Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 140/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-02-11 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Ustanowiono radcę prawnego
Powołane przepisy: article: art.245 par.1 i 2, art.246 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 165
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 11 grudnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za listopad 2009r. wobec sprzeciwu skarżącego od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2015 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2014r. w pkt 2 poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.


UZASADNIENIE

W dniu 5 lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynęła skarga Ł. W. (dalej jako skarżący, strona) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 11 grudnia 2013r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za listopad 2009r. W skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2014 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości (pkt 1) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego (pkt 2). W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano m.in., że od końca 2013 r. podstawowe źródło utrzymania rodziny skarżącego stanowią wynagrodzenia skarżącego oraz jego żony uzyskiwane z tytułu umowy o pracę w wysokości odpowiednio: 1.680 zł brutto (1.290 zł netto) oraz 840 brutto (650 netto) zaś koszty bieżącego utrzymania wynoszą około 1.290 zł, skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani majątku (poza dwoma samochodami ciężarowymi wykorzystywanymi do prowadzenia działalności gospodarczej – obecnie zawieszonej od dnia 1.03.2014r.), zamieszkuje wraz żoną i dwojgiem niepełnoletnich dzieci (syn -14 lat, córka – 5 lat) w mieszkaniu o powierzchni 49 m² (należącym do żony), w spłacie rat kredytu w wysokości 1.800 zł dotychczas pomagali skarżącemu rodzice, jednak po podjęciu pracy przez małżonkę skarżący od 650 zł do 700 zł przeznaczy również na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytu). Wskazana sytuacja materialna skarżącego, przy uwzględnieniu kosztów wszystkich zawisłych przed tut. Sądem spraw Ł. W., stanowiła w ocenie referendarza sądowego podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Natomiast odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika uzasadniono uzyskiwaniem przez rodzinę skarżącego, wprawdzie niewielkich ale stałych dochodów ze stosunków pracy, posiadaniem majątku w postaci dwóch samochodów ciężarowych, uzyskiwaniem pomocy finansowej od rodziny oraz regularną spłatą zobowiązań cywilnoprawnych, które nie korzystają z pierwszeństwa w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych.

Skarżący nie wniósł sprzeciwu od powyższego postanowienia, w związku z czym stało się ono prawomocne (art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - dalej p.p.s.a).

W tej sprawie jak i w pozostałych postępowaniach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu skarżący ustanowił pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego A. P.

Wyrokiem z dnia 10 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Ł. W. na decyzję opisaną na wstępie niniejszego uzasadnienia.

W związku z otrzymaniem wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący złożył do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, wskazując tego samego z imienia i nazwiska radcę prawnego, którego wskazał w pierwotnym wniosku i który reprezentował go we wszystkich postępowaniach przed WSA w Opolu (jako pełnomocnik z wyboru). Równocześnie oświadczył, że nie był w stanie zapewnić wynagrodzenia pełnomocnikowi w postępowaniu przed Sądem I instancji, przez co pełnomocnik wypowiedział mu pełnomocnictwo.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że na mocy postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu został zwolniony w całości od ponoszenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, jednocześnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Zaznaczył także, że po wyroku tegoż Sądu oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu jego sytuacja procesowa uległa zmianie, ponieważ chcąc wnieść skargę kasacyjną na ww. wyrok jest obowiązany skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika (przymus adwokacko-radcowski) a z uwagi na to, że jego sytuacja majątkowa i zarobkowa nie uległa zmianie od czasu poprzedniego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W części formularza w pozycjach przeznaczonych na oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący ponownie wskazał, że od końca 2013 r. jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z umowy o pracę w wysokości 1.680 zł brutto (1.290 netto) miesięcznie, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną zatrudnioną na 1/2 etatu z wynagrodzeniem 840 zł brutto (650 zł netto) i dwojgiem dzieci (syn - 14 lat, córka - 5 lat), posiada samochody ciężarowe marki Scania (wartość - 20.000 zł) i Man (wartość - 25.000 zł), spłaca kredyt w kwocie wynoszącej ok. 1.800 zł miesięcznie przy wsparciu finansowym dalszej rodziny, wskazując nadto, że od kwietnia 2014 r. żona partycypuje w bieżącym utrzymaniu mieszkania i rodziny, tym samym przeznacza faktycznie na spłatę kredytu ok. 650-700 zł. We wniosku zawarł także oświadczenie o miesięcznych kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, zgodnie z którym opiewają one na kwotę 1.290 zł (gaz - ok. 120 zł, energia elektryczna - ok. 150 zł, czynsz - ok. 340 zł, TV i Internet - 150 zł, przedszkole córki - 180 zł, zakup żywności dla całej rodziny - ok. 350 zł). W ostatecznym rozrachunku skarżący wskazał na deficyt w budżecie domowym w wysokości 1.100 zł, podając przy tym szacunkowe wyliczenia wartości towarów, z zakupu których zmuszony był od stycznia 2014 r. zrezygnować.

Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, wskazując, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego od momentu rozpoznania przez referendarza pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, również w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika, nie uległa zmianie, co potwierdził sam skarżący w uzasadnieniu ponownego wniosku złożonego tylko ze względu na prawny wymóg skorzystania z zawodowego pełnomocnika przy sporządzeniu skargi kasacyjnej. Dodatkowo wskazano, że pomimo odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w postępowaniu przed tut. Sądem skarżący był reprezentowany radcę prawnego i wówczas nie podnosił on, iż opłacenie zawodowego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe jego gospodarstwa domowego.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył sprzeciw (nazwany "zażaleniem"), w którym podniósł, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a., bowiem na obecnym etapie postępowania od wyroku sądu I instancji przysługuje skarga kasacyjna, która objęta jest jednak przymusem radcowsko-adwokackim (art. 175 § 1 p.p.s.a.).

Dodatkowo w uzupełnieniu swojej aktualnej sytuacji osobistej i majątkowej skarżący zaznaczył, iż wprawdzie jego sytuacja majątkowa na dzień złożenia wniosku (27.11.2014r.) o przyznanie pełnomocnika z urzędu nie uległa zmianie, jednak z początkiem 2015 r. dochód rodzinny uległ znacznemu obniżeniu w związku z nieprzedłużeniem jego żonie umowy o pracę. Skarżący przedłożył także decyzję Miejskiego Centrum Świadczeń w [...] o przyznaniu żonie – M. W. zasiłku rodzinnego na dwoje małoletnich dzieci oraz jednorazowego dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie referendarza sądowego, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu.

Na wstępie zaznaczyć należy, że wobec prawomocnego rozpoznania poprzedniego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2014r. o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w całości i odmowie ustanowienia pełnomocnika) Sąd uznał, że przedmiotowy wniosek z dnia 27 listopada 2014r. (ograniczony do żądania ustanowienia pełnomocnika, bowiem na skarżącym nie ciąży obecnie obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych), jako dążący w istocie do zmiany postanowienia z dnia 16 czerwca 2014r. został złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Jak zaś wynika z przepisu art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Zmiana zapadłego uprzednio postanowienia dokonywana w trybie art. 165 p.p.s.a. może nastąpić wówczas, gdy strona powoła się na nowe okoliczności, nieistniejące w dacie wydania tego postanowienia, które zarazem mogą być uznane za na tyle istotne, że uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej strony skarżącej sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt I FZ 130/13, dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie jak i doktrynie funkcjonuje pogląd, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych. Bez takiej zmiany okoliczności sprawy wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 499). W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności musiałyby być na tyle widoczne, aby możliwa była zmiana dotychczasowego stanowiska a zatem musiałyby to być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy (postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. akt I GZ 220/07).

Jak już wyżej wskazano, skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości (z równoczesną odmową ustanowienia pełnomocnika z urzędu), a zatem uwzględnienie przedmiotowego wniosku i przyznanie skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika wiązałoby się w przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, które zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jest przyznawane osobie fizycznej w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Ponownie oceniając sytuację materialną wnioskodawcy z uwzględnieniem nowych okoliczności dotyczących istotnej zmiany sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego przedstawionych w złożonym sprzeciwie, Sąd uznał, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zmianę powołanego postanowienia z dnia 16 czerwca 2014r.

Niewątpliwie mający miejsce w ostatnim czasie fakt ustania zatrudnienia żony skarżącego ma bezpośredni wpływ na sytuację finansową całej rodziny, a także w znaczącym stopniu powoduje niemożność poniesienia przez skarżącego wydatku na ustanowienie na swój koszt fachowego pełnomocnika, celem sporządzenia skargi kasacyjnej, zarówno w niniejszej sprawie, jak i pozostałych już zakończonych nieprawomocnymi wyrokami sprawach dotyczących zobowiązania w opłacie paliwowej za poszczególne okresy rozliczeniowe.

Dodatkowo, przedłożony przez skarżącego nowy dowód w ocenie Sądu również potwierdza trudną sytuacje majątkową skarżącego. Jak bowiem wynika z decyzji Miejskiego Centrum Świadczeń w [...] z dnia 17.10.2014 r. o przyznaniu żonie – M. W. zasiłku rodzinnego na dwoje małoletnich dzieci oraz jednorazowego dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, w dacie jej podejmowania miesięczny dochód w rodzinie skarżącego wynosił 2.249,54 zł (jeszcze przed utratą pracy przez M. W.), zaś dochód na jednego członka rodziny w kwocie 562,38 zł nie przekraczał dochodu "progowego" wynoszącego zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zasiłkach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 z zm.) kwotę 574 zł.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że skarżący uprawdopodobnił, iż jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w porównaniu do wcześniejszej (utrata części dochodów, przy niezmniejszonych wydatkach na utrzymanie konieczne), powodując, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Reasumując powyższe, na skutek zmiany okoliczności sprawy, zasadne jest przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, celem sporządzenia i wniesienia w jego imieniu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 165 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.