Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1639/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 26
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
article: art. 49 ust. 1, art. 315 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi S. z siedzibą w C. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 2007 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz S. z siedzibą w C., kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 10 i art. 26 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) w zw. z art. 315 ust. 3 i art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm. – dalej także p.w.p.), Urząd Patentowy RP, po ponownym rozpatrzeniu sprawy zgłoszenia wynalazku pt. "Układ składający się z elementów izolacyjnych z wełny mineralnej i elementów konstrukcji budowli", nr P-328825, zgłoszonego do ochrony w dniu [...] grudnia 1997 r. przez skarżącą spółkę S. z siedzibą w C. – utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2007 r. o odmowie udzielenia patentu na w/w wynalazek.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] grudnia 1997 r. skarżąca spółka zgłosiła do ochrony wynalazek o ostatecznym tytule "Układ składający się z elementów izolacyjnych z wełny mineralnej i elementów konstrukcji budowli".

W wyniku rozpatrzenia zgłoszenia Urząd Patentowy RP – działając w oparciu o przepisy art. 10 i art. 26 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 oraz art. 49 ust. 1 p.w.p. – wydał w dniu [...] września 2007 r. decyzję nr [...], na podstawie której odmówił skarżącej udzielenia patentu na w/w wynalazek. W uzasadnieniu organ wskazał, iż na zgłoszony wynalazek nie może być udzielony patent, ponieważ zgłaszający w zastrzeżeniach patentowych, w szczególności w zastrzeżeniu niezależnym 1, nie wskazał niezbędnych cech technicznych odnoszących się do przedmiotu zgłoszenia, które ujawniałyby istotę wynalazku w stopniu wystarczającym do jego jednoznacznego zrealizowania. Zdaniem organu cechy podane w zastrzeżeniu 1 nie wyjaśniają w dostatecznym stopniu konkretnej budowy "elementu izolacyjnego", a funkcje, jakie pełnią poszczególne części składowe rozwiązania, bądź uzyskiwany efekt docisku, nie podlegają ochronie patentowej i nie mogą jako jedyne dostatecznie charakteryzować budowę układu. Urząd Patentowy RP stwierdził ponadto, iż ogólnikowy opis nie scharakteryzowany jednoznacznymi technicznie cechami budowy, nie pozwala na jednoznaczne odtworzenie "elementu izolacyjnego" przedmiotowego "układu", jaki ma być przedmiotem ochrony. Zdaniem organu taka redakcja nie pozwala też na przeprowadzenie pełnej analizy nowości i nieoczywistości rozwiązania. Tak niejasno i niejednoznacznie opisany przedmiot zgłoszenia nie może uzyskać ochrony, bo – jak stwierdził organ – nie został dostatecznie ujawniony i zdefiniowany w zastrzeżeniach patentowych, które określają żądany zakres ochrony zgłoszonego rozwiązania. W ocenie organu niedostateczna charakterystyka budowy układu zawarta w zastrzeżeniach nie pozwala na dokonanie pełnej analizy porównawczej.

W dniu [...] listopada 2007 r. skarżąca złożyła do Urzędu Patentowego RP wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w/w decyzją z dnia [...] września 2007 r. Wnosząc o uchylenie w/w decyzji skarżąca zarzuciła organowi naruszenie zarówno przepisów art. 10 i art. 26 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. – poprzez ich błędne zastosowanie i błędną interpretację, jak również przepisów art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca spółka zarzuciła, iż arbitralne stwierdzenie organu, że nie wskazano konkretnych cech technicznych rozwiązania ujętego w zastrzeżeniach, nie ma poparcia w stanie faktycznym, albowiem - wbrew zarzutom organu - dokładnie opisano poszczególne składowe układu będącego przedmiotem wynalazku w części przedznamiennej zastrzeżenia 1, zaś cechy elementu izolacyjnego dokładnie sprecyzowano w części znamiennej. Zdaniem skarżącej w sumie podano 10 cech technicznych, które dla fachowca w tej dziedzinie są całkowicie wystarczające do zrozumienia i odtworzenia wynalazku w praktyce. W tej sytuacji skarżąca uznała, że nie jest uzasadnione twierdzenie Urzędu Patentowego RP, iż w zastrzeżeniach patentowych, w szczególności w zastrzeżeniu niezależnym 1, nie wskazano niezbędnych cech technicznych odnoszących się do przedmiotu zgłoszenia, które ujawniałyby istotę wynalazku w stopniu wystarczającym do jego jednoznacznego zrealizowania. Ponadto skarżąca stwierdziła, iż żądanie od zgłaszającego podania "konkretnego składu mieszanki materiału" jest całkowicie nieuzasadnione, gdyż prowadziłoby do niczym nie uzasadnionego zawężenia zakresu ochrony i całkowitego wypaczenia intencji zgłaszającego. Co więcej, zdaniem skarżącej, zarzut braku podania "konkretnego składu mieszanki materiału" jest nowym zarzutem pojawiającym się po raz pierwszy dopiero w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2007 r. Według skarżącej organ stawiając tego typu żądanie ograniczenia zakresu ochrony dopiero w decyzji odmawiającej udzielenia patentu, narusza ewidentnie art. 10 § 1 k.p.a., pozbawiając zgłaszającego możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strona w konsekwencji zarzuciła organowi, iż nie poinformował on zgłaszającego należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na dalsze postępowanie w sprawie i miały wpływ na rodzaj podjętej decyzji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Urząd Patentowy RP wydał w dniu [...] czerwca 2008 r. decyzję nr [...], na podstawie której – działając w oparciu o przepisy art. 10 i art. 26 ustawy o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 i art. 245 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej - utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2007 r. o odmowie udzielenia patentu na wynalazek pt. "Układ składający się z elementów izolacyjnych z wełny mineralnej i elementów konstrukcji budowli", zgłoszony przez skarżącą spółkę.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż rozwiązanie zgłoszone do ochrony, dotyczące elementów izolacyjnych wymiennie nazywanych panelami lub arkuszami wyróżnia się tym, że "ma szereg warstw izolacyjnych (w wersji ostatecznej: ma co najmniej dwie warstwy) rozciągających się prostopadle do grubości elementu izolacyjnego". Zatem - zdaniem organu - zgłaszający żąda praw wyłącznych na jakikolwiek, pod względem kształtu, budowy, itp. warstwowy element izolacyjny. Według organu tak ogólnikowe informacje, jakie podane są w zakresie ochrony, nie wyróżniają ze stanu techniki ani układu składającego się z (jedynie tak określonych) elementów izolacyjnych i elementów konstrukcji budowli ani też samego elementu izolacyjnego. Zatem nie można jednoznacznie wyodrębnić zgłaszanego "układu" spośród rozwiązań znanych ze stanu techniki. Zdaniem organu zgłaszany do ochrony warstwowy element izolacyjny stanowiący wraz z "sąsiednimi krokwiami lub belkami" tytułowy "układ" opisany jest w zastrzeżeniu podającym najszerszy zakres żądanej ochrony (w zastrzeżeniu niezależnym) za pomocą informacji, które nie stanowią jednoznacznie wyróżniających cech technicznych charakteryzujących chroniony przedmiot, ani w części nieznamiennej, podającej cechy uznane przez zgłaszającego za znane, ani w znamiennej zastrzeżenia 1. Urząd Patentowy RP stwierdził, iż warstwowe elementy izolacyjne występują szeroko w budownictwie i ich wyróżniającą cechą nie jest sam fakt, że mają kilka warstw, lecz podanie konkretnej charakterystyki technicznej m.in. materiału każdej z warstw, sposobu ich połączenia, specyficznego kształtu, innego niż dotychczas sposobu montażu itp. Nie sposób więc - jak stwierdził organ - porównać zgłoszenie o tak ogólnikowo określonym zakresie ochrony z innymi rozwiązaniami, szczególnie spośród rozwiązań składających się z izolacyjnych elementów warstwowych, które ze swej nazwy charakteryzują się tym, że mają "co najmniej dwie warstwy izolacyjne o różnej sztywności". Ponadto organ wskazał, iż podobnie liczne określenia alternatywne podane w zastrzeżeniach sugerują różnorodność elementów objętych żądaniem ochrony. Zdaniem organu tak niejednoznacznie - poprzez zestaw alternatywnych nazw - określone są oba elementy tytułowego "układu składającego się z elementów izolacyjnych z wełny mineralnej i elementów konstrukcji budowli", występujące w części nieznamiennej zastrz. 1. Według organu tak szeroko wyznaczony zbiór części układu, poprzez liczne alternatywy stanowiące rozbudowany układ alternatyw łączący różne określenia składników, a nie podający ich cech technicznych, nie charakteryzuje jednoznacznie czym wyróżnia się cały zastrzegany "układ", wybrany spośród wielu możliwości pogrupowania ani żaden z jego dwu składników. W tej sytuacji Urząd Patentowy RP uznał, iż zgłaszający pragnie uzyskać ochronę na rozwiązanie, które nie ujawnia rozwiązania przez podanie istoty wynalazku w stopniu wystarczającym do jego jednoznacznego odtworzenia. Zdaniem organu w żądanym zakresie ochrony wyrażonym w zastrzeżeniu patentowym nie wskazano niezbędnych cech technicznych odnoszących się do przedmiotu zgłoszenia, które ujawniałyby istotę wynalazku w stopniu wystarczającym do jego jednoznacznego zrealizowania. Według organu zarówno pierwotna, jak i kolejne wersje zgłoszenia nie precyzują istotnych cech technicznych zastrzeganego układu, a zakres cech technicznych ujęty w zastrzeżeniu jest niewystarczający. W konsekwencji Urząd Patentowy RP stwierdził, iż nie widzi możliwości udzielenia praw wyłącznych dla tak szerokiej ochrony, nie podającej cech wyróżniających w żądanym zakresie ochrony, o czym strona zgłaszająca została poinformowana w powołanych w uzasadnieniu decyzji dokumentach.

Od powyższej decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2008 r. skarżąca spółka, reprezentowana przez rzecznika patentowego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 10 i art. 26 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - poprzez ich błędną wykładnię,

- art. 7 k.p.a. (zasady prawdy obiektywnej) - poprzez błędną ocenę stanu faktycznego,

- art. 8 k.p.a. (zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa) - poprzez błędną ocenę stanu faktycznego i niespójne uzasadnienie pomijające niektóre argumenty przedstawiane przez stronę skarżącą w trakcie postępowania przed Urzędem Patentowym RP oraz poprzez podjęcie decyzji bez dogłębnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu rzeczy,

- art. 10 § 1 k.p.a. (zasady czynnego udziału stron w postępowaniu) oraz art. 49 ust. 2 p.w.p. - poprzez brak odniesienia się do niektórych argumentów i twierdzeń skarżącej spółki przedstawianych w trakcie postępowania przed Urzędem Patentowym RP oraz podniesienie nowych zarzutów, co wiąże się z naruszeniem art. 9 k.p.a. (zasady czuwania nad interesem stron),

- art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania) poprzez niespójność argumentów i wysuwanych na ich podstawie wniosków zawartych w uzasadnieniu decyzji,

- art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez nie wzięcie pod uwagę niektórych argumentów przedstawianych przez skarżącą w trakcie postępowania przed Urzędem Patentowym RP,

- art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak w uzasadnieniu podania przyczyn, z powodu których organ nie odniósł się do niektórych argumentów przedstawianych przez skarżącą w trakcie postępowania przed Urzędem Patentowym RP.

W uzasadnieniu skarżąca spółka podniosła, iż stwierdzenie Urzędu Patentowego RP, że "zgłaszający nie wskazał niezbędnych cech technicznych rozwiązania, które ujawniałyby istotę rozwiązania wynalazku w stopniu wystarczającym do jego zrealizowania" jest po pierwsze wynikiem braku dostatecznie dogłębnej analizy przedmiotowego rozwiązania i po drugie wynikiem arbitralnej oceny, iż wskazane w treści zastrzeżeń cechy nie pozwalają przeciętnemu fachowcowi z danej dziedziny na zrealizowanie wynalazku w praktyce. Zdaniem skarżącej z taką oceną trudno się zgodzić, zwłaszcza, że zgodny z wynalazkiem układ jest rozwiązaniem nieskomplikowanym, a przeciętna wiedza inżynierska pozwala na pełne zrozumienie istoty tego rozwiązania i taki dobór informacji zawartych w opisie, że cechy podane w zastrzeżeniach są zupełnie zrozumiałe i możliwe do zrealizowania. Skarżąca stwierdziła, iż w zgłoszeniu opisano dokładnie układ będący przedmiotem wynalazku, który to układ składa się dwóch głównych elementów: elementów konstrukcji budowli, takich jak np. krokwie lub belki ramowe oraz elementów izolacyjnych z wełny mineralnej. Poszczególne składowe tego układu dokładnie opisano w części przedznamiennej zastrz. 1. Podano szereg cech technicznych przedmiotowego rozwiązania. Z kolei w części znamiennej dokładnie sprecyzowano cechy elementu izolacyjnego. Według skarżącej ujawnienie dla przeciętnego fachowca dodatkowych wskazówek odnośnie powyższych cech technicznych znalazło się w opisie zgłoszenia. W konsekwencji skarżąca spółka uznała, że stawiany przez Urząd Patentowy RP zarzut niedostatecznego ujawnienia wynalazku jest całkowicie nieuzasadniony. Ponadto – zdaniem skarżącej - Urząd Patentowy RP wielokrotnie w całym toku postępowania, a także w zaskarżonej decyzji błędnie wskazywał, iż pełne ujawnienie ma znaleźć się w zastrzeżeniach, a konkretnie w zastrzeżeniu 1. Ponadto w decyzji z dnia [...] września 2007 r. Urząd Patentowy RP stawiał zarzut niedostatecznego ujawnienia rozwiązania według wynalazku właśnie w zastrzeżeniach. Zdaniem strony skarżącej z takim stanowiskiem organu, zgodnie z którym braku dostatecznego ujawnienia dopatruje się on w zastrzeżeniach, trudno się zgodzić, gdyż zgodnie z poglądami doktryny to opis ma ujawniać istotę wynalazku, przez co należy rozumieć przedstawienie wszystkich potrzebnych danych, które pozwoliłyby znawcy dane rozwiązanie stosować. Zdaniem skarżącej wynalazek ma być dostatecznie ujawniony właśnie w opisie, a zastrzeżenia mają określać jedynie zakres ochrony, bo taka jest ich funkcja. Ponadto – jak wskazała skarżąca - Urząd Patentowy RP w swej własnej publikacji Poradnik Wynalazcy. Metodyka badania zdolności patentowej wynalazków i wzorów użytkowych, wyd. UP RP, Warszawa 2006 r. - stwierdził, iż dostateczność ujawnienia powinna być oceniana na bazie zgłoszenia jako całości, włączając opis wynalazku, zastrzeżenia i rysunki. Powołując się na przepis art. 26 ustawy o wynalazczości skarżąca podniosła, iż z przepisu tego wyraźnie wynika, że to opis ma ujawniać istotę wynalazku, zaś rola zastrzeżeń patentowych jest inna, gdyż mają one określać zakres ochrony patentowej (art. 16 ust. 3 cyt. ustawy lub art. 63 ust. 2 p.w.p.). W związku z tym skarżąca uznała, że zaskarżona decyzja jest wynikiem błędnej wykładni art. 10 i 26 ustawy o wynalazczości. Naruszenie tych przepisów ma ścisły związek z naruszeniem obowiązków narzuconych na organy administracji publicznej przez zasady ogólne wyrażone w art. 7 i art. 8 k.p.a. Z kolei zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 10 § 1 kpa i art. 49 ust. 2 p.w.p. skarżąca wskazała, iż w przedmiotowej decyzji pojawiają się po raz pierwszy zarzuty: braku zdolności patentowej (braku nowości, bądź nieoczywistości) na podstawie opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr US 4866905, a także zarzut nieprawidłowości polegającej na podawaniu cech w sposób alternatywny. Zdaniem skarżącej stawianie zarzutu braku nowości, bądź braku nieoczywistości przy jednoczesnym stawianiu zarzutu niedostatecznego ujawnienia jest nielogiczne, gdyż nie można dokonać prawidłowego porównania takiego nieujawnionego rozwiązania z rozwiązaniami znanymi ze stanu techniki. Ponadto – w ocenie skarżącej - postawienie nowego zarzutu dopiero w zaskarżonej decyzji pozbawia stronę jej podstawowego prawa, to jest prawa strony do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów art. 107 § 3 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., a także art. 11 k.p.a., skarżąca stwierdziła, iż Urząd Patentowy RP zaniechał starannego wyjaśnienia sprawy i przekonującego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, którego należy oczekiwać szczególnie od decyzji uznaniowych. Zdaniem strony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. Urząd Patentowy RP nie odniósł się w ogóle do zarzutów stawianych przez skarżącą i nie wyjaśnił przyczyn, dlaczego odmówił im mocy dowodowej. Takie postępowanie organu stanowi nie tylko naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., lecz także zasad ogólnych postępowania, takich jak zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.), zasada przekonywania (art. 11 kpa), a także zasada czuwania nad interesem strony (art. 9 k.p.a.). Ponadto skarżąca stwierdziła, iż stawianie zarzutu braku nowości, bądź braku nieoczywistości bez jednoznacznego wskazania, o którą przesłankę organowi chodzi, przy jednoczesnym stawianiu zarzutu niedostatecznego ujawnienia - jest nielogiczne, albowiem nie można dokonać prawidłowego porównania takiego rzekomo nieujawnionego rozwiązania z rozwiązaniami znanymi ze stanu techniki. Jednocześnie skarżąca podniosła w uzasadnieniu skargi, iż na sporne rozwiązanie uzyskała patenty w innych krajach, takich jak A., C., W., J. i N., oraz patent europejski nr EP 0886704. Skarżąca wskazała, iż ubiega się w Polsce o patent w takim zakresie ochrony, jaki został zaakceptowany przez Europejski Urząd Patentowy po próbie unieważnienia na drodze sprzeciwu wobec decyzji o jego udzieleniu. Skarżąca podniosła, że jakkolwiek Urząd Patentowy RP nie jest związany rozstrzygnięciami innych urzędów, to jednak dorobek orzeczniczy, względnie poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach innych organów, także organów zagranicznych, winny stanowić cenną informację lub nawet pomoc w ocenie danej sprawy. W tym zakresie skarżąca powołała się przykładowo na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 411/07.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Urząd odnosząc się do zarzutów skarżącej spółki podniósł m.in., iż nieujawnienie w zastrzeżeniu niezależnym podstawowych cech wyróżniających zgłaszane rozwiązanie ze stanu techniki powoduje niemożność skutecznej oceny rozwiązania oraz sformułowania ewentualnych zarzutów co do ustawowych warunków zdolności patentowej określonych w art. 10 ustawy o wynalazczości. Urząd Patentowy stwierdził, iż podczas całego postępowania podejmował wszelkie niezbędna kroki do dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego starając się wykazać, że bez podania konkretnych cech technicznych wyróżniających zgłoszenie, nie może być udzielone prawo wyłączne na niedostatecznie określone rozwiązanie, które nie wskazuje różnic między stanem techniki i zakresem ochrony. Urząd wskazał, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - wszystkie informacje podane w części znamiennej zastrzeżenia niezależnego, określone jako "cechy a-e" nie stanowią żadnej wyróżniającej cechy technicznej zgłaszanego "układu".

W złożonym już po zamknięciu rozprawy sądowej piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2009 r. skarżąca, uzupełniając swoje stanowisko, zarzuciła Urzędowi Patentowemu RP, iż jego rozważania odnośnie poszczególnych cech znamiennych przedmiotowego wynalazku świadczą nie o braku ich dostatecznego ujawnienia, lecz o niezrozumieniu przez organ istoty wynalazku jako takiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej także p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu odmawiając udzielenia patentu na wynalazek pt. "Układ składający się z elementów izolacyjnych z wełny mineralnej i elementów konstrukcji budowli", zgłoszony przez skarżącą spółkę S. z siedzibą w C., Urząd Patentowy RP dopuścił się - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. – poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności poprzez niedokonanie pełnej oceny istoty spornego wynalazku.

Odmawiając udzielenia ochrony na w/w wynalazek organ wskazał, iż na zgłoszony wynalazek nie może być udzielony patent, ponieważ zgłaszający w zastrzeżeniach patentowych, w szczególności w zastrzeżeniu niezależnym 1, nie wskazał niezbędnych cech technicznych odnoszących się do przedmiotu zgłoszenia, które ujawniałyby istotę wynalazku w stopniu wystarczającym do jego jednoznacznego zrealizowania.

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są zatem przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości.

Zgodnie z przepisem art. 26 ustawy o wynalazczości zgłoszenia wynalazku w celu uzyskania patentu dokonuje się przez wniesienie do Urzędu Patentowego podania wraz z opisem wynalazku ujawniającym jego istotę, zastrzeżeniami patentowymi, skrótem opisu i w razie potrzeby rysunkami.

Z kolei przepis art. 63 ust. 2 p.w.p. stanowi, iż zakres przedmiotowy patentu określają zastrzeżenia patentowe, zawarte w opisie patentowym. Opis wynalazku i rysunki mogą służyć do wykładni zastrzeżeń patentowych.

Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, niezależnie od zastosowanej ustawy, iż to opis wynalazku ma ujawniać jego istotę, a więc w toku badania merytorycznego następuje sprawdzenie, czy złożony opis spełnia m.in. warunek dostatecznego ujawnienia wynalazku, a cześć wyglądająca zewnętrznie na zastrzeżenia patentowe odpowiada rzeczywiście funkcji przewidzianej dla zastrzeżeń.

Niewątpliwie wynalazek powinien być przedstawiony w sposób umożliwiający zrozumienie zarówno postawionego przez twórcę problemu technicznego, jak i rozwiązanie tego problemu. Opis wynalazku powinien przedstawiać (ujawniać) wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić, jak również dokonać rzeczowej analizy porównawczej z dotychczasowym stanem techniki. Niezmiernie ważnym zagadnieniem jest jednoznaczne zdefiniowanie wynalazku poprzez cechy techniczne, stosowane dla kategorii zastrzeganego rozwiązania tak, aby wynalazek był dostatecznie zrozumiały (tak m.in. A. Pyrża /w:/ Poradnik wynalazcy. Procedury zgłoszeniowe w systemie krajowym, europejskim i międzynarodowym, wyd. Urząd Patentowy RP, Warszawa 2008, s. 23).

W świetle obowiązujących przepisów prawa stwierdzić należy, iż celem opisu jest przedstawienie przedmiotu wynalazku na tle stanu techniki w dziedzinie, której wynalazek dotyczy, w sposób na tyle jasny i wyczerpujący, aby możliwe było ustalenie, na czym polega istota wynalazku, warunkująca osiągnięcie zamierzonego rezultatu. W opisie wynalazku należy ujawnić istotę rozwiązania technicznego, stanowiącego przedmiot zgłoszenia wynalazku, tzn. należy wskazać zespół środków technicznych, warunkujący uzyskanie rezultatu, który zamierzył sobie twórca rozwiązania zgłoszonego do Urzędu Patentowego RP.

Z kolei zastrzeżenia patentowe określają zakres przedmiotowy ochrony wynalazku.

Co do zasady, prawidłowo zredagowane zastrzeżenie patentowe winno być czytane i zrozumiałe wprost, niemniej - zdaniem Sądu - uznać należy, iż w świetle przepisu art. 63 ust. 2 p.w.p. wykładnię zastrzeżeń patentowych prowadzoną dla ustalenia zakresu przedmiotowego patentu, trzeba prowadzić również w oparciu o opis i rysunki wynalazku.

W tej sytuacji uznać trzeba, iż wbrew obowiązującym unormowaniom prawnym Urząd Patentowy RP, dokonując oceny istoty spornego wynalazku, skupił się wyłącznie na analizie zastrzeżeń patentowych, nie odnosząc się w żaden sposób zarówno do opisu jaki i załączonych rysunków.

Organ nie dokonał jakiejkolwiek oceny wskazówek zawartych w opisie zgłoszenia pomimo, że strona skarżąca wyraźnie twierdziła w toku postępowania, iż dokładne ujawnienie układu będącego przedmiotem wynalazku znalazło się zarówno w zastrzeżeniach patentowych, jak i opisie zgłoszenia, w którym to jednoznacznie przedstawiono dla przeciętnego fachowca wszelkie cechy techniczne spornego rozwiązania, ujawniające istotę wynalazku.

W tej sytuacji - zdaniem Sądu - brak jakiegokolwiek odniesienia się przez Urząd Patentowy RP do powyższej kwestii, istotnej dla oceny zdolności patentowej spornego wynalazku, nie dało stronie skarżącej możliwości właściwego ustosunkowania się do zarzutów (stanowiska) organu. W tej sytuacji uchybienie to nie pozwala sądowi administracyjnemu na pełne skontrolowanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem spełniania przesłanki dostatecznego ujawnienia istoty wynalazku.

W ocenie Sądu, aby zaskarżone rozstrzygnięcie ocenić w sposób prawidłowy, trzeba dysponować stanowiskiem organu zawierającym precyzyjne odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) dotyczących cech technicznych ujawniających istotę wynalazku, a więc oceny nie tylko zastrzeżeń patentowych, ale również opisu i rysunków załączonych do zgłoszenia.

Należy zauważyć bowiem, iż sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt administracyjny pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów stawianych przez normę proceduralną zawartą w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem uzasadnienie rozstrzygnięcia organu nie zawiera pełnych wyjaśnień okoliczności branych przez organ pod uwagę przy wydawaniu decyzji o odmowie udzielenia patentu na zgłoszone rozwiązanie.

W niniejszej sprawie wskazać należy dodatkowo, iż w toku postępowania doszło do paradoksalnej sytuacji, w której z jednej strony skarżąca spółka twierdzi, że zgodny z wynalazkiem układ jest rozwiązaniem nieskomplikowanym, a przeciętna wiedza inżynierska pozwala na pełne zrozumienie istoty tego rozwiązania, z drugiej zaś - zarzuca Urzędowi Patentowemu RP niezrozumienie istoty tego wynalazku jako takiej.

Mając to na względzie trzeba wyraźnie wskazać, iż sąd administracyjny nie może samodzielnie dokonywać ustaleń faktycznych, a tym samym nie jest w stanie jednoznacznie ocenić tego zarzutu w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, jaki i w ramach posiadanych kompetencji.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w razie zaistniałego sporu w przedmiocie dostatecznego ujawnienia istoty wynalazku i jego pełnego zrozumienia pomiędzy zgłaszającym wynalazek do opatentowania a Urzędem Patentowym, lub też pomiędzy wnioskującym o unieważnienie patentu a tym organem i uprawnionym z patentu, Urząd Patentowy odmawiając udzielenia patentu (bądź odmawiając unieważnienia patentu) zasadniczo nie może poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianego wyżej kryterium. Potrzebne jest wtedy powołanie się tego organu na odpowiednie dowody, a w miarę możliwości na opinię biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki, gdyż - jak się okazuje w niniejszej sprawie - zbadanie kwestii dostatecznego ujawnienia niezbędnych cech technicznych rozwiązania, ujawniających jego istotę, wymaga zasadniczo wiadomości specjalnych, których – jak sugeruje strona skarżąca – eksperci Urzędu Patentowego RP nie posiadają (art. 84 § 1 k.p.a.).

W tej sytuacji brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego we wskazanym zakresie, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianego kryterium, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z przepisem art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii.

Użyte w art. 84 § 1 k.p.a. słowo "może" oznacza pozostawienie organowi swobody w korzystaniu z tego środka dowodowego. Granice korzystania z tej swobody są wyznaczone przez zasadę prawdy obiektywnej, bo z niej wypływa obowiązek organu podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy administracyjnej. W sprawach zatem o zawiłym stanie faktycznym, który można wyjaśnić dopiero wtedy, gdy dysponuje się specjalnymi wiadomościami, organ orzekający jest obowiązany wykorzystać ten środek dowodowy (tak również: B. Adamiak /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 418-419).

Wobec braku przeprowadzenia przez Urząd Patentowy RP postępowania dowodowego w zakresie, o którym wyżej mowa, co nie pozwala na jednoznaczną ocenę dostatecznego ujawnienia istoty spornego wynalazku, mankament ten nie może być usunięty w postępowaniu sądowym. Przeszkodą jest tutaj zakres postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ograniczony jedynie do dowodu z dokumentu (vide: art. 106 § 3 p.p.s.a.). W szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie wchodzi w grę dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.

Wobec powyższego należy uznać, iż Urząd Patentowy RP, niezależnie od uchybienia normom zawartym w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także art. 84 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 tego aktu normatywnego, dopuścił się w toku postępowania administracyjnego istotnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a. Z zasady tej wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Ponadto w ocenie Sądu zasada wynikająca z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody.

Z powołanych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, iż uchylone decyzje Urzędu Patentowego RP nie podlega wykonaniu.

Zasądzając od organu na rzecz skarżącej spółki zwrot uiszczonego wpisu sądowego oraz poniesionych przez stronę kosztów zastępstwa procesowego, w tym kosztów opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie przepisu art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 212, poz. 2076 ze zm.).