Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 238/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-03-06 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego /art. 260 par. 1 ustawy - PoPPSA/
Powołane przepisy: article: art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1, art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 23 stycznia 2018 r. w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.(obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 rok p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2018 r.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 29 grudnia 2015 roku, sygn. akt I SO/Łd 10/15, referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku J. W., przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Łodzi w wykonaniu powyższego postanowienia wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu imiennie wskazanego przez wnioskodawcę radcę prawnego – A. G.

Postanowieniem z 5 sierpnia 2016 roku referendarz sądowy cofnął skarżącemu prawo pomocy przyznane postanowieniem z 29 grudnia 2015 roku.

Postanowieniem z 14 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu podkreślono, że w orzecznictwie sądowym oraz doktrynie wskazuje się, że cofnięcie prawa pomocy powinno nastąpić każdorazowo, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych. W niniejszej sprawie ubiegając się o prawo pomocy skarżący zataił, istotny dla rozstrzygnięcia wniosku fakt posiadania budynku mieszkalnego. Budynek ten został wzniesiony w oparciu o decyzję o pozwoleniu na budowę z [...] listopada 2011 r., to jest jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak okoliczność ta została ujawniona dopiero w dalszym postępowaniu przed sądem. Przeprowadzone przez referendarza postępowanie wyjaśniające potwierdziło nierzetelność wniosku, na podstawie którego zwolniono podatnika z kosztów sądowych i przyznano pełnomocnika z urzędu. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że małżonkowie W. dysponują miesięcznie łączną kwotą ok. 2,3 tys. zł, są schorowani, a ich jedynym majątkiem jest niewielka (0,28 ha) nieruchomość rolna. Tymczasem jak się okazuje wspomniana nieruchomość jest zabudowana i posiada znaczną wartość majątkową. Nawet jeżeli przyjąć, że pełnomocnik podatnika przeszacował jej wartość (którą określił na 600 tys. zł), to jednak nieruchomość ta jest stosunkowo wartościowa skoro w 2011 r. sprzedając dwie podobnej wielkości niezabudowane działki nr 1622 i 1623 oraz udział w działce 38/16, małżonkowie W. otrzymali 178 tys. zł. Mimo wezwania skarżący uchylił się od wyjaśnień co do prawa jakie mu przysługuje do lokalu przy ul. [...] m. [...] w T. Zauważyć należy, że przedstawione przez stronę dowody ponoszenia opłat czynszowych oraz za energię elektryczną i gaz wskazują, że to właśnie skarżący jest właścicielem tego lokalu. Teza ta znajduje dodatkowe umocowanie w kontekście posługiwania się przez małżonków W. tym adresem jako miejscem zamieszkania już od co najmniej 1997 r. (to jest od chwili nabycia działki nr 36). Co istotne referendarz wzywał skarżącego do wyraźnego wskazania kto jest właścicielem wspomnianego lokalu, jednak skarżący, poza gołosłownym wskazaniem swojego bratanka, nie wyjaśnił tej kwestii. Skarżący nie potrafił również przekonująco wyjaśnić w jaki sposób spożytkowała środki (ponad 700 tys. zł) uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w latach 2008–2011. W szczególności nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego przekazanie tych środków synom, z przeznaczeniem na budowę ich domów. Za deklaratywne, nieznajdujące pokrycia w rzeczywistości i przedstawionych dokumentach uznać należało oświadczenia dotyczące zaprzestania budowy domu wnioskodawcy i konieczności dokonania jego rozbiórki z uwagi na zniszczenie. Strona skarżąca wezwana do udokumentowania tych twierdzeń, nie przedłożyła żądanych dokumentów. Pełnomocnik skarżącego przesłał jedynie okładkę dziennika budowy D1 dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych i gospodarczych, wyjaśniając, że dziennik nie zawiera żadnych wpisów dotyczących budowy. Tymczasem z załączonej na płycie CD dokumentacji wynika, że skarżący wznieśli dom w stanie surowym otwartym, a więc dziennik budowy musiał zawiać wpisy dotyczące prowadzonych robót oraz dat ich wykonania. Trafnie w tym względzie podniósł referendarz, że dziennik budowy pozwoliłby na weryfikację twierdzeń o zaprzestaniu budowy i o złym stanie technicznym obiektu. Powyższe okoliczności dały asumpt do poddania w wątpliwość prawdziwość złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia. Strona skarżąca wykonując zaś wybiórczo kierowane do niej wezwania celem wyjaśnienia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych nie usunęła tych wątpliwości.

Postanowieniem z 12 lipca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną J. W. z powodu jej nieopłacenia.

Postanowieniem z 28 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił jako niedopuszczalne zażalenie skarżącego.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W złożonym na wezwanie sądu urzędowym formularzu PPF skarżący ponownie wskazał, że wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są emerytury małżonków, z których w związku z zajęciami komorniczymi do wypłaty przypada kwota 2.216 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że jest inwalidą II grupy, jego żona leczy się na serca i nadciśnienie tętnicze, w związku ze swoimi chorobami przewlekłymi małżonkowie ponoszą wysokie wydatki na leki i leczenie 100 zł, dodatkowo są obciążeni obowiązkiem spłaty pożyczek w łącznej wysokości 1.100 zł. Ponoszone co miesiąc koszty utrzymania wnioskodawca określił na kwotę ok. 590 zł (czynsz 429 zł, prąd 114 zł, gaz 48 zł) dodatkowo małżonkowie opłacają składkę ubezpieczeniową w wysokości 160 zł. Jedyny majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha, na której znajduje się dom w stanie surowym o powierzchni ok. 90 m2, który nadaje się do rozbiórki. Nieruchomość jest zajęta przez naczelnika urzędu skarbowego.

Zarządzeniem z 8 grudnia 2017 roku skarżący został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez: nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość posiadanych na utrzymanie dochodów z tytułu emerytur oraz wysokości potrąceń z tytułu zajęć komorniczych oraz wskazanie czyją własnością jest mieszkanie położone w T. przy ul. [...] stanowiące miejsce zamieszkania strony skarżącej i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz innych stałych obciążeń, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał jedynie pismo w którym wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i dlatego jego wniosek jest w pełni uzasadniony, zaś wysokość potrąceń z emerytur znajduje się w różnych sprawach zawisłych przed tutejszym sądem.

Postanowieniem z 23 stycznia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że strona skarżąca nadal nie podała wiarygodnego wyjaśnienia w jaki sposób rozdysponowała znaczne środki (ok. 700 tys. zł), które uzyskała ze sprzedaży nieruchomości, a zatem nie można było przyjąć, że definitywnie środkami tymi już nie dysponuje. Referendarz zwrócił dalej uwagę, że wysokość comiesięcznych wydatków gospodarstwa domowego strony (ok. 1.950 zł), z których większość nie stanowiła wydatków niezbędnego utrzymania (kredyty, dobrowolne ubezpieczenia), w zestawieniu z kwotą posiadanych na utrzymanie dochodów (ok. 2.200 zł), w kontekście zasad logiki i doświadczenia życiowego, prowadziła do wniosku, że strona musi posiadać dodatkowe źródła dochodów służące pokryciu tych wydatków. Prawdziwość oświadczeń strony co do wysokości dochodów budziła dodatkowo wątpliwości w związku z tym, że dochody te były niższe od deklarowanych we wniosku złożonym dwa lata wcześniej. Referendarz zwrócił dalej uwagę, że strona nadal nie udziela rzetelnych wyjaśnień dotyczących tytułu prawnego do lokalu w T., oraz nie dokumentuje wielkości dochodów oraz wysokości deklarowanych wydatków, wskazując że informacji tych udzielała już wcześniej i znajdują się one w aktach spraw prowadzonych przed tutejszym sądem. W konsekwencji referendarz uznał, że strona nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Na powyższe postanowienie strona skarżąca złożyła sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw jest niezasadny.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy jeszcze podkreślić, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił treść oświadczeń strony, zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności zasadnie wskazał na brak należytego wyjaśnienia sposobu rozdysponowania przez skarżącego znacznych środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości w latach poprzednich. Okoliczność ta była już podstawą cofnięcia prawa pomocy, a mimo to strona nadal pomija w swoich wyjaśnieniach tę kwestię. Strona skarżąca nie podjęła również próby wyjaśnienia tytułu prawnego do lokalu w T. oraz rzeczywistej wartości należącej do niej nieruchomości. Przychylić się również należy do zawartego w uzasadnieniu postanowienia wniosku o nieujawnieniu przez stronę wszystkich źródeł dochodów. Z zestawienia wskazanych przez stronę comiesięcznych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz na zobowiązania kredytowe i dodatkowe ubezpieczenia (ok. 1.950 zł), z deklarowanymi dochodami (ok. 2.200 zł), w kontekście zasad logiki i doświadczenia życiowego, przyjąć należy, że strona musi posiadać dodatkowe jeszcze źródła dochodów. Powyższe niejasności skutkowały brakiem pełnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej strony, rodzącym wątpliwości co do prawdziwości jej oświadczeń o braku jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania, co skutkować musiało odmową uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

ds