Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3262/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 6, art. 3 pkt 1 lit. c tiret 23, art. 5 pkt 8 i 9
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 czerwca 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 189/15 w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej również: Sąd I instancji; Sąd; WSA w Krakowie) wyrokiem z dnia 25 czerwca 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 189/15 podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 [aktualnie: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, z późn. zm.] – dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej również: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji) z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie sprawy.

Decyzją Burmistrza Gminy K. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] przyznano D. W. (dalej również: skarżąca; zainteresowana; strona) zasiłek rodzinny na syna [...] w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w tym okresie oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2012 r.

Do wniosku o przyznanie tych świadczeń skarżąca dołączyła oświadczenie, w którym podała, że ani ona, ani jej mąż nie posiadają dochodów wymienionych w pouczeniu, w tym dochodów z gospodarstwa rolnego.

Następnie Burmistrz Gminy K. ustalił, że mąż skarżącej figuruje w rejestrach podatkowych jako spadkobierca gospodarstwa rolnego. Z tych względów organ I instancji uznał, że w sprawie wyszły na jaw nowe istotne okoliczności nieznane organowi, który wydał decyzję, w konsekwencji organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych przyznanych na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r.

W toku wznowionego postępowania Burmistrz ustalił, że B. W. posiada udział 1/2 części w gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha, o którym to facie nie poinformowano organu; Starostwo Powiatowe w [...] dokonało zmian w ewidencji gruntów i budynków na podstawie wniosku strony oraz postanowień sądowych o nabyciu spadku – sygn. akt [...] z dnia [...] marca 1994 r. oraz sygn. akt I [...] z dnia [...] marca 2010 r.

Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania Burmistrz Gminy K. decyzją z dnia [...] września 2014 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. i w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – odmówił zainteresowanej prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], w wyniku wniesienia odwołania przez D. W., decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że wysokość dochodu rodziny wynosiła [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego B. W.) + [...] zł (roczny dochód B. W. z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym) + [...] zł (dochód uzyskany przez P. W.) = [...] zł; miesięczny dochód stanowił kwotę [...] zł, natomiast miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł.

Zdaniem Kolegium takie ustalenia wskazują, że po doliczeniu pozostałych dochodów również dochodu z gospodarstwa rolnego kryterium dochodowe w wysokości [...] zł zostało przekroczone, stąd też rodzina skarżącej nie spełnia warunku z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła D.W.

WSA w Krakowie, motywując swoje rozstrzygnięcie wskazał, że wprawdzie postępowanie spadkowe po matce męża skarżącej zostało przeprowadzone dopiero w 2010 r., jednak, zgodnie z art. 924 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, natomiast w myśl art. 925 k.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Wobec tego Sąd uznał, że skoro matka B. W. zmarła w 2002 r., to B. W. spadek po matce nabył z mocy prawa w chwili jej śmierci, tj. w 2002 r. – i z tą chwilą został współwłaścicielem w 1/2 części gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowego. Sąd dodał również, że już wcześniej, po śmierci ojca, B. W. był współwłaścicielem tego gospodarstwa w 1/3 części. Zdaniem Sądu, dołączone do akt sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydane przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] z dnia [...] marca 1994 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] jedynie ten fakt potwierdzają. W ocenie Sądu, ujawnienie tego faktu przez organ I instancji stanowiło nową, istotną dla sprawy okoliczność, która nieznana była organowi w chwili wydawania decyzji w dniu [...] września 2010 r.

Sąd I instancji stwierdził, że prawidłowo organy powołały w sprawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś w okresie zasiłkowym trwającym od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r. podstawą ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych były dochody uzyskiwane przez członków rodziny w 2010 r. Sąd podniósł, że z powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że jednym z podstawowych warunków, od których ustawodawca uzależnił przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami jest spełnienie kryterium dochodowego. Idąc dalej, Sąd argumentował, że z załączonej do sprawy dokumentacji wynika, iż mąż skarżącej jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, w konsekwencji czego dla określenia dochodu rodziny skarżącej decydujące znaczenie ma art. 5 ust. 8 powołanej ustawy, zgodnie z którym w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa GUS na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym.

Sąd I instancji podniósł, że w pełni podziela dominujące w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że określony w nim szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego uwzględnia się niezależnie od tego, czy gospodarstwo to jest faktycznie użytkowane przez rodzinę skarżącej, bowiem w powyższym przepisie ustawodawca przyjął domniemanie, że dochód z gospodarstwa rolnego uzyskuje się według hektarów przeliczeniowych niezależnie od tego, czy pracuje się na tym gospodarstwie czy np. zostało ono oddane innej osobie w posiadanie zależne. Powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Krakowie stwierdził, że przepis art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym, przyjętym do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego.

W tym też zakresie Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia prawa procesowego co do braku przesłuchania B. W. na okoliczność ustalenia wysokości jego udziałów w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. Sąd podkreślił, że

dla ustalenia wysokości udziału męża skarżącej w gospodarstwie rolnym położonym w K. zbędne było przesłuchiwanie na tą okoliczność świadków, ponieważ organ dysponował prawomocnymi postanowieniami spadkowymi określającymi wielkość udziału B. W. w tym gospodarstwie.

Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły dochód rodziny skarżącej, zgodnie z art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie D.W., zaskarżając to orzeczenie w całości, powołała następujące podstawy kasacyjne:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego: art. ust. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd rozumienia przepisu, że dochód z gospodarstwa rolnego uzyskuje się według hektarów przeliczeniowych niezależnie od tego, czy pracuje się w tym gospodarstwie, czy np. zostało ono oddane w posiadanie zależne, podczas gdy właściwe jego pojmowanie powinno uwzględnić fakt rzeczywistego zajmowania się gospodarstwem przynoszącym dochód;

II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na pominięciu przez Sąd wyników przeciwdowodu "zaoferowanego w toku instancji" przez stronę skarżącą na okoliczność braku prowadzenia gospodarstwa rolnego przez małżonka strony, które to pominięcie przez organy – z jednoczesną obrazą przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. – skutkowało przyjęciem przez Sąd za udowodniony fakt uzyskiwania z tego tytułu dochodu.

Przy tak sformułowanych zarzutach strona wniosła o:

- przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, czy art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i zawieszenie postępowania w razie przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu;

- uchylenie zaskarżonego wyroku "w zakresie wskazanym pkt I przez uwzględnienie skargi", a w przypadku nieuwzględnienia wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie wskazanym pkt I – o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Krakowie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona rozwinęła argumentację zawartą w zarzutach sformułowanych w ramach powołanych podstawach kasacyjnych. W szczególności – odwołując się do definicji legalnej gospodarstwa rolnego zawartych w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, art. 6 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 55³ k.c., a także art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych – strona podniosła, że dla doliczenia do dochodu ustalanego na potrzeby ustalania świadczeń rodzinnych dochodu z gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niezbędne jest ustalenie, że świadczeniobiorca prowadzi gospodarstwo rolne; nie jest zatem wystarczające dla przyjęcia takiego stanu rzeczy ustalenie, że osoba uprawniona do zasiłku rodzinnego jest podatnikiem podatku rolnego na podstawie zapisów w ewidencjach podatkowych, niezbędne jest bowiem dowiedzenie, że faktycznie zajmuje się działalnością w sektorze rolnym, z wykorzystaniem odpowiedniego zaplecza, w tym m.in. gruntu, utrzymuje się z rolnictwa, jest ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Skarżąca podniosła, że nie można utożsamiać posiadania gruntu rolnego przez małżonka skarżącej z prowadzeniem przez niego gospodarstwa rolnego. Strona stwierdziła, że ani ona, ani jej małżonek, który posiada grunty rolne na zasadzie spadkobrania po rodzicach – jest ich współwłaścicielem, nie prowadzą gospodarstwa rolnego i nie mają po temu odpowiednich kwalifikacji, nie podlegali nigdy ubezpieczaniu społecznemu rolników i nie uzyskiwali jakiegokolwiek dochodu z produkcji rolnej lub choćby opłat obszarowych. Skarżąca podniosła, że nie podjęła zatrudnienia z uwagi na sprawowanie całodobowej opieki nad niepełnosprawnym synem, zaś mąż prowadzi indywidualną działalność gospodarczą w sektorze pozarolniczym i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Idąc dalej, strona argumentowała, że grunty zakwalifikowane jako rolne w ewidencji gruntów są spuścizną po teściach skarżącej, aktualnie są trwale niewykorzystywane rolniczo, nie mogą więc stanowić komponentu gospodarstwa rolnego. Zdaniem strony, prawidłowy sposób wykładni przepisu, którego nie zaakceptował Sąd I instancji, powołując się na ustawowe domniemanie zawarte w przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, winien prowadzić do poszukiwania przez organ rzeczywistych przesłanek prowadzenia gospodarstwa rolnego – jako źródła dochodu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej również: Sąd kasacyjny; NSA) rozpoznaje konkretną sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W badanej sprawie nie można dopatrzeć się żadnej z takich wad, która mogłaby świadczyć o nieważności postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Dlatego skarga kasacyjna podlegała rozpatrzeniu w granicach wyznaczonych sformułowanymi w niej zarzutami w ramach podstaw kasacyjnych.

Analizując wniesiony środek odwoławczy w tym aspekcie, uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., co wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów prezentowanych w ramach podstawy naruszeń procesowych.

Odnosząc się zatem do zarzutu o charakterze procesowym (podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), Sąd kasacyjny stwierdza, że nie jest on zasadny.

Sąd I instancji nie naruszył przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez pominięcie przeciwdowodu na okoliczność prowadzenia gospodarstwa rolnego przez małżonka strony.

Powołany przepis stanowi, że uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne – niż określone w lit. a i lit. b – naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania przez organy miało dotyczyć zaś przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. regulujących zasady ustalania stanu faktycznego w postępowaniu administracyjnym i skutkować przyjęciem przez Sąd za udowodniony fakt uzyskiwania przez małżonka skarżącej dochodu z gospodarstwa rolnego.

Sąd I instancji prawidłowo zastosował powołany przepis procedury sądowoadministracyjnej, gdyż zasadnie uznał, że organy administracji nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w związku z ustalaniem stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia wysokości dochodu w rodzinie skarżącej, w tym co do doliczenia do tego dochodu zryczałtowanego dochodu z gospodarować rolnego, którego współwłaścicielem jest małżonek skarżącej. W szczególności, w sprawie nie było potrzeby przeprowadzenia w tym zakresie dowodu ze źródeł osobowych, skoro fakt posiadania przez małżonka skarżącej na zasadzie współwłasności gruntów rolnych był oczywisty i niekwestionowany przez strony postępowania. Okoliczność ta była wystarczająca dla ustalenia, czy do dochodu rodziny należy doliczyć dochód z gospodarstwa rolnego. Wynika to zaś z wykładni prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została w sposób prawidłowy poczyniona w przedmiotowej sprawie, której też dotyczą dalsze rozważania niniejszego uzasadnienia.

Zarzutów dotyczących podstaw wznowieniowych, o których mowa w art. 145 § 1 k.p.a., w skardze kasacyjnej nie sformułowano, stąd też Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił poza zakresem kontroli kwestie dotyczące zachodzenia podstaw wznowienia postępowania administracyjnego, jak i formalnej prawidłowości ponownego rozstrzygnięcia sprawy we wznowionym postępowaniu.

Przechodząc zatem do oceny zarzutu naruszania prawa materialnego (podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia na wstępie, że nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji, a co za tym idzie – również do zawieszenie postępowania.

Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji jest po pierwsze: wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą; po drugie: by od odpowiedzi na to pytanie prawne zależało rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem (por. np. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1426/14, dostępny w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji, ocena konstytucyjności przepisu prawnego lub normy prawnej nie jest dopuszczalna, jeśli sądowi nie jest ona potrzebna do rozstrzygnięcia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 8 września 2005 r. sygn. FSK 2083/04 (dostępny jw.), że wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego jest uprawnieniem, z którego Sąd korzysta gdy ma wątpliwości co do "konstytucyjności" przepisu. Gdy ich nie ma, nie może być do tego zmuszony wnioskiem strony, skoro przewidziana art. 193 Konstytucji instytucja pytania prawnego nie daje skarżącemu w postępowaniu sądowoadministracyjnym uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu (por. też postanowienie NSA z dnia 7 września 2011 r. sygn. akt I OZ 653/11, dostępne jw.).

Sąd kasacyjny, nie podzielając wątpliwości skarżącej co do zgodności zastosowanego w sprawie przepisu prawa z powołanymi przepisami Konstytucji, nie uwzględnił wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie tej kwestii. Jeżeli zaś strona ma odmienne stanowisko w tej sprawie sama może rozważyć zasadność wystąpienia ze skargą konstytucyjną, o której mowa w art. 79 Konstytucji.

Spór co do prawa materialnego [przepisów w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji zaskarżonej do WSA w Krakowie] w niniejszej sprawie sprowadza się do zagadnienia zaliczenia do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego, w sytuacji, gdy skarżąca podnosi, że jej rodzina (mąż będący współwłaścicielem gruntów rolnych) nie uzyskuje faktycznie dochodów z gruntów rolnych i nie prowadzi gospodarstwa rolnego.

Przepis art. 5 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że w przypadku, gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody – dochody te sumuje się. W art. 3 pkt 6 powołanej ustawy wyjaśniono, że pojęcie "gospodarstwo rolne" oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Z kolei art. 3 pkt 1 lit. c tiret 23 tej ustawy stanowi, że do dochodu wlicza się dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego

Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 1381).

Sąd kasacyjny podziela stanowisko konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie, w tym w praktyce orzeczniczej NSA, że z brzmienia przywołanego przepisu należy wyprowadzić wniosek, iż ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął fikcję prawną, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. W świetle powołanej ustawy utrzymującym się z gospodarstwa rolnego jest zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego. Przepis art. 5 ust. 8 powołanej ustawy nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Pogląd, że prawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął konstrukcję fikcji prawnej, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wielu orzeczeniach (m.in. w wyrokach z dnia 14 grudnia 2007 r. sygn. akt I OSK 321/07, z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 50/08; z nowszych np. wyrok z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1906/13 – orzeczenia dostępne jw.).

Co się zaś tyczy kwestii uznania przez organy i Sąd I instancji, że małżonek skarżącej posiada gospodarstwo rolne, trzeba podkreślić, że z uwagi na odesłanie zawarte w art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych – przy ocenie, czy mąż strony posiada gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym [aktualnie: Dz.U. z 2017 r., poz. 1892] wystarczające jest stwierdzenie, że grunty rolne miały powierzchnię przekraczającą 1 ha (lub 1 ha przelicz.), co przesądzało o uznaniu tego areału za gospodarstwo rolne w rozumieniu ustawy podatkowej, a tym samym w rozumieniu ustawy oświadczeniach rodzinnych (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2659/13, dostępny jw.). W konsekwencji, skoro do męża skarżącej należało gospodarstwo rolne i miał on co najmniej potencjalną możliwość jego prowadzenia oraz zarządzania nim, w tym uzyskiwania dochodu w zryczałtowanej wysokości – zasadnie ryczałtowy dochód z tego gospodarstwa rolnego doliczono do dochodu rodziny skarżącej. Nie miało zatem dla sprawy znaczenia badanie "rzeczywistych przesłanek prowadzenia gospodarstwa rolnego, jako źródła dochodu", którą to potrzebę postulowała skarżąca kasacyjnie.

Oznacza to, że organy rozpatrujące sprawę oraz Sąd I instancji prawidłowo przyjęły, że obliczając dochód w rodzinie wnioskodawczyni uwzględniony musi być także dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości ustalonej w sposób określony w art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przy zastosowaniu ryczałtowej wysokości dochodu z 1 ha przelicz., według obwieszczenia przez Prezesa GUS obowiązującego w 2008 r. Dodać należy, że co do ustalenia wielkości hektarów przeliczeniowych gruntów rolnych, co do których współwłaścicielem jest małżonek skarżących, jak i co do prawidłowości samego wyliczenia dochodu strona skarżąca żadnych zarzutów nie podniosła.

Powyższe stanowisko zdaniem Sądu nie godzi w wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości wobec prawa, z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Zasada równości polega bowiem na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Trzeba mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie stwierdzał, iż charakter zasady równości nie wyklucza możliwości uznania za zgodne z Konstytucją odmiennego traktowania podmiotów podobnych. Warunkiem koniecznym wprowadzenia wyjątków jednak jest jasno sformułowane kryterium, na podstawie którego dokonywane jest zróżnicowanie. Kryterium różnicujące powinno mieć "uzasadniony charakter" albo "znajdować podstawę w przekonujących argumentach". Argumenty te muszą mieć charakter relewantny, proporcjonalny i pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy normami, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (por. orzeczenia TK z dnia 3 września 1996 r. sygn. akt K 10/96, OTK 1996/4/33 i z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, OTK 2001/7/216).

Odnosząc się pozostałych wskazanych przez skarżącą kasacyjnie przepisów Konstytucji, wyjaśnić należy, że z powołanych przepisów wynika, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji), co wynika z konstytucyjnej zasady ochrony małżeństwa i rodziny (art. 18 Konstytucji). Sąd nie podzielił również stanowiska autora skargi kasacyjnej, że przepis art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych – według wykładni przedstawionej przez Sąd I instancji – w kontekście zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) – narusza zasadę równości i zakaz dyskryminacji wynikający z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zarówno Sąd Najwyższy, jak i Trybunał Konstytucyjny przyjęły, że art. 32 Konstytucji nie może być samoistnym źródłem roszczeń, o ile strona nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania świadczenia (patrz: wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r. sygn. akt III RN 141/01, OSNP 2002/24/584; wyrok TK z dnia 21 lipca 2004 r. sygn. akt K-16/03, OTK-A 2004/7/68).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wzorce konstytucyjne znajdują odpowiednie odzwierciedlenie w przepisach rangi ustawowej, m.in. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie można mówić o naruszeniu zasady równości, gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje dla wszystkich osób spełniających określone w niej warunki te same uprawnienia do uzyskania tożsamej rodzajowo pomocy państwa. Wymagania ustawy dla wszystkich jej adresatów znajdujących się w podobnej sytuacji życiowej są zatem identyczne. Fakt, że ustawa nakłada pewne ograniczenia w udzielaniu pomocy, ze względu na sytuację rodzinną czy majątkową osób ubiegających się o pomoc, nie może być traktowany jako naruszenie zasady równości, która polega na równym traktowaniu osób znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej. Ocena przestrzegania zasady równości wymaga uwzględnienia założenia znacznego stopnia swobody ustawodawcy we wprowadzaniu regulacji prawnych odpowiadających stosunkom społecznym. Przy czym podkreślić należy, że sam fakt wydania przez organ decyzji, z treścią której skarżąca się nie zgadza, a następnie oddalenie jej skargi przez sąd, nie może być przecież kwalifikowane wprost jako naruszenie art. 32 Konstytucji, jeżeli skarżąca nie wykazała, na czym polegało przekroczenie prawa przez Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić również należy, że nawet zdaniem Trybunału Konstytucyjnego różnicowanie sytuacji prawnej obywateli jest wtedy sprzeczne z Konstytucją, jeżeli traktuje się w sposób różny podmioty lub sytuacje podobne, a takie różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego (orzeczenie TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, s. 502). Z analogicznych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do uznania zasadności naruszenia 71 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten stanowi, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Konstytucja, nakazując władzom publicznym uwzględnianie interesów (dobra) rodziny, określa zatem normę, którą należy uwzględniać przy ustalaniu treści aktów rangi ustawowej, którym w rozpatrywanej sprawie jest ustawa o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki NSA z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1906/13 i z dnia 31 maja 2010 r. sygn. akt I OSK 266/10 – orzeczenia dostępne jw.).

Ponadto warto mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny miał sposobność – chociażby ubocznie – wyrazić wątpliwości co do konstytucyjności przepisu art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy okazji rozpatrywaniu spraw o sygn. akt P 3/05 (wyrok z dnia 15 listopada 2005 r., OTK-A 2005/10/115, Dz.U. nr 233 z 2005 r., poz. 1994 – dotyczący art. 5 ust. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz sprawie o sygn. akt K 18/05 (wyrok z dnia 6 maja 2008 r., OTK-A 2008/4/56, Dz.U. nr 82 z 2008 r., poz. 503 – dotyczący art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym oraz art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej), czego jednakże w sposób stanowczy nie uczynił.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji w sposób prawidłowy oddalił skargę w przedmiotowej sprawie, skoro organy władzy publicznej działały na podstawie i w granicach prawa. Przedstawiona przez WSA w Krakowie argumentacja prowadzi bowiem do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez ten Sąd ocena zaskarżonej decyzji pod kątem legalności odpowiada prawu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.