Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 46/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2007-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Asystent sędziego Anna Gilowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 września 2007 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej I. oddala skargę; II. przejmuje na rachunek Skarbu Państwa kwotę [...] tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego, od którego skarżący był zwolniony.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8. poz. 60 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] odmawiającej umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2006 r. T. S. zwrócił się do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego o umorzenie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikającej z rozliczenia za 2005 r. wskazując, że zaległość powstała z powodu przeoczenia symbolu informacji PIT - 11 A i zmianą sposobu rozliczenia - z rozliczenia wspólnie z żoną na samodzielne. Swój wniosek o umorzenie zaległości T. S. uzasadnił trudną sytuacją finansową.

Po przeprowadzeniu z udziałem wnioskodawcy postępowania podatkowego mającego na celu ustalenie jego aktualnej sytuacji materialnej oraz istnienia przesłanek do zastosowania ulgi w spłacie zaległości podatkowej organ podatkowy pierwszej instancji wydał decyzję o odmowie umorzenia zaległości w kwocie 304,40 zł oraz odsetek za zwłokę, które na dzień złożenia wniosku wynosiły 9 zł.

W dniu [...] września 2006 r. T. S. złożył pismo zatytułowane "odwołanie", w którym wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i o przydzielenie radcy prawnego, nie przedstawiając jednocześnie żadnych zarzutów dotyczących wskazanej wyżej decyzji. Do pisma podatnik dołączył zaświadczenie z ZUS.

W związku z brakami formalnymi wskazanego wyżej pisma Dyrektor Izby Skarbowej wezwał podatnika do ich uzupełnienia zgodnie z art. 222 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się natomiast do prośby o przydzielenie radcy prawnego do prowadzenia sprawy organ odwoławczy wyjaśnił, że prośba ta nie może zostać spełniona, bowiem nie mieści się w zakresie działania organów podatkowych określonych w przepisach art. 121-124 Ordynacji podatkowej.

W wyjaśnieniach złożonych do protokołu sporządzonego w Izbie Skarbowej dnia [...] października 2006 r. oraz zawartych w piśmie z dnia [...] listopada 2006 r. T. S. wskazał ponownie na bardzo ciężką sytuację rodzinną i materialną, która w jego ocenie uzasadnia umorzenie zaległego podatku. Odnosząc się do stanu faktycznego podatnik wskazał, że jest jedynym żywicielem trzyosobowej rodziny, a otrzymywana przez niego renta w kwocie 459,57 zł nie pozwala na pokrycie opłat związanych z bieżącym utrzymaniem. Podatnik wraz z rodziną zamieszkuje w drewnianym domu bez wygód stanowiącym spadek po rodzicach żony. Podkreślił również, że zły stan zdrowia zarówno jego jak i żony nie pozwala na podjęcie pracy i na uregulowanie zaległego podatku. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że nie posiada innych źródeł dochodów i nie korzysta z innej pomocy.

Rozpatrując sprawę organ odwoławczy wskazał, że będący materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie przepis art. 67a pkt 3 Ordynacji podatkowej stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Organ odwoławczy podkreślił, że powołany przepis a także inne postanowienia Ordynacji podatkowej nie zawierają żadnych dodatkowych przesłanek, którymi organy podatkowe powinny się kierować załatwiając tego rodzaju sprawy. W związku z powyższym należy przyjąć, że ustawodawca pozostawił do uznania organów podatkowych kwestię oceny istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie tego przepisu. Organ odwoławczy podkreślił, że stosowanie ulgi w postaci umorzenia zaległości nie może być czynione powszechnie.

W dalszej części decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że z ustaleń poczynionych w trakcie prowadzonego postępowania wynika, że zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. jest wynikiem zaniedbania podatnika w zakresie terminowego złożenia zeznania PIT-37. W 2005 r. T. S. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oświadczenie, że za rok 2005 zamierza rozliczyć się wspólnie z małżonką. W związku z powyższym ZUS pobierał zaliczki na poczet podatku dochodowego dodatkowo pomniejszone za każdy miesiąc o kwotę stanowiącą 1/12 kwoty zmniejszającej podatek. Jednak T. S. złożył rozliczenie roczne za rok 2005 dopiero [...] lipca 2006 r., a zatem po upływie przewidzianego w ustawie terminu. Zgodnie z art. 6 ust. 10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14 poz.176, z późn.zm.) opodatkowanie wspólnie z małżonkiem nie ma zastosowania do podatników, którzy wniosek, wyrażony w zeznaniu podatkowym, złożą po terminie, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ odwoławczy dodał, że faktu tego nie zmienia powołanie się przez wnioskodawcę na zawiadomienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] uwzględniające zamiar rozliczenia się za 2005 r. wspólnie z małżonką. Oceniając w przedmiotowym postępowaniu sytuację materialna, rodzinną i zdrowotną wynikającą z załączonych do akt sprawy dowodów – organ II wskazał, iż nie kwestionuje przedstawionych okoliczności, podkreślił jednak, że brak możliwości zapłaty zaległego podatku nie stanowi przesłanki umorzenia zaległości. Dodał również, że udzielenie ulgi w spłacie zaległych podatków nie może zastępować świadczeń udzielonych przez ośrodki pomocy społecznej.

W dniu 17 kwietnia 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynęła skarga na powyższą decyzję sporządzona przez ustanowionego w drodze pomocy prawnej pełnomocnika radcę prawnego R. D. Pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego - art. 67 a pkt 3 a ustawy Ordynacji podatkowej przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i wniósł o jej uchylenie.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazał, że nie można zgodzić się z twierdzeniami organów podatkowych, że wniosek skarżącego nie spełnia ustawowej przesłanki ważnego interesu podatnika w rozumieniu art. 67 a pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa. Podkreślił, że okolicznością bezsporną jest, iż T. S. jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i 19 letnią córką, która uczy się w Technikum Hotelarskim w C. Żona nie pracuje, nie posiada prawa do renty, ani do emerytury. Jedynym źródłem stałego dochodu jest renta skarżącego w wysokości 459,57 złotych. T. S. nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Zamieszkuje wraz z rodziną w starym drewnianym domu należącym do małżonki, bez wody i gazu w związku z tym rodzina skarżącego zmuszona jest do ponoszenia wysokich kosztów związanych z zakupem opału. Pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż w jego ocenie trudna sytuacja finansowa T. S. istnieje obiektywnie i spełnia wymogi określone w art. 67 a pkt 3 Ordynacji podatkowej, w przedmiocie ważnego interesu prawnego podatnika.

W odpowiedzi na skargę organ podatkowy podtrzymał w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i podkreślił, że ze szczególną wnikliwością badał, czy w sprawie spełnione zostały przesłanki prawne zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej określone w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Prowadzone było w tym zakresie postępowanie wyjaśniające z udziałem skarżącego. Przedstawione w sprawie dowody dotyczące sytuacji osobistej, finansowej i zdrowotnej skarżącego wskazują, że jest ona bardzo trudna, ale nie wyjątkowa i niezależna od podatnika. Organ odwoławczy dodał, że Skarb Państwa nie może premiować ulgami zaniedbań w terminowym rozliczeniu wspólnych dochodów rocznych małżonków, bowiem nie leży to w interesie publicznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem /art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz.1269 oraz art. 3 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./ - stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm./, zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Nie jest sporne, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Prawem do umorzenia zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej dysponuje więc tylko organ podatkowy. Jeżeli wystąpią zdarzenia lub okoliczności nadzwyczajne, to organ podatkowy jest władny do ich oceny w aspekcie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego i może, ale nie musi umorzyć zaległość podatkową, czy też odsetki za zwłokę.

Uznaniowa konstrukcja omawianego przepisu praktycznie uchyla spod kontroli legalność wydanej przez organ decyzji, ponieważ decyzja negatywna nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy przypadki uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym wystąpiły, jak i wtedy, gdy nie występują /zob. wyrok NSA z 22 listopada 2001 r. SA/Sz 1228/00, LEX nr 78299/.

Sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega tylko i wyłącznie na zbadaniu, czy przed jej podjęciem organ podatkowy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 122, 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej. Stwierdzenie, że decyzja nie jest dowolna, bo ma oparcie w zebranym materiale dowodowym i jego ocenie, wyklucza ingerencję w swobodny wybór dokonany przez organ podatkowy, zgodnie z dyspozycją przepisu prawa materialnego /zob. też wyrok NSA z 28 listopada 2001 r., SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300 i wyrok NSA z 16 stycznia 2002 r. III SA 2302/00, LEX nr 53606/.

Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę, czy opłaty prolongacyjnej organ podatkowy ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej podatnik znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie umorzenia, a o istnieniu ważnego interesu podatnika czy interesu publicznego, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, zawsze decydują okoliczności obiektywne, a nie wewnętrzne przekonanie podatnika i muszą to być okoliczności niezależne od sposobu jego postępowania, bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu.

W niniejszej sprawie organy podatkowe przeprowadziły z udziałem skarżącego postępowanie dowodowe potwierdzające podnoszone przez niego okoliczności wskazujące na jego złą sytuację majątkową. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przyznał, że zła sytuacja materialna skarżącego pozwala na przyjęcie, iż istnieje ważny interes podatnika mogący uzasadniać umorzenie zaległości podatkowej, jednak w ramach swoich uprawnień wynikających z art. 67 a Ordynacji podatkowej, odmówił jej umorzenia. Organ odwoławczy także przyznał, iż sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny jest bardzo trudna, lecz nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż organy podatkowe w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy, dokładnie wyjaśniły i rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Ocenie dokonanej przez organy podatkowe nie można również zarzucić dowolności, gdyż mieści się ona w ramach przyznanego organom swobodnego uznania administracyjnego. Podkreślić należy, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie podglądem, stwierdzona w toku postępowania trudna sytuacja materialna skarżącego nie może być jedyną podstawą do uznania, iż organy podatkowe odmawiając umorzenia zaległości podatkowej przekroczyły zakreślone przez prawo granice uznania administracyjnego /zob np. wyrok NSA z 21 maja 1999 r., I SA/Lu 262/98, LEX nr 40044/.

Wobec powyższego uznając, iż zaskarżona decyzja wydana została bez naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić jako bezzasadną.