Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1018/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S., K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T. i K. J. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 roku; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz skarżących M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S. kwotę 576 (pięćset siedemdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz skarżących K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T. i K. J. kwotę 393 (trzysta dziewięćdziesiąt trzy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. Nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa

Narodowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca

1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr

98, poz. 1071 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy

zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Nr [...] z dnia [...]

grudnia 2011 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i

Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] lutego 1998 r. Minister

Kultury i Sztuki wydał decyzję nr [...], w której stwierdził, że orzeczenie

Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z

dnia [...] września 1952 r. znak: [...] wydane w porozumieniu z

Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie

zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1951 r.

przedsiębiorstwa [...], ul. [...] oraz ustalenia składników majątkowych

tego przedsiębiorstwa, przechodzących na własność Państwa - w części dotyczącej

przejęcia przez Państwo nieruchomości przy ul. [...] w L. położonej - zostało

wydane z naruszeniem prawa.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...]

czerwca 1998 r. znak: [...], Minister Kultury i Sztuki utrzymał w mocy

powyższą decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 1998 r.

Zgodnie z zawiadomieniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia

19 listopada 2008 r. na podstawie art. 157 § 1 i 2 k.p.a. zostało wszczęte z urzędu

postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z

dnia [...] czerwca 1998 r.

W wyniku powyższego postępowania, w dniu [...] marca 2011 r. Minister

Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał na podstawie art. 158 §2 k.p.a. decyzję nr

[...], w której stwierdził wydanie z naruszeniem prawa decyzji Ministra Kultury i

Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...].

Pismem z dnia 7 kwietnia 2011 r., adwokat B. P.

pełnomocnik Pana M. T., Pani B. J., Pana

A. M., Pani H. C., Pani K. W., Pani E.

Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12

S., Pani A. S. i Pani A.

S. oraz adwokat M. B. pełnomocnik Pani K.

S., Pani I. B., Pani A. B., Pana

D. B., Pana L. B., Pani S. S., Pana S. S., Pana M. T. i Pani

K. J. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej

decyzją nr [...] z [...] marca 2011 r. Jednocześnie wraz wnioskiem o ponowne

rozpatrzenie sprawy, wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Kultury i

Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. Nr [...].

Jako przesłankę nieważności decyzji podniesiono zarzut tożsamy ze

stawianym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to jest, że decyzja została

wydana z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzono, że

decyzja ta została wydana w toku postępowania, w którym nie brali udziału wszyscy

zainteresowani, ponieważ nie byli zawiadomieni o toczącym się postępowaniu, mimo,

że organ administracyjny posiadał informację, że Pani H. M. nie jest

jedyną spadkobierczynią J. i Z. małżonków S., którzy byli

właścicielami nieruchomości przy ul. [...] w L. przejętej na rzecz Skarbu

Państwa z naruszeniem prawa. Dopiero w toku postępowania o odszkodowanie

wszyscy spadkobiercy małżonków Stypułkowskich zostali zawiadomieni przez organ

administracyjny, ale Minister Kultury i Sztuki odmówił im przyznania odszkodowania

podnosząc, że wnioski zostały złożone po upływie terminu (trzy lata od wydania

decyzji z 1998 r.). W oparciu o analizę art. 28 k.p.a. podniesiono, że organ

administracyjny powinien był ustalić z urzędu kto w danej sprawie powinien być

zawiadomiony jako strona postępowania, a brak zawiadomienia powoduje poważne

konsekwencje prawne (art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.). Skarżący nie brali udziału w

postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. i nie

zostali wezwani przez organ administracyjny. Zdaniem skarżących to uchybienie

stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż ma wpływ na sytuację prawną stron w

zakresie dochodzenia zwrotu swojej własności lub odszkodowania za mienie zabrane

z naruszeniem prawa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został rozpatrzony przez Ministra

Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odrębnym postępowaniu decyzją nr [...] z

dnia [...] grudnia 2011 r.

Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12

Natomiast po rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji

Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. Nr [...], w dniu [...] grudnia

2011 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał decyzję nr [...], w której

odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazane

zostało, że tryby nadzwyczajne weryfikacji decyzji - to jest stwierdzenie nieważności

decyzji i wznowienie postępowania - są trybami niekonkurencyjnymi, co potwierdza

piśmiennictwo i orzecznictwo sądów administracyjnych, co oznacza, że wad decyzji

podlegających weryfikacji w jednym z trybów nadzwyczajnym weryfikować w innym

trybie. Minister podniósł zatem, że wykluczona jest możliwość stwierdzenia

nieważności decyzji z powodu wady, która podlega weryfikacji w trybie wznowienia

postępowania, a tym samym wady postępowania, która stanowi podstawę

wznowienia postępowania nie można uznać za rażące naruszenie prawa w

rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji.

Wyjaśnione zostało, że naruszenie prawa, polegające na tym, że strona bez własnej

winy nie brała udziału w postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania

zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a zatem naruszenie to nie może zostać uznane za

rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i nie może zostać

zweryfikowane w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż naruszenie to

podlega weryfikacji tylko w trybie wznowienia postępowania z powodu przesłanki

określonej w art. 145§ 1 pkt 4 k.p.a. Minister skonkludował, że nie stwierdził

wystąpienia w sprawie przesłanki nieważności — rażącego naruszenia prawa, o

którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak również nie stwierdził wystąpienia

pozostałych przesłanek nieważności z art. 156 § 1 k.p.a., a zatem orzeczono o

odmowie stwierdzenia nieważności.

Po doręczeniu decyzji stronom, w przepisanym terminie, adwokat B.

P. pełnomocnik Pana M. T., Pani B.

J., Pana A. M., Pani H. C., Pani K.

W., Pani E. S., Pani A. S. i Pani A.

S. oraz adwokat M. B. pełnomocnik Pani K.

S., Pani I. B., Pani A. B., Pana

D. B., Pana L. B., Pani S. S., Pana S. S., Pana M. T. i Pani

K. J. pismem z dnia 16 stycznia 2012 r. wniosły o ponowne

rozpatrzenie sprawy.

Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12

Zaskarżonej decyzji zarzucone zostało naruszenie art. 157 § 2 oraz 156§ 1

pkt 2 k.p.a przez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że decyzja Ministra

Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. znak: [...] nie może być z urzędu

uznana za nieważną w sytuacji, gdy decyzja ta nie została doręczona stronom i w

postępowaniu nie brali udziału wszyscy zainteresowani, mimo że organ

administracyjny posiadał informację, iż H. M. nie jest jedyną

spadkobierczynią małżonków S., którzy byli właścicielami

nieruchomości przy ul. [...] w L. przejętej na rzecz Skarbu Państwa. Skarżący

wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji Ministra

Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. Nr [...] z powodu rażącego

naruszenia prawa.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoznając ponownie sprawę

stwierdził że wniosek jest nieuzasadniony. Odnosząc się do zarzutów skarżących

jeszcze raz podkreślił, że sytuacja w której strona (jedna ze stron) bez własnej winy,

a zatem np. z winy organu administracji, nie brała udziału w postępowaniu - nie była

o tym postępowaniu zawiadomiona, nie miała wiedzy o postępowaniu, organ nie

doręczał tej stronie pisma i strona nie miała wiedzy o wydanej decyzji, gdyż nie

została jej doręczona (została doręczona innym stronom) wyczerpuje przesłankę

wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Jak wskazano zaś w zaskarżonej decyzji w odniesieniu do systemu weryfikacji

decyzji administracyjnych w trybach nadzwyczajnych: stwierdzenia nieważności

decyzji i wznowienia postępowania: "System ten oparty jest na zasadzie

niekonkurencyjności, tzn. że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu

usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane

zamiennie. Naruszenie wyłączności stosowania określonego trybu weryfikacji decyzji

stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą stwierdzenia nieważności

decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa.)." [B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania

administracyjnego. Komentarz. 10 wydanie, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa

2009, str. 507].

Odnoszą się zaś do zarzutu, że decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...]

lutego 1998 r. nr [...] jest decyzją nie istniejącą ( gdyż została wprowadzona

do obrotu z rażącym naruszeniem prawa - ustawy kodeks postępowania

administracyjnego - poprzez niedoręczenie wszystkim zainteresowanym, którzy

powinni być stroną w postępowaniu, Minister stwierdził, że również ten zarzut jest

Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12

nieuzasadniony, gdyż wbrew twierdzeniom skarżących decyzja Ministra Kultury i

Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. nr [...] jest decyzją istniejącą i weszła do

obrotu prawnego z uwagi na fakt, że została doręczona innej stronie postępowania -

która brała udział w postępowaniu (postępowanie toczyło się na jej wniosek).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję

Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z [...] kwietnia 2012 roku

utrzymującą w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Nr [...] z

dnia [...] grudnia 2011 roku odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra

Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku nr [...], wnieśli M. T.,

B. J., A. M., H. C., K. W.,

E. S., A. S., A. S., K.

S., I. B., A. B., D. B.,

L. B., S. S., S. S., M.

T., K. J.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

I. art. 157 § 2 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z powodu błędnej wykładni tych

przepisów i ich niezastosowania w sytuacji, gdy decyzja Ministra Kultury i Sztuki z

dnia [...] lutego 1998 roku nie została doręczona osobom, które powinny występować

w sprawie w charakterze stron, a następnie osoby te zostały zawiadomione o

toczącym się postępowaniu o odszkodowanie i wezwane do udziału w sprawie w

charakterze strony, ale Minister Kultury i Sztuki odmówił im przyznania

odszkodowania podnosząc, że wnioski te zostały złożone po terminie, mimo że

osoby te nie były zawiadomione o toczącym się postępowaniu o stwierdzenie

nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 roku dotyczącego przejęcia przez

Państwo nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], ani o decyzji wydanej w

tej sprawie,

II. art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a. ponieważ organy administracyjne wiedziały, że właściciele

nieruchomości małżonkowie S. nie żyją oraz że występująca w

charakterze strony K. M. nie jest ich jedyną spadkobierczynią.

Na podstawie 145 §1 pkt 2 w/w ustawy o postępowaniu przez Sądami

administracyjnymi, skarżący wnieśli o:

uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Kultury i

Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2011 roku nr [...],

zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a od Ministra Kultury i Dziedzictwa

Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12

Narodowego na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

adwokackiego.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili stan faktyczny sprawy i

podkreśli, że organ administracyjny ma obowiązek z urzędu ustalić, kto w danej

sprawie powinien być zawiadomiony jako strona postępowania. Brak zawiadomienia

osoby, która powinna występować w charakterze strony, powoduje poważne

konsekwencje prawne (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Skarżący podkreślili, że nie brali

udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września

1952 roku i nie zostali wezwani przez organ administracyjny, mimo że znana mu była

okoliczność, iż niewłaściwie ustalił krąg stron postępowania. Okoliczność ta powinna

być uwzględniona przez organ administracyjny z urzędu, a wszczęte przez Ministra

Kultury i Dziedzictwa Narodowego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji

Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 roku powinno dotyczyć również

stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku,

ponieważ obie te decyzje mają taką samą wadę prawną. Mają na uwadze powyższe

skarżący wskazali, że decyzja z dnia [...] lutego 1998r. ich zdaniem jest decyzją

nieistniejącą bowiem została do obrotu prawnego wprowadzona z rażącym

naruszeniem art. 28, 30 § 4 w zw. z art. 109 § 1 i 110 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując

stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między

innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012, poz.

270 zwanej w dalszej części p.p.s.a. ), sprowadzają się do kontroli działalności

administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki

przewidziane ustawie. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest

zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego

jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania

zaskarżonej decyzji i w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa wyeliminowanie

takiego aktu z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc

Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12

związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1

p.p.s.a.).

Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy

i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jak i

utrzymana nią w mocy decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]

grudnia 2011 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze, iż będąca

przedmiotem postępowania nieważnościowego decyzja Ministra Kultury i Sztuki z

dnia [...] lutego 1998 r. nr [...] jest decyzją wydaną przez ten organ w

pierwszej instancji. Od tej decyzji został wniesiony wniosek o ponowne rozpoznanie

sprawy, w wyniku rozstrzygnięcia którego wydana została przez w/w organ w drugiej

instancji decyzja z dnia z dnia [...] czerwca 1998r znak: [...],

utrzymująca w mocy w/w decyzję. Obecnie toczy się zaś postępowanie o

stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1998r. (nieprawomocnym

wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada

2012r. Sygn. akt IV SA/Wa 453/12 uchylono decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr

[...] Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymującą w mocy decyzję

tegoż organu Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. stwierdzającą wydanie z

naruszeniem prawa decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998r. znak:

[...]).

W ocenie zatem Sądu od rozstrzygnięcia organu w w/w sprawie zależeć

będzie rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Na skutek bowiem wyeliminowania z

obrotu prawnego decyzji Ministra z dnia [...] marca 2011 r. (decyzji drugoinstancyjnej),

odżyje kwestia rozstrzygnięcia w postępowaniu zwyczajnym wniosku o ponowne

rozpoznanie sprawy zakończonej kontrolowaną w postępowaniu nieważnościowym

decyzją z dnia [...] lutego 1998r. (o ile następca prawny zmarłej wnioskodawczyni

podtrzyma złożony przez nią wniosek). Oczywiste jest bowiem, że wówczas, gdy

odwołanie złożono w warunkach jego dopuszczalności musi być ono rozpoznane w

pierwszej kolejności. W postępowaniu odwoławczym będą zaś brane pod uwagę

przez organ wszelkie ewentualne wady postępowania przeprowadzonego przez

organ pierwszej instancji, jak też błędy dotyczące zastosowania przepisów prawa

materialnego. Nie ulega również wątpliwości, iż wtoku postępowania odwoławczego

organ zobowiązany będzie zbadać również z urzędu kwestie właściwego ustalenia

kręgu stron postępowania (art. 10 k.p.a).

Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12

Tym samym Sąd uznał, iż zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje wydane

zostały "przedwcześnie". W sytuacji bowiem gdy w sprawie mamy do czynienie z

decyzją nieostateczną od której wniesiono odwołanie (wniosek o ponowne

rozpoznanie sprawy) organ w pierwszej kolejności winien rozpoznać odwołanie.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a,

uchylił zaskarżone decyzje. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów zapadło w

oparciu o art. 200 i 205 p.p.s.a .