Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1881/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3; art. 30, art. 83 ust. 2, ust. 3 i ust. 7
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia NSA - Ewa Jóźków (spr.), Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Gminnej Spółdzielni "S. Ch." w D. na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2007 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. odmawiającą Gminnej Spółdzielni ,, S. C.-- w D. w likwidacji umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych . Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 1 grudnia 2006 r. uzupełnionym pismem z 8 stycznia 2007 r. Gminna Spółdzielnia ,,S. C.-- w likwidacji złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku podano, iż Spółdzielnia jest w stanie likwidacji i znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wskazano, iż sprzedaż majątku oraz środków trwałych w dużej części pokryły zobowiązania oraz koszty likwidacji skarżącej. Do wniosku załączono m.in. wyciąg stanu konta skarżącej prowadzonego przez Bank [...], na którym wykazano saldo w wysokości [...] zł., oświadczenie likwidatora Spółdzielni iż Spółdzielnia nie posiada żadnych środków trwałych i nieruchomości, rachunek zysków i strat, bilans, zeznania podatkowe za 2005 i 2006 rok, zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach, oświadczenie likwidatora o niekorzystaniu z pomocy publicznej.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lutego 2004 do czerwca 2006. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w 2006 r. skierowane zostały tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], które nadal pozostają w realizacji. Organ podkreślił, iż według oświadczenia spółdzielni sytuacja materialna aktualnie jest trudna, jednakże w wyniku prowadzonego postępowania ustalono, iż sytuacja finansowa zainteresowanej ulega poprawie. Ponadto zaznaczono, iż w stosunku do spółdzielni obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Pismem z dnia 5 marca 2007 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez płatnika oraz należnych odsetek finansowanych przez płatnika i ubezpieczonych. Spółdzielnia wskazała, iż po opłaceniu składek finansowanych przez ubezpieczonego nie posiada środków pieniężnych na zaspokojenie pozostałych zobowiązań wobec ZUS. Ponadto zaznaczyła, iż dochody uzyskane ze sprzedaży majątku w znacznej części pochłonęły koszty likwidacji i zaspokojenia zobowiązań.

Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] lutego 2007 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu podniesiono, iż nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej "u.s.u.s."). Podkreślono, iż dokonane w dniu 9 marca 2007 r. wpłaty w całości nie pokryły składek finansowanych przez ubezpieczonych, a zgodnie z treścią art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stosuje się art. 28 ustawy. W ocenie Prezesa ZUS, w stosunku do Spółdzielni nie zachodzą okoliczności z art. 28 u.s.u.s. tj. nie zachodzi całkowita nieściągalność.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zarzucając, iż decyzja została wydana z naruszeniem art. 28 i 30 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, iż wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki z art. 28 .u.s.u.s. w postaci całkowitej nieściągalności składek oraz z naruszeniem art. 107 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie podstaw faktycznych, jakimi kierował się organ przy wydaniu decyzji. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 83 ust 7 u.s.u.s poprzez nie przekazanie sprawy przez ZUS do Sądu wraz z uzasadnieniem.

Skarżąca wskazała, iż w dniu 9 marca 2007 r. Spółdzielnia z uzyskanych z likwidacji majątku środków finansowych dokonała w drodze polecenia przelewu zapłaty za składki na ubezpieczenie społeczne dotyczące ubezpieczonego w kwocie [...] zł oraz kwoty [...] zł za ubezpieczenie zdrowotne w całości dotyczące ubezpieczonego. Skarżąca podniosła, iż Zakład dokonał niezgodnego z jej wolą zarachowania kwot wpłaconych przez nią z tytułu składek, co spowodowało wyłączenie stosowania przepisów w zakresie umorzenia składek w oparciu o art. 30.

Zainteresowana wskazała, iż uznanie przez organ, że nie zachodzą okoliczności z art. 28 u.s.u.s. w postaci całkowitej nieściągalności należy uznać za dowolne. W ocenie skarżącej spełnia ona przesłanki art. 28 u.s.u.s., gdyż w trakcie postępowania likwidacyjnego występuje też brak majątku, z którego byłaby możliwość zaspokojenia wierzytelności ZUS. Skarżąca wskazała, iż zakończenie postępowania likwidacyjnego uzależnione jest od uregulowania z wierzycielami wszystkich kwestii zobowiązaniowych, gdyż w aktualnej sytuacji także wniosek o ogłoszenie upadłości nie jest możliwy z uwagi na brak majątku niezbędnego na zaspokojenie kosztów postępowania.

Skarżąca podkreśliła, iż nie posiada majątku, z którego można by zaspokoić zobowiązania wobec ZUS. Powołała się na sporządzony na dzień 31 marca 2007 r. bilans likwidowanej Spółdzielni z którego wynika, iż nie posiada środków trwałych ani majątku ruchomego. Bilans powyższy wykazuje stratę w kwocie [...] przy ujemnym kapitale własnym w kwocie [...] zł., zobowiązania zaś stanowią kwotę [...]. Ponadto skarżąca wskazała, iż jej rachunek bankowy wg stanu na dzień 21 maja 2007 r. wykazuje środki płatnicze w wysokości [...] zł, które są niezbędne na pokrycie bieżących wydatków związanych z postępowaniem likwidacyjnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Ponadto odniósł się do zarzutu naruszenia art. 83 ust. 7 u.s.u.s wskazując iż zgodnie z art. 83 ust. 4 u.su.s. od decyzji Zakładu nie przysługuje odwołanie lecz wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy na zasadach przewidzianych w k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

Podkreślić na wstępie należy, iż Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W tym kontekście, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd ma obowiązek zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosując powyższe zasady aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.).

Skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie może zostać uwzględniona ponieważ w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącej nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi m.in. na prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne. W ocenie organów orzekających przedłożone przez Spółdzielnię dokumenty finansowe wskazywały na to, że jej sytuacja finansowa ulega poprawie.

W ocenie Sądu takie stanowisko organów orzekających było uprawnione. Do wniosku o umorzenie zaległych składek został przedłożony wyciąg z konta bankowego, na którym wykazano saldo w wysokości [...] zł. Nie istniała więc przesłanka braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności. Postępowanie egzekucyjne było w toku, nie zostało zakończone postępowanie likwidacyjne. Po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji a po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca spłaciła część zaległości, łącznie w kwocie [...] zł. Dysponowała więc środkami przewyższającymi wolne środki zgromadzone na rachunku bankowym wg stanu na dzień złożenia wniosku. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie składek skarżąca nie przedłożyła żadnych nowych dokumentów, wskazujących na zmianę jej sytuacji majątkowej. Stąd też organ drugiej instancji oparł się na materiałach zgromadzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i w oparciu o nie stwierdził, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art., 28 u.s.u.s.

Dopiero do skargi na powyższą decyzję Prezesa ZUS skarżąca przedłożyła m.in. bilans na dzień 31 marca 2007 r., z którego wynika brak środków trwałych i majątku ruchomego, stan aktywów obrotowych, ujemny kapitał własny oraz wysokość zobowiązań. Przedłożone zostały także dokumenty kasowe z marca 2007 r. Dokumenty te powstały przed wydaniem decyzji przez Prezesa ZUS. Z żadnego pisma skarżącej ani z decyzji nie wynika, aby dokumenty zostały złożone w postępowaniu administracyjnym, nie mogły więc podlegać ocenie organu orzekającego przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS prawidłowo wskazał, iż zgodnie z art. 30 u.s.u.s. w stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Brak podstaw prawnych do umorzenia zadłużenia uniemożliwia umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego niezgodnego z jej wolą zarachowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwot wpłaconych przez nią z tytułu zaległych składek należy wskazać, iż sąd administracyjny kompetentny jest jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Nie jest natomiast uprawniony do oceny, czy wysokość zadłużenia wobec Zakładu została przez ten organ prawidłowo ustalona bądź też czy prawidłowo zostały zarachowane wpłaty . Decyzje w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązań z tytułu zaległych składek podlegają - zgodnie z treścią przepisu art. 83 ust. 2 u.s.u.s. - stosownej kontroli sądu powszechnego. Kontroli sądu administracyjnego podlegają - zgodnie z treścią przepisu art. 83 ust 3 u.s.u.s. - wyłącznie decyzje w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek. Dlatego też przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć żadnego znaczenia podniesione w skardze okoliczności związane ze sposobem zarachowania przez ZUS kwot wpłaconych przez skarżącą, a tym samym istnienia oraz wysokości zadłużenia z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 83 ust. 7 u.s.u.s.. Przepis ten dotyczy odwołania, o którym mowa w art. 83 ust. 2 u.s.u.s., a więc odwołania do sądu powszechnego, według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego.

Na marginesie Sąd zauważa, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości (ew. z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 29 u.su.s.), bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W konsekwencji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, a zarzuty w niej podniesione ocenił jako nietrafne. W sprawie nie doszło do naruszenia ani zasad rządzących postępowaniem administracyjnym, w tym wynikającej z art. 7 k.p.a., ani też do błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego, tj. w szczególności art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W ocenie Sądu prawidłowo zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, w oparciu o zgromadzone dokumenty, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Należy wskazać, iż negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.