Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 676/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Spółdzielnie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17 (2), art. 17 (14), art. 52
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1116
law: Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych - tekst jednolity
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2010 r. sprawy ze skargi M. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2009r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o pozytywnym zaopiniowaniu wstępnego projektu podziału nieruchomości oddala skargę /-/ B. Drzazga /-/ E. Brychcy /-/ A. Łaskarzewska


UZASADNIENIE

W dniu [...]2009 r. (pismo z dnia 19 stycznia 2009 r.) M. F. reprezentowany przez radcę prawnego K. Z. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu o stwierdzenie nieważności postanowienia Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2003 r. Nr [...] pozytywnie opiniującego projekt podziału nieruchomości położonej w P. przy ul. D. dz. nr [...], ark. [...], obr. N.. Zarzucił organowi, iż postanowienie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), tj. przepisów art. 93 ust. 1, 4, 5 w zw. z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) poprzez wydanie go na wniosek złożony przez podmiot do tego nieuprawniony. Wyjaśnił, iż 20 maja 2003 r. został złożony wniosek o wydanie postanowienia opiniującego podział wspomnianej wyżej działki. Z jego treści wynikało, że stroną wnioskującą była Spółdzielnia Mieszkaniowa "A". Wniosek podpisał wyłącznie zastępca prezesa zarządu Spółdzielni J. B.. Wydanie postanowienia, o które wniesiono, mogło nastąpić wyłącznie na wniosek złożony przez podmiot legitymujący się interesem prawnym. W sprawie tej podmiotem legitymowanym była Spółdzielnia Mieszkaniowa "A". Zgodnie zaś z art. 54 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) oświadczenia woli za spółdzielnię składają dwaj członkowie zarządu lub jeden członek zarządu i pełnomocnik. Prezydent Poznania zobowiązany był zatem wezwać Spółdzielnię do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez jego podpisanie przez drugą osobę do tego uprawnioną, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Uchybienie to nie zostało usunięte do dnia wydania postanowienia, co przesądza o jego wadliwości w stopniu rażącym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] 2009 r. Nr [...] stwierdziło nieważność postanowienia Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2003 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny. Powołane postanowienie opiniujące pozytywnie projekt podziału nieruchomości wydano na wniosek jej użytkownika wieczystego - Spółdzielni "A". Wniosek Spółdzielni podpisał jednoosobowo z-ca prezesa zarządu J. B.. Według zaś art. 54 ustawy Prawo spółdzielcze oświadczenia woli za spółdzielnię składają dwaj członkowie zarządu lub jeden członek zarządu i pełnomocnik w ramach tzw. reprezentacji łącznej. Tym samym wniosek spółdzielni o zaopiniowanie projektu podziału złożony w jej imieniu przez jednego członka zarządu był wadliwy i jako taki nie mógł wywołać skutków prawnych. Nie było zatem podstaw do orzekania w niniejszej sprawie, zaś inkryminowane postanowienie zapadło z rażącym naruszeniem prawa, jako wydane na wniosek złożony przez podmiot do tego nieuprawniony. Uznając, że postanowienie Prezydenta P. z [...] 2003 r. wyczerpało przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ stwierdził jego nieważność.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższym postanowieniem z [...] 2009 r. złożyła Spółdzielnia, zarzucając naruszenie przy jego wydaniu:

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu negatywnej przesłanki uniemożliwiającej wydanie orzeczenia o stwierdzeniu nieważności w przedmiotowej sprawie,

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, iż w przypadku podpisania wniosku z dnia 16 maja 2003 r. tylko przez jednego członka zarządu spółdzielni, organ administracyjny powinien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia braków trybie art. 64 § 2 kpa, a skoro tego nie uczynił, to wnioskodawca nie może ponosić negatywnych konsekwencji niezgodnego z prawem działania organu,

- art. 10 kpa poprzez nie doręczenie Spółdzielni postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2003 r. oraz uniemożliwienie wnioskodawcy składania wyjaśnień i dowodów oraz wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego,

- art. 77 § 1 kpa poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący dowodów w sprawie, które miałyby istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.

Spółdzielnia wyjaśniła, iż była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. W związku z wybudowanie na rzecz swoich członków budynków powstała konieczność jej podziału. Dlatego zwróciła się w dniu 16 maja 2003 r. do Prezydenta Miasta P. o wydanie postanowienia opiniującego podział działki nr [...], ark. [...], obręb N. Prezydent w dniu [...] 2003 r. pozytywnie zaopiniował podział działki nr [...] na działki nr [...]-[...] (14 działek). Postanowienie to stało się podstawą do wydania przez Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego (działającego z up. Prezydenta M. P.) decyzji z dnia [...] 2003 r. Nr [...] zatwierdzającej projekt podziału działki nr [...] oraz [...], w wyniku którego powstały działki nr [...] do [...] oraz działki [...] do [...]. Następnie działka nr [...] mocą decyzji Dyrektora ZGiKM zatwierdzającej podziałki z dnia [...] 2007 r. została podzielona na działki nr [...]-[...] (3 działki). Powyższe podziały stały się podstawą do przeniesienia przez Spółdzielnię prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na jej członków. Spółdzielnia podkreśliła, iż zgodnie z art. 156 § 2 kpa nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3 , 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W niniejszej sprawie zaś przedmiotowe postanowienie Prezydenta Miasta P. stanowiło podstawę do wydania decyzji zatwierdzającej podział, a tak z kolei stała się podstawą innych rozstrzygnięć administracyjnych oraz podstawą do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na osoby trzecie. Powyższe uniemożliwia wydanie przez Kolegium postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] 2003 r., jako że okoliczności które nastąpiły po jego wydaniu spowodowały nieodwracalne skutki prawne.

Pismem procesowym z 22 czerwca 2009 r. M. F. wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. Wskazał, że skoro postanowienie Prezydenta Miasta P. z [...] 2003 r. stało się podstawą do wydania decyzji przez Dyrektora ZGiKM w P. z [...] 2003 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości to nieodwracalność skutków prawnych związana jest z decyzją Dyrektora ZGiKM, a nie z postanowieniem Prezydenta Miasta P. Ponadto zaznaczył, iż zgodnie z tezą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego O.Z. w Katowicach (sygn. akt II SA/Ka 2651/00) z dnia 30 września 2002 r. wpis do księgi wieczystej prawa własności powstałego na podstawie decyzji wydanej w oparciu o ustawę z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (...) nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Zdaniem M. F. ewentualne przyczynienie się organu administracji publicznej do wydania indywidualnego aktu administracyjnego z rażącym naruszeniem prawa legającym na nie wezwaniu do usunięciu braków formalnych wniosku o wszczęcie postępowania nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej stwierdzenie nieważności takiego aktu administracyjnego. Również bez wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia Kolegium pozostaje podnoszony przez żalącą się Spółdzielnię zarzut braku zawiadomienia jej o wszczęciu postępowania. Dopiero bowiem wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwia stronie podjęcie konkretnie wskazanych czynności procesowych, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy daje podstawę do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 kpa. Tymczasem Spółdzielnia nie wykazała, aby brak zawiadomienia jej o wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] 2003 r. uniemożliwił jej podniesienie zarzutów rzutujących na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto Spółdzielnia potwierdziła, iż w sprawie zaistniała przesłanka stwierdzenia nieważności postanowienie (brak wniosku legitymowanego podmiotu).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu postanowieniem z [...] 2009 .r Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 2 kpa uchyliło zaskarżone własne postanowienie z dnia [...] 2009 r. i odmówiło stwierdzenia nieważności postanowienia Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2003 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy potwierdził przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu stan faktyczny sprawy. Następnie stwierdził, że niewątpliwie podział nieruchomości następuje na wniosek osoby mającej w podziale interes prawny (art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami), a przepis art. 54 Prawa spółdzielczego przewiduje, iż oświadczenia woli za spółdzielnię składają dwaj członkowie zarządu lub jeden członek zarządu i pełnomocnik to, jak wykazały zebrane dowody w sprawie, w oparciu o postanowienie z [...] 2003 r. zapadła decyzja zatwierdzająca projekt podziału. Decyzja ta została już skonsumowana przez fizyczne dokonanie podziału oraz przez zawarcie umów przekazania użytkowania wieczystego w postaci sporządzenia aktów notarialnych stwarzając nieodwracalne skutki prawne. Ponadto błąd formalny polegający na braku podpisu jednego członka zarządu lub pełnomocnika nie powinien być oceniany w kategorii rażącego błędu skutkującego stwierdzeniem nieważności postanowienia i to w sytuacji, gdy postanowienie to zostało w obrocie prawnym skonsumowane i wywołało nieodwracalne skutki prawne.

M. F. nie zgadzając się z powołanym wyżej postanowieniem Kolegium z dnia [...] 2009 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Podniósł zarzuty naruszenia:

- art. 158 § 2 kpa poprzez bezzasadne uznanie, że postanowienie, które rażąco narusza prawo wywołało nieodwracalne skutki prawne,

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa poprzez niezastosowanie tego przepisu, pomimo iż istniały ku temu podstawy,

- art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa poprzez odmowę jego zastosowania w sytuacji, gdy powinien on znaleźć zastosowanie,

- art. 7 i 8 kpa poprzez naruszenie zasady praworządności w rezultacie wydania postanowienia niezgodnego z prawem, co w konsekwencji pozostaje w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, ewentualnie jego uchylenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przywołał argumentację zawartą we wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia Prezydenta P. z [...] 2003 r. oraz w piśmie procesowym z 22 czerwca 2009 r. Ponadto podniósł, iż jego zdaniem Kolegium bezzasadnie przyjęło, że postanowienie z [...] 2003 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 kpa). Sam fakt, iż na podstawie tegoż postanowienia wydano decyzję zatwierdzającą projekt podziału nieruchomości, a następnie dokonano fizycznego podziału i przekazano wydzielone działki w użytkowanie wieczyste osobom trzecim nie może przesądzić o tym, że postanowienie to wywołało nieodwracalne skutki prawne. W odrębnym postępowaniu powinno się zbadać, czy decyzja zatwierdzająca projekt podziału nieruchomości wywołała nieodwracalne skutki prawne. Negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności dotyczyć może jedynie innego aktu administracyjnego, w związku z czym nie powinna być brana pod uwagę przez Kolegium przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia. Poza tym twierdzenie organu, że przejęcie praw do nieruchomości przez osoby trzecie w trybie cywilnoprawnym powoduje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 158 § 2 kpa jest nieuzasadnione, co znajduje oparcie w poglądach doktryny i orzecznictwa. Przez nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej (także postanowień) należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony ostateczną decyzją administracyjną nie może być zweryfikowany (uchylony lub zmieniony) przy pomocy środków dostępnych na gruncie kpa. Oznacza to, iż skutki prawne wywołane przez ostateczne postanowienie będą nieodwracalne jeżeli organ nie może w oparciu o przepis prawny zniweczyć skutków prawnych decyzji dotkniętej wadą nieważności, a więc nie może skorzystać z procesowej drogi administracyjnej i podjąć działania w formie indywidualnego aktu administracyjnego.

Skarżący zaznaczył, że konsekwencją naruszenia powołanych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i Prawa spółdzielczego było naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa. Ponadto pozostawienie w obrocie prawnym indywidualnego aktu administracyjnego obarczonego kwalifikowanymi wadami prawnymi – postanowienie z [...] 2003 r., wydanego z rażącym naruszeniem prawa pozostaje w sprzeczności z zasadą praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 7 i 8 kpa), a także z zasadą demokratycznego państwa prawa. Skarżący wskazał również, że naruszenie przez Kolegium art. 158 § 2 kpa miało charakter rażącego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie przez Sąd nieważności zaskarżonego postanowienia z [...] 2009 r. Jego zdaniem wydając zaskarżone postanowienie organ zastosował przepis art. 158 § 2 kpa do sytuacji, w której nie mógł być on zastosowany. W doktrynie przyjmuje się, że jako rażące kwalifikowane są nie tylko naruszenia przepisów prawa materialnego, ale także przepisów procesowych, czego dopuściło się Kolegium. Skarżący z ostrożności procesowej zaznaczył, że w razie przyjęcia przez Sąd, iż naruszenia prawa, których dopuścił się organ nie miały charakteru rażącego naruszenia prawa, podniesione w skardze zarzuty wskazują na naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, przytaczając argumentację zwartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Na rozprawie przed Sądem w dniu 18 grudnia 2009 r. pełnomocnik Spółdzielni Mieszkaniowej "A" przedłożył pismo z dnia 17 grudnia 2009 r., z którego wynika, że Spółdzielnia popiera stanowisko organu i kwestionuje uprawnienie M. F. do złożenia skargi w niniejszej sprawie, wskazując, że nie wykazał on interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia Kolegium z dnia [...] 2009 r.

Pełnomocnik skarżącego odpowiadając na ten zarzut wyjaśnił, że skarżący jest członkiem Spółdzielni "A" i na żadnym etapie postępowania jego interes prawny nie był kwestionowany. Wskazał, że skarżący ma prawo do domu jednorodzinnego na działce [...] przyznane mu w oparciu o przydział z dnia 25 września 1998 r. Działka nr [...] była przedmiotem decyzji podziałowej z [...] 2003 r., której kontrola poprzedzała niniejsze postępowanie. Chodzi o decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] 2006 r., mocą której odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji z [...] 2003 r. Powołana decyzja Kolegium nie została jak dotąd wzruszona w żadnym trybie, lecz pełnomocnikowi skarżącego wiadomo, że skarżący złożył wniosek o stwierdzenie jej nieważności. Podał, że nie posiada żadnych informacji na temat dalszych przekształceń co do prawa M. F. do domu. Według jego wiedzy wszystkie działki, które powstały w wyniku podziału działki nr [...] pozostają we władaniu skarżącego. Oświadczył, że bliższe dane na ten temat może podać w późniejszym terminie.

Z kolei pełnomocnik Spółdzielni podał, że nie posiada informacji na temat, jakim prawem do dawnej działki nr [...] dysponuje skarżący. Wskazał, że w odniesieniu do przedmiotowego terenu nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, bowiem w oparciu o decyzje podziałowe z 2003 i 2007 r. Spółdzielnia dokonała przeniesienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz jej członków.

W piśmie z 14 stycznia 2010 r. skarżący wykazując swój interes prawny do złożenia skargi wskazał, że jest członkiem Spółdzielni Mieszkaniowej "A" i na mocy przydziału nr [...] przysługiwało mu i jego małżonce prawo do domu jednorodzinnego położonego przy ul. R. w P. Działka nr [...] o pow. 690 m2, na której posadowiony jest dom skarżącego została przydzielona mu w całości. Została ona wydzielona na mocy decyzji z [...] 2002 r. Nr [...] Dyrektora ZGiKM w P. zatwierdzającej projekt podziału działki położonej przy ul. R.-M.-M.-D. nr [...], ark. [...], obręb N. o pow. 15198 m2. Nadto podał, że wyrokiem z dnia [...] 2009 r. Sąd Rejonowy w P. (sygn. akt [...]) umorzył w części dotyczącej kwoty 2581,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami postępowanie w sprawie z powództwa Spółdzielni przeciwko niemu i jego żonie o zasądzenie kwoty 4323,75 zł tytułem zaległości w płatności opłat eksploatacyjnych za dom jednorodzinny przy ul. R. w P., a pozostałym zakresie powództwo oddalił. Apelację od tego wyroku oddalił Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia [...] 2009 r. (sygn. .akt [...]). W powołanym wyroku Sądu Rejonowego stwierdzono, że sformułowanie zawarte w przydziale nr [...] "lokal mieszkalny w domu jednorodzinnym" mimo, iż jest błędne, nie wywołuje żadnych skutków prawnych, w szczególności nie decyduje o nieważności przydziału, tym bardziej, że między stronami było niesporne, że ten dokument dotyczył w istocie spółdzielczego prawa do domu jednorodzinnego. Skarżący wyjaśnił, że stosownie do art. 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804) obowiązującego w dniu 14 stycznia 2003 r. własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, w tym garażu oraz prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej stają spółdzielczymi własnościowymi prawami do lokalu, o których mowa w rozdziale 21 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.). W nowym katalogu ograniczonych praw rzeczowych zawartym w art. 244 kc zastąpiono 3 prawa spółdzielcze: własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego oraz prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej jednym prawem – własnościowym spółdzielczym prawem do lokalu. Stąd skarżącemu przysługuje obecnie własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu (domu jednorodzinnego) położonego przy ul. R. w P. Skarżący zaś podjął stosowne kroki celem przekształcenia tego prawa w odrębną własność nieruchomości. Dodał, że jego interes prawny uzasadniony jest tym, że postanowienie z dnia [...] 2003 r. stanowiło następnie podstawę do wydania decyzji Dyrektora ZGiKM z dnia [...] 2003 r. Nr [...] zatwierdzającej podział działki nr [...], a także co istotne, nieobjętej wnioskiem, lecz dopisanej do decyzji działki nr [...] o pow. 690 m2, na której posadowiony jest dom jednorodzinny, do którego skarżącemu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo. Zaznaczył, że w odrębnym postępowaniu zamierza ostatecznie wyeliminować z obrotu prawnego wydaną z rażącym naruszeniem prawa decyzję podziałową w części zatwierdzającej projekt podziału działki nr [...], na której posadowiony jest jego dom, która to decyzja została wydana po pozytywnym zaopiniowaniu projektu podziału działki [...] przez postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2003 r. Decyzja podziałowa z [...] 2003 r. wykracza poza zakres wniosku Spółdzielni w części dotyczącej podziału działki nr [...]. Została zatem wydana bez wniosku, a także bez uprzedniego uzyskania postanowienia Prezydenta P. pozytywnie opiniującego wstępny projekt podziału działki nr [...]. Działka nr [...] nie była objęta wnioskiem Spółdzielni, która to wnioskowała jedynie o podział działki nr [...]. Postanowieniem z [...] 2003 r. pozytywnie zaopiniowano jedynie projekt podziału działki nr [...], w decyzji podziałowej odwołującej się do tego postanowienia dopisano zaś bezpodstawnie działkę nr [...]. Podział przeprowadzony w ten sposób spowodował odebranie skarżącemu części działki nr [...] (190 m2), a tym samym pozbawił skarżącego prawa do korzystania z uprzednio przyznanego mu gruntu, na którym posadowiony jest jego dom. Skarżącemu uniemożliwiono w ten sposób korzystanie z przysługującego mu budynku oraz konserwację urządzeń melioracyjnych. Skoro skarżący w postępowaniu podziałowym zakończonym decyzja podziałową posiadał status strony (mimo, że nie brał w nim udziału bez własnej winy) z uwagi na przysługujące mu prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, to tym samym postępowanie podziałowe dotyczyło jego interesu prawnego. Również więc postępowanie dotyczące postanowienia wydanego w toku postępowania podziałowego dotyczy interesu prawnego skarżącego. Wyeliminowanie z obrotu prawnego wspomnianego postanowienia z dnia [...] 2003 r. będzie stanowić zaś argument w postępowaniu administracyjnym, w którym skarżący zamierza usunąć z obrotu prawnego wydanej z rażącym naruszeniem prawa decyzji podziałowej w części zatwierdzającej projekt podziału działki nr [...].

W piśmie z dnia 25 stycznia 2010 r. Spółdzielnia raz jeszcze podniosła, iż skarżący M. F. nie ma interesu prawnego do wniesienia niniejszej skargi. Podstawę procesowej legitymacji strony musi stanowić przepis prawa materialnego wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego – taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialno-prawnym między obowiązująca normą a sytuacja prawną konkretnego podmiotu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym członkom spółdzielni mieszkaniowej nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym niezależnie od tego, czy przysługuje im lokatorskie, czy własnościowe prawo do lokalu. Przedmiotem spółdzielczego prawa do lokalu jest bowiem sam lokal mieszkalny, a nie budynek z gruntem. Przepisy Prawa spółdzielczego nie przyznają członkom spółdzielni bezpośredniego prawa do korzystania z majątku spółdzielczego, którym może rozporządzać w rozumieniu art. 140 kc tylko spółdzielnia jako osoba prawna poprzez swoje organy. W obrocie publicznym członków spółdzielni reprezentuje jej zarząd (art. 48 § 1 Pr. spółdz.). Stroną jest zatem spółdzielnia mieszkaniowa, która posiada tytuł prawny do nieruchomości (własność, użytkowanie wieczyste). Zdaniem Spółdzielni skarżący nie wykazał dostatecznie jaki tytuł przysługuje mu do przedmiotowej nieruchomości, a więc nie wykazał, na jakiej zasadzie włada budynkiem mieszkalnym oraz czy przysługuje mu jakiekolwiek prawo do gruntu, na którym posadowiony jest ten budynek. W szczególności nie przedłożył jakiejkolwiek umowy, która wiązałaby go ze Spółdzielnią, a z której wynikałoby jego prawo do gruntu. Nawet zaś gdyby skarżący wykazał, że posiada prawo do domu jednorodzinnego położonego w P. przy ul. R., to nie wiąże się z tym fakt władania na zasadzie prawa własności, czy też użytkowania wieczystego gruntem, na którym przedmiotowy budynek jest posadowiony. Użytkownikiem wieczystym spornej działki jest nadal Spółdzielnia. Z uwagi na powyższe zdaniem Spółdzielni skargę M. F. należy odrzucić.

W piśmie procesowym złożonym na rozprawie skarżący wyjaśnił, że na mocy przydziału z dnia [...] 1998 r. Spółdzielnia przydzieliła mu i jego małżonce dom przy ul. R. w P. Na mocy tego przedziału uzyskał prawo użytkowania przydzielonego lokalu na cele mieszkalne oraz odpowiedniego korzystania z części przydzielonej działki. Niespornym jest, ze przydział dotyczył spółdzielczego prawa do domu jednorodzinnego, które z mocy prawa przekształciło się w spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Skarżącemu z mocy art. 52 w zw. z art. 1714 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przysługuje w chwili obecnej roszczenie o przeniesienie na jego rzecz własności domu wraz z prawem do działki, na której jest posadowiony (uchwała SN z dnia 12 kwietnia 2007 r., III CZP 22/07, Lex nr 236113). Decyzja podziałowa wydana w oparciu o postanowienie Prezydenta Miasta P. z [...] 2003 r. wydzielając z działki nr [...] (na której posadowiony jest dom skarżącego) działki nr [...], [...] i [...] o łącznej pow. 190 m2 uszczupliło o tę powierzchnię przysługujące skarżącemu prawo do korzystania z przydzielonej mu nieruchomości oraz powierzchni działki, w stosunku do której przysługuje mu roszczenie o przeniesienie prawa własności. W świetle powyższego interes prawny skarżącego nie budzi wątpliwości.

Ponadto na rozprawie w dniu 26 maja 2010 r. pełnomocnik Spółdzielni oświadczył, że w chwili przydziału nie istniał jeszcze podział ewidencyjny z wydzieleniem działki nr [...], nastąpiło to dopiero w oparciu o decyzję podziałową z 2002 r. Wydzielono wtedy działkę [...] z działki nr [...].

Skarżący podał, że w chwili przydziału wiadomo było, że może korzystać z działki w obecnym kształcie i wielkości odpowiadającej działce nr [...]. Wskutek wniosku skarżącego Spółdzielnia dokonała w 2002 r. podziału działki nr [...] i wówczas powstała działka nr [...] i przypisano ją do posesji skarżącego, o co wnioskował. Oświadczył, że nie posiada pisma Spółdzielni, w którym podano, że przysługuje mu prawo używania obecnych działek nr [...]-[...], zaznaczając, że otrzymał faksem pismo ze Spółdzielni, iż pozytywne rozpatrzono jego wniosek o przydzielenie mu tych działek.

Pełnomocnik Spółdzielni oświadczył, że nie potrafi potwierdzić tych okoliczności, musiałby w tym celu sięgnąć do archiwów Spółdzielni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna, albowiem w ocenie Sądu skarżący nie posiada interesu prawnego do jej wniesienia.

Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Kryterium "interesu prawnego", na którym oparta jest legitymacja do wniesienia skargi oznacza, że akt, czynność lub bezczynność organu administracji musi dotyczyć interesu prawnego skarżącego, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego (vide: wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996 r., II SA 74/96, ONSA 1997, z. 2, poz. 89). Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej (vide: wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984 r., I SA 1748/83, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze skargą może więc wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże "związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej" (B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2003, s. 424). Innymi słowy, osoba nie mająca interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego. W rezultacie skarga wniesiona przez podmiot, który a limine nie może mieć legitymacji skargowej (np. organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji) podlega odrzuceniu, natomiast stwierdzenie w toku postępowania, że wnoszący skargę nie legitymuje się interesem prawnym powoduje oddalenie skargi (vide: uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 11 kwietnia 2004 r., OPS 1/04, ONSAiWSA 2005, nr 4, poz. 62).

Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku (vide: wyrok NSA z 3 czerwca 1996 r., II SA 74/96, LexPolonica nr 314238, ONSA 1997, nr 2, poz. 89). Jednostka ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli między jej sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje realne i rzeczywiste powiązanie, czyniące ją "zainteresowaną" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnioną do udziału w nim w charakterze strony. Ta realność (inaczej: aktualność) jest istotną cechą interesu prawnego, artykułowaną w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż fakt, że M. F. został uznany za stronę w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności postanowienia Prezydenta Miasta P. z [...] 2003 r. pozytywnie opiniującego projekt podziału działki nr [...], ark. [...], obręb N. nie przesądza, że automatycznie wnosząc skargę na postanowienie kończące powyższe postępowanie uznaje się, iż ma on interes prawny w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., a tym samym, że Sąd zwolniony jest od badania interesu prawnego w znaczeniu materialnym. Skoro pojęcie strony związane jest z kategorią prawa materialnego, to interes prawny wnoszącego skargę musi znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego. Nie może więc status strony postępowania sądowoadministracyjnego wynikać z samego uznania jakiegokolwiek podmiotu za stronę, choćby to uczynił organ administracji publicznej (vide: wyrok NSA z dnia 18 września 2007 r., II OSK 1225/06, Lex nr 360339).

Aby zatem dokonać oceny, czy skarżącemu przysługiwał interes prawny do wniesienia skargi w niniejszej sprawie wyjaśnić należy kogo uznaje się za stronę w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności aktu. Mając na względzie, że pojęcie interesu prawnego określone w art. 50 § 1 p.p.s.a. jest tożsame z tym samym pojęciem zawartym w art. 28 kpa uznać należy stronami postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o stwierdzenie nieważności są nie tylko strony postępowania trybu zwykłego, lecz także osoby, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) (wyrok NSA z dnia 15 września 2000 r., sygn. akt IV SA 2328/99 oraz wyrok NSA z 12 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 2164/92, niepubl., za J.Borkowski [w:] B.Adamiak, J.Borkowski - Komentarz do kpa, Warszawa 2008, s. 231 i 237).

M. F. wywodzi swój interes prawny do wniesienia skargi z faktu, iż od [...] 1998 r. posiada wraz z żoną uzyskany od Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w P. przydział (nr [...]) lokalu mieszkalnego w domu jednorodzinnym nr [...] przy ul. R. w P., z którego wynika, że ma on (i jego małżonka) prawo użytkować przydzielony lokal na cele mieszkalne oraz odpowiednio korzystać z części przydzielonej działki (k. 48 akt sądowych). Z ustaleń wynika, że dom ten znajduje się na działce nr [...] o pow. 500 m2, ark. ., obręb N. (mapa zasadnicza – załącznik do decyzji Dyr. ZGiKM w P. z dnia [...]2003 r. Nr [...]). Działka ta powstała w wyniku podziału dokonanego decyzją z dnia [...] 2003 r. Nr [...]. Decyzją tą Dyrektor ZGiKM w P. dokonał podziału działek nr[...] i [...]. Z działki nr [...] o pow. 7382 m2 wydzielił działki nr [...]-[...], a z działki nr [...] o pow. 690 m2 wydzielił działki nr [...]-[...] (patrz: mapy będące załącznikami do decyzji). Reasumując, działka nr [...] o pow. 500 m2, na której obecnie usytuowany jest dom, do którego w myśl przepisu art. 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804) skarżący ma spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, powstała z podziału działki nr [...]. Z akt sprawy wynika, że ta z kolei działka została wydzielona decyzją Dyrektora ZGiKM w P. z dnia [...] 2002 r. Nr [...] z działki o nr [...] (k. 94 akt adm. II t.). Wskutek wydania tej decyzji działkę nr [...] o pow. 15198 m2 podzielono bowiem na 32 działki, z czego jedną z nich stanowiła działka nr [...] o pow. 690 m2, a kolejną – również istotną w niniejszej sprawie - działka nr [...] o pow. 7382 m2 (k. 93 akt adm. t. II). Bezsporne jest, że właścicielem działki nr [...], jak i później w następstwie jej podziału działki nr [...] i następnie działki nr [...] było i jest Miasto P., a użytkownikiem wieczystym Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" w P.

Wyjaśnić należy, iż podział geodezyjny nieruchomości dokonywany na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w dniu 30.05.2003 r. polegał na wydzieleniu działek gruntu.

W wyniku podziału nie uległy zmianie granice zewnętrzne nieruchomości. Stronami postępowania o podział nieruchomości nie są osoby, które nie mają do niej żadnego tytułu prawnego. Tylko podmioty legitymujące się tytułem prawnym do nieruchomości (właściciel, użytkownik wieczysty) władne są dysponować nieruchomością w ramach przysługującego im prawa i dlatego mogą żądać czynności organu i są stronami postępowania podziałowego. Osoby, które takiego statusu nie posiadają nie mogą skutecznie uczestniczyć w tym postępowaniu i przeciwdziałać zatwierdzeniu podziału.

W niniejszej sprawie – jak wyżej wykazano – skarżący nie legitymuje się tytułem prawnym do nieruchomości, które przed podziałem z 2003 r. stanowiły działki nr [...] i [...]. Przysługujące skarżącemu roszczenie o przeniesienie na jego rzecz własności domu wraz z prawem do działki, położonej w P. przy ul. R., na której jest on posadowiony, nie może stanowić o interesie prawnym, a jedynie o istnieniu po stronie skarżącego interesu faktycznego.

Fakt, że w wyniku podziału z działki nr [...] powstało kilka odrębnych ewidencyjnie działek gruntu nie wpływa na możliwość ewentualnej realizacji roszczenia. Bezspornym jest, że obecnie skarżącemu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu – domu znajdującego się na działce nr [...]. Niekwestionowane również jest, że użytkownikiem wieczystym tegoż gruntu jest Spółdzielnia Mieszkaniowa "A". Zaznaczyć należy, że własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu nie daje żadnego tytułu prawnego do nieruchomości, na której posadowiony jest budynek. Stąd osobie posiadającej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nie przysługuje również prawo strony w postępowaniu o podział nieruchomości. W tym zakresie tutejszy Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2009 r. (sygn. akt I OSK 41/09, Lex nr 533195), zgodnie z którym interes prawny w postępowaniu o zatwierdzenie projektu podziału nieruchomości ma podmiot, który wykaże prawa rzeczowe do gruntu, a więc właściciel czy użytkownik wieczysty. Własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu jest ograniczonym prawem rzeczowym, dziedzicznym i podlegającym obrotowi prawnemu, ale nie dającym żadnego tytułu do nieruchomości gruntowej spółdzielni, na której posadowiony jest budynek (art. 172 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm., przepis niezmieniony od czasu obowiązywania ustawy). Kwestia statusu członków spółdzielni mieszkaniowych w zakresie przyznania im przymiotu strony w postępowaniu o podział nieruchomości spółdzielni mieszkaniowych – jak wskazano w powołanym wyroku – była przedmiotem licznych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym w postępowaniu o zatwierdzenie podziału nieruchomości gruntowej spółdzielni jej członkom nie przysługują prawa strony (vide: wyroki NSA z 3 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 1610/99, z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt I OSK 614/04,, z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 922/08, z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1287/08, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; a także wyrok z dnia 7 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1710/00, Lex nr 82813, wyrok z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt I SA 285/99, Lex nr 48618). Powołane orzecznictwo jest nadal aktualne, mimo licznych zmian wprowadzonych w przepisach regulujących prawo spółdzielcze, w tym w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych oraz w ustawie z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.). W świetle wymienionych unormowań charakter prawny spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu nie uległ zmianie. Jest to nadal ograniczone prawo rzeczowe, zbywalne, dziedziczne i podlegające egzekucji (powołany wyżej art. 172 ust. 1 ustawy o spółdz. mieszk.). Nadal też, spółdzielnia jest reprezentowana na zewnątrz przez zarząd (art. 48 § 1 Prawa spółdzielczego).

A zatem raz jeszcze podkreślić należy, że posiadanie przez podmiot (w tym wypadku skarżącego) roszczeń o przekształcenie własnościowego prawa do lokalu w tzw. pełną własność wraz z prawem do działki nie statuuje istnienia po stronie tego podmiotu interesu prawnego w postępowaniu o podział nieruchomości, której użytkownikiem wieczystym jest spółdzielnia mieszkaniowa.

Podkreślenia wymaga, że kwestionowane postanowienie dotyczy pozytywnego zaopiniowania wstępnego projektu podziału działki nr [...], do której skarżący nie ma tytułu prawnego. Do tej działki nie przysługuje mu też roszczenie o przeniesienie własności w myśl art. 52 w zw. z art. 1714 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Mając zatem na względzie, że skarżący nie posiada przymiotu strony należało w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a. jego skargę oddalić.

Stąd orzeczono jak w sentencji wyroku.

Niezależnie od powyższych rozważań zaznaczyć należy, iż w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie kwestionowane postanowienie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). O rażącym naruszeniu prawa jest bowiem mowa wówczas, gdy treść decyzji (postanowienia) pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, a charakter naruszenia powoduje, że decyzja (postanowienie) nie może być zaakceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej (postanowienia) oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. (vide: J.Borkowski [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Komentarz do kpa, Warszawa 2008, s. 762).

W niniejszej sprawie wprawdzie rację ma skarżący, że spółdzielnia składając wniosek o zaopiniowanie projektu podziału winna być reprezentowana przez dwie uprawnione osoby, jednak w okolicznościach niniejszej sprawy naruszenie to nie mogło zostać kwalifikowane jako rażące. Dokonując oceny tego naruszenia należało mieć na względzie, iż kwestionowane postanowienie z dnia [...] 2003 r. spółdzielnia otrzymała, nie zaskarżyła rozstrzygnięcia. Po jego uprawomocnieniu, będąc już prawidłowo reprezentowaną przez dwóch członków zarządu wniosła o podział objętej nim działki nr [...] (błędnie podano dz. nr 178) (k. 48 I t. akt adm.). Dokonywała również dalszych czynności w postaci umów przeniesienia prawa użytkowania działek, uzyskanych w wyniku podziału. Oznacza to w istocie, że Spółdzielnia w pełni zaakceptowała skutki kwestionowanego w niniejszym postępowaniu postanowienia mimo wadliwej reprezentacji w chwili złożenia wniosku z dnia [...] 2003 r.

/-/ B.Drzazga /-/ E.Brychcy /-/ A.Łaskarzewska

MK