Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 85/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 31 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.) Sędzia del. SO Aleksandra Westra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2021 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2020 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2020 r. uchylającą decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. wydaną w postępowaniu nieważnościowym i umarzającą postępowanie pierwszej instancji.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

J. K. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1971 r. o przekazaniu działki [...]o powierzchni 0,0400 ha położonej w [...] wraz ze znajdującymi się budynkami i składnikami majątkowymi wymienionymi w protokole zdawczo – odbiorczym na rzecz Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...] (dalej jako: "decyzja z 1971 r."].

Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2017 r.: 1) stwierdził wydanie z naruszeniem prawa decyzji 1971 r. o przekazaniu działki [...] o pow. 0,0400 ha, z wyłączeniem jej części o powierzchni 0,0031 ha będącej w dotychczasowym użytkowaniu Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...], wraz ze znajdującymi się budynkami i składnikami majątkowymi wymienionymi w protokole zdawczo-odbiorczym na rzecz Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...];

2) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 1971 r. w części dotyczącej przekazania nieruchomości o powierzchni 0,0031 ha, wydzielonej z działki [...] o łącznej powierzchni 0,0400 ha poł. w [...], będącej w dotychczasowym użytkowaniu Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...], wraz ze znajdującymi się budynkami i składnikami majątkowymi wymienionymi w protokole zdawczo - odbiorczym na rzecz Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...].

Od decyzji Wojewody [...] z [...]stycznia 2017 r. wniósł odwołanie J. K..

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] listopada 2020 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że z akt sprawy wynika, że współwłaścicielami przedsiębiorstwa pn. "Młyn wodny, wł. K. J. i K. A." w m. [...], pow. [...], woj. [...], byli J. K. i A. K., natomiast współwłaścicielami nieruchomości, na której mieściło się przedmiotowe przedsiębiorstwo byli J. i W. K. oraz Z. H. K.. Wnioskodawca J. K. jest jednym ze spadkobierców po W. K..

W stosunku do przedsiębiorstwa położonego w [...] wydane zostały następujące rozstrzygnięcia, tj.: 1) Minister Skupu zarządzeniem Nr [...] z [...] lutego 1956 r. ustanowił przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem pn. "Młyn wodny, wł. K. J. i K. A." w m. [...] (dalej jako: "zarządzenie z 1956 r."); 2) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lipca 2007 r. stwierdził nieważność zarządzenia z 1956 r.; 3) Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości orzeczeniem z [...] grudnia 1962 r., znak [...], stwierdził przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa "Młyn wodny – K. J. i K. A." m. [...], pow. [...] (dalej jako: "orzeczenie z 1962 r."). W treści orzeczenia wskazano, że jako składnik majątkowy przedsiębiorstwa przeszła na własność działka gruntu o pow. 540 m2 wraz ze znajdującymi się na niej budynkami, wchodząca w skład nieruchomości, położonej we wsi [...] grom. [...], pow. [...], a objęta księgą wieczystą Kw. nr [...] i oznaczona na planie sytuacyjnym zatwierdzonym [...] czerwca 1962 r. nr [...]; 4) Minister Gospodarki decyzję z [...] stycznia 2013 r.: - w punkcie I - stwierdził nieważność orzeczenia z 1962 r., z wyłączeniem części nieruchomości o powierzchni 171 m2 wydzielonej z działki o łącznej powierzchni 540 m2, wchodzącej w skład nieruchomości położonej w m. [...], grom. [...], pow. [...], objętej księgą wieczystą KW nr [...], stanowiącej własność J. i W. K. oraz Z. K., - w punkcie II - stwierdził wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia z 1962 r. w części dotyczącej nieruchomości o powierzchni 171 m2 wydzielonej z działki o łącznej powierzchni 540 m2, wchodzącej w skład nieruchomości m. [...], grom. [...], pow. [...], objętej księgą wieczystą KW nr [...], stanowiącej własność J. i W. K. oraz Z. K.;

5) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z [...] grudnia 1971 r. - działając na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gmin pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1969 r., Nr 1) – zwanego dalej: "rozporządzeniem" - nieodpłatnie przekazało działkę nr [...] o pow. 0,0400 ha, położoną w [...], będącą w dotychczasowym użytkowaniu Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...] wraz ze znajdującymi się budynkami i składnikami majątkowymi wymienionymi w protokole zdawczo - odbiorczym, na rzecz Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...]; 6) Wojewoda [...], w wyniku przeprowadzonego postępowania nadzorczego na wniosek J. K., wydał decyzję z [...] stycznia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podał, że w wyniku zapadłych rozstrzygnięć (opisanych w niniejszej decyzji w punktach 1-4) Skarb Państwa nie mógł być uznany za właściciela przedmiotowej nieruchomości w części działki [...] o powierzchni 0,0369 ha. Mając to na uwadze Wojewoda [...] ocenił, że w tym zakresie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wydając kwestionowaną decyzję z [...] grudnia 1971 r. rażąco naruszyło § 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia, jednak z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych stwierdził, że doszło do wydania badanej decyzji z naruszeniem prawa. Natomiast nieruchomość ta w pozostałej części - będącej częścią działki [...] o powierzchni 0,0031 ha, stanowiącej drogę i wodę - stanowiła własność Skarbu Państwa, albowiem w tej części orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] grudnia 1962 r. nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, dlatego w tym zakresie Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1971 r. Dalej organ odwoławczy, stwierdził że zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, zaś stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Interes prawny nie jest kategorią abstrakcyjną, dlatego nie można ustalić jego istnienia lub nieistnienia bez kompleksowego zbadania prawdopodobnego wpływu decyzji na sferę praw określonego podmiotu. Zdaniem Ministra nie budzi wątpliwości, że spośród opisanych powyżej rozstrzygnięć, tym które było źródłem odjęcia dotychczasowym właścicielom prawa własności przedmiotowego przedsiębiorstwa, wraz z nieruchomością, na której zostało ono zlokalizowane, było orzeczenie z 1962 r. Legalność tego orzeczenia poddana została ocenie, która wykazała, że jest ono wadliwe (decyzja Ministra Gospodarki z 2013 r.). Rozstrzygnięcie to dało podstawę do sformułowania roszczeń odszkodowawczych, na drodze postępowania cywilnego, przez spadkobierców właścicieli, którzy zostali pozbawieni nieruchomości wbrew prawu. Obecnie organ rozważył, czy i ewentualnie jakie skutki dla praw i obowiązków właścicieli nieruchomości sprzed dnia jej wadliwego przejęcia na własność Skarbu Państwa wywołała decyzji z 1971 r. Wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia przekazanie nieruchomości następowało w użytkowanie, chyba że przepisy rozporządzenia stanowiły inaczej. W literaturze przedmiotu podnosi się, że w wyniku przekazania nieruchomości w użytkowanie jednostce przejmującej przysługiwało prawo korzystania z terenu z wyłączeniem innych osób. Korzystanie zaś z terenu polegało na użytkowaniu terenu i pobieraniu z niego pożytków. Natomiast gdyby na podstawie aktu wydanego w oparciu o rozporządzenie miało dojść do przekazania prawa użytkowania wieczystego, bądź prawa własności, to powinno wynikać to wprost z treści orzeczenia. Analiza treści badanej w sprawie decyzji z 1971 r. nie wskazuje, żeby na jej podstawie doszło do przekazania prawa własności albo użytkowania wieczystego do nieruchomości, bądź jej części. Skutkiem przekazania przedmiotowej nieruchomości na podstawie rozporządzenia nie było więc przeniesienie prawa własności do tej nieruchomości, a jedynie przeniesienie uprawnienia do korzystania z niej. W realiach niniejszej sprawy, w ramach prawa własności przypisywanego ówcześnie Skarbowi Państwa, nastąpiło "przesunięcie" prawa do korzystania z nieruchomości z Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...] na Gminną Spółdzielnię "[...]" w [...]. Decyzja o przekazaniu z 1971 r. nie była decyzją powodującą jakiekolwiek zmiany w sferze stosunków własnościowych, albowiem według stanu wiedzy na dzień 1971 r. właścicielem nieruchomości przestał być Skarb Państwa, a jedynie według tego samego prawa własności nastąpiło "przesunięcie" prawa do korzystania z nieruchomości na rzecz innego podmiotu publicznego niż dotychczas. Organ też zauważył, że dawni właściciele nieruchomości, a w konsekwencji i ich spadkobiercy, już wcześniej zostali pozbawieni prawa do korzystania z nieruchomości, tj. najpóźniej 13 grudnia 1962 r., kiedy wydano orzeczenie nacjonalizacyjne. I nie zmienia takiej oceny wynikająca z decyzji nadzorczej fikcja prawna wyeliminowania decyzji nacjonalizacyjnej z obrotu prawnego, albowiem nie można przyjąć, że w konsekwencji wadliwości nacjonalizacji de facto nie doszło do pozbawienia dawnych właścicieli prawa do korzystania z nieruchomości. Dlatego stwierdzono, że kwestionowana w niniejszym postępowaniu decyzja z 1971 r. w żaden sposób nie wpłynęła na sferę uprawnień właścicieli nieruchomości sprzed jej nacjonalizacji, bo to nie ona była źródłem ich szkody, tym samym również jej potencjalne unieważnienie, w żaden sposób nie wpływa na ich sytuację prawną. Już po [...] grudnia 1971 r., tj. po dniu wydania kwestionowanej decyzji, nieruchomość ta kilkukrotnie była przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, więc nie sposób utożsamiać akurat tej decyzji z przeszkodą do ewentualnego, współczesnego zwrotu nieruchomości w naturze. Z powyższego zdaniem organu wynika, że nie istnieje żaden przepis prawny łączący spadkobierców dawnych właścicieli wadliwie przejętej nieruchomości z decyzją o przekazaniu nieruchomości między jednostkami państwowymi. W takiej sytuacji ich interes ma jedynie charakter faktyczny, stanowiący próbę zakwestionowania dalszego rozdysponowania prawem do użytkowania tej nieruchomości. Reasumując Minister stwierdził, że decyzja z 1971 r., nie ma żadnego wpływu na sferę praw skarżącego. Organ odwoławczy też wyjaśnił, że organami właściwymi do wydawania decyzji w sprawie przekazania nieruchomości w trybie rozporządzenia były organy do spraw rolnych, dlatego w aktualnym stanie prawnym organem odwoławczym w postępowaniu nadzorczym nad taką decyzją jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako kierujący działem administracji rządowej "rolnictwo i rozwój wsi". Ponadto decyzja z 1971 r. jest odrębną i samodzielną decyzją, dlatego przy ustalaniu organu właściwego nie miało żadnego znaczenia to, że poprzedzająca ją decyzja nacjonalizacyjna oceniana była w postępowaniu nadzorczym przez Ministra właściwego do spraw gospodarki. Z kolei żądanie przez skarżącego stwierdzenia nieważności uchwały z 1961 r. o przekazaniu młyna wodnego w [...] na rzecz GRN [...] pow. [...] objęte zostało odrębnym aktem administracyjnym Wojewody [...], tj. postanowieniem z [...] lutego 2017 r. o odmowie wszczęcia postępowania, które Minister Inwestycji i Rozwoju postanowieniem z [...] lutego 2019 r. utrzymał w mocy, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 30 maja 2019 r. (sygn. akt IV SA/Wa 773/19) oddalił skargę wniesioną na ww. postanowienie. Na zakończenie Minister jeszcze raz podkreślił, że decyzja z 1971 r. nie miała bezpośredniego wpływu na interes prawny lub obowiązek skarżącego, rozstrzygała bowiem tylko i wyłącznie o przekazaniu prawa do użytkowania nieruchomością między jednostkami państwowymi. Bezpośredni wpływ na interes prawny skarżącego miało natomiast orzeczenie nacjonalizacyjne z 1962 r., które było już przedmiotem odrębnego postępowania nadzorczego. Wobec braku interesu prawnego po stronie odwołującego się (wnioskodawcy postępowania nieważnościowego) uchylono zaskarżoną decyzję organu I instancji i umorzono postępowanie w sprawie.

J. K. w skardze (pisma z 8 i 10 grudnia 2020 r.) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2020 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi celem merytorycznego rozpoznania odwołania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił uchybienie art. 28 k.p.a., gdyż organ odmówił statusu strony. Nadto rozstrzygnięto też wbrew art. 139 k.p.a., albowiem z decyzji organu I instancji wynikała okoliczność częściowo pozytywna dla skarżącego – choć niesatysfakcjonująca go, tymczasem w postępowaniu odwoławczym całą sprawę unicestwiono. W sprawie też błędnie ustalono właściwość rzeczową decydentów, która jest związana z zakresem działania departamentu ziemskiego, a powinna być departamentu przemysłowego oraz błędnie określono skutki decyzji z 1971 r. W motywach skargi przytoczono argumentację mającą uzasadniać sformułowany wniosek i postawione zarzuty.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że 4 maja 2021 r. Przewodnicząca Wydziału zarządziła rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym 31 maja 2021 r. w składzie trzech sędziów, czyli w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - zwanej dalej: p.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] listopada 2020 r. nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji – według art. 157 § 2 k.p.a. - wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przepis ten przewiduje m. in. możliwość inicjowania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony. O tym, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 k.p.a. Zgodnie z tą regulacją - stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie nieważnościowe, którego przeprowadzenia zażądał skarżący, dotyczyło decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1971 r., na mocy której doszło do nieodpłatnego przekazania działki nr [...] o pow. 0,0400 ha, położonej w [...], będącej w dotychczasowym użytkowaniu Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...], wraz ze znajdującymi się budynkami i składnikami majątkowymi wymienionymi w protokole zdawczo - odbiorczym, na rzecz Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...]. Z przedstawionego stanu sprawy wynika, że decyzja z 1971 r., objęta wnioskiem nieważnościowym skarżącego, została wydana po ustanowieniu nad przedsiębiorstwem pn. "Młyn wodny K. J. i K. A." w [...] przymusowego zarządu (zarządzenie z 1956 r.), a następnie stwierdzeniu przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa wraz z nieruchomością, na której to przedsiębiorstwo było zorganizowane (orzeczenie z 1962 r.). Zgodność z prawem przywołanych aktów administracyjnych była przedmiotem postępowań nieważnościowych zakończonych odpowiednio decyzjami z 2007 r. oraz 2013 r. i postępowania te wykazały wadliwość przejęcia. W rezultacie rozstrzygnięcia te dały podstawę do sformułowania roszczeń odszkodowawczych, na drodze postępowania cywilnego, przez spadkobierców właścicieli, którzy zostali pozbawieni własności nieruchomości wbrew prawu. Z kolei decyzja z 1971 r. została wydana na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gmin pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1969 r., Nr 1, poz. 1). Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia, przekazanie nieruchomości następowało w użytkowanie, chyba że przepisy rozporządzenia stanowiły inaczej. Rozporządzenie w sprawie przekazywania nieruchomości dotyczyło nieruchomości stanowiących własność państwową lub własność jednostek gospodarki uspołecznionej. W ramach własności państwowej następowało jedynie przekazywanie nieruchomości w użytkowanie. Skutkiem przekazania nieruchomości na podstawie rozporządzenia nie było przeniesienie prawa własności do tej nieruchomości, a jedynie przeniesienie uprawnienia do korzystania z niej. Decyzja wydawana w tym przedmiocie nie była decyzją ustalającą stan prawny nieruchomości, nie powodowała jakiekolwiek zmiany w sferze ich stosunków własnościowych. Zatem, na gruncie decyzji z 1971 r., w ramach prawa własności ówcześnie przypisanego Skarbowi Państwa, doszło do przekazania nieruchomości dotychczas użytkowanej przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...] w użytkowanie Gminnej Spółdzielni "[...]" w [...]. Na mocy decyzji z 1971 r. nie doszło do zmiany w sferze stosunków własnościowych, właścicielem nieruchomości pozostał Skarb Państwa, a nastąpiło przekazania nieruchomości pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej w użytkowanie. Słusznie więc w postępowaniu odwoławczym stwierdzono, że decyzja z 1971 r. nie wpłynęła na sferę uprawnień właścicieli nieruchomości sprzed jej nacjonalizacji, to nie ona była źródłem ich szkody, tym samym zakwestionowanie jej legalności, w żaden sposób nie wpływa na sytuację prawną spadkobierców. Po 1971 r. nieruchomość ta była z kolei przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Powyższe oznacza, że decyzja z 1971 r. nie wywarła bezpośredniego wpływu na zakres praw i obowiązków dotychczasowych właścicieli, tym samym teraz i na sferę praw i obowiązków skarżącego - jako spadkobiercy spornej nieruchomości w świetle podniesionych przez niego okoliczności. Rozstrzygała bowiem tylko i wyłącznie o przekazaniu prawa do użytkowania nieruchomością między wyżej wymienionymi jednostkami. Trudno więc mówić o istnieniu przepisu prawnego łączącego spadkobierców dawnych właścicieli wadliwie przejętej nieruchomości z decyzją o przekazaniu nieruchomości między jednostkami państwowymi. W takiej sytuacji ich interes ma jedynie charakter faktyczny, stanowiący próbę zakwestionowania dalszego rozdysponowania prawem do użytkowania nieruchomości. Skarżący nie jest więc podmiotem, którego interesu prawnego mogłyby dotyczyć skutki prawne stwierdzenia nieważności decyzji z 1971 r. Nie mógł więc żądać czynności organu ze względu na swój interes prawny, czyli skutecznie doprowadzić postępowanie nieważnościowe wszczęte jego wnioskiem do rozstrzygnięcia co do istoty. Wobec stwierdzenia w trakcie tego postępowania braku interesu prawnego po stronie skarżącego (odwołującego się, wnioskodawcy postępowania nieważnościowego) doszło do zgodnego z prawem uchylenia zaskarżonej decyzję organu I instancji i umorzenia postępowania pierwszej instancji, czyli postępowania nieważnościowego, którego przedmiotem była decyzja z 1971 r.). Umorzenie postępowania z przyczyny podmiotowej oznacza, że wniesienie żądania przez dany podmiot nie może wywołać skutku w postaci doprowadzenia do merytorycznego rozpoznania wniosku.

Niezasadny jest też zarzut, w ramach którego skarżący kwestionuje właściwość rzeczową organu rozstrzygającego w sprawie. Organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W sprawie doszło do wypełnienia tego obowiązku. Właściwość rzeczowa organu administracji publicznej w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym orzeczenia o przejściu na własność przedsiębiorstwa, jak i właściwość w niniejszym postępowaniu nieważnościowym, zostały ustalone według przepisów o zakresie ich działania (przepisów materialnego prawa administracyjnego). Odparcia wymaga również zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 139 k.p.a. W myśl tego przepisu postępowania, organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Niemniej decyzja umarzająca postępowanie pierwszej instancji (postępowanie administracyjne) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie może ze swej istoty być dla strony "niekorzystna" w rozumieniu art. 139 k.p.a. Umorzenie postępowania następuje w sytuacji jego bezprzedmiotowości (art. 105 k.p.a.). Dlatego przyjmuje się, że decyzja, o jakiej mowa w art. 139 k.p.a., to tylko taka decyzja organu odwoławczego, przy pomocy której organ ten uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, wywiera bowiem inny skutek, przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy, nie kształtuje się stosunek materialnoprawny, dlatego decyzja ta nie pogarsza, ani nie poprawia sytuacji prawnej strony odwołującej się (np. wyroki NSA: z 24.10.2012 r., sygn. akt II GSK 1100/12; z 12.10.2012 r., sygn. akt II GSK 1099/12). Zatem pogląd skarżącego, że organ odwoławczy naruszył art. 139 k.p.a., wydając decyzję w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie jest trafny. Z drugiej też strony, skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, daje podstawę do stwierdzenia nieważności. Innymi słowy stanowi podstawę nieważnościową z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W przypadku gdy organ odwoławczy ustali, że decyzja organu I instancji jest dotknięta jedną z wad wyliczonych w art. 156 § 1, może jedynie uchylić i zmienić decyzję (np. w razie rażącego naruszenia prawa, czy gdy wykonanie decyzji powodowałoby czyn zagrożony karą, czy gdyby zawierała wadę powodującą nieważność z mocy prawa) lub uchylić decyzję i umorzyć postępowanie I instancji (np. wydanie decyzji bez podstawy prawnej, z naruszeniem przepisów o właściwości, res iudicata, czy gdy decyzję skierowano do osoby niebędącej stroną w sprawie) (wyrok WSA w Poznaniu z 4.12.2019 r., sygn. akt II SA/Po 438/19). Ostatecznie Sąd uznał, że kluczowe dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia o charakterze procesowym elementy stanu faktycznego zostały ustalone zgodnie z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i znajdują oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Również uzasadnienie, jako zawierające elementy faktyczne i prawne, zostało sporządzone w sposób odpowiadający wymogom określonym art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a.

Wszystko to oznacza, że wydana w powyższych uwarunkowaniach przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzja, w której uchylił zaskarżoną odwołaniem decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości, odpowiada prawu, tym samym zarzuty i argumentacja podniesione w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.