Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 721/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 145 par 1 ust 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: SWSA Monika Niedźwiedź SWSA Joanna Człowiekowska (spr.) SWSA Sebastian Pietrzyk po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. R. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 31 marca 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.108.2021.KA w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. zasądza na rzecz skarżącego K. R. od Wojewody Małopolskiego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 kwietnia 2021 r. znak: GN.II.6821.1.31.2019.AP Starosta Krakowski działając na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.) oraz art. 104 kpa - po rozpatrzeniu wniosku: F. M., B. K., E. M., K. K., A. J., H. Z., I. F., L. F., J. F., J. S., M. F. i M. R. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] położonej w obr. [...]. ewid. N. H. m. K., w granicach wywłaszczonej parceli 1. kat. [...] b. gm. kat. C. - Ł., na rzecz: F. M. w [...] cz., B. K. w [...] cz., E. M. w [...] cz., K. K. w [...] cz., A. J. w [...] cz., H. Z. w [...] cz., I. F. w [...] cz., L. F.

w [...] cz., J. F. w [...] cz., J. S. [...] cz., M. F. w [...] cz. i M. R. w [...] cz.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że pismem z dnia 26 listopada 2018 r. M. R. wystąpił o zwrot nieruchomości oznaczonej m. in. jako parcela 1. kat. [...], b. gm. kat. C. - Ł., wywłaszczonej pod K. Z. B. i Ż. w K..

Pismem z dnia 11 grudnia 2019 r. M. R. dołączył do akt sprawy pełnomocnictwa: F. M., B. K., E. M., K. K., A. J., H. Z., I. F., L. F., J. F., J. S. i M. F. do prowadzenia spraw związanych z postępowaniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej parcele: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...]. Z kolei pismem z dnia 13 stycznia 2020 r. M. R. udzielił pełnomocnictwa K. R. do doręczeń pism w sprawie o zwrot nieruchomości.

Na postawie mapy sporządzonej przez geodetę uprawnionego mgr inż. K. B. – K. organ ustalił, że parcela katastralna l. kat. [...] b. gm. kat. C. - Ł. odpowiada aktualnie m. in. części działki nr [...] obr. [...] ewid. N. H. m. K.. Zgodnie zaś z aktualnym odpisem księgi wieczystej nr [...] działka nr [...] poł. w obr. [...]. ewid. N. H. m. K. stanowi własność Gminy Miejskiej K..

Postanowieniem nr WS-VI.7534.6.32.2019.BP z dnia 22 maja 2019 r. Wojewoda Małopolski wyznaczył Starostę Krakowskiego do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] poł. w obr[...]. ewid. N. H. m. K., w granicach parceli 1. kat. [...] b. gm. kat. C. - Ł..

Pismem z dnia 5 sierpnia 2019 r. M. R. ponownie złożył wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako m. in. parcela l. kat. [...] b. gm. kat. C. – Ł..

Postanowieniem nr WS-VI.7534.6.73.2019.BP z dnia 29 listopada 2019 r. Wojewoda Małopolski wyznaczył Starostę Krakowskiego do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] poł. w obr. [...]. ewid. N. H. m. K., w granicach parceli 1. kat. [...] b. gm. kat. C. – Ł..

Postanowieniem z dnia 10 lipca 2020 r. znak GN.II.6821.1.31.2019.Zw Starosta Krakowski połączył do wspólnego prowadzenia sprawy o zwrot wywłaszczonych nieruchomości: znak [...] z o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] poł. w obr[...]. ewid. N. H. m. K. oraz znak: [...] o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] poł. w obr. [...]. ewid. N. H. m. K.. Sprawy prowadzone były pod sygnaturą GN.II.6821.1.31.2019.

Organ wyjaśnił, że przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami określa krąg podmiotów mogących żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mających czynną legitymację procesową

w postępowaniu administracyjnym w tej sprawie. Zgodnie z tym przepisem legitymację taką posiada poprzedni właściciel nieruchomości, a w razie jego śmierci spadkobierca.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalono, że parcela l. kat. [...], b. gm. kat. C. - Ł. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 27 grudnia 1952 r., nr [...] Zgodnie z sentencją ww. orzeczenia oraz wpisem w wykazie hipotecznym Lwh [...] parcela l. kat. [...] stanowiła własność T. R. w całości. Powyższe informacje potwierdzono na podstawie pozyskanego lwh [...], którym objęta była m. in. parcela 1. kat. [...]. W dziale B - własność w powyższym Iwh w dniu 12 lutego 1919 r. wpisano: "Na podstawie kontraktu darowizny z daty 30 stycznia 1919 r. intabuluje się prawo własności tej realności na rzecz T. R.".

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - N. H.

w K. z dnia 12 czerwca 1992 r. sygn. akt I Ns 490/92/N spadek po zmarłym T. R. nabyli: żona M. R. w [...] cz. oraz dzieci Z. M., K. F., K. K., A. J., M. R. i T. R. po [...] cz.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - N.. H.

w K. z dnia 22 września 1992 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłej M. R. nabyły dzieci: A. J. zd. R., M. R., Z. M. zd. R., K. F. zd. R., K. K. zd. R. po [...] cz. oraz wnuczki J. S. zd. R.

i M. F. zd. R. po [...] cz.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - N. H.

w K. z dnia 4 października 1988 r. sygn. akt I Ns [...] spadek po zmarłym T. R. nabyli: żona Z. R. w [...] cz. i dzieci M. F., J. S., M. R. i Z. R. po [...] cz.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - N. H.

w K. z dnia 18 stycznia 1994 r. sygn. akt I Ns 1104/93/N:

-spadek po zmarłym Z. R. nabyli: matka Z. R. w [...] cz. oraz siostry M. F. i J. S., a także brat M. R. po [...] cz.

-spadek po zmarłym M. R. nabyła matka Z. R. w [...] cz. oraz siostry J. S. i M. F. po [...] cz.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - N. H.

w K. z dnia 18 stycznia 2008 r. sygn. akt I Ns [...] spadek po zmarłej Z. R. nabyły córki: J. S. i M. F. po [...] cz.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - N. H.

w K. z dnia 8 czerwca 2005 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłej Z. M. nabyli: E. M., B. K. i F. M. po [...] cz.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. - N. H.

w K. z dnia 14 marca 2002 r. sygn. akt I Ns [...] spadek po zmarłej K. F. nabyli: mąż E. F. w [...] cz. oraz córka H. Z., syn I. F., syn L. F. i syn J. F. po [...] cz.

Z kolei na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przed notariuszem K. M. w dniu 9 czerwca 2015 r. Repertorium A [...] spadek po zmarłym E. K. nabyli: córka H. Z., syn I. F., syn L. F. i syn J. F. po [...] cz.

Zdaniem organu uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości są: F. M., B. K., E. M., K. K., A. J., H. Z., I. F., L. F., J. F., J. S., M. F. i M. R., którzy jak wskazano powyżej złożyli wniosek o zwrot m. in. parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. – Ł..

Organ wskazał, że zgodnie z art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłankami zwrotu są:

po pierwsze - wystąpienie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców

z wnioskiem o zwrot;

po drugie - objęcie instytucją zwrotu tylko nieruchomości wywłaszczonej (lub jej części) tj. nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami;

po trzecie - zbędność nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu, w rozumieniu przepisu art. 137 ust. 1 ustawy, który formułuje legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Aby nieruchomość mogła zostać zwrócona, wszystkie wyżej przedstawione przesłanki muszą zaistnieć łącznie.

Według organu dokonane w sprawie ustalenia bez wątpienia dowodzą,

iż pierwsze dwie przesłanki zwrotu zostały spełnione, bowiem wnioskodawcy: F. M., B. K., E. M., K. K., A. J., H. Z., I. F., L. F., J. F., J. S., M. F. i M. R. są spadkobiercami poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, a wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu

i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4 poz. 31).

Dla stwierdzenia, czy i trzecia przesłanka zwrotu została spełniona,

w prowadzonym postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ dokonał oceny zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia określonego w decyzji

o wywłaszczeniu, w świetle wskazanego wyżej przepisu art. 137 ust. 1 u.g.n., w wyniku czego stwierdził, że na parceli l. kat [...] b. gm. kat. C. – Ł. został zrealizowany cel wywłaszczenia określony w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 27 grudnia 1952 r. znak: [...] jako realizacja nowych planów gospodarczych, a mianowicie budownictwa przemysłowego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył M. R..

Decyzją z dnia 31 marca 2022 r. znak: WS-VI.7534.3.108.2021.KA, działając na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ wskazał, że z treści orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 27 grudnia 1952 r. znak: S.A.II-44/Czyż.Łęg./4/52, wydanego na podstawie art. 20 - 24 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu

i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (w brzmieniu wynikającym z Dz. U. R. P. Nr 4 poz. 31 z roku 1952) - po przeprowadzeniu rozprawy w dniach od 8 do 24 grudnia 1952 r., wynika m.in. że parcela 1. kat. [...], b. gm. kat. C. - Ł. o pow. 1723 m2, stanowiącą wówczas własność T. R., została wywłaszczona na rzecz Państwa, reprezentowanego przez Z. P. B. N. H. P..P..W. K. N. H. w C. dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a mianowicie pod budownictwo przemysłowe, co stwierdza zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Falowania Gospodarczego z dnia 8 grudnia 1952 r. znak: IN.I.A-E-455/450/52.

Na podstawie kompilacji mapy ewidencyjnej z mapą katastralną sporządzonej przez geodetę uprawnionego ustalono, iż parcela katastralna 1. kat. [...] b. gm. kat. C.-Ł. odpowiada aktualnie m.in. części działki nr [...], obr[...], jedn. ewid. N. H. m. K..

Na podstawie pozyskanego planu pt: "K. Z. B.

i Ż. w C.", inwestycja: "Rozbudowa K. Z. B. i Ż. w C." (k.a. organu I instancji - 179) stwierdzono, że obszar stanowiący aktualnie działkę nr [...] został przeznaczony na plac składowy w ramach realizacji budownictwa przemysłowego dla K. Z. B. i Ż. w C..

Z kolei z treści archiwalnych zdjęć lotniczych terenu przedmiotowej parceli oraz okolicznych do niej nieruchomości z lat 1970, 1975 i 1982, wynika że na terenie przeznaczonym pod planowane budownictwo przemysłowe dla K. Z. B. i Ż. w C., powstały elementy zakładu produkcyjnego. Na zdjęciu z 1970, na terenie działki nr [...], w granicach dawnej parceli [...], były poukładane prefabrykaty; zdjęcia z 1975, 1982 obrazują nieutwardzony, rozjeżdżony plac stanowiący szlak komunikacyjny do poszczególnych części ogrodzonego zakładu, jak również miejsce do użytkowania na potrzeby ww. zakładu. Na zdjęciach z lat 2003, 2004 i 2020 na terenie ww. działki widać usytuowane cztery "blaszaki".

Organ odwoławczy przywołał ustalenia poczynione w protokole rozprawy administracyjnej z dnia 14 września 2020 r.

W konsekwencji organ wskazał, że teren wywłaszczony decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 27 grudnia 1952 r. znak: S.A.II-44/Czyż.Łęg./4/52 został po tej dacie w całości ogrodzony i zagospodarowany, co stworzyło warunki do jego wykorzystywania zgodnie z celem określonym w ww. decyzji jako pod budownictwo przemysłowe, co oznacza że nie można uznać działki [...], obr[...], jedn. ewid. N. H. m. K. w granicach dawnej parceli [...], b. gm. kat. C. - Ł., za zbędną na ten cel i orzec o jej zwrocie na rzecz wnioskodawców. Wojewoda odniósł się również do zarzutów odwołania.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył K. R., zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegające na wydaniu decyzji ostatecznej Wojewody Małopolskiego z dnia 31 marca 2022 roku, w sytuacji w której skierowanie decyzji do osoby zmarłej, jest co do zasady kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa niezależnie od tego, czy wynikało ono z uchybień organu prowadzącego postępowanie z uwagi na to, iż jest to uzasadnione ustaniem zdolności prawnej osoby fizycznej z chwilą śmierci, co w konsekwencji powoduje, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji;

- art. 7 i 77 § 1 kpa oraz art. 75 kpa poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie czy w sprawie zachodziły przesłanki zwrotu nieruchomości, o których mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami, a tym samym błędne uznanie, że w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny i nie doszło do naruszenia art. 7, 77 kpa;

- art. 7 i 77 kpa poprzez zebranie w sposób niewyczerpujący całego materiału dowodowego;

- art. 7a kpa poprzez jego niezastosowanie i nie rozstrzygnięcie sprawy na korzyść odwołującego się, w sytuacji w której z okoliczności sprawy wynika, że nie jest sprecyzowany cel wywłaszczenia, brak informacji czy faktycznie wykorzystano nieruchomość w kontekście celu wywłaszczenia, a ponadto same przepisy dekretu na podstawie, którego wydano decyzję o wywłaszczeniu są nieprecyzyjne;

- art. 77 kpa w zw. z art. 84 kpa poprzez przeprowadzenie niepełnego postępowania dowodowego, w sytuacji w której w okolicznościach niniejszej sprawy należy przedstawić wyrys mapy terenu będącego przedmiotem żądania zwrotu z dokładnym oznaczeniem naniesień: budynków i innych urządzeń znajdujących się na gruncie,

z oznaczeniem, jaką powierzchnię spornego terenu zajmują, przedstawić opinię biegłego specjalisty z zakresu spraw zagospodarowania przestrzennego na okoliczność możliwości zagospodarowania części nieruchomości przez byłego właściciela zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego obowiązującego

w dniu złożenia wniosku o zwrot;

- art. 138 § 2 kpa poprzez niezasadne przyjęcie, że decyzja Starosty Krakowskiego została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie został rozpoznany;

- art. 84 kpa poprzez jego niezastosowanie i nie powołanie biegłego o wydanie opinii, w sytuacji w której w okolicznościach niniejszej sprawy wymagane były wiadomości specjalne w postaci analizy map i planów i ich szczegółowego opisu w kontekście ustalenia dokładnego położenia nieruchomości oraz działań związanych z celem wywłaszczeniowym;

- art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie

i podjęcie decyzji o braku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i uznanie, że nieruchomość objęta wnioskiem została przeznaczona na cele wywłaszczenia (wskazując, że znajdują się na niej blaszaki, część terenu jest częściowo utwardzona, a pozostała część porośnięta trawą), w sytuacji w której celem wywłaszczenia było planowane budownictwo przemysłowe;

- art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 137 ustawy

o gospodarce nieruchomościami przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy na przedmiotowej działce nie został zrealizowany cel wywłaszczenia wskazany w decyzji wywłaszczeniowej oraz wszelkich towarzyszących jej dokumentach, co stanowiło naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, iż nieruchomość oznaczona numerem [...] objęta jest planem projektowania i tym samym wyciągnięcie wniosku, że nieruchomość została przeznaczona na realizację celu wywłaszczenia, w sytuacji gdy planowanie samego celu wywłaszczenia nie wystarcza do zakwalifikowania nieruchomości do wykluczenia jej do zwrotu;

- art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie

i nieprzyjęcie, że nieruchomość oznaczona numerem [...] jest nieruchomością zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w sytuacji w której nieruchomość oznaczona numerem [...] jest wykorzystywana na cele prywatne różnych okolicznych przedsiębiorstw, przez co należy uznać ją za zbędną do celu określonego w decyzji o uwłaszczeniu,

- art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 136 ustawy

o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji

o braku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji w której istniejący stan zbędności wywłaszczenia nieruchomości wskazuje, że zostały spełnione wszelkie warunki do zwrotu nieruchomości;

Nadto organowi odwoławczemu zarzucono błędne ustalenie, że działka

o numerze [...] znajdowała się w granicach ogrodzonego terenu zakładów,

a dokładniej w granicach placu składowego projektowanego w następnym etapie

w zachodniej inwestycji, podczas gdy działka o numerze [...] znajduje się na południe od zabudowań gospodarczych oraz błędne ustalenie, że w związku

z planowaniem bazy przedsiębiorstwa "K. Z. B. i Ż. B. P." zrealizowano cel wywłaszczenia.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zmian.), zgodnie z którym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Na tej podstawie zarządzeniem Przewodniczącego II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzi przesłanka do stwierdzenia jej nieważności opisana w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.), zgodnie z którym stwierdza się nieważność decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Zważyć należało w szczególności na to, że decyzję z dnia 31 marca 2022 r. Wojewoda Małopolski skierował do M. R., który ubiegał się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i złożył odwołanie od decyzji Starosty Krakowskiego. Jak wynika jednak z dokumentów załączonych do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez K. R., w szczególności aktu poświadczenia dziedziczenia (k. 12-13 akt sądowych) M. R. zmarł 15 czerwca 2021 r., tj. po wniesieniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji wydanej 13 kwietnia 2021 r., a przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy.

W tej sytuacji należało przyjąć, że zaskarżona decyzja została skierowana do adresata, który nie żył w dacie jej wydania. W okolicznościach sprawy oznacza to, że zachodzi, jak wskazano powyżej, przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji określona art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 15 marca 2018 r., I OSK 2217/17, lex nr 2473445). Pojęcie rażącego naruszenia prawa oznacza każde obiektywnie oczywiste naruszenie jednoznacznego (więc niewymagającego wykładni) przepisu, które równocześnie godzi w zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 marca 2018 r., VII SA/Wa 1549/17, Lex nr 2485951).

Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. I OSK 708/12 (LEX nr 1452172) "Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego, aby nie wywoływała skutków prawnych (np. wyroki NSA z 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653; z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z 20 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1973/05, LEX 258282). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy na każdym etapie postępowania ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu nadzorczym".

W związku z powyższym przedwczesne byłoby ustosunkowanie się Sądu do zarzutów skargi wskazujących inne uchybienie niż to skutkujące nieważnością decyzji. W kontrolowanej sprawie konieczne będzie bowiem ponowne przeprowadzenie postępowania odwoławczego przez Wojewodę Małopolskiego z zastosowaniem art. 30 § 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

W przedstawionych okolicznościach sprawy Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2. Na kwotę tę składają się uiszczony wpis – 200 złotych oraz koszt zastępstwa procesowego – 480 złotych, opłata od pełnomocnictwa – 17 złotych.