Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1347/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 90 ust. 1 pkt 3 ust. 2 i 4 w związku z art. 224 ust. 4, art. 243 , art. 242 , art. 243 ust. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 1410
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej - tekst jednolity
article: art. 121 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 459
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
article: art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit, a i c p.p.s.a. oraz art. 151 art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 oraz 77 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej O (...) S.A. z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2017 r.; sygn. akt VI SA/Wa 1051/17 w sprawie ze skargi O (...) S.A. z siedzibą w R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 grudnia 2017 r., sygn. VI SA/Wa 1051/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O. (...)S.A. z siedzibą w R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia (...) marca 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

Decyzją z (...) października 2016 r. Urząd Patentowy RP na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 ust. 2 i 4 w związku z art. 224 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm., dalej: p.w.p.) stwierdził wygaśnięcie z dniem 19 grudnia 2015 r. patentu na wynalazek pt. "Suplement diety lub środek specjalnego przeznaczenia żywieniowego" (...), udzielonego na rzecz A (...)sp. z o. o. z siedzibą w G., z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 5 rok ochrony.

Uprawniony z patentu złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności, o których powziął informację dopiero po doręczeniu decyzji z (...) października 2016 r. Jednocześnie dokonał opłaty za 5 rok ochrony powiększonej o 30% oraz opłaty za 6 rok ochrony patentu.

Decyzją z (...) marca 2017 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ wskazał, że podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej upływał 19 grudnia 2015 r., zaś przewidziany w art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p. termin dodatkowy 19 czerwca 2016 r. Uprawniony nie wniósł wymaganej opłaty w żadnym z powyższych terminów, dlatego organ uznał, że z dniem 19 grudnia 2015 r. zostały spełnione warunki wygaśnięcia patentu określone w art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p.

Urząd Patentowy RP odniósł się też do podniesionych przez spółkę okoliczności niedochowania terminu płatności uznając, że nie miały one znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, albowiem kwestia braku winy uprawnionego nie jest wystarczającą przesłanką uchylenia decyzji wydanej w oparciu o art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., gdyż odgrywa ona rolę jedynie w przypadku nieuiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony prawa wyłącznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

Odwołując się do dyspozycji art. 90 ust. 1 pkt 3 oraz art. 224 ust. 2, 3 i 4 p.w.p. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że decyzja w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu ma charakter deklaratoryjny ponieważ wygaśnięcie wynika z prawa materialnego, natomiast potwierdzenie wygaśnięcia prawa następuje w drodze decyzji wydanej na podstawie przepisów o postępowaniu.

Sąd wskazał, że poza sporem jest fakt, że strona dokonała opłaty dopiero po doręczeniu jej w dniu 2 listopada 2016 r., decyzji w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu nr (...)., zatem po ponad 10 miesiącach od dnia wygaśnięcia ochrony patentowej.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej, jakoby organ nie zastosował prawidłowo przepisów prawa materialnego i nie wziął pod uwagę wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności oraz nie wydał postanowienia o zawieszeniu biegu terminu na uiszczenie opłaty okresowej, Sąd pierwszej instancji wskazał, że cały art. 243 p.w.p. dotyczy wyłącznie terminów wyznaczonych przez Urząd Patentowy RP (to jest terminów z art. 242 tej ustawy na dokonanie określonych czynności w toku postępowania). Ta regulacja prawna normuje instytucję przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności warunkującej bieg postępowania. Ustęp 6 tego przepisu, tak jak cały art. 243 p.w.p. odnosi się wyłącznie do terminów wyznaczonych przez Urząd Patentowy RP warunkujących bieg postępowania.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, termin do uiszczenia opłaty okresowej, zarówno pierwotny, jak i dodatkowy, nie podlega co prawda przywróceniu, ale z uwagi na fakt, że są to terminy materialne, nie wyznaczane przez organ, to regulacja zawarta w art. 243 ust. 6 p.w.p. nie może mieć do nich zastosowania.

Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji wskazał, że z upływem tego terminu ustawodawca wiąże określone skutki tj. wygaśnięcie patentu. Skoro zatem ustawodawca uznał, że terminy te są nieprzywracalne, jak również, w drodze wykładni systemowej, można wnioskować, że nawet w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, organ nie ma możliwości na ich podstawie wydania postanowienia o zawieszeniu biegu przedawnienia, to w ocenie Sądu pierwszej instancji, organ prawidłowo zastosował ww. przepisy p.w.p.

Sąd pierwszej instancji zauważył również, że w sprawie żadne postępowanie nie biegnie, gdyż pierwsze zostało zakończone decyzją przyznającą patent, a kolejne zostało wszczęte przez organ z urzędu w przedmiocie jego wygaśnięcia. Z tego też powodu zastosowanie regulacji przewidzianej w art. 243 ust. 6 p.w.p. nie jest możliwe. Ponadto zastosowanie trybu z tego przepisu uzależnione jest od złożenia przez stronę stosownego wniosku, co nie miało miejsca w przypadku rozpoznawanej sprawy. Nie ma to jednak znaczenia w kontekście stwierdzenia, że termin ten jest nieprzywracalny.

O. (...)S.A. wywiodła skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości. Wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1 . Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przez Sąd prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. polegające na przyjęciu, że w rozpatrywanej sprawie doszło do wygaszenia ochrony patentowej na skutek nieuregulowania opłaty okresowej.

2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) poprzez pominięcie przez Sąd naruszenia przez organ art. 243 ust. 6 p.w.p. w związku z art. 121 pkt 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r, poz. 459 ze zm; dalej: k.c.), i przyjęcie, że cały art. 243 p.w.p. dotyczy wyłącznie terminów wyznaczanych przez Urząd Patentowy, w związku z czym do terminów opłat okresowych związanych z ochroną patentową nie może on znaleźć zastosowania;

b) poprzez pominięcie przez Sąd naruszenia przez organ art 243 ust. 6 p.w.p. w związku z art. 121 pkt 4 k.c. i niewłaściwe uznanie przez Sąd, że zastosowanie art. 243 ust. 6 p.w.p. wymaga złożenia przez stronę wniosku o zastosowanie trybu w nim przewidzianego, nie zaś tylko przedstawienia przez zainteresowanego dowodów zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności uchybienia terminu, o których mowa w tym przepisie;

c) poprzez pominięcie przez Sąd naruszenia przez organ art. 243 ust. 6 p.w.p. w związku z art. 121 pkt 4 k.c. i niewłaściwe uznanie przez Sąd, że zastosowanie art. 243 ust. 6 p.w.p. wymaga złożenia przez stronę dowodów na zaistnienie siły wyższej a nie nadzwyczajnych okoliczności, które miały wpływ na niezachowanie terminu na uiszczenie opłaty okresowej za ochronę wynalazku;

d) poprzez pomięcie przez Sąd naruszenia przez organ art. 90 ust. 2 p.w.p. w związku z art. 90 ust. pkt 3 p.w.p. w związku z przyjęciem przez Sąd, że decyzja Urzędu Patentowego o stwierdzeniu wygaśnięcia patentu ma charakter deklaratoryjny nie zaś konstytutywny;

e) poprzez pominięcie przez Sąd naruszenia przez organ art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: k.p.a.) w związku z art. 252 p.w.p. i art. 244 ust. 11 p.w.p. polegające na nieuwzględnieniu dowodów na zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności związanych z nieuiszczeniem w terminie opłaty okresowej za ochronę wynalazku;

f) naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit, a i c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia przez Urząd Patentowy RP przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dokonanie przez Urząd Patentowy RP błędnych ustaleń faktycznych, jak również naruszenie przez Urząd Patentowy innych przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tzn. nieuwzględnienie naruszenia przez organ: art. 90 ust. 2, art. 90 ust. 1 pkt 3, art. 243 ust. 6 p.w.p. w związku z art 121 pkt 4 k.c., art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 252 p.w.p. i art. 244 ust. 11 p.w.p. oraz art 245 ust. 1 p.w.p;

g) naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie przez Sąd wszystkich zarzutów przedstawionych w skardze (tzn. zarzutu naruszenia 245 p.w.p oraz 252 p.w.p.) w związku z czym doszło także do naruszenia art 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niedokonanie wnikliwej kontroli legalności działania organu;

h) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na wadliwym uzasadnieniu przez Sąd zaskarżonego wyroku, które nie odnosi się do części podstaw zaskarżenia, jak również nie podaje przyczyn, dla których nie zostały one przez Sąd uwzględnione i tym samym nie wyjaśnia w pełni podstaw rozstrzygnięcia, przez co także doszło do naruszenia art 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. i co uniemożliwia pełną kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie przytoczonych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z dnia 8 czerwca 2021 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. poz. 1842).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

W pierwszej kolejności oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego objęty został zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., uznanie jego zasadności mogłoby bowiem wykluczyć możliwość merytorycznego odniesienia się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zatem naruszenie przytoczonego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09; to i kolejne powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naruszenie to, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musi być na tyle ważkie, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z: 22 czerwca 2016 r., sygn. I GSK 1821/14, 6 marca 2019 r., sygn. II GSK 985/17). Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód w sposób wystarczająco logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego RP.

Niezgoda strony wnoszącej skargę kasacyjną na ocenę prawną Sądu pierwszej instancji wyrażoną w wyroku nie umożliwia jego skutecznego zakwestionowania z perspektywy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ocenianym uzasadnieniu w sposób prawidłowy przedstawił przesłanki oddalenia skargi. Podkreślić należy, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, lecz ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do zarzutów skargi w kwestach mających istotne znaczenie w sprawie poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela stanowisko judykatury, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów podniesionych w skardze oraz innych pismach procesowych sprawy i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to aby z wywodów Sądu wynikało dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyroki NSA z: 18 listopada 2016 r., sygn. II GSK 702/15; z 19 czerwca 2018 r., sygn. II GSK 2336/16; z 18 kwietnia 2018 r., sygn. II GSK 2671/16; 4 października 2018 r., sygn. II GSK 2983/16). Zauważyć w związku z tym należy, że część analityczna uzasadnienia pozwala na odtworzenie toku rozumowania Sądu pierwszej instancji, który doprowadził do stanowiska o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a tym samym możliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada zatem warunkom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego specyfika oraz komplementarny charakter pozostałych przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, które oparte zostały na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. sprawia, że zasadne i celowe jest odniesienie się do nich łącznie.

Na wstępie zauważyć należy, że objęta zarzutami skargi kasacyjnej problematyka prawna była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z: 13 kwietnia 2007 r., sygn. II GSK 304/06; 5 kwietnia 2016 r., sygn. II GSK 2501/14; 5 grudnia 2017 r., sygn. II GSK 2638/17; 15 kwietnia 2019 r., sygn. II GSK 1019/17 oraz 28 stycznia 2020 r., sygn. II GSK 3268/17). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zasadnicze motywy zawarte w powołanych orzeczeniach uznając, że są one trafne również w okolicznościach faktycznych i prawnych obecnie rozpoznawanej sprawy.

Zgodnie z art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. W tym przypadku wygaśnięcie patentu następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku (art. 90 ust. 4 p.w.p.). Data wygaśnięcia patentu powinna być potwierdzona w decyzji (art. 90 ust. 3 p.w.p.).

Skarżąca kasacyjnie kwestionuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, w którym odwołując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2008 r., sygn. II GPS 1/08 uznał on, że decyzja stwierdzająca wygaśnięcie patentu jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym.

Nie powtarzając argumentacji prezentowanej w powołanej uchwale na tle prawa ochronnego na znak towarowy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji wskazując, że decyzja o wygaśnięciu prawa wyłącznego ma charakter deklaratoryjny i potwierdza jedynie fakt i datę wygaśnięcia tego prawa. Wygaśnięcie patentu wynika z przepisu prawa materialnego. Pogląd ten znajduje oparcie w doktrynie (por: P. Kostański (w:) Prawo własności przemysłowej, Komentarz, red. P Kostański, C.H. Beck, Warszawa 2014 r., s. 611; A. Szewc (w:) A. Szewc, G. Jyż, Prawo własności przemysłowej, C.H. Beck, Warszawa 2011 r., s. 229, K. Szczepanowska-Kozłowska (w:) Ewa Nowińska, Urszula Promińska, Krystyna Szczepanowska-Kozłowska, Prawa własności przemysłowej Przedmiot treść i naruszenie, Wolters Kluwer, Warszawa 2021 r., s.336), a także powołanych wyżej orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki II GSK 2501/14, II GSK 1019/17).

Jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istotę sporu stanowi możliwość zastosowania w sprawie art. 243 ust. 6 p.w.p.

Zgodnie z poglądami doktryny i judykatury, które Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela (por.: P. Kostański [w:] Prawo własności przemysłowej, Komentarz, red. P Kostański, C.H. Beck, Warszawa 2010, s. 496-497 oraz M. Rzążewska, [w:] Prawo własności przemysłowej, Komentarz, red. P. Kostański, C.H. Beck, Warszawa 2010, s.999-1001; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 kwietnia 2016 r., sygn. II GSK 2501/14; 5 grudnia 2017 r., sygn. II GSK 2638/17; 13 kwietnia 2007 r., sygn. II GSK 304/06; 15 kwietnia 2019 r., sygn. II GSK 1019/17 i 28 stycznia 2020 r., sygn. II GSK 3268/17), art. 243 ust. 6 p.w.p. nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Przepis ten dotyczy zagadnień stricte procesowych, o czym świadczy jego usytuowanie w tytule VI dotyczącym postępowania przed Urzędem Patentowym – terminów, stron postępowania, pełnomocników i środków zaskarżenia. Kwestia opłat za ochronę patentową została natomiast uregulowana w tytule V dziale I ustawy, który zawiera przepisy prawa materialnego dotyczące opłat jednorazowych i okresowych w związku z ochroną wynalazków, produktów leczniczych, produktów ochrony roślin, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. Oznacza to, że przepis art. 243 ust. 6 p.w.p. nie ma zastosowania do wszystkich terminów przewidzianych tą ustawą. Jak wskazano wyżej, upływ terminu do uiszczenia opłaty za dalsze okresy ochrony wywołuje skutki materialnoprawne, a mianowicie wygaśnięcie prawa z patentu, które następuje z mocy prawa z dniem upływu terminu do uiszczenia opłaty. Ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia tego terminu. W konsekwencji należy również uznać, że po upływie terminu do uiszczenia opłaty, a co za tym idzie, po wygaśnięciu patentu z mocy prawa, organ nie mógłby na podstawie art. 243 ust. 6 p.w.p. zastosować odpowiednio przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia, skoro materialnoprawny skutek uchybienia terminu już nastąpił.

Należy podkreślić, że ustawodawca w art. 224 ust. 4 p.w.p. przewidział możliwość uiszczenia opłaty w terminie późniejszym, tj. do sześciu miesięcy po upływie podstawowego terminu. Przepis ten stanowi jednocześnie, że skorzystanie przez stronę z tego prawa wiąże się ze zwiększeniem należnej opłaty o 30 %. Jest to jedyna prawna możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Jak wskazuje się w judykaturze - rację bytu tego przepisu można by kwestionować, gdyby jednocześnie było możliwe zachowanie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej po terminie, na podstawie art. 243 ust. 6 p.w.p. (por.: wyrok NSA z 5 kwietnia 2016 r., sygn. II GSK 2501/14).

Wobec podnoszonej przez skarżącą kasacyjnie argumentacji związanej z okolicznościami nadzwyczajnymi (za które uznaje ona błąd profesjonalnego pełnomocnika powielony przez kolejnego profesjonalnego pełnomocnika), które w jej ocenie powinny były zostać wzięte pod uwagę przez organ, a w konsekwencji Sąd pierwszej instancji, jako usprawiedliwiające nieterminowe wniesienie opłaty, stwierdzić należy, że uchybienie terminu z powodu nadzwyczajnych okoliczności istotnie reguluje przepis art. 243 ust. 6 p.w.p. Odnosząc się jednakże do twierdzeń z przepisem tym związanych, uznać trzeba, że próba usprawiedliwienia uchybienia terminu do wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony ze względu na nadzwyczajne okoliczności nie może powieść się w warunkach rozpoznawanej sprawy. Nie jest bowiem kwestionowane, że uprawniona z patentu uchybiła zarówno podstawowemu terminowi uiszczenia opłaty, jak również nie zachowała dodatkowego, nieprzywracalnego terminu sześciomiesięcznego na jej uiszczenie wraz z opłatą dodatkową. W takim stanie rzeczy, czyli po upływie przewidzianych prawem terminów do uiszczenia opłaty za okres ochrony patentowej, a więc wynikającego z art. 224 ust. 2 p.w.p. terminu do uiszczenia opłaty okresowej i dodatkowego terminu do uiszczenia tej opłaty wraz z opłatą dodatkową na podstawie art. 224 ust. 4 p.w.p., nastąpił skutek wygaśnięcia patentu określony w art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., a Urząd Patentowy RP miał obowiązek stwierdzić ten fakt na podstawie art. 90 ust. 2 p.w.p.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezskuteczny upływ przewidzianego art. 224 ust. 4 p.w.p. dodatkowego terminu do uiszczenia opłaty okresowej wraz z opłatą dodatkową wyklucza możliwość rozważania, czy w sprawie miały miejsce okoliczności nadzwyczajne usprawiedliwiające niedochowanie terminów ustawą określonych. Powyższy pogląd znajduje uzasadnienie w treści przepisów art. 224 ust. 4 zdanie drugie p.w.p. oraz art. 243 ust. 6 tej ustawy. Zgodnie z pierwszym z nich, termin dodatkowy nie podlega przywróceniu. Z kolei art. 243 ust. 6 p.w.p. znajduje zastosowanie do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, lecz nie może być wykorzystany do terminów podlegających zakończeniu z mocy prawa, jak ma to miejsce w przypadku stwierdzenia przez Urząd Patentowy RP wygaśnięcia patentu na podstawie art. 90 ust. 2 p.w.p. w związku z art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2016 r., sygn. II GSK 2501/14). Natomiast za dopuszczalne, zdaniem części judykatury, należy uznać powołanie się na nadzwyczajne okoliczności, po upływie terminu przewidzianego do wniesienia opłaty okresowej, jednak przed upływem wynikającego z art. 224 ust. 4 p.w.p. okresu dodatkowego do jej wniesienia wraz z opłatą dodatkową, a więc w czasie gdy prawo ochrony patentowej nie zostało jeszcze zamknięte (por. wyrok NSA z 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1019/17).

Skarżąca kasacyjnie nie podważa ustalenia, że w sprawie doszło do uchybienia zarówno podstawowego terminu do uiszczenia opłaty za piąty rok ochrony, jak również dodatkowego sześciomiesięcznego terminu określonego w art. 224 ust. 4 p.w.p. Sąd pierwszej instancji słusznie zatem uznał, że Urząd Patentowy RP prawidłowo zastosował art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.