Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 431/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi A.K.-T. na decyzję Wojewody z dnia 31 stycznia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej A.K.-T. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 marca 2010 r., znak [....] , wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy zainicjowanej wnioskiem z dnia 15 stycznia 2003 r., Starosta K. orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [....] , objętej księgą wieczystą nr [....] , obr. [....] jedn. ewid. [....] m. K. , w granicach wywłaszczonej działki nr [....] , obr. [....] , na rzecz K.K. , M.M. i innych......, W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. gospodarce nieruchomościami ( tekst jednol. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2063 z późn. zm. ) oraz art. 104 k.p.a., zaś w uzasadnieniu ustalił, że na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia określony w decyzji Naczelnika Dzielnicy [....] z dnia 12 listopada 1987 r. nr [....] , którym była budowa szkoły i przedszkola dla os. [....] . Uwzględnił przy tym późniejszą jego modyfikację z lutego 1988 r., zawartą w "Korekcie planu realizacyjnego w zakresie układu urbanistycznego obiektu Szkoła i Przedszkole os. [....] ".

W wyniku odwołania, które wnieśli A.K. , K.K. , M.M. , i oinni.... , decyzją z dnia 19 sierpnia 2010 r., znak [....] , Wojewoda [....] na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji uznając, że postępowanie dowodowe winno zostać uzupełnione w zakresie, w jakim ustalenia dotyczą realizacji celu wywłaszczenia.

Na powyższą decyzję Wojewody [....] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Gmina Miejska [....] .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Kr 1202/10, skargę oddalił.

Skarga kasacyjna Wojewody [....] od powyższego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1424/11.

Decyzją z dnia 12 lipca 2012 r., znak [....] , wydana na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1-3 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. gospodarce nieruchomościami ( tekst jednol. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm. ) sprostowaną postanowieniem z dnia 30 stycznia 2013 r., znak [....] , Starosta K. orzekł:

- w pkt 1 o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [....] o pow. 0,0104 ha, powstałej z podziału działki nr [....] , objętej księgą wieczystą nr [....] , poł. w obr. [....] , jedn. ewid. [....] , w granicach wywłaszczonej działki nr [....] , poł. w obr. [....] , b. gm. kat. [....], w odpowiednich częściach na rzecz K.K. , M.M. i innych....., - w pkt 2 o zobowiązaniu osób wymienionych w pkt 1 do zwrotu na rzecz Gminy Kraków kwoty: 2 630.10 zł, odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w odpowiednich częściach;

- w pkt 3 o sposobie i terminie wpłacenia zwaloryzowanego odszkodowania;

- w pkt 4 o odmowie zwrotu działki nr [....] , powstałej z podziału działki nr [....] , objętej księgą wieczystą nr [....] , poł. w obr. [....] , jedn. ewid. [....] m. K. , w granicach wywłaszczonej działki nr [....] , poł. w obr. [....] , b. gm. kat. [....] , na rzecz: K.K. i innych......, W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji opisał szczegółowo przebieg postępowania, powołał ustalenia i będące ich podstawą dowody, a także treść obowiązujących przepisów prawa oraz sposób ich zastosowania w przedmiotowej sprawie. Wskazał w szczególności, że ustalenia co do realizacji celu wywłaszczenia oparł na zgromadzonym materiale dowodowym, składającym się przede wszystkim ze zdjęć lotniczych przedmiotowego obszaru z lat 1997-1998, protokołu odbioru robót zewnętrznych z dnia 3 listopada 1997 r. oraz zeznań świadka w osobie J.K. - Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych Nr [....] w K. przy ul. [....]. Na tej podstawie przyjął, że cel wywłaszczenia określony w decyzji Naczelnika Dzielnicy [....] z dnia 12 listopada 1987 r. nr [....] jako budowy szkoły i przedszkola dla os. [....] został zrealizowany w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami na niemal całej działce nr [....] . Działka ta odpowiadała zawnioskowanej do zwrotu działce nr [....] , która powstała z wywłaszczonej działki nr [....] , a jej część w wyniku sporządzenia projektu podziału (przyjętego do ewidencji państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 15 czerwca 2010 r. za nr [....] została oznaczona nr [....] o pow. 0,4231 ha. Jedynie niewielka część wywłaszczonej nieruchomości, oznaczona w wyżej wymienionym projekcie podziału nr [....] o powierzchni 0,0104 ha, położona poza ogrodzonym terenem szkoły (obecnie stanowiąca wąski pas porośnięty wysoką nieskoszoną trawą i chwastami), stała się zbędna na cel wywłaszczenia, w efekcie czego orzeczono o zwrocie na rzecz byłych współwłaścicieli tylko tego obszaru, zobowiązując ich do zwrotu na rzecz aktualnego właściciela zwracanej nieruchomości, tj. Gminy K. , zwaloryzowanej kwoty odszkodowania wypłaconego im z tytułu wywłaszczenia nieruchomości o powierzchni 0,0104 ha.

Odwołanie decyzji Starosty K. wnieśli A.K. i inni...... , zaskarżając ją w całości.

Skarżący zarzucili wydanie decyzji z naruszeniem :

- art.136 w związku z art. 137 ust. 1 pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ‘poprzez nie uznanie przedmiotowej nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i w konsekwencji orzeczenie o odmowie zwrotu całości działki objętej wnioskiem;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnionej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których organ się oparł czyniąc ustalenia faktyczne, szczególnie w zakresie ustalenia stanu przedmiotowej nieruchomości na dzień upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a także brak wskazania powodów, dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej innym dowodom, czym utrudnił, wręcz uniemożliwił weryfikację prawidłowości rozstrzygnięcia;

- art. 75 § 1 k.p.a. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie kserokopii dokumentów, w sytuacji, kiedy nie mają one przymiotu dokumentu - dotyczy to protokołu odbioru robót zewnętrznych, którego data budzi wątpliwości oraz dokumentów powstałych po 30 listopada 1997 r.;

- art. 7, 8, 9,10 i 11 k.p.a. poprzez: zaniechanie podjęcia wszystkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. nieuwzględnienie jako dowodu decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji wraz z załącznikiem opisowym i graficznym, aneksu znak [....] z dnia 11 marca 1986 r., zaświadczenia Prezydenta Miasta K. z dnia 19 lipca 2011 o przeznaczeniu terenu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego; nierzetelne i pozbawione należytej staranności przeprowadzenie postępowania administracyjnego – niewyjaśnienie przed wydaniem przedmiotowej decyzji zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy, w szczególności przy podziale wnioskowanej o zwrot nieruchomości; przyjęcie za granicę niezrealizowanej inwestycji ogrodzenia, które w nieuzasadniony sposób miałoby wyznaczać granicę zwracanego pasa o absurdalnej szerokości 1 do 2 m; ograniczenie stronom możliwości czynnego udziału w postępowaniu przed wydaniem decyzji, pomimo pisemnego zwrócenia się do organu o wyjaśnienie przesłanek podziału nieruchomości.

- art. 14 k.p.a. poprzez :oparcie się na telefonicznej rozmowie w sprawie uzyskania istotnego dowodu (oryginału budzącego wątpliwości protokołu odbioru robót) i uzyskanie faksu, który nie można uznać za dowód w sprawie, art. 77 k.p.a., nieprzesłuchanie świadków;

- art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji przyjęcie, iż na przedmiotowej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia, a tym samym nie jest ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Skarżący zarzucili też naruszenie art. 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez wydzielenie wzdłuż ogrodzenia niemożliwego do zagospodarowania skrawka terenu bez dostępu do drogi.

Wojewoda [....] decyzją z dnia 31 stycznia 2013 r., znak [....] ,wydaną po rozpatrzeniu odwołania A.K. i inni...., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [....] z dnia 12 lipca 2012 r. nr [....] .W podstawie prawnej organ odwoławczy wskazał art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednol. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.) oraz art. 138 §1 pkt 1 k.p.a.

Po omówieniu treści zaskarżonej decyzji oraz odwołania Wojewoda [....] wskazał, że w jego ocenie rozstrzygnięcie zarówno w zakresie odnoszącym się do zwrotu działki nr [....] , jak i odmowy zwrotu działki nr [....] , jest zasadne. Zauważył, że niewątpliwie w przedmiotowej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiły wszystkie uprawnione do tego osoby, to znaczy poprzedni właściciele wywłaszczonej działki nr [....] oraz spadkobiercy zmarłych poprzednich właścicieli tej nieruchomości. Po drugie zaś, nieruchomość ta może zostać uznana za wywłaszczoną w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż jej nabycie nastąpiło w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W kwestii ustaleń czy wnioskowana do zwrotu działka rzeczywiście stała się zbędna na cel wywłaszczenia organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji Starosty [....] .

Jak wyjaśnił, z decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Dzielnicy [....] z dnia 12 listopada 1987 r. nr [....] wynika jednoznacznie, że celem wywłaszczenia była realizacja szkoły i przedszkola dla os. [....] . W zapadłym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1202/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że cel wywłaszczenia został przez organ pierwszej instancji ustalony, a nadto z akt sprawy wynika, iż przed upływem 7 lat od dnia kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, przystąpiono do prac związanych z realizacją tego celu. W tym zakresie istotne jest bowiem nie to, aby budowa każdego elementu szkoły, przedszkola, czy towarzyszącej im infrastruktury została rozpoczęta przed upływem wyżej wymienionego terminu, lecz aby w terminie tym przystąpiono do prac związanych z realizacją ogólnie rozumianego celu wywłaszczenia. Sąd podzielił też ustalenia organu drugiej instancji, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji winien ustalić jaka część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana na cel wywłaszczenia i czy cel ten został zrealizowany w terminie 10 lat od dnia, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.

W odniesieniu do powyższego, jako nadal aktualne i prawidłowe uznać należy ponowne oparcie się przez organ pierwszej instancji przy ustaleniu szczegółowego celu wywłaszczenia na składającej się zarówno z części opisowej jak i graficznej "Korekcie planu realizacyjnego w zakresie układu urbanistycznego obiektu Szkoła i Przedszkole os. [....] ". W szczególności, istotna jest tutaj treść części graficznej tego opracowania, z której wynikało jednoznacznie, że wywłaszczona działka była przeznaczona przede wszystkim pod znajdujące się w ogrodzonym terenie szkoły "szkolne tereny sportowe". W ramach powyższego planowano urządzenie m.in. boisk sportowych oraz bieżni.

Powyższe okoliczności, jak również potwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowości podjętych już wcześniej przez Starostę [....] ustaleń dotyczących określenia celu wywłaszczenia oraz okoliczności, że do jego realizacji przystąpiono przed upływem 7 lat od dnia kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna sprawiają, iż za niezasadne należy uznać zarzuty odwołujących się co do nieuwzględnienia decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji wraz z załącznikiem opisowym i graficznym oraz aneksu, a także zaświadczenie Prezydenta Miasta K. z dnia 19 lipca 2011 r. o przeznaczeniu terenu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Ponadto, należy podkreślić, że skoro w decyzji wywłaszczeniowej wyraźnie powołano się na treść decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia 30 marca 1987 r. nr [....], to właśnie w oparciu o ten dokument - a w konsekwencji o jego korektę, należało ustalać cel wywłaszczenia.

Wojewoda [....] stwierdził dalej, że jeśli chodzi o szereg zarzutów odwołujących dotyczących niedokładnego i niepełnego przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia, że działka nr [....] nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, to nie zasługują one na uwzględnienie. Zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do potwierdzenia powyższego. W szczególności na uwagę zasługują pozyskane przez organ pierwszej instancji w dniu 23 maja 2012 r. z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. , archiwalne zdjęcia obszaru objętego wnioskiem o zwrot. Na zdjęciu z sierpnia 1997 r. widać wyraźnie, że teren szkoły został już ogrodzony, zaś sam jej budynek jest już wykończony. Można zauważyć już rozpoczęte, ale jeszcze nieukończone obiekty sportowe. Co jednak istotne, obiekty te wyraźnie sprawiają wrażenie ukończonych już na kolejnym zdjęciu, wykonanym w maju 1998 r. Na fotografii widoczne są również elementy oświetlenia. W maju 1998 r. cel wywłaszczenia na działce nr [....] był już w pełni zrealizowany. O ile jednak same omawiane fotografie nie przesądzają, że wyżej wymieniona działka nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 2, gdyż 10 lat od dnia kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, minęło w grudniu 1997 r.), o tyle powyższe można w sposób przekonywujący potwierdzić w oparciu o inne pozyskane przez Starostę K. dowody, tj. zeznania świadka J.K. oraz treść protokołu odbioru robót zewnętrznych z dnia 3 listopada 1997 r.

Przesłuchany w dniu 13 maja 2009 r. J.K. zeznał, że szkoła była budowana etapami. I tak 1 września 1994 r. oddane zostały segment A-A1, w następnym roku - tj. 1995, był oddany segment B i C1, w 1996 r. oddany został segment B i C, a w 1997 r. segment sportowy D wraz z infrastrukturą. Ponadto wskazał on, iż taki stan, w jakim było odebrane w 1997 r. boisko trawiaste + rzutnia kulą istnieje do dnia dzisiejszego. Jedynie wykonywane są prace konserwacyjne w postaci utwardzenia i koszenia trawy, natomiast bramki wystawia w razie potrzeby z uwago na zagrożenie dewastacją. Odnośnie terenu omawianej działki wzdłuż granicy wschodniej wskazał on, iż jest to teren zielony. Nie jest i nie był wysypiskiem śmieci.

Wojewoda [....] stwierdził, że powyższy dowód został przeprowadzony w sposób zgodny z wymogami k.p.a., tzn. strony postępowania zostały o zamiarze jego przeprowadzenia poinformowane, zaś sam świadek został uprzedzony o prawie do odmowy składania zeznań oraz o grożącej mu, w razie podawania nieprawdziwych informacji, odpowiedzialności karnej, co w pełni potwierdza wartość dowodową tego środka i umożliwia oparcie się na nim przy wydawaniu rozstrzygnięcia w sprawie. Powyższe zeznania są też spójne z treścią innego pozyskane przez Starostę [....] dowodu, tj. protokołu odbioru robót zewnętrznych z dnia 3 listopada 1997 r.

Organ odwoławczy zaznaczył, że nie znajduje uzasadnienia zarzut odwołujących, iż organ pierwszej instancji naruszył art. 14 k.p.a. poprzez oparcie się na telefonicznej rozmowie w sprawie pozyskania istotnego dowodu - oryginału budzącego wątpliwości protokołu odbioru robót, i uzyskanie faksu, którego nie można uznać za dowód w sprawie. Protokół został pozyskany przez Starostę [....] już wcześniej bo w roku 2004 r. Czynności, o których mowa wyżej (przeprowadzenie rozmowy telefonicznej oraz odbiór faksu) zostały natomiast podjęte przez organ pierwszej instancji wyłącznie w celu zweryfikowania treści dokumentu, szczególnie zaś budzącej wątpliwość daty dziennej jego sporządzenia. Analiza treści obydwu egzemplarzy pozwala na potwierdzenie, że został on sporządzony w dniu 3 listopada 1997 r. Protokołem tym przekazano do użytkowania następujące obiekty: boiska asfaltowe, boiska trawiaste + rzutnia kulą, bieżnia czterotorowa, skocznia do skoku w dal i wzwyż, kort tenisowy, ogrodzenie, droga i parkingi, chodniki, place wypoczynkowe, zieleń oraz oświetlenie (11 sztuk słupów). Ponadto, w treści omawianego dokumentu wskazano, że przedmiot odbioru został wykonany w czasie od maja 1993 r. do dnia 30 września 1997 r.

Wojewoda [....] uznał, że choć każdy z trzech wyżej wymienionych dowodów, rozpatrywany osobno nie mógłby stanowić przekonywującego potwierdzenia co do realizacji na działce nr [....] przedmiotowej inwestycji w terminie, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to wszystkie rozpatrywane łącznie i we wzajemnej relacji, z uwagi na to, że są ze sobą spójne i wzajemnie się uzupełniające, potwierdzenie takie stanowią.

Wojewoda [....] uznał za prawidłowe także rozstrzygnięcie organu pierwsze instancji w zakresie zwrotu działki nr [....] i związanych z tym rozliczeń. Jak wyjaśnił, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem niezbicie, że obszar ten, znajdujący się poza ogrodzonym terenem szkoły, w ogóle nie został wykorzystany na cel wywłaszczenia. Stosownie zatem do treści art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami należało uznać go za zbędny i orzec o zwrocie. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami koniecznym było przy tym zobowiązanie wnioskodawców do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, co także zostało prawidłowo uczynione.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, że niezgodnym z prawem działaniem Starosty [....] było niewyjaśnienie przed wydaniem przedmiotowej decyzji zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy, w szczególności przy podziale wnioskowanej o zwrot nieruchomości i przyjęcie za granicę niezrealizowanej inwestycji ogrodzenia, które w nieuzasadniony sposób miałoby wyznaczać granicę zwracanego pasa o absurdalnej szerokości 1 do 2 m, Wojewoda [....] podkreślił, że treść art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyraźnie wskazuje, iż jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Co do podnoszonego w odwołaniu naruszenia art. 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez wydzielenie wzdłuż ogrodzenia niemożliwego do zagospodarowania skrawka terenu bez dostępu do drogi, organ odwoławczy zauważył, że zgodnie ze stanowiskiem zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1019/12 , decyzja o zwrocie nieruchomości nie jest decyzją o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości. Stosownie do art. 96 ust 1 b ustawy, w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji o zatwierdzeniu podziału, a ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości jedynie zatwierdza podział, który zaprojektowano tylko i wyłącznie w celu zindywidualizowania i określenia przedmiotu zwrotu. Tak ustawowo określony skutek decyzji o zwrocie części nieruchomości nie oznacza, że do samej decyzji zastosowanie mają wszystkie przepisy regulujące zasady podziału nieruchomości, a w szczególności przepisy art. 93 ust. 3 i art. 99 ustawy. Zgodnie tymi przepisami podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej; za dostęp do drogi publicznej uważa się również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych. Jeżeli zapewnienie dostępu do drogi publicznej ma polegać na ustanowieniu służebności, podziału nieruchomości dokonuje się pod warunkiem, że przy zbywaniu działek wydzielonych w wyniku podziału zostaną one ustanowione. Zastrzeżenie takiego warunku w decyzji o zwrocie nieruchomości nie jest możliwe.

Odnośnie zawartego w odwołaniu wniosku o "wyznaczenie innego organu" (niż Starosta [....] ) do prowadzenia przedmiotowej sprawy Wojewoda [....] podał, że wobec rodzaju rozstrzygnięcia zawartego w niniejszej decyzji (utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji) niecelowym jest obecnie zajmowanie przez Wojewodę [....] stanowiska w tym zakresie.

Wnosząc w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody [....] z dnia 31 stycznia 2013 r. , znak [....] , A.K. domagała się jej uchylenie w całości oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Starosty [....] z dnia 12 lipca 2012 nr [....] , a także zasądzenia kosztów postępowania.

Skarżąca zarzucała naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to :

- art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przez Wojewodę zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, a w szczególności nieuwzględnienie jako dowodów w sprawie dokumentów pozwalających ustalić rzeczywisty cel wywłaszczenia przedmiotowej działki, co jest niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, tj.: zaświadczenia Prezydenta Miasta K. o przeznaczeniu terenu działki w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego w dniu wywłaszczenia; decyzji z dnia 11 marca 1986 r., znak [....] z załącznikiem graficznym; decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji znak [....] z załącznikiem graficznym i opisowym z dnia 30 czerwca 1985 r.; decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny inwestycji z dnia 30 marca 1987 r., znak [....] , z załącznikiem graficznym, przytoczonej jako podstawa wywłaszczenia w decyzji o wywłaszczeniu z dnia 12 listopada 1987 r. znak [....] ;

- art. 4 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez nieuwzględnienie rzeczywistego przeznaczenia terenu działki [....] w momencie wywłaszczenia i przyjęcie za cel wywłaszczenia ogólnikowego określenia całej inwestycji, w ramach której wywłaszczone tereny miały być przeznaczone na 3 różne cele;

- art. 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez dokonanie podział nieruchomości objętej postępowaniem na 2 działki i wydzielenie działki przeznaczonej do zwrotu skarżącej, której to działki ze względu na kształt, położenie oraz brak dostępu do drogi nie ma możliwości zagospodarowania;

- art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez dokonanie podział nieruchomości i wydanie niesłusznej, opartej na nieudowodnionych faktach decyzji odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;

- art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie wielu ważnych dokumentów, mających moc dowodową, co doprowadziło do przyjęcia w postępowaniu celu wywłaszczenia niezgodnego z rzeczywistym celem, nietrafnej interpretacji realizacji tego celu i w konsekwencji wydania błędnej decyzji;

- art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez traktowanie korekty planu realizacyjnego jako dokumentu, w oparciu o który ustalono cel wywłaszczenia, ponieważ została ona opracowana w lipcu 1989 r., a więc po dacie wywłaszczenia (12 listopada 1987 r.), jak również nie została zatwierdzona decyzją stosownego organu budowlanego, a więc nie jest prawomocnym dokumentem;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez podawanie w uzasadnieniu decyzji faktów rzekomo udowodnionych, podczas gdy dowody zgromadzone przez organ pierwszej instancji są niewiarygodne;

- art. 107 k.p.a. poprzez powoływanie się w uzasadnieniu decyzji na stwierdzenie, zawarte w wyroku z dnia 4 kwietnia 2011r., wydanym przez rozpatrujący w poprzednim postępowaniu niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, że cel wywłaszczenia został przez organ pierwszej instancji ustalony, oraz że z akt sprawy wynika, że przed upływem 7 lat od dnia, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, przystąpiono do prac związanych z realizacją tego celu, ponieważ stało się ono bezzasadne w momencie dostarczenia przez skarżącą dokumentów będących dowodami, świadczącymi o tym, że inny był rzeczywisty cel wywłaszczenia, co ma decydujący wpływ na ocenę całego dotychczasowego postępowania.

W uzasadnieniu skargi A.K. wskazała, że Wojewoda [....] w prowadzonym przed wydaniem decyzji postępowaniu nie rozpatrzył dokumentów dołączonych przez nią do pisma z dnia 22 lipca 2011 r., pomimo że stanowią one istotne, wiarygodne dowody ujawniające rzeczywisty cel wywłaszczenia, inny niż przyjęty dotychczas. Nierozpatrzenie zaświadczenia Prezydenta Miasta K. z dnia 19 lipca 2011 r. o przeznaczeniu terenu działki nr [....] w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego w dniu wywłaszczenia stanowi naruszenie prawa, a także chęć celowego wyeliminowania najważniejszego z dotychczas przedstawionych dowodów. Dokument ten podaje, że działka [....] , z której została wydzielona działka [....] , w dniu wywłaszczenia - tj. 12 listopada 1987 r. - znajdowała się na terenach przeznaczonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na "parki i zieleńce oraz usługi sportu". Takie przeznaczenie terenu działki powinno być przyjęte jako cel wywłaszczenia w prowadzonym postępowaniu. Potwierdzają to pozostałe przedstawione przez skarżącą i nie rozpatrzone przez Wojewodę dokumenty.

Wojewoda [....] nie uwzględnił jako dowodu decyzji z dnia 3 czerwca 1985 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji - znak [....] , ani aneksu do tej decyzji, tj. decyzji z dnia 11 marca 1986, [....] , z załącznikiem graficznym. Z załączników do tych decyzji - opisowego i graficznego - jasno wynika, że celem wywłaszczenia działki [....] miała być budowa ogólnodostępnych terenów rekreacyjnych dla mieszkańców pobliskich osiedli. Przy ustaleniu celu wywłaszczenia zarówno organ pierwszej instancji, jak i Wojewoda [....] nie brali również pod uwagę planu realizacyjnego zatwierdzonego decyzją z dnia 30 marca 1987 r., znak [....] , przytoczoną w decyzji wywłaszczeniowej jako podstawa wywłaszczenia. Na załączniku graficznym do tej decyzji, tj. na planie realizacyjnym, w miejscu gdzie jest zlokalizowana działka nr [....] są wyraźnie zaznaczone obiekty "sportu osiedlowego", a nie boiska służące do prowadzenia szkolnych zajęć. W decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny znajduje się zapewnienie, że założenia planu są zgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i decyzją o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji - czyli z decyzją [....] z dnia 30 czerwca 1985 r. Zapewnienie to wynika z zaznaczenia w decyzji, że zostaje ona wydana na podstawie § 18 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego, zgodnie z którym w decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego właściwy organ stwierdza zgodność rozwiązań projektowanej inwestycji z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz z warunkami określonymi w decyzji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji.

Skarżąca podniosła, że J.K. , zeznający jako jedyny świadek, nie mógł posiadać wiedzy o tym na jaki cel miała być wywłaszczona działka [....] w 1987 r., ponieważ wówczas szkoła, której jest dyrektorem jeszcze nie istniała. Korekta planu realizacyjnego została opracowana w lipcu 1989 r., a więc nie mogła być podstawą wywłaszczenia mającego miejsce w 1987 r. Powoływanie się Wojewody [....] na stwierdzenie zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2011 r., że cel wywłaszczenia został przez organ pierwszej instancji ustalony staje się nieuprawnione z chwilą przedstawienia przez skarżącą dowodów na to, jaki był rzeczywisty cel wywłaszczenia zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego oraz decyzją o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji.

Wojewoda [....] w uzasadnieniu skarżonej decyzji stwierdza, że cel wywłaszczenia na działce objętej postępowaniem został zrealizowany przed upływem 10 lat od daty uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej. Dowody, które na tą okoliczność przedstawia to : zeznania jedynego świadka J.K. , nieuwierzytelniona kserokopia protokołu z dnia 3 lub 23 listopada 1997 r. dotyczącego odbioru robót zewnętrznych, zdjęcia lotnicze wykonane po upływie 10 lat od daty wywłaszczenia. Żaden z tych dowodów nie jest wiarygodny i za bezzasadne należy uznać twierdzenie Wojewody [....] , że wszystkie dowody rozpatrywane łącznie i we wzajemnej relacji, z uwagi na to, że są ze sobą spójne i wzajemnie się uzupełniające, potwierdzenie takie stanowią.

Zdaniem skarżącej, zeznania J.K. nie są wiarygodne z uwagi na brak obiektywizmu, ponieważ reprezentuje on jedną ze stron postępowania, tj. szkołę przy ul. [....] , która jest prawnie umocowanym użytkownikiem terenu objętego postępowaniem. Ponadto, zeznania J.K. nie są precyzyjne, gdyż nie podaje on numerów działek , na których powstawały wymieniane przez niego obiekty. Nieuwierzytelniona kserokopia protokołu z dnia 3, lub 23 listopada 1997 r., dotyczącego odbioru robót zewnętrznych nie może być uznana za dokument. Poza tym w przedmiotowym protokole nie zostały wymienione numery działek, na których powstały odbierane obiekty. Cała inwestycja przeprowadzana była na działkach o różnych numerach, nigdy nie zostały one scalone, wobec tego należy jasno i precyzyjnie określić, na których działkach, w jakim czasie i jakie obiekty były zbudowane.

Zdjęcia satelitarne, na które powołuje się Wojewoda [....] zostały wykonane po upływie 10 lat od daty wywłaszczenia. Nie mogą więc być dowodem w sprawie z uwagi na datę ich wykonania oraz brak możliwości oceny czy obiekty znajdujące się na działce [....] były ukończone w terminie i zgodne z celem wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi administracyjnymi ( tekst jednol. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - oznaczana dalej jako p.p.s.a. ) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. Ponadto, fakt uprzedniego wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w szczególności wyroku z dnia 14 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Kr 1202/10, ma między innymi ten skutek, że dokonywana obecnie ponowna kontrola dotyczy przede wszystkim czynności oraz decyzji podjętych po tej dacie. Co do zasady winna ona nastąpić z uwzględnieniem wiążącego charakteru oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu tego wyroku ( art. 153 p.p.s.a.), z tym zastrzeżeniem, iż ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyr. NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98 , ONSA 2000, nr 3, poz. 129). Podobny skutek mogą wywołać istotne zmiany stanu faktycznego. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa materialnego i procedury, oraz sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za błędne. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu eliminację błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia dostrzeżonych wadliwości, przy czym wskazania te nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy.

Mając na uwadze powyższe ogólne uwagi oraz przedmiot niniejszego postępowania należy stwierdzić, że po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku z dnia 14 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Kr 1202/10, nie uległ zmianie stan faktyczny oraz stan prawny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, stąd nie zachodzą przesłanki od odstąpienie od zasady wyrażonej w art.153 p.p.s.a. Skarżąca powoływała się co prawda na pismo z dnia 22 lipca 2011r., złożone w toku postępowania kasacyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i dołączone do niego dowody, jednakże nie stanowiły one nowych okoliczności ani nowego materiału w sprawie. W przeważającej części dokumenty wskazywane przez A.K. były znane organom administracji publicznej już wcześniej i znajdowały się w materiale dowodowym, który oceniał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 14 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Kr 1202/10. Nowym dokumentem było jedynie zaświadczenie Prezydenta Miasta K. , które zostało wydane w dniu 19 lipca 2011r. Zaświadczenie powyższe nie zawierało informacji nowych, ponieważ wskazywało przeznaczenie spornej działki w planie miejscowym na dzień wywłaszczenia. Ta zaś okoliczność - co do obowiązującego w pewnym okresie prawa - była znana już wcześniej. Nie nastąpiła więc w sprawie niniejszej żadna zmiana tego rodzaju, by możliwe było odstąpienie od związania wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Kr 1202/10.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy szczególne znaczenie mają trzy stwierdzenia, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Kr 1202/10. Sąd wskazał w nim m. in., że nie można zgodzić się z wcześniejszym poglądem Wojewody, jakoby zeznania dyrektora szkoły miały mniejszą wartość dowodową z uwagi na zainteresowanie tej osoby wynikiem toczącego się postępowania. Winny jednak być wnikliwie ocenione. Nadto, Sąd zgodził się z twierdzeniem skargi, wniesionej wówczas przez Gminę Miejską K. , że cel wywłaszczenia został przez organ pierwszej instancji ustalony. Uznał również, że w kontekście art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami istotne jest nie to, aby budowa każdego elementu szkoły, przedszkola, czy towarzyszącej im infrastruktury została rozpoczęta przed upływem terminu, lecz aby w terminie tym przystąpiono do prac związanych z realizacją ogólnie rozumianego celu wywłaszczenia. Nadto, w wyroku tym nie poddano krytyce ustalenia faktu realizacji celu wywłaszczenia z uwzględnieniem dokonanej w lutym 1988 r. "Korekty planu realizacyjnego w zakresie układu urbanistycznego obiektu Szkoła i Przedszkole os. [....] w K ".

Wobec powyższego należy przyjąć, że wiążący w niniejszej sprawie wyrok zawiera pogląd, iż możliwe jest ogólne interpretowanie celu wywłaszczenia spornej działki w tym sensie, że cel ten stanowią wszystkie elementy zamierzenia wymienione w decyzji wywłaszczeniowej, jako objęte wspólnym planem realizacyjnym, których lokalizacja była wzajemnie powiązana. Trafnie zatem organy administracji publicznej przyjęły, że celem tym było wykonanie szkoły i przedszkola wraz z infrastrukturą. W ramach tak określonego celu wywłaszczenia – który miał być inwestycją oświatową także odnośnie terenów rekreacyjno-sportowych ogólnie dostępnych – pierwotnie przewidziano na większości obszaru działki objętej obecnie wnioskiem o zwrot realizację elementów sportowo – rekreacyjnych, tj. górki saneczkowej, boiska do tenisa oraz boisk do kometki, zgodnie z decyzją z dnia 30 marca 1987r. i jej załącznikiem graficznym (k. 111 akt organu pierwszej instancji). Przedmiotowe elementy zamierzenia nie zostały wyłączone do korzystania dla młodzieży uczęszczającej do szkoły i przedszkola dla os. [....] . Po wykonanej w lutym 1988 r. korekcie do zatwierdzonego planu realizacyjnego, sporny teren znalazł się w przeważającej części na terenie oznaczonym literą A - szkoła i cyfrą 8 – szkolne tereny sportowe (załącznik graficzny korekty – k. 293 akt organu administracji). Doszło zatem do zmiany szczegółowego zagospodarowania pewnego terenu, w tym przeznaczenia obecnej działki nr [....] , ale w ramach tej samej inwestycji (budowa szkoły i przedszkola ), w celu realizacji której doszło do wywłaszczenia. W tym konkretnym stanie faktycznym uznać należy, że pomimo zmiany elementów szczegółowych inwestycji z kortów tenisowych, kometki i górki saneczkowej na szkolne tereny sportowe, czy komunikacji prowadzącej do budynków i innych obiektów, nadal cel wywłaszczenia pozostawał ten sam i była nim budowa budynków oświatowych ( szkoły i przedszkola ) oraz towarzyszącej im infrastruktury, w tym sportowej. Ustalenia faktyczne organów administracji publicznej są zatem prawidłowe i zgodne z zaleceniami Sądu, który dopuścił takie rozumienie celu wywłaszczenia w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 136 - 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednol. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm. – dalej ugn). Uzasadnienia kontrolowanych decyzji zawierają opis istotnego przebiegu postępowania, wskazanie faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły , zaś uzasadnienia prawne - wyjaśnienie podstaw prawnych decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Treść decyzji organu pierwszej instancji wskazuje, że szczegółowymi ustaleniami objął on wszystkie przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ugn ( który stanowił, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jak również w art. 137 ust. 1 ugn ( w myśl którego nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany). W decyzji tej organ pierwszej instancji zawarł również ustalenia dotyczące rozliczeń z tytułu zwrotu nieruchomości odnośnie tej jej części, co do której roszczenie uwzględniono. Podobną treść, aczkolwiek rozbudowaną w kierunku zarzutów odwołania, zawiera decyzja organu drugiej instancji.

W skardze nie są kwestionowane te ustalenia organów obu instancji, które dotyczą legitymacji wnioskodawców do zgłoszenia rozpoznawanego żądania, faktu i podstaw wywłaszczenia nieruchomości, zachodzących na przestrzeni czasu zmian geodezyjnych, a także zmian własnościowych . Te kwestie jako niesporne oraz nie budzące zastrzeżeń w ramach dokonywanej kontroli obu aktów pozostaję poza szerszymi rozważaniami.

Zarzuty skargi koncentrują się po pierwsze wokół zagadnień związanych z prawidłowością ustaleń dotyczących określenia celu wywłaszczenia nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot i jego realizacji w terminach przewidzianych w art. 137 ust. 1 ugn. Wskazują one na wadliwość przeprowadzonego postępowania dowodowego, która miała skutkować w efekcie naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości w pełnym zakresie objętym wnioskiem. Zarzuty skargi w tej części nie są jednak zasadne.

Stosownie do art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Zgodnie z art. 75 k.p.a. § 1 zd. 1 jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W zdaniu 2. tegoż przepisu podano przykładowo, że w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne -wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a. , rozumianej jako ocenę tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (zob. między innymi: A. Wróbel- komentarz do art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.; C. Martysz- komentarz do art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom l i II, Zakamycze, 2005; J. Borkowski: Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., l SA 1270/93, OSP 1994/7-8/131).

W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, dokonując ustaleń odnośnie celu wywłaszczenia oraz zaistnienia przesłanek zwrotu spornej nieruchomości, uczyniły zadość wymogom wynikającym z wszystkich powyższych przepisów. Zebrały one w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, który pozwala na rozstrzygnięcie wszystkich istotnych kwestii. W uzasadnieniach decyzji znalazły się szczegółowe i staranne wywody, które wyjaśniają z jakich przyczyn organy dokonały takich, a nie innych ustaleń. Odzwierciedlają one w sposób wyczerpujący tok rozumowania organów, zawierają zestawienie wszystkich dopuszczonych dowodów, a także ocenę ich wartości odrębnie i w całokształcie, która odpowiada zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego.

W szczególności, powyższe pozytywne uwagi odnieść można do oceny przez organy administracji publicznej dowodów z zeznań świadka, zdjęć lotniczych oraz protokołu odbioru inwestycji.

Jak już wyżej wskazano, w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 14 kwietnia 2011r., sygn. akt II SA/Kr 1202/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyraził pogląd, iż brak jest podstaw do uznania, że zeznania J.K. – dyrektora szkoły – mają wartość mniejszą tylko z tej przyczyny, że jest on w pewien sposób zainteresowany wynikiem sprawy. Sąd zalecił jedynie wnikliwą ocenę dowodu z zeznań tego świadka. Analiza treści uzasadnień decyzji wydanych po powyższym wyroku prowadzi do wniosku, że taka wnikliwa ocena została dokonana przez organy administracji publicznej. Zeznania świadka zostały zestawione z całokształtem materiału dowodowego. Dowód ten słusznie oceniono jako przydatny do wyjaśnienia okoliczności istotnych. J.K. nie posiadał co prawda bezpośredniej wiedzy na temat planów zagospodarowania działki w chwili wywłaszczenia, gdyż wówczas nie był jeszcze związany z projektowaną szkołą. Nie oznacza to jednak, że zupełnie nie posiadał wiedzy w tym zakresie, bowiem tę mógł czerpać ogólne obejmując w okresie późniejszym funkcję dyrektora szkoły, z różnych źródeł, w sposób pośredni. Najważniejszą częścią zeznań tego świadka pozostają informacje co do okoliczności, z którymi zetknął się bezpośrednio, tj. pełniąc od 1994r. funkcję dyrektora szkoły. W ocenie Sądu brak jest podstaw, aby podważać wiarygodność zeznań tego świadka. J.K.. przed przesłuchaniem został pouczony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a w rozstrzygnięciu sprawy nie posiada własnego interesu prawnego. Nie był i nie jest bowiem właścicielem ani całości szkoły, ani spornego terenu, zatem wynik sprawy nie dotyczył jego interesów majątkowych. Ewentualny zwrot całości terenu, będącego przedmiotem postępowania jeżeli nawet mógłby stanowić dla kierowanej przez niego szkoły niedogodność, to jednakże nie uniemożliwiałby w żadnym wypadku dalszego jej funkcjonowania. Zeznania J.K. zostały przez organy administracji publicznej zestawione z pozostałym materiałem dowodowym, z którym korespondują i tworzą logiczną całość. Wbrew temu, co podnosi skarżąca, brak wskazania w ustnych zeznaniach numerów działek wręcz podnosi, a nie obniża wartość tego dowodu. Oznacza bowiem, że składając zaznania J.K. był obiektywny albowiem niczego nie przygotowywał, lecz polegał na własnej pamięci. Zeznania, w których świadek podawałby najdrobniejsze szczegóły, co do których doświadczenie życiowe wskazuje, że trudno je pamiętać - np. bez sprawdzenia w dokumentach, można by uznać za przygotowane, wyuczone, a zatem tendencyjne. Tymczasem w swoich zeznaniach , mając potencjalnie taką możliwość, J.K. nie tylko nie wskazuje numerów działek, ale i przyznaje, że dokładnych dat poszczególnych zdarzeń w procesie realizacji inwestycji nie jest w stanie podać. Zeznania ocenić należy zatem jako złożone spontanicznie, oparte na tym, co świadek wiedział o sprawie rzeczywiście, a nie na wyuczonej wersji. To zaś dodatkowo wzmacnia ich wiarygodność.

Rzetelnie przeprowadzone postępowanie dowodowe umożliwiło także przyjęcie za podstawę ustaleń faktycznych protokołu odbioru robót zewnętrznych z dnia 3 listopada 1997 r. Nie ma racji skarżąca utrzymując, że protokół ten dowodem być nie mógł, skoro organ nie posiadał jego oryginału. Wyżej wskazano już, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód może być dopuszczone w zasadzie wszystko, byleby nie było sprzeczne z prawem i byle służyło wyjaśnieniu sprawy. W procedurze administracyjnej brak jest zamkniętego katalogu środków dowodowych, zatem organy administracji publicznej mają w tym zakresie znaczną swobodę. W szczególności zaś brak jest zastrzeżenia, aby dowodem mogły być jedynie oryginały dokumentów. Na brak dostępności oryginałów dokumentów może mieć wpływ szereg zdarzeń, w tym także zmiany organizacyjne zachodzące u potencjalnych dysponentów materiałów, zdarzenia losowe, czy znaczny upływa czasu. Jeżeli organ administracji publicznej pomimo podejmowanych starań o uzyskania oryginału ma do dyspozycji jedynie kopię dokumentu, z takiej kopii może i winien skorzystać. Zważywszy, że pozyskany dokument były w pewnym fragmencie mało czytelny, należało podchodzić do takiego dowodu z większą ostrożnością i oceniać go wnikliwiej. Tak właśnie zachowały się organy w niniejszej sprawie. Nie poprzestały na pozyskaniu jednej kopii dokumentu, ale podjęły starania, aby w poczet dowodów włączyć drugą kopię, pochodzącą z innego źródła. Zestawienie obu tych dowodów pozwoliło przede wszystkim na ustalenie, że kopie są zgodne, za wyjątkiem dopisanej na jednej z nich cyfry "2". W zaistniałej sytuacji nie było przeszkód, aby uznać kopię protokołu odbioru robót za wiarygodny dowód w sprawie. Żaden z pozostałych elementów materiału dowodowego nie daje podstaw do kwestionowania tego, że w dniu 3 listopada 1997r. rzeczywiście odbyło się odebranie robót zewnętrznych na spornym terenie.

Organy administracji publicznej w sposób prawidłowy oceniły także zdjęcia lotnicze, pozyskane z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. W szczególności słuszne wnioski wyprowadziły z analizy zdjęcia, wykonanego w dniu 9 maja 1998 r. Podkreślić trzeba, że dowód ten nie stanowił samodzielnej podstawy jakichkolwiek ustaleń faktycznych, a jedynie uzupełniał pozostałą część materiału dowodowego. Po przeanalizowaniu zdjęcia z dnia 9 maja 1998 r. organ pierwszej instancji uznał, że widoczna jest już pełna infrastruktura sportowa. Wojewoda [....] podniósł natomiast, że obiekty te sprawiają wrażenie ukończonych. Skarżąca kwestionowała taką ocenę, zarzucając, że nie można uznać za dowód czegoś, co sprawia jedynie wrażenie. Z taką argumentacją zgodzić się nie sposób. Każdy nawet wiarygodny dowód może charakteryzować się różną mocą. Na podstawie niektórych dowodów można w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzić (bądź wykluczyć) udowadnianą okolicznośc. Inne dowody będą zaś jedynie podstawą do stwierdzenia wysokiego prawdopodobieństwa zaistnienia określonego faktu. Tak też ocenić należy zdjęcie lotnicze z dnia 9 maja 1998 r. Przy wykonywaniu zdjęć z pewnej wysokości rzadka będzie sytuacja, aby jedynie na ich podstawie dało się rozstrzygnąć, czy dany obiekt jest ukończony, czy nie. W takim wypadku jedyną rzetelną oceną dowodu tego rodzaju jest wskazanie na duże prawdopodobieństwo, nie zaś stuprocentową pewność zaistnienia dowodzonej okoliczności. Stwierdzenie przez organ drugiej instancji, że obiekty sprawiają wrażenie ukończonych nie budzi zastrzeżeń, albowiem samo zdjęcie lotnicze nie dawałoby dostatecznych podstaw do ustalenia, kiedy dokładnie doszło do ukończenia obiektów sportowych. Włączone do całości materiału dowodowego, wzmacnia natomiast określone elementy ustaleń, czynionych na podstawie innych środków dowodowych.

W skardze zarzuca się także niezgromadzenie całości dostępnego materiału dowodowego oraz pominięcie wniosku o przesłuchanie świadka. Wniosek taki został istotnie zawarty w piśmie z dnia 3 czerwca 2009 r. (k. 399 akt organu administracji), przy czym strony podały wyłącznie nazwisko świadka [....] oraz jego funkcję – dyrektora Biura Inwestycji Urzędu Miasta K. Organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do wskazania dokładniejszych danych świadka, w tym danych adresowych, celem dopuszczenia tego dowodu. W odpowiedzi skarżąca podała jedynie imię świadka, podnosząc, że pozostałe dane osobowe winien ustalić sam organ. Skarżąca powołała się też na fakt, że S.A. została wskazana w zeznaniach J.K. nie precyzując jasnej tezy dowodowej. Należy zwrócić uwagę, że świadek J.K. nie wskazywał, aby S.A. miała posiadać w chwili obecnej jakieś dokładne informacje w sprawie. Podawał jedynie, że kierowała ona Biurem Inwestycji. W tym kontekście poszukiwanie z urzędu i przeprowadzenie dowodu z zeznań S.A. jawi się jako niecelowe. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty, które zostały wytworzone przez Biuro Inwestycji albo przynajmniej z udziałem jego przedstawicieli. Trudno zatem zakładać, że pracownik tej nieistniejącej już jednostki miejskiej realizującej różne inwestycje po wielu latach posiadać będzie aktualnie szerszą wiedzę, niż wynikająca z dostępnych dokumentów. W realiach niniejszej sprawy, gdy ustalenia zostały oparte na bardzo szerokim i wnikliwie ocenionym materiale dowodowym, a wniosek dowodowy nie został sprecyzowany, organy administracji mogły go pominąć.

Skarżąca podnosiła nadto, że ustalony przez organy cel wywłaszczenia nie był zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, obejmującym sporny teren w dacie wywłaszczenia. Taka konkluzja, jeśli nawet hipotetycznie uznać by ją za trafną, pozostaje bez wpływu na ustalenie celu wywłaszczenia w niniejszej sprawie, a także faktów dotyczących jego realizacji. Ewentualna niezgodność celu wywłaszczenia z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego mogłaby jedynie rzutować na prawidłowość samej decyzji o wywłaszczeniu, co jednak pozostaje poza badaniem w niniejszej sprawie.

Nie mają w sprawie istotnego znaczenia dla określenia celu wywłaszczenia również dokumenty powoływane w skardze, wytworzone przed powstaniem planu realizacyjnego określonej treści, który został powołany w decyzji wywłaszczeniowej jako podstawa wywłaszczenia.

Z powyższych rozważań wynika, że większość zarzutów skargi nie zasługuje na uwzględnienie.

Za zasadny należy uznać jedynie ten z zarzutów skargi, który dotyczy niecelowości zwrotu poprzedni właścicielom niewielkiego pasa gruntu, o szerokości od 1 do 2 m, znajdującego się bezpośrednio przy szkolnym ogrodzeniu poza terenem szkoły. Skarżąca już w odwołaniu podnosiła, że tak wydzielony skrawek nieruchomości jest niemożliwy do zagospodarowania, a zarzut ten ponowiła w skardze.

W szczególności, w ocenie Sądu sam fakt, że możliwa do zwrotu (w świetle art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) część terenu objętego wnioskiem nie nadaje się do zagospodarowania albo przedstawia zbyt niską wartość, nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu zwrotu. Co do dopuszczalności podziału nieruchomości objętej żądaniem zwrotu trafne rozważania zostały zawarte w zaskarżonej decyzji, z powołaniem poglądów orzecznictwa, które podziela Sąd w składzie rozpoznającym sprawę.

Należy jednak mieć na uwadze, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Obowiązki te wynikają z art. 9 k.p.a. Zaniechanie takiego pouczenia jest istotnym uchybieniem.

W niniejszej sprawie wnioskodawcy starali się o zwrot całej działki nr [....] , o powierzchni 0,4435 ha. Z prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynikało, że do zwrotu nadaje się jedynie niewielka jej część, oznaczona po podziale jako działka nr [....] o powierzchni 0,0104 ha, co stanowi jedynie niewielki ułamek (ok. 2%) powierzchni terenu, o który ubiegali się wnioskodawcy. W sytuacji zaistnienia tak istotnych okoliczności faktycznych i prawnych (brak możliwości zwrotu przeważającej części objętego wnioskiem terenu, oznaczonego jako działka nr [....] organy administracji publicznej winne były – w myśl art. 9 k.p.a. – zwrócić się do skarżących ze stosowną informacją i zapytać ich, czy w razie takiej ewentualności (możliwości zwrotu jedynie niewielkiej części spornej nieruchomości) są w ogóle zainteresowani uzyskaniem samej działki nr [....] . Z pism skarżącej, kierowanych już do organu pierwszej instancji, wynika bowiem pośrednio, że zwrot tak małej części nieruchomości ona sama i pozostałe strony uznają za bezcelowy. Zaniechanie udzielenia informacji stosownie do art. 9 k.p.a. stanowi wadę, mogącą mieć wpływ na wynik sprawy, która winna ulec konwalidacji najpóźniej w postępowaniu przed organem drugiej instancji.

Zaskarżona decyzja musi zostać zatem wyeliminowana z obrotu prawnego. Niecelowe przy tym jest uchylanie również decyzji organu pierwszej instancji albowiem dostrzegane wady postępowania mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w pkt I. sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c " p.p.s.a. Rzeczą Wojewody [....] przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, przed wydaniem rozstrzygnięcia, będzie pouczenie stron - zgodnie z art. 9 k.p.a. - o ich sytuacji faktycznej i prawnej, a także uzyskanie od nich informacji, czy wobec wynikającej z zabranego materiału możliwości zwrotu jedynie niewielkiej części żądanego terenu podtrzymują swój wniosek, także w przypadku, gdyby zwrotowi miała podlegać wyłącznie ta część nieruchomości.

Podstawę prawną orzeczenia zawartego w pkt sentencji II. wyroku stanowi art. 152 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II. sentencji wyroku, przyjmując za podstawę art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.