Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3136/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 2,  art. 5  ust. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Tadeusz Nowak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

J. S. zaskarżył w całości decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2013r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...], stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], będącej własnością J. W.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Nieruchomość położona w S., będąca własnością J. W. została przejęta przez Polskę. Przejęcie to nastąpiło przez faktyczne pozbawienie J. W. możliwości korzystania z nieruchomości. Przejęcie nieruchomości nastąpiło bez podstawy prawnej, a nawet wbrew orzeczeniom sądów. Wyroki orzekające zwrot nieruchomości J. W. zostały wydane przez Sąd Powiatowy w [...] oraz przez Sąd Wojewódzki w [...] Orzeczenie oddalające powództwo Skarbu Państwa przeciwko J. W. o uzgodnienie stanu księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zostało wydane w dniu [...] lutego 1962 r. przez Sąd Wojewódzki w [...].

Jak wynika z treści wniosku z dnia 24 lipca 1961 r., nr [...] i decyzji Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki [...] z dnia [...] listopada 1964 r., J. W. była obywatelką Stanów Zjednoczonych Ameryki w wyniku naturalizacji w dniu [...] sierpnia 1957 r.

W piśmie z dnia 12 października 1964 r. J. W. oświadczyła, iż Zarząd Elektrowni w S. zaprzestał płacić czynsz za nieruchomość od czerwca 1960 r. Dalej oświadczyła: "W tych okolicznościach zostałam całkowicie wyeliminowana i pozbawiona możliwości użytkowania i korzystania ze wspomnianej nieruchomości. Decyduję się na ugodę. (...) W moim roszczeniu akceptuję sumę 10000$, cenę znacznie niższą od wartości rynkowej wspomnianej nieruchomości, jako uczciwe odszkodowanie."

Pismem z dnia 27 listopada 1964 r. Komisja przekazała J. W. kopię proponowanej decyzji. Zgodnie z treścią pisma, jeśli "Proponowana Decyzja odrzuca roszczenie w całości lub w częściowo lub potwierdza roszczenie w mniejszej kwocie niż pełna kwota roszczenia, osoba zgłaszająca roszczenie może w terminie dwudziestu dni od doręczenia decyzji złożyć sprzeciw, (...) w przypadku nie złożenia sprzeciwu i o ile Komisja nie postanowi inaczej, Proponowana Decyzja zostanie wydana jako Ostateczna Decyzja w zakresie danego roszczenia po upływie 30 dnia".

J. W. nie złożyła sprzeciwu od proponowanej decyzji. W dniu 5 stycznia 1965 r. orzeczenie z dnia [...] listopada 1964 r. stało się ostateczne, zgodnie z klauzulą: Niniejszy dokument jest prawdziwą i poprawną kopią orzeczenia Komisji, które wprowadzono jako ostateczne orzeczenie w dniu [...] STYCZNIA 1965 r".

Następcą prawnym J. W. w odniesieniu do praw do tej nieruchomości jest J. S., jako spadkobierca po T. D., spadkobiercy po J. W.

Zawiadomieniem z dnia 18 czerwca 2009 r. Minister Finansów wszczął postępowanie w sprawie zastosowania do wyżej wymienionej nieruchomości przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (dalej: ustawa z dnia 9 kwietnia 1968) w związku z przyznaniem odszkodowania za jej utratę J. W. Zawiadomienie zostało skierowane do stron podstępowania: Starosty S. i J. S. J. S. został uznany za stronę postępowania ze względu na postanowienie Sądu Rejonowego w [...] o stwierdzeniu nabycia przez niego spadku po T. D., która z kolei uprzednio nabyła spadek po J. W.

W toku postępowania J. S. podnosił zarzuty: nieprzejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, czego dowodem jest wyrok Sądu Wojewódzkiego w [...], korespondencja między T. D. a Zakładem Energetycznym Przedsiębiorstwem Państwowym w K. oraz opłacanie przez T. D. danin publicznych od tej nieruchomości, braku wypłaty odszkodowania przez rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki na rzecz J. W., czego dowodem jest brak dowodu wypłaty odszkodowania.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Minister Finansów orzekł o stwierdzeniu przejścia nieruchomości na Skarb Państwa z uwagi na przyznanie odszkodowania za jej utratę J. W. decyzją Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki, na podstawie wniosku nr [...], decyzją z dnia [...] listopada 1964 r. nr [...].

W dniu 10 listopada 2009 r. do Ministerstwa Finansów wpłynął wniosek J. S., reprezentowanego przez adwokata J. S., o ponowne rozpoznanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. znak: [...] Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Pismem z dnia 25 stycznia 2010 r. J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzje Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz z dnia [...] października 2009 r.

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt SA/Wa 230/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone decyzje ze względu na uchybienie przez Ministra Finansów przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Uchybienia te polegały na: niewyjaśnieniu, czy dokumenty powodujące wątpliwości co do wystąpienia przesłanki przejęcia przez Polskę nieruchomości nie miały wpływu na zaspokojenie zgłoszonego przez J. W. roszczenia, niewyjaśnieniu, czy J. W. otrzymała odszkodowanie orzeczone przez Komisję Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki w decyzji znak [...] z dnia [...] kwietnia 1964 r., nieustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów podniesionych przez stronę, dotyczących faktu przejęcia nieruchomości i otrzymania odszkodowania ze względu na stwierdzenie, że dla rozstrzygnięcia sprawy ma znaczenie jedynie dokumentacja przekazana stronie polskiej przez Stany Zjednoczone Ameryki,

Sąd uznał także za nieprawidłowy pogląd Ministra Finansów, że w rozpatrywanej sprawie wystarczającą przesłanką dla zaistnienia podstaw dla wydania decyzji w myśl art. 2 ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. jest wystąpienie przez właściciela mienia znajdującego się w Polsce z odnośnym wnioskiem do Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych i wydanie decyzji w przedmiocie wypłaty odszkodowania.

Zgodnie z dyspozycją Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartą w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 230/10 Minister Finansów przeprowadził ponownie postępowanie administracyjne z zastosowaniem interpretacji przepisów wyrażonej w tym wyroku.

Materiał dowodowy został uzupełniony w wyniku wystąpienia do Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Waszyngtonie o dostarczenie wszelkiej dokumentacji dotyczącej wniosku złożonego przez J. W przed Komisją Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki. Przesłana dokumentacja dotycząca wniosku [...] składa się z 31 stron i obejmuje, poza znanymi wcześniej, m. in.: pismo J. W. z dnia [...] października 1964 r. do Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych wyjaśniające jej stanowisko w sprawie faktu przejęcia nieruchomości przez Polskę, dokument z dnia [...] listopada 1964 r. zatytułowany [...], zawierający streszczenie okoliczności sprawy prowadzonej przez Komisję Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, pismo Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia [...] listopada 1964 r., skierowane do J. W., za którym przesłano kopię proponowanej decyzji [...], za potwierdzeniem odbioru w dniu [...] listopada 1964 r., kalkulację należności głównej i odsetek w sprawie roszczenia nr [...].

Minister Finansów decyzją z dnia [...] września 2011r. nr [...] stwierdził przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w S.

Organ wskazał, że oświadczenia złożone przez J. W. we wniosku do Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki z dnia [...] lipca 1961 r. [...] oraz w piśmie z dnia [...] października 1964 r. przesłanego wtoku postępowania przed tą Komisją jednoznacznie stwierdzają, że pomimo przysługujących jej praw została faktycznie pozbawiona własności nieruchomości i będąc świadomą tej utraty, domaga się odszkodowania na podstawie przepisów układu indemnizacyjnego. Należy podkreślić, że oświadczenia zostały złożone po korzystnych dla J. W. orzeczeniach sądów. Fakt ten uzasadnia zdaniem organu, wniosek że wystąpienie o odszkodowanie nastąpiło dopiero po stwierdzeniu faktycznej utraty mienia i wyczerpaniu drogi prawnej windykacji. Konsekwencją takich oświadczeń strony była treść orzeczenia Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki. Orzeczenie to poprzedzone było analizą okoliczności prawnych i faktycznych sprawy streszczonych w dokumencie z dnia [...] listopada 1964 r. zatytułowanym [...] Analiza ta podkreśla - zgodnie z oświadczeniami J. W. - fakt bezprawnego przejęcia nieruchomości przez Polskę, w wyniku zignorowania orzeczeń sądów organy administracji publicznej. Potwierdza jednocześnie świadomość utraty mienia przez wnioskodawcę i uprawnienie do odszkodowania za tę utratę w żądanej wysokości. Okoliczności te wyrażone zostały w uzasadnieniu decyzji Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki z dnia [...] listopada 1964 r. znak [...]. Jako datę utraty wskazano datę wydania niewykonanego orzeczenia sądu z dnia [...] czerwca 1958 r. Fakt ten w świetle okoliczności sprawy nie może być rozumiany jako pomyłka, polegającą na uznaniu orzeczenia za podstawę utraty nieruchomości. Data ta została wskazana w celu ustalenia okresu, za jaki należne są odsetki od kwoty odszkodowania ze względu na to, że jest to moment potwierdzenia praw J. W. do nieruchomości i jednocześnie faktycznej utraty przez nią możliwości korzystania z tych praw, w wyniku niewykonania orzeczenia przez organy administracji. Podstawą przyznania odszkodowania jest bowiem stwierdzenie faktycznej - nie zaś prawnej - utraty nieruchomości.

Organ podkreślił, że z akt sprawy [...] wynika, że zarówno sentencja decyzji z dnia [...] listopada 1964 r. jaki i jej uzasadnienie nie zostały zakwestionowane przez wnioskodawczynię. Stwierdzenie to oparte jest na analizie treści decyzji, treści pisma przekazującego J. W. kopię proponowanej decyzji w celu umożliwienia złożenia sprzeciwu oraz z treści klauzuli stwierdzającej wejście w życie proponowanej decyzji jako decyzji ostatecznej. Natomiast, dokonywanie przez T. D. zapłaty danin publicznych oraz prowadzenie korespondencji, w której występuje jako właściciel, nie uzasadnia twierdzenia, że nie nastąpiła utrata nieruchomości przez J. W.

W dniu 7 września 2011 r. do Ministerstwa Finansów wpłynął wniosek J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] października 2013 Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2011r.

Minister Finansów podtrzymał swoja wcześniejszą argumentację przedstawioną w decyzji z dnia [..] sierpnia 2011r. wskazując ponadto, że Układ zawarty pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczących roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych oraz ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, powodują skutki z mocy prawa polegające na przejściu własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

J. S. zaskarżył w całości decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2011 r., stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w S. Wskazanej decyzji zarzucał naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj.:

- naruszenie prawa materialnego z naruszeniem art.1, art. 2 i art. 5 ust 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, poprzez błędne ich zastosowanie, wobec faktu, że żaden przepis tej ustawy, jak również układ z [...] lipca 1960 r. zawarty pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie powodowały przejścia z mocy samego prawa własności na rzecz Skarbu Państwa;

- mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego wskutek błędnego zastosowania i wykładni art. 2 ww. ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., polegające na uznaniu, że istnieją przesłanki do wydania decyzji unormowanej na tej ustawie, pomimo, że nieruchomość, której decyzja dotyczy nie została przejęta przez Państwo Polskie tj. ani przed wejściem w życie układu, ani też nie została przejęta do chwili obecnej.

Skarżący decyzji tej zarzucał również naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, polegające na braku dokonania wyczerpujących ustaleń w sprawie zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, polegające na naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez dokonanie ustaleń niezgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz dokonanie rozstrzygnięcia w oparciu o niedopuszczalne założenia, przypuszczenia i domniemania organu niezgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym;

- art. 6-11, 75, 77, 80 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności wynikających z zebranych dowodów mających znaczenie dla sprawy, a w szczególności dowodów wskazujących na: złożenie uwierzytelnionego oświadczenia, jak również brak woli zrzeczenia się własności przedmiotowej nieruchomości przez J. W. na rzecz Polski, doręczenie J. W. decyzji z dnia [...] listopada 1964 r., okoliczności faktycznej wypłaty odszkodowania przez stronę amerykańską na rzecz J. W.

- naruszenie art. 107 § 1 i §3 k.p.a. k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób niepełny i jednostronny, jak również poprzez nieprecyzyjne ustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu, lub też brak odniesienia się do tych twierdzeń.

Ponadto, skarżący z ostrożności procesowej zarzucał błędy w ustaleniach faktycznych mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności:

- błędne przyjęcie, że doszło do przejęcia podmiotowej nieruchomości przez Rząd Polski zarówno przed wejściem w życie układu z dnia [...] lipca 1960 r., jak i z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., jak i po wejściu w życie tych aktów;

- błędne przyjęcie, że J. W. złożyła wyjaśnienia czy oświadczenia na podstawie, których można uznać, iż uznała ona utratę swej własności i w związku z tym wystąpiła o odszkodowanie, bowiem nie złożyła ona jakiegokolwiek oświadczenia o takiej treści, jak również po złożeniu wniosku podejmowała w Polsce intensywne działania mające na celu utrzymanie nieruchomości jako swojej własności, jak również, że zrzekła się prawa własności nieruchomości na rzecz państwa Polskiego, a dodatkowo nigdy nie otrzymała decyzji o przyznaniu jej odszkodowania jak również nigdy nie została jej wypłacona kwota odszkodowania;

- błędne przyjęcie, że decyzja organu zagranicznego przyznająca odszkodowanie została wprowadzona w sposób skuteczny do obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze wnoszę o uchylenie wskazanej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy przypomnieć, że podstawą materialnoprawną decyzji Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2009r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych ( Dz. U. Nr 12, poz. 65), zwanej dalej ustawą.

Jak stanowi art. 1 ust. 1 tej ustawy przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski.

Ustawa w art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 2, odwołując się do umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, jednoznacznie nakazuje jej stosowanie także do umów zawartych przed dniem 17 kwietnia 1968 roku.

Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż zawarty w dniu [...] lipca 1960r. w Waszyngtonie układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych poprzedził powyższą regulację ustawową.

Układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie.

Przepis art. 2 ustawy przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy. Przejście nieruchomości, o jakim mowa w tym przepisie, mogło mieć charakter faktyczny, a nie prawny. Gdyby bowiem przejście praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej (ratyfikowanej i publikowanej), to zbędne byłoby wydawanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. i decyzji administracyjnej. Sformułowanie użyte w art. 2 ustawy wskazuje zatem, iż decyzja Ministra Finansów ma jedynie charakter deklaratoryjny.

Z preambuły układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki wynika, że układ ten został uzgodniony, aby "dokonać uregulowania roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Polski", przy czym chodziło o zaspokojenie roszczeń z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, które miało miejsce w dniu lub przed wejściem w życie układu. W art. II tego układu wyliczone zostały kategorie roszczeń uważanych za uregulowane i zaspokojone układem. Są to roszczenia z tytułu:

a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw związanych lub odnoszących się do tego mienia;

b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń,

c) długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę.

Wymienione roszczenia wskazują, że na podstawie układu zostały uregulowane i zaspokojone roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych, których mienie zostało przejęte także bez podstawy prawnej lub z naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010r. (sygn. akt IV SA/Wa 230/10) podkreślił, że jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego a w szczególności wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 17 maja 1999r. sygn. akt OSA 2/98 ( ONSA z 1999, z.4, poz. 110 ) " w świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel amerykański powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał za przejęte mienie przez państwo polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na postawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez państwo polskie".

Należy przy tym wskazać na dyspozycję art. 153 p.p.s.a. zgodnie z którym ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem postępowania.

Przez ocenę prawną, o której stanowi art. 153 p.p.s.a. należy z kolei rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy i może ona dotyczyć zarówno stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1597/06, System Informacji Prawnej LEX nr 320090).

Między oceną prawną, a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają zatem kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1377/05, System Informacji Prawnej LEX nr 281309).

W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (zob.: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004 r., s. 219 i n.).

Wracając do oceny prawnej zawartej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010r. należy wskazać, że Sąd przyjął, iż skoro celem ustawy o dokonywaniu wpisów było dokonywanie wpisów w oparciu o umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartych przez Rząd Polski z rządami państw, których obywatele wpisani byli w księgach wieczystych jako właściciele nieruchomości, które to nieruchomości lub prawa z nimi związane, przeszły na rzecz Skarbu Państwa, wpisowi podlegać mogą jedynie nieruchomości tych dotychczasowych właścicieli, których roszczenia zostały zaspokojone w trybie i w sposób określony w tych umowach.

Organ miał zatem uzupełnić postępowanie dowodowe po to aby dokonać oceny czy rzeczywiście J. W. otrzymała odszkodowanie.

Materiał dowodowy został uzupełniony w wyniku wystąpienia do Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Waszyngtonie o dostarczenie wszelkiej dokumentacji dotyczącej wniosku złożonego przez J. W. przed Komisją Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki.

Przesłana dokumentacja dotycząca wniosku [...] składa się z 31 stron i obejmuje, poza znanymi wcześniej, m.in.: pismo J. W. z dnia [...] października 1964 r. do Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych wyjaśniające jej stanowisko w sprawie faktu przejęcia nieruchomości przez Polskę, dokument z dnia [...] listopada 1964 r. zatytułowany "Podsumowanie polskiej proponowanej decyzji", dot. roszczenia nr [....], zawierający streszczenie okoliczności sprawy prowadzonej przez Komisję Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, pismo Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia [...] listopada 1964 r., skierowane do J. W., za którym przesłano kopię proponowanej decyzji [....], za potwierdzeniem odbioru w dniu 30 listopada 1964 r., kalkulację należności głównej i odsetek w sprawie roszczenia nr [...].

Dokonując ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego organ prawidłowo przyjął, że w przedmiotowej sprawie doszło w rozumieniu Art. 1 Układu z 1960 r. "do innego sposobu przejęcia" nieruchomości położonej przy ul. [...] w S., w związku z czym Komisja przyznała J. W. odszkodowanie. Odmowa zwrotu posiadania była dla Komisji wystarczającą przesłanką do uznania, że J. W. odszkodowanie się należy w świetle postanowień Układu. Ponadto, organy działające w imieniu Państwa Polskiego przejęły nieruchomość, co przyznaje sama wnioskodawczyni podkreślając, że faktycznie została wyzuta z posiadania. Organy państwowe próbowały pozbawić J. W. nieruchomości na podstawie obowiązującego prawa, a gdy się to nie udało, przejęły ją w inny sposób, poprzez wyzucie właścicielki z posiadania. Takie znamiona miało działanie Zarządu Elektrowni w S., który zignorował wyrok sądu i nie wydal nieruchomości J. W., czym pozbawił ją własności w znaczeniu faktycznym.

Komisja przyznała odszkodowanie wnioskodawczyni, a za datę faktycznej utraty przyjęła datę wydania wyroku Sądu, który nie został przez Zarząd Elektrowni wykonany. Przyznanie odszkodowania było oczywistą konsekwencją uznania przez Komisję utraty własności lub innych praw wymienionych w art. II układu.

Odnosząc się do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010r. należy wskazać, że postępowanie przed Komisją może być tylko badane na okoliczność ustalenia czy doszło do wypłacenia J. W. odszkodowania. Organ czy też Sąd nie może bowiem oceniać prawidłowości prowadzonego przez organy innego państwa postępowania.

Odnosząc się do kwestii zrzeczenia się własności nieruchomości należy wskazać, że to Komisja decydowała w jakich sprawach takie zrzeczenie się jest konieczne. Ponadto, zgodnie z treścią art. III Układu, suma zapłacona stronie amerykańskiej została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle jej uznania. Punkt 6 Protokołu z dnia [...] listopada 1960 r. stanowi, iż "Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać będzie Reprezentantowi Polskiemu kopię każdego roszczenia zgłoszonego w terminie, określonym przez "Foreign Claims Settlement Commision" zgodnie z przepisami Stanów Zjednoczonych, jak również kopię każdej ostatecznej decyzji "Foreign Claims Settlement Commision" w odniesieniu do zgłoszonych we właściwym terminie roszczeń. Punkt 7 b Protokołu stanowi, iż "Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać również będzie Reprezentantowi Polskiemu następujące dokumenty podpisane przez osoby wnoszące roszczenia uwierzytelnione zrzeczenia się na rzecz Państwa Polskiego ich praw z tytułu udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub podobnych, jeżeli udziały te nie są oparte na akcjach, jak również praw opartych na przejęciu własności lub utracie używania i korzystania z mienia położonego w Polsce - jeżeli osoby takie uzyskają zaspokojenie roszczeń swoich opartych na tego rodzaju prawach".

Organ słusznie przyjął, że nieprawdziwe jest twierdzenie skarżącego, że decyzja nie została J. W. doręczona, gdyż na zwrotnych potwierdzeniach odbioru figuruje jej podpis i data odebrania przesyłki. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki nr [...] dotyczącej sprawy z wniosku nr [...], czyli wniosku J. W., znajduje się napis "RETURN TO" i strzałka wskazująca nazwę Komisji. Zatem jest to typowy dla formularza zwrotnego potwierdzenia odbioru napis, który wskazuje, komu należy odesłać ten właśnie dokument, tzw. "zwrotkę".

Poczta zwracając niedoręczoną przesyłkę używa zwrotu "RETURN TO SENDER" umieszczając ją na niedoręczonej przesyłce. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika zatem, że J. W. otrzymała decyzję Komisji wraz z pouczeniem

Organ słusznie wskazał, ze należy wziąć pod uwagę całkowitą autonomię strony amerykańskiej w prowadzeniu postępowania w celu oceny zasadności roszczeń, w tym sposobu dokumentowania czynności i orzeczeń. Decyzja opatrzona była jednoznaczną klauzulą ostateczności co stanowiło o ostatecznym załatwieniu sprawy. Strona amerykańska nie była przy tym zobligowana do przedstawienia dowodu wypłacenia i przyjęcia odszkodowania. Wysokość odszkodowania i wszelkie kwestie z nim związane zostały pozostawione do uznania strony amerykańskiej.

Pozbawiony znaczenia jest przy tym fakt, iż załącznik do wniosku złożonego przez J. W. zawiera jedynie jej inicjały a nie cały podpis. Komisja przeprowadziła postępowanie dowodowe, w którym zweryfikowała wszystkie twierdzenia wnioskodawczyni i dokumenty przez nią złożone. W świetle przesłanek wskazanych w ustawie z 1968 r., Minister Finansów nie został zobowiązany do dublowania postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Komisję, weryfikowania jej ustaleń, czy też badania prawdziwości złożonych w sprawie podpisów.

Ponadto, jak słusznie wskazał organ, zarzuty o nieprawdziwości podpisu J. W. na wniosku z dnia [...] lipca 1961 r. nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym przez Komisję materiale dowodowym. Złożone w toku postępowania wyjaśnienia wnioskodawczyni korespondują z dowodami z dokumentów i wnioskami, do jakich doszła Komisja tworząc spójny obraz sprawy, z którego wynika, że J. W. złożyła wniosek o odszkodowanie, gdyż w wyniku działań Państwa Polskiego utraciła faktyczne władztwo nad nieruchomością położoną przy ul. [...] w S. i odszkodowanie zostało jej przyznane, w wysokości zaakceptowanej przez nią w decyzji proponowanej.

Nie znajduje uzasadnienia także zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Organ przedstawił wszystkie dowody, na których się oparł ustalając stan faktyczny. Wskazał przesłanki, jakimi się kierował przy wydawaniu decyzji oraz przedstawił logiczny i spójny wywód.

Oran prawidłowo przyjął, że treść wniosku o odszkodowanie i treść decyzji Komisji wskazują, że odszkodowanie zostało przyznane za utratę prawa własności, a wnioskodawczyni nie zgłaszając zastrzeżeń do decyzji akceptowała jej treść. Układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel USA wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie, natomiast za datę tego przejścia uznaje się dzień wejścia w życie ustawy z 1968 r. tj. dnia 17 kwietnia 1968 r. (por. wyrok NSA z 3 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1445/09. oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 2011/08).

J. W. była świadoma konsekwencji złożenia wniosku o odszkodowanie a dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują, że odszkodowanie zostało jej przyznane i wypłacone (m.in.: pismo Komisji Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych z dnia [...] listopada 1964 r., skierowane do J. W., za którym przesłano kopię proponowanej decyzji [...], za potwierdzeniem odbioru w dniu [...] listopada 1964 r., kalkulację należności głównej i odsetek w sprawie roszczenia nr [...]).

Organ zatem prawidłowo zinterpretował przesłanki art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z 1968r. i prawidłowo zakończył postępowanie decyzją administracyjną stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, Minister Finansów rozpoznał sprawę w sposób wszechstronny i wyczerpujący, nie doszło też do naruszenie dyspozycji art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.