Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 685/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 9
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Protokolant - spec. Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza o Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz R. F. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) Nr [...] z dnia [...] stycznia 2011r., zgodnie z którą organ odwoławczy utrzymał w mocy uprzednio wydaną przez siebie decyzję o ustaleniu R. F. kwoty nienależnie pobranych płatności tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( płatności ONW) w wysokości 1218, 99 zł.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

R. F. złożyła w dniu [...] czerwca 2004 r. wniosek o przyznanie płatności ONW na 2004 rok do upraw na pow. 2,27 ha. Decyzją z [...] grudnia 2004r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] (dalej: Kierownik Biura) przyznał wnioskodawczyni płatność ONW do powierzchni 2,27 ha gruntów rolnych w kwocie 406,33 zł. Płatność przyznana na mocy powyższej decyzji przekazana została wnioskodawczyni na wskazany przez nią rachunek w dniu [...] stycznia 2005r.

W dniu [...] maja 2005 r. producentka złożyła kolejny wniosek o płatności ONW na rok 2005, deklarując powierzchnię jak uprzednio 2,27 ha. Decyzją z [...] stycznia 2006r. Kierownik Biura przyznał płatność ONW do wnioskowanej powierzchni w wysokości 406,33 zł.

W kolejnym wniosku o płatności ONW na rok 2006 złożonym przez rolniczkę w dniu [...] maja 2006r. skarżąca zadeklarowała uprawy również o areale 2,27 ha. Kierownik Biura decyzją z dnia [...] października 2006r. przyznał wnioskodawczyni płatność na rok 2006 w kwocie 406,33 zł.

W kolejnych latach wnioskodawczyni nie składała wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności z tytułu ONW. W związku z powyższym w dniu [...] lutego 2010r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we [...] wezwał wnioskodawczynię do złożenia wyjaśnień w sprawie niedotrzymania zobowiązania ONW, a zawiadomieniem Nr [...] z dnia [...] października 2010r. ( doręczonym stronie [...] października 2010r.) Prezes ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez R. F. płatności.

Następnie w jego wyniku, decyzją z [...] listopada 2010r. Nr [...] Prezes ARiMR ustalił wnioskodawczyni kwotę nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004, 2005 i 2006 w łącznej wysokości 1218,99 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73 poz. 657 ze zm.), dalej: rozporządzenie ONW, zgodnie z którym, płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, ze zm.). Dodatki wyrównawcze są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego.

Prezes ARiMR stwierdził, iż skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej na gruncie rolnym objętym zobowiązaniem ONW, wobec czego należało zastosować § 9 ust. 2 pkt. 1 rozporządzenia ONW, zgodnie z którą to regulacją, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarach ONW lub na części działek rolnych położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza wynosi mniej niż hektar, to zwraca: całość płatności ONW, za cały okres pobierania. Organ nie dopatrzył się w sprawie również okoliczności wynikających z art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974 /2006 uzasadniających odstąpienie od zwrotu pobranych płatności na skutek zdarzeń nadzwyczajnych stanowiących kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. F. podniosła, że ubiegając sie o płatnośc ONW przedmiotową działkę o nr ew. [...] o pow. 2,27 ha położoną w gminie W. obręb K. uprawiała na podstawie umowy darowizny ½ części gospodarstwa rolnego o opw. 13, 83 ha z dnia [...] grudnia 1989r. oraz postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po S. S. z [...] czerwca 1997r. Na skutek postępowań prowadzonych przed sądmi powszechnymi w sprawie zniesienia wspołwłasności, Sąd Okręgowy w [...], w sprawie [...] postanowiemnem z dnia [...] października 2006r. dokonując zniesienia współwłasności- gospodarstwo rolne o pow.13,83 ha obejmujące m.in przedmiotową działkę nr [...] o pow. 2, 27 ha przyznał T. S., który siłą pozbawił ją w 2007r. posiadania tej nieruchomości, objętej zgłoszeniem ONW. W ocenie skarżącej zdarzenia losowe, które doprowadziły do utraty prawa własności spowodowały niedotrzymanie przez nią podjetego zobowiąznia ONW. Powyższe powody wskazują, iż zaistniała sytuacja była od niej niezależna.

Decyzją z [...] stycznia 2011r. o numerze [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję własną z [...] listopada 2010 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych :

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b)finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Podkreślił, że wypłacone nienależnie wnioskodawczyni środki publiczne za rok 2004, 2005 i 2006 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit b ustawy.

W dalszej części swego stanowiska organ zaprezentował ustalony stan faktyczny sprawy oraz przywołał treść przepisów stanowiących podstawę zapadłego rozstrzygnięcia. Akceptując prawidłowość wcześniejszej decyzji, Prezes ARiMR wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżąca otrzymała płatność ONW na 2004r. do zadeklarowanej działki rolnej o pow. 2,27ha ha, co oznacza, że podjęła pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonej powierzchni. Wobec tego, iż od 2007r,. działalność rolnicza na całej powierzchni działki rolnej zadeklarowanej do płatności ONW nie była kontynuowana, Prezes Agencji stwierdził, iż R. F. zaniechała działalności rolniczej na działce rolnej położonej na obszarze ONW, co w konsekwencji oznacza, że zobowiązana jest do zwrotu całości płatności ONW za cały okres jej pobierania.

Odnosząc się zaś do twierdzeń zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ARiMR stwierdził, iż nie zasługują one na uwzględnienie,

Organ odwoławczy wskazał na krajowe i wspólnotowe regulacje wyłączające obowiązek zwrotu wypłaconych płatności. W tym zakresie przywołał przepis § 9 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia ONW, który podaje szczegółowy katalog okoliczności wyłączających podstawy do żądania zwrotu płatności ONW w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej. Wskazał także na art. 39 ust. 2 Rozporządzenia nr 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/199 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30 kwietnia 2004r.), w myśl którego producent rolny jest zobowiązany powiadomić Kierownika Biura Powiatowego w terminie 10 dni roboczych o zaistnieniu chociażby jednej z wymienionych okoliczności na skutek, której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej wraz z dokumentacją potwierdzającą ten fakt. Zdaniem organu wnioskodawczyni nie udokumentowała w przepisanym terminie okoliczności nadzwyczajnych uniemożliwiających jej kontynuowanie zobowiązania Natomiast o utracie prawa własności do przedmiotowej działki wnioskodawczyni poinformowała organ dopiero w odpowiedzi na zawiadomienie z [...] października 2010r., mimo iż działalności rolniczej na w/w. działce zaprzestała w 2007r. Dalej Prezes wskazał, że w odniesieniu do faktu utraty prawa własności zadeklarowanej do płatności działki, okoliczności tej nie można traktować jako samoistnej przesłanki do odstąpienia od nienależnie pobranej płatności. Prezes ARiMR przywołał ponadto regulacje związane z wystąpieniem siły wyższej, jakie w chwili obecnej w zakresie pomocy finansowej objętej PROW 2007- 2013. przewidują: art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE ) 1974/2006 z 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz § 9 pkt 5 ust 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW, objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007- 2013 ( Dz. U. 2009 nr 40 poz. 329 ). Dalej organ odwoławczy wskazał, że w sprawie niniejszej w jego ocenie nie zaistniały inne przesłanki do wyłączenia dochodzenia zwrotu płatności jako pobranej nienależnie. Prezes ARiMR podkreślił, iż w myśl art.73 ust 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W tym zakresie organ podniósł, iż powyższy przepis nie ma zastosowania w sprawie. Zdaniem organu, skoro wnioskodawczyni wiedziała, że jest zobowiązana do prowadzenia działalności rolniczej na niezmienionej powierzchni przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ONW oraz nie zgłaszała Kierownikowi Biura informacji o okolicznościach uniemożliwiających kontynuowanie zobowiązania, brak jest podstaw do uznania, że działała dobrej wierze. W sprawie nie upłynął również, jak wskazano dziesięcioletni termin przedawnienia, skoro pierwsze powiadomienie o nieuzasadnionym charakterze płatności dokonanej [...] stycznia 2005r. doręczone zostało wnioskodawczyni [...] października 2010r. Zdaniem Prezesa ARiMR nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004 - 2006. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Prezes ARiMR zauważył, iż płatność ONW na lata 2004 - 2006 przekazana na rachunek bankowy skarżącej nie wynikała z pomyłki ARiMR lecz była skutkiem prawidłowych decyzji administracyjnych.

W konkluzji organ stwierdził, że kwota płatności ONW za lata 2004, 2005, 2006, przekazana na rachunek skarżącej jest płatnością nienależnie pobraną w rozumieniu art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności okreslone w art. 73 ust 4 i 5 tego aktu. Z tego względu organ uznał za zasadne, działając w oparciu o art. 29 ust 1 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. Nr 98 poz. 634 ze zm. ) ustalić kwotę nienależnie pobranych środków publicznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. F. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła obrazę przepisów prawa, w szczególności :

- § 9 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia ONW poprzez błędne uznanie, że skarżaca nie ma prawa skorzystać z przewidzianego w tym artykule zwolnienia od obowiązku zwrotu pomocy, mimo spełnienia przesłanek, na skutek przekroczenia 10 dniowego terminu do zgłoszenia okoliczności wymienionych w tym przepisie;

- art 73 ust 4 i 5 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 796/ 2004 poprzez bezzasadne uznanie, iż nienależne pobranie dotacji było nacechowane złą wiarą, a co za tym idzie skarżaca nie może skorzystać z krószego 4 letniego okresu przedawnienia.

W uzasadnieniu swego stanowiska R. F. wskazała, że utrata prawa do dysponowania obszarem rolnym, będącym podstawą wypłat nastąpiła na skutek okoliczności niezależnych od skarżacej, analogicznych w swym charakterze do stanów wskazanych w §9 ust 3 rozporządzenia ONW, a w szczególności przesłanki określonej jako wywłaszczenie nieruchomosci, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem. W ocenie skarżącej przyjęta przez organ wykładnia warunków uprawniajacych do zwolnienia jest nieprawidłowa. Natomiast powinność zgłoszenia w określonym terminie okoliczności wyjątkowych ma charakter instrukcyjny i porządkowy, a jej niedopełnienie nie może powodować utraty zwolnienia w sytuacji, gdy spełnione zostały wszystkie pozostałe przesłanki przewidziane przepisem.

W dalszej części skargi wnioskodawczyni zarzuciła, iż rozstrzygając organ nie rozważył możliwości rezygnacji z domagania sie zwrotu wypłaty, w świetle art. 44 Rozporządzenia Komisji (WE) 1976/2006, pozwalajacego zrezygnować ze zwrotu w sytuacji, gdy rolnik wykonał w znacznej części zobowiązanie, co jak wskazała miało miejsce w jej sytuacji.

Na koniec zarzuciła, że organ nie rozważył również, iż okoliczności sprawy wskazują na zastosowanie w jej przypadku krótszego, bo czteroletniego terminu przedawnienia, skoro podjęcie zobowiązania nastąpiło w okolicznościach, w których skarżąca miała prawo przypuszczać, że nie zostanie pozbawiona prawa do gruntów.

W odpowiedzi na skargę Prezes AriMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Odnosząc się do zarzutów skargi możliwosci zastosowania art. 44 Rozporządzenia Komisji ( WE) 1974/2006 wskazał, że przepis ten nie ma w sprawie zastosowania bowiem dotyczy płatności realizowanych w ramach środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zaś wypłacone skarżącej płatności ONW za lata 2004, 2005 i 2006 pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( EFOGR). Z kolei w odniesieniu do tych środków ma zastosowanie art. 36 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004, który jako warunkowy przewiduje, że “Państwa członkowskie mogą nie wymagać tego zwrotu “. Regulacja ta nie została jednakże wprowadzona w ustawodawstwie krajowym, zatem nie obowiązuje.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego na rozprawie przed WSA w dniu 13 pażdziernika 2011r. skarżąca oświadczyła, że do wydania przedmiotowej nieruchomosci nie doszło dobrowolnie, bowiem w 2007r. została pozbawiona posiadania jej siłą, a postępownie w sprawie naruszenia posiadania przedmiotowego gruntu zakończyło się dopiero w 2011r. na jej korzyść.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Badając w tym kontekście zarzuty skargi WSA uznał, że jest ona uzasadniona, aczkolwiek większość podniesionych w niej zarzutów nie ma oparcia w przepisach prawa zarówno krajowego jak i wspólnotowego regulujących kwestię zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Stan prawny w sprawie nie budzi wątpliwości. Podstawę merytoryczną wydanego rozstrzygnięcia stanowił § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 22 kwietnia 2004 r. nr 73, poz. 657) – zwanego dalej "rozporządzeniem ONW". Rozporządzenie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. nr 42, poz. 386).

Zgodnie z § 9 powyższego aktu (wg. stanu od dnia wejścia w życie rozporządzenia, do dnia nowelizacji dokonanej rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 marca 2006r., która weszła w życie 14 marca 2006r. – Dz.U. Nr 42 poz. 278 ) zmniejszenie albo wstrzymanie płatności ONW następuje na podstawie decyzji administracyjnej kierownika biura powiatowego Agencji.

W przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem producent rolny zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

Płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli:

1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności:

a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego,

b) wystąpienie klęski żywiołowej,

c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych,

d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego,

e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem,

f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, oraz

2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004)2), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej.

W zakresie PROW 2007-2013 kwestie związane z wystąpieniem siły wyższej określa art. 47 Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L368 z 23.12.2006) i są to:

śmierć beneficjenta;

długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Natomiast w ustawodawstwie krajowym katalog wypadków siły wyższej rozszerzony został w § 9 pkt. 5, ust 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 40 poz. 329 z późn. zm.) poprzez wskazanie ponadto, że płatność ONW nie podlega zwrotowi w przypadku:

- rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych na których są położone objęte wnioskiem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności pod warunkiem, że dzierżawca poinformował Agencję o rozwiązaniu umowy zgodnie z art. 47 ust 2 Rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006,

dokonania scalenia nieruchomości objętych zobowiązaniem jeżeli rolnik w zamian za nieruchomości objęte scaleniem nie otrzymał, zgodnie z przepisami o scaleniu i wymianie gruntów, nieruchomości położonych na obszarach ONW o powierzchni równoważnej z powierzchnią obszarów ONW poddaną scaleniu i objętą zobowiązaniem, w zakresie różnicy tych powierzchni,

wykonania prawa pierwokupu gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW przez dzierżawcę lub Agencję Nieruchomości Rolnych, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. nr 64, poz. 592 oraz z 2008 r. nr 180, poz. 1112), lub wykonania w odniesieniu do tych gruntów uprawnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy, przez Agencję Nieruchomości Rolnych,

przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW.

Zgodnie ze wskazanym wyżej art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – ocena legalności kontrolowanego postępowania administracyjnego wymaga po pierwsze odpowiedzi na pytanie, czy płatności, których kwotę organ ustalił można uznać za "nienależnie pobrane". Analizując zastosowane w sprawie przepisy prawa wspólnotowego oraz wyżej wskazane przepisy prawa krajowego wskazać należy, że określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (k.p.a.), ale także do sytuacji jak w sprawie niniejszej - pobranych płatności ONW - w sytuacji gdy nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej w okresie pięcioletniego okresu podjętego zobowiązania.

W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca poczynając od roku 2007r. nie kontynuowała zobowiązania prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni objętej podjętym w 2004r. pięcioletnim zobowiązaniem ONW. Zatem wszczęcie i prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności uznać należało za prawidłowe. Spór w sprawie natomiast sprowadza się do ustalenia czy prawidłowo, działające w ramach swoich kompetencji organy Agencji zbadały i ustaliły czy zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącą nie nastąpiło, jak dowodzi skarżąca z powodów od niej niezależnych - w myśl przepisów prawa krajowego i wspólnotowego - zwalniających od obowiązku zwrotu przyznanych płatności ONW oraz czy w sprawie nie zachodzą okoliczności określone przepisami wspólnotowymi, wyłączające obowiązek zwrotu płatności na skutek upływu czasu od ich przyznania do dnia powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze. Kwestię tę uregulowano w art. 49 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 obowiązującym z mocy art. 80 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004) w zakresie wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005r. i art. 73 ust 5 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004, obowiązującym w zakresie wniosków w okresie po 1 stycznia 2005r. zgodnie z którymi to zapisami, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Odnosząc się do pierwszej zasadniczej kwestii, dotyczącej, jak wskazuje skarżąca braku możliwości kontynuowania zobowiązania z przyczyn od niej niezależnych tj. losowych - wskutek utraty prawa własności zgłoszonej do płatności ONW działki nr ew. [...] o pow. 2,27ha z mocy orzeczenia Sądu Okręgowego w [...] o przyznaniu całości gospodarstwa rolnego ( obejmującego przedmiotową działkę ) T. S. oraz naruszeniem przez niego w 2007r. posiadania przedmiotowego gruntu, co w rezultacie zmusiło skarżącą, jak dowodzi do zaprzestania działalności rolniczej w trakcie podjętego zobowiązania, wskazać należy, że okoliczność ta, jak prawidłowo przyjęły organy nie była w ogóle rozpatrywana jako nadzwyczajny przypadek, wobec braku zgłoszenia jej w terminie prawem przepisanym. Rację mają organy, iż zgłoszenie okoliczności o charakterze siły wyższej po upływie terminu 10 dniowego, który wyznacza czas przeznaczony na jej dokonanie powoduje, iż dokonanie jej po tym terminie pozbawione jest skutków prawnych. Sąd nie podziela tym samym stanowiska skarżącej, że wynikający z przepisów rozporządzenia ONW jak i wspólnotowych (art. 47 rozporządzenia Komisji WE 1974/2006) termin 10 dni do zgłoszenia okoliczności nadzwyczajnych ma charakter instrukcyjny i jedynie porządkowy. A skoro zgłoszenie powodów dla których skarżąca nie realizowała zobowiązania od 2007r. nastąpiło po upływie prekluzji okoliczności te nie mogły być rozważane przy wydawaniu decyzji. Słusznie też organ wyjaśnił, że dokonanie zniesienia współwłasności, na skutek którego strona utraciła prawo do przedmiotowego gruntu, nie może zostać potraktowane jako samoistna przesłanka do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Na marginesie wskazać tez należy iż w ocenie Sądu nie mieści się ona w kategorii siły wyższej oraz katalogu okoliczności wyjątkowych określonych powołanym wyżej prawem wspólnotowym jak i przyjętym przez ustawodawstwo krajowe, w szczególności § 9 ust 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 22 kwietnia 2004 r. nr 73, poz. 657) stanowiącej zdaniem skarżącej stan analogiczny do wywłaszczenia. Wskazać tutaj należy, iż wywłaszczenie nieruchomości na której są położone działki rolne, jako okoliczność wyjątkowa, w rozumieniu powołanych wyżej przepisów polega na pozbawieniu lub ograniczeniu służącego określonej osobie prawa rzeczowego na mocy indywidualnego aktu, w trybie postępowania administracyjnego i w myśl przepisów może zostać dokonane tylko na ściśle określone cele publiczne, które zostały szczegółowo wskazane w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami oraz w kilku ustawach szczególnych (np. ustawa o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, ustawa prawo lotnicze, ustawa prawo geodezyjne i kartograficzne) na rzecz określonego organu administracji publicznej – Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu organy Agencji prawidłowo ustaliły, iż w sprawie brak jest podstaw by odstąpić od zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjentkę na podstawie §9 rozporządzenia ONW. Nie jest zasadny również zarzut skargi braku możliwości rezygnacji przez organy Agencji domagania się zwrotu wypłaty przewidzianej w art. 44 rozporządzenia Komisji 1974/2006 w sytuacji, gdy skarząca zrealizowała w znacznej części zobowiązanie prowdząc gospodarstwo przez 3 lata . Zdaniem Sadu rację ma Prezes ARiMR wskazując , że przepis ten nie ma w sprawie zastosowania , gdyż dotyczy płatności realizowanych w ramach środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zaś wypłacone skarżącej płatności ONW za lata 2004, 2005 i 2006 pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( EFOGR). Z kolei w odniesieniu do tych środków ma zastosowanie art. 36 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004, który jako warunkowy przewiduje, że “Państwa członkowskie mogą nie wymagać tego zwrotu “.Jednakze przepisy te nie zostały wprowadzone w ustawodawstwie krajowym, zatem nie obowiązują .

Nie mniej jednak w ocenie Sądu z akt sprawy nie wynika, by w sytuacji przyjęcia braku podstaw do zwolnienia skarżącej od obowiązku zwrotu w całości przyznanych płatności organ należycie rozważył i zbadał przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu płatności na skutek upływu czasu od ich przyznania do dnia powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze. Kwestię tę uregulowano jak już wyżej wskazano w art. 49 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, zgodnie z którymi, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten ogranicza się do czterech lat. Wobec tego, iż w niniejszej sprawie przekazanie płatności za 2004r. nastąpiło w dniu [...] stycznia 2005r., zaś zawiadomienie z dnia [...] października 2010 r. o numerze [...] o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zostało doręczone skarżącej w dniu [...] października 2010 r., tj. w odstępie ponad 5 i pół letnim , organ miał obowiązek dokonać analizy czy omówiona regulacja znajduje zastosowanie w sprawie. Wskazać należy, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ brak podstaw do przyjęcia dobrej wiary uzasadnił jedynie brakiem zgłoszenia przez skarżącą Kierownikowi Biura informacji związanych z wystąpieniem okoliczności uniemożliwiających kontynuację podjętych zobowiązań. Takie uzasadnienie nie może być uznane za spełniające wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., w kontekście przedstawionych przez skarżącą okoliczności związanych z posiadaniem przedmiotowej nieruchomości i zgłoszeniem jej do płatności ONW, jak również wobec przyjęcia, że sam fakt zgłoszenia okoliczności uniemożliwiających kontynuowanie zobowiązania uzasadniałby rozważania organu co do istnienia bądź nie podstaw do zwolnienia skarżącej od obowiązku zwrotu w całości przyznanych płatności. Natomiast zważywszy na to, iż skarżąca w toku postępowania wyjaśniała kwestie związaną z użytkowaniem zgłoszonej do płatności działki, przy ocenie braku dobrej wiary winny być one również przedmiotem rozważań organu. Wnioskodawczyni bowiem wykazywała, że przedmiotową nieruchomość o pow. 2 .27 ha na podstawie aktu darowizny udziału w gospodarstwie rolnym o pow. ponad 13 ha od S. S. nieprzerwanie użytkowała od 1989r., natomiast na mocy późniejszych orzeczeń Sądu najpierw z 1993r., a następnie 2006r.w wyniku zniesienia współwłasności działka ta została jej przyznana na własność, a dopiero rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego [...] z [...] października 2006r. zmieniło ten stan rzeczy poprzez przyznanie własności gospodarstwa w całości T. S. Tym samym, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do zarzutu, iż skarżąca zgłaszając grunt rolny do programu ONW mogła przewidzieć, iż nie będzie w stanie dochować podjętego zobowiązania, zwłaszcza w sytuacji, gdy w 2007r. beneficjentka nie dokonała dobrowolnego zwrotu nieruchomości, a pozbawiona została siłą jej posiadania wskutek czego zainicjowane przez nią postępowanie sądowe o naruszenie posiadania zakończyło się w 2011r. na jej korzyść. W tym miejscu przypomnieć należy, iż w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że "dobra wiara" jest domniemaniem prawnym. Nie istnieje definicja ustawowa dobrej wiary. Pojęcie to odnosi się do intencji danej osoby, niezależnie od rezultatu, jaki przyniosły jej działania. Kryterium, według którego dokonuje się podziału na dobrą i złą wiarę jest stan psychiczny (nastawienie) osoby odnoszący się do jej wiedzy o istnieniu jakiegoś stosunku prawnego i/lub wynikającego z niego prawa podmiotowego. W przypadku dobrej wiary mamy do czynienia z błędnym (ale usprawiedliwionym) przekonaniem jakiejś osoby, że przysługuje jej określone prawo podmiotowe, mimo że rzeczywisty stan prawny obiektywnie oceniany jest odmienny. Ustalenie wystąpienia dobrej wiary, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów. Są nimi: 1. przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, 2. błędność tego przeświadczenia i 3. możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Przeświadczenie (mniemanie, przekonanie) o istnieniu określonego stanu prawnego jest punktem centralnym pojęcia dobrej wiary.

Podniesienia wymaga – co nie budzi wątpliwości tak w doktrynie, jak i ugruntowanym już orzecznictwie – że zarówno organ rozpoznający sprawę w pierwszej instancji, jak również na skutek wniesionego środka zaskarżenia, winien przeprowadzić postępowanie zmierzające do wnikliwego i kompleksowego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Zatem nie może się ograniczyć tylko do samej oceny tych stanów. Zadaniem organu jest rozpatrzenie sprawy co do jej istoty, przy zastosowaniu wszystkich reguł postępowanie przed organem administracji publicznej. Sumując obowiązki ciążące na organie prowadzącym postępowanie w indywidualnej sprawie administracyjnej (w tym na skutek wniesionego środka zaskarżenia) wskazać należy, iż prawidłowe jej rozstrzygnięcie wymaga poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ, zatem winien zatem ocenić, czy obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania z uwagi na upływ czteroletniego okresu przedawnienia. W tym zakresie obowiązkiem organu jest wykazanie w oparciu o całokształt zebranych w sprawie dowodów, że wnioskodawczyni nie działała w dobrej wierze, co winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odnosząc się również do przedstawionych wyżej okoliczności, a wskazanych przez skarżącą w toku postępowania. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję należało uchylić, a jej wykonanie wstrzymać w oparciu o art. 152 w.w ustawy. Orzeczenie o kosztach , na które składa się zwrot uiszczonego wpisu oparto na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a.