Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1071/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 7,77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 § 3, art. 185 § 1, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 83
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska- Macioch Sędziowie Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot- Mładanowicz Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 356/08 w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 maja 2008 r. oddalił skargę L. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył treść rozstrzygnięć organu i motywy, dla których Prezes ZUS odmówił w dniu [...] listopada 2007 r. L. B. renty z tytułu niezdolności do pracy, a następnie utrzymał tę decyzję w mocy [...] grudnia 2007 r.

Do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie. W sprawie tej nie stwierdzono zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia przyznanego na zasadach ogólnych.

Organ wskazał na przerwy w ubezpieczeniu w latach 1994-1996 oraz 1997-2002, kiedy to wobec wnioskodawczyni nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, którą stwierdzono orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2007 r., począwszy od [...] października 2003 r. Ponadto okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 14 lat 3 miesiące i 15 dni jest nieadekwatny do jej wieku wynoszącego 42 lata. Jakkolwiek omawiany przepis art. 83 nie uzależnia przyznania świadczenia od długości stażu ubezpieczeniowego lub przerw pomiędzy okresami zatrudnienia popartego odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne, tym niemniej pomijanie tych elementów prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń niewiele różniących się co do wysokości ze świadczeniami osób legitymujących się nieporównywalnie dłuższymi okresami ubezpieczenia, a to naruszałoby w kon sekwencji interes społeczny i zasady sprawiedliwości.

Zdaniem organu sama trudna sytuacja na rynku pracy nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Okolicznościami tymi nie jest również brak ofert pracy dla bezrobotnych ani dłuższe przerwy z tego tytułu. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności nie może przesądzać jej subiektywne przekonanie, jak również wykonywanie prac dorywczych w celu zapewnienia środków do życia. To ostatnie stanowi bowiem świadome działanie, z którego konsekwencjami strona winna liczyć się. Świadczenie to nie ma charakteru socjalnego, a sytuacja materialno-bytowa nie jest wystarczającą przesłanką do jego przyznania.

W skardze na powyższą decyzję L. B. wniosła o jej uchylenie i przyznanie świadczenia. Podniosła, że spełnia warunki do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy, ponieważ byłą osobą ubezpieczoną, jest całkowicie niezdolna do pracy, nie posiada niezbędnych środków utrzymania oraz nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie wskutek szczególnych okoliczności. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga stwierdza, że w tego rodzaju sprawach należy brać pod uwagę okres zatrudnienia, nie zaś okres ubezpieczenia. Za kłamliwe uważa ustalenia ZUS co do niepodejmowania zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym w okresie [...] czerwca 1994 r. - [...] kwietnia 1996 r. oraz [...] września 1997 r. - [...] marca 1999 r., ponieważ w tym okresie prowadziła działalność gospodarczą. Potwierdza to zaświadczenie Urzędu Gminy w B., zaś nieodprowadzanie składek do ZUS wynikało ze szczególnych okoliczności, którymi było uzyskiwanie niskich zysków z prowadzonej działalności, z powodu ubóstwa okolicznej ludności. Zyski te nie wystarczały na odprowadzenie składek. Okolicznością taką było też w powiatach gołdapskim i węgorzewskim bezrobocie na poziomie 38%, stanowiące stan obiektywny i niezależny od woli strony.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi regulację szczególną.

Pozwala ona na uzyskanie w drodze wyjątku świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają wymogów do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.

Świadczenia określone w cyt. przepisie są świadczeniami wyjątkowymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu Państwa (art. 84 ustawy), a nadto nie mają one charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu przy przyznawaniu (bądź odmowie ich przyznania) świadczeń tego rodzaju.

Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia i wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.

W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.).

Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a.

W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił stan faktyczny, zastosował właściwy przepis jako podstawę rozstrzygnięcia, a nadto nie uchybił przepisom postępowania.

Bezsporne jest bowiem, że L. B. była osobą ubezpieczoną, nie może podjąć zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Kluczowe było zatem zbadanie, czy w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, wskutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia przyznawanego w zwykłym trybie. Za szczególną okoliczność zaś, jak trafnie wskazał organ w zaskarżonej decyzji, przyjmuje się zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Przy czym okoliczność ta musi pozostawać w związku przyczynowym z nienabyciem uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, a nadto winna być obiektywna, zewnętrzna oraz niezależna od wnioskodawcy, który pomimo dołożenia należytej staranności nie był w stanie zapobiec jej skutkom.

Sąd podzielił pogląd Prezesa Zakładu, iż w sprawie tej nie ma szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy. Okolicznością taką nie jest bowiem nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą (sklep spożywczy) z tego tylko powodu, że ubóstwo okolicznej ludności nie pozwalało na osiąganie wystarczających zysków, umożliwiających opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne. Jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, świadome uchylanie się od obowiązku ich opłacania nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu ww. przepisu art. 83 ust. 1 (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2001 r., II SA 3238/00 niepubl.).

Nie uznał Sąd za zasadny poglądu skarżącej, że na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 należy brać pod uwagę okres zatrudnienia, a nie okres ubezpieczenia. Pogląd ten przeczy samej istocie świadczeń typu ubezpieczeniowego, powiązanych ściśle właśnie ze składkami gromadzonymi w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a przeznaczonymi na ich wypłatę.

Zdaniem Sądu przepisy omawianej ustawy nie pozostawiają wątpliwości, że podstawowym wymogiem, od którego zależy przyznanie jednego ze świadczeń w niej przewidzianych, jest podleganie ubezpieczeniu społecznemu.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, odwoływała się ona do sytuacji na rynku pracy w kontekście wynikającej z tego tytułu biedy społeczności lokalnej. Zatem nie można uznać, by zawarcie rozważań w tym zakresie było uchybieniem organu rozstrzygającego sprawę.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej ustawą "P.p.s.a.") oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła L. B., reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu adw. B. M.-B. i zaskarżając wyrok w całości, skargę kasacyjną oparła o podstawę z art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na treść orzeczenia:

1) art. 3 § 1 i 2 ustawy P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i w zw. z art. 133 § 1 ustawy P.p.s.a., z których to przepisów wynikał obowiązek Sądu pierwszej instancji dokonania w oparciu o akta sprawy kontroli działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tj. ocena prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ, kontrola prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organ w toku postępowania oraz kontrola prawidłowości zebranego w sprawie materiału dowodowego;

2) art. 106 § 3 i 4 ustawy P.p.s.a. przez pominięcie dowodów z dokumentów załączonych do skargi, a potwierdzających zaistnienie szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. oraz nieuwzględnienie faktów powszechnie znanych, dotyczących skutków 38% strukturalnego bezrobocia w pow. gołdapskim i węgorzewskim, mających wpływ na rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została opłacona przez skarżącą w całości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślając ciążące na organie obowiązki wyjaśnienia sprawy zgodnie z wymogami art. 7, 9, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 124 ustawy emerytalnej autor stwierdza, iż nie zostały one spełnione, a Sąd Wojewódzki nie dostrzegł tego naruszając przepisy postępowania wskazane w petitum skargi kasacyjnej.

Przyznaje, iż decyzja wydana w sprawie ma charakter uznaniowy, jednakże nie może to oznaczać całkowitej dowolności w orzekaniu.

Zarówno organ jak i Sąd obowiązane są uwzględniać całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie.

W tej sprawie niesporne są dwie przesłanki wynikające z art. 83 ust. 1:

okoliczność, że skarżąca nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej ze względu na całkowitą niezdolność do pracy powstałą w wyniku leczenia guza piersi oraz przerzutów do kości miednicy i kręgosłupa piersiowego,

brak wystarczających środków utrzymania.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w sprawie nie zachodzi trzecia przesłanka, tj. szczególne okoliczności, na skutek których skarżąca nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania świadczenia.

Autor skargi kasacyjnej powołał się na utrwalone orzecznictwo, w myśl którego szczególna okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, to zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okoliczność ta musi pozostawać w związku przyczynowym z faktem nienabycia uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, a nadto winna być obiektywna, zewnętrzna oraz niezależna od wnioskodawcy, który pomimo dołożenia należytej staranności nie był w stanie zapobiec jej skutkom.

Polemizując ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji co do braku istnienia szczególnych okoliczności, skarżąca powołuje się na wyrok NSA z 11 kwietnia 2003 r. II SA 4030/02, w którym Sąd ten wyraził pogląd, iż "przy stosowaniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ocenie podlega nie sam fakt, lecz przyczyny nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne". Jak zaznaczył Sąd w uzasadnieniu wyroku: "Zobowiązania z tytułu ubezpieczenia społecznego podlegają w szczególnych okolicznościach umorzeniu, odroczeniu płatności lub rozłożeniu na stosowne raty, jeżeli dłużnik spełnia odpowiednie warunki w istocie tak skonstruowane, aby zapewnić mu i rodzinie niezbędne środki utrzymania. Powszechnie znane postępowanie ZUS w stosunku do zakładów pracy mających trudności w odprowadzeniu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, dodatkowo wzmacnia potrzebę dokonania oceny przyczyn powstania zadłużeń skarżącego w opłaceniu podobnych zobowiązań".

Skarżąca podnosiła okoliczność, iż zalegle składki z tytułu ubezpieczenia społecznego zostały najpierw rozłożone na raty, z których dwie udało jej się spłacić, a następnie umorzone przez ZUS. Sąd pierwszej instancji nie rozważał tej okoliczności oraz przyczyn umorzenia w kontekście obowiązku Prezesa ZUS dążenia do ustalenia prawdy materialnej oraz informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych jakie mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków - organ nie żądał od skarżącej dokumentów potwierdzających przytoczone przez nią okoliczności, a jednocześnie prawdziwości tych okoliczności nie negował. Skarżąca podnosiła także, że przyczyną nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne była konieczność spłacania w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu pożyczki z Urzędu Pracy zaciągniętej na ten cel. Sąd pierwszej instancji w ślad za organem pominął tę okoliczność.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wziął także pod uwagę faktów powszechnie znanych, a mianowicie skutków bezpośrednich i pośrednich jaki powoduje strukturalne 38% bezrobocie w sferze życia obywateli. Tak wysokie bezrobocie powoduje niemożność znalezienia pracy przez osoby w sile wieku, nasila zjawisko wymuszania na potencjalnych pracownikach pracy "na czarno", celem obniżenia kosztów podmiotów zatrudniających, skutkuje także brakiem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ nabywcy towarów lub usług nie mają środków do życia i wymuszają kredytowanie ("sprzedaż na zeszyt"). Skarżąca w swoich pismach opisywała, że udziałem jej stała się każda z opisanych wyżej sytuacji. Jednocześnie błędem jest ocenianie przedstawionych przez skarżącą okoliczności jako jej świadomych wyborów życiowych. Wiadomym bowiem jest, że samotna kobieta w sile wieku mająca dziecko na utrzymaniu, w trudnych czasach, zmuszona jest obiektywnymi okolicznościami do życia z dnia na dzień próbując zdobyć jakiekolwiek środki do życia i czekając na zmianę sytuacji gospodarczej, która umożliwi jej znalezienie legalnej pracy, dzięki której odprowadzane byłyby składki na ubezpieczenie społecznej.

Oceniając, czy zachodzą szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przeprowadził dowodu z dokumentu w postaci załączonego do skargi zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia [...] stycznia 2008 r., z którego wynika, że w okresach uznanych przez Prezesa ZUS za przerwy w ubezpieczeniu (1994-1996 i 1997-2002) skarżąca była zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku od [...] marca 1999 r. do [...] maja 2002 r. oraz od [...] czerwca 2002 r. do [...] grudnia 2003 r. Nadto Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził dowodu z kolejnego dokumentu złożonego przez skarżącą jako załącznik do skargi, a mianowicie pisma sporządzonego przez Powiatowy Urząd Pracy w G. z dnia [...] stycznia 2008 r., z którego wynika, że L. B. w okresach zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako bezrobotna otrzymała tylko jedną propozycję pracy, a pracodawca zatrudnił inną osobę. Dowód ten potwierdza okoliczności podnoszone w trakcie postępowania przez skarżącą: niemożność znalezienia pracy ze względu na bezrobocie strukturalne i wiek skarżącej oraz jej aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia. Jakkolwiek co do zasady, sytuacja panująca na rynku pracy nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tym niemniej przyjmuje się, że w wyjątkowych przypadkach jest możliwe rozważenie takiej okoliczności.

Należy zwrócić uwagę, że skarżąca była zarejestrowana jako bezrobotna, co w opisanej przez nią sytuacji przemawia za uznaniem, iż dążyła do znalezienia zatrudnienia celem wypracowania w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego, a brak ubezpieczenia w tym okresie spowodowany był szczególnymi okolicznościami.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie, że przerwa w zatrudnieniu została spowodowana szczególnymi okolicznościami niezależnymi od woli skarżącej. Sąd pierwszej instancji uchybiając obowiązkowi kontroli nie ocenił ani okoliczności przedstawionych przez skarżącą, ani nie dopuścił dowodów potwierdzających te okoliczności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy.

Trafnie skarga kasacyjna zarzuca, iż zaskarżony wyrok zapadł w sytuacji niewyjaśnienia w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wychodząc ze skądinąd słusznych założeń, iż sama trudna sytuacja na rynku pracy i nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne nie może stanowić szczególnych okoliczności, wskutek których ubezpieczony nie spełnia warunków do uzyskania renty w drodze ustawowej, Sąd pierwszej instancji nie ustalił i nie rozważył okoliczności ściśle indywidualnych, jakie w tym konkretnym przypadku stanęły na przeszkodzie skarżącej do uzyskania dłuższego stażu ubezpieczeniowego.

Zważyć należy, iż skarżąca nie negując faktu nieodprowadzania składek w okresie prowadzenia działalności gospodarczej jeszcze w toku postępowania przed Prezesem ZUS informowała ten organ o podjętej próbie opłacenia składek zaległych, które zostały rozłożone na raty, lecz następnie umorzone decyzją ZUS. Organ okoliczności tej nie sprawdził, chociaż zażądanie wydanej przez ZUS decyzji było obowiązkiem organu, wynikającym z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Tej wady postępowania z naruszeniem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 ustawy P.p.s.a. nie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, chociaż okoliczności, z powodu których doszło do rozłożenia na raty, a następnie umorzenia zaległości mogły mieć istotny wpływ na ocenę zaistnienia przesłanki z art. 83 § 1 ustawy emerytalnej.

Sąd pierwszej instancji nie spełnił także obowiązku wynikającego z art. 106 § 3 ustawy P.p.s.a., mimo iż przeprowadzenie dowodu z dokumentu, którym dysponowała strona (kserokopię decyzji okazał w Naczelnym Sądzie Administracyjnym na rozprawie w dniu 13 marca 2009 r. pełnomocnik skarżącej) nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania.

Z naruszeniem powyższego przepisu, Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził dowodu z załączonych przez stronę zaświadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy, wskazujących na znaczne okresy pozostawania przez skarżącą bez pracy i zarejestrowanie jej jako bezrobotnej oraz brak ofert pracy i niemożność skorzystania przez nią z legalnego zatrudnienia. Dowód ten właściwie oceniony mógłby bowiem potwierdzić i to czyni wiarygodność twierdzeń strony, że mimo podejmowania prób podjęcia pracy, powiązanej z odprowadzaniem składek nie mogła bez własnej winy spełnić warunków do uzyskania świadczenia rentowego z ustawy.

W przedmiotowej sprawie zwraca uwagę okoliczność, iż zarówno organ jak i Sąd oceniając stan faktyczny odnoszą się do okresu, kiedy to stwierdzono niezdolność skarżącej do pracy, tj. od [...] października 2003 r. Tymczasem z akt wynika, iż skarżąca w późniejszym okresie podejmowała zatrudnienia, a także pobierała zasiłek dla bezrobotnych.

Sąd nie zajął także stanowiska w związku z argumentacją zawartą w uzasadnieniu decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2007 r., w której organ ten odmawiając skarżącej renty w drodze wyjątku stwierdził, iż skarżąca otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, a więc posiada niezbędne środki utrzymania. W decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. organ do tego stwierdzenia nie ustosunkował się.

Przedstawione okoliczności w tym podniesione zasadnie w skardze kasacyjnej, wymagały odniesienia się do nich przez Sąd pierwszej instancji, zaś pominięcie ich przy wydaniu zaskarżonego wyroku sprawia, iż został on wydany z naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie wyroku na podstawie art. 185 § 1 ustawy P.p.s.a.

W odniesieniu do wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu stosownie do art. 250 ustawy P.p.s.a., postanowienie w tym przedmiocie wydaje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postępowaniu określonym w art. 258-261, do którego należy wystąpić z odpowiednim wnioskiem, zawierającym nadto oświadczenie, o którym stanowi § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).