Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1170/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 6, art. 11 ust.2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 15 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi P. G. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania J. G., na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako K.p.a.), art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm. – w dalszej części jako ustawa), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055 – w dalszej części jako rozporządzenie) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] odmawiającą przyznania J. G. zasiłku okresowego w miesiącu wrześniu 2012r..

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż w dniu 12 września 2012r. J. G. wystąpił o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego. W dniu 24 września 2012r. pracownik organu pomocowego przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego ustalając, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w urzędzie pracy. Mieszka w dwupokojowym mieszkaniu z matką, córką i żoną, z którą ma orzeczoną separację sądową; zajmuje jeden pokój wspólnie z córką i żoną. Świadczenia mieszkaniowe uiszcza matka strony, mieszkanie jest czyste, wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Wnioskodawca cierpi na nadciśnienie tętnicze i wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa. Z wywiadu wynika również, iż pracownik zaproponował stronie podpisanie kontraktu socjalnego – skierowanie do Klubu Integracji Społecznej, jednakże wnioskodawca odmówił podpisania kontraktu.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił J. G. przyznania zasiłku okresowego w miesiącu wrześniu 2012r.. Organ wyjaśnił, iż stosownie do art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Jak wynika zaś z dokumentów sprawy, w toku aktualizacji wywiadu w dniu 24 września 2012r. wnioskodawca odmówił podpisania kontraktu socjalnego, wskazując na stan zdrowia uniemożliwiający uczęszczanie do Klubu Integracji Społecznej. Przy czym wnioskodawca nie dostarczył zaświadczenia od lekarza potwierdzającego aktualny stan zdrowia. Nadto, z uwagi na zgłaszany brak środków na życie pracownik zaproponował stronie skorzystanie z ciepłych posiłków, jednak i tym razem wnioskodawca odmówił. W ocenie organu działania takie świadczą o braku zainteresowania i współdziałania w rozwiązywaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, do czego strona jest obowiązana zgodnie z art. 4 ustawy.

W następstwie powyższych ustaleń organ stwierdził, iż zachodzą przesłanki przewidziane w art. 11 ust. 2 ustawy, gdyż poprzez odmowę podpisania kontraktu socjalnego i skierowania do Klubu Integracji Społecznej oraz odmowę skorzystania

z ciepłych posiłków strona wykazała się brakiem współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji, a ustalenie to stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. G. zarzucił rażące naruszenie art. 6 pkt 6 ustawy oraz art. 8, art. 9, art. 24 § 1 pkt 5, art. 35 § 3 i art. 36 K.p.a. oraz błędy w ustaleniach faktycznych. Odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie zasiłku okresowego za miesiąc wrzesień 2012r.. W uzasadnieniu strona wskazała, iż organ I instancji miał 30 dni na powiadomienie o treści decyzji, co oznacza, iż strona winna zostać powiadomiona o zaskarżonej decyzji do dnia 11 października 2012r., gdyż wniosek został złożony w dniu 12 września 2012r. Oznacza to, iż doszło do przekroczenia terminów. Nadto odwołujący podkreślił, iż podpisanie kontraktu socjalnego pracownik organu zaproponował dopiero w dniu 24 września 2012r., a w ocenie strony powinien był to uczynić w dniu 12 września 2012r., a dodatkowo nie przestawił wnioskodawcy warunków zawarcia umowy, m.in. nie wskazał jakie skutki prawne, jakie obowiązki powstaną dla strony. W ocenie strony zmuszanie do podpisania kontraktu, bez przedstawienia jego postanowień jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Strona dodała, iż nie proponowano jej skorzystania z ciepłych posiłków, a przyznanie zasiłku okresowego nie jest uzależnione od złożenia zaświadczenia lekarskiego, organ powinien był przyjąć za wiarygodne ustalenia poczynione przez sąd powszechny na podstawie dokumentacji medycznej służb penitencjarnych. Podobnie jako niedopuszczalne ocenił pozostawienie obywatela bez środków do życia, co stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i podstawowymi prawami człowieka, takie działanie organów pomocowych w istocie zmusza do działań przestępczych, tym bardziej, iż stan zdrowia strony uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium powtórzyło ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego dodatkowo wskazując, iż jak wynika z akt sprawy strona była wcześniej objęta pomocą w formie zasiłku okresowego w miesiącach luty – czerwiec 2012r. w wysokości 238,50 zł miesięcznie oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w miesiącach luty – czerwiec 2012r. w wysokości 60 zł miesięcznie. W oświadczeniu z dnia 24 września 2012r. strona wskazała, iż jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, nie pracuje zawodowo i nie podejmuje prac dorywczych, a także, że nie ma stałego źródła dochodu. Nadto w aktach znajduje się oświadczenie matki strony, która wyjaśniła, że mieszka wspólnie z synem lecz prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i nie jest w stanie pomagać finansowo synowi, gdyż opłaca wszelkie świadczenia mieszkaniowe. Organ podał także, że jak wynika z opinii pracownika socjalnego, wnioskodawca sprawia wrażenie osoby mało zainteresowanej poprawą swojej sytuacji finansowej oraz życiowej i podjęciem zatrudnienia. Prezentuje natomiast bardzo roszczeniową postawę.

Mając powyższe na uwadze Kolegium przywołało treść przepisów wymienionych w osnowie decyzji podkreślając, iż strona zobowiązana jest do współpracy z organem w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. Organ przyznał, iż skoro strona nie osiąga żadnego dochodu to nie przekracza kryterium dochodowego w wysokości 477 zł (art. 8 ust. 1 ustawy) i sytuacja jej niewątpliwie stanowi przesłankę do przyznania pomocy. Jednocześnie jednak odwołujący nie współdziała z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Ustawodawca precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej, zastrzegając w art. 4 ustawy obowiązek współdziałania i przewidując, iż brak takiego współdziałania stanowi przesłankę do odmowy przyznania pomocy (art. 11 ust. 2 ustawy).

W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie uznał, iż w tym przypadku pomimo spełnienia ustawowego kryterium dochodowego, należy odmówić pomocy w formie zasiłku okresowego z uwagi na rezygnację z zawarcia i podpisania kontraktu socjalnego w celu poszukiwania zatrudnienia poprzez sprawdzanie ofert w Klubie Integracji Społecznej. Zdaniem organu działania takie świadczą o braku zainteresowania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Odwołujący sam zrezygnował z możliwości zatrudnienia i poprawy życia, co świadczy o braku zaangażowania w poszukiwaniu zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, iż w pełni podziela stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku z dnia 17 listopada 2009r., w sprawie sygn. akt I OSK 554/09, że przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 tej ustawy, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Stosownie do powołanego wyżej art. 11 ust. 2 ustawy, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, takim brakiem aktywności będzie brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Reasumując Kolegium podkreśliło, iż rozumie trudną sytuacją życiową i materialną strony, jednak organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasad określonych w ustawie o pomocy społecznej, ani przepisów postępowania, a w świetle zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowo zastosował art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. G. zarzucił rażące naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku ustalenia stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, rażące naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez odstąpienie od udzielenia całokształtu informacji, rażącą obrazę przepisu art. 10 §1 K.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do materiałów sprawy, obrazę art. 6 pkt 6 ustawy poprzez odstąpienie od obowiązku przedstawienia uprawnień i zobowiązań na piśmie w ramach umowy zwanej kontraktem socjalnym, obrazę art. 11 ustawy poprzez błędne zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi przywołano szereg orzeczeń sądowych stanowiących,

w ocenie strony, potwierdzenie, iż organu dopuściły się naruszenia podstawowych zasad postępowania. Skarżący podkreślił, iż organy obu instancji nie posiadają żadnych dowodów na poparcie twierdzeń, że przedstawiono skarżącemu warunki kontraktu, a strona po zapoznaniu się z nimi odmówiła podpisania umowy. Zdaniem strony takiego zdarzenia nie było i nigdy nie przedstawiono mu warunków kontraktu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.

Wyrokiem z dnia 20 marca 2013 roku, sygn. akt II SA/Łd 34/13, WSA w Łodzi oddalił skargę J. G. podzielając argumentację SKO.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia wyrokiem z dnia 10 października 2014 roku, sygn. akt I OSK 1371/13, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest dowodu potwierdzającego przywoływaną w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji okoliczność odmowy przez skarżącego zawarcia kontraktu socjalnego. Wprawdzie w aktach administracyjnych znajduje się kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 24 września 2012 r., lecz okoliczność odmowy zawarcia kontraktu socjalnego ze skarżącym potwierdza jedynie adnotacja pracownika socjalnego, iż propozycja zawarcia kontraktu została złożona. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag NSA uznał, że Sąd I instancji bez wyjaśnienia powyższej okoliczności, przedwcześnie wypowiedział się, że skarżącemu złożono propozycję zawarcia kontraktu socjalnego a w konsekwencji, że skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s.

Mając na uwadze wskazane uregulowania jak też wynikający z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz.U. z 2010 r., nr 218, poz. 1439), wzór kontraktu, Sąd II instancji zaznaczył także, że nie można przyjąć, iż sama propozycja aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej może być uznana za propozycję zawarcia kontraktu socjalnego. Nie negując pozytywnych rezultatów takiej aktywizacji wskazać należy, że kontrakt socjalny musi ustanawiać uprawnienia i zobowiązania obu jego stron, w ramach wspólnie podejmowanych działań osoby ubiegającej się o świadczenia i pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej a nie tylko jednej strony kontraktu. Tymczasem z akt nie wynika jakie zobowiązania w tym zakresie miałby przyjąć na siebie pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej w uzasadnieniu przywoływana jako: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, mając na względzie regulację art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa

w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.).

Ponadto zaakcentowania wymaga, iż stosownie do art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu tego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej u.p.s.. Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w przepisie art. 2 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Zarówno rodzaj, jak i zakres świadczenia, o które wnioskował skarżący, nie jest kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle kontrolowanej decyzji, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem szczegółowych przesłanek warunkujących przyznanie poszczególnych świadczeń pomocowych nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją uzyskania przez wnioskodawcę świadczenia. Dodatkowo bowiem ustawodawca sformułował obowiązek współdziałania osoby wnioskującej o przyznanie jej pomocy ze środków publicznych w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazła. Powyższy obowiązek został wyrażony wprost w przepisie art. 4 ustawy.

Omawiana ustawa formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie.

Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy.

Powyższy przepis statuuje po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jego stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Wobec tego na organach administracji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczeń pomocowych.

Uprawnienie organu w zakresie wpływu dokonanej przez niego negatywnej oceny postawy strony ubiegającej się o środki pomocowe zostało wprost określone w przepisach art. 11 ust. 1 i 2 ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać,

iż organy administracji obu instancji nie dysponowały wystarczającym materiałem dowodowym pozwalającym na wyprowadzenie wniosku o braku współdziałania za strony skarżącego w przezwyciężaniu sytuacji, w której się znalazł. W wywiadzie środowiskowym z dnia 24 września 2012 roku znajduje się adnotacja pracownika organu, iż "w trakcie wizyty pracownik socjalny ponownie zaproponował zawarcie kontraktu socjalnego oraz skierowanie do KIS i poinformował klienta o celach i zadaniach KIS-u, lecz klient odmówił, także odmówił pisemnego oświadczenia, iż nie zgadza się na zawarcie kontraktu".

Sąd w składzie orzekającym stanął na stanowisku, iż okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalają na wyprowadzenie wniosku, iż skarżący odmawiał współdziałania z pracownikiem socjalnym w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazł. W aktach sprawy brak jest bowiem informacji źródłowych wskazujących na odmowę skorzystania z proponowanej przez pracownika socjalnego pomocy w formie ciepłych posiłków. Okoliczność ta winna wynikać z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, natomiast w aktach sprawy znajduje się tylko wywiad z dnia 24 września 2012r., w którym powyższej informacji brak.

Natomiast samodzielną podstawą zastosowania rygoru odmowy przyznania świadczenia – w oparciu o przepis art. 11 ust. 2 ustawy – może być odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. W realiach niniejszej sprawy pracownik socjalny w dniu 24 września 2012r. zaproponował skarżącemu zawarcie takiego kontraktu w celu aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej. Przedwczesne jest jednak twierdzenie organów, iż skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 omawianej ustawy, bowiem w sprawie nie wykazano, iż konkretny projekt kontraktu socjalnego w formie pisemnej został przedstawiony skarżącemu. Zauważyć trzeba, że z akt sprawy nie wynika nawet, że dokument, który byłby takim projektem kontraktu socjalnego, o którym jest mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, został sporządzony.

W tym miejscu wypada przypomnieć, iż zgodnie z art. 6 pkt 6 u.p.s. kontrakt socjalny stanowi pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Jeżeli dokument, który byłby projektem kontraktu socjalnego, nie został sporządzony, to na poparcie ustalenia o braku woli podpisania kontraktu socjalnego nie jest wystarczające przywołanie przez organ negatywnego stanowiska w tej kwestii przez osobę ubiegającą się o świadczenie. W takich okolicznościach nie można postawić osobie zarzutu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1167/12, LEX nr 1326303).

Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu postawiony skarżącemu zarzut braku współdziałania nie został prawidłowo wykazany przez organy, zatem uznać należy, że organy swoim postępowaniem dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 i art. 107 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy powinny wziąć pod rozwagę wyżej poczynione uwagi, a zwłaszcza to, iż kontrakt socjalny ma formę pisemną i należy jej przestrzegać także przy składaniu stronie propozycji zawarcia kontraktu.

Należy nadto zgodzić się, iż w niniejszej sprawie organy dopuściły się naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Skoro jednak skarżący formułując powyższy zarzut nie wskazał, w jakim zakresie i o jakie okoliczności uniemożliwiło to poszerzenie materiału dowodowego, to tym samym powyższe naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego charakteru i nie wpłynęło na treść wydanego rozstrzygnięcia, a tylko naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1"c" P.p.s.a.). Powyższe uwagi należy także odnieść do zarzutu przekroczenia terminu załatwienia sprawy przez organ pierwszej instancji. Powyższe naruszenie przepisów postępowania nie miało wpływu na wynik sprawy, a tym samym nie mogło uzasadniać uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" p.p.s.a. w związku z art. 135.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 pkt 1 i § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz.U. z 2013 r., poz. 461).

LS