Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 992/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.), Asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2004 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia czy nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje organu I instancji II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J.P. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. Nr 10, poz.51 dalej zwanego rozporządzeniem / stwierdził, że nieruchomość ziemska o pow. 129.8978 ha, położona w P. stanowiąca współwłasność: H. K., N. L., J. P., S. A. i J. A. podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm. dalej zwanego dekretem /. W uzasadnieniu decyzji podano, iż majątek "[...]" miał powierzchnię 129,8978 ha a więc przekraczał lOOha powierzchni ogólnej natomiast wnioskodawcy nie udowodnili, że kiedykolwiek nastąpił podział prawny przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania J. P. od powyższej decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji podano, iż zgodnie z treścią zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] września 1946 r. nieruchomość ziemska [...] o pow. 129,8978 ha została przejęta w dniu 17 lutego 1945 r. wraz z zabudowaniami i przynależnymi do niej prawami przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej. Natomiast odnośnie nieruchomości będącej przedmiotem wniosku a stanowiącej zespół pałacowo-parkowy o pow. 13,9518 ha to skarżący nie przedstawił dowodu, że przed dniem 1 września 1939 r. nieruchomość ta stanowiła własność innego podmiotu. A fakt wykorzystywania jej na cele mieszkalne nie oznacza, że ta część majątku została prawnie oddzielona od całości majątku ziemskiego podlegającego przepisom dekretu o reformie rolnej, tym bardziej, iż objęta jest tą samą księgą wieczystą.

Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzje złożył J. P. zarzucając naruszenie prawa materialnego: art. 2 ust. 1 dekretu i § 5 rozporządzenia, prawa procesowego: art. art. 7,8,28,77,80,107 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych a w szczególności nie uwzględnienie miejskiego charakteru i funkcjonalnego wyodrębnienia zespołu pałacowo-parkowego, błędnej kwalifikacji zabytkowych zabudowań pałacowych jako stanowiących część składową gospodarstwa rolnego, błędnym uznaniu, że nie nastąpił podział nieruchomości pomiędzy pięć rodzin, pominięciu dowodów przedstawionych przez stronę i nie uwzględnienie S. K. jako strony. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zebrane dowody w sprawie wskazują, iż nieruchomość [...] w chwili wejścia w życie dekretu miała obszar nie przekraczający 100 ha powierzchni ogólnej oraz 50 ha użytków rolnych. Ponadto w granicach miasta P. leżał zespół pałacowo-parkowy o pow. ponad 13 ha z XVII wieku, który nigdy nie był związany z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, faktycznie rozparcelowano 45 ha i były to jedyne grunty przeznaczone pod działalność rolniczą. Wnioskodawca S. K. zmarł w dniu 23 września 1996 r. i jego spadkobierczyni została pozbawiona możliwości występowania w sprawie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzyma! swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /.

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt e dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Przepisy dekretu nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej" jednakże orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie jest jednolite a mianowicie akceptuje stanowisko zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. stwierdzające, że zakres przedmiotowy ait. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców (OTK 1990 Nr poz. 26, Dz. U. z 1990 r. Nr 66, poz. 396). Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że przy definiowaniu pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytego w art. 2 ust. 1 lit. "e" należy przyjąć, iż ustawodawca, używając określenia "ziemskie", miał na względzie te nieruchomości, które mają charakter rolniczy, czyli mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy też sadowniczej. Skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii, jakie składniki majątkowe powinny być uznawane za majątek ziemski w rozumieniu przepisów dekretu.

W przedmiotowym postępowaniu organy obydwu instancji pomimo trzykrotnego rozpoznawania sprawy nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie rozpatrzyły go jak o tym stanowi art. 77 § 1 k.p.a. W złożonym wniosku jak i później w piśmie z dnia 12 marca 1991 r. wnioskodawca S. K. wyraźnie wskazuje na przedmiot niniejszego postępowania a mianowicie ustalenie, że zespół pałacowo-parkowy nie podlegał przepisom dekretu o reformie rolnej. Jednakże organ I instancji w ogóle nie zajmuje się kwestią istnienia zespołu pałacowo-parkowego i jego związkiem funkcjonalnym z całością majątku ziemskiego pomimo wyraźnych wskazań w tym zakresie w kasatoryjnych decyzjach Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2001 r. i z dnia [...] czerwca 2002 r. Ta kwestia pomimo jej nie wyjaśnienia przez organ I instancji nie stała na przeszkodzie ażeby organ II instancji w decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. utrzymał ją w mocy- Takie nie konsekwentne postępowanie organu II instancji nie znajduje żadnego uzasadnienia w zebranym w aktach materiale dowodowym. Ponadto wyeliminowano w ogóle z postępowania administracyjnego wnioskodawcę S. K., jak wynika z załączonego do skargi postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] marca 1997 r. sygn. akt [...] zmarł on 23 czerwca 1996 r. i jego jedynym następcą prawnym jest żona J. K..

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ 1 instancji przede wszystkim ustali krąg spadkobierców nieżyjących współwłaścicieli majątku ziemskiego "[...]" a następnie ustali czy nieruchomość objęta wnioskiem / zespół pałacowo-parkowy objęty księgą wieczystą [...]/ jest nieruchomością ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mając na uwadze przedstawione wyżej stanowisko sądu orzekającego w tym zakresie. Organ I instancji oceni zebrany w sprawie materiał dowodowy / lub go uzupełni, jeżeli zajdzie taka konieczność / zgodnie z wymogami art. 77 k.p.a. a następnie uzasadni przyjęte stanowisko zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a.

Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt lc ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.I270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 w/w ustawy.