Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1483/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 1,  art. 120-126, art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] odmawiającą ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości położonej w M., działka nr [...] o powierzchni [...] ha, na skutek posadowienia słupa stacji transformatorowej 15/0,4 wraz z linią elektroenergetyczną niskiego napięcia 15 kV.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że 15 kwietnia 2014 r. J. G. wystąpiła o ustalenie odszkodowania za zajęcie przedmiotowej nieruchomości pod budowę stacji trafo oraz linii wysokiego napięcia. Po jego rozpatrzeniu organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2015 r. ustalił odszkodowanie na rzecz wnioskodawczyni w wysokości [...] zł za zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości oraz zobowiązał PGE Dystrybucja S.A. do jego wypłaty.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, spółka PGE Dystrybucja S.A. wniosła odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Wojewoda uznał, że nie może ono zostać uwzględnione i decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu złożonej skargi wyrokiem z dnia 7 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2418/15 uchylił decyzję Wojewody uznając, że " organ nie wyjaśnił, jakie było przeznaczenie przedmiotowej działki w dniu wywłaszczenia ([...] stycznia 1971 r.). (...) Ustalenie tej okoliczności jest istotne, ponieważ m.in. od niej zależy wysokość odszkodowania (art. 130 u.g.n.)." Następnie Wojewoda decyzją [...] listopada 2018 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, ponieważ uznał, że jej rozpatrzenie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. odmówił ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości przedmiotowej nieruchomości, ponieważ J. G. nie była właścicielem tej nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, J. G. wniosła odwołanie. W jego uzasadnieniu zarzuciła organowi, że nie wyjaśnił w decyzji, na czym polega różnica pomiędzy funkcjonującym wcześniej orzeczeniem sądów administracyjnych będących podstawą wydanych wcześniej korzystnych dla niej decyzji a ostatnią decyzją, nie wyjaśnił również i nie zbadał, czy w czasie od wydania korzystnej dla niej decyzji a wydaniem niekorzystnej decyzji administracyjnej zmieniły się jakieś przepisy prawa, które uzasadniałyby zmianę. Zdaniem J. G. przedmiotem badania organu nie był fakt, czy w dacie wydania decyzji został złożony wniosek o wypłatę odszkodowania przez uprawniony podmiot i w tym zakresie organ powinien uzupełnić materiał dowodowy.

Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji uznał, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy, przy czym postępowanie to opiera się na tych samych zasadach, co postępowanie wyjaśniające przed organem I instancji. Na organie odwoławczym spoczywa obowiązek skontrolowania, czy akt, którego dotyczy odwołanie, został wydany zgodnie z obowiązującą procedurą.

Następnie Wojewoda przypomniał, że Kierownik Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzją z dnia [...] listopada 1970 r. nr [...] zatwierdził plan realizacyjny usytuowania obiektów budowlanych przebudowy linii NN i budowy linii 15 kV oraz stacji trafo na terenie [...]. Następnie Wydział Spraw Wewnętrznych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzją z dnia [...] stycznia 1971 r. zezwolił Zakładowi Energetycznemu na budowę linii elektroenergetycznej napowietrznej 110 kV w M. oraz stacji transformatorowej 15/0,4 słupowej poprzez grunt, ponad gruntami stanowiącymi własność prywatą 5 właścicieli, zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji z dnia [...] listopada 1970 r. nr [...]. Przedmiotowa inwestycja przebiegała m.in. przez nieruchomość P. G. Z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] kwietnia 1989 r. sygn. akt [...] o zasiedzenie nieruchomości wynika, że właścicielem działki oznaczonej numerem [...] był L. G., który nabył ją w drodze zasiedzenia w dniu [...] stycznia 1959 r. Następcą prawnym L. G. i jego żony J. jest skarżąca, co potwierdzają odpowiednie postanowienia nabycia spadku znajdujące się w aktach sprawy. Organ II instancji ustalił, że przedmiotowa działka nr [...], stanowiąca w dniu wydania decyzji z dnia [...] stycznia 1971 r. własność L. G., obecnie stanowi własność J. G.

Decyzja z dnia [...] stycznia 1971 r. została wydana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. z 1974 r. Dz. U. Nr 10, poz. 64). Z treści tej decyzji wynika, że w wypadku powstania strat na działkach, wynikłych z działań przedsiębiorstwa, właściciele i użytkownicy tych nieruchomości mają prawo do odszkodowania (art. 36 ustawy). Obecnie obowiązujące przepisy, tj. art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami odpowiadają treścią uchylonemu art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy roszczenie odszkodowawcze należy rozpatrywać w świetle obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli art. 124 ust. 4 i art. 128 ust. 4, których treść organ przywołał.

Organ uznał, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 9a, art. 124 ust. 1 i 4, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 1 i art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 1 który mówi, że odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5. Według ust. 5 starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu m.in. na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości oraz gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Wojewoda przywołał obszerne fragmenty wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 740/19 i uznał, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że J. G. stała się właścicielem nieruchomości w ramach następstwa prawnego i wstąpiła w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela L. G. ale mających charakter cywilny. Przyznanie odszkodowania nie ma w tym wypadku charakteru cywilnego, co powoduje, że w stosunku do przedmiotowego uprawnienia publicznoprawnego wymagana jest podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych. Jednak w odniesieniu do żądania odszkodowania za ograniczenie korzystania z nieruchomości w trybie art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami brak jest przepisów szczególnych, które przewidywałyby tego rodzaju przejście prawa. Stąd też odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu. J. G. była właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności, jest kolejnym właścicielem nieruchomości, którą nabyła na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Oznacza to, że nie była osobą wywłaszczoną w rozumieniu art. 128 ust. 1 powołanej ustawy. Ustalenie zaś, że J. G. nie była osobą wywłaszczoną, czyniło jej żądanie bezzasadnym. W tej sytuacji Starosta [...] trafnie ocenił, że wnioskodawczyni nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości wskutek posadowienia słupa stacji transformatorowej wraz z linią elektroenergetyczną niskiego napięcia 15 kV.

Odpowiadając na zarzuty J. G. dotyczące związku "pomiędzy funkcjonującym wcześniej orzeczeniem sądów administracyjnych będących podstawą wydanych wcześniej korzystnych dla mnie decyzji a tą ostatnią", Wojewoda przywołał treść art. 87 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji i wyjaśnił, że w Polsce nie funkcjonuje system prawa precedensowego i choć w teorii orzeczenia jednego sądu nie przekładają się na orzeczenia drugiego sądu, to w praktyce potrafią mieć one ogromne znaczenie i często są przywoływane na potwierdzenie określonej interpretacji przepisów. Często wcześniejsze orzeczenia sądowe oddziaływają na orzeczenia późniejsze. Gdyby takiego oddziaływania nie było, za każdym razem należałoby na nowo czynić wykładnię przepisów, często niejasnych i nieprecyzyjnych. Dlatego tak ważne jest powoływanie się na tzw. "ukształtowaną najnowszą linię orzeczniczą", co w prostym tłumaczeniu oznacza, że dany problem został już wcześniej rozstrzygnięty w określony sposób, a sposób ten przyjął się w orzecznictwie polskich sądów i jest przez nie powielany. Ukształtowana linia orzecznicza nie stoi na przeszkodzie wydaniu orzeczenia odmiennego, jednak w praktyce takie sytuacje zdarzają się rzadko, zwłaszcza gdy u podstaw ukształtowanej linii orzeczniczej leżą orzeczenia Sądu Najwyższego. Związane jest to z powagą i szacunkiem, jakim darzony jest Sąd Najwyższy. Ale nie tylko. Sąd Najwyższy ma bowiem możliwość nadawania swoim tezom rangę zasady prawa. Jest to specyficzna sytuacja, kiedy to Sąd Najwyższy tym samym wskazuje, że dane zagadnienie w jego opinii może być interpretowane tylko i wyłącznie w ten sposób. W związku z powyższym za bezpodstawny organ II instancji uznał powyższy zarzut. Organ odwoławczy stwierdził, że pozostałe zarzuty skarżącej są nie istotne dla rozstrzygnięcia prowadzonego postępowania odwoławczego.

Na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. G. W uzasadnieniu skargi zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez niepodjęcie przez organ administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności brak przeprowadzenia postępowania dowodowego co do faktu złożenia wniosku przez L. G. o wypłatę odszkodowania po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej w 1971 r. lub też istnienia porozumienia lub decyzji administracyjnej o wypłacie odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości,

- art. 78 § 1 kpa poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z akt postępowań administracyjnych, a w szczególności akt postępowania, których skutkiem było wydanie decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 1970 r. na wniosek złożony w odwołaniu z dnia [...] grudnia 2019 r., pomimo iż przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, tj. fakt złożenia wniosku przez L. G. o wypłatę odszkodowania po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej w 1971 r. lub też istnienia porozumienia lub decyzji administracyjnej o wypłacie odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości,

- art. 80 kpa poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy udowodniono okoliczność złożenia wniosku przez L. G. o wypłatę odszkodowania po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej w 1971 r. lub też istnienia porozumienia lub decyzji administracyjnej o wypłacie odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości,

- art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, czego skutkiem było utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Starosty o odmowie ustalenia odszkodowania w sytuacji, gdy wywłaszczenie jest dopuszczalne tylko za słusznym odszkodowaniem, a podmiot publiczny wobec takiej wykładni i zastosowania ww. przepisu uzyskałby wbrew woli właściciela korzyści związane z zajęciem nieruchomości i nie musiałby wypłacać żadnego odszkodowania. Oznaczałoby to naruszenie gwarantowanych w demokratycznym państwie prawnym praw strony do rzetelnego i merytorycznego rozpoznania opartych na prawie żądań i wniosków oraz pozbawienie strony rzeczywistej ochrony prawnej,

- art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi J. G. przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę wniósł Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 1990 ze zm.). Zgodnie z art. 128 ust. 1 tej ustawy wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przepis ten w ust. 4 stanowi, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Stosownie zaś do art. 129 ust. 5 pkt 3 powołanej ustawy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest ustalenie, czy uprawnionym do odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. z 1974 r. Dz. U. Nr 10, poz. 64) oraz art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 1990 ze zm.), może być aktualny (każdoczesny) właściciel nieruchomości, czy tylko właściciel gruntu, który doznał ograniczenia tego prawa. W ocenie Sądu za prawidłowy uznać należy pogląd organów orzekających, zgodnie z którym prawo domagania się odszkodowania przysługuje tylko właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to, że nie przysługuje ono spadkobiercom byłego właściciela, jako następcom prawnym na mocy sukcesji generalnej.

Decyzja z dnia [...] stycznia 1971 r. zezwalająca Zakładowi Energetycznemu na budowę linii elektroenergetycznej napowietrznej 110 kV w M. oraz stacji transformatorowej wydana została na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który stanowił, że organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepis art. 36 ust. 1 powołanej ustawy stanowił zaś, że na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzeka o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2. Przy czym odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie; roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody (art. 36 ust. 2 powołanej ustawy). Z art. 36 ust. 3 wynikało natomiast, że właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody.

We wniosku o ustalenie odszkodowania, jako podstawę prawną żądania skarżąca wskazała art. 129 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Kluczową dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zatem wykładnia tego przepisu. Zgodnie z treścią art. 129 ust. 3 pkt 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Powołany przepis ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Zgodnie zaś z treścią art. 132 ust. 6 ustawy z o gospodarce nieruchomościami obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych m.in. w art. 124 tej ustawy (obejmujących swą dyspozycją zdarzenia regulowane w przepisie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu, obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (m.in. przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej).

W rozpatrywanej sprawie niesporne jest, że skarżąca nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności, innymi słowy nie była osobą wywłaszczoną w rozumieniu art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Okoliczność ta czyni żądanie odszkodowawcze skarżącej bezzasadnym. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami uprawnia starostę do wydania odrębnej decyzji o ustaleniu odszkodowania, w związku z uprzednim wydaniem wobec nieruchomości decyzji wywołującej skutek ograniczenia praw, które do niej przysługiwały. Jednakże w przedmiotowej sprawie ograniczone zostały prawa poprzednika prawnego skarżącej, czyli L. G., który nabył działkę nr [...] w drodze zasiedzenia w dniu [...] stycznia 1959 r. Oznacza to, że w dniu wydania decyzji z dnia [...] stycznia 1971 r. działka ta była własnością L. G., a nie skarżącej. Obecne regulacje dotyczące administracyjnoprawnego trybu ustalania odszkodowania za skutki decyzji powodującej ograniczenie prawa przysługującego do nieruchomości poprzez założenie na niej określonych urządzeń infrastruktury technicznej (np. art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami) stosuje się właśnie wtedy, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości doznał takiego ograniczenia z decyzji wydanej wobec tego podmiotu. Okoliczność, że skarżąca nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności wyklucza dopuszczalność ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 352/17 oraz sygn. akt I OSK 4191/18).

Powołany art. 129 ust. 5 pkt 3 został zamieszczony wśród przepisów ustanawiających wyjątki od jednoczesnego orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Wraz z punktami 1 i 2 ustępu 5 reguluje wyczerpującą grupę takich wyjątków. O zamkniętym charakterze listy wyjątków świadczy brak w ustępie 5 sformułowania "w szczególności", co prowadzi do wniosku, że ustęp ten zawiera katalog obejmujący wszystkie sytuacje szczególne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym w ostatnich latach przeważa pogląd o możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 powołanej ustawy do stanów przeszłych, ale generalnie pogląd ten odnosi się do osób wywłaszczonych, będących adresatami decyzji wydanych w okresie minionym. W niniejszej sprawie ze stosownym wnioskiem wystąpiła natomiast spadkobierczyni ówczesnego właściciela nieruchomości. Zgodnie z treścią art. 922 kc, w skład spadku wchodzą zaś tylko prawa i roszczenia mające charakter cywilny. Przyjęcie, że roszczenie następcy prawnego osoby dawniej wywłaszczonej ma charakter cywilny powodowałoby, że podlegałoby ono przedawnieniu, tak jak każde roszczenie cywilne (art. 118 kc). Uznanie natomiast, że roszczenie dotyczące przyznania odszkodowania nie ma w tym wypadku charakteru cywilnego powoduje, że wprawdzie - jako prawo publicznoprawne, realizowane na drodze administracyjnej - nie podlega przedawnieniu, tym niemniej należy w takiej sytuacji wskazać na jakiej podstawie prawnej to prawo przysługuje następcy prawnemu. W przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi bowiem istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 4191/18). Na przykład z mocy przepisów szczególnych, przysługują spadkobiercom prawo dotyczące żądania zwrotu nieruchomości - art. 136 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami lub prawo do potwierdzenia rekompensaty – art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Skład orzekający w niniejszej sprawie wyraża pogląd, że odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu. Prawo to nie przechodzi co do zasady na następców singularnych ani uniwersalnych. Oznacza to, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 3 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1235/15, 23 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2781/15, 5 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2112/17, 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2035/13, dostępne na www.nsa.gov.pl)

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1326/19, skutek decyzji zezwalającej na realizację gazociągu czy linii energetycznej, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości, przez którą gazociąg miał przebiegać, nastąpił w czasie wydania tej decyzji, a tym samym należy go odnieść do podmiotu, któremu przysługiwało owe prawo w czasie wydania tej decyzji. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się zatem ściśle z uszczerbkiem majątkowym w postaci ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Uszczerbek ten ponosi podmiot legitymujący się tytułem do nieruchomości w momencie dokonywania ograniczenia prawa rzeczowego. Późniejsi nabywcy takiej nieruchomości uzyskują prawo rzeczowe już ograniczone orzeczonym wywłaszczeniem, a tym samym dokonane wcześniej wywłaszczenie nie wyrządza szkody w ich prawach majątkowych. W orzecznictwie wskazuje się także, że roszczenie o zapłatę odszkodowania nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość. Prawo do odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania nie jest prawem związanym z prawem rzeczowym do nieruchomości. Roszczenie tego rodzaju ma charakter prawa samoistnego, niezwiązanego z prawem własności nieruchomości i mogącego być osobnym przedmiotem obrotu. Innymi słowy, nie jest tak, że sprzedaż np. prawa własności nieruchomości osobie trzeciej (przejście prawa własności w drodze dziedziczenia) powoduje, że osoba ta dysponuje prawem do żądania odszkodowania za doznane w przeszłości przez sprzedawcę wywłaszczenie (ograniczenie sposobu korzystania).

Podkreślenia ponadto wymaga, że wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego, zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej. Na gruncie art. 128 ust. 4 powołanej ustawy podmiotem uprawnionym do odszkodowania będzie osoba ograniczona w przysługującym jej prawie rzeczowym. Podmiotem uprawnionym do odszkodowania jest więc osoba wywłaszczona, czyli poprzedni właściciel nieruchomości. Zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, gdy mowa o poprzednim właścicielu - należy przez to rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. Stanowisko to podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Ocena prawna dokonana w powyższy sposób powoduje zatem, że w ocenie Sądu decyzje organu I i II instancji były prawidłowe.

Podsumowując, Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego powołanych w złożonej skardze, w tym m.in. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 1 pkt 1 kpa) oraz prawa materialnego (w tym i art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organ przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Minister w uzasadnieniu wydanej decyzji prawidłowo wskazał i wyjaśnił również fakty i dowody, na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Wydane rozstrzygnięcia oparte zostały o prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa oraz właściwą analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów.

Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.