spółki (18) , wnioski o płatność ONW zaczęły dopiero składać w 2015 r., kiedy maksymalna powierzchnia do dopłat wynosiła 75 ha - chociaż powstały w czasie, kiedy limit był większy, tj. do 300 ha i w tym czasie o płatność ONW się nie ubiegały.

Zdaniem pełnomocnika pozbawione logiki i sensu jest z jednej strony działanie organu zmierzające do unicestwienia podmiotów "sztucznie funkcjonujących",

a z drugiej strony nakazywanie, aby dalej działały i użytkowały grunt w celu dochowania zobowiązania. Podmiot składający wniosek zaciągnął bowiem pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe lub ONW.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do tego, czy zgromadzony przez organy materiał dowodowy stanowił podstawę do przyjęcia, że w sprawie doszło do stworzenia przez Skarżącą sztucznych warunków wyłącznie w celu uzyskania nienależnych w takiej sytuacji (zwłaszcza w kontekście rozwiązań wspólnotowych) płatności, o które ubiegała się Spółka.

Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wypłacane są z budżetu Unii Europejskiej, a w związku z tym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem 2988/95. Stosownie do art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazuje się, że obejście prawa dotyczy sytuacji, gdy działanie danej osoby zmierza do innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych po to tylko, by osiągnąć zamierzony przez taką osobę skutek prawny. Obejście prawa czy też jego nadużycie nie może skutkować ochroną prawną podmiotu, który sztucznie kreuje okoliczności uzasadniające stosowanie danej normy przyznającej określoną korzyść finansową i wiąże się to z sankcją wykluczenia możliwości skorzystania z tego prawa przez ten podmiot (pkt 52-53 wyroku ETS z 16 marca 2006 r. sygn. C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover; LEXIS.pl nr 405322 ).

Prawodawstwo unijne zawiera normy odnoszące się do przypadków obchodzenia prawa, wprowadzając sankcje w postaci przyznania płatności w zmniejszonym wymiarze, zwrotu przyznania płatności przyznanej oraz odmowy przyznania płatności. Normę, o której mowa w ostatnim z wymienionych przypadków, zawiera art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013. Zgodnie z jego treścią, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Wykładni pojęcia "sztucznych warunków" dokonał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencja (www.eur-lex.europa.eu). Co prawda wyrok odnosi się do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, ale poddawana wykładni norma prawna jest zbliżona z zastosowanym przez organy art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013.

Trybunał uznał, że artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

W uzasadnieniu motywów rozstrzygnięcia Trybunał wskazał również, że zaistnienie subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione poprzez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie C-279/05 Vonk Dairy Products, Zb.Orz. s. I-239, pkt 31, pkt 33).

Jednakże Trybunał również orzekł, że nie można odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (zob. wyrok z dnia 21 stycznia 2006 r. w sprawie C-255/02 Halifax i in., Zb.Orz. s. I-1609, pkt 75). To z całości elementów obiektywnych sprawy głównej powinno wynikać, że podstawowym celem wybranych sposobów realizacji rozpatrywanych projektów inwestycyjnych jest wypłata pomocy z systemu wsparcia przy wykluczeniu jakiegokolwiek innego uzasadnienia powiązanego z celami wspomnianego systemu.

Trybunał uznał, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie temu, by wniosek o płatność z systemu wsparcia został oddalony jedynie na tej podstawie, że projekt inwestycyjny, ubiegający się o skorzystanie z pomocy w ramach tego systemu, nie wykazuje niezależności funkcjonalnej lub że istnieje więź prawna między ubiegającymi się o taką pomoc, jednak przy braku uwzględnienia innych elementów obiektywnych rozpatrywanego przypadku.

Dokonując analizy wydanego przez Trybunał wyroku należy uznać, że aby można było mówić o zaistnieniu w sprawie sztucznych warunków organ jest zobowiązany: (1) zweryfikować obiektywne okoliczności danego przypadku pozwalające na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez skonkretyzowany system wsparcia, (2) zweryfikować obiektywne dowody pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie organ może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Przy czym Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę pragnie jednoznacznie podkreślić, że w ramach weryfikowania, kontrolowania i analizowania zaistnienia obiektywnych okoliczności i dowodów popierających te okoliczności organ powinien udowodnić, że Skarżąca ubiegająca się o skonkretyzowaną płatność zamierzała tylko i wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami systemu.

Biorąc pod uwagę sankcyjny charakter art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013, na podstawie którego prowadzone jest całe postępowanie i niekwestionowane uprawnienie organów do odmowy przyznania płatności, przez co pozbawienie możliwości uzyskiwania powszechnie obowiązujących dopłat organ prowadzący tego typu postępowanie, które ma charakter wielopłaszczyznowy i wielowątkowy, powinien wykazać się nadzwyczajną starannością, a dowody zebrane w tym postępowaniu w sposób bezsprzeczny powinny udowadniać postawioną przez organy tezę.

W ocenie Sądu organ administracji w kontrolowanej sprawie: (1) nie wykazał aby doszło do spełnienia obiektywnych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez skonkretyzowany system wsparcia, (2) dowody zebrane w sprawie nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę pragnie jednocześnie podkreślić, że w żaden sposób nie kwestionuje zebranego materiału dowodowego, opisanego rzetelnie i szczegółowo przez organy w zakresie różnego rodzaju powiązań pomiędzy podmiotami tworzącymi w ocenie organów sztuczne warunki. Przedstawione przez organ powiązania nie mogą być jednak same w sobie wyłączną i akceptowalną przez Sąd podstawą do wydania zaskarżonych decyzji w sprawie. Tym bardziej, że wskazywane powiązania: (1) nie były ukrywane przez podmioty ubiegające się o płatności, (2) były doskonale znane organom wydającym pozytywne rozstrzygnięcia za lata wsteczne, (3) są znane z urzędu Sądowi, który wielokrotnie kontrolował prawidłowość wydanych rozstrzygnięć przez organy wydanych wobec powiązanych podmiotów (4) były, co wynika z załączonych do akt spraw opinii, również znane Dyrektorom Parków Narodowych.

Odnosząc się do pierwszej kwestii, tj. braku wykazania aby doszło do spełnienia obiektywnych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez skonkretyzowany system wsparcia należy stwierdzić co następuje. Przede wszystkim organ, który co prawda wskazuje na poszczególne cele realizowane w danym programie (te cele powinny być określone w aspekcie celów głównych i tematycznych oraz szczegółowych) w żaden sposób w wydanych rozstrzygnięciach nie przedstawił argumentacji przez co nie udowodnił, że w każdej ze spraw (z uwagi na różne cele różnych płatności) działanie Spółki powoduje, że nie może zostać osiągnięty zindywidualizowany cel zamierzony przez system wsparcia. Co więcej obiektywne okoliczności tego przypadku oceniane w ujęciu historycznym pozwalają w ocenie Sądu na wręcz przeciwne stwierdzenie, tj. że może zostać osiągnięty cel zamierzony przez skonkretyzowany system wsparcia.

Rozważania w tym zakresie przeniosły się co prawda na postępowanie sądowoadministracyjne, ale są one zbyt daleko idące w kontekście wydanych rozstrzygnięć, żeby mogły stać się podstawą do dokonywania oceny ich prawidłowości wydania.

Organ ogólnie w decyzji pierwszej instancji wskazuje, że przez korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia rozumieć należy podział gospodarstwa dokonany wyłącznie w celu uniknięcia zastosowania stawek degresywnych. Zatem sztuczny podział gospodarstwa jak wskazuje organ pierwszoinstancyjny ma na celu przyznanie kwoty płatności do gruntów rolnych znacznie wyższej niż należna gospodarstwu zgodnie z przepisami prawa.

Organ drugiej instancji natomiast wskazuje w decyzji, że mimo spełnienia formalnych warunków niezbędnych do przyznania płatności Spółka w sposób sztuczny i pozorny stworzyła warunki do przyznania pomocy, a otrzymanie przez Spółkę pomocy finansowej oznaczałoby uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Po czym organ dokonuje ogólnej oceny na czym miałoby polegać korzystniejsza sytuacja wszystkich podmiotów, które ubiegały się o konkretną płatność w roku 2016.

Zarzuty sformułowane przez organ oscylują również w zakresie odmówienia Spółce statusu rolnika samodzielnie prowadzącego działalność rolniczą (użytkującego zgłoszone do dopłat grunty). Organ przedstawił także w decyzji ogólne wyliczenia związane z szacunkowymi kwotami płatności dla wszystkich podmiotów i dla przypadku, gdyby o płatność ubiegał się jeden podmiot.

Pytania jakie rodzą się po ocenie sformułowanych przez organ wniosków w decyzji są następujące. Przede wszystkim zaistnienie jakich obiektywnych przesłanek w 2016 roku spowodowało, że organ odmiennie potraktował wniosek Spółki w kontekście lat wcześniejszych, kiedy Spółka otrzymywała płatności, przez co kwestia prowadzenia działalności rolniczej przez ten podmiot nie była kwestionowana. W tym zakresie nie ma żadnej analizy w decyzjach w ujęciu historycznym w kontekście przyznanych płatności i posiadanych gruntów przez Spółkę.

Powyższe argumenty wydają się być kluczowe w niniejszej sprawie, tym bardziej, że Spółka działała zanim zaczęły obowiązywać przepisy sankcyjne zastosowane przez organ, które wprowadzone zostały w 2014 r. (rozporządzenie UE nr 1306/2013).

Sąd nie znalazł odpowiedzi na pytanie jakie fakty spowodowały, że dopiero w 2016 roku, po wydaniu przez te same organy kilkudziesięciu decyzji wobec poszczególnych powiązanych podmiotów, a także po przeprowadzeniu wielokrotnie różnego rodzaju czynności kontrolnych spowodowało, że wyciągnięto tak daleko idące, sprzeczne w kontekście lat wcześniejszych wnioski.

Niewątpliwie też ocena powyższych okoliczności w zestawieniu z postawieniem zarzutu utworzenia sztucznych warunków jest inna w sytuacji, gdy dotyczy płatności podlegających modulacji czy też degresji, a inna gdy w zakresie płatności na dany rok nie obowiązywały żadne modulacyjne ograniczenia.

Organ nie wyjaśnił w wydanych rozstrzygnięciach w żaden sposób problemu wpływu zasady degresywności oraz ograniczeń związanych z modulacją oraz okresów ich obowiązywania co wydaje się kluczowe w niniejszej sprawie, gdyż tereny użytkowane przez Spółkę leżą w obrębie Parku Narodowego.

W kontekście powyższego, pojawia się przy tym zasadnicze pytanie – czy można w jakikolwiek sposób zarzucić celowość działania Spółce w sytuacji, gdy powstała przed wprowadzeniem modulacji i degresywności. Jeśli organ uważa, że można to zobowiązany jest do wykazania argumentacji faktycznej i prawnej na podstawie której tak twierdzi.

Organ nie odniósł się również do kwestii oceny możliwości wystąpienia degresywności na terenach dzierżawionych od Parków Narodowych, które uzyskane zostały w drodze przetargów. Jak wskazuje bowiem pełnomocnik Skarżącej 20 z 21 podmiotów posądzonych przez organ o stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania wsparcia finansowego, działa na terenie dwóch Parków Narodowych, tj. B. i N. Parku Narodowego i prowadzi swoje gospodarstwa rolne wyłącznie za zgodą dwóch Parków Narodowych. Należy zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika Skarżącej, że utrzymanie w mocy wydanych rozstrzygnięć prowadziłoby w konsekwencji do przyjęcia tezy i usankcjonowania okoliczności, że to Parki Narodowe (Skarb Państwa) są współodpowiedzialne za stworzenie sztucznych warunków.

W tym miejscu należy odnieść się do drugiej kwestii, tj. dokonanej przez Sąd oceny przeprowadzonego postępowania dowodowego, z której wynika, że dowody zebrane w sprawie nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu.

Niewątpliwie rację ma organ, wskazując, że obowiązki nałożone na organ w prowadzonych przezeń postępowaniach mają charakter ograniczony i zmodyfikowany niż te, które oparte są na uregulowaniach zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Niewątpliwie też pasywność strony postępowania nie przyczynia się do możliwości pogłębionej analizy materiału dowodowego, który powinien być przez nią przedstawiony.

Należy zaznaczyć, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w postępowaniach w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych na podstawie przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów, albowiem to na stronie ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy. Wobec bowiem zobowiązania strony do przedstawienia wszystkich dowodów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, ustawodawca oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym, przeniósł ciężar dowodu na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z 25 października 2011 r., sygn. akt GSK 1075/10; wyrok NSA z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 88/11, publ. na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W istocie więc na stronie ubiegającej się o płatności spoczywa ciężar wykazania, że w sposób rzeczywisty spełnia warunki do ich uzyskania. W odniesieniu do treści art. 3 ust. 3 in fine ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 21 ust. 3 in fine ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich nie może jednak umykać z pola widzenia, że to organ wywodzi skutki prawne (odmawiając płatności) z zarzutu tworzenia sztucznych warunków do otrzymania wsparcia i to na organie ciąży obowiązek wykazania tych sztucznych warunków. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego, jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania sztucznego stworzenia przez dany podmiot warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia (por. wyrok NSA z dnia 01 grudnia 2016 r., o sygn. akt II GSK 3581/16).

Niewątpliwie zatem w tego typu sprawach organ powinien odnieść się do wcześniej wydanych rozstrzygnięć i ocenić ich wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy.

Problem prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego w tej kategorii spraw jest w ocenie Sądu tym istotniejszy, że zarzut ze strony organów może spowodować wyeliminowanie z prowadzonej specyficznej działalności szeregu podmiotów i może wiązać się z dalszą egzystencją tych podmiotów, zaś spoglądając wstecz – organ wydawał szereg rozstrzygnięć przyznających różnego rodzaju płatności kontrolowanej spółce. Diametralna zmiana stanowiska organu musi zatem być poprzedzona szczegółowym uzasadnieniem przyczyn odstąpienia od dotychczasowej i wieloletniej praktyki.

Organ również w tym aspekcie dowodowo akcentuje mechanizmy związane z tworzeniem podmiotów, które powodują ich multiplikowanie, co zaś ma na celu stworzenie sztucznych warunków. Wskazywane zaś w formie tabelarycznej wyliczenia w żaden sposób nie współgrają z załączonym do pisma procesowego Spółki z dnia 9 kwietnia 2018 r. tabelarycznego ujęcia poszczególnych gruntów użytkowanych przez Spółkę (tabela nr 2).

O braku zupełności materiału dowodowego i obiektywizmu przeprowadzonego postępowania świadczy przede wszystkim niezaprzeczalny fakt, że postępowanie dowodowe z uwagi na jego niezupełny charakter przeniosło się na postępowanie sądowoadministracyjne. Tego typu materiał dowodowy może oczywiście pogłębiać wcześniej postawione tezy, ale nie może tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie uzupełniać braków samego postepowania dowodowego.

Organ przede wszystkim w toku prowadzonego postępowania administracyjnego powinien skupić się na ocenie, czy ubiegający się o przyznanie skonkretyzowanej płatności zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami systemu. Tego typu rozważań na próżno doszukiwać się w wydanych rozstrzygnięciach. Z podkreśleniem na ocenę wyłączności uzyskania korzyści sprzecznej z celami systemu.

Swoje spostrzeżenia organ powinien zaprezentować w ujęciu historycznym przy stanie gruntów podmiotów od początku ich funkcjonowania do 2016 r., tym bardziej, że różne podmioty, którym zarzuca się stworzenie sztucznych warunków powstawały w dużych odstępach czasu. W ocenie Sądu należy uwzględnić ów czas i okoliczności powstawania podmiotów, uzyskiwania przez nie gruntów, wnioskowania o płatności w kontekście ograniczeń wprowadzanych w związku z modulacją.

Przedstawione w decyzjach zestawienia obejmują co prawda różne podmioty powiązane, jednak to w przypadku każdego z nich, indywidualnie należy wykazać brak prowadzenia działalności rolniczej, udział w tworzeniu sztucznych warunków oraz konkretne uzyskane tym działaniem korzyści także w ujęciu historycznym. Wyłączenie jednego lub kilku podmiotów z zestawienia może bowiem zmienić obraz całego stanu faktycznego kontrolowanych spraw.

Badając element "podziału gospodarstwa" należy również wziąć pod uwagę sposób uzyskania gruntów przez dany podmiot – dzierżawa, poddzierżawa, przetarg. Organ musi odpowiedzieć na podstawowe dowodowo pytanie - czy uzyskanie gruntów w drodze przetargu może być sposobem tworzenia sztucznych warunków. Wykazanie powyższego jest niezbędne do przypisania woli obejścia przepisów prawa celem maksymalizacji zysków przez kontrolowane podmioty. Przy czym należy podkreślić, że organ w każdej ze spraw powinien zindywidualizować swoje postrzeganie do konkretnego podmiotu i potencjalnych korzyści każdego z tych podmiotów w aspekcie konkretnej płatności.

W sprawie niewątpliwie też istniała możliwość pogłębienia zebranego, skromnego w kontekście charakteru sprawy materiału dowodowego, na co wskazuje chociażby brak przesłuchania kluczowych świadków czy też pozyskania materiału dowodowego np. w postaci informacji z czynności nadzorczych dokonywanych ze strony dyrektorów obu parków narodowych, którzy to zobowiązani byli do weryfikowania prawidłowości wykonywanych prac przez podmioty zorganizowane na gruntach będących w użytkowaniu wieczystym Parków Narodowych albo na gruntach prywatnych leżących na terenie obu Parków Narodowych. Dyrektorzy występujący w roli organów, reprezentujących Skarb Państwa powinni zatem dysponować wiedzą kto prowadził działalność rolniczą na konkretnych gruntach i kto wypełniał zobowiązania związane z zachowaniem szczególnych wymogów dla tej działalności. O dużej wiedzy wskazanych świadków, świadczy m.in. treść opinii załączonych do pisma Skarżącej.

Organ w tym względzie unika poczynienia jakichkolwiek uwag.

W rozpoznawanej sprawie w kontekście kwestionowania działalności gospodarczej prowadzonej przez Spółkę brak też wykazanych w aktach sprawy indywidualnych działań organów poza biurem jak chociażby oględziny na miejscu.

Nadto w wydanych decyzjach organy przedstawiają szereg informacji dotyczących poszczególnych 22 podmiotów i ich działalności, jednakże akta sprawy nie zawierają dowodów, na podstawie których te dane ustalono. Powyższe pozbawia Sąd możliwości zweryfikowania dokonanych ustaleń.

Sąd ma również uwagi w kontekście poczynania Spółki w kontekście próby pozyskania informacji od organów. Strona takiego postępowania nie może zasłaniać się tajemnicą przedsiębiorstwa czy ochroną dóbr osobistych. Przekazywane organom informacje mogą być niewątpliwie poddane procesom anonimizacji. Jednak to strona w ponownie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym winna wykazać swój czynny udział, bowiem w przeciwnym razie, narazi się na to, że organ będzie zmuszony wyciągnąć wnioski włącznie na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego – pozyskanego w drodze samoistnie przeprowadzonych czynności dowodowych.

Biorąc powyższe pod uwagę, oraz fakt, że to na organie ciąży obowiązek wykazania utworzenia sztucznych warunków w ocenie Sądu w sprawie doszło nie tylko do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 60 rozporządzenia Nr 1306/2013, ale też prawa procesowego w sposób mogący mieć istotne znaczenie w kontekście rzetelnego rozstrzygnięcia sprawy w postaci braku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2017 r. poz. 562) oraz art. 8 (zasady zaufania), art. 107 § 3 (obligatoryjne elementy uzasadnienia faktycznego decyzji) Kodeksu postępowania administracyjnego.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym organy muszą zatem wziąć pod uwagę wszystkie zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku spostrzeżenia Sądu, w tym zobowiązane będą przede wszystkim ustalić, czy w sprawie istnieją dowody na samodzielnie prowadzoną działalność przez jakikolwiek z podmiotów i czy istnieją dowody świadczące, że podmioty powstały oraz uzyskiwały grunty tylko i wyłącznie w celach ominięcia modulacji, czy multiplikowanie i wyodrębnianie podmiotów ma na celu tylko i wyłącznie pozyskanie w każdym z przypadków większych dopłat. Pojawia się też pytanie, czy wszystkie podmioty rzeczywiście uczestniczyły w ewentualnym tworzeniu sztucznych warunków, czy też może tylko część z nich. To, że wszystkie podmioty są powiązane wcale nie świadczy, że celem wszystkich podmiotów mogła być chęć uczestnictwa w tworzeniu sztucznych warunków.

Trzeba w tym kontekście podnieść, że tut. Sąd wyrokami z dnia 11 kwietnia 2018 r. w sprawach I SA/Bk 89/18, I SA/Bk 90/18 i I SA/Bk 91/18 uchylił decyzje dotyczące firmy B. Sp. z o.o.

Organ zobowiązany będzie również do jednoznacznego sprecyzowania swojego stanowiska w ujęciu faktycznym i prawnym dotyczącego zakresu degresywności i modulacji płatności w kontekście każdej ze spraw.

Organ musi również w sposób jednoznaczny wyjaśnić, takie kwestie jak: czy w kontekście wszystkich powiązanych podmiotów można mówić, że faktycznie funkcjonowało jedno gospodarstwo, kto faktycznie prowadził działalność rolniczą, jak poszczególne podmioty nabywały grunty (element podziału), jakie korzyści wynikały ze zgłaszania określonej powierzchni przez poszczególne podmioty, czy korzyści te były wyłącznym celem takiego ukształtowania struktury podmiotów i gruntów.

Sąd tym samym nie przesądza o istnieniu bądź nieistnieniu w sprawie sztucznych warunków – wskazując jedynie, że w kontekście obowiązujących przepisów prawa, w tym wyroku TSUE i występujących w sprawie szeregu wątpliwości, materiał dowodowy zaprezentowany przez organy jest daleko odbiegający od możliwości wykluczenia od ubiegania się o dofinansowanie działalności przez Spółkę ze środków unijnych.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.; dalej przywoływana jako: p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)), a także gdy stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Sąd stosuje też przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Uchylając zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji Sąd zasądził na rzecz strony Skarżącej zwrot kosztów postępowania w wysokości 697 zł na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Przepisy te stanowią, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200). Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 205 § 2 p.p.s.a.). Skarżąca wpłaciła 200 zł tytułem wpisu sądowego oraz 17 zł opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa radcy prawnemu; koszty pełnomocnika z wyboru w wysokości 480 zł zostały ustalone na podstawie § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (Dz. U. poz. 1804 z późn. zm.).