Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 393/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania,w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 872/08 w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia związanego z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia oraz punkt 3 (trzeci) zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części, 3. zasądza od W. C. na rzecz Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy kwotę 110 (sto dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 872/08, uchylił decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [..] września 2008 r., nr [..] oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [..] sierpnia 2008r. nr [..], w przedmiocie świadczenia związanego z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie polega wykonaniu oraz zasądził od Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy na rzecz skarżącego 2417 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [..] marca 2006 r., Nr [..] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [..] grudnia 2002 r., Nr [..], wypowiadającej W. C. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej.

Na mocy powyższej decyzji, a także rozkazu personalnego Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy Nr [..] z dnia [..] kwietnia 2006 r., Wojskowy Komendant Uzupełnień w Szczecinie rozkazem dziennym Nr [..] z dnia 5 maja 2006 r. przyjął wymienionego żołnierza na stan ewidencyjny Komendy Uzupełnień z dniem przybycia, tj. 21 kwietnia 2006 r. oraz stwierdził, że przysługują mu należności pieniężne wynikające z tytułu zawodowej służby wojskowej za okres nieskutecznego zwolnienia z tej służby.

W związku z wnioskiem W. C. z dnia [..] lipca 2008 r. w sprawie odsetek ustawowych od uposażenia i innych należności pieniężnych wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz zwrotu kwot odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie decyzją z dnia [..] sierpnia 2008 r., Nr [..]:

1) odmówił wypłacenia odsetek ustawowych od uposażenia i innych należności pieniężnych za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

2) orzekł o braku obowiązku wyrównania części uposażenia za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. i zaliczeniu na poczet dochodzonej części uposażenia kwoty odprawy łącznie z ekwiwalentem za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości 15. 235,55 zł.

W uzasadnieniu decyzji podał, że stosownie do treści art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), przesłanką zapłaty odsetek ustawowych jest zwłoka w wypłacie świadczenia pieniężnego, które musi być wymagalne. W przedmiotowej sprawie roszczenie o wypłatę należnych świadczeń pieniężnych za wskazany okres, stało się wymagalne dopiero w dniu przystąpienia przez W. C. do wykonywania obowiązków służbowych, czyli po uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych w Warszawie [..] z dnia [..] marca 2006 r. oraz po wydaniu wskazanych wyżej rozkazów Dowódcy — Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy i Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Szczecinie w przedmiocie ponownego przejęcia W. C. na stan ewidencyjny.

Wskazał, iż świadczenia za okres od dnia [..] listopada 2003 r. do dnia [..] października 2006 r. zostały wypłacone żołnierzowi do dnia [..] maja 2006 r. A zatem w tej sprawie nie można mówić o zwłoce.

Ponadto, stwierdził, iż Wojskowe Biuro Emerytalne w Szczecinie w okresie od dnia [..] listopada 2003 r. do dnia [..] października 2004 r. wypłaciło W. C. w oparciu o przepis art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693 z późn. zm.), uposażenie w łącznej wysokości 26.919,60 zł. Skoro za powyższy okres przysługiwało mu prawo tylko do jednego uposażenia, czy to z tytułu zwolnienia z tej służby, bądź z tytułu pełnienia tej służby i otrzymał je w ustawowym terminie, to nie powstał obowiązek naliczenia odsetek za opóźnienie w wypłacie uposażenia.

Odnosząc się do żądania wnioskodawcy wyrównania uposażenia o kwotę 15.253,55 zł, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie uznał, że wypłacone W. C. w związku ze zwolnieniem ze służby odprawę i ekwiwalent za niewykorzystany urlop z powodu stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, stały się świadczeniami nienależnymi. W świetle art. 94 ust. 1 i art. 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, odprawa i ekwiwalent za urlop wypoczynkowy przysługują wyłącznie żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej. A zatem świadczeń tych nie może otrzymywać żołnierz, który w wyniku przywrócenia do służby ma zachowaną ciągłość służby.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. C. wniósł o jej zmianę i uwzględnienie jego roszczeń w całości.

Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [..] września 2008 r., nr [..], zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji podał, że decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych w Warszawie z dnia [..] marca 2006 r. Nr [..]. stwierdzająca nieważność decyzji Nr [..] Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nie istniejący. Dopiero zatem po uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych powstało roszczenie o wypłatę uposażeń za okres "niewykonywania obowiązków służbowych." Do tego czasu decyzja w przedmiocie wypowiedzenia W. C. stosunku służbowego była dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie wiążąca i dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie tego organu wojskowego obowiązek wypłaty skarżącemu uposażeń za okres od dnia [..] listopada 2003 r. do dnia [..] kwietnia 2006 r.

Organ odwoławczy podzielił także stanowisko organu pierwszej instancji, że wypłacone kwoty odprawy i ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop są świadczeniami nienależnymi z powodu stwierdzenia nieważności decyzji, na mocy których je przyznano. Możliwość potrącenia tych kwot z należnego skarżącemu uposażenia wynika, z treści art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Skoro bowiem w myśl tego przepisu organy w nim wymienione posiadają kompetencję do decydowania w sprawie uposażenia i innych należności, czyli mogą orzekać o przyznaniu lub odmowie ich przyznania, to są one również uprawnione do żądania ich zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której podniósł on zarzut naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W ocenie skarżącego w sprawie istotny jest fakt, iż rozkaz o zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej został wycofany z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jego nieważności, oznacza to bowiem, że w obrocie prawnym w ogóle nie istniała decyzja uzasadniająca niewypłacenie skarżącemu uposażeń i innych należności pieniężnych. W konsekwencji stały się one wymagalne w terminach określonych w art. 81 w/w ustawy, a to z kolei spowodowało powstanie po stronie skarżącego uprawnienia do żądania wypłaty odsetek za czas zwłoki w wypłacie tych świadczeń.

Skoro opóźnienie w wypłacie uposażenia było spowodowane wydaniem decyzji z naruszeniem prawa, to zdaniem skarżącego, nie może on ponosić związanych z tym negatywnych konsekwencji finansowych.

Ponadto, skarżący podniósł, że przepis art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, dotyczy jedynie wypłaty uposażeń i innych należności pieniężnych przyznawanych w oparciu o tę ustawę, a zatem nie mógł on stanowić podstawy do potrącenia z uposażenia należności w łącznej kwocie 15.253,55 zł. Dodał, że powyższa ustawa nie zawiera uregulowań przewidujących obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, w sytuacji, gdy następnie stwierdzono nieważność decyzji dotyczącej tego zwolnienia.

W. C. wskazał także, iż świadczenie wypłacone mu w związku ze zwolnieniem ze służby było w dniu jego otrzymania świadczeniem należnym, gdyż decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego korzystała do dnia stwierdzenia jej nieważności z domniemania prawidłowości i wywołała określone skutki materialnoprawne.

Zaznaczył także, iż zasady i granice potrąceń, jakie mogą być dokonywane z uposażenia żołnierza zawodowego wynikają z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jednakże organy orzekające w sprawie w żaden sposób nie odniosły się do tego przepisu.

Skarżący uważa, że w przypadku roszczenia o zwrot przedmiotowego świadczenia związanego z wypowiedzeniem stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej nie mogą również mieć zastosowania, jak stwierdzono w skardze, przepisy ogólne prawa cywilnego, gdyż ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi w stosunku do nich lex specialis.

Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu skargi uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że stwierdzenie nieważności decyzji, której następstwem było ustanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej oznacza, że skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoważne z pełnieniem przez niego po [..] października 2003 r. (data zwolnienia ze służby) służby przez cały czas. Aktualne stało się tym samym jego prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące mu na dzień zwolnienia.

Stosownie do art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inne należności pieniężne stały się wymagalne. Tak więc dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności tego świadczenia.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, biorąc pod uwagę, że w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wypowiadającej W. C. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, od [..] listopada 2003 r. przysługiwały mu wszelkie należności wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej i wypłacono mu je do dnia [..] maja 2006 r., to jego uposażenie wraz z dodatkami było wymagalne już w listopadzie 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy). Nie można zatem uznać, iż brak było podstaw do wypłacenia mu, obok uposażenia wraz z dodatkami za okres od [..] listopada 2003 r. do [..] kwietnia 2006 r., odsetek od tejże należności wobec nie pełnienia przez niego w tym czasie służby, a tym samym - braku wymagalności wskazanych należności.

Odnosząc się do kwestii odsetek, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż istotne znaczenie ma tu fakt wypłacenia należności głównej, gdyż właśnie data wypłaty tej należności w zestawieniu z datą jej wymagalności, czyni zasadnymi podnoszone w skardze zarzuty dotyczące błędnej oceny (interpretacji) zaistniałych w niniejszej sprawie faktów na gruncie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Sąd pierwszej instancji stwierdził także, iż w sprawie o odsetki bez znaczenia pozostaje okoliczność otrzymywania przez skarżącego świadczenia z Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie przez okres faktycznego pozostawania poza służbą od [..] listopada 2003 r. do [..] października 2004 r.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73 pobrane przez żołnierza zawodowego przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 94 i 95 cyt. ustawy z dnia 11 września 2003 r. zarówno odprawa, jak i ekwiwalent za urlop wypoczynkowy przysługują żołnierzowi zwalnianemu ze służby. Biorąc pod uwagę, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji jest przyjęcie, iż do zwolnienia skarżącego w dniu 31 października 2003 r. w ogóle nie doszło, z jednej strony stwarzało to podstawę do wypłacenia skarżącemu zaległego (za okres od 1 listopada 2003 r.) uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługującymi skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło), z drugiej natomiast strony oznaczało, iż skarżący nie nabył prawa do odprawy i ekwiwalentu, które mu w 2003 r. wypłacono, a więc świadczenia te mu nie przysługiwały. Nie były zatem świadczeniami "przysługującymi w dniu ich wypłaty" w rozumieniu art. 77 ustawy. Tym samym świadczenia te stały się świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego. Nienależne świadczenia jako szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 405 i następnych Kodeksu cywilnego (art. 410 § 1 K.c.). W uchwale nr III CzP 46/95 z dnia 27 kwietnia 1995 r. (OSNC 1995 z 7-8 poz. 114 ) Sąd Najwyższy wskazał, iż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować m.in. wtedy, gdy nie ma innego środka prawnego, przy wykorzystaniu którego możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej naruszonej bez prawnego uzasadnienia.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych brak jest przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W szczególności podstawy w tym zakresie nie może stanowić powoływany przez organy obydwu instancji art. 104 cyt. ustawy, gdyż służy on jedynie wypłacie uposażeń i innych należności pieniężnych przysługujących na mocy tej ustawy.

Z kolei, podstawę do dokonania potrącenia z uposażenia skarżącego, w sytuacji gdy na takie potrącenie nie wyraża zgody stanowić może tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądu powszechnego uwzględniającego wniesione w tym zakresie powództwo. Stosownie bowiem do art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, tj. ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś z art. 87 § 1 pkt 2 tego kodeksu wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 §1 Kodeks pracy).

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznając, iż odmowa przyznania skarżącemu uprawnienia do odsetek od należności wypłaconych w związku z przywróceniem go do służby oraz decyzyjne rozstrzygnięcie w przedmiocie potrącenia z uposażenia przez organ pierwszej instancji, a także utrzymanie w mocy przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego decyzji tego organu są następstwem niewłaściwej interpretacji przepisów prawa materialnego, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawi art. 200 powołanej ustawy oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy i zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1. art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że skarżącemu należą się odsetki ustawowe za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

2. art. 103 powołanej ustawy, przez błędne przyjęcie, iż jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić, wobec braku zgody skarżącego, podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, iż w przedmiotowej sprawie, uposażenie powoda nie stało się wymagalne ani w dniu [..] listopada 2003 r. ani w żadnym kolejnym miesiącu, gdyż w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [..] grudnia 2002 r., Nr [..], w sprawie wypowiedzenia W. C. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta korzystała z domniemania prawidłowości i miała moc obowiązującą dopóki nie została usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie nieważności. Skarżący w czasie obowiązywania tej decyzji był zwolniony z zawodowej służby wojskowej i otrzymywał świadczenia emerytalne. W tych okolicznościach nie można przyjąć, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia, pomimo tego, że decyzja stwierdzająca nieważność wywarła skutki "ex tunc". Nadto należy podnieść, iż gdyby doszło do uchylenia (w następstwie wznowienia postępowania), a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby, to nie byłoby problemu z odsetkami, gdyż nie wypłaconoby uposażenia po przywróceniu do służby.

W ocenie autora skargi kasacyjnej chwilą wymagalności należności związanych ze stwierdzeniem nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [..] grudnia 2002 r. jest dzień, gdy decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [..] stycznia 2006 r. stwierdzająca nieważność wyżej wymienionej decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego stała się ostateczna.

Kasator nie zgodził się także z poglądem Sądu pierwszej instancji, iż podstawę do dokonania potrącenia z uposażenia skarżącego może stanowić tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku, bowiem organy wymienione w art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych posiadają kompetencje do decydowania w sprawie uposażenia lub odmowie przyznania świadczenia, a zatem są również uprawnione do żądania zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano. Ponadto, skoro przepisy prawa cywilnego wskazują przesłanki upoważniające do dokonania potrącenia wzajemnych wierzytelności, to organ uprawniony do działania w imieniu wierzyciela mógł dokonać tej czynności na podstawie zasad ogólnych, ponieważ wierzytelności skarżącego i Skarbu Państwa mają charakter wierzytelności cywilno - prawnej i przy istnieniu tożsamości wierzyciela i dłużnika nadawały się do potrącenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest częściowo uzasadniona.

Jako trafny ocenić należy zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.).

W rozpoznawanej sprawie kwestię sporną stanowi prawo skarżącego do odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia, które zostało mu wypłacone w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [..] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu mu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.

Nie ulega wątpliwości, iż decyzja stwierdzająca nieważność jest aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji. Jednakże trzeba również mieć na względzie, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 5 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 737-738; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zakamycze, wydanie II, s. 1000-1002). Decyzja nieważna objęta jest domniemaniem legalności i wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej wadą nieważności. Co prawda decyzja o stwierdzeniu nieważności wywołuje skutki ex tunc, jednak nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków takich należy upływ czasu, który nie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy.

Podkreślenia wymaga, iż decyzja o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci jego rozwiązania. Przestał on być żołnierzem zawodowym i został przeniesiony do rezerwy. Uzyskał nowy status, z którym wiązało się prawo do odprawy, prawo do emerytury wojskowej oraz innych świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby. Zatem w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej skarżącemu nie przysługiwało prawo do uposażenia, a więc i nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się uprawnienia do świadczeń przysługujących w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, a nie prawo do świadczeń z tytułu pełnienia i pozostawania w zawodowej służbie wojskowej.

W konsekwencji, z uwagi na fakt, iż w okresie między wydaniem decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego a stwierdzeniem jej nieważności organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania w stosunku zawodowej służby wojskowej, nie sposób przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Stąd też w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykształcił się i utrwalił pogląd, iż wprawdzie decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek retroaktywny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego, nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego spowodowało, że powstało co prawda roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jednak nie zaktualizowały się terminy, o których mowa we wspomnianym art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 22 lipca 2009 r. o sygn. akt I OSK 1455/08, z dnia 30 września 2009 r. o sygn. akt I OSK 101/09 czy z dnia 22 września 2009 r. o sygn. akt I OSK 69/09, niepubl.).

Skoro zatem roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia ze skutkiem ex tunc powstało dopiero po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych . Zatem Sąd I instancji błędnie odczytał ten przepis i w konsekwencji niewłaściwe go zastosował w ustalonym stanie faktycznym.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej odsetek od uposażenia.

Za nietrafny natomiast uznać należy zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nie można zgodzić się z poglądem autora skargi kasacyjnej, że skoro organy wymienione w art. 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych posiadają kompetencje do decydowania w sprawie innych należności określonych w rozdziale 5 tej ustawy, a więc mogą orzekać o przyznaniu bądź odmowie przyznania wymienionych świadczeń, to są również uprawnione do żądania ich zwrotu z powodu nieważności decyzji, na mocy której je przyznano. Podkreślenia bowiem wymaga, iż uprawnienie do żądania zwrotu wypłaconego świadczenia nie daje podstawy do potrącenia żądanej kwoty z należnego żołnierzowi uposażenia Zgodnie z zasadą określoną w art. 103 ust. 1 powołanej ustawy z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Podstawowym aktem prawnym regulującym te kwestie jest ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, który przepisem art. 87 § 1 pkt 2 stwarza wymóg posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności, niż świadczenie alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie. Zatem, jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty, to potrącenie zostało dokonane z naruszeniem prawa.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną w pozostałej części oddalił.

Wyjaśniając podstawę uchylenia pkt 3 zaskarżonego wyroku dotyczącego kosztów postępowania sądowego wskazać należy, iż prawo skarżącego do odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności uregulowane w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wynika z pozostawania w stosunku służbowym. Przedmiotem zaskarżenia nie jest jednak wartość przedmiotu sprawy. Oznacza to, że w niniejszej sprawie wysokość kosztów zastępstwa procesowego należnych pełnomocnikowi skarżącego ustalono nieprawidłowo. Jako podstawę orzekania przyjęto bowiem o § 14 ust. 2 pkt 1 a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), a należało rozważyć zastosowanie § 14 ust. 2 pkt 1 c powołanego rozporządzenia.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczona na podstawie art. 203 pkt 2, 205 § 2 i 209 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a ich wysokość określono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b cyt. rozporządzenia.