Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1247/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 b  ust. 2 i 3,  art. 3  pkt 22 i 23
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Joanna Dargas WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [....] decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H. Z., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m [...] nr [...] z [...] lutego 2019 r. o odmowie przyznania odwołującej się jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z [...] stycznia 2019 r. H. Z. wystąpiła o przyznanie jej przewidzianej ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) dalej: "u.ś.r." jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka – R. Z. (ur. [...] lutego 2018 r. ).

W toku postępowania ustalono, że na dochód czteroosobowej rodziny wnioskodawczyni w 2017 r. (będącym rokiem bazowym przy ustalenia dochodu członka rodziny, dla wniosków o świadczenie złożonych po 31 października 2018 r.) składał się jej dochód z tytułu zatrudnienia w [...] [...] [...] SA oraz dochód jej męża z tytułu zatrudnienia w Sądzie Okręgowym w [...], gdzie pracował on do [...] lipca 2018 r. Od [...] lipca 2018 r. zatrudniony jest natomiast w [...] Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Z tytułu zatrudnienia H. Z. uzyskała w 2017 r. przychód w łącznej kwocie [....] złotych, co po odjęciu kwoty należnego podatku ([...] zł) oraz składek na ubezpieczenie społeczne ([...] zł) i ubezpieczenia zdrowotne ([...]) dawało dochód na poziomie [...] zł, a więc miesięcznie [...] zł. Ze względu na zmianę zatrudnia przez męża wnioskodawczyni, dochód z pracy w Sądzie Okręgowym w [....] potraktowano jako utracony w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit.c u.ś.r., a dochód z pracy w [...] Generalnej RP - wynoszący w sierpniu 2018 r. [...] zł netto - jako uzyskany w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c powołanej ustawy.

W tym stanie rzeczy po zsumowaniu miesięcznego dochodu wnioskodawczyni z dochodem uzyskanym jej męża z sierpnia 2018 r., ustalono, że w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi on [...] z miesięcznie. Przekracza zatem ustalone w art. 15b ust 2 u.ś.r. kryterium dochodowe (wynoszące 1922 zł), powyżej którego jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka nie przysługuje.

Wobec takich ustaleń faktycznych decyzją z [...] lutego 2019 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2020 r., Prezydent m [...] r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2018 r., odmówił H. Z. ww. świadczenia. W motywach tych decyzji organy wskazywały na uzależnienie prawa do świadczenia od nieprzekroczenia określonego przez ustawodawcę kryterium dochodowego, a także wyjaśnił zasady według jakich ów dochód się oblicza, w tym reguły uwzględniania dochodu uzyskanego oraz utraconego.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] H. Z. wniosła skargę zarzucając jej naruszenie prawa procesowego tj:

1. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania wnioskodawczyni do władzy publicznej;

2. art. 7, 77 i 107 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, a w konsekwencji:

- błędne ustalenie wysokości dochodów wnioskodawczyni za 2017 r., albowiem wzięto pod uwagę wszelkie jej dochody pomimo, że wchodzące w skład wynagrodzenie premie nie miały charakteru stałego, były uznaniowe, a w konsekwencji nie powinny zostać wliczone do dochodu rodziny; błędne ustalenie jego wysokości, w sytuacji gdy na dzień składania wniosku uległ on zmniejszeniu,

- błędne przyjęcie, iż podstawą wyliczenia tego dochodu winien być dochód jej męża z sierpnia 2018 r., w sytuacji gdy prawidłowy dochód rodziny winien być ustalony w oparciu m.in. o dochód męża uzyskany w 2017 r.,

- błędne ustalenie, że jej mąż utracił zatrudnienie [...] lipca 2018 r. oraz podjął zatrudnienie [...] lipca 2018 r. w sytuacji, gdy prawidłowe ustalenie powyższej okoliczności faktycznej winno prowadzić do wniosku, że w 2017 r., jak również w roku 2018 nie zmieniał on sposobu zatrudnienia, albowiem w powyższych latach zatrudniony był w oparciu o istniejący stosunek pracy,

3. art. 15 k.p.a. polegającego na zaniechaniu rozpoznania sprawy i ograniczeniu się jedynie do kontroli, a de facto powtórzenia ustaleń i wywodów zawartych w decyzji wydanej z up. Prezydenta m [...] przez Kierownika Referatu Świadczeń Rodzinnych i Obsługi Funduszu Alimentacyjnego w Wydziale Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy [...];

4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegającego na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających jej uchylenie

Ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 5 ust. 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i ustalenie dochodu rodziny wnioskodawczyni w oparciu m.in. o dochód skarżącej z 2017r . a nie w oparciu o dochód uzyskany w dacie złożenia wniosku o świadczenie z tytułu urodzenia dziecka;

b) art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r.. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że podjęcie zatrudnienia u innego pracodawcy stanowi uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których to mowa w art. 3 pkt 24 powołanej ustawy, a w konsekwencji błędne zastosowanie ww. przepisy w okolicznościach niniejszej sprawy, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu winna prowadzić do wniosku, że ma on zastosowanie do sytuacji, gdy osoba zmienia formę zatrudniania lub obok dotychczasowej formy zatrudniania uzyskuje dodatkowa pracę zarobkową,

c) art. 5 ust. 4b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie i ustalenie dochodu rodziny wnioskodawczyni w oparciu m.in. o dochody jej męża z sierpnia 2018 r .

W oparciu o te zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wniosła ona o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m [...], a także dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu na potwierdzenie wysokości uzyskiwanego przez nią dochodu z dokumentu PIT 11 za rok 2017 r., a także dokumentu zastępującego ZUS RMUA z grudzień 2018 r. i styczeń 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, które regulują m.in. tryb i warunki przyznawania świadczenia pieniężnego w postaci jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka w wysokości 1000 zł na jedno dziecko, zwanego potocznie "becikowym". Przewidziane tą ustawa świadczenie, stosownie do art.15 b usta. 2, przysługuje m.in. matce lub ojcu dziecka," jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922 zł. Przepisy art. 5 ust. 4 - 4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio." Przyznawane jest ono na wniosek składany w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka (art. 15 b ust. 3 u.ś.r.). W ust. 5 art. 15b jako dodatkowy warunek przyznania zapomogi przewidziano wymóg przebywaniem kobiety pod opieką medyczną nie później niż do 10 tygodnia ciąży do porodu.

Definicja dochodu rodziny jak też dochodu członka rodziny zawarte zostały w art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r. Zgodnie z tymi przepisami dochód rodziny stanowi sumę dochodów członków rodziny, a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4 c powołanej ustawy. W ust. 4 do 4b art. 5 u.ś.r. ( do których odpowiedniego stosowania odsyła art. 15 b ust. 2 zd. drugie u.ś.r.) uregulowano z kolei sytuację, kiedy w roku poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku członek rodziny uzyskał bądź utracił dochód. W przypadku zatem utraty dochodu przez członka rodziny [...] w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 4); a w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny [...] po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny [...], powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (ust. 4 b). Same natomiast pojęcia "utraty dochodu" oraz "uzyskania dochodu" ujęte zostały odpowiednio w pkt 23 i 24 art. 3 powołanej ustawy, określających w sposób enumeratywny sytuacje, z którymi ustawodawca wiąże stan utraty bądź uzyskania dochodu.

Jako prowadzącą do utraty dochodu wskazuje on m.in. sytuację jego utraty spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art.3 pkt 23 lit.c), a jego uzyskania - spowodowaną uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżąca jako matka urodzonej [...] lutego 2018 r. r. R. Z., należy do kręgu osób, które w myśl art. art. 15b ust. 2 u.ś.r. uprawnionych do ubiegania się o jednorazową z tytułu urodzenia ww. córki. Nie jest także sporne, że wniosek w tym przedmiocie złożyła ona w zakreślonym przez ustawodawcę terminie.

Istotą sporu jest natomiast to czy w okolicznościach faktycznych sprawy prawidłowo został ustalony dochód rodziny, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie miał przekraczać kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia. Skarżąca bowiem stoi na stanowisku, że zmiana przez członka rodziny pracodawcy w okresie relewantnym z punktu widzenia zasad ustalania dochodu rodziny, przy jednoczesnym zachowaniu tożsamej formy zatrudnienia (umowa o pracę), nie wywołuje skutku w postaci "utraty" i "uzyskania dochodu" w rozumieniu ustawy. . Kwestionuje nadto samą poprawność obliczenia jej dochodu, a to wobec pomniejszenia uzyskanego przez nią w roku podatkowym 2017 przychodu o nieadekwatną kwotę podatku (na dowód czego przedkłada informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy - PIT 11), a także poprzez nieuwzględnienie faktycznego zmniejszenia jej wynagrodzenia w dacie składania wniosku ( co z kolei dokumentuje wystawioną przez pracodawcę informacją roczną dla osoby ubezpieczonej).

Odnosząc się do tych aspektów sprawy, co do zasady zgodzić się należy, ze skarżącą, że instytucję dochodu utraconego (art. 3 pkt 23 u.ś.r.) , jak też uzyskanego (art. 3 pkt 24 u.ś.r.), oraz zasady obliczania dochodu członków rodziny przy ich uwzględnieniu (art. 5 ust. 4 do 4b u.ś.r.) ustawodawca stworzył aby zaktualizować dochód rodziny ustalany w celu określenia uprawnienia do świadczeń rodzinnych, a także by świadczenia te były wypłacane jedynie w sytuacji, gdy realny dochód będącej ich beneficjentem rodziny w momencie uzyskiwania świadczenia, w przeliczeniu na osobę w rodzinie, nie przekraczał ustanowionego kryterium dochodowego. Takie zaktualizowanie jest zaś potrzebne, gdyż z analizy takich pojęć, jak "dochód rodziny" (art. 3 pkt 2) i "okres zasiłkowy" (art. 3 pkt 10) wynika, że pomiędzy okresem, który jest istotny przy ustalaniu dochodu rodziny, a czasem uzyskiwania uprawnienia do świadczeń rodzinnych (w tym także jednorazowego świadczenia), upływa na tyle dużo czasu, że mogą nastąpić istotne zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. Z tego właśnie względu – czego skarżąca zdaje się nie dostrzegać - za konieczne ustawodawca uznawał uwzględnienie następujących w okresie relewantnym zmian zachodzących w obszarze zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej przez członka rodziny osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne.

Gdy mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to natomiast wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą a także wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło ( art.3 pkt 22). Samo podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (z którym ustawodawca wiąże uzyskanie dochodu) polega z kolei na nawiązaniu relacji osoby wykonującej pracę z podmiotem zatrudniającym, polegającej na świadczeniu pracy (usług) na rzecz owego podmiotu, z którym dotychczas takiej relacji nie było, w zamian za określone wynagrodzenie. Dla zaistnienie stanu utraty i uzyskania dochodu (będących pochodną uzyskania bądź utraty zatrudnienia) , nie ma zatem – jak sugeruje to skarżąca - istotnego znaczenia czy w obydwu miejscach zarobkowania, podstawa stosunku prawnego łączącego jednostkę z zatrudniającym jest tożsama. Istotnym jest by doszło o zerwania dotychczas łączących więzi zatrudnionego i zatrudniającego (a tym samym utraty dotychczasowego źródła zarobkowania) i nawiązanie takowych z odrębnym podmiotem. Innymi słowy fakt, że wykonywania obowiązków służbowych w obu miejscach (starym i nowym) znajduje oparcie w tożsamej rodzajowo umowie, nie jest okolicznością wyłączająca zastosowanie przewidzianych w ustawie instytucji "dochodu utraconego" oraz "dochodu uzyskanego". Utratę zatrudnienia - jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych należy wiązać z rozwiązaniem konkretnego stosunku prawnego (vide wyrok NSA z 12 czerwca 2008 r. I OSK 1324/07, Lex nr 413609).

Skoro tak, to prawidłowo organy mając na względzie fakt rozwiązania umowy o pracę przez męża skarżącej z dniem [...] lipca 2018 r. (a więc w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy) i podjęcia od następnego dnia pracy u nowego pracodawcy, potraktowały dochód uzyskiwany z tytułu rozwiązanego stosunku pracy za utracony, a z nowego za uzyskany. Przy czym mając na względzie moment, uzyskania dochodu (nowego) przy wyliczaniu dochodu rodziny uczyniły to wedle reguły opisanej w art. 5 ust. 4 b u.ś.r., tj. poprzez doliczenie uzyskanego przezeń dochodu w sierpniu 2018 r (miesiącu następującym po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu w nowym miejscu zatrudnienia), do miesięcznego dochodu skarżącej uzyskanego w roku bazowym (2017). Stąd zarzut naruszenia przepisów art. 5 ust. 4 do 4b. a także art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r. pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw.

Zważywszy zaś na definicję utraty dochodu ujętą w art. 3 pkt 23 lit. a do l powołanej ustawy, w której nie mieści się sytuacja obniżenia wynagrodzenia pracownikowi, przy kontynuowaniu stosunku zatrudnienia u danego pracodawcy (a z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku skarżącej), brak było podstaw do analizowania aktualnej w dacie podejmowania decyzji, czy składania wniosku o świadczenie, wysokości uzyskiwanego przez skarżącą wynagrodzenia. A tym samym uwzględniania faktu jego obniżenia. Utrata zatrudnienia oznacza wszak – jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 listopada 2016 r. I OSK 1368/16 (Lex nr 2177178), którego pogląd Sąd podziela - utratę pracy świadczonej na podstawie umowy o pracę lub innych umów, nie oznacza natomiast zmiany warunków pracy i płacy, polegającej na obniżeniu, czy podwyższeniu wynagrodzenia, przy trwaniu stosunku pracy. Także w wyroku z 19 lipca 2020 r. I OSK 3312/19 (Lex nr 3071677) Naczelny Sąd Administracyjny zauważał, że "gdyby ustawodawca chciał uznać przejściowe uszczuplenie (zmniejszenie) dochodu z określonego źródła za utratę dochodu, to zapewne tak by uczynił. Zdefiniował to jednak inaczej uznając, że utrata dochodu to utrata wymienionych w przepisie źródeł dochodu lub uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego. Analiza przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje podstaw do uznania, że w przypadku obniżenia wynagrodzenia za pracę i czasu pracy, przy trwającym stosunku pracy, następuje utrata dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c tej ustawy". W tym stanie rzeczy prezentowane w tej mierze niekiedy w orzecznictwie odmienne zapatrywania, do których nawiązuje skarżąca w uzasadnieniu skargi, sąd w składzie orzekającym w sprawie uznaje za błędne, a oparte na nich zarzuty skargi za niezasadne.

Wbrew też temu, co twierdzi skarżąca przy obliczeniu jej dochodu organy prawidłowo pomniejszył uzyskany przez nią przychód o kwotę podatku dochodowego w wysokości [...] złotych, a nie o kwotę odpowiadającej łącznej wysokości zaliczek pobranych na podatek – [...] zł, ujętej w druku PIT 11 (przyjętym jako dowód uzupełniający w sprawie). Godzi się bowiem zauważyć, że stanowiąc w art. 3 pkt 1 lit. a zasadę pomniejszania na potrzeby ustalenia dochodu uzyskanych przez członka rodziny przychodów opodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych, m.in. o podatek dochodowy, ustawodawca posłużył się w tym kontekście sformułowaniem "należny podatek dochodowy". "Należny" zaś to taki, który musi jednostka zapłacić. W przypadku gdy dokonuje ona wspólnego rozliczenia z małżonkiem, a ich przychody są zróżnicowane, kwota przypadającego na jednego z nich podatku należnego (opłacanego łącznie), nie musi być zatem i zazwyczaj nie jest tożsama z tą która pobrana została w formie zaliczek. Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca bowiem wraz z mężem z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2017 rozliczali się wspólnie. Zasadnie zatem organy ustalając jej dochód, wyodrębniły z łącznego wymiar ówcześnie należnego od małżonków podatku (ustalonego w oparciu o dane z sytemu informatycznego Ministerstwa Finansów) kwotę stanowiącej jej udział w podatku, adekwatny do osiągniętego przez nią przychodu i to tę kwotę jako podatek należny od owego przychodu odliczyły. W tym stanie rzeczy także formułowane na tym tle zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa procesowego jak i materialnego uznać należy za niezasadne.

Ustalony na bazie tych wyliczeń dochód rodziny skarżącej, w przeliczeniu na osobę przekraczał niewątpliwie kryterium dochodowe określone w art. 15 ust. 2 u.ś.r., co wykluczało możliwość uzyskania przez nią przewidzianego w ust. 1 tego artykułu świadczenia. Podejmując zatem w tych uwarunkowaniach negatywną decyzje Prezydent m [...] nie naruszył prawa. W konsekwencji czego nie naruszyło prawa utrzymując ją w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Stąd chybiony jest zarzut naruszenia przez Kolegium art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wbrew temu co podniesiono w skardze wydając w tym przedmiocie decyzję wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, czyniąc zadość zasadom ustanowionym w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Subsumcji zaś tego stanu do norm prawa materialnego dokonały w sposób prawidłowy, a motywy podjętego rozstrzygnięcia (faktyczne i prawne) przedstawiły w sposób umożliwiający odtworzenie ich racji decyzyjnych, spełniając tym samym standard z art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Skoro zatem przy rozstrzyganiu sprawy nie doszło do naruszenia prawa materialnego, ani istotnego uchybienia przepisom procedury administracyjnej, to skarga - jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw - podlegać musiała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).