Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1089/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. G., K. G. i W. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z 12 kwietnia 2021 r. nr SZ.rn.625.146.2020, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania D. G., K. G. i W. G. (Skarżący) oraz M. M. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego z 30 września 2020 r., nr GN-II.7511.6.2019.RP o umorzeniu postępowania.

Zaskarżona decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda Łódzki ww. decyzją z 30 września 2020 r. na podstawie art. 104 i art. 105 k.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wydania decyzji, stwierdzającej, że dwór o nazwie S., zlokalizowany na działce nr [...], położonej w obrębie [...], gm. B., pow. [...], stanowiący byłą własność R. z G., M. z G., S. G., W. G. i J. G. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania nie odnaleziono dokumentów świadczących o przejęciu tego majątku na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Nie było więc podstaw do wydania decyzji merytorycznej, w związku z czym wszczęte postępowanie, jako bezprzedmiotowe zostało umorzone.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Skarżących zaskarżoną decyzją z 12 kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego z 30 września 2020 r. Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu, że nieruchomości przejmowane na cele reformy rolnej przechodziły na

własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa. Wskazuje na to wprost treść art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W sprawach dotyczących art. 2 ust. 1 lit. a-d dekretu brak jest przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się przy tym pogląd, że tryb przewidziany w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. był i jest uruchamiany w przypadkach spornych, gdy właściciel/współwłaściciel (bądź jego następca prawny) nieruchomości uważał (uważa), że jego nieruchomość (nieruchomość spadkodawców) z takich, czy innych względów nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej w całości lub części. Warunkiem koniecznym dla możliwości orzekania w trybie § 5 rozporządzenia jest zaś istnienie dowodów potwierdzających, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) właściwe władze państwowe zastosowały art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Przedmiotem postępowania w tej sprawie jest dokonanie oceny legalności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, części nieruchomości ziemskiej - tj. ww. dworu o nazwie S. Organ odwoławczy podkreślił, że niespornie majątek S. został przejęty na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - na co wskazuje szereg dokumentów zebranych w sprawie. Z całokształtu zebranej dokumentacji archiwalnej nie wynika jednak, na podstawie jakiej litery art. 2 dekretu dokonano tego przejęcia. Pomimo przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego, nie udało się bowiem pozyskać jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Skoro zatem przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. ustanawia administracyjny tryb rozstrzygania, jedynie czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, to brak potwierdzenia przejęcia nieruchomości w tym trybie uniemożliwia rozpoznanie sprawy merytorycznie. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. Brak przedmiotu postępowania, o którym stanowi art. 105 § 1 k.p.a. wynika z tego, że nie ma dowodu (zaświadczenia) potwierdzającego nacjonalizację nieruchomości w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Dopiero pojawienie się tego dowodu w obrocie prawnym wykreuje tło faktyczne i prawne sprawy zainicjowanej na podstawie § 5 rozporządzenia (jej warstwę merytoryczną, jej istotę). Dlatego nie ma podstaw do tego, aby orzekać merytorycznie o wyłączeniu spornej nieruchomości spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, skoro brak jest dowodu na to, że przepis ten stanowił podstawę prawną nabycia przez Skarb Państwa prawa własności tej nieruchomości.

Ustosunkowując się do argumentacji zawartej w odwołaniach Minister stwierdził, że podstawy przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa nie można domniemywać. Konieczne jest jednoznaczne potwierdzenie, że w stosunku do danej nieruchomości podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, co nie nastąpiło w tej sprawie. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozparzyć cały materiał dowodowy, co nie oznacza jednak, że jest on zobowiązany do poszukiwania dowodów w nieskończoność. Strona powinna współdziałać z organem w zakresie gromadzenia dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący stawiając tezę o przejęciu spornej nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nie przedstawili jednak jakichkolwiek dowodów z dokumentów, tezę tą potwierdzających. Niemożność ustalenia w tej sprawie, że podstawę prawną przejęcia majątku ziemskiego stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, czyni niemożliwym prowadzenie postępowania i wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Postępowanie takie jest zatem bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.) i zostało prawidłowo umorzone.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący wnieśli o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania celem przeprowadzenia dowodu z wnioskowanych dokumentów, ewentualnie przeprowadzenie przez WSA w Warszawie dowodu z dokumentów zgromadzonych w sprawach GN-II.7712/10/08/ RP Wojewody Łódzkiego oraz GZ.rn.625.295.2014 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dotyczących przejęcia majątku W. i zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że sporna nieruchomość nie podlegała pod działanie przepisów dekretu PKWN z 6 września 1944 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucili naruszenie:

- art. 7, art. 7a, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie i nieprzeprowadzenie wszystkich dowodów, na które Skarżący powołali się w odwołaniu z dnia 26 października 2020 r., mianowicie dokumentów zgromadzonych w sprawach GN-II.7712/10/08/RP Wojewody Łódzkiego oraz GZ.rn.625.295.2014 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi;

- art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. umorzenie postępowania w sprawie, z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość, mającą polegać na braku możliwości orzekania przez organ w sprawie, z uwagi na przejście nieruchomości z mocy prawa na Skarb Państwa na podstawie innej litery art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez badania przesłanek stosowania tego przepisu do objętej postępowaniem administracyjnym nieruchomości;

- art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. poprzez bezzasadne uznanie, że nie znajduje on zastosowania w tej sprawie.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

W piśmie z 10 maja 2021 r. stanowiącym uzupełnienie skargi Skarżący podtrzymali argumentację skargi i stwierdzili, że sam organ przyznaje, że sporna nieruchomość została przejęta na cele reformy rolnej. W tej sytuacji, obowiązkiem organu było ustalenie, czy dwór S., stanowiący część przejętego majątku, spełniał kryteria przejęcia go ca cele reformy rolnej. Organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnych ustaleń, ograniczając się wyłącznie do przyjęcia, że skoro nie został sprecyzowany art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ale jedynie wskazany został art. 2 tego dekretu, to postępowanie w sprawie nie może być prowadzone i należało je umorzyć, jako bezprzedmiotowe.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04).

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 kwietnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Łódzkiego z 30 września 2020 r., przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane kryterium wykazała, że decyzje te są zgodne z prawem z następujących przyczyn.

Przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie jest ww. decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego z 30 września

2020 r., którą organ ten umorzył, jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne z wniosku o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stwierdzającej, że dwór o nazwie S., zlokalizowany na działce nr [...], położonej w obrębie [...], gm. B., pow. [...], stanowiący byłą własność R. z G., M. z G., S. G., W. G. i J. G. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Jako przyczynę umorzenia postępowania organ wskazał na jego bezprzedmiotowość z uwagi na brak podstaw do wydania decyzji merytorycznej, gdyż w toku postępowania nie odnaleziono dokumentów świadczących o przejęciu majątku na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a. stanowiącego podstawę prawną kontrolowanych decyzji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle lub nie ma ich do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (tak B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2019, s. 613). Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego, tj. takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1242/17). Postępowanie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli brakuje któregokolwiek z elementów stosunku materialnoprawnego (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 1998 r., sygn. akt II SA 70/98). Bezprzedmiotowość postępowania oznacza więc brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa, w jakiej organ administracji jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo oceniły, że w sprawie tej – z uwagi na jej bezprzedmiotowość – należało umorzyć postępowanie z wniosku o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W sprawie dotyczącej stwierdzenia czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej organy administracji publicznej orzekając na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej powinny zbadać, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską, która mogła być przeznaczona na cele rolnicze, czy stanowiła własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych i jaki obejmowała obszar. Przewidziany w § 5 i 6 rozporządzenia tryb rozstrzygania sporów, co do kwestii przejęcia z mocy prawa określonych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej ma zastosowanie - jak wskazuje się w orzecznictwie -wyłącznie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze dekretu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt l OSK 1278/16 oraz z 24 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1761/19). Jest on uruchamiany - jak wyjaśniono to w uzasadnieniu do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 - wówczas, kiedy właściciel (współwłaściciel) uważał, że jego nieruchomość, z takich, czy innych względów, nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu w części bądź w całości.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym możliwość wydania decyzji administracyjnej w trybie § 5 rozporządzenia rozstrzygającej merytorycznie spór istniejący pomiędzy Skarbem Państwa, a wnioskodawcą, zastrzeżona została wyłącznie do sytuacji, gdy dana nieruchomość (jej część) przejęta została ex Iege na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, a zdaniem wnioskodawcy, przejęta być nie powinna. Powyższe jest konsekwencją przyjętego w art. 2 dekretu o reformie rolnej modelu nacjonalizacji nieruchomości ziemskich zakładającego, że "wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e części pierwszej tego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1, część druga". Prowadziło to bowiem do przejęcia ich własności z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.), bez konieczności potwierdzania tego skutku prawnego decyzją administracyjną (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 169/19 i z dnia 31 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 268/19.

Z kolei, dokumentem potwierdzającym przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie konkretnej litery (b, c, d, e) wymienionej w ust. 1 art. 2 dekretu o reformie rolnej było zaś zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Zaświadczenie to było podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi hipotecznej (gruntowej). Wynika to z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204) i art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233). Prawodawca wprowadził administracyjny tryb rozstrzygania tego rodzaju spraw przez wojewódzkie urzędy ziemskie (później wojewodów), oraz ograniczył zakres przedmiotowy tych spraw wyłącznie do sporów dotyczących nieruchomości, których podstawą przejęcia był art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

A zatem istnienie zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska została przejęta przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, stanowiącego dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., otwiera prawną możliwość uzyskania dowodu przeciwnego (art. 76 § 3 k.p.a.) w postaci decyzji administracyjnej, wydanej w trybie § 5 rozporządzenia.

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, nie istnieje dowód (w tym zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego) potwierdzający nacjonalizację spornej nieruchomości w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Pomimo podjętych na szeroką skalę poszukiwań organom obu instancji nie udało się odnaleźć takiego dowodu. Skarżący też go nie przedstawili. Podejmowane w tym zakresie działania organów nie przyniosły spodziewanych rezultatów. Z akt administracyjnych wynika, że organy poszukiwały dokumentów dotyczących trybu przejęcia spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W tym celu organy zwracały się m.in.: do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w Warszawie (w tym również do Oddziału tego archiwum w L.), Archiwum Państwowego w P. Oddział w K., Archiwum Państwowego w L., Starosty L., Urzędu Gminy B., Lasów Państwowych Nadleśnictwo K., Sądu Rejonowego w L. Wydział V Ksiąg Wieczystych, Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L.

Reasumując, z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie wynika, by podstawą przejęcia dworu o nazwie S., zlokalizowanego na działce nr [...], położonej w obrębie [...], gm. B., pow. [...] na rzecz Skarbu Państwa był art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Z dokumentów tych wynika jedynie, że podstawą przejęcia majątku S. był dekret o reformie rolnej (bez wskazania, na podstawie jakiej litery art. 2 dekretu dokonano tego przejęcia). Zdaniem Sądu, nie było więc podstaw do wydania w tej sprawie merytorycznej decyzji. Tylko bowiem przejście spornej nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, pozwoliłoby uznać, że zastosowanie winna znaleźć regulacja § 5 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Dlatego organy zasadnie stwierdziły istnienie przyczyn uzasadniających umorzenie postępowania, o których stanowi art. 105 § 1 k.p.a., co świadczy o tym, że przepis ten nie został przez organy naruszony.

Za niezasadne Sąd uznał także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 7a, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Wbrew twierdzeniom Skarżących, organ dopełnił obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia powoływanych przez nich istotnych dla sprawy okoliczności. Zdaniem Skarżących, organ nie przeprowadził bowiem wszystkich dowodów, na które Skarżący powołali się w odwołaniu, to jest dokumentów zgromadzonych w sprawach GN-II.7712/10/08/RP Wojewody Łódzkiego oraz GZ.rn.625.295.2014 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dotyczących przejęcia innej nieruchomości będącej również własnością poprzedników prawnych Skarżących, to jest majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie W.".

Za niezasadne w realiach rozpoznawanej sprawy należy uznać twierdzenie skarżących, że to organ administracji ma przeprowadzić czynności uzasadniające ich twierdzenia, czy też niejako wyręczać ich w tej materii. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale nie zwalnia z inicjatywy dowodowej strony postępowania, o czym świadczy treść art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ jest więc zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem przyjąć, że przy bierności strony, ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17). Sąd w pełni podziela powyższe poglądy.

W ocenie Sądu, w realiach tej sprawy organ podjął czynności mające na celu zebranie materiału dowodowego, a następnie tak zebrany materiał dowodowy prawidłowo ocenił. Skoro bowiem nie został jednoznacznie potwierdzony tryb przejęcia spornej nieruchomości, to nie było możliwe wydanie decyzji w sprawie z wniosku na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Postępowanie takie stało się zatem bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.) i zostało prawidłowo umorzone. Twierdzenia Skarżących zawarte w skardze i w piśmie z 10 maja 2021 r. stanowiącym uzupełnienie skargi stanowią zaś niezasadną polemikę z prawidłowymi ustaleniami organu w tym zakresie.

Z opisanych powodów Sąd oddalił wniosek Skarżących zawarty w skardze o przeprowadzenie przez WSA w Warszawie dowodu z dokumentów zgromadzonych w sprawach GN-II.7712/10/08/ RP Wojewody Łódzkiego oraz GZ.rn.625.295.2014 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dotyczących przejęcia majątku W.

Stosownie bowiem do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z przepisu tego wynika, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. W zwrocie "dowody uzupełniające" chodzi o dowody z dokumentów, które nie były przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym (tak B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, uw. 12 i 13 do art. 106 oraz wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04).

W ocenie Sądu, dokumenty, na które powołują się Skarżący, dotyczące przejęcia innej nieruchomości będącej również własnością poprzedników prawnych Skarżących, to jest majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie W.", nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w rozpoznawanej sprawie. Skarżący nie złożyli tych dokumentów i nie wykazali, że dotyczyły one spornej nieruchomości.

Z kolei powołany przez Skarżących w uzasadnieniu skargi wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 319/20 został wydany w warunkach związania oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sad Administracyjny w konkretnej (innej) sprawie.

Trafnie także Minister wskazał w odpowiedzi na skargę, że decyzja umarzająca postępowanie, wbrew stanowisku Skarżących, nie zamyka drogi do ponownego wszczęcia postępowania w sprawie i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, w sytuacji udowodnienia podstawy prawnej przejęcia spornego majątku, tj. lit. e) art. 2 ust. 1 dekretu. Decyzja umarzająca postępowanie niweczy bowiem dotychczas prowadzone postępowanie, nie rozstrzyga zaś sprawy co do istoty, a zatem nie stoi na przeszkodzie wszczęciu nowej sprawy, gdy zaistnieją podstawy prawne do jej wszczęcia i prowadzenia.

Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).