Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 625/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski sędzia WSA Jolanta Strumiłło Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2016r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej Zakład, ZUS, organ) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[.1.]" nr "[.1.]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Powyższa decyzja została wydana w wyniku uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 11 marca 2015r., sygn. akt I SA/Ol 883/14, wcześniejszej decyzji ZUS z dnia "[.2.]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 20 listopada 2013r. K. S. (dalej skarżący, strona, dłużnik, płatnik, wnioskodawca) wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek.

Przedmiotowy wniosek skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną związaną z problemami powstałymi w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej, a także koniecznością regulowania innych zobowiązań. W złożonym wraz z wnioskiem oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej podał, że źródłem utrzymania jego czteroosobowej rodziny jest jego wynagrodzenie za pracę oraz dochód z działalności gospodarczej. Obciążają go zobowiązania z tytułu opłat czynszowych w wysokości 1.150 zł miesięcznie oraz raty kredytu hipotecznego w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Dodatkowo posiada zobowiązania z kredytów zaciągniętych na zakup samochodów w wysokości 92.000 zł oraz użytkowania karty kredytowej w wysokości 80.000 zł. Ma również zobowiązania wobec innych wierzycieli. Zadłużenie to jest spłacane w ratach w wysokości 800 zł miesięcznie. Strona reguluje też na rzecz Urzędu Skarbowego w "[...]" kwotę 1.000 zł miesięcznie. Posiada ponadto wierzytelności w łącznej kwocie ok. 93.000 zł, a także majątek ruchomy, tj. samochody: "[...]", rok prod. 2003, "[...]", rok prod. 2007, oraz "[...]", rok prod. 2002.

Decyzją z dnia "[.1.]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 2013r. poz. 1442), zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s" odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 256.203,29 zł, w tym:

w wys. 212.196,85 z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za marzec 2009r. - sierpień 2011r., październik 2011r. - grudzień 2013r.,

w wys. 31.332,79 zł - składek na ubezpieczenie zdrowotne za marzec – październik, grudzień 2009r., luty 2010r. – kwiecień 2011r., czerwiec 2011r., październik 2011r. – lipiec 2012r., wrzesień 2012r. – grudzień 2013r.,

w wys. 12.673,65zł - składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2009r. – lipiec 2010r., listopad 2010r. – kwiecień 2011r., czerwiec 2011r., październik 2011r. – grudzień 2013r. wraz z odsetkami za zwłokę.

Natomiast, powołując się na art. 28 ust. 3a u s.u.s. Zakład odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 32.211,45 zł.

W ocenie Zakładu w sprawie nie wystąpiły przesłanki wskazane w przepisach art. 28 ust. 1 - 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przepisach § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzenie z dnia 31.07.2003r.".

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatnik zakwestionował ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego. Zarzucił, że nie ustalono wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje miesięcznie, gdyż uwzględniono wartość dochodów brutto, a ponadto nie wzięto pod uwagę, że podlegają one potrąceniom w wyniku egzekucji. W ocenie strony Zakład pominął również zaległości wobec innych wierzycieli, które łącznie sięgają kwoty 600.000 zł. Nie uwzględniono także faktu, że wnioskodawca nie ma majątku, a zadłużenie z tytułu składek jest całkowicie nieściągalne. Wnioskodawca podkreślił, że jego trudna sytuacja finansowa ma wyjątkowy charakter, a odmowa umorzenia należności z tytułu składek pozostaje w kolizji z interesem społecznym, gdyż kwota 625 zł na osobę, którą dysponuje miesięcznie rodzina strony, jest znacznie poniżej minimum socjalnego.

Decyzją z dnia "[.2.]" ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia "[.1.]". W wyniku wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 11 marca 2015r. uchylił powyższą decyzję.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania, Zakład Ubezpieczeń społecznych decyzją z dnia "[...]", utrzymał w mocy własną decyzję z "[.1.]".

W jej uzasadnieniu Organ podał, że na skutek wezwania, w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, które wpłynęło do ZUS w dniu 30.06.2015r. dłużnik przedstawił swoją aktualną sytuację materialną i życiową. Wskazał, że źródłem dochodu czteroosobowej rodziny jest prowadzona działalność gospodarcza, a także wynagrodzenie otrzymywane z tytułu umowy o pracę w "[...]" w wysokości 2.348,93 zł netto. Ponadto pani S. w dalszym ciągu nie posiada zatrudnienia i nie jest zgłoszona w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, otrzymuje natomiast zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 520 zł z tytułu opieki nad matką, która posiada I stopień niepełnosprawności i wymaga stałej opieki. Stałe wydatki związane z utrzymaniem (tj. czynsz, energia, gaz, itp.) z tytułu miesięcznych opłat określono na kwotę 2.150 zł. Płatnik podał, że jest współwłaścicielem 3/40 części nieruchomości opisanej w Kw. nr "[...]". Nieruchomość tę stanowi odcinek drogi położonej w miejscowości N. gm. J. Oświadczył, że posiada wierzytelności: 80.000 zł względem A. sp. z o.o., 8.000 zł u podmiotu B., 5.000 zł u podmiotu C.. Dalej wskazał 12 wierzycieli i wysokość zadłużenia, jakie posiada względem każdego z nich. Suma tych długów to 462.424,90 zł. Podał, że z wniosków tych wierzycieli prowadzona jest egzekucja komornicza z jego wynagrodzenia za pracę w szkole. Przedłożył dowody w postaci zaświadczenia o aktualnym wynagrodzeniu, zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o przychodach roku 2014, dochodzie roku 2012 i 2013 i dokumenty potwierdzające dokonywanie niektórych wydatków.

Organ odnosząc się do danych z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym uznał, że skoro wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody (dochody), otrzymuje wynagrodzenie za pracę oraz jest współwłaścicielem nieruchomości, to brak jest podstawy do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Nie zaistniała przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s..

Badając wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Zakład ponownie odniósł się do danych i informacji podanych przez wnioskodawcę. Zauważył, że bieżące wydatki na utrzymanie domu dłużnik określił na kwotę 2.150 zł. W oświadczeniu złożonym w dniu 20.11.2013r. wydatki te określił na kwotę 1.150 zł. Nie wskazał co było przyczyną tak znacznego wzrostu comiesięcznych kosztów, pomimo deklarowanej bardzo trudnej sytuacji materialnej rodziny, zmuszającej do korzystania z pomocy finansowej matki i teściowej strony. Odnosząc się do informacji o posiadanym udziale w nieruchomości, która stanowi drogę Organ podał, że z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że nieruchomości: lokal mieszkalny o powierzchni "[...]" (ponad 100 m2) przy ul. P. "[...]" (adres zamieszkania i do korespondencji wnioskodawcy); nieruchomość gruntowa o powierzchni 0,2439 ha, położona w miejscowości N., gm. J.; nieruchomość rolna o powierzchni 1,63 ha; lokal niemieszkalny stanowiący garaż - zostały przepisane na żonę I.S. w wyniku umowy o podział majątku wspólnego z dnia 8.10.2012r., Rep. A "[...]". Zatem w ocenie Organu rodzina dłużnika posiada znaczny majątek nieruchomy, co wyklucza uznanie, że znajduje się w dramatycznej sytuacji. Mimo podziału majątku wspólnego wnioskodawca w dalszym ciągu pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym.

Dalej Organ wskazał, że wg oświadczenia, wnioskodawca posiada wierzytelności na łączną kwotę 93.000 zł. Wykazał również zobowiązania, które zostały przedstawione organowi w dokumentacji złożonej do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Nie wykazano obecnie części wcześniej wymienionych zobowiązań na ogólną kwotę należności głównej 2.051,60 zł. Z kolei poświadczenia operacji z 6.05.2015r., 4.06.2015r., 25.06.2015r., potwierdzające opłaty rat umowy kredytu hipotecznego dowodzą, że spłata tych należności jest realizowana terminowo. Organ ocenił, że dłużnik posiada zdolność regulowania wybranych zobowiązań, z pominięciem należności uprzywilejowanych, tj. składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład przypomniał, że w oświadczeniu złożonym w dniu 20.11.2013r. wnioskodawca proponował spłatę należności z tytułu składek w przypadku odmowy umorzenia, w kwocie miesięcznej 500 zł. Zatem według strony trudna sytuacja finansowa nie wyklucza możliwości regulowania ciążących na niej zobowiązań.

Organ stwierdził, że ewentualne dochodzenie należności z tytułu składek w trybie egzekucyjnym może ograniczać a nie wykluczać możliwość zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Podstawowym wskaźnikiem jest w tym zakresie ustalenie, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może stały i pogłębiający się oraz czy istnieje realna szansa na poprawę jego sytuacji finansowej, np. poprzez podjęcie dodatkowej pracy zarobkowej. Oceniając sytuację wnioskodawcy ZUS przyjął, że sytuacja strony ma charakter przejściowy, co wyklucza możliwość udzielenia ulgi w formie umorzenia należności w oparciu o tę przesłankę, i ewentualne podjęcie decyzji o umorzeniu byłoby działaniem przedwczesnym. Ponadto organ podkreślił, że osobie, która swoimi działaniami doprowadziła do uszczuplenia majątku, w celu uniknięcia realizacji ciążącej na niej zobowiązań, nie może zostać udzielona ulga w postaci umorzenia należności.

Zakład uznał, że nie wystąpiła przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. świadcząca o tym, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacja materialno - bytowa strony wyklucza umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Nie wystąpiły także okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia, których strona nie podnosiła. Nie można stwierdzić, że w przypadku wnioskodawcy zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek.

Organ wyjaśnił, że nie kwestionuje trudności z jakimi strona się boryka, jednakże w swoim rozstrzygnięciu kieruje się również interesem publicznym. Dyrektywa ta pozwala na dokonywanie wyboru rozstrzygnięcia polegającego na przyjęciu interpretacji w stosunku do konkretnej sytuacji faktycznej w zależności od okoliczności sprawy. Organ dokonując negatywnego rozstrzygnięcia ma na uwadze to, iż ostateczną granicą dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi kolizja z interesem społecznym.

ZUS ocenił, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest niezadawalająca, szczególnie w świetle obowiązku uregulowania zaległości, jednakże sam fakt wystąpienia tego typu zaległości nie może stanowić samoistnej przesłanki i przesądzać o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności. Zadłużenie jest wynikiem prowadzonej działalności gospodarczej, a skutki tej działalności nie są wynikiem okoliczności, na które wnioskodawca nie miał wpływu. Udzielenie ulgi bezpowrotnie pozbawiłoby budżet należnych mu środków, a także byłoby wyrazem niesprawiedliwości wobec wszystkich płatników, którzy pomimo trudności wywiązują się ze swoich zobowiązań. Organ podał, że może przychylić się do wniosku płatnika, ale nie jest do tego zobligowany nawet wówczas, jeśli istnieją okoliczności uzasadniające podjęcie pozytywnego rozstrzygnięcia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. S. wniósł o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" i poprzedzającej ją decyzji z dnia "[.1.]", oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zarzucił:

1. naruszenie § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w związku z przepisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w szczególności poprzez błędną ich interpretację i zastosowanie, przez przyjęcie, że kwota zadłużenia płatnika w ZUS - ok. 300.000 zł, w przypadku jej spłaty, nie pozbawiłaby płatnika i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. naruszenie przepisów art. 7, 8, 11 i 80 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez jego niezastosowanie, organ bowiem naruszył zasady postępowania administracyjnego w szczególności ustalenia prawdy materialnej (art.7 KPA), zasadę zaufania (art. 8 KPA), zasadę przekonywania (art. 11 KPA), oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 KPA),

3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na braku porównania kwot jakie zarabia płatnik (wraz z majątkiem) z kwotami zadłużenia tj. z kwotami pozostającymi do spłaty na rzecz ZUS tj. 300.000 zł, a przez to brak ustalenia czy spłata pozbawi płatnika i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych czy nie, a także na przyjęciu, iż rodzina skarżącego jest w posiadaniu znacznego majątku nieruchomego.

Skarżący podniósł, że majątek jego i małżonki z pewnością nie wystarczą na zaspokojenie zadłużenia wierzycieli, które łącznie ocenił na ok. 600.000 zł (zadłużenie w ZUS i u wierzycieli prywatnych po ok. 300.000 zł). Lokal mieszkalny posiada zadłużenie hipoteczne w łącznej kwocie 387.240,03 zł, co w ocenie skarżącego może przekraczać aktualną cenę sprzedaży lokalu, działka rolna 1,64 ha może być warta nie więcej jak 30.000 zł, garaż 10.000 zł, nieruchomość gruntowa o pow. 0,24 ha 15.000 zł. Jeśli nawet przyjąć, że płatnik i jego rodzina podejmą próbę sprzedaży nieruchomości lokalowej, to uwzględniając obciążenia hipoteczne będzie to niezwykle utrudnione, a nawet jeśli znajdą nabywcę, to lwia część ceny kupna będzie przeznaczona na spłatę wierzycieli hipotecznych. Zestawienie aktywów skarżącego oraz aktualnych zarobków i jego długami (wynagrodzenie za pracę, wierzytelności od firm łącznie 93.000 zł), jest zupełnie nieporównywalne do długów skarżącego. Po sprzedaży lokalu mieszkalnego płatnik i jego rodzina nie będą mieli gdzie mieszkać.

ZUS nie gromadził ponadto materiału dowodowego i mimo, że był to tego zobowiązany scedował ten obowiązek wyłącznie na płatnika. Czynności organu zmierzały jedynie do umożliwienia płatnikowi zgromadzenia dowodów. Za kluczowe w sprawie skarżący uznaje kwestię, czy wykonanie obowiązku zapłaty kwoty długu w ZUS przez płatnika pozbawi płatnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych czy nie. Skarżący na tym tle podniósł naruszenie wskazywane w zarzutach wymienionych na wstępie skargi. Jego zdaniem Zakład błędnie przyjął, że płatnik zarabia 2.349 zł, netto, gdyż załączył on zaświadczenia, z których wynika, że połowa tej kwoty jest zajęta przez komorników sądowych. Błędem jest zupełne pominięcie bardzo dużego zadłużenia sięgającego 600.000 zł. Organ pominął fakt, że płatnik z całą pewnością nie ma majątku, tj. ruchomości, należności na kontach, a jego wierzytelności są nieściągalne, na dowód czego wskazał prawomocne postanowienie Komornika Sądowego przy SR w "[...]" K. S. z dnia 26.06.b.r sygn. akt "[...]". Błędem jest przyjęcie, że nieruchomość stanowiąca udział w drodze ma samodzielnie jakąkolwiek wartość ekonomiczną, jak również przyjęcie, że rodzina płatnika jest w posiadaniu znacznego majątku nieruchomego. ZUS nietrafne przyjął, iż sytuacja płatnika nie ma charakteru wyjątkowego i nie następuje tu kolizja z interesem społecznym. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że na utrzymanie 4 osobowej rodziny pozostaje około 2.500 zł. Tak jak dłużnik wskazywał w oświadczeniu o stanie majątkowym, bez pomocy rodziców płatnika i jego żony rodzina nie byłaby w stanie się utrzymać.

Dowody zgromadzone w postępowaniu dowodzą, że skarżący i jego rodzina utrzymują się wyłącznie z nauczycielskiej pensji, w połowie zajętej przez Komorników i organy skarbowe, a więc w kwocie ok. 1200 – 1300 zł na rękę. W 2014r. osiągnął przychód z działalności gospodarczej 135.586,38 zł, a dochód ok. 8% tj. 10.845,47 zł, co miesięcznie daje kwotę 903 zł. Wraz z zasiłkiem w kwocie 520 zł rodzina dysponuje więc dochodem w wys. 2700 – 2800 zł. Przy tej kwocie spłacanie kwoty 300.000 zł z tytułu zaległych składek z pewnością uniemożliwi rodzinie zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Zestawienie aktywów płatnika tj wynagrodzenia za pracę (700 zł), udział w nieruchomości, wierzytelność z postępowania upadłościowego Spółki A. (80.000) oraz wobec podmiotu C. (5000) oraz podmiotu B. (8000) jest nieporównywalne do długów skarżącego wynoszących ok. 600.000 zł u wierzycieli prywatnych i 300.000 zł w ZUS.

Zdaniem skarżącego Organ błędnie uznał, że jego sytuacja nie jest na tyle drastyczna, aby uzasadniała umorzenie składek. Wyżej wskazane okoliczności winny skłonić organ do ewentualnego odebrania wyjaśnień od płatnika w zakresie możliwości spłaty długów. Nieuprawniony był wniosek organu oparty w istocie jedynie na tym, że skoro skarżący prowadzi działalność gospodarczą i nie korzysta z pomocy społecznej, to jego sytuacja pozwala na spłatę zadłużenia choćby w dłuższym okresie czasu. Korzystanie okresowo z pomocy rodziny nie świadczy jeszcze o jej możliwościach finansowych spłaty zadłużenia choćby w układzie ratalnym i w dłuższej perspektywie czasowej. Ocena tych możliwości winna być bowiem dokonywana z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań osobistych zobowiązanego, który nie widzi szans na poprawę swojej sytuacji osobistej i materialnej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r. poz. 1647 ze zm.). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwana dalej w skrócie p.p.s.a.. Stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny zaskarżonej decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie jest przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie granicę sprawy wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia organu, tj. odmowa umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Sąd miał na względzie analizę sprawy i zalecenia przedstawione w wyroku z dnia 11 marca 2015r., sygn. akt I SA/Ol 883/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił poprzednio wydaną decyzję. Sąd w tym wyroku uwzględnił skargę z uwagi na nieprzeanalizowanie przez ZUS wyczerpująco istotnych okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003r. Nie wykazano jednoznacznie majątku którego skarżący jest współwłaścicielem - brak umowy zawartej między małżonkami, ani też nie odniesiono się do informacji o rezultatach egzekucji. Organ nie przedstawił jasnej oceny wynikającej z porównania ustalonych dochodów skarżącego z realną możliwością uregulowania, w oparciu o te dochody, istniejącego już zadłużenia wobec Zakładu. Dokonaną przez organ ocenę o braku spełnienia przez skarżącego przesłanek do umorzenia Sąd uznał za podjętą z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. zatem odmowa umorzenia wnioskowanych należności była co najmniej przedwczesna.

W ocenie Sądu, z treści obecnie zaskarżonej decyzji wynika, że Organ zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w ww. wyroku. Zakład dokonał starań o uzyskanie pełnego obrazu dochodów i wydatków, jaki ponosi skarżący. Dokonał wglądu do Elektronicznej Ewidencji Ksiąg Wieczystych. Na podstawie danych tam zawartych stwierdził, że w wyniku umowy z dnia 8.10.2012r. o podziale majątku wspólnego, cały majątek nieruchomy skarżącego i żony stał się jej odrębnym majątkiem. Następnie ocenił sytuację materialną i życiową strony na podstawie informacji i materiału dowodowego jakim dysponował.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że powołane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w skrócie u.s.u.s.), stanowiące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w istocie pozostawiają tym organom wąskie granice, w których, w ramach uznania administracyjnego, mogłyby doprowadzić do wygaśnięcia ciążących powszechnie zobowiązań.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 powołanej ustawy Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3 powołanego artykułu ściśle określono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Z kolei należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Na mocy ww. § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (ust. 2). Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu u.s.u.s. (ust. 2).

Użycie w powołanych przepisach sformułowania "Zakład może umorzyć" oznacza, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Sąd nie dopatrzył się cech dowolności w podjęciu rozstrzygnięcia o odmowie należności.

W ocenie Sądu ZUS zebrał wystarczający materiał dowodowy, pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia. Zakład nie naruszył art. 7, 8, 11 i 80 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, co podniesiono w skardze. Ciężar dowodzenia, że wniosek zasługuje na uwzględnienie obciąża stronę postępowania. Zatem Organ zasadnie żądał przedstawienia przez wnioskodawcę wszystkich dowodów i informacji dotyczących jego aktualnej sytuacji rodzinnej i finansowej. Ponadto z urzędu dokonywał weryfikacji danych, w zakresie, w jakim to było możliwe. Zasadnie, i zgodnie z zaleceniami Sądu zawartymi w wyroku z dnia 11.03.2015r. poprzez wgląd do Elektronicznej Ewidencji Ksiąg Wieczystych zbadał, czy wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości. Ustalił, że takie nieruchomości jak: lokal mieszkalny o powierzchni 102,47m2, nieruchomość gruntowa o powierzchni 0,2439 ha, nieruchomość rolna o powierzchni 1,63 ha; lokal niemieszkalny stanowiący garaż - zostały przepisane na żonę I.S. w wyniku umowy o podział majątku wspólnego z dnia 08.10.2012r., Rep. A "[...]". Słusznie, zdaniem Sądu organ uznał, że ta okoliczność ma istotne znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Zasadnie też wskazał, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy, prowadzi działalność gospodarczą, posiada zdolność regulowania niektórych, preferowanych przez siebie zobowiązań. Z dowodów w sprawie i dokumentów wynika, że mimo potrąceń komorniczych skarżący utrzymuje się z uzyskiwanych dochodów, deklarowanej pomocy dalszej rodziny. Ponadto według jego samego trudna sytuacja finansowa nie wyklucza możliwości regulowania zobowiązań, gdyż w oświadczeniu złożonym w dniu 20.11.2013r. proponował, że spłatę należności z tytułu składek w przypadku odmowy umorzenia, w kwocie miesięcznej 500 zł.

Zatem nie ma powodu, aby uznać za błędną ocenę organu, iż umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji skarżącego byłoby przedwczesne, także mając na uwadze skuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Podkreślić przy tym należy, co nie zostało dostatecznie wyartykułowane w zaskarżonej decyzji, a wzmiankowane w pierwszej decyzji, że umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne nie następuje z urzędu, a na wniosek. W oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w związku z tym w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31.07.2003r. mogła być w sprawie rozważona możliwość umorzenia jedynie części zaległości, której umorzenia skarżący żądał. Nie ulega wątpliwości, że umorzenie zaległości w kwocie ponad 256.000 (zaległości płatnika w składkach na ubezpieczenia pracowników, ze środków płatnika) nie mogło być rozważane w oparciu o przesłankę wskazaną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zatem wskazywanie, że jest to tak duża kwota zaległości w stosunku do możliwości zarobkowych skarżącego nie ma znaczenia. Zauważyć przy tym należy, że skarżący, jako przedsiębiorca, mógł i powinien był, z chwilą zaprzestania płacenia długów związanych z działalnością zgłosić wniosek o upadłość. Tymczasem dokonał on jedynie usunięcia prywatnego majątku nieruchomego spod egzekucji prowadzonych przez licznych wierzycieli prywatnych i wierzycieli publicznych i spod dalszego obciążania hipoteką lokalu mieszkalnego. Zważyć też należy, że poszanowanie minimum egzystencji, jako przesłanka normatywna z w § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia jest też jedną z podstawowych zasad egzekucji. Zarówno przepisy K.p.c. jak i przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują stosowne ograniczenia w zakresie stosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. W ocenie Sądu, w konstrukcji uznania, przysługującego Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych mieści się więc także takie podejście organu do kwestii umorzenia składek, że tylko stwierdzenie całkowitego braku możliwości wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty długu pozwala na uwzględnienie wniosku. Oczywistym jest, że o nieściągalności długu mówi się, z uwzględnieniem wynikających z przepisów ograniczeń egzekucji. Natomiast korzystanie, przy regulowaniu bieżących zobowiązań związanych z zaspakajaniem potrzeb życiowych z pomocy finansowej rodziców nie jest niczym nadzwyczajnym w stosunkach rodzinnych.

Zatem w sprawie nie wystąpiło naruszenie reguł postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Co do zasady art. 107 § 3 k.p.a. określając, co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, nie wymaga, by zawierało ono polemikę ze stanowiskiem strony co do oceny faktów i dowodów, bądź ich kwalifikacji prawnej. W decyzji organ przedstawia dokonane ustalenia faktyczne i ich kwalifikację prawną. Odmienna ocena od tej którą prezentuje strona nie stanowi naruszenia prawa. W szczególności dotyczy to decyzji o charakterze uznaniowym, w której Organ stwierdza, że wnioskodawca znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, ocenia jednak, że interes publiczny stoi na przeszkodzie udzieleniu pierwszeństwa interesowi indywidualnemu wnioskodawcy. Chociażby ze względu na to, że ta sytuacja nie wynika z nadzwyczajnych okoliczności a ze świadomych działań przedsiębiorcy, który ponadto usunął majątek nieruchomy spod bezpośrednich działań egzekucyjnych ZUS.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, zatem skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a..