Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3554/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 609  Gospodarka wodna, w tym ochrona wód, budownictwo wodne, melioracje, zaopatrzenie w wodę
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie : AWSA Wojciech Jakimowicz (spr.) WSA Krystyna Daniel Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2005 r. sprawy ze skargi Z.L. i R.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 30 października 2001 r. Nr [....] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 13 września 2001 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżącej Z.L. kwotę 10 (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 listopada 2000 r., znak: [....] Burmistrz Gminy D. działając na podstawie art. 104 k.p.a. w związku z art. 50 ust. 1 i 2 Prawa wodnego (Dz. U. z 1974 r., Nr 38, poz. 230 z późn. zm.) w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia [....] kwietnia 2000 r. (uzupełnionego w dniu 20 lipca 2000 r.) R.L. w sprawie uregulowania stosunków wodnych na gruncie - działka nr [....] oraz wykonania na koszt gminy kanalizacji opadowej w pasie drogowym przy ul. [....] w części przylegającej do gruntu wymienionego oraz w wyniku przeprowadzonej rozprawy w dniu 27 kwietnia 2000 r. oraz wizji lokalnej na gruncie w dniu [....] listopada 2000 r.:

1) zakazał R.L. odprowadzania wód opadowych od budynku mieszkalnego przy ul. [....] przez grunt wymienionego - działka nr [....] na sąsiadujący grunt będący własnością Z.L. i M.L. oraz K.G. - działka nr [....] poprzez likwidację podkładów pod rury spustowe z budynku mieszkalnego, ukierunkowanych na wyżej wymieniony grunt sąsiedni,

2) zakazał R.L. wypompowywania wody z piwnic budynku mieszkalnego wymienionego na własny grunt z ukierunkowaniem ich spływu w stronę działki nr [....] co powoduje jej zalewanie.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podaniem z dnia [....] kwietnia 2000 r. R.L. wystąpił do Burmistrza Gminy D. o uregulowanie stosunków wodnych na gruncie - działce nr [....] stanowiącej własność wymienionego oraz wykonanie na koszt gminy kanalizacji opadowej w pasie drogowym ul. [....] na odcinku wzdłuż działki nr [....]. W toku przeprowadzonej w wyznaczonym terminie rozprawy oraz wizji lokalnej przy udziale stron postępowania, tj. Z.L. , Z.L. , M.L. , Z.L., G.Z. -pełnomocnika Pana R.L. organ pierwszej instancji stwierdził, że na działce nr [....] będącej własnością R.L. usytuowany jest budynek mieszkalny podpiwniczony. Od budynku tego, od rur spustowych, przebiegają rynny odpływowe wód opadowych ukierunkowane na sąsiednią działkę nr [....] będącą własnością Z.L. i M.L. oraz K.G. Nadto stwierdzono na podstawie oświadczenia stron, że R.L. wypompowuje wody opadowe z piwnic budynku mieszkalnego oraz garażu na działkę nr [....] , co powoduje zalewanie działki nr [....] i naruszenie istniejących stosunków wodnych na tej działce.

Organ wskazał, że powyższe okoliczności faktyczne znalazły swoje odbicie w protokole z wizji dając tym samym podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W decyzji zawarto pouczenie, że decyzja jest ostateczna w administracyjnym toku postępowania, jednakże strony niezadowolone z rozstrzygnięcia niniejszej decyzji mogą dochodzić swoich roszczeń przed sądem powszechnym.

Decyzją z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt: [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. działając na podstawie art. 158 § 1 i art. 157 § 1 i § 2 w związku z 156 § 1 k.p.a. oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1999 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 13, poz. 115) po rozpatrzeniu wniosku R.L. o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Gminy Dąbrowa T. z dnia 13 listopada 2000 r., znak: [....] wydanej na podstawie art. 50 ust. 1 i 2 ustawy Prawo wodne (Dz.U. z 1974 r, nr 38, poz. 230 z późn. zm.)

1) zakazującej R.L. odprowadzania wód opadowych od budynku mieszkalnego przy ul. [....] przez grunt wymienionego - działka nr [....] na sąsiadujący grunt będący własnością Z., M.L. i K.L. - działka nr [....] poprzez likwidację podkładów pod rury spustowe z budynku mieszkalnego, ukierunkowanych na wyżej wymieniony grunt sąsiedni oraz

2) zakazującej R.L. wypompowywania wody z piwnic budynku mieszkalnego wymienionego na własny grunt z ukierunkowaniem ich spływu w stronę działki nr [....] , co powoduje jej zalewanie, odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r, znak: [....] .

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie przed Kolegium toczyło się w związku z wnioskiem R.L. o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r., znak: [....] z powodu "niewykonalności tejże decyzji, jak również rażącego naruszenia prawa" ( art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 5 k.p.a.).

Kolegium podniosło, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 k.p.a. i może mieć zastosowanie jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. wadami, uniemożliwiającymi sanowanie nieprawidłowej decyzji. Wskazano, że kodeks postępowania administracyjnego w art. 156 § 1 w pkt 1-7 wyczerpująco wymienia wady decyzji, które są na tyle kwalifikowane, że utrzymanie w obrocie prawnym decyzji zawierających znamiona tych wad jest nie do pogodzenia z obowiązującym porządkiem prawnym. Kolegium zasygnalizowało także, że zgodnie z przyjętą i utrwaloną linią orzecznictwa przy wykładni art. 156 k.p.a. należy przyjmować domniemanie prawidłowości decyzji ostatecznej. Domniemanie to może być obalone tylko w trybie ustalonym przez prawo. Decyzja ostateczna wiąże organ administracji państwowej, który ją wydał oraz wszelkie inne organy państwowe, niezależnie od tego, czy uważają ją za słuszną, czy też nie, a uznanie decyzji za wadliwą upoważnia jedynie do wystąpienia o jej wzruszenie w trybie i na warunkach w prawie przewidzianych".

Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - który strona wskazała jako podstawę stwierdzenia nieważności - organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie R.L. decyzja Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r., znak: [....] w sposób rażący narusza prawo.

Organ wyższego stopnia nawiązując do poglądów doktryny i orzecznictwa stanął na stanowisku, że określenie "rażący" określa coś, co daje się łatwo stwierdzić, co jest wyraźne, oczywiste, niewątpliwe, bezsporne, a zatem niewątpliwie ustawodawca wprowadzając nadzwyczajny tryb kontroli decyzji administracyjnej w postaci stwierdzenia nieważności nie odnosił go do każdej decyzji naruszającej prawo, a tylko do takiej, która została wydana z rażącym jego naruszeniem w znaczeniu, jakie przydaje mu wykładnia językowa, gramatyczna tego pojęcia i w przeważającej mierze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Brak zatem - w ocenie organu odwoławczego, wspartej cytowanym w uzasadnieniu orzecznictwem - przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, gdy istnieją możliwości różnej interpretacji przepisów prawa.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Kolegium uznało, że decyzja z dnia 13 listopada 2000 r. nie narusza prawa w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie bowiem z treścią art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230 z późn.zm.), jeżeli zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na nieruchomości sąsiednie albo na gospodarkę wodną, burmistrz winien nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie do stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, a jedynie w sytuacji, gdy jest to gospodarczo nieuzasadnione nałożyć obowiązek zapłaty odszkodowania. Burmistrz Gminy D. nie naruszył prawa zakazując R.L. odprowadzania wód opadowych od budynku mieszkalnego na sąsiadujący grunt poprzez likwidację podkładów pod rury spustowe ukierunkowanych na grunt sąsiedni, jak również zakazując wnioskodawcy wypompowywania wody z piwnic budynku mieszkalnego na własny grunt z ukierunkowaniem ich spływu w stronę działki sąsiedniej (nr ....), co powodowało jej zalewanie.

Odnosząc się do drugiej z podstaw mających w ocenie wnioskodawcy skutkować stwierdzeniem nieważności przedmiotowej decyzji Burmistrza Gminy D. wskazano, iż niewykonalność decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. powinna być spowodowana istnieniem przeszkód w jej wykonaniu, które znamionują dwie cechy: przeszkody te istniały już w dacie wydania decyzji i są niewykonalne przez cały czas. W przepisie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. jako miarodajny stan rzeczy traktowany jest ten, który istnieje w dacie wydania decyzji. Istnienie przeszkód uniemożliwiających wykonanie decyzji powinno być udowodnione. W rozpoznawanej sprawie natomiast przedmiotowa decyzja Burmistrza Gminy D.. w zakresie obowiązku nałożonego w punkcie 1 decyzji jest wykonalna "poprzez (fizyczne) usunięcie podkładów pod rury spustowe ukierunkowanych na grunt sąsiedni". Również punkt 2 decyzji należy uznać za wykonalny na co wskazuje organ pierwszej instancji w piśmie z dnia [....] lipca 2001 r., w którym ustosunkowuje się do zarzutów stawianych przez R.L. we wniosku o stwierdzenie nieważności.

Kolegium wskazało także, że wbrew twierdzeniu wnioskodawcy, iż nie został rozstrzygnięty jego wniosek z dnia [....] kwietnia 2000 r. w którym domagał się on wydania decyzji "o wykonaniu przez państwowe jednostki organizacyjne koniecznych robot i urządzeń w celu trwałego polepszenia stosunków wodnych na gruncie", wniosek w tym przedmiocie rozstrzygnięty został decyzją Starosty Powiatowego w D. z dnia 5 lipca 2001 r., znak: [....] oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Wojewody [....] z dnia 23 sierpnia 2001 r., znak: [....].

Po rozpatrzeniu wniosku Z.L. i R.L. z dnia 26 września 2001 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt: [....] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia 30 października 2001 r, sygn. akt: [....] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 158 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt: [....].

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że we wniosku z dnia [....] września 2001 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.L. i R.L. przedstawili stan faktyczny sprawy oraz wynikającą z niego trudną sytuację wnioskodawców spowodowaną wielokrotnym zalewaniem ich działki przez wody opadowe domagając się "przywrócenia stosunków wodnych na gruntach sąsiednich do stanu poprzedniego", jak również "udrożnienia rowów odwadniających drogę publiczną przy ul. [....] przez Zarząd Drogowy w D." bądź "wykonania przez władze lokalne melioracji terenów przy ulicy [....] ", co w ocenie wnioskodawców spowoduje "trwałe polepszenie stosunków wodnych na wszystkich posesjach przylegających do ul. [....] ". Wnioskodawcy podkreślili, iż "oczekują konkretnej merytorycznej pomocy i skutecznego rozwiązania zaistniałego problemu, który dotyczy nie tylko ich samych, ale wszystkich osób mieszkających przy ul. [....] ". Wnioskodawcy wskazali także, iż czują się pokrzywdzeni przez władze lokalne, które "lekceważą ich problem". W konkluzji wniosku Z.L. i R.L. wyjaśnili, iż decyzja Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r. (o której stwierdzenie nieważności wnioskowali) została przez nich wykonana, a pomimo to sytuacja na ulicy [....] nie uległa poprawie. Zawnioskowano zatem o "odprowadzenie wód opadowych z działek nr [....] i nr [....] przez ich właścicieli", jak również "przywrócenia stosunków wodnych do stanu sprzed 1992 r."

Kolegium Odwoławcze odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdziło, iż wynika z niego, że wnoszący o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.L. i R.L. faktycznie nie kwestionują rozstrzygnięcia Kolegium zawartego w decyzji z dnia 13 września 2001 r. (sygn. akt:.....). Domagają się natomiast "przywrócenia stosunków wodnych na gruntach sąsiednich do stanu poprzedniego (...), udrożnienia przez Zarząd Dróg rowów odwadniających ul. [....] w D. (...), wykonania przez władze lokalne melioracji terenów przy ul. [....] ".

Kolegium podkreśliło, że wszystkie wyżej przytoczone żądania winny być jednak kierowane do organów administracji publicznej stopnia podstawowego jako właściwych do ich merytorycznego rozstrzygnięcia. Wskazano, że zgodnie z dyspozycją art. 66 § 1 k.p.a. jeżeli podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, uczyni przedmiotem rozpoznania sprawy należące do jego właściwości. Równocześnie zawiadomi wnoszącego podanie, że w sprawach innych powinien on wnieść odrębne podanie do właściwego organu i poinformuje go o treści § 2, zgodnie z którym odrębne podanie złożone zgodnie z zawiadomieniem w terminie 14 dni od daty doręczenia zawiadomienia uważa się za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania (art. 66 § 2 k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji Kolegium zawarło zatem informację, że wnioski w przedmiocie: "przywrócenia stosunków wodnych na gruntach sąsiednich do stanu poprzedniego (.,.), udrożnienia rowów odwadniających ul. [....] w D. (..,), wykonania przez władze lokalne melioracji terenów przy ul. [....] " Z.L. i R.L. powinni kierować do Burmistrza Gminy D., który jako organ pierwszej instancji zobligowany jest do ich rozpatrzenia.

W pozostałym zakresie Kolegium przytoczyło argumentację uzasadnienia poprzedniej swojej decyzji w niniejszej sprawie, tj. decyzji z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt: [....].

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 30 października 2001 r., sygn. akt: [....] złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie Z.L. i R.L.

Skarżący uważają, że decyzja Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r., znak: [....] została wydana z naruszeniem prawa i po raz pierwszy spotykają się z taką decyzją, która nie tylko, że nie uwzględnia żadnego żądania strony składającej wniosek, a wręcz strona wnosząca zostaje ukarana. Natomiast strony, które powodują szkodę nie zostały do tej pory zobligowane do usunięcia powstałej sytuacji.

Skarżący zarzucają Kolegium, że nie wykorzystało ono swoich kompetencji i nie przeprowadziło rozprawy administracyjnej z udziałem wszystkich stron oraz nie uzupełniło materiału dowodowego.

Podniesiono, że ani Burmistrz Gminy w D. , ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. nie zapoznali się dokładnie z treścią żądania skarżących. Organy nie zauważyły, że to skarżący R.L. zwrócił się o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie sąsiadów, gdyż zmiany stanu wody wpływają szkodliwie na jego posesję.

Ponadto decyzja organu pierwszej instancji jest niewykonalna. Skarżący wyjaśnili, że woda, która dostaje się po opadach deszczu do piwnic budynku musi zostać wylana, ponieważ w piwnicach budynku znajduje się piec gazowy ogrzewający cały budynek, płody rolne i przetwory na zimę. Poza tym pod budynkiem mieszkalnym znajduje się garaż, w którym stoi samochód. Gdy nadchodzą opady deszczu skarżący muszą wodę wylewać z piwnic, aby nie zalało pieca gazowego i nie doszło do nieszczęścia. Po ustaniu opadów deszczu jeszcze przez kilka dni woda napływa do piwnic i trzeba ją wylewać, aby nie dostała się w konsekwencji do budynku mieszkalnego. Budynki są zawilgocone, a ściany budynków pękają, gdyż teren jest tak zawilgocony, że się zapada. Wodę skarżący wylewa na swoją posesję, bo nie ma innej możliwości. Korzysta również z pomocy Straży Pożarnej, która wypompowuje wodę z piwnic. Władze lokalne w ocenie skarżących nie tylko nie udzieliły do tej pory żadnej pomocy, ale wręcz utrudniają wykonanie melioracji działki, jak również utrudniają uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie inwestycji, która doprowadziłaby do odwodnienia posesji. Z tych powodów skarżący uważa decyzję za niewykonalną zarówno w dacie wydania, jak i obecnie.

Wreszcie skarżący wskazują, że budynek mieszkalny został wybudowany w 1960 roku i od tej pory zawsze leżały tam podkłady poziome, które mają długość 40 cm i leżą pod ścianą budynku na działce skarżących. Od budynku, gdzie znajdują się wspomniane podkłady do granicy posesji sąsiada jest 7 metrów i nigdy to nie powodowało zalewania ani posesji skarżących ani posesji sąsiada. Do zalewania posesji skarżących dochodzi od 1992 roku od chwili demontażu przez sąsiada dren ceramicznych z gruntu.

Skarżący wskazują, że przeprowadzone postępowanie przez organ pierwszej instancji zostało nierzetelnie i jednostronnie. Podczas wizji lokalnej prowadzący urzędnik sprawę popełnił wiele błędów, w tym m.in. nie zaznaczył w protokole, od kiedy leżą sporne podkłady, nie zmierzył, jaką mają długość i nie określił, jakie mają znaczenie w całej tej spornej sprawie, również nie uzasadnił tego w wydanej decyzji Burmistrz Gminy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. również nie wyjaśniło istotnych wątpliwości, mimo że miało taką możliwość i mogło przeprowadzić postępowanie wyjaśniające wątpliwości przy udziale wszystkich stron postępowania. Dlatego w ocenie skarżących nakazanie im likwidacji podkładów poziomych spod rur spustowych pionowych, istniejących od 1960 roku, które nie wpływają na zmianę stanu wody, jest niezgodne z prawem.

Skarżący podnoszą, że zgodnie z treścią art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo Wodne, jeżeli zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na nieruchomości sąsiednie albo na gospodarkę wodną, burmistrz winien nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie do stanu poprzedniego. Jednak do dnia dzisiejszego burmistrz, mimo że to skarżący R.L. wystąpił z wnioskiem zgodnie z art. 50 ust. 2 Prawa Wodnego nie nakazał przywrócenia stanu sprzed 1992 r. temu właścicielowi, który spowodował demontaż dren na swoim gruncie i tym samym dokonał zmiany stanu wody na gruncie, co szkodliwie wpływa na nieruchomość skarżących.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją na jego poparcie i wniósł o oddalenie skargi.

W odniesieniu do zarzutów skargi wskazano, że w rozpoznawanym przypadku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. uznało, iż nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 89 k.p.a. zobowiązujące do przeprowadzenia rozprawy. W sprawie brak jest również przepisu szczególnego stanowiącego o obowiązku przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Zgodnie natomiast z pouczeniem zawartym w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 1 sierpnia 2001 r. (sygn. akt:......) o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, w każdym stadium postępowania strona ma prawo do czynnego udziału w sprawie, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przeglądania akt sprawy, jak również brania udziału w przeprowadzeniu dowodów.

W odniesieniu do drugiego z zarzutów skarżących wskazano, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. w decyzji z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt: [....] wykazało, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uznania, aby decyzja Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r., której postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności dotyczy była dotknięta kwalifikowaną wadą, o jakiej mowa wart. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

Podkreślono też, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w ocenie Kolegium nie daje podstaw do przyjęcia za uzasadnione twierdzeń skarżących, iż postępowanie organu pierwszej instancji przeprowadzone zostało stronniczo.

Na rozprawie w dniu 14 listopada 2005 r. skarżący nie stawili się. Stawił się pełnomocnik organu odwoławczego wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone - czyli również w sytuacji niniejszej sprawy ze skargi Z.L. i R.L. - podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, póz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Oznacza to, iż w przedmiotowej sprawie sąd bierze pod uwagę przede wszystkim obowiązujące w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a także regulacje obowiązującej w dniu wydania decyzji, której prawidłowość była weryfikowana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. z 1974 r., nr 38, poz. 230 z późn. zm.). Przy tym, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nastąpiło w wyniku naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w T. z dnia 30 października 2001 r., sygn. akt: [....] , jak i wcześniejsza decyzja tego organu z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt: [....] obarczone są wadą skutkującą koniecznością ich uchylenia.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że możliwość oceny legalności decyzji zaskarżanych do sądu administracyjnego zależy w istotnym stopniu od przedstawienia w uzasadnieniu decyzji motywów podjętego rozstrzygnięcia, przy czym ono samo - jako część decyzji - również podlega ocenie z punktu widzenia jego zgodności z prawem. Uzasadnienie rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności innej decyzji administracyjnej wymaga tym bardziej wyczerpującego uzasadnienia, gdy weźmie się pod uwagę okoliczność, że rozstrzygnięcie to jest wynikiem analizy w określonym stanie faktycznym przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 i 2 k.p.a. i może skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji ostatecznej.

Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia nie spełnia wymogów określonych w art. 107 §3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wprawdzie Kolegium przedstawiło obszerne rozważania na temat istoty instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej i rozumienia przesłanki "rażącego naruszenia prawa", nie odniosło jednak tych rozważań do oceny badanej decyzji Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r., znak: [....] kończąc uwagi w tym zakresie na arbitralnym stwierdzeniu, że "Burmistrz Gminy D.. nie naruszył prawa zakazując R.L. odprowadzania wód opadowych od budynku mieszkalnego na sąsiadujący grunt poprzez likwidację podkładów pod rury spustowe ukierunkowanych na grunt sąsiedni, jak również zakazując wnioskodawcy wypompowywania wody z piwnic budynku mieszkalnego na własny grunt z ukierunkowaniem ich spływu w stronę działki sąsiedniej (nr ...), co powodowało jej zalewanie". Również w części uzasadnienia, w której Kolegium analizuje przesłankę z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. motywy rozstrzygnięcia co do kwestii wykonalności decyzji Burmistrza Gminy D.. z dnia 13 listopada 2000 r. zostały w znacznej mierze ograniczone do odesłania do argumentacji zawartej w piśmie organu pierwszej instancji z dnia [....] lipca 2001 r. bez jej przytoczenia.

Uchybienia powyższe mają nie tylko charakter uchybień procesowych przesądzających o wadliwości rozstrzygnięć Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., lecz również uniemożliwiają ocenę zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Kolegium nie rozważało okoliczności, iż decyzja Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r. została podjęta w postępowaniu wszczętym na wniosek R.L. z dnia 10 kwietnia 2000 r., a nie z urzędu, i nie oceniło jej poprawności z tego punktu widzenia. Ponadto nie wzięto pod uwagę faktu, że decyzja Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r. jest decyzją, na mocy której został nałożony na stronę obowiązek, co wymagało od organu administracji szczególnej staranności w wyjaśnieniu zasadności podjętego rozstrzygnięcia, a od organu nadzoru odpowiedniej oceny. Ocena zasadności nałożonego na stronę obowiązku wiąże się nierozerwalnie z koniecznością zbadania poprawności ustaleń w zakresie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, gdy tymczasem zupełnie nie odniesiono się do argumentacji wnioskodawcy prezentowanej w toku postępowania z jednoczesnym pominięciem ustaleń poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego, w tym przeprowadzonych przez organ rozpraw administracyjnych. Nie ustalono ponad wszelką wątpliwość wystąpienia po stronie skarżących przesłanek z art. 50 cytowanego wyżej Prawa wodnego w kontekście działań i zachowań osób będących właścicielami działek sąsiadujących z nieruchomością skarżących.

Zasygnalizowania wymaga wreszcie okoliczność, iż nie jest możliwa prawidłowość oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia poprawności katalogu stron postępowania, do których została ona skierowana. W aktach sprawy brakuje w tym zakresie odpowiedniej dokumentacji. Należy podkreślić, że kwestii tej Kolegium nie badało ani z punktu widzenia poprawności postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r., ani też w kontekście oceny pod względem zgodności z prawem decyzji z dnia 13 listopada 2000 r.

Powyższe uchybienia wskazują, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. zostały wydane z naruszeniem prawa, co obliguje sąd do wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego, mimo że nie można uznać, iż cała argumentacja przytaczana przez skarżących jest zasadna. Zarzut, że w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie została przeprowadzona rozprawa administracyjna, nie jest uzasadniony, nie można bowiem stwierdzić, że zaistniały przesłanki, o jakich mowa w art. 89 k.p.a. Również zarzuty stron dotyczące poprawności przeprowadzenia postępowania zakończonego decyzją Burmistrza Gminy D. z dnia 13 listopada 2000 r. nie mają rozstrzygającego znaczenia w postępowaniu dotyczącym weryfikacji zgodności z prawem samego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie poprzedzającego go postępowania.

Zgodnie z treścią art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, iż obydwie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. zapadły pomimo braku należycie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, a zatem uchybienie tego rodzaju nie mogą być konwalidowane w postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż działanie takie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W związku z tym uchylenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym również decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze w T. z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt: [....] jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

W tym stanie rzeczy - mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), należało uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 30 października 2001 r., sygn. akt: [....], jak i wcześniejszą decyzję tego organu z dnia 13 września 2001 r., sygn. akt: [....].

Art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie znajduje zastosowania, gdyż rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności decyzji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest zbędne.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. (Dz. U. Nr 74, póz. 368 z późn. zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.). Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 97 § 1 cyt. ustawy Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże w § 2 art. 97 Przepisów wprowadzających ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdza się, że w sprawach, o których mowa w § 1 cyt. ustawy stosuje się dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych.