Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SAB/Po 154/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Umorzono postępowanie
Zasądzono od organu sumę pieniężną z art. 149 § 2 p.p.s.a
Zasądzono zwrot kosztów postępowania

SENTENCJA

Dnia 14 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu [...] kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi J. V. na bezczynność Wojewody w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy I. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiocie zobowiązania Wojewody do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2021 r.; II. stwierdza, że Wojewoda dopuścił się bezczynności; III. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; IV. przyznaje od Wojewody na rzecz skarżącej sumę pieniężną w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych); V. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dnia [...] lutego 2021 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w P. wpłynął wniosek J. V. (obywatelka [...]) [zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą"], datowany na dzień [...] lutego 2021 r., o udzielenie jej zezwolenia na pobyt czasowy. Do wniosku dołączono pełnomocnictwo dla r. pr. K. K., potwierdzenie złożenia opłaty od pełnomocnictwa oraz potwierdzenie złożenia opłaty od wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę, a także kopię paszportu. Dołączono także oświadczenie podmiotu "F. sp. j. o powierzeniu wnioskodawczyni pracy na stanowisku pomocnika tapicera w ramach umowy o pracę.

Dnia [...] czerwca 2021 r. pełnomocnik wnioskodawczyni złożył ponaglenie w związku z bezczynnością Wojewody (zwanego dalej "Wojewodą").

Pismem z dnia [...] września 2021 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł skargę na bezczynność Wojewody. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia:

1) art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez niezałatwienie sprawy w ustawowych terminach;

2) art. 36 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie Skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie i niepodanie przyczyn zwłoki, a także poprzez niewskazanie nowego terminu załatwienia sprawy;

3) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez niedziałanie przez Wojewodę zgodnie z zasadą zaufania do administracji publicznej;

4) art. 9 k.p.a. poprzez nieinformowanie Skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy;

5) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu;

6) art. 12 § 1 k.p.a. poprzez działanie Wojewody w sposób sprzeczny z zasadą szybkości.

Na tej podstawie, Skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu uproszczonym, o stwierdzenie, że Wojewoda dopuścił się bezczynności, o stwierdzenie, że bezczynność Wojewody miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o zobowiązanie Wojewody do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o przyznanie od Wojewody na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w wysokości [...] zł oraz zasądzenie od Wojewody kosztów postępowania na rzecz Skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że od dnia złożenia wniosku minęło siedem miesięcy, a sprawie nie wydarzyło się nic. Nie otrzymano dotąd żadnej korespondencji, co sugeruje, że postępowanie nie zostało nawet wszczęte, a wniosku Skarżącej nawet nie oceniono pod kątem ewentualnych braków formalnych.

Ponadto wskazano, że nie ma żadnego kontaktu z pracownikami [...] Urzędu Wojewódzkiego. W ten sposób narusza się zasady ogólne k.p.a. dotyczące udziału strony w postępowaniu administracyjnym.

Zdaniem Skarżącej, przyznanie kwoty [...]zł jest uzasadnione szczególnie rażącym przekroczeniem ustawowych terminów rozpatrzenia sprawy. Minęło siedem miesięcy, a Wojewoda nie podjął żadnego działania. Nawet po wniesieniu ponaglenia Wojewoda nie zreflektował się i nie podjął działania. Brak rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej uniemożliwia Skarżącej wyjazd z Polski na urlop do rodziny, a także powoduje wiele utrudnień.

Pismem z dnia [...] września 2021 r. Wojewoda przekazał ponaglenie wnioskodawczyni do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze. Uznano, że wniosek Skarżącej zawierał braki formalne i do dnia wniesienia ponaglenia, kiedy wskazano osobę, od której pochodzi wniosek jak i jej adres oraz wymagania stawiane przez przepisy szczególne, nie biegły żadne terminy.

Wniosek Skarżącej zawierał braki formalne tj. nie dołączono czterech fotografii oraz nie stawiła się osobiście w [...] Urzędzie Wojewódzkim. Wojewoda wskazał, że Skarżąca miała możliwość umówienia się na wizytę w siedzibie Urzędu albo jednej z czterech delegatur, ale nie uczyniła tego, nawet jeśli nie była wzywana.

Wojewoda odniósł się do zarzutu rażącej bezczynności. Organem nie kieruje zła wola, czy też intencjonalne opóźnianie rozpoznania sprawy. Stwierdził, że rozpatrując ewentualne rażące naruszenie prawa należy wziąć pod uwagę zdolności Wojewody do rozpoznania spraw, jakie wpływają do [...] Urzędu Wojewódzkiego w P. i wszystkich jego delegatur.

Trudności kadrowe znacznie utrudniają rozpoznawanie spraw wpływających do Urzędu. Ta okoliczność ma charakter obiektywny, stąd powinna zostać wzięta pod uwagę.

Wojewoda stwierdził brak podstaw do przyznania sumy pieniężnej, tym bardziej, iż jest to uprawnienie, a nie obowiązek.

Pismem z dnia [...] marca 2022 r. Wojewoda przesłał do tut. Sądu odpis decyzji z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia Skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do dnia [...] lutego 2025 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania". Niewątpliwie wniesiona skarga dotyczy bezczynności Wojewody w przedmiocie udzielenia Skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy. Z tych względów, zarządzeniem z dnia [...] marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień [...] kwietnia 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę (w tym także skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wskazaną w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.).

Złożenie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność/przewlekłe prowadzenie postępowania organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a. W sprawach tego rodzaju skarg nie ma znaczenia, jaki okres upłynął pomiędzy ponagleniem wniesionym w trybie art. 37 § 1 k.p.a., a skargą do sądu administracyjnego. Warunkiem formalnym skargi jest wyłącznie złożenie takiego ponaglenia w toku postępowania, którego prowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze (por. postanowienie NSA z dnia: 10 października 2013 r., sygn. I OZ 893/13 oraz 2 września 2020 r. sygn. II OSK 3732/18, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Nie budzi wątpliwości Sądu, że w okolicznościach badanej sprawy stosowny tryb został wyczerpany – ponaglenie złożono pismem z [...] czerwca 2021 r., zatem przed zakończeniem postępowania.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania przedmiotowej skargi należy zauważyć, że w niniejszym postępowaniu kluczowym obowiązkiem Sądu było zbadanie, czy zarzucana w skardze bezczynność Wojewody rzeczywiście istniała – tak w dacie wniesienia skargi, jak i w dacie wyrokowania – a jeśli tak, to czy miała ona charakter rażący.

Zauważyć należy, iż stan "przewlekłego prowadzenie postępowania" wyodrębniono z dotychczasowego pojęcia "bezczynności" w celu rozszerzenia ochrony prawnej stron przed naruszaniem przez organy terminowego załatwiania spraw. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (a więc w terminie dodatkowym wyznaczonym przez organ). Przewlekłość z kolei odnosi się do oceny sprawności działania organu – w myśl art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. przewlekłe prowadzenie postępowania będzie miało miejsce, jeżeli jest ono prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Przewlekłość w prowadzeniu postępowania występuje wówczas, gdy organ nie załatwiając sprawy w terminie, podejmuje czynności opieszale, naruszając zasadę szybkości postępowania z art. 12 k.p.a., a podejmowane przez niego czynności mają charakter pozorny lub nieistotny dla merytorycznego załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia: 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12, 3 września 2013 r., sygn. akt II OSK 891/13, 7 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2595/13, dostępne w CBOSA). Zatem, przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych i zbędnych. Warto dodać, że stwierdzenie, iż organ jest bezczynny musi być warunkowane formalnym uchybieniem terminom załatwienia sprawy. Innymi słowy, organ nie może się uchylić od zarzutu bezczynności, chociażby nawet podejmował działania, ale nie zakończył postępowania w terminie do tego przewidzianym. Sąd badając bezczynność kontroluje terminowość załatwienia sprawy, przy czym oczywiście musi mieć na względzie wymogi z art. 35-36 k.p.a. Regulacje zawarte w tych przepisach wyznaczają – jak wyżej wyjaśniono – granice, od której stwierdzona może zostać bezczynność organu, jednak również stanowią pewną perspektywę dla oceny przewlekłości.

Skarżąca zarzuca Wojewodzie bezczynność w sprawie rozpoznania jej wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Złożenie wniosku oraz ponaglenia nie wywołało oczekiwanego efektu. Dopiero wniesienie skargi spowodowało, że Wojewoda przekazał ponaglenie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, co jedynie podkreśla rażącą bezczynność, ale o tym poniżej. Znamienne jest to, że Wojewoda nie podjął żadnej czynności, aż do momentu wniesienia skargi. Nie doręczył nawet zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, które chociażby zasygnalizowało Skarżącej fakt przyjęcia wniosku i podjęcia wobec niego jakichkolwiek czynności.

Już w tym momencie należy odnieść się do stanowiska Wojewody zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę. Wbrew twierdzeniom Wojewody, nie jest tak, że dopiero uzupełnienie wszelkich braków formalnych, co czyni wniosek kompletnym jest momentem wszczęcia postępowania administracyjnego. Taka argumentacja Wojewody musi się spotkać ze sprzeciwem Sądu.

Wniosek Skarżącej został złożony dnia [...] lutego 2021 r. Ponieważ, jej wniosek zawierał braki formalne, Wojewoda był zobowiązany do niezwłocznego wezwania Skarżącej do uzupełnienia tych braków pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Po kilku miesiącach wniesiono ponaglenie ([...] czerwca 2021 r.), a następnie skargę do tut. Sądu. Fakt wniesienia skargi wywołał skutek w postaci faktycznego podjęcia działań w toku postępowania, które do prowadziły do najpierw do uzupełnienia braków formalnych, a następnie wydania decyzji administracyjnej. Wojewoda jest w błędnym przekonaniu, że w dniu uzupełnienia braków formalnych wniosku zostało wszczęte postępowanie, a sprawie nadano bieg. Całokształt okoliczności sprawy doprowadził Sąd w składzie orzekającym do konstatacji, iż Wojewoda dopuścił się bezczynności.

Postępowanie administracyjne, w którym miała miejsce inkryminowana bezczynność jest postępowaniem wszczynanym na wniosek (art. 61 § 1 k.p.a. w związku z art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach [t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2354, zwana dalej "ustawą o cudzoziemcach"]). W myśl art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

Pomimo obowiązków ciążących na stronie postępowania dotyczących spełnienia wszystkich wymogów formalnych, również dotyczących podania (wniosku), określonych w art. 63 § 2 k.p.a. oraz art. 105 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, 2 i 4 ustawy o cudzoziemcach, wszczęcie postępowania administracyjnego następuje z dniem doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Braki formalne podania mają istotny wpływ na dalsze prowadzenie postępowania, jednakże "niepełny" wniosek nie może nie powodować stanu zawisłości sprawy przed organem administracji publicznej. Zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a.: "Jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania".

Powyższe oznacza, że nawet jeśli podanie nie spełnia warunków formalnych określonych prawem, to i tak należy uznać, że postępowanie zostało wszczęte (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SAB/Go 5/15, dostępny w CBOSA, zob. także B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2017, s. 209). Jeżeli w wyniku wszczęcia postępowania, strona uchybi terminowi do uzupełnienia braków formalnych, dopiero wówczas zachodzi podstawa do zakończenia postępowania w formie czynności materialno-technicznej polegającej na pozostawieniu podania bez rozpoznania. Podanie nie spełniające wymogów formalnych wszczyna postępowanie, ponieważ dzięki temu strona ma świadomość, że jej sprawie nadano bieg, a sama zakończy się rozstrzygnięciem (niezależnie od tego czy korzystnym czy niekorzystnym). Ponadto, wykładnia systemowa skłania do wniosku, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych uregulowane w k.p.a., w rozdziale dotyczącym wszczęcia postępowania (dział II. rozdział 1 k.p.a.) może mieć zastosowanie, gdy postępowanie już się toczy. Odwrotne rozumienie doprowadziłoby do niedopuszczalnego stanu rzeczy, w którym w toku postępowania administracyjnego nie można byłoby wezwać strony do uzupełnienia braków formalnych, a to skazywałoby stronę postępowania na niekorzystne dla niej zakończenie sprawy administracyjnej.

Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko orzecznictwa ugruntowane po 2013 r. "Skutek wszczęcia postępowania administracyjnego zatem wywołuje również wniesienie podania nieczyniącego zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa (art. 63 § 2-3a K.p.a.), o ile nie zajdą okoliczności wskazane w art. 61a § 1 K.p.a. Oznacza to, że czynności wymienione w art. 64 § 2 K.p.a. (wezwanie wnoszącego podanie do usunięcia jego braków w terminie siedmiu dni, pouczenie go, że nieusunięcie tych braków w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania lub pozostawienie podania bez rozpoznania organ podejmuje w toku wszczętego już postępowania." (uchwała podjęta w składzie siedmiu sędziów NSA z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt I OPS 2/13, dostępna w CBOSA).

Odmienna wykładnia przepisu art. 61 § 3 k.p.a. oznaczałaby niemożność kontrolowania organów administracji publicznej, co do terminowego załatwiania spraw. Oczekując na rozpoznanie wniosku, który miesiącami pozostaje nierozpoznany, strona nie mogłaby dochodzić swoich praw. Dlatego też nie można stwierdzić, że data uzupełnienia braków formalnych wniosku jest datą wszczęcia postępowania i od tej daty liczyć terminu do załatwienia sprawy przez organ (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 181/07, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 25/21, dostępne w CBOSA).

Jednocześnie, Sąd wskazuje na daleką nieprawidłowość argumentacji Wojewody. Organ wskazał bowiem, że Skarżąca mogła skorzystać z wizyty w [...] Urzędzie Wojewódzkim w P. albo jego delegaturach celem uzupełnienia wniosku, nawet pomimo braku wezwań. Należy przypomnieć zasadniczą kwestię, że to organ administracji publicznej jest "gospodarzem" postępowania administracyjnego, i jako ten, który odznacza się władztwem administracyjnym jest zobowiązany do zapewnienia stronie całokształtu praw, których realizacja ma istotny wpływ na wynik sprawy. Twierdzenie, że Skarżąca mogła samodzielnie uzupełnić braki formalne bez stosownego wezwania stanowi całkowite zaprzeczenie zasady informowania strony postępowania, a pośrednio wpływa na jej prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Organ administracji publicznej nie może więc przenosić ciężaru prowadzenia postępowania na inny podmiot niż on sam. Prawdą jest, że strona postępowania ma obowiązek współpracy, celem załatwienia sprawy administracyjnej, jednakże to organ powinien sam ocenić, czy dokumenty zebrane w sprawie są wystarczające do wydania rozstrzygnięcia.

Wojewoda w dniu, w którym jego zdaniem doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego pozostawał już w wielomiesięcznej bezczynności, ponieważ postępowanie zostało wszczęte, a nie zakończyło się w terminie miesiąca, a nawet terminie dwóch miesięcy, jeżeliby uznać, że jest to sprawa szczególnie skomplikowana. Należy bowiem pamiętać, że czas, jaki mija w związku z opiniowaniem, czy też uzgadnianiem stanowiska z innymi podmiotami administracji publicznej nie jest wliczany do ogólnego czasu załatwiania sprawy, gdyż organ prowadzący postępowanie nie jest winny opieszałości, czy też bezczynności innych organów.

Skarżąca podniosła, że nie wykonano żadnej czynności prowadzącej do załatwienia jej sprawy. Sąd zgadza się z twierdzeniem Skarżącej. Zasadność jej zarzutów odzwierciedlają akta sprawy administracyjnej. Złożenie wniosku, czy też ponaglenia nie wywołało żadnej reakcji po stronie Wojewody. Nie odnotowano żadnych czynności potwierdzonych dokumentem, które prowadziłyby do załatwienia sprawy. Dopiero wniesienie skargi na bezczynność sprawiła, że Wojewoda przekazał ponaglenie, a sam podjął działania w związku z wszczętym w dniu [...] lutego 2021 r. postępowania administracyjnego. Oznacza to, wbrew twierdzeniom Wojewody, że nie podjęto żadnych czynności na załatwieniu sprawy.

Postępowanie administracyjne wywołane wnioskiem Skarżącej zostało wszczęte w dniu [...] lutego 2021 r., gdyż wtedy złożono wniosek. Braki formalne wniosku nie czyniły postępowania "niewszczętym". Sprawie rzeczywiście nie można było nadać należytego biegu, aż do dnia uzupełnienia wniosku, jednakże to nie zwalniało Wojewody z obowiązku podjęcia właściwych działań.

Wszystkie czynności podjęte w sprawie powinny znajdować swoje odzwierciedlenie w aktach sprawy z uwagi na zasadę pisemności z art. 14 k.p.a. i być podjęte niezwłocznie. Akta sprawy przekazane przez Wojewodę dostatecznie jasno wskazują na nieuzasadnione zaniechanie działania w postępowaniu administracyjnym. Te okoliczności znamionują bezczynność Wojewody, co zresztą Sąd przesądził w oparciu o art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt II. sentencji wyroku).

Mając na względzie fakt, że do dnia orzekania przez Sąd, decyzja, o której wydanie wnioskowała Skarżąca została wydana, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzono postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiocie zobowiązania Wojewody do rozpoznania wniosku Skarżącej z dnia [...] lutego 2021 r. (pkt I. sentencji wyroku). Nie można bowiem zobowiązać organu administracji publicznej do dokonania czynności, czy też wydania aktu, jeżeli czynność została podjęta, albo wydano wnioskowany akt. W tym zakresie, postępowanie przed tut. Sądem stało się bezprzedmiotowe.

Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że bezczynność Wojewody miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym przesądzono na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt III. sentencji wyroku). Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. to naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie musi być zatem bardzo znaczne i wskazywać na złą wolę organu lub powodować jakieś wyjątkowo dolegliwe dla strony skutki. "Rażącym naruszeniem prawa jest taka wadliwość, którą cechuje szczególnie duży ciężar gatunkowy. Ma ona miejsce, gdy brak jest oczywistego podejmowania czynności lub gdy dochodzi do oczywistego lekceważenia wniosków strony. Taka sytuacja występuje też, gdy organ jawnie wykazuje brak chęci załatwienia sprawy lub gdy ewidentnie nie stosuje się do przepisów." (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1589/20, dostępny w CBOSA).

Należy stwierdzić, że postawa Wojewody prowadzi do uznania jego bezczynności jako rażącej. Znamienne jest bowiem to, że żadne pismo Skarżącej, oprócz skargi, która stałą się podstawą orzekania przez tut. Sąd, nie zmobilizowało Wojewody do podjęcia działań wymaganych prawem. Od dnia [...] lutego 2021 r., Skarżąca oczekiwała na rozpoznanie jej wniosku. Pomimo wniesienia ponaglenia, Wojewoda nie zreflektował się i nie przystąpił do załatwienia sprawy. Wojewoda pozostał bierny, co zasługuje na napiętnowanie, gdyż taka postawa jest niedopuszczalna w demokratycznym państwie prawa.

Od blisko siedmiu lat, do tut. Sądu wpływają skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowań administracyjnych przez Wojewodę w rozmaitych sprawach. W odpowiedziach na skargę, organ systematycznie podnosi, że ponadnormatywny wpływ spraw do [...] Urzędu Wojewódzkiego w P. i wszystkich jego delegatur sprawia, że sprawy są rozpoznawane ze znacznym opóźnieniem. Wojewoda podkreśla także, że odpływ pracowników merytorycznych oraz brak dostatecznych środków niezbędnych do prowadzenia spraw administracyjnych przyczynia się do powstawania zaległości, a w konsekwencji opóźnień. Sąd wielokrotnie uwzględniał te okoliczności, co nie wpływało na stwierdzenie rażącego naruszenia prawa, jednakże ten stan rzeczy utrzymuje się już zbyt długo. Okres siedmiu lat powinien skłonić Wojewodę do podjęcia konkretnych działań organizacyjnych, które będą przynosiły pożądany skutek w postaci terminowego załatwiania spraw. Od dłuższego czasu nie obserwuje się, aby tak było. Sąd rozumie, że napływ wniosków utrudnia, czasami wręcz paraliżuje działalność każdego urzędu. Zdolności organów są ograniczone, jednakże ten stan rzeczy nie może trwać latami i nie prowadzić do jakiejkolwiek poprawy. Z tego względu, Sąd doszedł do przekonania o tym, że przewlekłość Wojewody miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał od Wojewody na rzecz Skarżącej sumę pieniężną w kwocie [...]zł (pkt IV. sentencji wyroku). Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a.: "Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6". Wskazany przepis ma charakter uznaniowy. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że uznanie, iż organ administracji publicznej cechuje się bezczynnością lub przewlekłością i ma ona charakter rażący, w pełni uzasadnia przyznanie sumy pieniężnej na rzecz Skarżącej. Suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a jest środkiem dyscyplinująco-represyjnym o charakterze dodatkowym, który powinien być stosowany z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić go należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, co stanowi zaprzeczenie zasady demokratycznego państwa prawnego, a jednocześnie nadal pozostaje obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 127/20, dostępny w CBOSA).

Pisma Skarżącej, szczególnie w postaci ponaglenia, a następnie skargi na bezczynność sprawiły dopiero, że Wojewoda faktycznie wszczął postępowanie, gdyż formalnie toczyło się ono od dnia [...] lutego 2021 r. Samo wniesienie ponaglenia powinno dać Wojewodzie do zrozumienia, że jego postawa budzi poważne zastrzeżenia w przedmiocie rozpoznania wniosku Skarżącej. Wojewoda nie zmienił mimo to swojej postawy, a Skarżąca przez to poniosła realne straty, o których była mowa w uzasadnieniu skargi. Brak zezwolenia na pobyt czasowy znacznie utrudnia załatwianie wielu formalności. Ten brak nie czyni pobytu nielegalnym, ale stanowi istotną przeszkodę w dokonywaniu wielu różnych czynności, włącznie z przemieszczaniem się między państwami w celach rodzinnych.

Przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter uznaniowy, więc Sąd doszedł do przekonania, że kwota [...]zł będzie uzasadniona. Wielość zadań, jakie wykonuje Wojewoda, szczególnie w ostatnich miesiącach sprawia, że łącznie z trudnościami ekonomicznymi gospodarki krajowej, nakładaniem na organ administracji publicznej kwoty [...]zł byłoby nadmiernie uciążliwym środkiem dyscyplinującym. Należy mieć na względzie, że te środki powinny przede wszystkim "pouczyć" organ, a nie pozbawiać go kolejnych zasobów, które są niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie [...]zł, na co złożyło się: [...] zł – wpis od skargi, [...] zł – opłata za czynności radcy prawnego reprezentującego Skarżącą w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji oraz [...] zł – opłata od pełnomocnictwa (pkt V. sentencji wyroku).