Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 561/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 48 ust. 2 i 3 oraz art. 49b ust. 2 i 2a, art. 30 ust. 1 pkt 1a w zw. z art. 29 uist. 1 pkt 20, art. 29 ust. 2 pkt 11
journal: Dz.U. 2016 poz 290
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 5 i pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 328
law: Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. K. i R. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki studzienki kanalizacyjnej i odcinka kanalizacji przebiegającego przez działki I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...]; II. uchyla postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych i nałożenia obowiązku przedstawienia dokumentów związanych z wykonaniem powyższych robót; III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżących M. K. i R. K. solidarnie kwotę 500 zł /słownie: pięćset złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. K. i M. K. (skarżących) jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (organ II instancji) z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] o nakazie rozbiórki studzienki kanalizacyjnej.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

W wyniku czynności kontrolnych organ I instancji ustalił, że na działkach nr 1493, 1494 i 1495 w [...], wykonano roboty budowlane polegające na wykonaniu odcinka kanalizacji sanitarnej. Powyższe roboty budowlane zostały wykonane bez wymaganego zgłoszenia. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] organ I instancji zobowiązał Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] Sp. z o. o. z siedzibą w [...] (PGKiM Sp. z o.o.) jako właściciela kanalizacji sanitarnej, do przedłożenia w terminie do dnia 30 sierpnia 2014 r. oceny stanu technicznego studzienki kanalizacyjnej na działce nr 1493 i odcinka kanalizacji przebiegającego przez działki nr 1493, 1494 i 1495.

Jak wynikało z przedłożonej oceny technicznej, studzienka kanalizacyjna na działce nr 1493 i odcinki kanalizacji przebiegające przez działki nr 1493, 1494 i 1495 wykonano niezgodnie z obowiązującymi przepisami i normami, a tym samym kwalifikowały się do przebudowy.

Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] organ I instancji nałożył na PGKiM Sp. z o. o. obowiązek wykonania w terminie do dnia 30 czerwca 2015 r. robót budowlanych polegających na:

- przebudowie studzienki kanalizacyjnej osadczej istniejącej na działce nr 1493 na studzienkę przepływową,

- przebudowie odcinka kanalizacji przebiegającego od studzienki kanalizacyjnej na działce nr 1493 a następnie przez działki nr 1494 i 1495 z zagłębieniem istniejącego odcinka kanalizacji do głębokości min. 1,20 m od poziomu terenu i ułożeniu go ze spadkiem min. 1,5 %,zgodnie z oceną stanu technicznego przedłożoną w toku postępowania.

Po rozpoznaniu odwołań H. K. i PGKiM Sp. z o.o., decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] organ II instancji uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że w toku postępowania nie ustalono czy wykonany zakres robót stanowi przebudowę, czy może budowę nowego odcinka kanalizacji i nowej studzienki. Nie wyjaśniono również na czym polegały roboty budowlane oraz czy w trakcie zmiany lokalizacji studzienki kanalizacyjnej doszło do zmiany lokalizacji innych elementów kanalizacji. Ponadto organ I instancji nie przedstawił uzasadnienia zastosowania art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (u.p.b.), który w przypadku robót zakończonych powinien być stosowany w zw. z art. 51 ust. 7 u.p.b., a także dlaczego podmiotem zobowiązanym zostało uznane PGKiM Sp. z o.o.

Następnie decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] organ I instancji umorzył w całości postępowanie w sprawie robót budowlanych związanych z wykonaniem studzienki kanalizacyjnej na działce nr 1493 i odcinka kanalizacji przebiegającego przez działki nr 1493, 1494 i 1495 w [...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w sprawie nie można zastosować procedur określonych w art. 51 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 u.p.b., natomiast wykonana samowolnie kanalizacja sanitarna spełnia swoją funkcję i nie stwarza żadnych zagrożeń dla ludzi i mienia.

Po rozpoznaniu odwołania H. K., decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] organ II instancji uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że postępowanie nie dotyczy oceny stanu technicznego przyłącza kanalizacji oraz sieci kanalizacyjnej, lecz legalności robót budowlanych związanych z wykonaniem studzienki kanalizacyjnej na działce nr 1493 i odcinka kanalizacji przebiegającego przez działki nr 1493, 1494 i 1495 w [...]. Organ I instancji nie ustalił daty wykonania spornej studzienki kanalizacyjnej oraz spornego odcinka sieci kanalizacyjnej, ponadto obiekt ten nie powinien zostać zakwalifikowany jako przyłącze kanalizacyjne. Wykonanie przedmiotowych robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę stanowi samowolę budowlaną, której skutkiem jest zastosowanie przez organy nadzoru budowlanego art. 48 u.p.b. Ponadto z oceny stanu technicznego wynika, że zarówno studzienka kanalizacyjna na działce nr 1493 jak i odcinek kanalizacji przebiegający przez działki nr 1493, 1494 i 1495 wykonano niezgodnie z obowiązującymi przepisami i normami dot. m. in. spadków ułożenia rur, ich średnicą i budową studni rewizyjnej, co wyklucza uznanie, iż wykonana samowolnie kanalizacja spełnia swoją funkcję i nie stwarza żadnego zagrożenia dla ludzi i mienia, zwłaszcza, że uczestniczka postępowania wskazywała, że przedmiotowy odcinek kanalizacji jest nieszczelny.

Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. nr [...] organ I instancji wstrzymał roboty budowlane związane z wykonaniem studzienki kanalizacyjnej na działce nr 1493 i odcinka kanalizacji przebiegającego przez działki nr 1493, 1494 i 1495, oraz nałożył na skarżących jako inwestorów przedmiotowych robót budowlanych obowiązek przedstawienia w terminie do dnia 30 grudnia 2016 r. dokumentów związanych z wykonaniem wyżej opisanych robót budowlanych:

a) decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania dla studzienki kanalizacyjnej na działce nr 1493 i odcinka kanalizacji przebiegającego przez działki nr 1493, 1494 i 1495;

b) czterech egzemplarzy projektu budowlanego ww. studzienki kanalizacyjnej i odcinka kanalizacji wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi;

c) zaświadczenia o wpisie autora projektu na listę członków wydaną przez właściwą izbę samorządu zawodowego, z określonym w nim terminem ważności, aktualnego na dzień opracowania projektu;

d) oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] organ I instancji nakazał skarżącym rozbiórkę studzienki kanalizacyjnej na działce nr 1493 i odcinka kanalizacji przebiegającego przez działki nr 1493, 1494 i 1495 położone w [...].

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji podał art. 48 ust. 4 u.p.b. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie przedmiotem postępowania jest odcinek sieci kanalizacji sanitarnej od studzienki kanalizacyjnej istniejącej na działce nr 1493 (własność skarżących) przebiegający przez działki nr 1493, 1494 i 1495 do studzienki kanalizacyjnej zlokalizowanej na tej działce, na kolektorze kanalizacji ogólnospławnej zarządzanej przez PGKiM Sp. z o. o. Przebieg kanalizacji obrazuje mapa (karta 93 akt sprawy), został potwierdzony przez przedstawiciela PGKiM Sp. z o.o., wobec czego organ I instancji przyjął, że jest on wiarygodny i odpowiada rzeczywistemu przebiegowi w terenie.

Następnie organ I instancji stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż budowa studzienki kanalizacyjnej (rewizyjnej) na działce nr 1493 oraz odcinka kanalizacji na działkach nr 1493 i 1494, została wykonana w lipcu 2007 r. przez skarżących, którzy byli inwestorami robót z tym związanych.

Organ I instancji wyjaśnił, że w sprawie mają zastosowanie przepisy u.p.b. w brzmieniu obowiązującym do dnia 28 czerwca 2015 r., w związku z czym dla merytorycznego rozpatrzenia sprawy popełnionej samowoli budowlanej niezbędne było przedłożenie przez skarżących (inwestorów) dokumentów wyszczególnionych w postanowieniu z dnia [...] września 2016 r., czego skarżący nie dokonali.

Następnie organ I instancji wskazał, że niewywiązanie się przez zobowiązanego z nałożonego obowiązku obliguje organ nadzoru budowlanego do podjęcia dalszych działań w oparciu o przepisy u.p.b., a w szczególności art. 48 ust. 4 tej ustawy, który stanowi, że w przypadku niespełnienia obowiązku, o którym mowa w ust. 3 tego artykułu (nie przedłożenie wymaganych dokumentów w wyznaczonym terminie), stosuje się przepis ust. 1, tj. organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji nakazuje rozbiórkę obiektu budowlanego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podnieśli zarzuty:

1. naruszenia prawa materialnego tj.:

- art. 29 ust. 1 pkt 20 u.p.b. poprzez jego niezastosowanie, mimo że studzienka kanalizacyjna i odcinek kanalizacyjny przebiegający przez działki nr: 1493, 1494, 1495 stanowi przyłącze kanalizacyjne, a nie sieć kanalizacyjną,

- art. 48 ust. 1 u.p.b. poprzez jego zastosowanie, mimo że w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia z samowolą budowlaną, albowiem zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 pkt 20 u.p.b. wybudowanie przyłącza kanalizacyjnego nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, ponadto nakazano rozbiórkę odcinka kanalizacji na działce nr 1495 mimo, że skarżący nie byli inwestorami tych prac,

2. naruszenia przepisów postępowania tj.:

- art. 6 i art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie spoczywającego na organie administracji obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co skutkowało błędnym ustaleniem, że studzienka kanalizacyjna znajdująca się na działce nr 1493 oraz odcinek kanalizacji przebiegający przez działki nr 1493, 1494, 1495 stanowią sieć kanalizacyjną, podczas gdy należy zakwalifikować je jako przyłącze kanalizacyjne, na które nie wymagane jest pozwolenie na budowę, nadto nie ustalono daty wybudowania odcinka kanalizacji przez poprzednią właścicielkę działki nr 1493 oraz jego przebiegu.

Zaskarżoną decyzją organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że organ I instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji przedmiotowych robót budowlanych jako budowy sieci kanalizacyjnej.

Następnie organ II instancji stwierdził, że skarżący nie wykonali obowiązków nałożonych na nich postanowieniem organu I instancji z dnia [...] września 2016 r., w którym organ dodatkowo pouczył ich, że nie wywiązanie się z nałożonego obowiązku spowoduje wydanie decyzji rozbiórkowej. Obligowało to organ I instancji do wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego zgodnie z art. 48 ust. 1 i 4 u.p.b.

Odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu dotyczącego rozszerzenia obowiązku rozbiórki na odcinek kanalizacji przebiegający przez działkę nr 1495 położoną w [...] organ II instancji stwierdził, że aktualny przebieg przedmiotowego odcinka kanalizacji przez działki nr 1493, 1494 i 1495 (od studzienki rewizyjnej na działce nr 1493 do studzienki rewizyjnej na działce nr 1486) w linii prostej wskazuje, że wykonany on został w całości w tym samym czasie, ponadto rozbiórka jedynie części ww. odcinka kanalizacji jest technicznie nieuzasadniona.

Dodatkowo organ II instancji zwrócił uwagę na fakt, że z oceny stanu technicznego m.in. przedmiotowego odcinka kanalizacji wynikało, iż odcinek ten wykonano o średnicy 150 mm (prawidłowo), jednakże posiada on niewłaściwe zagłębienie (powyżej głębokości przemarzania gruntu tj. 1,20 m) i niewłaściwy spadek. Niewłaściwie wykonana jest również studzienka na działce nr 1493, która jest studzienką osadczą (w czasie inwentaryzacji i oględzin była całkowicie napełniona aż do włazu), a winna być przepływowa. Dopływ i odpływ ścieków ww. znajduje się na głębokości 45 cm co jest niedopuszczalne. Z powyższego wynika, że przedmiotowy odcinek kanalizacji wykonany został niezgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami i normami. Organ II instancji wskazał, że kanalizacja posadowiona na głębokości mniejszej niż głębokość przemarzania gruntu narażona jest na działanie mrozów, co może skutkować zamarzaniem ścieków, tworzeniem się zatorów oraz rozszczelnieniem i pęknięciem rur. To z kolei grozi zanieczyszczeniem bakteriologicznym i chemicznym wód oraz gleby. Zbyt płytkie posadowienie przewodu kanalizacyjnego wpływa również na trwałość kanału z uwagi na obciążenie dynamiczne terenu. Co więcej w studzienkach osadczych w skutek gromadzenia się ścieków dochodzi do ich zagniwania w wyniku procesów biologicznego rozkładu, a to prowadzi do powstania odorów (wydzielania się toksycznych gazów), w tym przede wszystkim zagrażającego życiu ludzi siarkowodoru.

W ustawowym terminie skarżący wnieśli skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego:

- art. 29 ust. 1 pkt 19a u.p.b. poprzez jego niezastosowanie w niniejszym stanie faktycznym,

- art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, poprzez jego zastosowanie mimo, że niniejsze postępowanie zostało wszczęte po 28 czerwca 2015 r., na co wskazuje znak sprawy organu I Instancji, w związku z czym winny mieć zastosowanie przepisy u.p.b. w brzmieniu po 28 czerwca 2015 r., zgodnie z którymi budowa sieci kanalizacyjnej nie wymaga pozwolenia na budowę,

- art. 29 ust. 1 pkt 20 u.p.b. poprzez jego niezastosowanie, mimo że studzienka kanalizacyjna i odcinek kanalizacyjny przebiegający przez działki nr 1493, 1494, 1495 stanowi przyłącze kanalizacyjne, a nie sieć kanalizacyjną,

- art. 48 ust. 1 u.p.b. poprzez jego zastosowanie, mimo że w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia z samowolą budowlaną, albowiem zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 pkt 20 u.p.b., wybudowanie przyłącza kanalizacyjnego nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, nadto nakazano rozbiórkę odcinka kanalizacji na działce nr 1495 mimo, że skarżący nie byli inwestorami tych prac;

2. naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 6 i art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie spoczywającego na organie administracji obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego,

- art. 61 k.p.a. poprzez błędne ustalenie daty wszczęcia postępowania, co skutkowało błędnym ustaleniem, że studzienka kanalizacyjna znajdująca się na działce nr 1493 oraz odcinek kanalizacji przebiegający przez działki nr 1493, 1494, 1495 stanowią sieć kanalizacyjną, podczas gdy należy zakwalifikować je jako przyłącze kanalizacyjne, na które nie wymagane jest pozwolenie na budowę, nadto nie ustalono daty wybudowania odcinka kanalizacji przez poprzednią właścicielkę działki nr 1493 oraz jego przebiegu, a także błędnym zastosowaniem prawa materialnego.

Wobec powyższego wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że istotnym w niniejszej sprawie było ustalenie daty wszczęcia postępowania przez organ I instancji. Jak wskazują przeprowadzone czynności postępowanie, postępowanie zostało wszczęte po dniu 28 czerwca 2015 r. Zdaniem skarżących ma to znaczenie z uwagi na dokonaną nowelizację u.p.b., w wyniku której, zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 pkt 19 a u.p.b. budowa sieci kanalizacyjnej nie wymaga pozwolenia na budowę.

Skarżący wskazali, że k.p.a. nie określa sposobu ustalenia daty wszczęcia postępowania z urzędu. W doktrynie i orzecznictwie sądowym przyjęto, że jest to data podjęcia przez organ pierwszej czynności w sprawie, przy czym czynność ta powinna spełniać odpowiednie (ogólne) wymagania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 1981 r. wydanym w sprawie o sygn. akt SA 654/81 stwierdził, że: "wobec faktu, że kodeks postępowania administracyjnego nie rozstrzyga sposobu ustalania daty wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, za datę taką można uznać dzień pierwszej czynności urzędowej dokonanej w sprawie, której postępowanie dotyczy, przez organ do tego uprawniony, działający w granicach przysługujących mu kompetencji, pod warunkiem, że o czynności tej powiadomiono stronę", natomiast w orzeczeniu wydanym w sprawie sygn. akt SA 152/81 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że: "ustalając datę wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu bierze się pod uwagę pierwszą czynność dokonaną przez organ administracji państwowej na zewnątrz w stosunku do strony. Korespondencja wewnętrzna pomiędzy organami nie skutkuje wszczęciem postępowania". Skarżący wskazali, że organ II Instancji nie wyjaśnił dlaczego uznał datę 31 grudnia 2013 r., za datę wszczęcia postępowania. Ich zdaniem, w przypadku właściwego zastosowania przepisów u.p.b. w jej brzmieniu od dnia 28 czerwca 2015 r. niniejsze postępowanie stałoby się bezprzedmiotowe.

Ponadto podnieśli, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy zakwalifikował studzienkę kanalizacyjną oraz przyłącze kanalizacyjne jako sieć kanalizacji. Ma to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem pozwala ustalić czy na daną budowę wymagane jest pozwolenie na budowę czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią art. 29 ust. 1 pkt 20 u.p.b., nie wymaga pozwolenia na budowę budowa przyłączy: elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych, gazowych, cieplnych i telekomunikacyjnych. Natomiast zgodnie z treścią art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków, pod pojęciem przyłącza kanalizacyjnego należy rozumieć odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku do granicy nieruchomości gruntowej. Przyłącze jest elementem, który spaja bądź - gdy działka jest niezabudowana - ma spajać ze sobą w przyszłości dwie odrębne całości, tj. sieć z instalacją wewnętrzną na nieruchomości inwestora. Zdaniem skarżących, w takiej sytuacji najlepszym rozwiązaniem wydaje się być przyjęcie definicji przyłącza, jaką zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 8 marca 2006 r. III CZP 105/05, gdzie stwierdził, że przyłącze spaja dwie odrębne całości prawne - instalację należącą do sieci, czyli instalację zewnętrzną, oraz instalację wewnętrzną. Granica między obiema tymi instalacjami jest zarazem granicą własności urządzeń. Przyłącze jest więc z kolei elementem łączącym te dwie odrębne całości silnie związanym fizycznie i funkcjonalnie z instalacją zarówno zewnętrzną, jak i wewnętrzną.

Zdaniem skarżących, organ I Instancji w sposób błędny rozciągnął nakaz rozbiórki na odcinek kanalizacji położony na działce nr 1495, pomimo tego, że skarżący nie byli jego inwestorami. W tym zakresie organy obu instancji w sposób lakoniczny odnoszą się do powyższej kwestii, pomimo tego, że ich ustalenia nie znajdują oparcia w zgromadzonych w toku postępowania dowodach. Brak jest również ustaleń organu I instancji co do daty wybudowania studzienki kanalizacyjnej i odcinka kanalizacji przez poprzednią właścicielkę działki nr 1493, tj. H. M., jaki był ich dokładny przebieg, oraz czy były one objęte pozwoleniem na budowę.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. przez uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz postanowienia z dnia 9 września 2016 r. wobec stwierdzenia mającego bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy o nakazanie rozbiórki obiektu budowlanego naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) na tle ustalonego stanu faktycznego sprawy przepisów art. 48 ust. 2 i 3 oraz art. 49b ust. 2 i 2a u.p.b. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 1a i art. 29 ust. 1 pkt 20 u.p.b. Działając z urzędu w granicach sprawy administracyjnej, której dotyczy skarga, Sąd uwzględnił skargę niezależnie od podniesionych w niej zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z prawidłowo ustalonym przez organy i niekwestionowanym w skardze stanem faktycznym sprawy skarżący wykonali w roku 2007 roboty budowlane polegające na budowie studzienki kanalizacyjnej (rewizyjnej) na działce nr 1493 w [...] oraz nowego odcinka kanalizacji przebiegającego przez działki nr 1493, 1494 i 1495 w [...]. Powyższe roboty polegały na zmianie przebiegu (trasy) przewodów i urządzeń kanalizacyjnych wybudowanych w 1986 roku. Oznacza to, że roboty te nie mogą kwalifikowane jako przebudowa obiektu budowlanego w rozumieniu art. 3 pkt 7a) u.p.b.

Zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ma prawidłowa kwalifikacja materialnoprawna opisanego wyżej obiektu budowlanego. Kwalifikacja ta powinna uwzględniać, że pojęcia przyłączy i sieci kanalizacyjnych, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 20 i ust. 2 pkt 11 u.p.b., muszą być definiowane w świetle art. 2 pkt. 5 i 7 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (u.z.z. i z.o.).

Zgodnie z art. 2 pkt 5 u.z.z. i z.o. przyłączem kanalizacyjnym jest "odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku do granicy nieruchomości gruntowej", natomiast zgodnie z art. 2 pkt. 7 u.z.z. i z.o. siecią są "przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego". Z powyższych, nieprecyzyjnych definicji wynika, że instancja kanalizacyjna składa się z trzech, integralnie ze sobą powiązanych części, z których pierwsza ma charakter wewnętrzny (tzw. instalacja wewnętrzna), druga ma charakter zewnętrzny (tzw. instalacja zewnętrzna/sieciowa), natomiast trzecia łączy instalacje wewnętrzną i zewnętrzną (jako tzw. przyłącze). Instalacja wewnętrzna jest położona w nieruchomości odbiorcy (najczęściej wewnątrz budynku). Z kolei przyłącze kanalizacyjne jest zlokalizowane pomiędzy instancją wewnętrzną a pierwszą studzienką kanalizacyjną znajdującą się na nieruchomości odbiorcy, a jeżeli na danej nieruchomości nie ma tego rodzaju studzienki – na odcinku od instalacji wewnętrznej do granicy tej nieruchomości. Przyłącze kanalizacyjne łączy instalację wewnętrzną z instalacją zewnętrzną (sieciową), która zgodnie z art. 2 pkt. 7 u.z.z. i z.o. ma znajdować się w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Z powyższego zestawienia wynika, że o ile przyłącze kanalizacyjne nie musi stanowić przedmiotu praw rzeczowych lub posiadania przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, o tyle sama sieć kanalizacyjna jako tzw. instalacja zewnętrzna musi stanowić co najmniej przedmiot posiadania tego przedsiębiorstwa (zob. art. 2 pkt. 7 u.z.z. i z.o.).

W przedmiotowej sprawie nie ustalono, aby sporny odcinek kanalizacyjny biegnący od studzienki kanalizacyjnej na działce nr 1493 do końca odcinka kanalizacyjnego zlokalizowanego na działce nr 1495 przedmiot praw rzeczowych lub posiadania przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego (zob. pismo z dnia 29 sierpnia 2014 r. zawierające oświadczenie Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Sp. z o.o. w [...]). Nie ustalono również, aby budowa studzienki kanalizacyjnej oraz przewodu kanalizacyjnego biegnącego od tej studzienki zostały wykonane za wiedzą i zgodą przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. W tej sytuacji nie można przyjąć, że sama studzienka oraz przewody kanalizacyjne wybudowane samowolnie przez skarżących na działkach nr 1493, 1494 i 1495 wchodziły w skład sieci kanalizacyjnej jako tzw. instalacji zewnętrznej. W ocenie Sądu, któremu znane są również poglądy przeciwne od zajętego stanowiska, w świetle definicji art. 2 pkt. 7 w zw. z art. 2 pkt 5 u.z.z. i z.o. warunkiem zaliczenia danego odcinka przewodów kanalizacyjnych lub urządzenia kanalizacyjnego do sieci kanalizacyjnej (instalacji zewnętrznej) jest jego wykonanie za wiedzą i zgodą przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której przewody lub urządzenia kanalizacyjne (w tym studzienki kanalizacyjne) są wykonywane samowolnie, a następnie są zaliczane do sieci kanalizacyjnej bez objęcia ich w posiadanie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjnego. W rozpoznawanej sprawie przedsiębiorstwo nie potwierdziło, że sporne przewody lub urządzenia kanalizacyjne znajdują się w zasięgu jego władztwa petytoryjnego lub posesoryjnego (zob. pismo z dnia 29 sierpnia 2014 r. zawierające oświadczenie Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Sp. z o.o. w [...]). Tego rodzaju samowolnie wykonane obiekty budowlane mogą zostać zaliczone do tzw. instalacji wewnętrznej albo mogą zostać uznane za element samowolnie wybudowanego przyłącza do sieci kanalizacyjnej. Nie mogą jednak zostać zaliczone do sieci (nawet jeśli znajdują się na odcinku za studzienką kanalizacyjną), jeśli ich budowa odbyła się w warunkach samowoli budowlanej bez wiedzy i zgody przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego.

Na tle powyższych ustaleń należy uznać, że sporna studzienka kanalizacyjna wraz odcinkiem zlokalizowanym na działce nr 1493 należącej do inwestora (skarżącego) oraz na działkach nr 1494 i 1495 stanowią elementy samowolnie wykonanego przyłącza kanalizacyjnego. Skarżący jako inwestorzy samowoli nie był oczywiście uprawniony do wykonania elementów przyłącza na cudzych działkach (nr 1494 i 1495). Jeżeli więc wykonanie powyższych robót odbyło się wbrew woli właścicieli działek nr 1494 i 1495, którzy podtrzymują swój sprzeciw i żądają usunięcia instalacji, to oczywiście nie ma przeszkód, aby obciążyć skarżących jako inwestorów w rozumieniu art. 52 u.p.b. obowiązkiem wykonania rozbiórki samowolnie wykonanego przyłącza.

Wobec wszczęcia postępowania rozbiórkowego z dniem 31 grudnia 2013 r. (zgodnie z zawiadomieniem stron o wszczęciu postępowania z urzędu), zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 30 ust. 1 pkt. 1a) w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 20 u.p.b., z zastrzeżeniem art. 29a u.p.b., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 28 czerwca 2015 r., budowa przyłącza kanalizacyjnego nie wymagała uzyskania pozwolenia na budowę, lecz dokonania zgłoszenia albo sporządzenia i przedłożenia planu sytuacyjnego. W zakresie powyższego odcinka należało zatem przeprowadzić postępowanie rozbiórkowo-legalizacyjne z art. 49b u.p.b.

W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylono postanowienie z dnia [...] września 2016 r. wydane na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 u.p.b.

W toku dalszego postępowania właściwe organy przeprowadzą dalsze postępowanie w trybie art. 49b u.p.b. Właściwe organy będą miały na względzie, że ewentualna legalizacja samowoli będzie możliwa tylko pod warunkiem uzyskania przez inwestorów prawa do dysponowania działkami nr 1494 i 1495 oraz uzyskania zgody przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego na włączenie spornego obiektu do sieci kanalizacyjnej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.