Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 430/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 pkt 1 i 2, art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] P. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania T. W. zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłacenie usług opiekuńczych w okresie od 1 lipca 2009 r. do 15 listopada 2009 r.

Odwołanie od decyzji złożyła T. W., która stwierdza, że organ nie wziął pod uwagę pkt 6 orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 24 września 2008 r., podnosząc, że nie wziął pod uwagę całego zakresu wymienionego w tym punkcie. Wskazuje, że osoby drugie pomagały jej od 1 lipca do 31 grudnia 2009 r. "na czarno". Nie brała udziału w trybie odwoławczym w sprawie usług opiekuńczych. Podnosi, że OPS w N. nie wykonywał zaleceń decyzji [...], naruszył ustawę o danych osobowych i art. 100, art. 119 ust. 2 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej. Podkreśla, że z dowodów datowanych na 18 czerwca i 14 lipca 2010 r.(wizyty u lekarzy) wynika bardzo zły i ciężki stan zdrowia.

Niniejsza sprawa była rozpatrywana przez Kolegium trzykrotnie. Wcześniej rozpatrując odwołanie Z. W. pełnomocnika T. W. od decyzji z dnia 3 sierpnia 2009 r. Nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłacenie usług opiekuńczych w okresie od 1 lipca 2009 r. Kolegium decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2009 r., uchyliło zaskarżoną ww. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Kolegium wskazało jakie uchybienia organ popełnił i jakie czynności winien przy ponownym rozpatrywaniu sprawy wykonać i na co zwrócić uwagę, aby decyzja nie naruszała prawa. Organ nie zastosował się do zaleceń Kolegium między innymi dotyczących rozpatrzenia wniosku o wyłączenie pracownika socjalnego. Strona podnosiła, że w dniu 4 sierpnia 2009 r. złożony został wniosek o wyłączenie pracownika socjalnego H. L. i dotyczył wyłącznie sprawy z wniosku z dnia 2 lipca 2009 r. Zarzuciła, że organ nie wydał postanowienia w przedmiocie wyłączenia, ponieważ decyzję doręczono po złożeniu wniosku o wyłączenie. Kolegium stwierdziło, że zarzut, iż organ winien rozpatrzyć wniosek złożony w dniu 4 sierpnia 2009 r. o wyłączenie pracownika socjalnego H. L., a więc po dacie wydania decyzji jest niezasadny, natomiast z powodu uchylenia decyzji i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, winien on w pierwszej kolejności rozpatrzyć ten wniosek. Następnie w dniu 10 listopada 2009 r. organ wydał decyzję Nr [..] również odmawiającą przyznania ww. pomocy, zaś Kolegium po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] uchylając zaskarżoną decyzję w całości i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji podkreśliło, że organ nie zastosował się do uwag zawartych w poprzedniej decyzji Kolegium a w szczególności Kolegium podniosło, iż uchybienie organu pomocy społecznej polegające na nierozpatrzeniu wniosku o wyłączenie pracownika organu jest tego rodzaju, że wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i nie może zostać sanowane przez Kolegium poprzez podjęcie innego rozstrzygnięcia niż kasacyjne (w aktach sprawy nie było stosownego postanowienia rozstrzygającego ww. wniosek o wyłączenie).

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ II instancji wydał aktualnie rozpatrywaną w postępowaniu odwoławczym decyzję. Kolegium zauważa, że dopiero na tym etapie postępowania organ dołączył do akt sprawy postanowienie Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmawiające wyłączenia starszego pracownika socjalnego H. L. od udziału między innymi w postępowaniu dotyczącym zasiłku okresowego na opłacenie usług opiekuńczych z wniosku z dnia 4 sierpnia 2009 r.

Wnioskiem złożonym w dniu 2 lipca 2009 r. T. W. zwróciła się o przyznanie zasiłku okresowego na okres od 1 lipca 2009 r., w którym nie są świadczone usługi opiekuńcze. Wcześniej T. W. przedłożyła w dniach 19 czerwca i 14 lipca 2009 r. zaświadczenia lekarskie dotyczące stanu zdrowia i sugerowanej pomocy osób drugich. W dniu 19 czerwca 2009 r. T. W. przedłożyła zaświadczenie lekarskie wystawione 18 czerwca 2009 r. przez lek. A. P. z NZOZ Przychodnia Lekarza Rodzinnego "[...]". specjalisty medycyny rodzinnej, z którego wynika, że strona z uwagi na zły stan zdrowia potrzebuje pomocy osób drugich we wszystkich czynnościach domowych codziennie w wymiarze 6 godzin. W dniu 14 lipca 2009 r. T. W. przedłożyła zaświadczenie lekarskie wystawione tego samego dnia przez lek. med. H. C., specjalistę chorób płuc z Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego im. Jana Bożego Wojewódzka Przychodnia Chorób Płuc i Gruźlicy dla Dorosłych. W treści zaświadczenia wskazano, że pacjentka jest leczona z powodu astmy oskrzelowej i wymaga stałej pomocy osób drugich codziennie, w wymiarze 4 godzin. Dnia 31 lipca wpłynęło pismo z wyjaśnieniami lek. med. H. C., w którym stwierdzono, że pacjentka leczy się od 1989 r., w okresie 2007 - 2009 udzielono trzech porad specjalistycznych. Jednocześnie lekarz specjalista wskazywał, że systematyczne leczenie prowadzi lekarz rodzinny i lepiej zna sytuację zdrowotną pacjentki. W dniu 12 sierpnia 2009 r. organ przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego, w związku z wnioskami z dnia 11 i 19 czerwca 2009 r., w której nie ustalono, aby wnioskodawczyni znajdowała się w szczególnej sytuacji uzasadniającej przyznanie pomocy z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wobec przekroczenia kryterium dochodowego. T. W. stwierdziła, że T. Z. nie świadczy u niej usług od czerwca 2009 r., zaś w maju pomagała sporadycznie. Poza tym ustalenia wywiadu nie wniosły nic nowego do przedmiotowej sprawy a jeśli chodzi o wydatki to wg oświadczenia wnioskodawczyni zwiększyła się tylko kwota wydatkowana na leczenie ze 100,00 zł na 150,00 zł a pozostałe wydatki z wywiadu kwietniowego to energia elektryczna 100,00 zł, woda 20,00 zł kwartalnie, szambo 30,00 zł miesięcznie, telefon 35,00 zł (w pierwszej decyzji w tej sprawie, z uwagi na niemożność przeprowadzenia aktualizacji wywiadu mimo skutecznego poinformowania wnioskodawczyni pismami dwukrotnie o terminach wywiadów, organ wziął pod uwagę aktualizację wywiadu przeprowadzoną 28 kwietnia 2009 r. i fakt przyznania usług opiekuńczych od 1 lipca do 30 września 2009 r. decyzją Nr [...] z dnia 5 czerwca 2009 r., która została później uchylona przez Kolegium). W dniu 13 sierpnia 2009 r. wpłynęły wyjaśnienia lek. A. P., w których podnosi, że T. W. jest jego pacjentką od trzech miesięcy, na podstawie tak krótkiej obserwacji nie jest w stanie podjąć oceny stanu zdrowia pacjentki. Wnosi o traktowanie poprzedniego zaświadczenia jako nieaktualnego i uznaje, że obecnie należałoby się kierować zaświadczeniem wydanym przez specjalistę. W dniu 17 września 2009 r. organ wysłał wezwanie do T. Z. do osobistego stawienia się w OPS w N. w dniu 28 września 2009 r. w charakterze świadka na okoliczność udzielania pomocy T. W.. W dniu 18 września 2009 r. wpłynęło pismo T. Z. w sprawie wezwania, w którym oświadczyła, że jako osoba postronna nie ma nic do powiedzenia, zaś 21 września wpłynęło pismo T. W. w sprawie tego wezwania. W dniu 21 września 2009 r. wpłynęło pismo lek. med. H. C., która przeprowadziła badanie pacjentki w dniu 11 września 2009 r. We wnioskach wskazano, że pacjentka w okresie stabilnym choroby może samodzielnie funkcjonować, jedynie w czasie zaostrzeń choroby może wymagać hospitalizacji. Podkreśliła, że samodzielne funkcjonowanie pacjentki zależy od jej motywacji, nadmieniając, że wśród jej pacjentów zdarzają się osoby o podobnym nasileniu choroby aktywne zawodowo. W dniu 23 września 2009 r. wpłynęło pismo z Zespołu Opieki Zdrowotnej w N., z którego wynika, że T. W. w okresie od l października 2008 r. do czasu ostatniej wizyty 22 stycznia 2009 r., zgłosiła się do poradni czterokrotnie w związku z leczeniem objawów choroby zasadniczej, w wyniku zastosowanego leczenia uzyskano poprawę stanu zdrowia, pacjentka nie korzystała z wizyt domowych. W związku z niezgłoszeniem się T. Z., w dniu 28 września 2009 r. wysłane zostało ponowne wezwanie na dzień 27 października 2009 r. z poinformowaniem o tym T. i Z. W. W wyznaczonym Terminie T. Z. nie zgłosiła się. W dniu 2 listopada 2009 r. wpłynęło pismo Kierownika Wojewódzkiej Poradni P/Gruźliczej i Chorób Płuc lek. med. M. J. informujące, że pacjentka w ostatnim okresie leczenia zgłosiła się do poradni 29 listopada 2007 r., 17 września 2008 r., 14 lipca 2009 r. W związku z okolicznością że pacjentka zgłaszała się do poradni sporadycznie, opiniujący nie był w stanie określić czy pacjentka wymaga pomocy i w jakim zakresie należy przyznać jej usługi opiekuńcze. Lekarz zwrócił uwagę, że tylko obserwacja codziennego życia pacjentki pozwoliłaby określić faktyczny stan samodzielności. W dniu 9 listopada 2009 r. wpłynęło zaświadczenie lekarskie wystawione przez lek. A. P., stanowiące korektę zaświadczenia wydanego na prośbę pacjentki. Z treści zaświadczenia wynika, że pacjentka od wielu lat leczy się z powodu astmy oskrzelowej, w trakcie zaostrzenia choroby pacjentka ma wyraźnie zaostrzoną wydolność, z powodów alergicznych możliwy jest szkodliwy wpływ pyłu związanego z paleniem w piecu c.o. Jednocześnie trudne jest określenie wymiaru świadczeń opiekuńczych. W okresach poprawy stanu zdrowia pacjentka jest zdolna samodzielnie wykonywać codzienne czynności życiowe. Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. organ przyznał T. W. pomoc w formie usług opiekuńczych na okres od 16 listopada 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. Kolegium decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. uchyliło decyzję organu I instancji, zmieniając okres na jaki przyznano usługi opiekuńcze, przedłużając go do 30 kwietnia 2010 r. W dniu 3 lutego 2010 r. przeprowadzony został wywiad z T. W., z którego wynika, że nadal prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 591,31 zł. Przyznane usługi opiekuńcze są wykonywane od 26 stycznia 2010 r. i ponosi wydatki podobne jak wcześniej: energia elektryczna - 60,00 zł, szambo - 30,00 zł, woda - 20 zł, zakup leków - 120,00 zł, telefon 42,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na pomoc udzielaną T. W. Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w łącznej wysokości 2.400,00 zł. Otrzymała zasiłki celowe na inne potrzeby w łącznej wysokości 750,00 zł. Ponadto przyznane były na rzecz wnioskodawczyni usługi opiekuńcze na okres 3 miesięcy, koszt świadczenia usług wyniósł 1.944.00 zł. Organ wskazał na przepisy prawne mające w sprawie zastosowanie. Podkreślił, że T. W. osiągała cały czas dochody przekraczające kryterium dochodowe, a także stwierdził, że nie brał pod uwagę zeznań świadka T. Z. złożonych na rozprawie w dniu 29 maja 2009 r., z uwagi na zakwestionowanie prawidłowości zawiadomienia strony i pełnomocnika o przeprowadzeniu tego dowodu i podniósł, że pomimo dwukrotnych wezwań nie przeprowadził ponownie dowodu z zeznań świadka T. Z.. Wskazał, że posiada ona status osoby niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym, leczy się w powodu astmy oskrzelowej, w czasie zaostrzeń choroby pacjentka ma wyraźnie zaostrzoną wydolność, z powodów alergicznych możliwy jest szkodliwy wpływ pyłu związanego z paleniem w piecu c.o. Jednocześnie w okresie poprawy stanu zdrowia wnioskodawczyni może funkcjonować samodzielnie i może samodzielnie wykonywać codzienne czynności życiowe. Do Wojewódzkiej Przychodni Chorób Płuc i Gruźlicy wnioskodawczyni zgłaszała się w ostatnim okresie 29 listopada 2007 r., 17 września 2008 r., 14 lipca 2009 r. i 11 września 2009 r., ostatnia wizyta związana była z opiniowaniem stanu zdrowia, o które wystąpił organ. W Zespole Opieki Zdrowotnej w N. w okresie od l października 2008 r. do czasu ostatniej wizyty w dniu 22 stycznia 2009 r. z związku z leczeniem objawów choroby zasadniczej zgłosiła się czterokrotnie, a w wyniku zastosowanego leczenia uzyskano poprawę stanu zdrowia. Lekarze wystawiający zaświadczenia nie byli w stanie wskazać czy i w jakim wymiarze wnioskodawczyni wymaga przyznania usług opiekuńczych. Same wyniki badań określają stopień ciężkości choroby, ale nie są obiektywnym wskaźnikiem jakości życia i sprawności pacjenta, decydująca jest obserwacja codziennego życia pacjentki. Organ stwierdził, że dostrzega okresowo cięższy stan zdrowia wnioskodawczyni, jednocześnie z przeprowadzonych dowodów nie wynika, że w okresie za który odmawia przyznania zasiłku okresowego następowało zaostrzenie choroby. Nie dają temu podstaw zgromadzone w aktach sprawy dowody medyczne oraz częstotliwość wizyt lekarskich wnioskodawczyni. Organ podkreślił, że podstawą prawną orzekania w niniejszej sprawie w związku z uzyskiwaniem przez T. W. dochodu przekraczającego kryterium dochodowe jest art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu I instancji brak jest w sprawie spełnienia przesłanek do przyznania zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłacanie usług opiekuńczych. Nie zaistniały w sprawie szczególnie uzasadnione przypadki. Sam stan chorobowy wnioskodawczyni, o zmiennym stopniu nasilenia, nie daje podstaw do przyjęcia, że w sprawie wystąpiły szczególnie uzasadnione przypadki, aby przyznać zasiłek okresowy osobie przekraczającej kryterium dochodowe. Sytuacja wnioskodawczyni jest dobrze znana organowi, gdyż T. W. wielokrotnie korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej czy też starała się o pomoc, w związku z tym organ prowadził liczne postępowania, których przedmiotem było ustalenie stanu dochodów i zdrowia wnioskodawczyni. Organ podniósł, że ocena przesłanek do przyznania świadczeń na podstawie art. 41 musi być dokonywana przy uwzględnianiu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Podkreślono, że ustawodawca nie wyjaśnia co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak muszą one nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych jak: żywność, lekarstwa czy zakup opału. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika; że osoba występująca o przyznanie pomocy powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. Organ stwierdził, że w celu zaspokojenia niektórych potrzeb bytowych, także pomocy okresowej pomocy do palenia w piecu, w przypadku zaostrzenia stanów chorobowych, prac domowych i porządkowych, robienia zakupów, wnioskodawczyni powinna wykorzystywać własne zasoby. Charakter zasiłków przyznawanych na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej wyklucza zwrot uprzednio poniesionych przez stronę wydatków, zawłaszcza, że strona nie przedstawiła dowodów, że takie wydatki poniosła. Rozpoznając sprawę organ I instancji brał pod uwagę okoliczności że wnioskodawczyni wielokrotnie korzystała z przyznanych zasiłków celowych oraz innych form pomocy (organ wskazał na Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 854/08). Wskazując na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07, organ podniósł, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Pomoc państwa ma jedynie charakter subsydiarny. Dopuszcza się interwencję organów państwa jedynie w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie mogą pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, do jakich należy również posiłkowanie się pomocą ze strony bliskich. Organ stwierdził powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 155/07, że szczególne przypadki o jakich mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują. Organ wskazał też na orzeczenia sądów administracyjnych dotyczące specjalnego zasiłku celowego, które są też miarodajne dla oceny charakteru pomocy z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej dot. zasiłku okresowego, w których stwierdzono, że specjalny zasiłek celowy ma wyjątkowy charakter i powinien być przeznaczony na zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych. osób korzystających z pomocy, a nie podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Przyznanie środków finansowych na prywatną opiekę nie mieści się ramach celów pomocy społecznej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wr 639/07) oraz, że przepis art. 41 pkt l ustawy o pomocy społecznej, mówiąc o szczególnie uzasadnionych przypadkach, czyni ze specjalnego zasiłku celowego instrument, który nie może ze swej istoty służyć do zwrotu wydatków uprzednio poniesionych przez wnioskodawcę (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 466/07).

Podsumowując organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie mamy do

czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, bowiem sytuacja T. W. nie uległa pogorszeniu, co wynika zarówno z poczynionych w tej sprawie ustaleń, jak i z ustaleń z innych równolegle prowadzonych spraw. Organ mając na względzie sytuację finansową T. W. i ponoszone przez nią wydatki uznał, że z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej, jak również ze względu na udzielanie jej ciągłej pomocy finansowej, może ona z posiadanych środków finansowych wygospodarować środki na opłacenie pomocy w czasie, gdy nie są świadczone usługi opiekuńcze. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie wymaga przyznania jej świadczeń w szczególnym trybie. Podniósł, że na stan zdrowia wnioskodawczyni może mieć szkodliwy wpływ pył z pieca c.o., jednakże w okresie którego dotyczy ta sprawa nie ma potrzeby systematycznego palenia w piecu. Zdaniem organu wobec powyższych ustaleń nie ma uzasadnienia przyznanie zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłacenie usług opiekuńczych.

Analizując powyższe ustalenia oraz motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia, Kolegium podzieliło stanowisko zaprezentowane przez organ pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, rodzaj forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Według art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego.

Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 477,00 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Za dochód (art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej) uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z przeprowadzonej z odwołującą aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 12 sierpnia 2009 r. wnika, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe i dochód jej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z czerwca 2009 r. stanowi emerytura w wysokości 594,34 zł. Ponadto utrzymuje się z pomocy na zakup żywności w wysokości 200,00 zł miesięcznie, przyznanej na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2009 r. Pomoc żywnościowa w wysokości 200,00 zł miesięcznie była nadal kontynuowana po tym okresie.

Mając na względzie wyżej wskazane przepisy, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, T. W. nie przysługuje świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, jednakże art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach przewiduje, że osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków rzeczowych.

Organ uznał, że sytuacja odwołującej nie odpowiada dyspozycji wyżej cyt. artykułu i odmówił przyznania pomocy. Kolegium zauważa, że organ w ocenie sytuacji wnioskodawczyni uwzględnił orzecznictwo sądów administracyjnych co do możliwości zwrotu poniesionych wcześniej kosztów w trybie pomocy udzielanej w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Kolegium podkreśla, że wcześniejsze uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w tej sprawie wynikało z uchybień w postępowaniu administracyjnym prowadzących do niewyjaśnienia w sposób dostateczny stanu faktycznego sprawy, umożliwiającego właściwą ocenę sytuacji wnioskodawczyni, co mogło mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim należy podkreślić, że prawidłowo organ stwierdził, że nie można uznać sytuacji T. W. za szczególną. Świadczy o tym posiadanie stałego dochodu w postaci emerytury, w miarę stabilna sytuacja zdrowotna. Ponadto charakter specjalny pomocy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że ewentualna pomoc udzielana w trybie tego artykułu 11nie może ze swej istoty być przyznawana w celu zwrotu wydatków uprzednio poniesionych przez wnioskodawczynię. T. W. nie wskazała innych osób pomagających jej poza T. Z.. W kontekście brzmienia art. 4 ww. ustawy, zgodnie z którym, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a także art. 2 ust. 1, wskazującego, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, należy podkreślić, że skoro T. W. nie potrzebowała, czy też potrzebowała w niewielkim zakresie pomocy osób drugich, to mając stały dochód i przyznaną pomoc żywnościową oraz zasiłki celowe specjalne, mogła wygospodarować środki na ewentualne opłacenie sporadycznej pomocy. Pomoc społeczna nie może regulować zobowiązań podejmowanych przez klientów pomocy społecznej bez uprzedniej akceptacji organu pomocy społecznej. Oceniając stan faktyczny w niniejszej sprawie i uznając za zasadną odmowę przyznania zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłacenie usług opiekuńczych w okresie od l lipca do 15 listopada 2009 r., Kolegium nie kwestionuje zasadności przyznania odwołującej decyzją organu z 9 listopada 2009 r. Nr [...] pomocy w formie usług opiekuńczych na okres od 16 listopada 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. zmienionej decyzją Kolegium Nr [...] z dnia 31 grudnia 2009 r. uchylającą decyzję organu I instancji i zmieniającą okres na jaki przyznano usługi opiekuńcze, przedłużając go do 30 kwietnia 2010 r., a także stwierdza, że przyznanie tych usług nie powoduje automatycznie, iż T. W. należy przyznać wnioskowany zasiłek okresowy za wcześniejszy okres jako rekompensatę braku usług w tym czasie. Definicje ustawowe i charakter oraz warunki przyznania tych różniących się od siebie świadczeń, tj. usług opiekuńczych i zasiłku okresowego z art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wskazują, że nie można tych świadczeń traktować jako zamiennych i nieprzyznanie usług na cały wnioskowany okres, czy też przyznanie tych usług z opóźnieniem, nie rodzi konieczności przyznania rekompensaty pieniężnej jako zamiennika. Kolegium pragnie podkreślić, że sytuacja życiowa w jakiej znajdowała się T. W. nie kwalifikowała się jako szczególna w rozumieniu art. 41 pkt 2 ustawy. Prawidłowo organ pomocy społecznej podniósł, o czym było już wyżej, że ocena przesłanek do przyznania świadczeń na podstawie art. 41 musi być dokonywana przy uwzględnianiu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania, zaś pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. T. W. posiada emeryturę a ponadto uzyskuje stale pomoc na dożywianie oraz w sytuacjach uzasadnionych także inną pomoc, tak więc w celu zaspokojenia niektórych potrzeb bytowych, także opłacenia pomocy w takich sytuacjach jak w niniejszej sprawie, powinna wykorzystywać własne możliwości.

Skargę na powyższą decyzję złożyła T. W. wnosząc o jej uchylenie. Podniosła, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca. Wyraziła ponadto niezadowolenie z powodu wyznaczenia do rozpoznania jej sprawy Z. C..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych.

Na wstępie należy wskazać, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania oraz ewentualnego zwrotu reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 tej ustawy przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

W sprawie niniejszej przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy w N., którą to odmówiono T. W. zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłacenie usług opiekuńczych w okresie od 1 lipca 2009 r. do 15 listopada 2009 r.

Z niewadliwych ustaleń organów administracji wynika, że skarżąca T. W. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a dochód jej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. z czerwca 2009 r. stanowi emerytura w wysokości 594,34 zł. Ponadto otrzymywała ona pomoc społeczną na zakup żywności w wysokości 200 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2009 r., pomoc żywnościowa w kwocie 200 zł miesięcznie była nadal kontynuowana po tym okresie.

Kolegium prawidłowo więc stwierdziło przekroczenie kryterium dochodowego.

Stosownie do treści art. 41 cyt. ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1/ specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej lub rodziny , który nie podlega zwrotowi,

2/ zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Istota przyznawania takiego zasiłku polega na tym, że osoba znajdująca się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej pomimo, iż jej dochód przekracza kryterium dochodowe ustanowione w ustawie o pomocy społecznej może ubiegać się o zasiłek w formach przewidzianych w pkt 1 i 2 wskazanego przepisu. Celem takiej wyjątkowej regulacji jest stworzenie możliwości ubiegania się przez stronę o udzielenie pomocy w takich indywidualnych sytuacjach życiowych, które nie poddają się ustawowej kwalifikacji.

Takie rozwiązanie znajduje swe uzasadnienie z punktu widzenia aksjologii wyrażonej w art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej.

Staranne i wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy (sprawa dwukrotnie uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L.) oraz wyczerpujące uzasadnienie decyzji, z którego wynika dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - dały podstawy do stwierdzenia, iż w stanie sprawy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek – a więc taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, tak drastyczne oraz dotkliwe w skutkach życiowe zdarzenia, tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy,

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

O wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy. Wysokość tegoż wynagrodzenia określono zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).