Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 551/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: par. 14 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska – spr. Sędzia NSA Jerzy Krupiński Protokolant St. inspektor sądowy Grażyna Jankowska-Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2017 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 29 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kluczborku z dnia 30 maja 2016 r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz H. L. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

H. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) w Opolu z dnia 29 sierpnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku z dnia 30 maja 2016 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku decyzją z dnia 22 marca 2005 r., nr [...], opartą o przepis § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191, z późn. zm. - dalej powoływane jako rozporządzenie), przyznał H. L. na okres od grudnia 2004 r. do listopada 2014 r. włącznie rentę strukturalną w wysokości 1.181,42 zł w związku z wydzierżawieniem F. P. na okres 10 lat użytków rolnych o łącznej powierzchni 4,24 ha na powiększenie gospodarstwa rolnego.

W następnych latach wysokość przyznanej renty strukturalnej była przez organ zmieniana kolejnymi decyzjami, w związku z waloryzacją kwoty najniższej emerytury stanowiącej podstawę do wyliczenia renty strukturalnej, w tym ostatnią decyzją z dnia 27 lutego 2014 r., nr [...], którą kwotę renty strukturalnej ustalono od marca 2014 r. w wysokości 1.773,35 zł

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Opole decyzją z dnia 5 listopada 2014 r., znak: [...], przyznał H. L. rentę rodzinną od dnia 31 sierpnia 2014 r., tj. od dnia śmierci męża.

W związku z nabyciem przez H. L. na podstawie ww. decyzji prawa do renty rodzinnej, Kierownik Placówki Terenowej KRUS, działając z upoważnienia Prezesa KRUS decyzją z dnia 27 listopada 2014 r., znak: [...], stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego.

W dniu 12 grudnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych H. L. z tytułu renty strukturalnej przyznanej na mocy decyzji z dnia 27 lutego 2014 r., nr [...], następnie decyzją z dnia 23 marca 2015 r., nr [...], ustalił H. L. kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 7.093,40 zł za okres od sierpnia do listopada 2014 r.

Od powyższej decyzji H. L. złożyła odwołanie, w którym zwróciła się z wnioskiem o zmianę decyzji w zakresie okresu, za który powinna zwrócić nienależnie pobrane płatności.

Decyzją z dnia 25 maja 2015 r., nr [...], Dyrektor ARIMR uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku z dnia 23 marca 2015 r. i umorzył postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż postępowanie obarczone jest błędami proceduralnymi, które uniemożliwiały kontrolę instancyjną w odniesieniu do meritum sprawy.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku decyzją z dnia 1 grudnia 2015 r., nr [...], na podstawie § 11 w związku z § 14 ust. 2 rozporządzenia wstrzymał H. L. wypłatę renty strukturalnej. Skarżąca nie wniosła odwołania od powyższej decyzji.

Zawiadomieniem z dnia 22 marca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznanej renty strukturalnej, a następnie decyzją z dnia 30 maja 2016 r., nr [...], ustalił H. L. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 7.093,40 zł, jednocześnie wskazując na obowiązek zwrotu tej kwoty w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji oraz pouczając o obowiązku naliczeniu odsetek w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych w razie niedochowania tego terminu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 104 K.p.a. oraz art. 29 ust. 1 i 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438 - zwanej dalej ustawą o Agencji), a także § 16 rozporządzenia. W uzasadnieniu, powołując się na § 14 rozporządzenia organ podał, że renty strukturalnej nie można pobierać jednocześnie ze świadczeniem wypłacanym z FUS, czyli nie można w tym samym czasie uzyskiwać renty strukturalnej i jednocześnie renty rodzinnej. Dalej stwierdził, że płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od sierpnia 2014 r. do listopada 2014 r. zostały przekazane na rachunek bankowy H. L., której od 31 sierpnia 2014 r. przyznana została renta rodzinna, co potwierdza decyzja ZUS. W związku z tym organ uznał, że kwoty renty strukturalnej, otrzymane przez ww. od sierpnia 2014 r. do listopada 2014 r. stanowią płatności pobrane nienależnie, co uzasadniało wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Ponadto przedstawił szczegółowe zestawienie kwot wypłaconych z tytułu renty strukturalnej w okresie od sierpnia 2014 r. do listopada 2014 r., których łączna wysokość wynosiła 7093,40 zł. Końcowo organ wskazał, że w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Omówił też zasady ustalania i naliczania odsetek za zwłokę wynikające z przepisów art. 47 § 1, art. 56 § 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 748, z późn. zm.) oraz art. 5 ust. 1-3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, str. 8, z późn. zm.).

Nie godząc się z powyższą decyzją H. L. złożyła odwołanie, w którym zawnioskowała o uchylenie i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości, ewentualnie o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi. W uzasadnieniu odwołania zarzuciła kwestionowanej decyzji rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, gdyż organ nienależycie pouczył ją o okolicznościach powodujących utratę prawa do przyznanego świadczenia. Wyjaśniła, że dopiero z zaskarżonej decyzji dowiedziała się, iż nie można jednocześnie pobierać renty strukturalnej ze świadczeniem wypłacanym z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w formie renty rodzinnej. Zdaniem skarżącej, o nienależnie pobranym świadczeniu można jedynie mówić wtedy, gdy osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Podniosła, że ustawodawca rozdzielnie traktuje i wyodrębnia dwa rodzaje postępowań, w których najpierw zapada decyzja ustalająca, że pobrane świadczenie jest nienależnie pobrane, a następnie decyzja zawierającą nakaz zwrotu nienależnie pobranych świadczenie. Ponieważ organ w zaskarżonej decyzji zobowiązał jedynie stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, to takie działanie ocenić należało za niezgodne z przepisami.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu omówioną na wstępie decyzją z dnia 29 sierpnia 2016 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania i stanu prawnego w sprawie, organ odwoławczy stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż H. L. nie wycofała wniosku o przyznanie renty rodzinnej i w okresie od sierpnia 2014 r. do listopada 2014 r. pobierała jednocześnie rentę rodzinną i rentę strukturalną. Dlatego ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za okresy miesięczne, w których oba świadczenia się nakładały (sierpień - listopad 2014 r.) było w pełni uzasadnione i zgodne z prawem. Z kolei, odnosząc się do kwestii podniesionych przez stronę w odwołaniu wskazał, iż z konstrukcji przepisów ustawy o Agencji wynika, że decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności jest wystarczająca i stanowi podstawę do dochodzenia zwrotu kwot w niej ustalonych jako nienależnych, w trybie egzekucji administracyjnej. Następnie podał, że decyzją z dnia 1 grudnia 2015 r. wstrzymano H. L. wypłatę renty strukturalnej od miesiąca sierpnia 2014 r. z uwagi na pobieranie przez nią od tego dnia renty rodzinnej. Organ odwoławczy argumentował, że w związku z faktem, że od sierpnia 2014 r. do listopada 2014 r. wypłacono beneficjentce kwotę w łącznej wysokości 7093,40 zł (co wynika z sumowania wartości wypłaconej renty za sporny okres), to ta kwota stanowi wartość nienależnie pobranych płatności. W konsekwencji skonstatował, że zasadnie organ pierwszej instancji uznał, że wypłacone na jej rzecz środki publiczne są nienależne w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, a wydana w sprawie decyzja zasadnie rozstrzyga o obowiązku odwołującej się strony, zaś pobrana kwota nienależnie wypłaconych płatności określona została w sposób prawidłowy. Odnosząc się do dalszej części odwołania organ drugiej instancji wskazał, iż w złożonym wniosku o przyznanie płatności odwołująca zobowiązała się do niezwłocznego informowania ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej. Argumentując uwzględnienie w decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych płatności środków naliczonych za sierpień 2014 r. podał, iż wynikało to wprost z decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej w której zastrzeżono, iż wstrzymanie wypłaty świadczenia nastąpiło od dnia 1 sierpnia 2014 r. Dalej organ odwoławczy zaakcentował, iż w sprawie nie mają zastosowania przesłanki ograniczające obowiązek zwrotu i określone w przepisach art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. wyłączające obowiązek zwrotu nienależnej płatności w razie gdy została ona dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy/organu lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Według organu, w odniesieniu do H. L. wypłata płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te zostały przekazane na skutek złożonych wniosków i na podstawie ostatecznych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku, natomiast obowiązek zwrotu wynika z faktu nabycia przez nią prawa do renty rodzinnej. Organ stwierdził też, że kwota nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzją organu pierwszej instancji nie uległa przedawnieniu, którego okres - według art. 3 ust. 1 akapit drugi, zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, str. 1) - wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Beneficjentka dopuściła się bowiem nieprawidłowości z dniem 31 sierpnia 2014 r., ponieważ - jak wynika z decyzji o przyznaniu renty rodzinnej - od tego dnia nabyła uprawnienia do renty rodzinnej. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że na podstawie przepisu art. 28a ustawy 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173), przeanalizował kwestię całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość 100 euro, stąd nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W skardze na powyższą decyzję H. L. zarzuciła organowi naruszenie prawa i wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu stwierdziła, że prowadzone postępowanie ujawniło istotne dla sprawy okoliczności, które miały wpływ na wynik sprawy, a nie zostały uwzględnione przez organ. Zdaniem skarżącej, w skarżonej decyzji w sposób niewłaściwy organ orzekł o zwrocie renty strukturalnej za miesiąc sierpień. Wywodziła, iż w decyzji z dnia 5 listopada 2014 r. rentę rodzinną po zmarłym w dniu 31 sierpnia 2014 r. mężu przyznano jej od tego dnia, który to dzień przypadał na niedzielę, w związku z czym za ten miesiąc żadnych pieniędzy nie otrzymała z ZUS. Tymczasem z treści zaskarżonej decyzji wynika, że w miesiącu tym nienależnie pobrała rentę strukturalną wypłaconą 20 sierpnia 2014 r., tj. na 11 dni przed faktycznym przyznaniem jej renty rodzinnej przez ZUS. Dowodziła, że skoro decyzja ZUS tego dnia nie była prawomocna, to organ nie mógł żądać od niej zwrotu środków pobranych w sierpniu. Na koniec odnotowała, iż nie jest prawdą, jak podano w treści zaskarżonej decyzji, "że kwoty nienależnie pobranych płatności za okresy miesięczne (VIII - XI 2014) się nakładały".

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi dodatkowo wyjaśnił, że domaganie się przez organ zwrotu świadczenia za sierpień wynika wprost z decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej, w której ustalono, iż wstrzymanie wypłaty renty nastąpiło od dnia 1 sierpnia 2014 r.

W piśmie procesowym z dnia 17 listopada 2016 r. skarżąca odpowiadając na wezwanie Sądu w przedmiocie czy złożona przez nią skarga dotyczy zaskarżenia decyzji w całości, czy jedynie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za sierpień 2014 r. uściśliła, iż złożona przez nią skarga dotyczy jedynie okresu sierpnia 2014 r.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty oraz wnioski skargi i zaakcentował, że za miesiąc sierpień skarżąca nie pobrała świadczenia z tytułu renty rodzinnej. Jednocześnie zawnioskował o zwrot kosztów postępowania.

Z kolei pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko oraz argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę. Podniósł, że skarżona decyzja jest konsekwencją decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej, od której skarżąca się nie odwołała.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa procesowego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub powinna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. W myśl art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przypomnieć przyjdzie, że przedmiotem kontroli w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 29 sierpnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie ustalenia skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od sierpnia 2014 r. do listopada 2014 r. w łącznej kwocie 7.093,40 zł.

Przeprowadzona przez Sąd, we wskazanym zakresie i według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wykazała, że akty te zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a więc z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organów stanowiły przepisy powołanej ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwanej nadal ustawą o Agencji oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191, z późn. zm.), zwanego nadal rozporządzeniem.

Zgodnie z art. 29 ustawy o Agencji obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).

Z kolei, w myśl § 14 ust. 2 rozporządzenia, w przypadku przyznania prawa do renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w trakcie pobierania renty strukturalnej, uprawnionemu wypłaca się rentę strukturalną, jeżeli wycofa wniosek o rentę z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w terminie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przepis art. 29 ust. 1 powołanej ustawy zawiera samoistną przesłankę wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w postaci renty strukturalnej. Jedynym warunkiem wydania takiej decyzji jest ustalenie przez organ, że renta strukturalna pobrana została nienależnie, a więc w sposób nieuprawniony, albo też, że renta ta została pobrana w nadmiernej wysokości, czyli beneficjant otrzymał je w wysokości wyższej niż rzeczywiście mu przysługująca. Organ, działając w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego jest przy tym władny do samodzielnego ustalenia, czy środki te zostały pobrane nienależnie, bądź też w nadmiernej wysokości.

Z treści § 14 ust. 2 rozporządzenia jednoznacznie wynika, że jeśli osobie pobierającej rentę strukturalną zostanie przyznane prawo do m.in. świadczenia rentowego z ubezpieczenia społecznego, wówczas renta strukturalna wypłacana jest tylko w razie wycofania wniosku o to świadczenie rentowe. Inaczej mówiąc, ustawodawca wyklucza możliwość pobierania w zbiegu dwóch świadczeń w postaci renty strukturalnej i renty z ubezpieczenia społecznego. Uprawniony do renty strukturalnej traci bowiem prawo do otrzymywania renty strukturalnej, jeżeli nie wycofa wniosku o przyznanie z renty ubezpieczenia społecznego rodzinnej. Stosownie do treści art. 3 pkt 2 i 3 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, świadczeniami rentowymi z ubezpieczenia społecznego są renta z tytułu niezdolności do pracy, w tym renta szkoleniowa, oraz renta rodzinna. Komentowany przepis § 14 ust. 2 rozporządzenia jest kategoryczny. Utrata prawa do pobieranej renty strukturalnej następuje niezależnie od wysokości tej renty, jak i od wysokości przyznanego innego świadczenia rentowego, o którym mowa w § 14 ust. 2 rozporządzenia.

W świetle powołanych przepisów, sytuacja określona w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków publicznych, występuje niewątpliwie wówczas, gdy środki te zostaną wypłacone osobie, której zostało przyznane prawo do renty rodzinnej na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku był zatem uprawniony i zobligowany do ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków z tytułu renty strukturalnej.

Skutkiem uprawomocnienia się decyzji o przyznaniu renty rodzinnej jest konieczność zastosowania przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia, który wyłącza możliwość wypłacania renty strukturalnej po przyznaniu renty rodzinnej. Zważyć jednak należy, że przepis ten nie rozstrzyga jednoznacznie, w jakiej dacie uprawniony do renty strukturalnej traci prawo do renty strukturalnej, tj. czy następuje to od miesiąca, w którym nabyte zostało prawo do renty rodzinnej, czy dopiero od miesiąca następnego. Należy przy tym zauważyć, że stany faktyczne mogą być bardzo różne w zależności od daty nabycia prawa do renty rodzinnej. W przypadku nabycia prawa do renty rodzinnej w pierwszych dniach miesiąca renta rodzinna będzie wypłacona niemal w całości jej miesięcznej wysokości. Natomiast w przypadku nabycia prawa do renty w ostatnich dniach miesiąca (tak jak w rozpatrywanej sprawie) renta rodzinna jest wypłacana tylko w niewielkiej części.

Dokonując oceny w tym zakresie należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zgodnie z § 13 rozporządzenia, rentę strukturalną wypłaca się za każdy miesiąc, w terminie określonym w decyzji administracyjnej o przyznaniu renty strukturalnej, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia przez pobierającego rentę strukturalną 65 lat (ust. 1). Rentę strukturalną wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym zostały spełnione wszystkie warunki do jej przyznania (ust. 2). Biorąc pod uwagę treść § 13 ust. 2 rozporządzenia należy uznać, że sformułowanie "wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym zostały spełnione wszystkie warunki" wskazuje na wypłatę pełnej kwoty renty już w miesiącu, w którym doszło do nabycia prawa do renty strukturalnej, niezależnie od tego, w jakim dniu miesiąca nabycie prawa nastąpiło, jak również w kolejnych miesiącach - z nadejściem pierwszego dnia każdego miesiąca, w którym uprawniony spełnia warunki do renty strukturalnej. Zauważyć trzeba, że wprawdzie w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej organ określa termin jej wypłacania w każdym miesiącu, jednak ten termin płatności świadczenia jest wyłącznie terminem wymagalności kwoty renty strukturalnej za poszczególne miesiące kalendarzowe. Termin ten nie decyduje natomiast o tym, kiedy powstaje prawo do renty strukturalnej w kolejnych miesiącach, bowiem następuje to z mocy prawa od pierwszego dnia każdego miesiąca. W rozporządzeniu nie została przyjęta zasada wypłacania renty strukturalnej począwszy od dnia powstania prawa do tego świadczenia, jak ma to miejsce na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 129 tej ustawy).

W tym kontekście przepis § 14 ust. 2 rozporządzenia należy odczytywać w ten sposób, że w sytuacji, gdy pobierający rentę strukturalną uzyska prawo do renty rodzinnej - jeżeli tylko uzyskanie prawa do renty rodzinnej miało miejsce w dacie innej niż pierwszy dzień miesiąca - i nie wycofa wniosku o przyznanie renty rodzinnej do dnia uprawomocnienia się decyzji o przyznaniu tej renty, wówczas nie nabywa prawa do renty strukturalnej dopiero ze skutkiem na przyszłość, czyli po miesiącu, w którym uzyskał prawo do renty rodzinnej.

W konsekwencji nie jest zatem możliwe pozbawienia prawa do renty strukturalnej dokonując wstrzymania płatności, z mocą wsteczną, tj. za miesiąc, w którym nastąpiło uzyskanie prawa do renty rodzinnej z FUS. Powyższe stanowisko, które skład orzekający w pełni podziela, zostało zaakceptowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z 30 sierpnia 2016 r., II GSK 559/15; wyrok WSA w Lublinie z 27 listopada 2014 r., III SA/Lu 271/14 oraz wyrok WSA w Opolu II SA/Op 283/16, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym twierdzenie organu odwoławczego, że obowiązek zwrotu renty strukturalnej za sierpień wynika z decyzji wstrzymującej wypłatę spornej należności jest chybione, gdyż przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może stanowić samodzielną podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 listopada 2014 r. skarżącej została przyznana renta rodzinna po zmarłym mężu, przy czym świadczenie to zostało przyznane i wypłacone od dnia 31 sierpnia 2014 r., tj. od dnia śmierci męża. Nie ulega ponadto wątpliwości, iż skarżąca nie wycofała wniosku o przyznanie renty rodzinnej w terminie określonym w art. 116 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. do dnia uprawomocnienia się decyzji o przyznaniu renty rodzinnej.

Tymczasem zaskarżoną decyzją rozstrzygnięto o zwrocie przez skarżącą prawa do kwoty renty strukturalnej również za miesiąc sierpień, czyli za miesiąc, w którym powstało prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu, podczas gdy prawo to powstało dopiero od 31 sierpnia 2014 r. Oznacza to tym samym, że z dniem 1 sierpnia 2014 r. skarżąca nabyła już prawo do renty strukturalnej za cały miesiąc sierpień i nie może tego prawa zostać pozbawiona. Organy przyjęły zatem odmienną wykładnię przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia, przez co doszło do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy.

Z przedstawionych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania, w pkt 2 sentencji wyroku, orzeczono na wniosek skarżącej na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804, z późn. zm.) oraz zwrot równowartości opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści niniejszego uzasadnienia. Z uwagi na kasacyjny charakter wyroku organ pierwszej instancji rozpatrując ponownie sprawę powinien uwzględnić przedstawioną przez Sąd ocenę prawną.