Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 675/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska Sędziowie Asesor WSA Piotr Borowiecki Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2005r. sprawy ze skargi Rady Izby Notarialnej w [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych wynika, iż pismem z dnia [...] kwietnia 2003 r. B.T. zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości o powołanie jej na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w [...]. Do wniosku dołączyła dokumenty potwierdzające spełnienie przez nią ustawowych przesłanek do wykonywania zawodu notariusza. Stosownie do dyspozycji art. 10 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawa o notariacie (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369) Minister Sprawiedliwości zwrócił się pismem z dnia [...] maja 2003 r. do Rady Notarialnej w [...] o zaopiniowanie złożonego wniosku.

W odpowiedzi Rada Notarialna w [...] postanowiła odmówić wydania opinii. W uzasadnineniu podjętej w dniu [...] września 2003 r. uchwały Rada podniosła, iż powzięła wątpliwości co do faktycznego wykonywnia przez wnioskodwaczynię zawodu radcy prawnego przez okres 3 lat poprzedzający złożenie wnosku. Powyższe Rada stwierdziła podczas przeprowadzonej z panią B.T. rozmowy, w trakcie której odmówiła ona odpowiedzi na pytania członków Rady zasłaniając się tajemnicą zawodową. Na wskazaną uchwałę pani B.T. pismem z dnia [...] czerwca 2004 r. złożyła zażalenie do Krajowej Rady Notarialnej, która po rozponaniu zażalenia w dniu [...] sieprnia 2004r. podjęła uchwałę, mocą której uchyliła uchwałę Rady Izby Notarialnej w [...] stwierdzając, iż działania Rady polegające na odmowie pojęcia uchwały nie znajdują uzasadnienia

w obowiązującym stanie prawnym. Jednocześnie postanowiła negatywnie zaopiniować złożony przez panią B.T. wniosek o powołanie jej na stanowisko notariusza, wskazując jako podstawę negatywnej opinii, okoliczności będące przesłanką uchwały podjętej przez Radę Izby Notarialnej w [...].

W związku z otrzymaną uchwałą Rady Izby Notarialanej w [...], Minister Sprawiedliwości pismem z dnia [...] lipca 2004 r. zwrócił się do wnioskodawczyni o nadesłanie dokumentów potwierdzających wykonywanie przez 3 lata zawodu radcy prawnego. W odpowiedzi na powyższe pismo pani B.T. nadesłała żądane dokumenty potwierdzające wykonywanie zawodu radcy prawnego w ramach prowadzonej kancelarii tj. zaświadczenia zleceniodawców potwierdzające, iż wnioskodawczyni zajmowała się obsługą prawną prowadzonych przez nich przedsiębiosrstw, udzielone jej pełnomocnitwa potwierdzające reprezentowanie zleceniodawców przed sądami powszechnymi i organami administracji publicznej.

Decyzją z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości powołał na stanowisko notariusza B.T. i wyznaczył siedzibę kancelarii notarialnej w [...]. Decyzja została wydana na podstawie art. 10, art. 11 pkt 1-3 i art.12 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie. Zgodnie z art. 10 tej ustawy notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej. Natomiast przepis art. 11 ustawy określa wymagania kwalifikacyjne na stanowisko notariusza, które zdaniem Ministra Sprawiedliwości spełniała wnioskodawczyni B.T. Jednocześnie, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, wnioskodawczyni wykazała stosownymi dokumentami, iż faktycznie wykonywała przez okres 3 lat zawód radcy prawnego, co eliminuje zarzut Izby Rady Notarialnej w [...] jak i Krajowej Rady Notarialnej o niespełnieniu przez Panią B.T. warunku z art. 12 pkt 2 ustawy.

Pismem z dnia [...] listopada 2004 r. Izba Notarialna złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucajac zaskarżonej decyzji narzuszenie prawa materialnego tj. art. 10 Prawa o notariacie, poprzez niezasięgnięcie opinii Rady Izby Notarialnej w [...]; art. 12 pkt 2 tej ustawy poprzez powołanie B.T. na stanowisko notariusza pomimo przyjęcia ustalenia, że w dniu powołania na stanowisko notariusza wykonywała nadal zawód radcy prawnego; art. 2 Prawa

o notariacie poprzez wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w [...] pomimo faktu, że wpłynie to negatywnie na dochody innych notariuszy posiadających kancelarie w tym mieście; art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego w zakresie zachowania zasady prawidłowego rozmieszczenia kancelarii. Odwołujący się zarzucił ponadto naruszenie prawa procesowego tj. art. 7 k.p.a poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że pani B.T. posiada przymiot nieskazitelnego charkteru oraz że wykonywała zawód radcy prawngo przez okres co najminiej 3 lat. Wniosła ponadto

o przerpowadzenie dowodów na okoliczność nieposiadania nieskazitelnego charakteru przez wnioskodawczynię, niewykonywania przez nią zawodu radcy prawnego oraz na okoliczność zaspokojenia zapotrzebowania społecznego na usługi notarialne w kraju, w szczególności w [...].

Uznając za nieuzasadnione zarzuty postawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2004 r. Według Ministra Sprawiedliwości art. 10 ustawy Prawo o notariacie zobowiązywał ten organ do zasięgnięcia opinii rady właściwej izby notarialnej, o co zwrócono się do Rady Izby Notarialnej. Rada Izby Notarialnej,

z naruszeniem art. 106 § 3 k.p.a., uchyliła się od ustawowego obowiązku zajęcia stanowiska w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej. Opinię tę wydała jednak Krajowa Rada Notarialna jako organ odwoławczy powołując się na upoważnienie ustawodawcy z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem organu nie doszło do naruszenia art. 12 pkt 2 ustawy Prawo

o notariacie bowiem przedstawione przez wnoskodawczynię dokumenty potwierdzały, że kandydatka faktycznie wykonywała zawód radcy prawnego przez 3 lata. Jednocześnie zawód radcy prawnego mogła wykonywać do czasu uprawomonienia się deczyji. Za bezzasadny organ uznał zarzut nieuwzględnienia przez Ministra interesu społecznego, gdyż właśnie zwiększenie liczby kancelarii notarialnych oznacza szerszy dostęp mieszkańców do usług notarialnych i

w interesie społecznym jest utworzenie nowej kancelarii. Natomiast zarzuty rady odnośnie nieskazitelnego charakteru kandydatki są gołosłowne, wnioskodawczyni oświadczyła, że nigdy nie pracowała ani nie współpracowała z organami bezpieczeństwa państwa.

Pismem z dnia [...] marca 2005 r. Rada Izby Notarialnej w [...] reprezentowana przez adwokata P.S. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę na powyższą decyzję. W swojej skardze zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj.:

-art. 10 ustawy Prawo o notariacie poprzez niezasięgnięcie opinii Rady Izby Notarialnej w [...],

-art. 7 k.p.a poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego w zakresie zachowania zasady prawidłowego rozmieszczenia kancelarii notarialnych,

-art. 2 § 1 Prawa o notariacie porzez wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w [...] mimo, iż wpłynie to negatywnie na dochody innych notariuszy posiadających kancelarię w tym mieście,

-art. 12 pkt. 2 Prawa o notariacie poprzez powołanie wnioskodawczyni na stanowisko notariusza mimo, iż w dniu powołania na stanowisko wykonywała nadal stanowisko radcy prawnego.

Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie przez organ prawa procesowego tj. art. 7 i 78 § 2 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że wnioskodawczyni ma nieskazitelny charakter oraz, że wykonywała zawód radcy prawnego przez okres co najminiej 3 lat, a także nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącej. A ponadto naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się skarżącej, co do zebranych dowodów. Ponadto pismem z dnia [...] listopada 2005 r. Rada skierowała do Sądu wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonego dokumentu - protokołu z lustracji lokalu na okoliczność braku dysponowania przez B.T. odpowiednim lokalem na kancelarię notarialną. Kolejny wniosek dowodowy strona skarżąca złożyła w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2005 r. Wniosła

o przeprowadzenie dowodu z załączonych akt ososbowych wnioskodawczyni prowadzonych przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] na okoliczność, że nie jest ona osobą nieskazitelnego charakteru.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach.

O oddalenie skargi wniosła również uczestniczka postępowania pani B.T. w piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2005 r. odpierając zarzuty zawarte w skardze Rady Izby Notarialnej w [...]. Jednocześnie wnioskodawczyni zwróciła się o dopuszczenie jako dowodu w sprawie załączonych do pisma dokumentów tj. faktur, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, zgłoszenia formy opodatkowania na okoliczność prowadzenia przez nią kancelarii radcy prawnego przez wymagany ustawowo okres 3 lat. Ponadto pismem procesowym

z dnia [...] grudnia 2005 r. odnosząc się do zarzutów skarżącej, iż nowo zajmowany przez nią lokal nie spłenia wymogów odpowiednich dla kancelarii notarialnej uczestnik postępowania B.T. wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów i zdjęć na okoliczność, iż posiada odpowiedni lokal dla kanclearii notarialnej.

Sąd rozpoznający sprawę na rozprawie w dniu 22 grudnia 2005 r. postanowił oddalić wnioski dowodowe zarówno złożone przez skarżącego jak i uczestnika postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpoznając zatem sprawę pod tym kątem stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie gdyż zaskarżone decyzje nie naruszają prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpatrywanej sprawie, wnioskująca o powołanie na stanowisko notariusza pani B.T. wykonywała zawód radcy prawnego przez wymagany przepisem art. 12 pkt 2 Prawa o notariacie okres 3 lat i w związku z tym, musiała spełniać wymagania określone art. 11 pkt 1 – 3 cyt. ustawy, w tym wymóg nieskazitelnego charakteru. Minister Sprawiedliwości, wydając zaskarżoną decyzję dokonał oceny kandydatki i uznał, iż spełnia ona wymogi przewidziane prawem.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 10 ustawy Prawo o notariacie ( w brzmieiu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji) zgodnie z którym notariusza powołuje i wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii Rady właściwej izby notarialnej. Nie budzi wątpliwości, iż w niniejszej sprawie stosownie do treści powołanego przepisu Minister zwrócił się do Rady Izby Notarialnej w [...] o zaopiniowanie ubiegającej się o stanowisko notariusza B.T. Rada odmówiła jednak wydnia opinii argumentując tym, iż powzięła wątpliwości co do faktycznego wykonywania przez wnioskodawczynię zawodu radcy prawnego. Niewątpliwie Rada swoim działaniem naruszyła przepisy prawa, w tym przede wszystkim art. 35 Prawa o notariacie zgodnie z którym do zakresu działania rady należy opiniowanie wniosków w przedmiocie powoływania

i odwoływania notariuszy. W kwestii tej wielokrotnie wypowiadał się w swoich orzeczeniach Sąd Najwyższy, który stwierdził że art. 35 pkt 1 Prawa o notariacie, ustanawiający obowiązek opiniowania przez radę izby notarialnej wniosków,

o których mowa w art. 10 wymienionej ustawy, nie przewiduje żadnych zwolnień od tego obowiązku. Oznacza to, że ilekroć wpłynie wniosek osoby zainteresowanej powołaniem na notariusza, tylekroć rada izby notarialnej ma obowiązek wydać opinię w tej sprawie. Podjęcie zaś uchwały odmawiającej wykonania tego obowiązku jest sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Prawa o notariacie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1994.05.24 I PO 7/94,OSNP 1994/6/106; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1995.09.21 I PO 8/95 OSNP 1996/7/106). Tym samym wbrew zarzutom skargi, naruszenia Prawa o notariacie w trakacie toczącego się postępowania, dopuściła się Rada Izby Notarialnej w [...], a nie Minister Sprawiedliwości. Powyższe potwierdziła Krajowa Rada Notarialna uchylając ww. uchwałę i wydając w sprawie negatywną opinię o kandydatce na stanowisko notariusza. Do wydania w niniejszej sprawie opinii Krajowa Rada Notarialna działając jako organ odwoławczy była uprawniona na podstawie art. 138 § 1 pkt 2

w zw. z art. 144 i 127 § 2 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy jest władny uchylić zaskarżoną decyzję albo w całości, albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy. Będzie to miało miejsce wówczas, gdy rozstrzygnięcie organu I instancji w ocenie organu odwoławczego jest nieprawidłowe z uwagi na niezgodność z przepisami prawa. Niezgodność

z przepisami prawa to niezgodność z przepisami prawa materialnego lub przepisami prawa procesowego przez ich rażące naruszenie lub ich wadliwą wykładnię (porównaj: B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2004 , str.588-589 i cytowane tam orzecznictwo). Wobec powyższego Sąd za bezzasadny uznał zarzut strony skarżącej odnośnie naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości prawa materialnego tj. art. 10 Prawa o notariacie poprzez niezwrócenie się przez organ o wydane opinii do Rady Izby Notarialnej w [...]. Należy mieć przy tym na uwadze, iż zgodnie

z ukształtowanym orzecznictwem opinia w sprawie powołania notariusza

i wyznaczenia siedziby jego kancelarii nie jest wiążąca dla Ministra Sprawiedliwości i podlega jego ocenie jak każdy inny dowód. Albowiem "na gruncie art. 10 ustawy z 1991 r. Prawo o notariacie nie mamy do czynienia z uprawnieniami, czy swobodnym uznaniem rady właściwej izby notarialnej, lecz z kategorią ustawowego obowiązku związanego z realizacją interesów publicznych przez samorząd notarialny. Stąd opiniowanie przez samorząd zawodowy w ramach współdziałania przy wydawaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości nie może zmierzać do obrony partykularnych interesów całej korporacji zawodowej, czy jej członków." (tak w: wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2001.08.28 II SA 1736/00, LEX nr 53469; podobnie w: wyroku NSA z dnia 10 września 2001 r., II SA 1488/00; Lex nr 53471). Tym samym oceniając wydaną w niniejszej sprawie opinię Minister Sprawiedliwości, zasadnie w ocenie Sądu uznał, iż okoliczności będące podstawą wydania negatywnej opinii, a dotyczące faktycznego wykonywania przez wnioskodawczynię zawodu radcy prawnego zostały w toku postępowania przez ubiegającą się o stanowisko notariusza wyjaśnione. Pani B.T. nadesłała dokumenty potwierdające fakt wykonywania zawodu radcy prawnego przez okres 3 lat przed datą złożenia wniosku o powołanie jej na stanowisko notariusza. Sąd podzielił również stanowisko organu, iż obowiązek zawieszenia wykonywania zawodu radcy prawnego powstał w dacie prawomocnej decyzji o powołaniu wnioskodawczyni na stanowisko notariusza.

Kolejnym zarzutem Rady przeciwko powołaniu pani B.T. na stanowisko notariusza, było niespełnienie przez nią przesłanki z art. 11 pkt 2 tj. przymiotu nieskazitelnego charakteru. Zdaniem skarżącego świadczy o tym fakt,

iż w trakcie postępowania administracyjnego wnioskodawczyni odmówiła udzielenia odpowiedzi na pytania członków Rady, zmierzających do ustalenia czy faktycznie wykonywała zawód radcy prawnego, czym naruszyła art. 44 Kodeksu Etyki Zawodowej Notariuszy. Wnioskodawczyni zasłoniła się tajemnicą zawodową, a ponadto wyjaśniła iż jej zdaniem pytania zmierzały faktycznie do ustalenia wysokości osiąganych przez wnioskodawczynię dochodów. Sąd nie podzielił argumentacji Rady, albowiem wnioskodawczyni nie będąc jeszcze członkiem korporacji notarialnej nie mogła naruszać zasad etyki właściwej dla tej grupy zawodowej. Jednocześnie oceniając, czy wnioskodawczyni spełnia wymóg określony w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie, Rada pominęła pozytywną opinię wnioskodawczyni dokonaną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...]. Z opinii wynika, iż w trakcie wykonywania przez wnioskodawczynię zawodu radcy prawnego nigdy nie wpłynęła na nią skarga co do sposobu wykonywania swoich czynności czy też naruszenia zasad etyki radcy prawnego, nie było też wszczęte przeciwko niej postępowanie dyscyplinarne. Tym samym

w ocenie Sądu wnioskodawczyni nie można było postawić skutecznie zarzutu niespełnienia przesłanki określonej w art.11 pkt 2 powołanej ustawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z celowością ustanowienia we [...] kolejnej kancelarii notarialnej, a w konsekwencji niebezpieczeństwem obniżenia wynagrodzenia innych notariuszy i wzrostem zagrożenia korupcją wśród nich - należy stwierdzić, iż kryterium to nie zostało przewidziane w ustawie Prawo o notariacie jako warunek powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej. Ponadto w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, iż przepisy ustawy Prawo o notariacie nie uzależniają utworzenia kolejnej kancelarii notarialnej od nieprzekroczenia określonej liczby kancelarii w danej miejscowości oraz zapewnienia rentowności tego rodzaju instytucji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1999.01.21 II SA 1675/98 LEX nr 46704; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2001.04.23 II SA 1200/00 LEX nr 54115).

Za bezzasadny uznać należy również zarzut naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art.10 § 1k.p.a. poprzez uniemożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się skarżącej, co do zebranych dowodów, albowiem z akt administracyjnych wynika iż pismem dnia [...] lipca 2004r. Prezes Rady Izby Notarialnej w [...] został zawiadomiony o zakończeniu postępowania administracyjnego i możliwości wypowiedzenia się przez stronę co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji.

Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, iż w rozpatrywanej sprawie brak jest uzasadnionych podstaw, aby skutecznie zarzucić Ministrowi Sprawiedliwości, że w sposób dowolny i nie poparty dowodami rozstrzygnął

o powołaniu Pani B.T. na stanowisko notariusza wyznaczając siedzibę kancelarii notarialnej w [...], w sytuacji gdy wnioskodawczyni spełniła przesłanki określone w art. 11 pkt 1 – 3 i art.12 pkt 2 Prawa o notariacie.

Jednocześnie Sąd mając na uwadze treść art. 106 § 3 ustawy z dni 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie z którym Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające

z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie oddalił zgłoszone

w toku postępowania sądowego wnioski dowodowe zarówno skarżącego jak

i wnioskodawczyni. Podkreślić bowiem należy, iż Sąd administracyjny nie czyni

w sprawie własnych ustaleń faktycznoprawnych orzekając na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego. W sytuacji jednak gdyby zaistniała konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości mógłby przeprowadzić postępowanie dowodowe. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu sprawa została wyjaśniona w sposób wyczerpujący na etapie postępowania administracyjnego, jednocześnie Sąd nie dostrzegł nieprawidłowości w toku prowadzonego postępowania dowodowego przed organem administracji, dlatego też oddalił składane zarówno przez skarżącego jak i uczestnika postępowania wnioski dowodowe.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie przepisu art. 151 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak na wstępie.