Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2739/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 25
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 141 par. 4art. 151, art. 145 par. 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 75, art. 7, at. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 573/12 w sprawie ze skargi Z. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody M. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz Z. D. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 maja 2012 r. ( sygn. akt I SA/Wa 573/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Wojewoda M. odmówił Z. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z ustaleń organu wynikało, że właścicielem, majątku pozostawionego w miejscowości W., był – na podstawie aktu nadania z dnia [...] marca 1928 r. nr [...] - M. D. Spadek po nim nabyły: H. D. i J. D., natomiast spadek po H. D. nabyła J. D. w całości a po tej ostatniej spadkobiercą został Z. D. (vide: (postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] kwietnia 1987 r., sygn. akt [...] i Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] maja 2005 r., sygn. akt [...]).

Wniosek potwierdzenie prawa do rekompensaty zabużańskiej został wniesiony w dniu [...] października 1990 r. przez J. D. Odmawiając jego uwzględnienia, organ wojewódzki stwierdził, że wprawdzie wniosek w tej sprawie został wniesiony w terminie - określonym w art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – M. D. był właścicielem nieruchomości położonej na Kresach Wschodnich, nie ulegało też wątpliwości, iż posiadał on obywatelstwo polskie, tak jak i jego następca prawny – Z. D., ale właściciel pozostawionej nieruchomości nie zamieszkiwał jednak w dniu 1 września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na fakt ten – zdaniem Wojewody – wskazywały m.in. pismo M. D. z dnia [...] czerwca 1948 r. do Ministra Obrony Narodowej oraz życiorys sporządzony przez M. D., choć nie został on przez niego podpisany, zaświadczenie administracji domu położonego w W. przy ul. D. z dnia [...] sierpnia 1945 r., oświadczenie Z. D. z dnia [...] lutego 2007 r. (data wpływu do organu) i dokumenty Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości.

W ocenie organu, fakt przebywania danej osoby w określonym miejscu, w określonym czasie, nie stanowił jeszcze dowodu na okoliczność jej miejsca zamieszkania. Mógł jedynie uprawdopodobniać tę okoliczność. Wynikało to zaś z faktu, że na pojęcie miejsca zamieszkania – w rozumieniu art. 25 k.c. – jak wywodził Wojewoda - składają się dwa elementy: przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar stałego w niej pobytu (animus). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało natomiast w sposób jednoznaczny, iż miejscem zamieszkania M. D. była W., w której stacjonował przynajmniej od 1936 roku.

Fakt, że M. D. otrzymał nadział ziemi - jako osadnik wojskowy, nie był – zdaniem Wojewody - równoznaczny z zamieszkaniem jego w tym gospodarstwie.

Ponadto, jak podkreślano, "zamiar stałego pobytu" (animus) musi się odnosić do pobytu w "danym czasie", bez względu na to, czy planowane jest przez konkretną osobę długotrwałe przebywanie w określonej miejscowości. Powyższe więc oznaczało, że w 1939 r. zamiarem stałego pobytu M. D. obejmował W.

W ocenie organu, nie miał żadnego znaczenia fakt, iż zamiar ten był ściśle związany z podległością służbową związaną z wykonywanym zawodem. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami, takimi jak: odbywanie kary pozbawienia wolności, powołanie do służby wojskowej, czy podjęcie studiów w innej miejscowości, nie zmienia bowiem miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym. Służba M. D. nie była też "powołaniem do służby wojskowej", lecz jego sposobem na życie, zajęciem wykonywanym przez niego stale, z wszelkimi tego konsekwencjami. Jedną z tych konsekwencji była zaś zmiana miejsca zamieszkania, zgodnie z rozkazem przełożonych. Jak zatem organ, "szczególne okoliczności" (mobilizacja i udział w kampanii wojennej) nie wpływały jednak miejsca zamieszkania.

W związku z powyższym, zdaniem Wojewody M., w rozpatrywanym przypadku nie zostały spełnione przesłanki, określone w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy z 2005 r.

Rozpoznając sprawę w trybie instancji odwoławczej, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody M.

W motywach rozstrzygnięcia, organ centralny podniósł, że z zaświadczenia wydanego w dniu [...] sierpnia 1945 r. przez Administrację Domu przy ul. D. w W. wynikało, iż M. D. był zameldowany pod powyższym adresem w okresie od 1936 do 1944 r., wskazując, iż dom ten należał do F.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdził, że ustawa ta nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", w związku z powyższym podzielił stanowisko Wojewody M., że w tej kwestii należy się odnieść do art. 25 k.c., a następnie przyjąć, że "zamieszkanie" jest to miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego, Minister uznał, że pobyt stały (zwykły), na który wskazuje m.in. zaświadczenie wydane przez Administrację Domu przy ul. D. w W. z dnia [...] sierpnia 1945 r., polega na faktycznym przebywaniu, zamieszkiwaniu w danej miejscowości. Pobyt stały w tym lokalu stanowił, z kolei o fakcie zamieszkiwania M. D. w W., i tu koncentrował się jego sprawy życiowe. Zatem opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez M. D. nastąpiło na długo (co najmniej 8 lat) przed wybuchem Drugiej Wojny Światowej i było związane ze zmianą miejsca pełnienia służby wojskowej.

W tej sytuacji Minister przyjął, że M. D. - jako żołnierz zawodowy Wojska Polskiego - pełnił swoją służbę na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jego centrum życiowym było Z., a następnie W. - co miało miejsce zarówno przed dniem 1 września 1939 r., w tym dniu, jak i po tej dacie. W związku z tym, należało też przyjąć, że były właściciel pozostawił swoje mienie leżące poza obecnymi granicami RP, w zupełnie innych okolicznościach, niż te, określone w art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. Z. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnosił o uchylenie obu wydanych w tej sprawie decyzji - jako sprzecznych z prawem i wnosił również o rozpoznanie jej w trybie uproszczonym.

Odpowiadając na skargę, Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie była ona zasadna.

Sąd przytoczył treść art. 1-4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdził, że bezsporną okolicznością było, że M. D. był właścicielem nieruchomości znajdującej się w miejscowości W., natomiast istota sprawy sprowadzała się w tym przypadku do oceny prawidłowości ustaleń dokonanych przez organy administracji - które uznały za nieudowodniony fakt zamieszkiwania M. D. na byłym terytorium Polski w dniu [...] września 1939 r.

Rozpatrując niniejszą sprawę, Sąd przyjął, że miał rację organ administracji twierdząc, iż ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", dlatego też - w tej kwestii - należy odnieść się do art. 25 k.c. Kwestia ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, które stanęły na stanowisku, że właśnie w ten sposób należy rozumieć to ustawowe pojęcie.

W świetle powyższego, Sąd podzielił pogląd organów, że o "miejscu zamieszkania" rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności, wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, należało w rozpoznawanej sprawie ustalić, czy osoba pozostawiająca mienie na byłym obszarze RP miała zarówno tzw. corpus (faktycznie przebywała w danej miejscowości) oraz animus (wolę stałego pobytu w niej), gdyż oba te elementy muszą występować łącznie.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, Sąd stwierdził, że nie budziła żadnych wątpliwości okoliczność przebywania M. D. na obecnym obszarze Polski w dniu [...] września 1939 r. Wynikała ona bowiem z zaświadczenia administracji domu przy ul. D. nr [...] w W., w którym wskazano, że zamieszkiwał on w tym domu od roku 1936 r. do 1944 r. Ponadto, poświadczenie służby, datowane na dzień [...] maja 1948 r. wskazywało, że osoba ta w 1931 r. została “wykazana" w [...] – Z. a brak było dalszego, dokładniejszego określenia przebiegu służby. Poza tym w “oświadczeniu – zeznaniu" z dnia [...] grudnia 1967 r. P. W. stwierdził, że M. D. w okresie międzywojennym służył w stopniu chorążego w [...] w Z. i brał udział w walkach toczonych przez 2 batalion pułku piechoty.

Sąd wskazał też, że wprawdzie skarżący w piśmie z dnia [...] grudnia 2011 r. podnosił, że jego poprzednik prawny przebywał w grupie gen. K. – to jest na Polesiu, blisko domu w miejscowości W., jednakże – zdaniem Sądu - okoliczność ta nie miała żadnego znaczenia dla sprawy. M. D. pełnił bowiem służbę w miejscowości Z. przez wiele lat był w W. zameldowany od 1936 r. do 1944 r., czyli zarówno przed wybuchem II Wojny Światowej, jak i w okresie okupacji.

W rezultacie Sąd stanął na stanowisku, że organy zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji słusznie uznały niewypełnienie przez M. D. przesłanki przymusowego opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wybuchem wojny. Bezspornie bowiem osoba ta w dniu 1 września 1939 r. nie przebywała w miejscowości W., lecz wcześniej związała swoje centrum życiowe z Z. i W., gdzie pełniła służbę wojskową. Co prawda organ nie ustalił, co działo się z tą osobą w dniu 1 września 1939 r., ale z materiału dowodowego wynika, iż do 1944 r. M. D. zameldowany był w W. W tym miejscu istniało zatem jego centrum życiowe i to niezależnie od okoliczności (wskazywanych przez stronę skarżącą), że do miejscowości tej przeniósł się z uwagi na obowiązki zawodowe. Służba w Z. i zamieszkiwanie w W. spowodowała – zdaniem Sądu - iż do tych miejsc przeniosło się centrum życiowe poprzednika prawnego Z. D. - przy czym na to ustalenie nie ma wpływu okoliczność, że M. D. wykonywał rozkaz kierujący go do służby w danym miejscu.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Z. D. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

I. prawa materialnego:

1. poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z przepisem art. 25 Kodeksu cywilnego, przez niewłaściwe zastosowanie tego ostatniego przepisu, w konsekwencji podzielenie stanowiska organu administracji i oddalenie skargi,

2. przepisu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych i Wolności w zw. z art. 193 Konstytucji RP poprzez niezapewnienie rzetelnego procesu, w tym nierozpatrzenie wniosku skarżącego o zwrócenie się przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, co do zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 2 pkt 1 cyt. ustawy w zakresie w jakim przepis ten ogranicza prawo do rekompensaty do osób zamieszkałych w dniu 1 września 1939 r. na terenach znajdujących się obecnie poza granicami Polski, w sytuacji, gdy przedmiotowy przepis ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami art. 2, art. 31 ust. 3 art. 32 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

II. przepisów postępowania:

1. art. 141 § 4 P.p.s.a. - poprzez niedostateczne wyjaśnienie rozstrzygnięcia, w szczególności pominięcie i nieodniesienie się przez Sąd do wszystkich, zarzutów skarżącego oraz pominięcie i nieodniesienie się do twierdzeń skarżącego, co do miejsca zamieszkania M. D. oraz co do okoliczności jego pobytu, w wobec znajdujących się w aktach sprawy dowodów świadczących o tym, że M. był zawodowym żołnierzem i nie mógł w sposób dowolny zmieniać swojego miejsca pobytu - a ponadto pominięcie i nieodniesienie się do wniosku skarżącego o zwrócenie się przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem co do zgodności z Konstytucją RP przepisu art 2 pkt. 1 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty w zakresie, w jakim przepis ten ogranicza prawo do rekompensaty do osób przebywających w dniu 1 września 1939 r. na terenach znajdujących się obecnie poza granicami Polski, w sytuacji kiedy przedmiotowy. przepis ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisem art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 64 ust. 1 § 2 Konstytucji RP.

2. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 lit. a/ P.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty w zw. z art. 25 k.c. przez oddalenie skargi pomimo, iż został naruszony przez organ powołany wyżej przepis prawa materialnego, gdyż organ administracji nie dokonał prawidłowych ustaleń co do miejsca zamieszkania, pomijając okoliczności z powodu których M. D. przebywał w W.

3. art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 145 § 1 lit. c/ P.p.s.a. w zw. art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez oddalenie skargi, w następstwie przyjęcia przez Sąd błędnie ustalonego stanu faktycznego, który organ administracji ustalił bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz bez jego właściwej oceny, tj. z naruszeniem | przepisów art. 7, art. 75, art. 7-7 i art. 80 k.p.a.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, Z. D. wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem kosztów postępowania.

Ponadto skarżący wnosił również o zawieszenie postępowania w sprawie niniejszej do czasu wydana przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 11/12.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślano w szczególności, że M. D. pełnił czynną służbę wojskową w Z. i w dniu 1 września 1939 r. przebywał w W., gdyż w innej sytuacji (mobilizacja) miał obowiązek przebywać w oznaczonym miejscu, gdyż inaczej zostałby uznany za dezertera.

Podnoszono też, iż przepisy powołanej wyżej ustawy nie zawierają merytorycznego uzasadnienia wprowadzenia warunku podmiotowego "zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP" i z tego względu warunek ten wydaje się być wprowadzonym dowolnie i prowadzi do dyskryminacji tych Zabużan, którzy mieli kilka miejsc zamieszkania lub też którzy w dniu 1 września 1939 r. zostali powołani do wojska i nie przebywali w swoich nieruchomościach, czy też z innych względów znajdowali się w innym miejscu.

W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej przywołano argumentację skargi konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego a oznaczonej sygnaturą akt SK 11/12 i podkreślano, że przepis art. 2 pkt. 1) ustawy realizacji prawa do rekompensaty w zakresie, w jakim ogranicza prawo do rekompensaty jedynie do właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, którzy w "dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwali na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej", jest niezgodny z art. 2, 31 ust. 1 i 3, art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Na rozprawie sądowej w dniu 29 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że popiera skargę kasacyjną jedynie z zakresie zarzutów prawnomaterialnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które to podstawy okazały się uzasadnione.

W związku z ograniczeniem przez skarżącego skargi kasacyjnej tylko do zarzutów obrazy prawa materialnego, kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w rozpatrywanej sprawie było ustalenie, czy M. D., legitymujący się obywatelstwem polskim w dniu 1 września 1939 r., właściciel pozostawionego na Kresach Wschodnich majątku w W., miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Będące podstawą rozstrzygnięcia w tej sprawie przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) przewidując bowiem, że oprócz przesłanek obiektywnych, wymienionych w art. 1 tej ustawy, które musi spełniać były właściciel mienia pozostawionego na Kresach Wschodnich by moc skutecznie ubiegać się o potwierdzenie przysługującego mu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia w/w mienia, musi on również spełniać przesłanki podmiotowe. Określa jej zaś art. 2 ustawy, który - w dacie orzekania przez organy obu instancji a także przez Sąd Wojewódzki - stanowił, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie.

W dniu 27 lutego 2013 r. weszła jednak w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2014 r. poz. 195), która znowelizowała art. 2 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy w ten sposób, iż obecnie do wymogów podmiotowych, które musi spełniać były właściciel mienia pozostawionego należy by: był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580 ze zm.) lub b) art. 24 K.p.c. z 1932 r. lub c) §3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489 ze zm.) oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić.

Wyjaśnienia przy tym wymaga, że wprawdzie – co do zasady – Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną od wyroku sądu wojewódzkiego, ocenia legalność wyroku sądu pierwszej instancji i przez to również zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę stan prawny, jaki obowiązywał w dacie ich wydawania, ale sytuacja, która zachodziła w sprawie rozpoznawanej była szczególna. Przedstawiona bowiem wyżej nowelizacja ustawy z zabużańskiej z 2005 r. podyktowana została treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12), w którym Trybunał stwierdził, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał postanowił, by – na zasadzie art. 190 ust. 3 Konstytucji - w/w przepis, we wspomnianym zakresie, utracił moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku ( termin ten upłynął w dniu 30 kwietnia 2014 r.).

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie może być – co do zasady - traktowany za zgodny z prawem zarówno wyrok sądu, jak i akt administracyjny, które zostały oparte na przepisie uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za naruszający Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej. Chociaż bowiem wspomniany wyrok Trybunału nie ma mocy wstecznej, ale poprzez fakt uchylenia domniemania konstytucyjności przepisu art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej ( w wersji obowiązującej sprzed ostatniej nowelizacji) dowodzi, że od samego początku przepis ten naruszał zasadę równej ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). W związku z powyższym należało uznać, że trafnie zwracał na tę okoliczność uwagę autor skargi kasacyjnej twierdząc, że art. 2 pkt 1 cytowanej ustawy (w poprzednim brzmieniu), niezasadnie ograniczał prawo do rekompensaty tylko do osób zamieszkujących w dniu 1 września 1939 r. na terenach znajdujących się obecnie poza granicami Polski.

Konsekwencją powyższego stanowiska jest więc uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji wydanych w tej sprawie przez organy obu instancji, którymi odmówiono przyznania Z. D. prawa do rekompensaty zabużańskiej z tytułu pozostawienia przez jego poprzednika prawnego mienia na Kresach Wschodnich z powodu niezamieszkiwania przez M. D. w dniu 1 września 1939 r. na obszarze byłej Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewoda M. winien poczynić ustalenia faktyczne, dotyczące miejsca zamieszkania M. D.w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej w jej aktualnym brzmieniu. Organ zwrócić przy tym powinien uwagę, że przepisy te – w odróżnieniu od art. 25 k.c. - umożliwiały osobie fizycznej posiadanie kilku miejsc zamieszkania a ponadto - co jest istotne w świetle stanu faktycznego, jaki zaistniał w przedmiotowej sprawie – iż zgodnie z treścią § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r., za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, miała być uważana, stosownie do okoliczności, jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiadała siedzibę główną lub w której wykonywała swój zawód lub urząd, lub gdzie znajdowała się jej majętność (...).

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art.188 w związku z art. 193 i w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 203 pkt 1 i art. 200 w zw. z art. 193 P.p.s.a.