Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 453/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3 a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych:

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 300, dalej: u.s.u.s.) odmówił W. J. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 15.104,43 zł, w tym :

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 13.876,83 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 8/2010 - 11/2010, 1/2012 - 8/2012, 5/2015 - 9/2015 w kwocie 8 990,83 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 18 grudnia 2018 r. przypadających od ww. składek w kwocie 4 886 zł.

b) należności na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1227,60 zł w tym z tytułu:

- składek za okres 8/2010 - 11/2010, 1/2012 - 8/2012, 4/2015 - 9/2015 w kwocie 790,60 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 18 grudnia 2018 r. przypadających od ww. składek w kwocie 437,00 zł.

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz w związku § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 15. 031,03 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 13 803,43 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 8/2010 - 11/2010, 1/2012 — 8/2012, 5/2015, 9/2015 w kwocie

8 917,43 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 18 grudnia 2018 r. przypadających od ww. składek w kwocie 4 886 zł.

b) należności na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1227,60 zł w tym z tytułu:

- składek za okres 8/2010 - 11/2010, 1/2012 - 8/2012, 4/2015 - 9/2015 w kwocie 790,60 zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 18 grudnia 2018 r. przypadających od ww. składek w kwocie 437 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W związku z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy na koncie W. J. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) powstały zaległości.

W dniu 21 grudnia 2018 r. do Oddziału ZUS w S. wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że jego sytuacja finansowa obecnie się pogorszyła. Poinformował, że dochody jego i małżonki są bardzo niskie i pochodzą z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (ok. 2.000 zł rocznie), a także ze świadczenia emerytalnego żony - 798,11 zł. Powołał się na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który nakazał rozbiórkę budynku, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Oświadczył, że nie osiąga już dochodów z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie posiada zobowiązań z tytułu kredytów czy też podatków.

Po rozpatrzeniu sprawy ZUS decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.

W skardze na tę decyzję skarżący podniósł, że od kilku lat ma problemy ze zdrowiem. Systematycznie korzysta z poradni ogólnej, reumatologicznej, neurologicznej, dermatologicznej, okulistycznej i psychiatrycznej. W 2018 r. złożył do ZUS komplet dokumentów o rentę z ogólnego stanu zdrowia, a "bankrut" ZUS odmówił mu najniższej renty, ponieważ z ogólnie dostępnych informacji wynika, że wpłacana przez niego gotówka jest "rozdawana" ludziom, którzy ani minuty nie przepracowali dla ZUS.

Stwierdził także, iż błędnie, ale comiesięcznie wpłacane składki do ZUS z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach ubiegłych spowodowały powstanie "sztucznego" zadłużenia na jego koncie. Oświadczył również, że zwrócił się do ZUS o umorzenie zaległości i obniżenie o taką samą sumę kapitału początkowego. Podniósł, że "za mało jest urzędników ZUS w Z., za mało w ZUS w S.", bo jego sprawa trafiła do ZUS w R., gdzie odmówiono mu umorzenia zadłużenia. Wskazał także, iż "bankrut" ZUS nie mógł inaczej postąpić z jego wnioskiem, gdyż kasa ZUS "jest pusta". Stwierdził, że odnoszenie się do "detali", m.in. posiadanych przez stronę pojazdów nie ma ze sprawą żadnego związku. Wspomniał o "polskich praktykach, ogłoszenia upadłości firmy, wejścia do niej syndyka, rozgrabienia pozostałego majątku i odesłania załogi do ZUS po świadczenie przedemerytalne".

Zaznaczył, że jego działalność to wiejski sklep ogólnospożywczy, który ma być zlikwidowany, bo jest urządzony w budynku, na który PINB w Z. wydał w 2000 r. niesłusznie decyzję o jego rozbiórce, a w 2018 r. domaga się jego opróżnienia. Oznajmił, że korzysta z przepisów i praw, jakie w Polsce obowiązują, prosząc WSA, aby wystąpił do ZUS, Urzędu Skarbowego w Z. i Urzędu Gminy we W. o przyznanie z urzędu zasiłku rentowego i umorzenie długu w ZUS w związku z zaistniałymi dla działalności gospodarczej okolicznościami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 22 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/GI 275/19 uchylił zaskarżoną decyzję (akta sprawy wpłynęły do ZUS w dniu 22 października 2019 r.). Sąd stwierdził, iż:

- decyzja ZUS uchybia przepisom proceduralnym wymienionym w art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć na wynik sprawy, materiał dowodowy nie został przez organ zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji powoduje, że zaskarżone rozstrzygniecie jest co najmniej przedwczesne,

- ZUS w zaskarżonej decyzji oparł się w przeważającej mierze na okolicznościach faktycznych wskazanych przez stronę, nie posiadając materiału dowodowego pozwalającego na rozstrzygnięcie w kwestii zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, w sprawie zabrakło pełnych i wszechstronnych ustaleń w kontekście spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 2 - 3 i 3a u.su.s oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia,

- ZUS winien wskazać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej i rodzinnej w kontekście minimum socjalnego i minimum egzystencji,

- ZUS powinien podjąć próbę wyjaśnienia i pozyskania odpowiednich informacji, wykorzystując instrument w postaci wezwania z art. 50 i 54 k.p.a,

- sprawa winna być ponownie przeanalizowana, w szerszym zakresie niż uczyniono to w zaskarżonej decyzji, z uwzględnieniem wskazań co do granicy sprawy administracyjnej,

- ZUS powinien ustalić w sposób właściwy stan faktyczny sprawy i odnieść wysokość posiadanych przez stronę środków oraz ponoszonych wydatków w skali miesiąca do zobowiązania, a dopiero w dalszej kolejności w sposób jasny uzasadnić, czy sytuacja finansowa i majątkowa, w jakiej znajduje się strona pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia zaległości względem ZUS,

- organ powinien wykazać sposób wyliczenia odsetek od zaległych należności składkowych, z uwagi na zawarty układ ratalny (vide art. 29 ust. 2 u.s.u.s).

Zawiadomieniem z 28 października 2019 r. poinformowano stronę, że na podstawie wspomnianego wyroku ZUS ponownie wszczął postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Poproszono jednocześnie o dostarczenie w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma dokumentów, które pozwoliłyby na zaktualizowanie informacji zawartych w złożonym wniosku, tj. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, deklaracji rozliczeniowej PIT za 2018 r. oraz dokumentów finansowych za rok bieżący. Poinformowano również wnioskodawcę, że może przedłożyć dokumenty przedstawiające aktualną sytuację materialną (tj. dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie oraz zaświadczenia o stanie zdrowia) oraz inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie.

W związku z powyższym strona przedłożyła do akt oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości oraz skierowanie do szpitala z dnia 7 października 2019 r.

Pismem z 11 grudnia 2019 r. ZUS ponownie zwrócił się o złożenie dodatkowych, pisemnych wyjaśnień poprzez:

- przedłożenie zeznań podatkowych za lata 2016 - 2018 oraz dokumentacji podatkowej za rok bieżący, w zależności od formy opodatkowania w postaci wyciągu z księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji przychodów,

- określenie, jakie koszty strona ponosi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, w szczególności dotyczące roku bieżącego (w złożonym 6 listopada 2019 r. oświadczeniu wnioskodawca podał, że rozlicza się w formie ryczałtu, a później także nie określił wspomnianych kosztów, wobec czego Zakład nie posiada informacji co do osiąganych dochodów,

- wyjaśnienie jakiego rodzaju wydatki zostały ujęte w oświadczeniu majątkowym w ramach kwoty 1.000 zł (wraz z przedstawieniem dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych opłat eksploatacyjnych (tj. faktur VAT, rachunków).

- wyjaśnienie czy wskazana kwota wydatków oprócz opłat za media, prąd itp. obejmuje zakup środków czystości, higieny, ubrań itp..

Powyższe pismo, wysłane w dniu 11 grudnia 2019 r. nie zostało odebrane przez adresata i zwrócono je nadawcy w dniu 31 grudnia 2019 r.

W piśmie z dnia 14 grudnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., odpowiadając na zapytanie ZUS, poinformował, że w zeznaniach podatkowych PIT-28 wnioskodawca wykazał przychody: za 2016 r. w kwocie 11.177,37 zł, za 2017 r. w wysokości 125.253,53 zł, za 2018 r. w kwocie 136.134,12 zł. Z kolei KRUS odpowiedział, że żona wnioskodawcy nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności, pobiera emeryturę rolniczą w kwocie 1.046,76 zł brutto, tj. 899,76 zł netto, świadczenie nie jest obciążone potrąceniami.

Dalej poinformowano, że ZUS przy ponownym rozpatrzeniu wniosku strony uwzględnił dokumentację przedstawioną przez stronę na kolejnych etapach postępowania, wyszczególnioną na str. 6 – 7 zaskarżonej decyzji.

Zawiadomieniem z 13 stycznia 2020 r. poinformowano stronę o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, z którego wnioskodawca nie skorzystał.

Po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego ZUS stwierdził, że strona do dnia 8 grudnia 2019 r. (wykreślenie wpisu z CEIDG 29 stycznia 2020 r.) prowadziła działalność gospodarczą - sklep ogólnospożywczy z zakresu sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 6 listopada 2019 r. wnioskodawca podał, że przychody z tytułu prowadzonej działalności w 2017 r. wyniosły 125.253,53 zł, w 2018 r. – 136.134,12 zł, w 2019 r. (I połowa) – 146.857,20 zł. Zaznaczył, iż koszty ponosił w formie ryczałtu, uiszczając zaliczkę na podatek dochodowy, która w 2017 r. wynosiła 256 zł, w 2018 r. - 0,00 zł, a w pierwszej połowie 2019 r. – 40 zł. We wniosku złożonym w dniu 18 grudnia 2018 r. wnioskodawca podał, że w 2017 r. osiągnął dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 2 000 zł za cały rok, na dzień złożenia wniosku dochody z prowadzenia sklepu kształtowały się na podobnym poziomie, w związku z czym planowana jest likwidacja działalności. W dniu 22 lipca 2019 r. na rozprawie w WSA w Gliwicach skarżący oświadczył, że jego miesięczny przychód z tytułu prowadzenia sklepu wynosił ok. 3.000 zł. W oświadczeniu majątkowym z dnia 6 listopada 2019 r., oznajmił, że nie pracuje zarobkowo i nie posiada dochodu z innych źródeł. Według weryfikacji Zakładu, z dniem 31 stycznia 2020 r. dokonał zgłoszenia w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych.

W oświadczeniu z dnia 6 listopada 2019 r. strona podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, której dochód wynosi 890 zł (KRUS w piśmie z dnia 17 grudnia 2019 r. podał, że osoba ta pobiera emeryturę rolniczą w kwocie 899,76 zł netto. Kwota ta, jak oświadczył skarżący na rozprawie, stanowi źródło utrzymania małżonków, którzy nie korzystają w pomocy społecznej (co potwierdził GOPS we W. w piśmie z dnia 8 stycznia 2019 r.).

W oświadczeniu z dnia 6 listopada 2019 r. stałe wydatki związane z utrzymaniem określono na łączną kwotę 1.100 zł miesięcznie, tj. z tytułu opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) – 1.000 zł, kosztów związanych z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 100 zł.

Mając na względzie zalecenia zawarte w wyroku z dnia 22 lipca 2019 r. ZUS wezwał stronę do wskazania czy kwota wydatków, oprócz opłat za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie), obejmuje środki czystości, higieny, ubrań czy też obuwia. Wnioskodawca nie ustosunkował się do tego wezwania, a do akt sprawy nie załączono żadnych dokumentów, potwierdzających powyższe wydatki.

W oświadczeniu majątkowym z dnia 6 listopada 2019 r. wnioskodawca zaznaczył, iż nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie odniósł się natomiast do części tego oświadczenia dotyczącej zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów i w bankach.

W piśmie datowanym na 10 grudnia 2018 r. wnioskodawca wskazał na zły stan zdrowia, generujący koszty leczenia i uniemożliwiający podjęcie jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej, w związku z czym rozpoczął starania o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. W skardze z dnia 10 marca 2019 r. stwierdził natomiast, że od kilku lat ma problemy ze zdrowiem. systematycznie korzysta z poradni ogólnej, reumatologicznej, neurologicznej, dermatologicznej, okulistycznej oraz psychiatrycznej, w 2018 r. złożył do ZUS wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z [...] odmówiono prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z [...] ustaliła, że wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy. Załączone do akt skierowanie do szpitala z dnia 7 października 2019 r. wskazuje na choroby krążków międzykręgowych lędźwiowych i innych z uszkodzeniami korzeni nerwów rdzeniowych.

W oświadczeniu z dnia 6 listopada 2019 r. wnioskodawca podał, że nie jest właścicielem nieruchomości, w piśmie z dnia 10 grudnia 2018 r. podał, że jest właścicielem sklepu położonego na jego nieruchomości. Z ustaleń Zakładu (Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych) wynika natomiast, że wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, gdyż w dniu 4 sierpnia 2017 r. darował synowi następujące nieruchomości: 12 działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 4,4755 ha (nr KW [...]), rolę o powierzchni 0,7944 ha (nr KW [...]), 2 działki ewidencyjne o łącznej powierzchni 1,6967 ha (nr KW [...]), 4 działki ewidencyjne o łącznej powierzchni 0,4131 ha (nr KW [...]) oraz 2 działki ewidencyjne o łącznej powierzchni 1,4202 ha (nr KW [...]).

Z wyjaśnień złożonych na rozprawie w dniu 9 lipca 2019 r. wynika, że gospodarstwo rolne nie przynosiło dochodów, więc skarżący darował je synowi, aby żona mogła otrzymać emeryturę rolniczą.

Na nazwisko strony zarejestrowane są dwa motocykle: Suzuki GS 1000, rok produkcji 1985 oraz Honda Jazz, rok produkcji 2002 (w oświadczeniu z dnia 6 listopada 2019 r. wykazano posiadanie drugiego z nich).

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, że należności z tytułu składek figurujące na na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zgodnie z zapisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do u.s.u.s. zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle tego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia. Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W dniu 23 września 2016 r. strona zawarła z ZUS umowę nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, w której termin spłaty ostatniej raty został wyznaczony na 20 września 2022 r. Do 33 raty opłacano terminowo i w prawidłowej wysokości. Raty od 34 do 37 opłacono po terminie, 28 października 2019 r. zostało wysłane pismo o braku wpłaty na ratę nr 37 oraz składkę bieżącą za wrzesień 2019 r. W związku z nieopłaceniem w wyznaczonym terminie należności wskazanych w tym piśmie, 12 listopada 2019 r. została rozwiązana umowa o rozłożenie zadłużenia na raty. Wobec strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Przechodząc do oceny zaistnienia przesłanek umorzenia zaległości ZUS wskazał na wstępie, że zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498,);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.-Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie ZUS żadna z powyższych przesłanek, określonych enumeratywnie przez ustawodawcę, nie zaistniała.

W stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a więc przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., wysokość nieopłaconych należności, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Z kolei rozważając przesłankę z art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazano, że wykładnia literalna tego przepisu prowadzi do wniosku, że konieczne jest, obok zaprzestania prowadzenia działalności, także ustalenie, że równocześnie:

1) brak jest majątku, z którego można egzekwować należności;

2) brak jest małżonka;

3) brak jest następców prawnych;

4) brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Konieczność łącznego wystąpienia tych wszystkich okoliczności jest uzasadniona w szczególności z uwagi na to, że umorzenie należności oznacza definitywną rezygnację z należnych składek, co zastrzeżone jest tylko dla przypadków wyjątkowych, jako że stanowi odstępstwo od reguły płacenia składek oraz od wyrażonej w art. 2a ust. 2 pkt 2 u.s.u.s. zasady równego traktowania, przejawiającej się w szczególności w obowiązku płacenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Treść art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wymaga zatem, obok zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, także stwierdzenia, że równocześnie występuje brak majątku z którego można egzekwować należności, brak małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Wskazuje na to wyraźnie regulacja zawarta w art. 31 u.s.u.s., w którym ustawodawca odsyła do odpowiedniego stosowania m.in. przepisu art. 109 § 1 O.p. w zakresie art. 29 Ordynacji podatkowej, wskazującego na odpowiedzialność majątkową małżonka (majątek wspólny podatnika i jego małżonka).

ZUS wskazał także, iż wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje dochodu z tytułu zatrudnienia, jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, zawarł z ZUS umowę o rozłożenie należności na raty, która została rozwiązana 12 listopada 2019 r., po czym nie wszczęto postępowania egzekucyjnego. Nie nastąpiło więc stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można by dochodzić zaległości. Możliwości przymusowego dochodzenia należności wobec ZUS nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane, wobec czego ich umorzenie byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco czy sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia ZUS jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438) nie tylko ma prawo, ale i obowiązek zastosowania środków egzekucyjnych.

Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wobec powyższego wykluczono zaistnienie przesłanek z art. 28 ust. 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Dodatkowo zauważono, powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 40/09, że informacje o braku zatrudnienia, czy też o braku majątku nieruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ocena, odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy bowiem wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne.

Wobec powyższego stwierdzono, że przesłanki całkowitej nieściągalności nie zachodzą w niniejszej sprawie, a dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich otwiera w ogóle możliwość (a nie obowiązek) umorzenia zaległości. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, umarzanie przewidziane jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 833/16).

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia tej kategorii składek określone zostały w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wskazano, że umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji.

Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika choroba dłużnika lub członka jego rodziny, która uzasadniałaby umorzenie. Musiałaby ona mieć charakter przewlekły, uniemożliwiać zobowiązanemu zajęcie się sprawami zawodowymi i pozbawiać go możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

W tym kontekście ZUS, przywołując wynikające z akt sprawy dane o sytuacji zdrowotnej skarżącego, podkreślił, że Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] ustaliła, że strona nie jest niezdolna do pracy, wobec czego odmówiono renty z tytułu niezdolności do pracy. Nadto zauważono, że zobowiązany zgłaszając się w dniu 31 stycznia 2020 r. w PUP jako osoba bezrobotna wyraził gotowość do podjęcia zatrudnienia.

Z kolei przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, gdyż strona nie prowadzi już działalności gospodarczej.

ZUS wykluczył również możliwość umorzenia zaległości ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku opłacenia zadłużenia pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Odnośnie tej przesłanki przywołał zalecenia zawarte w wyroku

z dnia 22 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/GI 275/19, w którym stwierdzono, że materiał dowodowy nie został przez organ zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący oraz nie ustalono zasadności braku spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.su.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazał na konieczność zbadania, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla strony i jej rodziny przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej i rodzinnej w kontekście minimum socjalnego i minimum egzystencji. WSA zalecił, aby ZUS ustalił w sposób właściwy stan faktyczny sprawy i odniósł wysokość posiadanych przez stronę środków oraz ponoszonych miesięcznych wydatków do zobowiązania, a dopiero w dalszej kolejności w sposób jasny uzasadnił, czy sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego pozwala na stwierdzenie braku przesłanek umorzenia zaległości.

W tym kontekście wskazano, że organ pismem z dnia 11 grudnia 2019 r. zwrócił się do strony o złożenie dodatkowych, pisemnych wyjaśnień poprzez przedłożenie zeznań podatkowych za lata 2016 - 2018 oraz dokumentacji podatkowej za rok bieżący, w zależności od formy opodatkowania w postaci wyciągu z księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji przychodów, określenie jakie koszty ponosi strona w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, gdyż ZUS nie uzyskał dotychczas informacji o osiąganych dochodach, wyjaśnienie jakiego rodzaju wydatki zostały zawarte w wykazanej w oświadczeniu majątkowym kwocie 1000 zł wraz z potwierdzeniem przedstawionych wydatków (faktury VAT, rachunki potwierdzające wysokość ponoszonych opłat eksploatacyjnych), wyjaśnienie czy wskazana kwota wydatków oprócz opłat za media, prąd, itp. obejmuje zakup środków czystości, higieny, ubrań itp.. Pismo to, wysłane w dniu 11 grudnia 2019 r., nie zostało odebrane i zwrócone do nadawcy w dniu 31 grudnia 2019 r.

W tym miejscu zauważono, że ciężar wykazania istotnych okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Brak pełnej informacji na temat źródeł i wysokości osiąganych dochodów, ponoszonych wydatków na utrzymanie oraz sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź nie okoliczności określonych w rozporządzeniu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Po 709/17).

Przytaczając ponownie istotne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony wskazano, że działalność gospodarcza została zawieszona w dniu 9 grudnia 2019 r., a następnie wykreślona z CEIDG z dniem 29 stycznia 2020 r., strona za ostatnie lata podała jedynie przychody z działalności, przed Sądem oświadczyła, że miesięczny przychód z tytułu prowadzenia sklepu wynosił ok. 3.000 zł, renta małżonki - 899,76 zł netto, wnioskodawca z dniem 31 stycznia 2020 r. zarejestrował się w PUP.

Stałe wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawca określił na łączną kwotę 1.100 zł miesięcznie, tj. z tytułu opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) 1.000 zł, kosztów związanych z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 100 zł. Nie przedłożono jednak (również po pisemnym wezwaniu) żadnych dokumentów potwierdzających powyższe wydatki. Wnioskodawca zaznaczył, iż nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie odniósł się do części formularza dotyczącej zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów.

W nawiązaniu do wskazanego w wyroku wymogu zbadania czy zapłata zadłużenia zagraża egzystencji, dokonano analizy minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. W tym zakresie podano, że podstawowy wskaźnik służący do oceny kryterium ubóstwa, t.j. minimum socjalne dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 2.030,92 zł, tj. 1.015,46 zł na osobę, natomiast dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego – 2.012,36 zł, tj. 1.006,18 zł na osobę (dane za grudzień 2019 r.). Strona nie wykazała faktycznie uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (wykreślonej w dniu 29 stycznia 2020 r.). Według ustaleń źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie emerytalne żony w kwocie 899,76 zł netto i jest to kwota niewątpliwie niższa aniżeli określone minimum socjalne i minimum egzystencji, którego wartość w 2018 r. wynosiła dla 2–osobowego gospodarstwa emeryckiego 934,83 zł, tj. 467,41 zł na osobę, a dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego - 997,10 zł, tj. 498,55 zł na osobę.

Pomimo wezwania, strona nie odniosła się do wydatków ponoszonych w kwocie wyższej aniżeli dochód z tytułu świadczenia pobieranego przez żonę.

Obecnie wnioskodawca zakończył wykonywanie działalności gospodarczej i z dniem 31 stycznia 2020 r. uzyskał status osoby bezrobotnej, niepobierającej zasiłku dla bezrobotnych. Status ten, jak podkreślono daje możliwość otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, przygotowania zawodowego, a także skorzystania z różnych aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu (m.in. roboty publiczne, prace interwencyjne, prace społecznie użyteczne).

Zauważono także, iż rodzina wnioskodawcy nie korzysta z pomocy społecznej, a, jak wskazano w przywołanym przez organ wyroku WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 613/09, podjęcie starań o uzyskanie środków z pomocy społecznej mogłoby stanowić niewątpliwie potwierdzanie faktu, iż strona skarżąca nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować potrzeb minimum egzystencji.

Jednocześnie zauważono, że wnioskodawca w dniu 4 sierpnia 2017 r., darował synowi liczne nieruchomości. Na rozprawie wyjaśnił, że gospodarstwo nie przynosiło dochodów, więc przekazano je synowi, aby żona strony mogła uzyskać emeryturę rolniczą. Tymczasem, jak stwierdził organ, część z wymienionych nieruchomości mogła zostać zbyta odpłatnie w celu uregulowania zaległości względem ZUS.

Dalej organ podkreślił, że osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach i to także w razie ponoszenia strat. Jeżeli pomimo różnych trudności płatnik decyduje się na kontynuowanie działalności, to musi być świadomy narastania zadłużenia.

Rozpatrując wniosek o umorzenie ZUS bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spaw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06).

Zdaniem ZUS adekwatny do okoliczności niniejszej sprawy jest pogląd NSA z wyroku z dnia 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2016/12, zgodnie z którym ocena istnienia w sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości powinna być dokonana według stanu z dnia podejmowania decyzji, niemniej jednak nie można zupełnie tracić z pola widzenia okoliczności związanych z powstaniem zaległości.

Organ wyjaśnił także, iż o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych zaległości. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06).

W konkluzji organ stwierdził, że wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej, nie udowodnił trwałych przeciwwskazań zdrowotnych oraz wykazał chęć znalezienia zatrudnienia poprzez rejestrację w Powiatowym Urzędzie Pracy. ZUS widzi więc szansę na spłatę należności, jeśli nie w formie układu ratalnego to w ramach postępowania egzekucyjnego, które dotychczas nie zostało wszczęte, w związku z niedawną spłatą należności w formie ratalnej.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący stwierdził, że "nie zgadza się z decyzjami pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. i R. i ponownie zwraca się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o posiedzenie i pomoc w jego sprawie". Podniósł także, iż zaskarżona decyzja jest dla niego niekorzystna i "nijak się ma do sytuacji materialnej, w jakiej aktualnie się znajduje".

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia 14 sierpnia 2020 r. skarżący poinformował, iż w dniu 20 maja 2020 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu, wskutek którego doznał szeregu poważnych obrażeń (do pisma załączono kartę informacyjną z leczenia szpitalnego).Podał, że obecnie kontynuuje leczenie i rehabilitację, wymaga pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu. Nie jest zatem w stanie podjąć żadnej pracy, nie posiada też bieżących dochodów. Wniósł więc o uwzględnienie skargi, gdyż nie jest w stanie spłacić należności wobec ZUS. Skarżący nadesłał także kopię pisma ZUS z dnia 20 sierpnia 2020 r., informującego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz ze szczegółowym zestawieniem należności.

Wojewódzki Sąd Admi9nsitracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) podlegała decyzja z dnia [...], którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 15.104,43 zł, obejmującej składki na ubezpieczenie społeczne za okres 8/2010 - 11/2010, 1/2012 - 8/2012, 5/2015 - 9/2015, na Fundusz Pracy za okres 8/2010 - 11/2010, 1/2012 - 8/2012, 4/2015 - 9/2015 oraz odsetki za zwłokę od tych należności naliczone na dzień 18 grudnia 2018 r.

Kontrolę tę, sprawowaną co do zasady pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) rozpocząć należy od stwierdzenia, że decyzje w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami.

Specyfika orzekania w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS opartego o uznanie, które – co wymaga podkreślenia – nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających określonym przez prawodawcę przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu - determinuje zakres sądowej kontroli takich rozstrzygnięć. Ocenie sądu w pierwszej kolejności podlega poprawność postępowania dowodowego i wyciągniętych zeń wniosków co do tego, czy dany stan faktyczny wypełnia określone enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W razie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, kontrola Sądu odnosi się także do określonych przez prawodawcę kryteriów umorzenia zaległości, które nie są całkowicie nieściągalne.

Zaakcentować trzeba, że w niniejszej sprawie zakres sądowej kontroli zaskarżonej decyzji uwzględniać musi również regulację z art. 153 p.p.s.a. Stanowi on, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podkreślenia wymaga, że – jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 723/16 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) - w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia zapadłego w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażenia w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanego rozstrzygnięcia. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych przez organ oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych (por. m.in. wyrok NSA dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 398/16).

Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ zobowiązany był w pierwszej kolejności ocenić czy zaistniała całkowita nieściągalność należności. Katalog przesłanek warunkujących jej stwierdzenie został enumeratywnie określony przez ustawodawcę.

Wspomniana nieściągalność, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zaaprobować należy stanowisko organu, który nie stwierdził zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., skoro w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.. Wysokość nieopłaconych należności, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Skarżący zaprzestał wprawdzie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie są spełnione pozostałe warunki umożliwiające stwierdzenie całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Zakwestionować natomiast należy wnioski, jakie organ, związany wydanym w niniejszej sprawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 275/19, wywiódł odnośnie przesłanki braku majątku określonej w art. 28 ust. 3a pkt 5 u.s.u.s. We wspomnianym orzeczeniu Sąd stwierdził, że "z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w formie sklepu spożywczego, która nie przynosi mu żadnego dochodu, nie ma jakiegokolwiek wartościowego majątku ruchomego (za wyjątkiem motocykla) i nieruchomego, ani też wierzytelności - czego organ rentowy w istocie nie zakwestionował. Jak należy więc uznać, ZUS przyjął, iż skarżący nie posiada żadnego majątku nadającego się do egzekucji, a jego dwuosobowa rodzina utrzymuje się z emerytury rolniczej żony G. J. w kwocie 798,11 zł netto. To zaś - zdaniem Sądu - czyni niezrozumiałą konstatację organu, że w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, jak również sytuacja opisana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Nie wiadomo bowiem, na jakiej podstawie organ ustalając dochód gospodarstwa domowego na poziomie kwoty ok. 800 zł stwierdził, że wobec skarżącego nie występują przesłanki z art. 28 ust. 2 - 3 i 3a u.s.u.s. Zauważyć na marginesie warto, że zarówno w uchylonym przez Sąd rozstrzygnięciu, jak i w obecnie kontrolowanej przez Sąd decyzji, organ wskazywał, że zaległości nie są egzekwowane, wobec czego nie nastąpiło stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję.

Zaskarżona decyzja, winna była zostać wydana, co oczywiste, w odniesieniu do stanu faktycznego z daty orzekania przez organ. ZUS zapewnił zatem aktualizację danych istotnych dla rozstrzygnięcia. Wynika z nich, że stan posiadania skarżącego nie uległ zasadniczo żadnej poprawie, co więcej utracił on źródło chociażby potencjalnego dochodu z prowadzenia sklepu, gdyż zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Z akt sprawy wynika, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji jedynym dochodem dwuosobowego gospodarstwa domowego strony nadal była emerytura żony skarżącego w kwocie 899,76 zł netto (a więcej wyższej o ok. 100 zł od kwoty aktualnej dla uchylonego przez Sąd rozstrzygnięcia). Ustalono przy tym (wykonując zalecenia Sądu), że jest to kwota niewątpliwie niższa aniżeli określone minimum socjalne i minimum egzystencji, którego wartość w 2018 r. wynosiła dla 2–osobowego gospodarstwa emeryckiego – 934,83 zł, a dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego - 997,10 zł.

Wobec takich ustaleń organ, związany stanowiskiem Sądu, nie był uprawniony do stwierdzenia, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi.

Wskazane uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dopiero stwierdzenie co najmniej jednej z przesłanek całkowitej nieściągalności, względnie przesłanki wynikającej z rozporządzenia może stanowić podstawę uwzględnienia wniosku strony i umorzenia zaległości w całości lub w części.

Odnotować także należy, że w wyroku z dnia 22 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 275/19 wskazano, iż "organ powinien wykazać sposób wyliczenia odsetek od zaległych należności składkowych, z uwagi na zawarty układ ratalny (vide art. 29 ust. 2 u.s.u.s.)", czego w zaskarżonej decyzji w ogóle nie zawarto.

Jak więc wykazano powyżej zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 153 p.p.s.a.

Konieczna jest zatem ponowna analiza poczynionych w sprawie (aktualnych w dacie ponownego orzekania przez organ) ustaleń w kontekście stwierdzenia całkowitej nieściągalności, która musi uwzględniać stanowisko Sądu wyrażone w wydanych w niniejszej sprawie wyrokach. Organ oceni także ponownie, czy w świetle aktualnych w dacie orzekania danych, w tym zaoferowanych przez stronę, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Punktem odniesienia tych ustaleń winna być, jak przesądził Sąd, szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. W nowowydanej decyzji organ przedstawi także sposób wyliczenia odsetek od zaległych należności składkowych, z uwagi na zawarty układ ratalny (vide art. 29 ust. 2 u.s.u.s.)., do czego zobowiązano go w wyroku z dnia 22 lipca 2019 r. ZUS będzie miał także na uwadze (w kontekście postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych), że w każdym przypadku przy rozpatrywaniu wniosku dłużnika o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne niezbędne jest ustalenie w pierwszej kolejności ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny zostać dokonane przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności (por. m.in. wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 660/19).

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, zobowiązując właściwy organ do uwzględnienia powyższej argumentacji i wynikających z niej zaleceń.