Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1319/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 97
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędziowie asesor WSA Karolina Kisielewicz, sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2018 r. sprawy ze skargi H. S.A w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w G. na postanowienie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania skargę oddala


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej (dalej: "Minister"), na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia E. sp. z o.o. z siedzibą w W. ul. [...] lok. [...] (dalej: Spółka") na postanowienie Dyrektora Urzędu Żeglugi Śródlądowej w [...] znak: [...], l.dz. [...] z dnia [...] listopada 2016 r. zawieszające postępowanie administracyjne w sprawie zmiany armatora w dokumencie rejestracyjnym statku "[...]" – uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Orzeczenie zapadło w następującym stanie sprawy. W dniu 20 kwietnia 2016 r. Spółka wniosła do Dyrektora Urzędu Żeglugi Śródlądowej w [...] (dalej: "Dyrektor UŻŚ") o zmianę armatora w dokumencie rejestracyjnym statku "[...]", poprzez wpisanie, jako armatora ww. statku, E. sp. z o.o. Do wniosku Spółka dołączyła umowę sprzedaży z dnia 23 marca 2016 r., na mocy której nabyła od P.S.A. statek - pogłębiarkę ssąco-refulującą "[...]" nr [...], typ [...], rok produkcji 2007, nr seryjny [...], wyposażoną w silnik spalinowy wysokoprężny marki [...], nr seryjny [...] oraz agregat prądotwórczy marki [...] nr seryjny [...] rok produkcji 2008. Przedmiot umowy został z dniem jej zawarcia wydany nabywcy.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2016 r., syndyk masy upadłości H. S.A. w upadłości likwidacyjnej również wniósł o zmianę armatora w dokumencie rejestracyjnym przedmiotowego statku, poprzez wpis jako armatora H. S.A. w upadłości likwidacyjnej. Jako podstawę wpisu armatora wskazał umowę nr [...] z dnia 27 marca 2014 r., na mocy której H. S.A. nabyła od P.S.A. statek [...].

W toku postępowania ustalono, iż w dniu 1 października 2014 r. H. S.A. sprzedała statek "[...]" spółce P. S.A. Ponadto syndyk masy upadłości ww. spółki wskazał, iż złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do Prokuratury Rejonowej [...] w sprawie przywłaszczenia przez zarząd spółki K. S.A. (dawniej P. S.A.) mienia wchodzącego w skład masy upadłości H. S.A., a w szczególności Skarbu Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., któremu przysługuje zastaw skarbowy na ruchomości, jednocześnie zakwestionował umowę sprzedaży między P.S.A., a H.S.A. z dnia 1 października 2014 r. Prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania, co skutkowało wniesieniem przez syndyka zażalenia do Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Karny.

W dniu [...] listopada 2016 r., Dyrektor UŻŚ w [...] zawiesił przedmiotowe postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu ustalenia prawa własności pogłębiarki. Zażalenie na to postanowienie w dniu [...] listopada 2016 r. wniosła strona postępowania – E. sp. z o.o. W uzasadnieniu strona wskazała, iż organ I instancji naruszył art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. nie wykazując w postanowieniu o zawieszeniu postępowania bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zaistniałym postępowaniem w zakresie zmiany armatora a postępowaniem upadłościowym H.w upadłości likwidacyjnej.

Ponadto strona zakwestionowała brak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentów prawnych na podstawie których organ I instancji uznał, że postępowanie upadłościowe H. w upadłości likwidacyjnej a w szczególności postępowanie w zakresie wyłączenia z masy upadłości pogłębiarki [...] stanowi zagadnienie wstępne, co stanowi naruszenie art. 124 § 2 w zw. z art. 126 w zw. z art. 107§ 3 k.p.a. Spółka wskazała, iż organ administracji publicznej naruszył art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i w związku z tym brak ustalenia przesłanek merytorycznych do rozstrzygnięcia sprawy.

Uzasadniając wydane postanowienie, Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1458, z późn. zm., dalej: "ustawa o żegludze"), statek polski podlega obowiązkowi wpisu do rejestru administracyjnego polskich statków żeglugi śródlądowej, zwanego dalej "rejestrem". Rejestr prowadzi dyrektor urzędu żeglugi śródlądowej właściwy dla portu macierzystego statku, a wpis do rejestru następuje na podstawie pisemnego wniosku. Do złożenia wniosku o wpis statku do rejestru jest obowiązany armator niezwłocznie po wybudowaniu lub nabyciu statku w kraju albo po przybyciu statku do kraju w przypadku nabycia go za granicą (art. 19 ust. 1 i 3 ustawy o żegludze). Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o żegludze rejestr składa się z ksiąg rejestrowych, w których wpisuje się m.in. oznaczenie i adres armatora statku wraz z numerem identyfikacyjnym REGON nadanym podmiotowi przez urząd statystyczny oraz oznaczeniami kodowymi adresu przyjętymi w krajowym rejestrze urzędowym podziału terytorialnego kraju "TERYT". W wypadku braku numeru indentyfikacyjnego REGON wpisuje się numer PESEL (pkt 8). Każda zmiana danych, o których mowa w ust. 1, podlega wpisaniu do rejestru. Obowiązek zgłoszenia zmiany danych spoczywa na armatorze w terminie 14 dni od zaistnienia zmiany (art. 20 ust. 2). Stosownie do art. 20 ust. 5 ustawy o żegludze odmowa wpisania statku do rejestru następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zmiana danych także jest wpisem. Zgodnie z § 9 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 stycznia 2003 r. w sprawie rejestru administracyjnego polskich statków żeglugi śródlądowej (Dz. U. Nr 39, poz. 340), dalej zwanym "rozporządzeniem", w zgłoszeniu o zmianę wpisu w rejestrze należy podać 1) nazwę statku lub inny znak rozpoznawczy; 2) numer rejestracyjny statku; 3) określenie danych podlegających zmianom.

Ponadto, składając wniosek armator obowiązany jest przedstawić do wglądu dokumenty potwierdzające zmianę danych zawartych w rejestrze. Zmiany danych podlegających wpisowi do rejestru armator obowiązany jest zgłosić organowi prowadzącemu rejestr niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia. W przypadku zgłoszenia zmian, organ prowadzący rejestr dokonuje odpowiednich wpisów w rejestrze oraz w dokumencie rejestracyjnym statku (§ 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia).

W związku z powyższym należało w ocenie Ministra stwierdzić, iż strona - E. sp. z o.o. nie dochowała 14 - dniowego terminu, na złożenie wniosku o zmianę danych w rejestrze administracyjnym, od dnia ich zaistnienia, tj. umowy sprzedaży statku - pogłębiarki "[...]". Niemniej termin ten należy uznać za instrukcyjny, którego uchybienie nie stanowi podstawy odmowy wpisu.

W zakresie naruszenia w postanowieniu wskazanych przez stronę przepisów postępowania Minister wskazał, że podnoszony przez stronę w toku postępowania wymóg zachowania formy szczególnej sprzedaży statku, dotyczy wyłącznie statku podlegającego wpisowi do rejestru okrętowego. Przepis art. 74 ustawy z dnia 18 września 2001 r. - Kodeks morski (Dz. U. 2016 r. poz. 66) stanowi, iż umowa o przeniesienie własności statku, o którym mowa w art. 73 § 1, podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru okrętowego, powinna być zawarta na piśmie, z podpisami stron notarialnie poświadczonymi. Dotyczy to również statku, o którym mowa w art. 73 § 3, oraz statku w budowie, wpisanych do polskiego rejestru okrętowego. Wymóg formy szczególnej nie ma natomiast zastosowania do sprzedaży statku żeglugi śródlądowej, podlegającemu wpisowi do rejestru administracyjnego, prowadzonego przez dyrektora urzędu żeglugi śródlądowej (art. 18 i następne ustawy o żegludze). Do przeniesienia własności statku żeglugi śródlądowej mają zatem zastosowanie przepisy o przeniesieniu własności ruchomości określone w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - art. 155 i następne. Umowa sprzedaży ruchomości może zostać zawarta w dowolnej formie, np. ustnej, pisemnej, a także w sposób dorozumiany, gdyż przepisy k.c. nie wprowadzają w tej kwestii żadnych ograniczeń, jednak z uwagi na fakt, iż do wniosku o zmianę armatora niezbędne jest przedstawienie do wglądu dokumentów potwierdzających zmianę danych (§9 ust. 2 rozporządzenia), zasadne jest zachowanie formy pisemnej dokumentującej tę transakcję.

Odnosząc się natomiast do kwestii, iż P. S.A. sprzedał E. sp. z o.o., statek objęty spisem inwentarza przez syndyka masy upadłości H. S.A. w upadłości likwidacyjnej, Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 z późn. zm., dalej: "p.u.n."), ustalenie składu masy upadłości następuje przez sporządzenie spisu inwentarza oraz spisu należności. W spisie inwentarza syndyk ujmuje prawa, objęte ruchomości, nieruchomości oraz środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych. Spis należności sporządza się na podstawie ksiąg upadłego oraz dokumentów bezspornych. Domniemywa się, że rzeczy znajdujące się w posiadaniu upadłego w dniu ogłoszenia upadłości należą do majątku upadłego (ust. 3). Składniki mienia nienależące do majątku upadłego podlegają wyłączeniu z masy upadłości (art. 70 p.u.n.). Zwrócić należy uwagę, iż umowa sprzedaży pomiędzy H. S.A., a P. S.A. zawarta została w dniu 1 października 2014 r., natomiast postanowienie Sądu Rejonowego [...] w G. [...] Wydział Gospodarczy ([...]) o ogłoszeniu upadłości datowane jest na dzień [...] marca 2015 r, a zatem uzasadnione jest twierdzenie, że statek - pogłębiarka "[...]" nie stanowił już własności H. S.A. W toku postępowania administracyjnego o zmianę armatora syndyk masy upadłości H. S.A. w upadłości likwidacyjnej podnosił zastrzeżenia do ważności tej umowy, wskazując przy tym na art. 127 ust. 1 p.u.n. Przepis art. 127 ust. 1 p.u.n. stanowi, iż bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej. Czynność prawna ma charakter odpłatny, jeżeli strony jej dokonujące otrzymują lub mają otrzymać w zamian korzyść majątkową rozumianą - zarówno obiektywnie, jak i subiektywnie - jako przysporzenie majątkowe.

Jak podkreślono w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2010 r. (sygn. akt I CSK 69/10) "Przepis art. 127 ust. 1 p.u.n. traktuje o ochronie wierzycieli upadłego przez przyjęcie, że z mocy ustawy są bezskuteczne w stosunku do masy upadłości czynności prawne rozporządzające jego majątkiem, jeżeli dokonane zostały przez niego w ciągu roku przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości i były nieodpłatne albo odpłatne, ale wartość świadczenia upadłego w rażącym stopniu przewyższa wartość otrzymanego przez niego świadczenia lub zastrzeżonego dla niego lub dla osoby trzeciej. Syndyk masy upadłości, realizując przyznane mu art. 132 ust. 1 p.u.n. uprawnienie, żąda w istocie ustalenia, że rezultat względnej bezskuteczności odnosi się do skonkretyzowanej, podjętej we wskazanym czasie czynności, czego następstwem będzie objęcie przedmiotu świadczenia upadłego masą upadłości. Ponadto obciąża go obowiązek wykazania, że miała miejsce rażąca niewspółmierność świadczenia upadłego w stosunku do otrzymanej odpłaty. Powołane uregulowanie nie zawiera definicji dysproporcji określonej jako "przewyższenie w rażącym stopniu wartości świadczenia" w stosunku do otrzymanego ani kryteriów, jakie powinny być rozważone dla jej ustalenia. Należy zatem oceny tej dokonać przy uwzględnieniu przeciętnych cen i stawek stosownych w obrocie, odnoszonych do okoliczności konkretnej sprawy (...)". Ciężar dowodu w ww. zakresie spoczywa na syndyku, który - dochodząc przeciwko osobie trzeciej roszczeń, o których mowa w art. 134 p.u.n. powinien wykazać bezskuteczność czynności prawnej. Co istotne bezskuteczność czynności prawnej na podstawie art. 127 ust. 1 p.u.n. ma wyłącznie skutek przeciwko stronie czynności z upadłym, którym w analizowanym przypadku jest P. S.A., a nie E. sp. z o.o. Spółka ta nabyła od P. S.A. statek "[...]" na podstawie umowy sprzedaży zawartej w dniu 29 marca 2016 r., w tym samym dniu przedmiot umowy został spółce E. sp. z o.o. wydany.

Zatem jeśli nawet w oparciu o powyższe uznać, iż P. S.A. nie był uprawniony do zbycia statku, strona tej transakcji, tj. E. sp. z o.o. może podlegać, po spełnieniu przesłanek określonych w art. 169 §1 k.c., ochronie określonej tym przepisem. Zgodnie z art. 169 §1 k.c. jeżeli osoba nieuprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje ją nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba, że działa w złej wierze. W analizowanej sprawie poza przesłankami związanymi z zawarciem umowy sprzedaży, wydaniem rzeczy i objęciem przez nabywcę w posiadanie, co wynika z załączonej do wniosku dokumentacji, za dobrą wiarą nabywcy E. sp. z o.o. przemawia fakt, iż w rejestrze administracyjnym prowadzonym przez Dyrektora UŻŚ jako armator statku "[...]" wpisana była spółka P. S.A. Należy także zwrócić uwagę, iż przepisy na podstawie których następuje zmiana armatora, jednoznacznie wskazują, iż wnioskodawca przedstawia organowi dokumenty, uzasadniające podstawę zmiany danych, jedynie do wglądu. Zatem ewentualne kwestionowanie ważności tej dokumentacji, nie jest przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ uprawniony do zmiany armatora w rejestrze.

Odnosząc się do kwestii zawieszenia przez Dyrektora UŻŚ postępowania w przedmiocie zmiany danych w rejestrze, zgodnie z art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. Minister wyjaśnił, że organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Należy zatem przyjąć, że zagadnieniem wstępnym w rozumieniu powyższego przepisu może być tylko zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie należy do właściwości innego organu lub sądu i zagadnienie to może być odrębnym przedmiotem postępowania przed takim organem lub sądem. Nie chodzi tu zatem o wyjaśnienie nawet poważnych wątpliwości dotyczących aspektów prawnych sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, lecz o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przez inny organ lub sąd.

Jak słusznie podniosła Spółka organ, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. O takiej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Powyższa zależność musi być bezpośrednia. Gdy w sprawie wyłania się zagadnienie, które wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Mogą wiązać się z nim określone skutki, ale powstanie takiego zagadnienia nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego.

Dyrektor UŻŚ nie wskazał takiego związku, gdyż ewentualne postępowanie, lub uznanie za bezskuteczne czynności prawnej, tj. umowy z dnia 1 października 2014 r., w oparciu o art. 127 §1 p.u.n., odnosi skutek prawny wyłącznie pomiędzy stronami tej czynności, w konsekwencji nie dotyczy E. sp. z o.o. Podstawę do zawieszenia stanowiłoby postępowanie skierowane bezpośrednio do E. sp. z o.o. Nie jest nim też ewentualne postępowanie prowadzone przez Prokuraturę wobec spółki K.S.A. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 3 lutego 2015 r. (sygn. akt II FSK 91/13) "Czym innym jest instytucja bezskuteczności względnej z mocy prawa w stosunku do masy upadłości czynności prawnych zdziałanych przez upadłego, wynikająca z art. 128 p.u.n., a czym innym instytucja zaskarżania przez upadłego czynności z dalszymi osobami, na rzecz których nastąpiło dalsze rozporządzenie rzeczą wchodzącą w skład masy upadłości, które wynika ze skargi pauliańskiej i art. 531 § 2 k.c. W pierwszym przypadku bezskuteczność czynności prawnej następuje z mocy prawa (ex lege), i to nawet bez potrzeby jej zaskarżania w drodze odpowiedniego powództwa. Ma ona jednak skutek wyłącznie przeciwko stronie czynności z upadłym. W drugim zaś konieczne jest wydanie konstytutywnego wyroku, który dopiero może zniweczyć skutki prawne kolejnego rozrządzenia i pozwolić na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 134 ust. 1 p.u.n. bezpośrednio przeciwko kolejnemu nabywcy". Organ I instancji nie dokonał stosownych ustaleń czy wobec E. sp. z o.o. toczy się ww. postępowanie.

Reasumując, Minister stwierdził, że zażalenie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wydane rozstrzygnięcie jest niezgodne z przepisami prawa, z uwagi na to, iż nie zaistniały przesłanki zawieszenia określone w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W konsekwencji nie wskazano w treści postanowienia argumentów prawnych przemawiających za takim działaniem organu I instancji. Z tego względu zażalone postanowienie należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, bowiem przepisy postępowania zostały w sposób istotny naruszone, a organ odwoławczy w ramach swych kompetencji wadliwości tej nie może naprawić.

Ponownie orzekając, organ I instancji winien dopełnić wszelkich starań w ramach przysługujących mu kompetencji i ustalić czy wobec E. sp. z o.o. toczy się jakiekolwiek postępowanie i w następstwie tych ustaleń wydać stosowne rozstrzygnięcie zgodne z literą prawa. W tym celu organ I instancji powinien wziąć pod uwagę okoliczności, do których odniósł się organ II instancji w uzasadnieniu niniejszego postanowienia.

Z tym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc pismem datowanym na 24 maja 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ul. Jasna 2/4 z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi Syndyka Masy Upadłości H. S.A w upadłości likwidacyjnej. Wniosek ten tut. Sąd pozostawił bez rozpoznania, gdyż skarga została wniesiona w terminie.

Skarżąca postanowienie zaskarżyła w całości i zarzuciła mu naruszenie następujących przepisów:

"1. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu udziału w każdym etapie postępowania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, żaden z organów (zarówno I, jak i II instancji) nie doręczył bowiem skarżącemu ani zażalenia E. Sp. z o. o. na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2016 r. o zawieszeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie zmiany armatora pogłębiarki [...], ani wydanego w sprawie postanowienia organu drugiej instancji uchylającego w/w postanowienie organu pierwszej instancji, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji zawieszającego postępowanie administracyjne oraz uznanie, że organ pierwszej instancji nie wykazał bezpośredniego związku przyczynowego miedzy rozstrzygnięciem prowadzonego postępowania w przedmiocie zmiany armatora pogłębiarki [...] a zagadnieniem wstępnym, podczas gdy z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że w niniejszej sprawie konieczne jest rozstrzygnięcie komu przysługuje własność pogłębiarki [...] i prowadzone są w tym celu równoległe dwa postępowania - karne oraz cywilne, a zatem zostały spełnione wszelkie przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 169 § 2 kc poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy z literalnego brzmienia powyższego przepisu wynika, że gdy rzecz zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela zostaje zbyta przed upływem lat trzech od chwili jej zgubienia, skradzenia lub utraty, nabywca może uzyskać własność dopiero z upływem powyższego trzyletniego terminu, a z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że pogłębiarka [...] została przywłaszczona przez K.S.A., a następnie zbyta E. Sp. z o.o., a zatem E. Sp. z o.o. nie mógł uzyskać prawa własności pogłębiarki [...];

4. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 69 ust. 3 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze poprzez jego niezastosowanie polegające na pominięciu, że przepis ten ustanawia domniemanie prawne, że rzeczy znajdujące się w posiadaniu upadłego w dniu ogłoszenia upadłości należą do majątku upadłego, a domniemanie to może zostać obalone jedynie na skutek wyłączenia danego składnika mienia z masy upadłości, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło;

5. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a mianowicie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy oraz zaniechanie rozpatrzenia całości materiału dowodowego poprzez całkowite pominięcie okoliczności związanych z prowadzonym postępowaniem karnym w przedmiocie przywłaszczenia pogłębiarki [...] oraz okoliczności związanych z nieważnością umowy sprzedaży pogłębiarki datowanej na dzień 1 października 2014 r."

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów. Wnosiła też o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia przez organ II instancji, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku przez organ, o wstrzymanie w całości wykonania zaskarżonego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z powodu prawdopodobieństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Uzasadniając skargę skarżąca przytoczyła stan faktyczny i wyjaśniła, że organ II instancji nie zapewnił skarżącemu możliwości udziału w sprawie na każdym etapie postępowania. Organ I instancji, postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. zawiesił na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowanie administracyjne w sprawie zmiany armatora w dokumencie rejestracyjnym statku [...]. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 22 listopada 2016 r. 8 maja 2017 r. skarżąca otrzymała od Dyrektora Urzędu Żeglugi Śródlądowej w [...] zawiadomienie datowane na dzień [...] kwietnia 2017 r. o podjęciu zawieszonego postępowania w sprawie. Z treści zawiadomienia w żaden sposób nie wynikało na jakiej podstawie organ podjął zawieszone postępowanie.

Po otrzymaniu w/w zawiadomienia skarżąca podjęła starania celem ustalenia na jakiej podstawie organ pierwszej instancji podjął postępowanie w sprawie zmiany armatora. Na skutek prośby wystosowanej do Dyrektora Urzędu Żeglugi Śródlądowej w [...] w dniu 17 maja 2017 r. drogą mailową organ przesłał skarżącemu zażalenie E. Sp. z o.o. z dnia 28 listopada 2016 r. na w/w postanowienie organu I instancji w przedmiocie zawieszenia postępowania oraz postanowienie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] stycznia 2017 r. uchylające zaskarżone postanowienie i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Ani zażalenie E. Sp. z o.o. ani postanowienie organu II instancji nie zostały nigdy doręczone skarżącemu. Co za tym idzie skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do twierdzeń E. Sp. z o.o. zawartych w złożonym zażaleniu, nie miał również możliwości udziału w postępowaniu przed organem II instancji i nie mając wiedzy o wydanym przez organ II instancji postanowieniu z dnia [...] stycznia 2017 r. nie mógł złożyć w odpowiednim terminie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Działanie organu polegające na niedoręczeniu skarżącemu w/w dokumentów należy uznać za rażące naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. stanowiącego jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego i dającą podstawę do wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a..

Organ II instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.. Zgodnie z treścią tego przepisu, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Organ II instancji przyjął w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie zarzutami E. Sp. z o.o. podniesionymi w złożonym zażaleniu, że Dyrektor Urzędu Żeglugi Śródlądowej w [...] nie wykazał bezpośredniego związku przyczynowego miedzy rozstrzygnięciem prowadzonego postępowania w przedmiocie zmiany armatora pogłębiarki [...] a zagadnieniem wstępnym. Twierdzenie organu drugiej instancji w tym przedmiocie jest zupełnie błędne. Organ pierwszej instancji słusznie wskazał, że w przedmiotowej sprawie powziął istotne wątpliwości co do tego kto jest właścicielem pogłębiarki [...]. Organ pierwszej instancji wskazał również na toczące się postępowanie karne wszczęte na skutek złożonego przez skarżącego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Mając na względzie te okoliczności oraz fakt ogłoszenia upadłości likwidacyjnej H. S.A. i objęcia pogłębiarki spisem inwentarza, a co za tym idzie ustaleniem, że wchodzi ona w skład masy upadłości, organ pierwszej instancji wykazał bezpośredni wpływ tych postępowań na prowadzone przez siebie postępowanie administracyjne. Jeżeli bowiem P. S.A. (obecnie K.S.A.) nie była uprawniona do rozporządzenia pogłębiarką [...], to nie mogła przenieść prawa własności pogłębiarki na E. Sp. z o.o. Ponadto gdyby organ II instancji umożliwił skarżącemu udział w postępowaniu administracyjnym od momentu złożenia zażalenia na postanowienie Dyrektora Urzędu Żeglugi Śródlądowej o zawieszeniu postępowania przez E. Sp. z o.o., skarżący miałby możliwość podniesienia dodatkowych okoliczności.

Na skutek uwzględnienia przez Sąd Okręgowy w [...] zażalenia syndyka na postanowienie na odmowę wszczęcia śledztwa, w chwili obecnej w sprawie ponownie toczy się postępowanie karne w sprawie przywłaszczenia przez K.S.A. mienia wchodzącego w skład masy upadłości H. S.A., tj. o czyn z art. 284 § 2. Postępowanie jest prowadzone przez Wydział do Walki z Przestępczością Gospodarczą i Korupcja Komendy Rejonowej Policji [...] pod nadzorem Prokuratury Rejonowej [...]. Syndyk składa wyjaśnienia zgodnie z wezwaniami kierowanymi przez organ prowadzący śledztwo.

Jednocześnie syndyk wystąpił z powództwem do Sądu [...] w W. [...] Wydziału Gospodarczego o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. nieważności umowy sprzedaży jednostki pływającej datowanej na dzień 1 października 2014 r. zawartej pomiędzy H. S.A. (obecnie H. S.A. w upadłości likwidacyjnej) a K.S.A. (w dniu zawierania umowy działającej pod firmą P.S.A.), której przedmiotem była pogłębiarka ssąco - refulująca [...] nr [...]. Postępowanie w przedmiocie ustalenia nieważności umowy prowadzone jest przez Sąd Okręgowy w W. [...] Wydział Gospodarczy pod sygnaturą akt [...].

Zagadnienie wstępne ma miejsce, gdy ziszczone są cztery elementy:

1) zagadnienie to wyłania się w toku postępowania administracyjnego,

2) jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu,

3) wymaga ono "uprzedniego" rozstrzygnięcia, tzn. musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji oraz

4) istnieje zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji.

Mając na względzie powyższe okoliczności skarżąca wskazała, że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie zmiany armatora w dokumencie rejestracyjnym statku [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., w szczególności zostały spełnione wszystkie ww. przesłanki.

Organ II instancji błędnie przyjął, że nawet jeżeli P. S.A. (obecnie K.S.A.) nie był uprawniony do zbycia pogłębiarki [...], to strona tej transakcji E. Sp. z o.o. może podlegać ochronie określonej przepisem art. 169 § 1 k.c. Organ pominął przy tym zupełnie treść art. 169 § 2 k.c., zgodnie z którym gdy rzecz zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela zostaje zbyta przed upływem lat trzech od chwili jej zgubienia, skradzenia lub utraty, nabywca może uzyskać własność dopiero z upływem powyższego trzyletniego terminu. W niniejszej sprawie pogłębiarka [...] została przywłaszczona przez K.S.A. i w sprawie tego przestępstwa prowadzone jest postępowanie karne, o którym mowa powyżej. Zgodnie zatem z brzmieniem art. 169 § 2 k.c. E. Sp. z o.o. nie mogła nabyć prawa własności pogłębiarki, chociażby z uwagi na brak upływu trzyletniego terminu.

Ponadto organ II instancji w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] stycznia 2017 r. zupełnie pominął domniemania związane z ustawą prawo upadłościowe i naprawcze. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, ustalenie składu masy upadłości następuje przez sporządzenie spisu inwentarza oraz spisu należności. W spisie inwentarza syndyk ujmuje prawa, objęte ruchomości, nieruchomości oraz środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych. Spis należności sporządza się na podstawie ksiąg upadłego oraz dokumentów bezspornych. Natomiast zgodnie z art. 69 ust. 3 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze domniemywa się, że rzeczy znajdujące się w posiadaniu upadłego w dniu ogłoszenia upadłości należą do majątku upadłego. Zgodnie z poglądami doktryny, inwentaryzacja powinna objąć cały majątek należący do upadłego, zarówno znajdujący się w jego posiadaniu, jak i we władaniu osób trzecich. Dlatego osoba, w której władaniu - z jakiegokolwiek tytułu (np. najmu, dzierżawy, użyczenia, zastawu itp.) - znajdują się ruchomości upadłego, ma obowiązek zawiadomić o tym syndyka, a także na żądanie syndyka dokonującego spisu inwentarza powinna okazać rzeczy, którymi włada, w celu ujęcia ich w tym spisie.

Pogłębiarka [...] znajdowała się we władaniu P.S.A. (obecnie K.S.A.) na podstawie łączącej strony umowy najmu sprzętu z dnia 27.03.2014 r. W dniu 31 grudnia 2015r. umowa ta uległa rozwiązaniu wskutek upływu okresu, na jaki została zawarta. W związku z powyższym powód wezwał pozwaną do zwrotu pogłębiarki w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwanie zostało doręczone K.S.A. w dniu 7 stycznia 2016r.

W dniu 13 stycznia 2016r. Sąd Upadłościowy doręczył powodowi odpis wniosku złożonego przez pozwaną o wyłączenie z masy upadłości pogłębiarki [...]. W treści wniosku pozwana twierdziła, że nabyła własność przedmiotowej ruchomości na mocy Umowy datowanej na dzień 1 października 2014r., przy czym wg wnioskodawcy do formalnego przekazania przedmiotu umowy miało dojść w dniu 29 grudnia 2014r. na podstawie jednostronnie podpisanego przez pozwaną protokołu.

Pismem z dnia 18 stycznia 2016r. powód w sposób szczegółowy i wyczerpujący ustosunkował się do twierdzeń i wywodów K.SA., podtrzymując w całości stanowisko, iż przedmiotowa pogłębiarka stanowi składnik masy upadłości. Na 13 kwietnia 2016r. Sąd Upadłościowy wyznaczył posiedzenie w przedmiocie rozpoznania wniosku K.S.A. o wyłączenie pogłębiarki z masy upadłości. Tuż przed posiedzeniem Sądu, pozwana cofnęła swój wniosek, nie przedstawiając żadnego uzasadnienia. W związku z powyższym rozprawa została odwołana, a postępowanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie z masy upadłości przedmiotowej ruchomości zostało postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w G. z dnia [...] kwietnia 2016r. (sygn. akt [...]) umorzone.

Nie doszło więc do wyłączenia mienia w postaci pogłębiarki z masy upadłości H. S.A. w upadłości likwidacyjnej, a zatem domniemanie z art. 69 ust. 3 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze nadał pozostaje w mocy, czego organ II instancji w ogóle nie wziął pod uwagę w wydanym postanowieniu z dnia [...] stycznia 2017 r.

Dodatkowo kwestię własności pogłębiarki [...], która przysługuje H. S.A. w upadłości likwidacyjnej, potwierdza fakt, że na pogłębiarce [...] został ustanowiony zastaw skarbowy na rzecz Skarbu Państwa – [...] Urzędu Skarbowego w G..

Na powołane wyżej okoliczności skarżąca przedstawiła dowód w postaci kopii dokumentów urzędowych, załączonych do skargi.

Organ II instancji dopuścił się więc naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a mianowicie art. 7 i 77 k.p.a.. Organ przede wszystkim zaniechał podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy oraz zaniechał rozpatrzenia całości materiału dowodowego. Organ całkowicie pominął okoliczności związane z prowadzonym postępowaniem karnym i nie uwzględnił w wydanym postanowieniu wskazywanego od początku przez skarżącego faktu, że sporną kwestią jest prawo własności pogłębiarki. Naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. przez organ jest pochodną naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., skarżący bowiem nie mogąc wypowiedzieć się na dalszym etapie postępowania, po wniesieniu zażalenia przez E. Sp. z o.o., nie mógł wskazać okoliczności związanych chociażby z cofnięciem wniosku o wyłączenie pogłębiarki z masy upadłości oraz związanych z wytoczonym powództwem o ustalenie nieważności umowy z dnia 1 października 2014 r. zawartej pomiędzy H. S.A. (obecnie H. S.A. w upadłości likwidacyjnej) a K.S.A. (w dniu zawierania umowy działającej pod firmą P.S.A.), której przedmiotem była pogłębiarka ssąco - refulująca [...] nr [...]. Uchybienia te przełożyły się na nierozpoznanie przez organ II instancji całokształtu materiału dowodowego oraz wydanie błędnego postanowienia w sprawie.

W obszernej odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zaś skarga nie jest zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że przyczyną, dla której organ I instancji zawiesił na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. postępowanie w sprawie dokonania zmiany armatora w dokumencie rejestrowym statku [...] była podnoszona przez ten organ okoliczność braku pewności, kto jest właścicielem tej pogłębiarki. Organ I instancji uznał, że rozstrzygniecie komu przysługuje tytuł własności stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a.

Takie stanowisko uznać należy za błędne. Jak wynika z akt sprawy, Spółka domagając się zmiany w dokumencie rejestrowym wywodziła swój tytuł własności z umowy sprzedaży z dnia 23 marca 2016 r., na mocy której nabyła od P. S.A. statek - pogłębiarkę ssąco-refulującą "[...]" nr [...], typ [...], rok produkcji 2007, nr seryjny [...], wyposażoną w silnik spalinowy wysokoprężny marki [...], nr seryjny [...] oraz agregat prądotwórczy marki [...] nr seryjny [...] rok produkcji 2008. Przedmiot umowy został z dniem jej zawarcia wydany nabywcy.

Podobnie, pismem z dnia 20 kwietnia 2016 r., syndyk masy upadłości H.S.A. w upadłości likwidacyjnej również wniósł o zmianę armatora w dokumencie rejestracyjnym przedmiotowego statku, poprzez wpis jako armatora H.S.A. w upadłości likwidacyjnej. Jako podstawę wpisu armatora wskazał umowę nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., na mocy której H.S.A. nabyła od P.S.A. statek [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia więc, że zgodnie z art. 155 § 1 kodeksu cywilnego, umowa sprzedaży zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę. Przejście własności odbywa się solo actu – na podstawie umowy i następuje (w wypadku rzeczy oznaczonych co do tożsamości, a tak oznaczony został statek [...]) z chwilą podpisania umowy. Jeżeli więc osoba, która wnosi o dokonanie czynności administracyjnej, mającej za przedmiot rzecz tak nabytą legitymuje się tytułem własności (umową), to organ administracji publicznej nie ma możliwości dokonywania oceny skuteczności czynności prawnej, na podstawie której własność nabyła lub oczekiwania na rozstrzygnięcie np. sądu w takim zakresie. Nie ma też prawa żądać od właściciela rzeczy dodatkowych czynności lub wyjaśnień w przedmiocie nabycia własności – wyłącznym i wystarczającym dowodem jest tu umowa, jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej stanowi dowód tego, że osoby, które go podpisały, złożyły oświadczenie: nabywca, ze rzecz kupuje, zaś sprzedawca, że przenosi na rzecz nabywcy własność statku.

Do czasu skutecznego prawnie wzruszenia skutków prawnych czynności (sprzedaży) nabywca rzeczy uchodzi więc wobec wszystkich osób trzecich (w tym i organów administracji publicznej) za jej właściciela. Samo wszczęcie postępowania przed sądem, zmierzającego do stwierdzenia nieważności lub uznania za bezskuteczną umowy sprzedaży rzeczy lub mające w jakikolwiek innych sposób za przedmiot kwestionowanie prawa własności strony umowy sprzedaży w żaden sposób nie usuwa bowiem skutku prawnego, o jakim mowa w art. 155 § 1 k.c. – nabycia własności rzeczy. Należy podkreślić, że osoba kwestionująca skuteczność umowy, może zawsze przed sądem powszechnym domagać się od sądu zarządzenia tymczasowego o zabezpieczeniu roszczenia w postaci ustanowienia określonych zakazów w zakresie rozporządzania przedmiotem sporu.

Fakt wszczęcia i prowadzenia postepowania przygotowawczego, a nawet postępowania karnego zmierzającego do stwierdzenia popełnienia przestępstwa przywłaszczenia rzeczy lub nawet fałszerstwa dokumentów również nie uchyla mocy prawnej przejścia własności rzeczy na podstawie umowy. Wyrok sądu karnego (prawomocny) w tym przedmiocie może być podstawa domagania się unieważnienia umowy lub stwierdzenia jej bezskuteczności; sąd karny również bowiem nie orzeka w przedmiocie roszczeń o charakterze cywilnoprawnym.

Jak wynika z powyższego, brak skutecznego prawnie podważenia tytułu własności, jaki Spółka wywodzi z umowy sprzedaży, w postaci prawomocnego wyroku sądu powszechnego uniemożliwia organowi kwestionowanie tytułu własności Spółki do pogłębiarki ssąco-refulującą "[...]" nr [...], typ [...], rok produkcji 2007, nr seryjny [...], wyposażonej w silnik spalinowy wysokoprężny marki [...], nr seryjny [...] oraz agregat prądotwórczy marki [...] nr seryjny [...] rok produkcji 2008.

H.SA w upadłości natomiast sprzedała przedmiotowy statek spółce P.SA w dniu 1 października 2014 r., a więc przed datą złożenia wniosku do organu rejestrowego i dlatego nie mogła legitymować się tytułem własności, skoro rzecz zbyła.

W związku z powyższym, obowiązkiem Dyrektora Urzędu Żeglugi Śródlądowej było orzeczenie w przedmiocie tego wniosku, który wpłynął, jako pierwszy, z tym, że organ ten powinien uwzględnić wynikający w ww. umów sprzedaży stan prawny i w wypadku osoby nie legitymującej się tytułem własności utraconym wobec sprzedaży statku – odmówić dokonania wpisu.

Istnienie ważnej i skutecznej umowy sprzedaży statku [...] nie upoważniało organu rejestrowego (Dyrektora Urzędu Żeglugi Śródlądowej) do kwestionowania tego, że uwidoczniony w tejże umowy nabywca statku jest jego właścicielem. Organ nie ma prawa uzależniać swej decyzji od zdarzenia przyszłego i niepewnego, jakim jest wynik postepowania przed sądem cywilnym w przedmiocie ważności lub skuteczności umowy sprzedaży, przedłożonej przez wnioskodawcę. Co więcej, w żadnym wypadku dokonanie wpisu nie jest zależne od wyników postępowania karnego, gdyż nawet prawomocny, skazujący wyrok sądu karnego nie wywiera jeszcze skutków prawnych w zakresie zmiany właściciela. Znaczenie miałby – choć też w określonym zakresie – wyrok karny, stwierdzający fałszerstwo dokumentu w postaci umowy sprzedaży.

Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 1817/16 (CBOSA), "organ administracji publicznej ma obowiązek zawiesić postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. A zatem musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym".

W zawisłej przed tut. Sądem takiego związku przyczynowego nie ma. Jak bowiem zostało już wywiedzione powyżej, na dzień składania wniosku rejestracyjnego Spółka posiadała ważny i skuteczny tytuł własności statku [...], wynikający z prawnego skutku umowy sprzedaży, zaś rozstrzygnięcie sporu o własność – przy tak ustalonym stanie faktycznym – nie stanowiło zagadnienia prejudycjalnego.

H. SA w upadłości sprzedała przedmiotowy statek spółce P.SA w dniu 1 października 2014 r., a więc przed datą złożenia wniosku do organu rejestrowego, a więc właścicielem nie była. To, czy spółka ta zakwestionuje prawnie skutecznie skutek dokonanej sprzedaży statku z 1 października 2014 r., jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym i w żaden sposób nie zmienia stanu rzeczy, istniejącego na dzień orzekania przez organ I instancji.

Wynik sprawy przed sądem powszechnym może mieć natomiast wpływ na konieczność dokonania przez organ w przyszłości kolejnej zmiany w dokumentach rejestracyjnych przedmiotowego statku, o ile sąd powszechny stwierdzi, że umowa sprzedaży statku, na którą powołuje się Spółka była sprzeczna z ustawą lub miała na celu obejście ustawy, albo była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego - gdyż wówczas umowa jest nieważna (art. 58 § 1 i 2 k.c.). Podobnie, wystąpienie ze skargą pauliańską (w wypadku pozytywnego, prawomocnego wyroku sądu powszechnego) będzie podstawą, ale do zmiany wpisu w rejestrze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia ponadto, że – co wynika z akt sprawy – powództwo o to, kto jest właścicielem statku toczy się w trybie art. 189 k.p.c. Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Nie wdając się w prawną ocenę i skuteczność tak przyjętej podstawy prawnej dochodzenia roszczenia, należy wskazać, że art. 189 k.p.c. jest podstawą wytaczania powództw o ustalenie prawa lub stosunku prawnego, a więc ochronę praw podmiotowych, która nie jest możliwa na podstawie przepisów prawa materialnego. Obranie natomiast trybu powództwa o ustalenie wskazuje na to, że powód nie może skutecznie wytoczyć tzw. powództwa o świadczenie, czyli np. wydanie rzeczy. Powództwo z art. 189 k.p.c. jest bowiem niedopuszczalne, gdy strona ma możliwość wystąpić z powództwem o świadczenie.

Kwestie związane z przepisami regulującymi zagadnienia upadłościowe nie wiążą organu I instancji w tym zaś zakresie, że skoro Spółka wykazuje w prawidłowy sposób tytuł własności statku, to organ nie jest upoważniony do rozstrzygania ewentualnego sporu pomiędzy właścicielem, a syndykiem masy upadłości, dotyczącym własności statku, zaś sądowe rozstrzygnięcie tego sporu będzie miało znaczenie wyłącznie w zakresie konieczności zmiany dokonanego wpisu rejestrowego. Również w tym wypadku właściwym jest bowiem sąd powszechny, zaś obowiązek organu I instancji sprowadza się wyłącznie do czynności stricte rejestrowych: sprawdzenia danych statku z danymi ujętymi w umowie i danych właściciela, również w umowie sprzedaży ujętych. Po tym sprawdzeniu Dyrektor Urzędu Żeglugi Śródlądowej ma obowiązek dokonania zmian rejestrowych, jeżeli dane są zgodne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca ponadto uwagę, że jak wynika z akt sprawy, wniosek H. SA w upadłości złożony został prawie dwa lata po zawarciu umowy, z której wnioskodawca wywodził swój tytuł prawny, natomiast Spółka wniosek złożyła przed upływem miesiąca od daty umowy sprzedaży.

W związku z powyższym nie sposób uznać, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a., wadliwie uznając spór o prawo własności za zagadnienie prejudycjalne. Organ zobowiązany był orzec w przedmiocie tego wniosku, który wpłynął, jako pierwszy, a następnie rozpoznać sprawę z wniosku wniesionego później. Dlatego też słusznie orzekł Minister, uchylając postanowienie organu I instancji, choć w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest wymaganego art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienia prawnego, w zakresie wskazanym przez tut. Sąd w uzasadnieniu wyroku. Ten brak nie miał jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia organu II instancji.

W takim stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.