Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 793/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 55
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Joanna Kube, Olga Żurawska – Matusiak (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi E. R. – przedstawicielki ustawowej małoletniej A. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3) zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącej E. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z [...] stycznia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 55 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] sierpnia 2008 r. o odmowie przyznania prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej A.R., po zmarłym ojcu J.R..

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z [...] kwietnia 2008 r. E.R. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznanie jej małoletniej córce A. renty wyjątkowej w trybie art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W jego uzasadnieniu argumentowała, że jest bez środków do życia, a jej 49 letni mąż zginął przed 6 laty w wypadku samochodowym, oraz że ma zaawansowaną jaskrę i wymaga kosztownego leczenia. Podkreśliła także, że córce odmówiono prawa do renty po ojcu w trybie zwykłym z powodu braku składek rentowych za ostatnie pięć lat. Dodatkowo wskazała, że otrzymuje niewielką pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, ok. 230 zł, co nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb córki. Podkreśliła, że mimo braku zatrudnienia nadal opłacała składki w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z [...] sierpnia 2008 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że zgodnie z art. 55 cyt. ustawy przesłanki warunkujące przyznanie renty w drodze wyjątku, tj. brak niezbędnych środków utrzymania, niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Podkreślił, że wnioskodawczyni jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 2,49 ha przeliczeniowych, z czego część do [...] lipca 2008 r. wydzierżawiła. Sama dzierżawiła również 0,89 ha z Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa; z gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód, a obecnie toczy się postępowanie dotyczące zasadności podlegania przez nią rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Organ podkreślił, że zmarły ojciec dziecka podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] grudnia 2001 r. w związku z nabyciem od siostry gospodarstwa rolnego. Od [...] stycznia 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, od [...] sierpnia 2000 r. do [...] listopada 2001 r. prowadził działalność gospodarczą, natomiast w okresie od [...] grudnia 1988 r. do [...] stycznia 2000 r. nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu społecznemu. Łącznie udokumentowane jest ok. 3 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Organ wskazał też, że skoro skarżąca utrzymuje określoną pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., to znaczy, że ma zapewnione wsparcie w wystarczającej wysokości.

Na skutek złożonego przez E.R. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] września 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku złożonej przez E.R. skargi, wyrokiem z 19 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1650/08 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] września 2008 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd zarzucił organowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, iż organ w ogóle nie wziął pod uwagę i nie odniósł się do długiego stażu pracy zmarłego ojca dziecka poza rolnictwem pomimo, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się na tę okoliczność dowody, tj. świadectwa pracy oraz zeznania świadków dotyczące pracy w gospodarstwie rolnym dziadków i rodziców. Sąd zwrócił też uwagę, że od chwili otrzymania gospodarstwa rolnego w 2001 r., aż do dnia zgonu zmarły ojciec dziecka pracował i podlegał ubezpieczeniu społecznemu, a śmierć jest niewątpliwie zdarzeniem szczególnym, uniemożliwiającym wypracowanie wymaganych kwartałów do uzyskania renty rolniczej. Ponadto Sąd podniósł, że organ powinien mieć na uwadze, iż w niniejszej sprawie osobą zainteresowaną w uzyskaniu świadczenia jest małoletnia A.R., a zatem to w stosunku do niej, a nie do jej matki, powinno się badać przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania i niemożności ich uzyskania.

W związku z powyższym Sąd zalecił organowi, aby w toku ponownego rozpoznania sprawy ustalił i wziął pod uwagę staż ubezpieczeniowy zmarłego ojca dziecka sprzed daty, w której zaczął podlegać ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, ocenił adekwatność wieku ubezpieczonego do jego łącznego okresu ubezpieczenia oraz zbadał sytuację materialno-finansową małoletniej.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z [...] października 2009 r. po raz kolejny odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniej A.R.

Organ podniósł, że zmarły J.R. wprawdzie na przestrzeni 49 lat życia udowodnił okres ubezpieczenia (ok. 22 lat), to jednak przez okres około 12 lat nie podjął żadnej działalności pozwalającej na objęcie go ubezpieczeniem emerytalno - rentowym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy też Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, chociaż pośrednio, że zmarły nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem pracy z powodów szczególnych i uniemożliwiających to zatrudnienie i pracę, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Sama zaś trudna sytuacja materialna rodziny nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie ma charakteru socjalnego.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] listopada 2009 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] października 2009 r., podtrzymując w całości przedstawioną w niej argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku złożonej przez E.R. skargi, wyrokiem z 22 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 124/10, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] listopada 2009 r. i uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] października 2009 r.

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności, gdyż wydana została bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Powyższą decyzję organ wydał w postępowaniu prowadzonym w następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 19 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1650/08 decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] września 2008 r. Sąd w wyroku tym uchylił tylko decyzję wydaną przez organ w następstwie wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. W obrocie prawnym pozostała tym samym decyzja I-instancyjna Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] sierpnia 2008 r. Sprawa wróciła zatem do ponownego rozpoznania przez organ na etapie wniosku E.R. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ w decyzji z [...] października 2009 r., wydanej po wyroku uchylającym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 marca 2009 r., pouczył natomiast stronę, że przysługuje jej od tej decyzji kolejny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po czym, po złożeniu przez stronę takiego wniosku, wydał w sprawie decyzję z [...] listopada 2009 r. Organ wydał tym samym decyzję z [...] listopada 2009 r. bez podstawy prawnej, co uzasadniało stwierdzenie jej nieważności.

Oceniając natomiast legalność decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] października 2009 r. Sąd uznał, że winna być ona uchylona ze względu na brak dokładnego wyjaśnienia i rozpatrzenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, co świadczy o naruszeniu przez organ przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Wskazał, że w dalszym postępowaniu organ powinien wyjaśnić, dlaczego zmarły J.R. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu w okresie od [...] grudnia 1988 r. do [...] sierpnia 2000 r., ocenić adekwatność okresu jego ubezpieczenia do lat życia, przeanalizować, czy przedwczesna śmierć ojca małoletniej stanowi okoliczność szczególną w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy oraz ustalić rzeczywistą sytuację materialną A.R., przyjmując za podstawę dalszego postępowania prawidłową wykładnię ww. przepisu, tzn. badając przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania i niemożności ich uzyskania w odniesieniu do osoby małoletniej, której dotyczy wniosek o przyznanie świadczenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wskazaną na wstępie decyzją, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2008 r.

W jej uzasadnieniu, powołując się na treść przepisu art. 55 ust. 1 ustawy organ podkreślił, że przesłanki, które warunkują przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Organ wskazał, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że E.R. ma 51 lat, jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,1653 ha fizycznych, co stanowi 2,49 ha przeliczeniowych w udziale wynoszącym 5/8. Nieruchomość rolna o powierzchni 1,86 ha początkowo była przez nią wydzierżawiana na podstawie umowy dzierżawy z [...] lutego 2004 r. Umowa ta została rozwiązana z dniem [...] lipca 2008 r. Z dokumentacji wynika ponadto, że do kwietnia 2007 r. wnioskodawczyni dzierżawiła od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa grunty rolne o powierzchni 0,89 ha. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że E.R. użytkuje całe gospodarstwo rolne o powierzchni 2,16 ha. W pracach w gospodarstwie pomaga jej syn G.R. Ponieważ wnioskodawczyni nie wykazała dochodu uzyskiwanego z posiadanego gospodarstwa rolnego, organ przyjął aktualny miesięczny dochód z 1 ha przeliczeniowego, wynikający z ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. kwotę 516,63 zł (2,4958 x 207,00 zł). Ponadto ustalono, że z Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wnioskodawczyni otrzymuje świadczenia rodzinne w łącznej miesięcznej wysokości 261 zł i nie korzysta z innych świadczeń socjalnych. Z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa otrzymała jednorazową dopłatę bezpośrednią do gospodarstwa o powierzchni 1,86 ha w kwocie 1200,00 zł. W oparciu o oświadczenie wnioskodawczyni ustalono też, że dwa razy w roku wyjeżdża ona do N. i przebywa tam przez okres 2 tygodni opiekując się odpłatnie starszą osobą. Uwzględniając przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że skarżąca oraz jej córka mają bardzo dobre warunki mieszkaniowe. Wskazał też, że w 2005 r. wnioskodawczyni była poddana operacji i pozostawała pod kontrolą okulisty. Córka A. od stycznia 2007 r. pozostaje natomiast pod opieką poradni alergologicznej. W oparciu o zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. przyjęto, że wnioskodawczyni była zarejestrowana, jako osoba bezrobotna w okresach od [...] stycznia 2000 r. do [...] kwietnia 2000 r. i od [...] lipca 2000 r. do [...] maja 2001 r., w tym z uprawnieniami do zasiłku dla bezrobotnych w okresach od [...] stycznia 2000 r. do [...] kwietnia 2000 r. i od [...] lipca 2000 r. do [...] marca 2001 r.

Ustalono też, że zmarły J.R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] grudnia 2001 r. do dnia zgonu, w związku z nabyciem od siostry gospodarstwa rolnego (akt notarialny - umowa darowizny z [...] grudnia 2001 r.). W okresie od [...] maja 1970 r. do [...] września 1973 r. pracował w gospodarstwie rolnym dziadka J.R. i kolejno od [...] września 1973 r. do [...] czerwca 1975 r. w gospodarstwie rodziców W. i S.R. (łącznie ok. 5 lat). Ponadto podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia w okresach: od [...] czerwca 1975 r. do [...] stycznia 1979 r., od [...] lutego 1979 r. do [...] lipca 1986 r., od [...] września 1986 r. do [...] grudnia 1988 r. - łącznie przez ok. 13 lat i 6 miesięcy. W okresie od [...] stycznia 2000 r. do [...] sierpnia 2000 r. był zarejestrowany, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Od [...] sierpnia 2000 r. do [...] listopada 2001 r. podlegał ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W okresie od [...] grudnia 1988 r. do [...]sierpnia 2000 r., tj. przez około 12 lat nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu społecznemu.

Organ podniósł, że zmarły J.R. wprawdzie na przestrzeni 49 lat życia udowodnił okres ubezpieczenia (ok. 22 lat), to jednak przez okres około 12 lat nie podjął żadnej działalności pozwalającej na objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy też Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

W oparciu o oświadczenie wnioskodawczyni organ ustalił, że J.R. po rozwiązaniu umowy o pracę w związku z przekształceniem Zakładów "[...]" w okresie od [...] grudnia 1988 r. do [...] sierpnia 2010 r. bezskutecznie poszukiwał pracy. W efekcie w latach tych przebywał za granicą, gdzie pracował dorywczo. Organ uznał, że wykonywanie prac dorywczych nie może być oceniane w kategoriach szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 55 ust. 1 ustawy. Analiza zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Z. doprowadziła organ do wniosku, że J.R. nie poszukiwał intensywnie pracy. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, chociaż pośrednio, że zmarły nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem pracy z powodów szczególnych i uniemożliwiających to zatrudnienie i pracę, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Organ wskazał, że wprawdzie śmierć J.R. była zdarzeniem nagłym i nastąpiła na skutek okoliczności, na które nie miał on wpływu to jednak zgon nie nastąpił w młodym wieku, a zmarły w wieku 49 lat miał udokumentowane w ostatnim dziesięcioleciu niespełna 3 lata ubezpieczenia społecznego.

Sama zaś trudna sytuacja materialna rodziny nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie ma charakteru socjalnego.

Organ podkreślił, że status materialny małoletniego dziecka, które ze względu na wiek nie jest w stanie samo zabezpieczyć sobie środków utrzymania zależy bezwzględnie od statusu materialnego jego rodziców. W ocenie organu przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że obecnie prowadzona przez wnioskodawczynię działalność rolnicza pozwala na uzyskiwanie z tego tytułu dochodu, a tym samym zapewnić córce godziwe utrzymanie. Organ zważył również, że E.R. uzyskuje dochody z nielegalnej pracy dorywczej w N., natomiast małoletnia A. otrzymuje pomoc w postaci stypendium szkolnego, zasiłku rodzinnego, a dodatkowo jest właścicielką ¼ nieruchomości rolnej o powierzchni 2,49 ha przeliczeniowego. W ocenie organu nie można zatem uznać, że małoletnia pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, co jest konieczną przesłanką przyznania świadczenia w drodze szczególnego uznania.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, E.R. zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej jako p.p.s.a.), a w konsekwencji niezastosowanie wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazanych w wyroku z 22 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 124/10 oraz w wyroku z 19 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1650/08,

2. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieprzeprowadzenie w pełni rzetelnie postępowania dowodowego, a w szczególności naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a.,

3. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przeprowadzenie postępowania z naruszeniem art. 8 i art. 80 k.p.a., poprzez niewzięcie pod uwagę całego zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego,

4. naruszenie prawa procesowego w związku z brakiem właściwego uzasadnienia decyzji, a w szczególności naruszenie art. 107 w zw. z art. 11 k.p.a.,

5. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezawiadomienie strony oraz jej pełnomocnika o terminie i miejscu planowanych czynności, tj. przesłuchaniu świadków, dokonania oględzin nieruchomości, a w konsekwencji naruszenie art. 79 w zw. z art. 7 k.p.a.,

6. naruszenie prawa procesowego, poprzez przeprowadzenie dowodu osobowego z przesłuchania świadków za pomocą środka porozumiewania się na odległość, tj. telefonicznie, niezawiadomienie strony o przeprowadzeniu dowodu oraz niepouczenie świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania, o odpowiedzialności za fałszywe zeznania, co w konsekwencji spowodowało naruszenie art. 83 k.p.a.

Wskazując na powyższe naruszenia, w oparciu o art. 145 w zw. z art. 135 p.p.s.a., E.R. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od strony przeciwnej na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że organ, wbrew wytycznym Sądu, nie ustalił jej rzeczywistych dochodów, co uniemożliwiło jednoznaczną ocenę sytuacji materialnej jej małoletniej córki. Nie ustosunkował się też do okoliczności, iż ojciec małoletniej A. podlegał ubezpieczeniu od chwili otrzymania gospodarstwa rolnego do momentu śmierci, oraz że jego śmierć nastąpiła w młodym wieku. Tymczasem z powodu nagłej śmierci dalsze podleganie ubezpieczeniu oraz nabycie prawa do świadczenia w trybie zwykłym z przyczyn obiektywnych nie było możliwe. Skarżąca podkreśliła, że nie posiada środków na zapewnienie córce jej potrzeb. Nie pozostaje jednak bierna wobec jej trudnej sytuacji i próbuje zapewnić jej godziwe warunki.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Kontrolując decyzję wydaną po uchyleniu poprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny, sąd musi mieć na względzie treść przepisu art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania, poprzez treść nowego wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji do wyrażonej przez sąd w wyroku oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, narusza zasadę związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania i oznacza, że podjęty akt jest wadliwy.

W rozpoznawanej sprawie Sąd taką wadliwość stwierdził. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydając zaskarżoną decyzję, nie zrealizował bowiem wszystkich wskazań Sądu zawartych w wyroku z 22 lipca 2010 r.

W wyroku tym Sąd wskazał, iż organ powinien przeanalizować czy przedwczesna śmierć ojca małoletniej stanowi okoliczność szczególną w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy.

W powyższym zakresie argumentacja organu ograniczyła się do stwierdzenia, że śmierć J.R. była zdarzeniem nagłym i nastąpiła wskutek okoliczności, na które zmarły nie miał wpływu, jednakże jego zgon nie nastąpił w młodym wieku, a pomimo osiągnięcia 49 lat życia w ostatnim dziesięcioleciu udokumentował niespełna 3 lata ubezpieczenia społecznego.

Formułując powyższe wskazania Sąd nie miał na względzie potrzeby dokonania analizy przedwczesnej śmierci jedynie w kontekście braku wymaganego okresu ubezpieczenia, bo jest to okoliczność niesporna, lecz w kontekście możliwości uzupełnienia przez J.R. wymaganego okresu ubezpieczenia, która to możliwość została zniweczona jego nagłą śmiercią. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażony jest pogląd, który Sąd w tym składzie w pełni podziela, że śmierć można uznać za zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków (por. np. wyroki WSA w Warszawie z 20 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1336/07 z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 2008/06. Śmierć była bowiem niewątpliwie okolicznością niezależną od ojca małoletniej A.R. i nie z jego winy wykluczyła go z kręgu osób mających możliwość nabycia uprawnień do świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy rozważenia zatem wymaga, czy w sytuacji, w jakiej znajdował się J.R. istniały warunki, także przy uwzględnieniu jego wieku i brakującego mu okresu ubezpieczenia, do wypracowania uprawnień emerytalnych.

Organ w sposób kompleksowy nie dokonał też oceny adekwatności okresu ubezpieczenia J.R. do lat życia, koncentrując się na przerwie w ubezpieczeniu i oceniając, iż ten brak ubezpieczenia nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Ustaleń organu w tym zakresie i wyprowadzonych z nich wniosków Sąd nie kwestionuje. Organ stwierdził, że na przestrzeni 49 lat życia J.R. przez okolo 22 lat podlegał ubezpieczeniu, ale przez okres 12 lat nie podejmował żadnej działalności pozwalającej na objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Organ nie rozważył jednak, jakiego okresu ubezpieczenia zabrakło do uzyskania świadczeń na zasadach ogólnych i nie ocenił tego z punktu widzenia przesłanek do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku.

Zwrócić zatem należy uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym było wyrażone generalnie akceptowane stanowisko, że przepracowanie dostatecznie długiego okresu, chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, może być uznane za szczególną okoliczność (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 151/10 i powołane tam orzecznictwo).

Analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż organ, pomimo wskazywania różnych źródeł dochodu małoletniej A.R. i jej matki E., w rzeczywistości nie ustalił, jakie dochody ostatecznie osiąga E.R., a przede wszystkim nie wskazał co rozumie pod pojęciem niezbędnych środków utrzymania. W orzecznictwie przyjmuje się, że skoro przesłanka niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie, to należy oceniać ją porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (por. wyrok NSA z 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1112/06).

Organ takiego porównania nie dokonał. Nie wiadomo jakie są globalnie dochody E.R., na utrzymaniu której pozostaje małoletnia córka, której sytuacji materialnej nie można tym samym jednoznacznie ocenić. Niewątpliwie ma ona obowiązek zarządzać majątkiem córki tak, aby przynosił on wymierne korzyści, ale organ nie wskazał, nawet szacunkowo, jakie mogłyby one być gdyby ten obowiązek został wypełniony. W sprawie nie zostało przy tym wykazane, że E.R. majątkiem córki zarządzała w sposób nieprawidłowy. Zauważyć przy tym należy, że nie można obliczać dochodu rodziny biorąc pod uwagę dochód z całego uprawianego przez E.R. gospodarstwa rolnego, a następnie podawać, że małoletnia A. jest właścicielką ¼ tej nieruchomości rolnej i powinna osiągać z tego tytułu dochody. Dochód jest jeden i trzeba przyjąć jednolitą koncepcję jego uwzględnienia. Organ nie wyjaśnił przy tym, jak działalność rolnicza prowadzona przez E.R., polegająca na uprawie 2,16 ha fizycznych, pozwala na zapewnienie córce godziwego utrzymania, skoro jako miesięczny dochód z tego gospodarstwa organ przyjął 516,63 zł miesięcznie. Nie wiadomo również, jakie są dochody wnioskującej z tytułu jej pracy podejmowanej w N.

Organ podał wprawdzie, że E.R. przebywała w N., stąd problemy z ustaleniem okoliczności faktycznych. Zauważyć jednak należy, że wnioskodawczyni, działająca w imieniu małoletniej córki, w toku postępowania administracyjnego reprezentowana była od [...] października 2010 r. przez profesjonalnego pełnomocnika, do którego winien zwrócić się organ o wskazanie danych, w tym dotyczących sytuacji materialnej, niezbędnych do rozpoznania wniosku. Niewątpliwie to na organie ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału, ale też i strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej.

W nawiązaniu do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania na podkreślenie zasługuje, że w toku prowadzonego postępowania dowodowego organ naruszył reguły związane z przeprowadzaniem dowodów, w tym dowodu z zeznań świadka wskazane w art. 79 k.p.a. Sąd uznał jednak, że uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Dowody te bowiem w istocie pozostawały bez istotnego wpływu na wydane rozstrzygnięcie.

Mając powyższe względy na uwadze. Sąd uznał, że Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydając zaskarżoną decyzję, nie wykonał wytycznych Sądu, naruszając tym samym przepis art. 153 p.p.s.a., a naruszenie to miało niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien mieć na względzie poczynione wyżej uwagi i poddać ponownej, pogłębionej analizie fakt przedwczesnej śmierci ojca małoletniej oraz adekwatności okresu jego ubezpieczenia do lat życia w kontekście okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy, a także ustalić rzeczywistą sytuację materialną A.R., przy uwzględnieniu przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania.

Z tych wszystkich względów Sąd, na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a.