Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 429/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2007-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2  ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant Katarzyna Dziok po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 lutego 2007 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 18 lipca 2006 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi H. P. stała się decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., którą organ ten – powołując się na art. 12 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) i art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. – utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Polkowicach z dnia 11 stycznia 2006 r. Nr [...], (znak: [...]) o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego /poz. 16.6 i 17.3 wykazu chorób zawodowych/ u H. P.

W postępowaniu wyjaśniającym organy ustaliły, że H. P. był zatrudniony:

- od 15 marca 1973 r. do 30 sierpnia 1975 r. w zakładzie pracy – Usługi Ogólnobudowlane i Sanitarne A w B. jako pracownik fizyczny - uczeń malarz (zakład zlikwidowany);

- od 14 stycznia 1976 r. do 18 czerwca 1976 r. w Zakładzie Inwestycji i Budownictwa Oddział Budowlano-Montażowy w B. jako malarz (zakład zlikwidowany);

- od 27 września 1976 r. do 28 października 1977 r. i od 19 listopada 1979 r. do 31 stycznia 1980 r. w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalń S.A. w B. ul. Ż. [...] na stanowisku ładowacza pod ziemią w narażeniu na promieniowanie jonizujące pochodzące z radonu i produktów jego rozpadu;

- od 1 lutego 1980 r. do 1 października 1990 r. w H S.A. Oddział Zakłady Górnicze K w I. (następcą prawnym jest H S.A. Oddział Zakłady Górnicze L) jako ładowacz pod ziemią, maszynista pomp pod ziemią, młodszy górnik pod ziemią, w narażeniu na promieniowanie jonizujące pochodzące z radonu i produktów jego rozpadu;

- od 5 października 1990 r. do 6 marca 2004 r. w H S.A. Oddział Zakłady Górnicze R w P jako rurkarz pod ziemią i młodszy górnik pod ziemią, w narażeniu na promieniowanie jonizujące pochodzące z radonu i produktów jego rozpadu oraz w narażeniu na arsen i jego związki nieorganiczne, kadm i jego związki nieorganiczne, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne oraz pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę.

W związku z podejrzeniem choroby zawodowej H. P. został skierowany na badania do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w L. Ośrodek ten w dniu 19 sierpnia 2005 r. wydał dwa orzeczenia lekarskie. Orzeczenie Nr [...], o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wywołanej działaniem promieniowania jonizującego: nowotworu złośliwego z prawdopodobieństwem indukcji (indywidualnie, po oszacowaniu ryzyka) przekraczającym 10 % (poz. 16.6 wykazu). W uzasadnieniu podano, iż: "Z dostarczonej dokumentacji o wielkości ekspozycji zawodowej na radon wynika, że stężenie radonu w trzech pierwszych kwartałach 1975 r. wynosiło średnio 1, 04 NDS, w czwartym kwartale 1975r. wynosiło już 0,9 NDS. Przekroczenia dotyczyły oddziałów wydobywczych i przygotowawczych. W pozostałym okresie zatrudnienia nie stwierdzano przekroczeń stężenia produktów rozpadu radonu. Brak jest także informacji o napromieniowaniu związanym z wypadkiem w pracy. Pacjentowi w 2003 r. rozpoznano zespół mielodysplastyczny manifestujący się anemią i leukopenią. Stwierdzona choroba układu krwiotwórczego nie odpowiada skutkom biologicznym narażenia zawodowego na radon. Narządem krytycznym dla wyżej wymienionego czynnika rakotwórczego jest układ oddechowy, a w szczególności krtań i płuca. Biorąc pod uwagę rodzaj stwierdzonego schorzenia w aspekcie ekspozycji zawodowej na radon nie znaleziono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej".

Drugim orzeczeniem lekarskim Nr [...] stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - nowotworu układu krwiotwórczego (poz. 17.3 wykazu) - u H. P. W uzasadnieniu stwierdzono iż: "Analizując wpływ wskazanych czynników kancerogennych na rozwój schorzeń nowotworowych nie znaleziono związku przyczynowego między rozpoznanym schorzeniem, a narażeniem zawodowym. Choroba układu krwiotwórczego pacjenta nie odpowiada skutkom biologicznym narażenia zawodowego na arsen, kadm i ich nieorganiczne związki oraz krzemionkę. Narządami krytycznymi dla wyżej wymienionych czynników jest układ oddechowy, a w szczególności krtań i płuca, układ moczowy i skóra." Stwierdzono w nim, że z wyników pomiarów węglowodanów aromatycznych zawartych w spalinach diesla, zakwalifikowanych do czynników prawdopodobnie rakotwórczych wynika, że ich stężenie było znacznie poniżej dopuszczalnych norm, Dlatego nie można uznać ich związku z rozpoznanych schorzeniem.

W trybie odwoławczym Instytutu Medycyny Pracy w Ł., wydał w dniu 31 października 2005 r. orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego, oznaczonej pod pozycją: 17.3 i 16.6 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu wskazano, iż: "Obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych wskazują, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. W przypadku ekspozycji na promieniowanie jonizujące warunkiem uznania zawodowej etiologii nowotworu jest przekraczające 10 % prawdopodobieństwo udziału promieniowania w indukcji nowotworu. (...). Uwzględniając złożoną etiologię i częstość zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce do uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową, oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy, konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kilku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego, w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika. H. P. w latach 1976 - 2004 pracował w kopalni węgla kamiennego i miedzi na różnych stanowiskach pod ziemią. Z informacji na temat narażenia zawodowego przekazanych przez Inspekcję Sanitarną i ostatniego pracodawcę wynika, że w trakcie pracy był narażony na działanie wielu substancji chemicznych, w tym związków arsenu i kadmu, WWA zawartych w spalinach silnika diesla oraz wolną krystaliczną krzemionkę i promieniowanie jonizujące (produkty rozpadu radonu). Z wymienionych wyżej substancji chemicznych tylko arsen i jego związki nieorganiczne oraz promieniowanie jonizujące są czynnikami uznanymi za rakotwórcze u ludzi". Dalej wskazano w nim, że informacje dotyczące oceny rakotwórczego działania różnych substancji można uzyskać z monografii publikowanych przez Międzynarodową Organizację Badań nad Rakiem (IARC), która jest najbardziej kompetentną i miarodajną instytucją zajmującą się tą problematyką, z oryginalnych materiałów bibliograficznych, otrzymywanych z komputerowych baz informacyjnych np. Medline, Toxline, Chemical Abstracts oraz opracowań Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. N. w Ł. "Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych". W uzasadnieniu podniesiono, że "Z analizy danych literaturowych na temat rakotwórczego działania arsenu i jego związków nieorganicznych wynika, że ekspozycja zawodowa na arsen i jego związki nieorganiczne wiąże się ze wzrostem częstości nowotworów płuc, natomiast przyjmowanie arsenu w diecie i w postaci leków prowadzi do rozwoju nowotworów wątroby i nerek, pęcherza moczowego, płuc lub skóry. Nie zaobserwowano zwiększenia ryzyka zachorowań na nowotwory układu krwiotwórczego. Radon i produkty jego rozpadu emitują promieniowanie alfa. Wdychanie radonu i aerozoli promieniotwórczych z powietrzem powoduje napromieniowanie układu oddechowego. Cząstki alfa stanowią zagrożenie wyłącznie w przypadku ekspozycji wewnętrznej. Przemieszczając się przez drogi oddechowe, stwarzają one istotne ryzyko raka płuc w sytuacjach gdy stężenia tego gazu (

Rn) są znacznie wyższe niż w powietrzu atmosferycznym (najczęściej dotyczy to kopalni głębinowych). Należy nadmienić, że jedynym dobrze udokumentowanym następstwem długotrwałej ekspozycji na znacznie wyższe niż atmosferyczne stężenia radonu są raki płuc. Liczne badania epidemiologiczne wykazały, że nie ma podstaw do łączenia z ekspozycją na radon nowotworu złośliwego o innej lokalizacji niż układ oddechowy (rak płuca)". Biorąc pod uwagę powyższe w uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że nie ma podstaw do uznania rozpoznanego u H. P. nowotworu układu krwiotwórczego za chorobę zawodową. Orzeczenie wydano na podstawie dokumentacji ponieważ rozpoznanie kliniczne choroby ustalone w specjalistycznej jednostce służby zdrowia nie budziło wątpliwości i nie wymagało dodatkowej diagnostyki.

H. P. złożył zastrzeżenia odnośnie braku osobistego badania i przeprowadzenia przez Instytut badań specjalistycznych. Instytut dodatkowym pismem z dnia 13 grudnia 2005 r. wyjaśnił, że przeprowadzenie dodatkowych badań nie było uzasadnione, ponieważ rozpoznanie kliniczne choroby; zespołu mielodysplastycznego, manifestujący się anemia i leukopenią zostało już ustalone w 2003 r. w Oddziale Hematologii i Chorób Rozrostowych Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w L. oraz Oddziale Chorób Wewnętrznych Zakładu Opieki Zdrowotnej w B.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. decyzją z dnia 11 stycznia 2006 r. Nr [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego (wskazanej w pozycji 16.6 i 17.3 wykazu) u H. P., powołując się na wskazane wyżej orzeczenia lekarskie oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115).

W odwołaniu od powyższej decyzji H. P. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub stwierdzenie choroby zawodowej. W uzasadnieniu podniósł, że wykluczając narażenie na promieniowanie nie wskazano żadnej innej przyczyny choroby układy krwiotwórczego. Ponadto podniósł, że w jego sytuacji konieczne są dodatkowe badania. W związku z powyższym zastrzeżeniami Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., przed rozpatrzeniem odwołania, zwrócił się o wydanie opinii do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.

W orzeczeniu Nr [...] z dnia 25 maja 2006 Instytut stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17.3 wykazu). W uzasadnieniu wskazano, iż: "Dane o narażeniu zawodowym badanego nie wykazują przebycia przez niego w środowisku pracy znaczącego kontaktu z czynnikami o udowodnionym działaniu rakotwórczym w odniesieniu do układu krwiotwórczego. Za czynniki takie nie są bowiem uważane spaliny silników Diesla, krzemionka, kadm i jego związki, jak też arsen i jego związki nieorganiczne, którego działanie rakotwórcze może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do raka płuc. W tym też kontekście brak jest podstaw do uznania etiologii zawodowej stwierdzonego u badanego zespołu mielodysplastycznego. Brak jest też dowodów epidemiologicznych na znamienne częstsze niż w populacji ogólnej występowanie nowotworów układu krwiotwórczego w populacji obciążonych takim narażeniem zawodowym". W tym stanie, zdaniem Instytutu, orzeczenia poprzednich jednostek są w pełni zasadne.

W drugim orzeczeniu Nr [...] z dnia 25 maja 2006 r. Instytut w S. stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego wywołanego działaniem promieniowania jonizującego, z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 % (poz. 16.6 wykazu). W uzasadnieniu tego orzeczenia podano, iż: "Aktualny stan wiedzy medycznej pozwala na rozpatrywanie ewentualnej etiologii zawodowej nowotworu złośliwego indukowanego radonem i produktami jego rozpadu jedynie w przypadku jego lokalizacji w płucach. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, iż rozpoznawany u badanego zespół mielodysplastyczny jako schorzenie nowotworowe o pierwotnej lokalizacji w układzie krwiotwórczym ma etiologię zawodową. Ponadto brak jest dowodów epidemiologicznych na znamienne częstsze niż w populacji ogólnej występowanie zespołu mielodysplastycznego w grupie osób obciążonych takim narażeniem zawodowym".

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym, H. P., pismem z dnia 5 lipca 2006 r., wniósł o przeprowadzenie badań w kierunku wystąpienia gruźlicy jako choroby zawodowej. Pismem z dnia 11 sierpnia 2006 r. organ sanitarny poinformował skarżącego, o możliwości i zasadach zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej gruźlicy płuc.

Decyzją z dnia 18 lipca 2006 r. Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że w przypadku H. P. trzy placówki diagnostyczno-orzecznicze – D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w L., Instytut Medycyny Pracy w Ł. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. - wydały orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi oraz nowotworu złośliwego wywołanego działaniem promieniowania jonizującego, z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %, wymienionej w poz. 17.3 i 16.6 wykazu chorób zawodowych. Powołano się na okoliczność uznania przez te jednostki medyczne, iż schorzenia stwierdzonego u H. P. nie można wiązać przyczynowo z narażeniem na arsen i jego związki nieorganiczne, kadm i jego związki nieorganiczne, spaliny silników diesla (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne - WWA), pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę oraz radon i produkty jego rozpadu. Zgodnie bowiem z aktualnym stanem wiedzy medycznej narażenie na wymienione powyżej czynniki szkodliwe nie zwiększa ryzyka zachorowania na nowotwory układu krwiotwórczego. W przypadku ekspozycji na powyższe czynniki, jedynym układem narażonym jest układ oddechowy, w którym u zainteresowanego nie stwierdzono zmian patologicznych. Organ odwoławczy wskazał, iż sam fakt narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy jest niewystarczający do stwierdzenia choroby zawodowej, jeżeli brak jest związku przyczynowego pomiędzy istniejącym narażeniem zawodowym a rozpoznanym schorzeniem.

Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu drugiej instancji H. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji albo o stwierdzenie ich nieważności lub niezgodności z prawem. Jego zdaniem, stanowisko organów sanitarnych jest z następujących względów wadliwe. Nie została ustalona jakakolwiek inna przyczyna powstania u niego nowotworu złośliwego, w związku z powyższym są nią czynniki występujących w środowisku pracy, na działanie których narażony był ponad 20 lat. W jego rodzinie nie występowały choroby nowotworowe. Nie był także narażony na oddziaływanie dymu tytoniowego. Nie przeprowadzono oddziaływania na jego organizm takich czynników jak spaliny diesla. W uzasadnieniu podniesiono także, że nie sposób zgadzać się ze stwierdzeniem, że procentowe prawdopodobieństwo zachorowania na dany nowotwór, w warunkach oddziaływania czynników rakotwórczych, ma decydować o uznaniu choroby zawodowej. W jego przypadku wszystko wskazuje, że to czynniki występujące w miejscu pracy były przyczyną choroby nowotworowej. Zarzucono także w uzasadnieniu skargi, że nie przeprowadzono badań mających na celu potwierdzenie lub wykluczenie indukcji nowotworu krtani, płuc, skóry i układu moczowego.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów skarżącego podniesiono, iż anemia jak i leukopenia nie muszą być spowodowane czynnikami chemicznymi, choroby te powstają również samoistnie, pojawiają się po różnych schorzeniach, głównie infekcyjnych, jak i po zażywaniu niektórych leków. Natomiast z zaświadczeń lekarskich dołączonych do akt sprawy wynika, iż zainteresowany został wszechstronnie przebadany i wykluczono u niego inne ogniska nowotworowe. Z kolei dym tytoniowy nie ma wpływu na układ krwiotwórczy, u osób palących obserwuje się zwiększone ryzyko raka jamy ustnej, krtani, płuc i układu moczowego, lecz u zainteresowanego ta lokalizacja zmian nowotworowych została wykluczona. Narażenie na spaliny diesla wzięte zostały pod uwagę, na co wskazuje wyraźnie orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Nr [...] z dnia 25 maja 2006 r. Ponadto, zdaniem organu, narażenie na wdychanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) zawartych w tych spalinach nie zwiększa ryzyka zachorowania na nowotwory układu krwiotwórczego.

W toku rozprawy w dniu 13 lutego 2007 r. pełnomocnik skarżącego okazał aktualne wyniki badań, potwierdzające chorobę i podniósł, ze skarżący jest systematycznie hospitalizowany. Wskazał także na brak opinii, która określałaby co jest przyczyną choroby skarżącego oraz, że statystyka nie może wykluczać związku przyczynowego między czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy a stwierdzoną chorobą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym również na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Godzi się dodatkowo podkreślić, iż – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie uchybia prawu w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu.

Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego – zgodnie z przepisami proceduralnymi – tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej.

Postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej u H. P. zostało rozpoczęte po rządami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Zatem przepisy zawarte w tym akcie znajdują zastosowanie w sprawie.

W świetle przepisów tego rozporządzenia przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został wskazany w wykazie chorób zawodowych (§ 2 ust. 1 i 2).

W sprawie, przedmiotem której jest stwierdzenie choroby zawodowej, cytowany przepis przewiduje następujące przesłanki, których spełnienie uzasadnia stwierdzenie u pracownika (ewentualnie u byłego pracownika) choroby zawodowej; 1) przede wszystkim choroba musi mieści się w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do wskazanego rozporządzenia, 2) w środowisku pracy muszą występować czynniki szkodliwe dla zdrowia, 3) istnieje związek przyczynowy między szkodliwymi warunkami pracy a stwierdzona chorobą figurującą w wykazie, przy czym prawodawca wymaga stwierdzenia tego związku "bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem". Warunkiem uznania choroby zawodowej jest także zgłoszenie podejrzenia i rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub – w ustawowym terminie - po zakończeniu pracy w takim narażeniu.

W przypadku H. P. chodziło o wykazanie (lub wykluczenie) choroby wywołanej działaniem promieniowania jonizującego - nowotworu złośliwego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10% (ujętej w poz. 16 pkt 6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 2002 r.) lub choroby zawodowej w postaci nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotworu układu krwiotwórczego (ujętej w poz. 17 pkt 3 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 2002 r.). Przy czym okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego ustania narażenia zawodowego ocenia się "indywidualnie, po oszacowaniu ryzyka"(poz.16.6) lub indywidualnie w zależności od okresu latencji nowotworu (poz. 17.3).

W przedmiotowej sprawie w toku postępowania ustalono, że skarżący była narażony na oddziaływanie promieniowania jonizującego (którego źródłem jest występujący w kopalniach radon i produkty rozpadu radonu), oraz narażony na arsen i jego związki nieorganiczne, kadm i jego związki nieograniczone, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, wolna krystaliczna krzemionkę. Rozpoznano u H. P. chorobę nowotworową. Istota sporu sprowadza się natomiast do tego, czy zasadnie organy sanitarne przyjęły, iż choroba ta nie został spowodowana czynnikami występującymi w środowisku pracy i w związku z tym nie ma charakteru zawodowego, tj. choroby wskazanej w pozycji 16.6 i 17.3 wykazu chorób zawodowych.

Ustalenia stanu faktycznego w powyższym, istotnym dla sprawy zakresie poczynione muszą być zgodnie z przepisami prawa procesowego. Po myśli art. 7 k.p.a., wyrażającego m.in. zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Przepis art. 80 k.p.a., wyrażający zasadę swobodnej oceny dowodów, obliguje przy tym organ administracyjny do przedstawienia poddającej się kontroli oceny dowodów ze wskazaniem, jakie fakty uznał za udowodnione, dowodów na jakich się oparł w tym zakresie, przyczyn dla których dowodom tym dał wiarę.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracyjne obu instancji nie uchybiły przedstawionym wyżej wymogom proceduralnym. W szczególności w sposób należyty zebrano i oceniono materiał dowodowy niezbędny do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, wymienionych w tym rozporządzeniu. Lekarz ten wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Wskazane orzeczenie lekarskie, dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, jest jopinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Trafnie wprawdzie wskazuje się, że bez tej opinii, bądź sprzecznie z nią, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej ani nie może ustalać czy rozpoznane schorzenie mieści się w powoływanym wykazie. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu z obowiązku dokonania oceny tej opinii, jako jednego z dowodów w sprawie. Zasadne jest stwierdzenie, że opinia powinna, aby organ administracji mógł się na niej skutecznie oprzeć, zawierać przekonywujące uzasadnienie. Według § 8 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z 2002 r. właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję w sprawie choroby zawodowej na podstawie zebranego materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wydanym przez lekarza upoważnionej jednostki orzeczniczej oraz oceny narażenia zawodowego pracownika.

Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej zebrały istotny do rozpatrzenia i załatwienia sprawy materiał dowodowy, na który składają się w szczególności orzeczenia medyczne trzech specjalistycznych jednostek (D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w L., Instytutu Medycyny Pracy w Ł., Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.), odnoszące się do rozpatrywanych jednostek chorobowych. Orzeczenia powyższe uwzględniały rozpoznanie kliniczne choroby zespołu mielodysplastycznego, manifestujący się anemia i leukopenią, ustalone w 2003 r. w Oddziale Hematologii i Chorób Rozrostowych Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Legnicy oraz Oddziału Chorób Wewnętrznych Zakładu Opieki Zdrowotnej w B. Ponadto przedłożone przez skarżącego zaświadczenia lekarskie i informacje z leczenia szpitalnego. Dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy stwarzała organom administracji dostateczne podstawy do przyjęcia, że orzeczenia lekarskie zostały wydane po badaniach skarżącego i po uwzględnieniu innych dowodów istotnych w rozpoznawanym przypadku, co pozwalało przypisać takim orzeczeniom walory opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a.

W opiniach jednostek medycyny pracy sformułowano jednoznaczne i poparte szczegółowym uzasadnieniem wnioski o braku u skarżącego choroby zawodowej. Mając do dyspozycji specjalistyczne orzeczenia, bazujące również na analizie badań medycznych i literatury medycznej, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej mogły więc – bez naruszenia granic zakreślonych w art. 80 k.p.a. – ocenić te dowody i przyjąć je za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w sprawie.

Niewadliwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające miało decydujący wpływ na materialnoprawne podstawy kwestionowanego rozstrzygnięcia. Jak już wskazano, według § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Jeśli idzie o chorobę wywołaną działaniem promieniowania jonizującego (ujętą w pozycji 16.6 wykazu) warunkiem uznania zawodowej etiologii nowotworu jest przekraczające 10 % prawdopodobieństwo udziału promieniowania w indukcji nowotworu. Natomiast gdy idzie o chorobę nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego ( ujętą w poz. 17. 3 wykazu), to może być on uznany za chorobę zawodową jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

Tymczasem zebrany w sprawie materiał dowodowy wykluczył zawodowe źródło choroby skarżącego. Trzy placówki służby zdrowia upoważnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych zajęły zgodne stanowisko, iż schorzenia stwierdzonego H. P. nie można wiązać przyczynowo z narażeniem na arsen i jego związki nieorganiczne, kadm i jego związki nieorganiczne, spaliny silników diesla (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne - WWA), pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę oraz radon i produkty jego rozpadu. W orzeczeniach tych wskazano, ze zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej narażenie na wymienione powyżej czynniki szkodliwe nie zwiększa bowiem ryzyka zachorowania na nowotwory układu krwiotwórczego. Nie są one zatem uważane za rakotwórcze w odniesieniu do tego układu. W przypadku ekspozycji na powyższe czynniki, jedynym układem narażonym jest układ oddechowy (w szczególności krtań i płuca), w którym u zainteresowanego nie stwierdzono zmian patologicznych.

Dodatkowo, Instytut w Ł. wskazał na opracowania z literatury na temat rakotwórczego działania arsenu i jego związków nieorganicznych z których wynika, że ekspozycja zawodowa na arsen i jego związki nieorganiczne wiąże się ze wzrostem częstości nowotworów płuc, z kolei przyjmowanie arsenu w diecie i w postaci leków prowadzi do rozwoju nowotworów wątroby i nerek, pęcherza moczowego, płuc lub skóry, natomiast nie zwiększenia ryzyka zachorowań na nowotwory układu krwiotwórczego. Podkreślił, iż te opracowania literatury przedmiotu wskazują, że radon i produkty jego rozpadu emitują promieniowanie alfa. Wdychanie radonu i aerozoli promieniotwórczych z powietrzem powoduje napromieniowanie układu oddechowego. Cząstki alfa stanowią zagrożenie wyłącznie w przypadku ekspozycji wewnętrznej. Przemieszczając się przez drogi oddechowe, stwarzają one istotne ryzyko raka płuc w sytuacjach gdy stężenia tego gazu (Rn) są znacznie wyższe niż w powietrzu atmosferycznym (najczęściej dotyczy to kopalni głębinowych). Jedynym dobrze udokumentowanym następstwem długotrwałej ekspozycji na znacznie wyższe niż atmosferyczne. stężenia radonu są nowotwory płuc. Powołano się także na okoliczność, że liczne badania epidemiologiczne wykazują, że nie ma podstaw do łączenia z ekspozycją na radon nowotworu złośliwego o innej lokalizacji niż układ oddechowy (rak płuca).

W takim świetle nie mogło być więc mowy o istnieniu w stopniu bezspornym lub z wysokim prawdopodobieństwie związku przyczynowego między narażeniem na promieniowanie jonizujące (radon i produkty jego rozpadu), inne czynniki szkodliwe w środowisku pracy a stwierdzonym schorzeniem u skarżącego. Ta właśnie okoliczność przesądza o zasadności rozstrzygnięć podjętych w rozpoznawanej sprawie przez organy Inspekcji Sanitarnej obu instancji.

W ocenie Sądu dokonana przez organ odwoławczy ocena opinii lekarskich w niniejszej sprawie nie ma cech dowolności. Wskazano bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób jednoznaczny przyczyny, dla których opiniom tym dano wiarę. Zgodzić należy się, zdaniem składu orzekającego z tym, że skoro wydane w sprawie przez wyspecjalizowane jednostki opinie są udokumentowane, skoro opinie te są ze sobą spójne i nie można im postawić skutecznie zarzutu braku obiektywizmu, a nadto są uzasadnione w sposób czytelny i wyczerpujący - to organ administracyjny nie miał podstaw do uznania ich za lakoniczne, nieprzekonujące. Zarówno organ administracyjny, jak również Sąd nie posiada wiedzy fachowej, specjalistycznej, która jest niezbędna do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych. Wiedzę taką posiadają uprawnione jednostki wydające w tym zakresie orzeczenia lekarskie. Rzeczą organów administracyjnych, a w dalszej kolejności Sądu jest jedynie badanie prawidłowości wydania danego orzeczenia lekarskiego, rzetelności jego uzasadnienia i zgodności z prawem, a nie ocena merytoryczna. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie orzeczenia lekarskie wydane przez niezależne od siebie jednostki służby zdrowia ocenić należało jako rzetelne, spójne, nie pozostające ze sobą w sprzeczności, należycie i wyczerpująco uzasadnione, to w konsekwencji nie było podstaw, by odmówić im wiarygodności i orzec w sposób sprzeczny z tymi orzeczeniami.

Odnosząc się do wskazanego w skardze jak i podniesionego przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie podstawowego zarzutu, o braku wskazania innych niż czynniki zawodowe przyczyn nowotworu złośliwego, wskazać należy, iż w obecnym stanie prawnym okoliczność ta nie jest samoistna przesłanką uznania choroby zawodowej. Sam fakt narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy jest bowiem niewystarczający do stwierdzenia choroby zawodowej, jeżeli brak jest kwalifikowanego związku przyczynowego pomiędzy istniejącym narażeniem zawodowym a rozpoznanym schorzeniem.

Jak już podniesiono, warunkiem uznania choroby za zawodową jest wykazanie istnienia bezspornie lub wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowego między szkodliwymi warunkami pracy a stwierdzoną chorobą figurującą w wykazie. Według obowiązującego stanu prawnego, dla odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej nie jest konieczne obalanie istnienia domniemania związku przyczynowego pomiędzy między chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie, poprzez wskazanie, iż została spowodowana innymi przyczynami niepozostającymi w związku z czynnikami występującymi w środowisku pracy. Wystarczy wykazanie, że takie czynniki występujące w środowisku pracy nie wywołały ją bezspornie lub z dużym prawdopodobieństwem. Wykazując powyższy związek lub jego brak jednostki medyczne posługują się badaniami diagnostycznymi, wiedzą medyczną a także dodatkowo ustaleniami poczynionymi w praktyczne leczniczej w zakresie oddziaływania rozpatrywanych czynników środowiskowych na choroby nowotworowe. Niemniej to nie dane statystyczne, wbrew twierdzeniom skarżącego, przesądziły o istnieniu lub nie choroby zawodowej, chociaż niewątpliwie były jedną z przesłanej przy jej rozpatrywaniu. W sprawie, trzy placówki służby zdrowia upoważnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych zajęły zgodne stanowisko, iż schorzenia stwierdzonego u H. P. nie można wiązać przyczynowo z promieniowaniem i innymi czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy.

Należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącego, wzięto także pod uwagę narażenie na spaliny diesla, rozpatrując schorzenie H. P. Przekładane przez skarżącego w postępowaniu odwoławczym jak i sądowym karty informacyjne leczenia szpitalnego, jak trafnie wskazał organ sanitarny, obrazując jego niewątpliwy stan zdrowia, nie podważają jednak ustaleń uprawnionych jednostek medycznych, co do braku tego związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a stwierdzona chorobą. Odnośnie, zarzutu nie przeprowadzenia badania na okoliczność wystąpienie innej - niż rozpatrywane jednostki chorobowe - choroby zawodowej wskazać należy, że sprawa dotyczy chorób zawodowych wskazanych w wykazie pod pozycją 16.6 i 17.3. Co do zasady postępowania w sprawie innych chorób zawodowych, skarżący został poinformowany przez organ sanitarne pismem z dnia 11 sierpnia 2006 r.

Skoro wszczęte skargą H. P. postępowanie sądowe nie dało podstaw do postawienia organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej zarzutu naruszenia prawa materialnego lub reguł postępowania administracyjnego, przeto – stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji wyroku.