Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2429/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Gierak-Podsiadły WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w dniu [...] r. J. K. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na wskazane cele w tym obejmujące jej zaległe zobowiązania za energię elektryczną na łączną kwotę [...] złotych.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania J. K. pomocy finansowej na opłatę zaległych rachunków za energię elektryczną. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawczyni jako osoba samodzielnie prowadząca gospodarstwo domowe z miesięcznym dochodem w wysokości [...] złotych nie spełnia kryterium dochodowego pozwalającego przyznać zasiłek celowy. W tej sytuacji możliwym jest jedynie przyznanie specjalnego zasiłku celowego o ile spełnione zostaną przesłanki do udzielenia takiej pomocy. Organ wskazał, że skarżąca przy wniosku przedstawiła rachunek zadłużenia za energię elektryczną z dnia [...] r. na kwotę [...] zł. Organ podkreślił, że od [...] r. udzielał pomocy J. K. w ten sposób, że od [...] r. pokrywał rachunki za energię elektryczną bądź w całości (za miesiąc [...] r. – kwota [...] zł, [...] r. – kwota [...] zł, [...] r. – kwota [...] zł, [...] r. – [...] zł), bądź częściowo ([...] i [...] r. – kwota po [...] zł, [...] r. – [...] złotych, [...] i [...] r. – kwota po [...] zł). Organ podniósł, że zgodnie z Małym Rocznikiem Statystycznym Polski za 2013 r. średnie zużycie energii elektrycznej na 1 mieszkańca wyniosło 768 kWh rocznie, co daje średnio miesięczne zużycie 64 kWh. Tymczasem z wystawionej na rzecz J. K. faktury VAT nr [...] z dnia [...] r. wynika, że w okresie od [...] r. do [...] r. zużyła ona [...] kWh, co daje średnio miesięczne zużycie [...] kWh. W ocenie Prezydenta W. ponadprzeciętne zużycie energii, na które zwracano wnioskodawczyni uwagę, przy jednoczesnym wsparciu finansowym w postaci udzielonych zasiłków celowych na zapłatę rachunków za energię elektryczną oznacza, że skarżąca przejęła na siebie obowiązek ponoszenia opłat w tym zakresie. Jednocześnie organ podkreślił, że zadłużenie w tym zakresie powstało wskutek braku wpłat ze strony wnioskodawczyni. Organ ponadto stwierdził, że skarżąca zrezygnowała dobrowolnie z dodatku mieszkaniowego i jednocześnie korzysta z pomocy córki, która dokonuje opłat za telefon komórkowy, telewizję, internet i prywatne ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia skarżącej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. złożyła J. K. .

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Kolegium, powołując się na treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 39 ust. 1 i 2 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), oraz na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazało, że konieczność pokrycia zaległości w opłatach, w tym za energię elektryczną, nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej o jakiej mowa w ww. przepisach. Organ wskazał, że wobec faktu, iż skarżąca przekracza kryterium dochodowe jednoosobowego gospodarstwa domowego możliwość udzielenia pomocy uwarunkowana jest spełnieniem przesłanek wynikających z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Nie zachodzą bowiem przesłanki z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu konieczność uiszczenia zaległych rachunków za gaz nie jest wydatkiem, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia oraz nie służy do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej. Organ przytoczył treść przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej oraz powołał orzecznictwo dotyczące rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków". Podzielając ustalenia stanu faktycznego organu I instancji Kolegium wskazało, że wsparcie ze strony państwa ma charakter akcesoryjny i nie może zmierzać do przerzucenia na państwo realizacji potrzeb życiowych wnioskodawców. Ponadto organ wskazał, że poza osiąganym dochodem skarżąca może liczyć na pomoc córki. Podsumowując pomoc udzieloną wnioskodawczyni Kolegium wskazało, że przewyższała ona znacząco średnie świadczenie przekazywane innym beneficjentom, co wskazuje, że organy nie ignorują potrzeb wnioskodawczyni i starają się jej pomóc w miarę możliwości finansowych.

Skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. K. . W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z decyzją, która jest szablonem, w której zmienia się tylko imię i nazwisko strony. Wskazała, że nie ma wygórowanych żądań. Podniosła, że ma [...] lat i [...] zł zasiłku emerytalnego, którego wysokość i zasadność rozpatruje sąd.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

W piśmie datowanym na dzień 17 lipca 2014 r. skarżąca zarzuciła przekroczenie granic uznania administracyjnego skutkujące naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 1, art. 3 oraz art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wskazała, że jednorazowa pomoc w zakresie spłaty zaległych rachunków za gaz nie mieści się w zakresie stałej bądź systematycznej pomocy tak jak wskazuje organ. W ocenie skarżącej uregulowanie zaległych rachunków umożliwi skarżącej podstawową egzystencję, albowiem ma na celu zapewnienie niezbędnych potrzeb bytowych, nie zaś zaspokojenie wierzyciela. W ocenie skarżącej organy nie przeprowadziły prawidłowo postępowania dowodowego co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Wskazała, że w przeszłości ubiegała się o zasiłki celowe, a jej sytuacja nie uległa w sposób istotny zmianie. Podniosła, że moment, w którym stała się osobą niepełnosprawną jest zdarzeniem wypełniającym przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku". W ocenie skarżącej jej sytuacja życiowo-materialna wypełnia tę przesłankę, albowiem jej przypadek nie jest zdarzeniem codziennym, a ponadto stanowi kumulacje wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń. Ostatecznie wskazała, że uznanie administracyjne winno się opierać na zasadzie proporcjonalności poprzez uwzględnienie interesu obywatela i interesu publicznego. Powyższe powoduje, że organ naruszył art. 107 § 3 k.p.a. nie uzasadniając w sposób wymagany tym przepisem decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy.

Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Słusznie organy uznały, że wobec przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego brak jest podstaw do przyznania skarżącej zasiłku w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Odnośnie osób, które przekraczają kryterium dochodowe ustawodawca wprowadził ograniczenie w dyspozycji przepisu art. 41 do ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową".

Podkreślić zatem trzeba, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom, które przekraczają kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Chodzi o sytuacje zupełnie wyjątkowe, nieprzewidywalne zagrażające podstawowym potrzebom życiowym.

W niniejszej sprawie sytuacja skarżącej nie pozwala na uznanie, że zostały spełnione przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego na zapłatę zaległych rachunków za energię elektryczną. Należy stwierdzić, że powstałe zadłużenie jest wynikiem zarówno ponadprzeciętnego korzystania przez skarżącą z energii elektrycznej, jak również z faktu, iż skarżąca nie reguluje na bieżąco zobowiązań za to korzystanie pomimo udzielanej w części pomocy przez organy. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w aktach administracyjnych znajduje się zestawienie należności do zapłaty z dnia [...] r. na kwotę [...] zł (k. 47 akt administracyjnych). Z Zestawienia tego wynika, że na rzecz skarżącej zostały wystawione trzy noty odsetkowe na łączną kwotę [...] zł, a także, że skarżąca nie uregulowała należności za dwie faktury, tj. za fakturę [...] z terminem płatności do dnia [...] r. oraz fakturę [...] z terminem płatności do [...] r. W aktach administracyjnych załączonych do niniejszej sprawy, jak również do sprawy sądowej sygn. akt I SA/Wa 2755/13 (obecnie sygn. akt I I OSK 1478/14) znajdują się decyzje Prezydenta W. w zakresie udzielenia pomocy skarżącej na częściowe pokrycie zobowiązań skarżącej wynikające z wystawionych na jej rzecz faktur za energię elektryczną. Jednocześnie w aktach administracyjnych znajduje się decyzja Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] mocą której skarżącej zostało przyznana pomoc finansowa w formie zasiłku celowego specjalnego na częściową opłatę rachunku za energię elektryczną w wysokości [...] zł płatną w [...] r. na konto RWE, której nadano rygor natychmiastowej wymagalności. Powyższe oznacza, że organ systematycznie udziela pomocy skarżącej w celu pokrycia część jej zobowiązań w tym zakresie. Powstałą różnicę pomiędzy kwotą wskazaną na fakturze RWE, a kwotą pokrytą z udzielonych skarżącej zasiłków celowych winna regulować zatem sama skarżąca. Stwierdzenie to jest tym bardziej uzasadnione, że faktury wystawiane na rzecz skarżącej znacznie przekraczają kwoty wynikające z przeciętnego średniomiesięcznego zużycia energii elektrycznej. W aktach sprawny znajdują się dokumenty, z których wynika, że zarówno faktura z terminem płatności do [...] r. (dokument – zestawienie należności do zapłaty z dnia [...] ), jak i faktura [...] z terminem płatności do dnia [...] r., są wystawione na kwotę [...] zł. Rację zatem mają organy, że skarżąca decydując się na takie zużycie energii winna liczyć się z konsekwencją w postaci konieczności zapłaty przez nią tak wysokich opłat. Należy również zauważyć, że sytuacja skarżącej musi być oceniana w kontekście zarówno otrzymywanego przez nią świadczenia emerytalnego, jak również otrzymywanej pomocy zarówno od organów, jak i od córki. Tym samym w ocenie Sądu należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, tym bardziej, że ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10).

Wbrew twierdzeniom skarżącej organy obydwu instancji prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Organ powołał przepisy prawa będące podstawą rozstrzygnięcia, wyjaśniając treść zastosowanych przepisów oraz prawidłowo ustalił stan faktyczny uznając za własne ustalenia poczynione przez Prezydenta W..

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z [...] r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy