Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 475/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.132 ust 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art.481 § 1, art. 455
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art.216, 231
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędzia del. WSA Teresa Zyglewska Protokolant st. asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 253/15 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Wojewody L. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odsetek za zwłokę w zapłacie odszkodowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę E. S. na sprecyzowaną w sentencji decyzję Wojewody L. i uchylił ją oraz orzekł o kosztach postępowania między stronami, stosownie do wyniku sprawy, nadto nakazał pobrać od organu brakującą część wpisu od skargi.

Jak wynika z jego uzasadnienia wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Prezydent Miasta L. ustalił należne E. S. odszkodowanie z tytułu przejęcia nieruchomości pod drogę publiczną na 2.308.095,94 zł. Kwota ta została przelana na rachunek uprawnionej w dniu 29 września 2014 r. W dniu 17 października 2014 r. E. S. zwróciła się do Prezydenta L. o zapłatę odsetek za zwłokę w uiszczeniu kwoty z tytułu tegoż odszkodowania za okres od dnia 2 maja 2012 r. do dnia 26 września 2014 r. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż stosownie do brzmienia art. 12 ust. 4b ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.) – dalej: specustawa, decyzję o ustaleniu odszkodowania należy wydać w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. W tej sprawie decyzja lokalizacyjna stała się ostateczną z dniem [...] marca 2012 r., zatem decyzję o ustaleniu odszkodowania należało wydać do dnia 18 kwietnia 2012 r. (błędnie określonego jako 18 kwietnia 2014 r.). Natomiast wypłata należności powinna nastąpić w ciągu 14 dni od dnia, w którym ostateczną stała się decyzja ustalająca odszkodowanie. Tymczasem postępowanie odszkodowawcze wszczęto dopiero po roku, o czym stronę zawiadomiono 22 kwietnia 2013 r. Mimo uwzględnienia skargi na bezczynność (wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 135/14), decyzja została wydana dopiero [...] sierpnia 2014 r. Zdaniem wnioskodawczyni w sprawie do głosu doszedł art. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.) - dalej u.g.n., wedle którego do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Jego art. 481 uczyniła podstawą niniejszego żądania. Podała, że nie mogła korzystać z kapitału, co skutkowało brakiem możliwości zainwestowania go i osiągnięcia korzyści majątkowej. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Prezydent Miasta L. odmówił ustalenia i wypłaty odsetek zwłoki, prezentując pogląd o zapłacie odszkodowania w ustawowym terminie. Wskazał, iż roszczenie odsetkowe powstaje z chwilą opóźnienia w zapłacie i trwa aż do spełnienia świadczenia. Zatem jest zasadne wówczas, gdy wypłata nastąpiła po terminie wymagalności roszczenia. Wymagalność zaś oznacza datę, w której wierzyciel jest uprawniony do żądania spełnienia świadczenia. Zdaniem organu prawo do odszkodowania powstaje z datą wydania (ostateczności) decyzji ustalającej odszkodowanie. W sprawie zapadła ona w dniu [...] sierpnia 2014r., a roszczenie stało się wymagalne z dniem 29 września 2014 r. W tym dniu odszkodowanie wypłacono, czyli uczyniono to z zachowaniem terminu. Żądanie niniejsze dotyczy więc odsetek za okres, w którym świadczenie nie było jeszcze wymagalne, ergo jest niesłuszne. W ocenie Prezydenta L. w sprawie nie ma zastosowania pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2440/12, bo wedle niego art. 132 ust. 2 u.g.n. stanowi samodzielną podstawę do żądania odsetek, ale nie za samo powstanie zwłoki lub opóźnienia, lecz za skutki, które z tych zdarzeń wynikły. Zastrzeżony w art. 12 ust. 4b specustawy termin 30 dni na przeprowadzenie postępowania administracyjnego jest terminem procesowym, do którego nie wlicza się m.in. terminów przewidzianych na dokonanie określonych czynności czy opóźnień spowodowanych z winy strony lub niezależnych od organu. Takie okoliczności miały miejsce w tym postępowaniu, bowiem jego tok przedłużały: konieczność złożenia zamówienia publicznego, zlecenie wykonania operatu, jego sporządzenie, ocena przez właściwe stowarzyszenie złożonych doń zastrzeżeń, sporządzenie kolejnego operatu po przeprowadzeniu następnego przetargu. Ostatecznie prawidłowy operat został złożony w dniu 7 stycznia 2014 r. Od tego rozstrzygnięcia Prezydenta L. E. S. wniosła odwołanie, w wyniku którego zapadła zaskarżona decyzja uchylająca to rozstrzygnięcie i umarzająca postępowanie przed organem pierwszej instancji. Jak podał Wojewoda L. w jej motywach, żądanie procedowane w sprawie nie jest objęte dyspozycją art. 132 ust. 2 u.g.n., lecz może być dochodzone tylko przed sądem powszechnym na zasadzie art. 417 § 3 K.c. Odsetki są świadczeniem ubocznym, którego warunkiem powstania i uprawnienia do jego żądania jest wymagalność długu pieniężnego. Nie można zatem żądać odsetek od odszkodowania za okres sprzed wydana decyzji ustalającej odszkodowanie, jak w tej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję wniosła E. S. domagając się jej uchylenia. Zakwestionowała pogląd o istnieniu drogi sądowej w tej sprawie, a więc o niedopuszczalności dochodzenia na drodze administracyjnej odsetek za opóźnienie w wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie. Dowodziła, że tego rodzaju żądanie jest zasadne także w razie opóźnienia w wydaniu decyzji odszkodowawczej. Wykładnia art. 132 ust. 2 u.g.n. prowadzi do konkluzji, że obejmuje on swym zasięgiem także sytuacje, w których nie ustalono jeszcze odszkodowania (nie wydano decyzji), bo nie zawęża jego regulacji do opóźnienia w samej tylko czynności wypłaty kwoty odszkodowania. Wykładnia systemowa powinna uwzględniać wszystkie terminy, jakie ustawa zastrzega dla poszczególnych czynności w toku postępowania zmierzającego do ustalenia i wypłaty odszkodowania. Tym bardziej, gdy odszkodowanie następuje w odrębnej decyzji zapadającej w jakiś czas po wywłaszczeniu. Terminy mają charakter dyscyplinujący organ, nadto chronią słuszny interes wywłaszczanego. W jej ocenie wymagalność wierzytelności następuje już w dniu, w którym prawidłowo procedujący organ dokonałby zapłaty przestrzegając ustawowych terminów. Powołała się m.in. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2440/12.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił argumentacji organu II instancji. Przede wszystkim podkreślił, że będąca przedmiotem sprawy kwestia, co do zasady budziła spory w orzecznictwie, które ostatecznie rozstrzygnięto na korzyść drogi administracyjnej także w zakresie żądania odsetek na podstawie art. 132 ust. 2 u.g.n. Dlatego umorzenie postępowania administracyjnego uznał za chybione. Wywłaszczenie ma cechy administracyjnoprawne, stąd również taki charakter mają obowiązki pochodne, w tym zapłaty odszkodowania i odsetek w razie opóźnienia czy zwłoki. Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego nie zmienia charakteru prawnego tych roszczeń. Pozwala tylko na posługiwanie się instrumentami prawa cywilnego na użytek sprawy administracyjnej. Powołał się Sąd I instancji na orzecznictwo w tej materii. Następnie wyraził pogląd, wedle którego regulacja zawarta w art. 132 ust. 2 u.g.n. pozwala na dochodzenie odsetek nie tylko za opóźnienie w zapłacie odszkodowania, ale także za opóźnienie w wydaniu decyzji odszkodowawczej, czyli za okres poprzedzający ten fakt. Wzmocnił go stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym m.in. w cytowanym wyżej wyroku z dnia 15 maja 2014 r. Zasadza się on na praktyce częstego przekraczania terminu 30 dni zastrzeżonego na wydanie decyzji odszkodowawczej, która negatywnie oddziałuje na prawa wywłaszczanych do słusznego odszkodowania za odjęcie prawa. Nie można więc wykluczyć, że w takiej sytuacji zajdą skutki zwłoki lub opóźnienia w finalnej wypłacie odszkodowania. Przy czym istotne są właśnie owe skutki, a nie samo opóźnienie czy zwłoka. Zdaniem Sądu meriti art. 12 ust. 4b specustawy stanowi lex specialis w stosunku do art. 4171 § 3 K.c. Z tych przyczyn uznał, iż zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 K.p.a., co uzasadnia jej wzruszenie. Orzekając o kosztach sądowych i kosztach postępowania uwzględnił Sąd Wojewódzki fakt, że przedmiotem sprawy jest kwota pieniężna mająca swe podłoże w odrębnej decyzji odszkodowawczej, dlatego ustalił wpis stosunkowy od skargi, nakazując pobranie jego brakującej części i na tej samej zasadzie zasądził koszty zastępstwa procesowego. W podstawie prawnej powołał m.in. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 2 i art. 223 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniósł Wojewoda L., zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 132 ust. 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten stanowi podstawę do ustalenia odsetek za okres poprzedzający wydanie decyzji o ustaleniu odszkodowania,

2) art. 132 ust. 1a u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, bowiem w sprawach, w których wydano odrębną decyzję o odszkodowaniu jego zapłata następuje jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna,

3) art. 12 ust. 4b specustawy poprzez błędne przyjęcie, że stanowi on lex specialis do art. 4171 § 3 K.c.,

4) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez przyjęcie, że nie było podstaw do umorzenia postępowania przed organem I instancji,

5) art. 223 § 2 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) poprzez przyjęcie, że od skargi winien być pobrany wpis stosunkowy,

6) art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) poprzez przyznanie kosztów zastępstwa procesowego przy uwzględnieniu wartości przedmiotu sprawy.

Na tych podstawach wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie bądź o uchylenie tego wyroku i oddalenie skargi, nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej te zarzuty rozwinięto, akcentując przede wszystkim sądową drogę dochodzenia spornego roszczenia, zatem podważając trafność odmiennego poglądu Sądu I instancji. Poza tym eksponowano stanowisko, wedle którego roszczenie odsetkowe uwarunkowane jest uprzednim ustaleniem świadczenia głównego, czyli odszkodowania. Zanegowano więc poprawność wniosku, że żądanie odsetek mogło być słuszne za okres sprzed wydania decyzji ustalającej odszkodowanie. W konsekwencji czego żądanie skarżącej obejmujące taki właśnie okres było w przekonaniu organu niewymagalne, a zatem niezasadne. Art. 132 ust. 2 u.g.n. wyraźnie stanowi o opóźnieniu w zapłacie odszkodowania, a nie w jego ustaleniu. Umotywowano także twierdzenie o błędnym ustaleniu wpisu w sprawie i dalszych kosztach postępowania.

Odpowiadając na skargę kasacyjną E. S. postulowała jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, obszernie uzasadniając to żądanie. Zaakcentowała przede wszystkim trafność przyjęcia drogi administracyjnej dla rozpatrzenia przedmiotowego żądania. Nadto konieczność rozszerzającej wykładni użytego w art. 132 ust. 2 u.g.n. pojęcia "zapłata odszkodowania", obejmującego nie tylko samą czynność wypłaty należności, ale i cały tok postępowania. Jeżeli przeto organ opóźnia się w wydaniu orzeczenia o odszkodowaniu, to sporne roszczenie wywłaszczanemu służy. Na poparcie tej tezy przywołano wywody zawarte w motywach zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeniach sądów administracyjnych. Natomiast podzielono zarzut kasacji co do wysokości kosztów postępowania, negując poprawność sposobu ich obliczenia przez Sąd meriti.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła odnieść skutku, gdyż zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, ostatecznie odpowiada prawu.

Na wstępie trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to zawężenie granic kontroli instancyjnej do podstaw kasacyjnych i zarzutów przedstawionych na ich uzasadnienie.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania – choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Szczegółowe wywody należy rozpocząć stwierdzeniem, że skoro kasacja powołała się wyłącznie na podstawę naruszenia prawa materialnego, to tym samym nie kwestionuje ustalonego stanu faktycznego, który jest przesądzony i stanowi postawę rozważań Sądu II instancji. Przechodząc do meritum godzi się podzielić stanowisko Sądu Wojewódzkiego, wedle którego sprawa, której przedmiotem jest żądanie odsetek od odszkodowania za wywłaszczenie, ze względu na opóźnienie w jego wypłacie jest sprawą administracyjną. W tym zakresie zapatrywanie sądów administracyjnych jest już powszechne, a wynika z przywołanych dotąd orzeczeń. Nie ma przeto potrzeby ich powtarzania. Dość stwierdzić, że zasadza się ono na jednolitości obowiązków wynikających z wywłaszczenia zarówno co do świadczenia głównego (odszkodowania), jak i świadczeń pobocznych. Dlatego też słusznie Sąd meriti dostrzegł naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 K.p.a., bo w istocie umorzenie postępowania administracyjnego było wadliwe. W konsekwencji czego zaskarżona decyzja nie mogła się ostać, skoro sprawa winna zostać merytorycznie rozpatrzona przez organ odwoławczy, który dotąd tego nie uczynił. Skarga kasacyjna kontestująca tę tezę jest więc oczywiście chybiona, zatem jej zarzuty prezentowane w tym obrębie okazały się nietrafne.

Wobec powyższego w zasadzie wykluczone były rozważania dotyczące sedna sprawy, jakie przedstawił Sąd Wojewódzki w motywach kontrolowanego obecnie wyroku. Jeżeli jednak wywód ten się pojawił, a strony obszernie się do niego odniosły, należało ocenić zasadność tej argumentacji. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę nie zgadza się z twierdzeniem, że odsetki mające swe oparcie w art. 481 § 1 K.c. w związku z art. 132 ust. 2 u.g.n. należne mogą być w razie wystąpienia skutków opóźnienia czy zwłoki w wydaniu decyzji odszkodowawczej. Za prawidłowy natomiast uważa wniosek, że tylko skutki powstałe z opóźnienia lub zwłoki w wypłacie należności z tego tytułu mogą powodować zastosowanie tej instytucji. Wynika to wprost z brzmienia cytowanego przepisu u.g.n., który stanowi, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Wykorzystywanie rożnych metod wykładni jest pożądane, wszak tylko wówczas, gdy wykładnia pierwszorzędna, jaką jest wykładnia językowa, nie daje poprawnych rezultatów. Interpretacja art. 132 ust. 2 u.g.n. dokonana na gruncie językowym jest oczywista, pozwala na właściwe odczytanie zawartej w tym przepisie normy prawnej, stąd nie wymaga sięgania po inne metody czy sposoby. Przekonuje do powyższego poglądu samo stwierdzenie, że "Do skutków...w zapłacie odszkodowania...". Koreluje z nim użyty tożsamy zwrot użyty w ust. 1a tego przepisu, który reguluje termin "zapłaty odszkodowania". Byłoby zbyt daleko idące "rozciąganie" wykładni tego unormowania na poprzednie etapy postępowania i dowodzenie, że zwrot "wypłata" obejmuje też "wydanie decyzji". Prezentowane w sprawie odmienne rozumienie go na gruncie innych metod wykładni jest nieprzekonujące. Podobnie jak argumentacja zasadzająca się na – słusznym skądinąd – twierdzeniu, że w praktyce dochodzić może do znacznego nawet wydłużania postępowań odszkodowawczych. W ocenie obecnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego regulacja ta nie ma jednak na celu przeciwdziałania temu zjawisku. Służą ku temu przewidziane inne prawne środki i formy działania. Natomiast usunięcie skutków opóźnienia czy zwłoki w zapłacie odszkodowania poprzez zapłatę odsetek może obejmować tylko okres po upływie terminu zastrzeżonego do wypłaty należności z tego tytułu. Trzeba jednak zaznaczyć, że możliwe inne jeszcze roszczenia oparte o tę regulację nie podlegają w tej sprawie badaniu i ocenie, skoro jej przedmiotem - jasno przedstawionym we wniosku sporządzonym przez fachowego pełnomocnika strony – jest żądanie odsetek. Godzi się także zwrócić uwagę, że korzystanie z instrumentów cywilistycznych na gruncie administracyjnym, jako wyjątkowe, wymaga wykładni ścieśniającej. Po wtóre, że odesłanie do przepisów Kodeksu cywilnego następuje tu odpowiednio, czyli wedle utrwalonej interpretacji tego zwrotu stosuje się je bądź wprost, bądź z koniecznymi modyfikacjami, bądź nie stosuje wcale. Zatem nie wszystkie możliwości prawne dostępne na gruncie prawa cywilnego dotyczące niewykonania zobowiązania będą miały w meritum sporu niniejszego zastosowanie. W tym miejscu należy podkreślić, że Kodeks cywilny przewiduje różne reżimy odpowiedzialności, wszak istotną w sprawie jest odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte zobowiązania, jaka obejmuje m.in. naprawienie szkody (art. 471), naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki dłużnika (art. 477 § 1 i 2), zapłatę odsetek w razie opóźnienia ze spełnieniem świadczenia (art. 481 § 1), które wszak nie wyklucza odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 481 § 3), przy czym roszczenia z tego tytułu mieszczą się w ramach tzw. odpowiedzialności kontraktowej, odmiennej od odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast.) oraz odpowiedzialności deliktowej (art. 415 i nast.). W zakresie odpowiedzialności z tytułu winy w art. 4171 § 3 sytuuje się m.in. odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa, po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Jednakowoż to zagadnienie, z uwagi na brak żądania pozostaje poza niniejszymi rozważaniami, podobnie zresztą jak odszkodowanie, bo sporem w sprawie objęta jest kwestia odsetek, co już wyżej zaznaczono.

W tym miejscu godzi się więc tylko wyjaśnić, że odsetki w przypadku opóźnienia w wykonaniu zobowiązania należą się niejako automatycznie, bez względu na ewentualny brak winy dłużnika. Ta bowiem może uzasadniać żądanie odsetek z tytułu zwłoki (art. 476 i art. 477 K.c.). Należą się one także bez względu na poniesienie szkody jako następstwa niewykonania zobowiązania i choćby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Jak twierdzi się w orzecznictwie (p. przykładowo Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I ACa 58/16 (LEX nr 2310562), odsetki mają na celu wyrównanie uszczerbku majątkowego stanowiącego konsekwencję braku możliwości korzystania przez wierzyciela z należnego mu świadczenia pieniężnego od daty, w której dłużnik powinien spełnić to świadczenie stosownie do art. 455 K.c., przy czym w aktualnej sytuacji gospodarczej kraju w mniejszym stopniu pełnią funkcję waloryzacyjną, a mają przede wszystkim zapewnić swego rodzaju zryczałtowane wynagrodzenie dla wierzyciela za korzystanie przez dłużnika ze środków pieniężnych należnych wierzycielowi, a także dyscyplinować dłużnika i motywować go do jak najszybszego spełnienia świadczenia. Odsetki stanowią w zasadzie minimalną rekompensatę uszczerbku doznanego przez wierzyciela, wskutek pozbawienia go możliwości czerpania korzyści z należnego mu świadczenia pieniężnego (tak przykładowo Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 10 lutego 2017 r., sygn. akt I ACa 472/16 (LEX nr 2249901). Jednakowoż niekwestionowany w orzecznictwie i judykaturze jest pogląd, wedle którego odsetki należą się od dnia wymagalności długu, czyli od dnia następnego po dniu, w którym dłużnik miał wykonać zobowiązanie. Jest to bowiem świadczenie akcesoryjne. Stosownie do przepisu art. 455 K.c., jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego wykonania. Tak więc w razie określenia terminu w ustawie, ustalenie wymagalności następuje z jego uwzględnieniem. Przeto jeśli organ ma zapłacić odszkodowanie w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna (art. 132 ust. 1a u.g.n), to w tej sprawie żądanie odsetek może być zasadne, o ile zapłata należnej kwoty nastąpiła po upływie 14 dni od ostateczności decyzji z [...] sierpnia 2014 r. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie nie podziela zapatrywania prezentowanego w innych orzeczeniach zapadłych w tym obszarze, zwłaszcza w wyroku z dnia 15 maja 2014r., sygn. akt I OSK 2440/12. Przy czym pogląd forsowany przezeń w niniejszej sprawie jest też akceptowany przez inne jego składy (por. wyrok z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1404/15) i w doktrynie (por. E. Bończak-Kucharczyk w Komentarzu do art. 132 u.g.n. LEX). Dlatego zarzuty naruszenia 132 ust. 2 i ust. 1a u.g.n. okazały się zasadne, lecz z wyłożonego wyżej powodu nie mogły spowodować wzruszenia zaskarżonego wyroku.

Trzeba wreszcie wyjaśnić, że w sprawach takich, jak niniejsza, zasadą jest konieczność ustalenia wartości przedmiotu sprawy, czego konsekwencją jest pobranie wpisu stosunkowego i na tej samej zasadzie zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wynika to z brzmienia art. 216 P.p.s.a., skoro przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, jako należność główna, mimo że wynika z obliczenia odsetek od kwoty odszkodowania. W zakresie wpisu od skargi na decyzję dotyczącą odszkodowania za wywłaszczenie, w dniu 3 października 2016r., do sygn. akt I OPS 1/16, zapadła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego, wedle której od skargi na decyzję o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości wydanej na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami pobiera się wpis stosunkowy, o którym mowa w art. 231 P.p.s.a. W przekonaniu składu obecnie orzekającego odnosi się ona również do tej sprawy. Dlatego też wytyki naruszenia przepisów w tym zakresie nie mogły odnieść skutku.

Z przedstawionych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na częściowe podzielenie jej zarzutów, odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na mocy art. 207 § 2 tej ustawy.

Rzeczą organu odwoławczego będzie rozpatrzenie odwołania od decyzji 14 listopada 2014 r. zgodnie z przytoczonymi w tym uzasadnieniu wiążącymi wskazaniami, a więc merytoryczna ocena żądania zapłaty odsetek, które na gruncie art. 132 ust. 2 u.g.n. należne są w razie zwłoki lub opóźnienia w zapłacie ustalonego wcześniej (tu w decyzji z dnia [...] sierpnia 2014 r.) odszkodowania.

-----------------------

10