Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 681/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 5 lit. a, art. 29 ust. 1, art. 27 pkt 2 lit. g, art. 7 ust. 1, art. 10
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 3 pkt 17
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 27
journal: Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
law: Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
article: art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 2 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2008 roku sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej - T. B. kwotę 32,00 (trzydzieści dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., na podstawie art. 2 pkt 4, pkt 5, pkt 7, art. 7, art. 10 ust. 1 – 4, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 z późn. zm.) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 16 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a., odmówił przyznania zaliczki alimentacyjnej T. B. na córkę A. B.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2005 r., złożonym w siedzibie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ł., T. B. wystąpiła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na pełnoletnią córkę A. B. Ustalono, że skarżąca jest mężatką i zgodnie z art. 2 pkt 5 powołanej wyżej ustawy nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, o której mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ przytoczył również treść przepisu art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej podnosząc, iż T. B. nie wystąpiła do sądu z pozwem o rozwód albo separację, dlatego też nie spełnia ustawowego warunku przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej na córkę.

W odwołaniu od powyższej decyzji, T. B. podniosła, że stan zdrowia córki jest bardzo ciężki, co wiąże się z wysokimi wydatkami. Obecny mąż skarżącej, L. B., ma niskie dochody, a ponadto musi płacić alimenty na swoje dziecko. Ojciec A., W. W., mimo zasądzonych alimentów w wysokości 400 zł., nie wywiązuje się z tego obowiązku.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją nr [...], wydaną w dniu [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył brzmienie przepisu art. 2 pkt 5 i art. 29 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, oraz art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.). Organ stwierdził, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że skarżąca jest mężatką, o czym świadczy załączony odpis skrócony aktu małżeństwa z dnia [...] wystawiony przez USC w S. Ponadto z notatki służbowej, sporządzonej przez pracownika MOPR w S. w dniu [...] wynika, że skarżąca nie występowała do sądu z pozwem o rozwód lub separację. Organ stwierdził, że wprawdzie notatka ta nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 68 k.p.a., a w szczególności nie zawiera podpisu osoby udzielającej informacji, jednak mając na uwadze aktualność odpisu aktu małżeństwa, który został sporządzony po przeprowadzonej rozmowie i na krótko przed wydaniem decyzji, odmawiającej przyznania zaliczki alimentacyjnej należy przyjąć, że okoliczność ta została udowodniona w sposób dostateczny. Wobec powyższego, podzielając stanowisko organu I instancji, organ odwoławczy uznał, że w przypadku T. B. nie spełniona została podstawowa przesłanka, dotycząca samotnego wychowywania dziecka, uprawniająca do pobierania zaliczki alimentacyjnej i mimo, iż rodzina spełnia pozostałe warunki określone w ustawie, świadczenie to nie może zostać przyznane. Organ odwoławczy wskazał również, że ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wprowadza nie tylko przepisy, mające na celu pomoc samotnym matkom w formie wypłaty zaliczki alimentacyjnej. Ustawa ta w znacznej części wprowadza również przepisy służące usprawnieniu egzekucji alimentów, gdyż w zasadzie poprawa ściągalności zasądzonych świadczeń alimentacyjnych jest głównym jej celem. Cel ten będzie realizowany także w przypadku odwołującej przez komornika sądowego, co pozwoli na skuteczniejsze wyegzekwowanie zasądzonych alimentów od ojca dziecka.

Na powyższą decyzję T. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Podniosła, że opierając się na wypowiedziach urzędników Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, które ukazały się w prasie, w sytuacji, kiedy ojciec dziecka zalega z alimentami, jego matce przysługuje pomoc od państwa. Tymczasem pomoc taką otrzymywała tylko do czasu, kiedy istniał Fundusz Alimentacyjny, natomiast po jego likwidacji właściwe instytucje twierdzą, że pomoc taka nie przysługuje, ponieważ jest mężatką. Skarżąca wskazała również na trudną sytuację materialną swojej rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, odwołując się do uzasadnienia stanowiska, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji. Podniosło również dodatkowo, iż wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 orzekł m. in. o niezgodności art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji Praw Dziecka, jednak przepisy te tracą moc dopiero z dniem 31 grudnia 2005 r., dlatego też działanie organu zarówno I jak i II instancji, zdeterminowane było obowiązkiem stosowania zasady orzekania według stanu prawnego, obowiązującego w dacie wydania decyzji. Wobec powyższego, skoro art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił i nadal stanowi podstawę prawną rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach, to wydane w tym czasie decyzje, w ocenie organu odwoławczego, nie naruszają prawa..

Postanowieniem z dnia 24 lutego 2006 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 139 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art. 2 pkt 5 lit. a i art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 86 poz. 732 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. 120, nr 120 z 1991 r., poz. 526 ze zm.), oraz na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne.

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.

Postanowieniem z dnia 2 września 2008r. podjęto zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a),

2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b),

3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Zgodnie z brzmieniem art. 145 a § 1 k.p.a., można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej, stanowiły między innymi przepisy art. 2 pkt 5 lit. a oraz art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366).

Zgodnie z brzmieniem art. 2 pkt 5 lit. a, ilekroć w powołanej ustawie jest mowa o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.

Definicja osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu ww. przepisów, w dacie orzekania przez organy obu instancji, uregulowana była w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego, przepis ten nie był przed wszczęciem postępowania sądowoadministacyjnego w rozpoznawanej sprawie, przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny. Przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005r., sygn.akt I 16/04 (Dz.U. nr 95, poz. 806), dotyczył bowiem przepisu art. 3 pkt 17 ustawy, przed jego zmianą, dokonaną przez przepis art. 27 pkt 2 lit g. ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Po myśli cytowanego przepisu, osobą samotnie wychowująca dziecko była zatem panna, kawaler, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowywał dziecka z ojcem lub matką dziecka (art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym art. 27 pkt 2 lit. g ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjne).

Zgodnie natomiast z treścią art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczkę przez okres 1 roku mogły ponadto otrzymywać także "osoby wychowywane przez osoby pozostające w związku małżeńskim, która złożyły do sądu pozew o rozwód albo separację".

Oceną zgodności z prawem tych przepisów zajmował się Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11).

Następstwem powyższego jest utrata mocy obowiązującej przywołanych przepisów, a przy badaniu legalności zaskarżonej decyzji, konieczne jest uwzględnienie treści przedmiotowego wyroku.

W dacie wyrokowania zatem, przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia przez organy nie obowiązywały, bowiem wyeliminowane zostały z porządku prawnego ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że odpadła również podstawa rozstrzygnięcia zastosowania przez organy. Stan ten wypełnia znamiona dyspozycji art. 145 a § 1 k.p.a., stanowiąc podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Jak wynika natomiast z wyżej przytoczonych przepisów, Sąd administracyjny ma obowiązek uchylić zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro zatem okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania, to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie przez Sąd administracyjny zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta S.

Na marginesie już zatem jedynie należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18. roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24. roku życia.

W myśl art. 10 cytowanej ustawy, prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Ustalenie prawa do zaliczki następuje na wniosek osoby uprawnionej do zaliczki, jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego.

W sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia, T. B. wystąpiła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na pełnoletnią córkę A. B. Nie ulega bowiem wątpliwości, że A. B. w chwili wydawania decyzji przez organ I instancji była już osobą pełnoletnią. Ona też winna być stroną toczącego się postępowania oraz adresatką wydawanych w sprawie decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej zwrot poniesionych przezeń kosztów przejazdu do Sądu, w udowodnionej wysokości.

A. B.