Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1605/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt a i pkt c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 11; art. 107 par. 3; art. 180
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 15zzzh; art. 31 zo ust.1; art. 31 zp ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 123
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 6 maja 2020 r. A spółka z o.o. z siedzibą w K., (dalej określana jako skarżąca lub spółka) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. powołując się na przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz.1842, ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID-19 ).

Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., działając na podstawie art. 31zq ust 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), odmówił spółce prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, po czym zauważył, iż zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną, mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, o której mowa w Sekcji 3.1 Komunikatu Komisji -Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE C 91 l z 20 marca 2020 r.). Komunikat Komisji wskazuje, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r.) w dniu 31 grudnia 2019 r. Organ wskazał, że w oparciu o definicję zawartą w art. 2 pkt 18 ww. rozporządzenia Komisji (UE) należy uznać, że przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji, gdy zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:

– w przypadku spółki akcyjnej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki komandytowo - akcyjnej, wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego;

– w przypadku spółki jawnej, spółki komandytowej, spółki partnerskiej oraz spółki cywilnej, wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości jej kapitału według ksiąg spółki;

– podmiot spełnia kryteria kwalifikujące go do objęcia postępowaniem upadłościowym.

We wniosku w części II punkt 4.2.A spółka zaznaczyła odpowiedź TAK. W związku z czym ZUS odmówił jej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za sporne okresy.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca domagała się ponownego rozpoznania jego sprawy i przyznania jej prawa do zwolnienia.

W uzasadnieniu wniosku nie zgodziła się z poglądem organu, jakoby znajdowała się w trudnej sytuacji. Podkreśliła, że na swojej stronie internetowej ZUS, jako podstawę odmowy przyznania prawa do zwolnienia z opłacania składek wskazał zaleganie z opłacaniem składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy w/g stanu na 31 grudnia 20219 r. Tymczasem na koniec 2019 r. spółka nie zalegała z płatnościami.

Do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dołączono rachunek zysków i strat.

Zaskarżoną decyzją z 18 grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w C. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] r. nr [...].

Odwołując się do tych samych regulacji, przytoczonych już w decyzji z 29 maja 2020 r. po analizie przedłożonych przez spółkę dokumentów finansowych i uwzględnieniu Komunikatu Komisji Europejskiej (2020/C 91 i/Ol z 20.03.2020 r.) zgodnie z którym, sytuację ekonomiczna podmiotu, któremu ma być udzielona pomoc publiczna należy rozpatrywać wg stanu na 31 grudnia 2019 r. oraz wyjaśnień Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że spółka na dzień 31 grudnia 2019 r, spółka prowadziła działalność gospodarczą ponad trzy lata. Z kolei na dzień złożenia wniosku o przyznanie zwolnienia, biorąc pod uwagę zapisy formularza informacji dotyczących pomocy publicznej spółka znajdowała się w trudnej sytuacji. Podobnie we wniosku zakreślono punkt potwierdzający ten fakt.

Wreszcie w stosunku do spółki nie wszczęto postępowania upadłościowego, nie została objęta pomocą na restrukturyzację i nie podlega planowanej restrukturyzacji.

Zatem skoro spółka jest przedsiębiorstwem w trudnej sytuacji i to zarówno na dzień 31 grudnia 2019 jak i na dzień złożenia wniosku z 6 maja 2020 r. to nie przysługuje jej, w ocenie ZUS, prawo do zwolnienia z opłacania składek

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła skargę do sądu administracyjnego.

Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzuciła jej:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w postaci:

a. art. 31zo ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 t.j., dalej: "Ustawa C0VID-19"), poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w;

i. utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 29 maja 2020 roku oraz brak zwolnienia skarżącej (jako płatnika składek) z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, podczas gdy skarżąca spełniała wymogi do zwolnienia oraz nie znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej według stanu na dzień 31 grudnia 2019 roku oraz na dzień 6 maja 2020 roku, w tym nie zalegała z uiszczaniem składek na ubezpieczenia społeczne;

ii. przyjęciu, iż zwolnienie z uiszczania składek objęte dyspozycją powyższego przepisu nie jest możliwe w przypadku, gdy skarżąca posiada trudną sytuację, podczas gdy takiego wymogu nie przewiduje powyższy przepis a możliwość udzielenia zwolnienia ze składek uzależnia jedynie od ilości ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych:

iii. przyjęciu, iż skarżąca nie powinna znajdować się w trudnej sytuacji na dzień składania wniosku, tj. na dzień 6 maja 2020 roku, podczas gdy powyższy przepis oraz formuianz wnioskowy złożony przez skarżącą nie zawiera takiego wymogu;

b. art. 31 zq ust. 7 Ustawy C0ViD-19 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz odmowę zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, podczas gdy:

i. skarżąca spełniania przesłanki do uzyskania powyższego zwolnienia;

ii. skarżąca została zwolniona ze składek objętych wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie po wydaniu zaskarżonej decyzji w dniu 30 grudnia 2020 roku, czym organ potwierdził, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa:

c. art. 2 pkt 18) Rozporządzenia Komisji (UE) nr651/2014zdnia 17 czerwca 2014 roku uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.U.UE.L.2014.187.1, dalej: "Rozporządzenie UE") poprzez uznanie, iż skarżącą znajdowała się w "trudnej sytuacji ekonomicznej" podczas gdy przepis ten normuje status "przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji" bez przymiotu "ekonomiczności";

2) naruszenie przepisów prawa postępowania w postaci;

a. art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 w zw. z art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 t.j., dalej: "K.p.a.") poprzez brak;

i. uzasadnienia faktycznego w zakresie, w jakim organ powziął wniosek w postaci znajdowania się przez skarżącą w trudnej sytuacji ekonomicznej z treści sprawozdania finansowego skarżącej za rok 2019, podczas gdy z tego sprawozdania nie wynika, aby skarżąca na dzień 31 grudnia 2019 roku posiadała rzekomą stratę;

ii. uzasadnienia faktycznego oraz przedstawienia stanowiska wobec informacji ujawnionej na stronie internetowej organu pod adresem https://www.zus.pl/baza-wiedzy/biezace-wyjasnienia-komorek-merytorycznych/firmy/-/publisher/details/1/zwolnienie-z-obowiazku- oplacenia-naleznosci-z-tytulu-skladek-za-marzec-maj-2020- r_/2551396 w postaci przyjęcia przez organ, iż przedsiębiorca znajduje się w trudnej sytuacji, jeżeli na 31 grudnia 2019 r. zalegał z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy;

iii. uzasadnienia faktycznego oraz wskazania przez organ, na jakiej podstawie stwierdził on, iż na dzień składania wniosku przez skarżącą, tj. na dzień 6 maja 2020 roku, znajdowała się ona w trudnej sytuacji ekonomicznej, bowiem organ wskazał w tym zakresie pkt B.la formularza złożonego przez skarżącą, podczas gdy formularz ten w ogóle nie zawiera takiego punktu;

b. art. 107 § 1 pkt 6) w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez brak zawarcia uzasadnienia prawnego w zakresie odmowy zwolnienia ze składek, bowiem organ nie wskazał skarżącej przesłanek ujętych w przepisach prawa, z powodu których zakwalifikował ją jako przedsiębiorstwo w trudnej sytuacji, w tym nie wskazał jednostki redakcyjnej z art. 2 pkt 18 Rozporządzenie UE, bowiem powyższy pkt 18) zawiera jednostki redakcyjne w postaci pkt a) - e) oraz nie podjął analizy pkt 3.1 Komunikatu Komisji Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii C0VID-19 (2020/C 91 1/01, Dz.U.UE.C.2020.911.1, dalej: "Komunikat Komisji"), a ograniczył się jedynie do ogólnego odwołania do "przepisów unijnych", w tym nie wskazał, na jakiej podstawie przepisy unijne mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie:

c. art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż z analizy formularza wynika, że na dzień 6 maja 2020 roku skarżąca znajdowała się w trudnej sytuacji ekonomicznej, bowiem w pkt B.la skarżąca zaznaczyła odpowiedź "TAK", podczas gdy złożony przez skarżącą wniosek (formularz) RDZ w ogóle nie zawiera takiego punktu;

d. art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie, iż ze sprawozdania finansowego skarżącej za 2019 rok wynika, że skarżąca na dzień 31 grudnia 2019 roku znajdowała się w trudnej sytuacji, podczas gdy z treści tego sprawozdania, a w szczególności z rachunku zysków i strat powyższego sprawozdania wynika, że;

i. skarżąca wykazała zysk za 2019 rok, tj. na dzień 31 grudnia 2019 roku;

ii. wysokość niepokrytych strat poniesionych przez skarżącą nie przewyższała 50% wysokości jej kapitału rejestrowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej określana skrótem P.p.s.a.), zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania). Z kolei w myśl art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2000 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Mając przy tym na uwadze, iż skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, uzasadniona jest zatem właściwość tut. Sądu w niniejszej sprawie.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach wyżej określonych kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to, a także rozstrzygnięcie je poprzedzające naruszają prawo.

Uchylając zaskarżoną decyzją z wcześniejszą decyzje ZUS z 8 czerwca 2020 r. i orzekając o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. organ przyjął, że skarżąca jest przedsiębiorca znajdującym się w trudnej sytuacji.

W myśl art. 31zo. ustawy COVID-19 prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek przysługuje osobom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotom zatrudniającym nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownym oraz spółdzielniom socjalnym. Art. 31 zq ust. 1, 2 i 3 ustawy COVID-19 wprowadza obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych; przesłanek do dokonania zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Z kolei stosownie do treści art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19).

Dla zastosowania zwolnienia istotne znaczenie ma regulacja art. 15zzzh pkt 1 ustawy o COVID-19. W przepisie tym określono, iż wsparcie, o którym mowa m.in. w art. 31zo - zgodne z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji "Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19" (2020/C 91 I/01) (Dz. Urz. UE C 91I z 20 marca 2020 r., str. 1) stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce.

Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 18 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Op 494/21 w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że krajowy ustawodawca chcąc, aby wymienione w powołanym przepisie instrumenty wsparcia w czasie trwającej epidemii (m.in. zwolnienie od obowiązku opłacania należności z tyt. składek), stanowiące pomoc publiczną w rozumieniu prawa wspólnotowego, nie naruszały postanowień art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z dnia 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm., dalej TFUE), zawarł odesłanie do ww. Komunikatu Komisji Europejskiej. W ten sposób z jednej strony konkretne instrumenty wsparcia w dobie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 wprowadzono do polskiego porządku prawnego mocą przepisu rangi ustawowej, z drugiej - zaznaczono, że odpowiadają one wspólnym dla wszystkich krajów członkowskich UE warunkom przyznawania pomocy publicznej określonym w powołanym Komunikacie Komisji, z trzeciej zaś dookreślono, że wsparcie to - jako dopuszczalna pomoc publiczna - ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce.

Powyższe znajduje potwierdzenie w treści samego Komunikatu Komisji (UE), którego pkt 2.18 określa, że: "biorąc pod uwagę, że epidemia COVID-19 dotyka wszystkie państwa członkowskie, a wprowadzone przez nie środki ograniczające rozprzestrzenianie epidemii negatywnie wpływają na sytuację przedsiębiorstw, Komisja uważa, że pomoc państwa jest uzasadniona i może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE przez określony czas w celu zaradzenia niedoborowi płynności wśród przedsiębiorstw oraz zagwarantowania, że zakłócenia spowodowane epidemią COVID-19 nie zagrożą ich rentowności, szczególnie jeśli chodzi o MŚP". Dalej w pkt 2.19 stwierdzono, że: "W niniejszym komunikacie Komisja określa warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym, które będzie stosowała w odniesieniu do pomocy przyznanej przez państwa członkowskie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE. Państwa członkowskie muszą zatem wykazać, że środki pomocy państwa zgłoszone Komisji na mocy niniejszego komunikatu są konieczne, odpowiednie i proporcjonalne, aby zaradzić poważnym zaburzeniom w gospodarce danego państwa członkowskiego, oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym komunikacie są w całości spełnione".

Jak wynika z treści art. 15zzzh ustawy COVID-19, przepis ten zawiera podwójne odesłanie. Po pierwsze odsyła do Komunikatu Komisji, który to z kolei wskazując, jakim przedsiębiorstwom pomocy nie można udzielić, odsyła do legalnej definicji pojęcia "przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji" zawartej w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.U.UE.L.2014.187.1 z dnia 26 czerwca 2014r., zwanego dalej rozporządzeniem 651/2014). Zgodnie z tą definicją "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:

a) w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE, a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne;

b) w przypadku spółki, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Do celów niniejszego przepisu "spółka, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek wymienionych w załączniku II do dyrektywy 2013/34/UE;

c) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym podstępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli;

d) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję lub otrzymało pomoc na restrukturyzację i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu;

e) w przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat: 1) stosunek księgowej wartości kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5 oraz 2) wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0.

Mając na względzie przywołane powyżej regulacje przyjęcie, że przedsiębiorstwo skarżącego znajdowało się w trudnej sytuacji i z tego powodu odmowa przyznania wnioskowanego wsparcia, nie mogło być dowolne. Organ zobowiązany był w tym względzie (zgodnie z komunikatem COVID-19) do przyjęcia definicji obowiązującej na gruncie art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014 i uwzględniając tę definicję przeprowadzić ustalenia faktyczne, które wskazywałyby na to, czy przedsiębiorstwo skarżącego spełniało na dzień 31 grudnia 2019 r., jedną z przewidzianych tam przesłanek, pozwalających uznać je jako znajdujące się na ten dzień w trudnej sytuacji.

Tymczasem rozpoznając sprawę, organ zupełnie pominął definicję z art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014 i jego wykładnie, aczkolwiek ze sposobu skonstruowania uzasadnienia decyzji można pośrednio wnioskować, częściowo się do niej odniósł. Niemniej uczynił to w sposób całkowicie nieczytelny dla strony.

Kwestę przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji sprowadził do zakreślenia we wniosku oraz informacji dotyczącej pomocy publicznej związanej z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 oraz jej skutków punktów mówiących wysokości niepokrytych strat przewyższających 50% wysokości kapitału zarejestrowanego.

Nie omówił danych zawartych w przedłożonym przez spółkę bilansie.

Podkreślenia wymaga przy tym, że w świetle motywu 14 rozporządzenia 651/2014, aby zagwarantować pewność prawa, należy ustanowić jasne kryteria, które nie wymagają przeprowadzenia oceny wszystkich szczegółowych aspektów sytuacji przedsiębiorstwa w celu określenia, czy dane przedsiębiorstwo należy uznać za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji do celów niniejszego rozporządzenia. Dokonując oceny prawnej w całkowitym oderwaniu od rzeczonych motywów, tych bowiem organ w zaskarżonej decyzji nie wskazał, organ dopuścił się zatem także naruszenia zasady pewności prawa, która powinna być przez ten organ chroniona w świetle art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.).

Nadto, wydając zaskarżoną decyzję organ nie zauważył również, że Komunikat Komisji w pierwotnym brzmieniu (z dnia 20 marca 2020 r.) w pkt 3.1.22.c. wskazywał, iż pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji (w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014) w dniu 31 grudnia 2019 r.; może być ona przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdują się w trudnej sytuacji lub przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019 r., ale które później napotkały trudności lub znalazły się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID-19.

Z dniem 29 czerwca 2020 r. Komunikat Komisji w brzmieniu z dnia 20 marca 2020 r. został jednak zmieniony Komunikatem Komisji "Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19" (2020/C 218/03) (Dz.U.UE.C.2020.218.3) i zgodnie z pkt 15 dodano m.in. pkt 22ca, w myśl którego w drodze odstępstwa od powyższych przepisów pomoc można przyznać mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom (w rozumieniu załącznika I do ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych), które w dniu 31 grudnia 2019 r. już znajdowały się w trudnej sytuacji, pod warunkiem że nie są one objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz nie otrzymały pomocy na ratowanie ani pomocy na restrukturyzację.

Pierwsza decyzja w sprawie została wydana przed zmiana Komunikatu, druga już po jego zmianie. Organ do tych zmian w żaden sposób się nie odniósł.

Sąd podziela przy tym stanowisko sądów administracyjnych wskazujące, że zawarte w art. 15zzzh ustawy o COVID-19 odesłanie do ww. Komunikatu Komisji (UE) ma charakter dynamiczny w rozumieniu § 159 w zw. z § 158 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283 ze zm.), a to oznacza, że jest ono odesłaniem do obowiązujących unormowań w brzmieniu, jakie będą one miały każdorazowo w czasie obowiązywania przepisu odsyłającego. Gdyby bowiem intencją ustawodawcy było zastosowanie w art. 15zzzh ustawy COVID-19 odesłania statycznego, tj. odesłania do innych przepisów jedynie w ich określonej wersji (zgodnie z § 160 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r.), to w przepisie odsyłającym (w tym wypadku - art. 15zzzh ustawy o COVID-19) dodałby w nawiasie "w brzmieniu z dnia ....", podając poza datą wejścia w życie przepisów, do których się odsyła, także oznaczenie dziennika urzędowego, w którym zostały ogłoszone te przepisy. Takiego zapisu zaś omawiane odesłanie nie zawiera (por. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Po 489/21; WSA w Gliwicach z dnia 19 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 566/21 oraz WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 25 sierpnia 2021 r., o sygn. akt I SA/Gd 751/21).

W świetle powyższego należy uznać, że ZUS dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 15zzzh w zw. z art. 31zo ust. 1 w zw. z art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID-19 - poprzez nieuwzględnienie aktualnego na dzień 30 czerwca 2020 r. (jako ostatniego dnia na złożenie wniosku o przedmiotowe zwolnienie) brzmienia Komunikatu Komisji (UE) – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19, do którego odesłanie zawarto w art. 15zzzh ustawy o COVID-19. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, bowiem przyczyną odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. było stwierdzenie, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji z uwagi na wysokość niepokrytych strat.

Dalej należy wskazać, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 K.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.).

W ocenie sądu ZUS przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszeń proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim Sąd nie był w stanie należycie skontrolować prawidłowości wydanych decyzji.

Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94).

Lakoniczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, podobnie jak uzasadnienia decyzji z 29 maja 2020 r. tych standardów nie spełniają. Przede wszystkim nie zawierają pełnych ustaleń faktycznych pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy. Nie odnoszą się do konkretnych zapisów bilansu przedłożonego przez spółkę. Nie zawierają również, co wyżej wskazano pełnej analizy prawnej.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie może poprzestać na ogólnikowym stwierdzeniu, ze spółka jest w trudnej sytuacji. Nie wiadomo na czym organ oparł swój wniosek, iż spółka nie kwalifikuje się do restrukturyzacji lub upadłości.

Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy. Braki w materiale dowodowym przełożyły się także na niedostatki uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 135 P.p.s.a poprzedzające ją decyzje z 29 maja czerwca 2020 r.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu ZUS będzie więc zobligowany do merytorycznego odniesienia się do wniosku skarżącego, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w którym to organ poczyni także pełne i jednoznaczne ustalenia, co do dopełnienia przez skarżącego spoczywających na nim obowiązkom deklaracyjnym, mając w tym względzie pełną ocenę argumentacji skarżącego przywołanej w skardze, a którą to całkowicie pominięto w stanowisku zajętym w udzielonej na nią odpowiedzi.