Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1401/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6552
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 8 ust. 4a
journal: Dz.U. 2016 poz 153
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów  Wiejskich na lata 2007-2013
article: art. 163
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 2
journal: Dz.U. 2015 poz 346
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i  trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) Protokolant Anna Sobińska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 1048/16 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu płatności na zalesienie gruntów rolnych w części dotyczącej premii zalesieniowej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od P. P. na rzecz Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA) wyrokiem z 8 grudnia 2016 r., I SA/Sz 1048/16, w wyniku rozpoznania skargi P. P. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR) z [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu pomocy na zalesienie, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z [...] maja 2016 r. nr [...] oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

WSA orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący 29 lipca 2013 r. wniósł o przyznanie pomocy na zalesianie gruntów rolnych. We wniosku zadeklarował do zalesienia działkę rolną o pow. 7,00 ha. Zalesienie zostało wykonane 12 kwietnia 2014 r. W związku z tym Kierownik ARiMR decyzją z [...] października 2014 r. przyznał skarżącemu pomoc w łącznej wysokości 70.428 zł, w tym m.in. premię zalesieniową (11.060 zł) płatną corocznie przez okres 15 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.

W dniu 2 czerwca 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności na 2015 r. Kierownik ARiMR decyzją z [...] maja 2016 r. zmienił decyzję z [...] października 2014 r., w części dotyczącej wysokości premii zalesieniowej począwszy od 2015 r. Na mocy tej decyzji zmianie uległa wysokość wypłacanej premii zalesieniowej w drugim roku oraz od trzeciego do piętnastego roku uczestnictwa w programie zalesieniowym poprzez ustalenie stawki płatności do 1 ha w wysokości 1.190 zł.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika ARiMR z [...] maja 2016 r. W jego ocenie Kierownik ARiMR zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zmienił decyzję o przyznaniu tej pomocy w części dotyczącej premii zalesieniowej przez dokonanie zmiany wysokości tej premii przysługującej od roku, w którym rolnik, któremu ta pomoc została przyznana, spełnił warunki określone w art. 7 ust. 1 pkt 2 lub ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r. poz. 308), tj. od 2015 r., uwzględniając odpowiednią stawkę tj. 1.190 zł określoną w załączniku nr 4 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2015 r., poz. 346; dalej: rozporządzenie zmieniające).

Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że – zgodnie z treścią Załącznika nr 4 do rozporządzenia zmieniającego w części I w pkt 1 w tabeli Lp. 3 – premia zalesieniowa zł/ha na rok: A. w przypadku gruntów niekwalifikujących się na podstawie art. 32 ust. 2 lit. b ppkt ii rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 do jednolitej płatności obszarowej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1.580zł/ha na rok B. w przypadku gruntów kwalifikujących się na podstawie art. 32 ust. 2 lit. b ppkt ii rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 do jednolitej płatności obszarowej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1.190 zł/ha na rok.

Dyrektor ARiMR wskazał, że działka ewidencyjna nr [...] została zalesiona nie wcześniej niż jesienią 2008 oraz w 2008 r. zapewniała prawo do jednolitej płatności obszarowej, w całości na powierzchni zalesionego gruntu o powierzchni 7,00 ha w myśl art. 32 ust. 2 lit. b ppkt ii rozporządzenia 1307/2013. W związku z tym Dyrektor ARiMR uznał, że organ I instancji prawidłowo zmienił wysokość premii zalesieniowej do 8.330 zł, poprzez zastosowanie wysokości stawki 1.190 zł/ha.

Organ wytłumaczył, że zmiana rozporządzenia, a mianowicie stawki premii zalesieniowej spowodowana była zmianą prawa unijnego, poprzez objęcie systemem wsparcia bezpośredniego gruntów zalesionych w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Dyrektor ARiMR za chybiony uznał zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP w zw. z § 2 rozporządzenia zmieniającego. Organ wskazał, że rozporządzenie zmieniające jest obowiązującym przepisem prawa, którego składowe nie zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. Z tych względów zastosowanie obowiązujących przepisów przez ARiMR, przy spełnieniu odpowiednich warunków do ich zastosowania było w pełni uzasadnione, a wskazywanie przez skarżącego jako niezgodnie z Konstytucją RP bezpodstawne.

Zaskarżonym wyrokiem WSA uwzględnił skargę skarżącego.

WSA wskazał, że art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2016 r., poz. 337 ze zm.: dalej: ustawa PROW) stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie zasadą jest stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego. Następnie stwierdził, że organ orzekając w sprawach uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych musi mieć na względzie stosowanie zasady trwałości decyzji administracyjnych. Przepisy pozwalające na wzruszenie decyzji ostatecznej nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Co prawda art. 163 k.p.a. pozwala na uchylenie lub zmianę decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż w przypadkach określonych w art. 163 i następne, jednak tylko wówczas, gdy przewidują to przepisy szczególne. W ocenie WSA owym "przepisem szczególnym" może być jedynie przepis rangi ustawowej, bo co prawda pogląd doktryny przychyla się do zdania, że przepisami szczególnymi mogą być "przepisy aktów prawnych wydanych na ich podstawie i w celu ich wykonania", jednak w jego ocenie pogląd taki jest niesłuszny. W konsekwencji WSA wywiódł, że art. 163 k.p.a. mógłby ewentualnie stanowić podstawę wydania decyzji w sprawie gdyby istniał przepis upoważniający do tego i to w randze ustawy. WSA podkreślił, że sama ustawa PROW takiego rozwiązania jak uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie art. 163 k.p.a. nie przewiduje, a przepis art. 155 k.p.a. może być współzastosowany wyłącznie z art. 21 ust 5 ustawy PROW.

WSA podniósł dalej, że § 2 rozporządzenia zmieniającego wydany został bez upoważnienia ustawowego, ponieważ to wyłącznie ustawa może określać zakres spraw przekazanych do uregulowania w drodze rozporządzenia. Upoważnienie musi zawierać wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego, nadto wydane być może wyłącznie w granicach upoważnienia ustawowego, które musi być bardzo precyzyjne i określać materię rozporządzenia. WSA przytoczył orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wydane na tle art. 92 ust 1 zd. 1 Konstytucji. W tym kontekście WSA przeanalizował art. 29 ustawy PROW zawierający delegację ustawową do wydawania rozporządzeń i odnalazł tam przepis upoważniający ministra do wydania rozporządzenia określającego szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem. Jednak realizacją tego upoważnienia jest wyłącznie rozporządzenie zalesieniowe i w ocenie WSA wyłącznie zawarta w nim materia stanowi regulację odpowiadającą upoważnieniu ustawowemu.

WSA wywiódł, że Minister mógł wydać rozporządzenie w którym mógł regulować stawki, lecz z poszanowaniem istotnych z punktu widzenia praw nabytych, zasady praworządności, równości, zakazu retroakcji itp. Tymczasem Minister w rozporządzeniu zalesieniowym nie zawarł regulacji w tym zakresie, dlatego WSA doszedł do przekonania, że w rozporządzeniu zmieniającym Minister dokonał modyfikacji kwestii stawek wypłacanych rolnikom, których zmienić nie mógł, gdyż wydając rozporządzenie zalesieniowe "wyczerpał" swoje upoważnienie do wydania rozporządzenia.

WSA doszedł także do wniosku, że co do zasady, rolą aktu rangi rozporządzenia wykonawczego jest regulowanie kwestii technicznych, co oznacza, że nie powinny one obejmować instytucji wydawania decyzji administracyjnych czy możliwości ich modyfikacji, gdyż kwestie te reguluje ustawa PROW i k.p.a. Najważniejsze jest jednak to, że kwestia obniżenia wysokości płatności nie jest kwestią techniczną. WSA nie dopatrzył się upoważnienia dla Ministra do wydania rozporządzenia w którym uregulowano by sprawę zmiany wysokości stawki. Za takim rozumowaniem przemawia sama ustawa PROW, która odwołuje się wyłącznie do mechanizmu przewidzianego w art. 155 k.p.a.

WSA wskazał także, że brak jest przeszkód w dokonywaniu oceny zgodności z Konstytucją przepisów wykonawczych w randze rozporządzenia i wskazał na prawo sądu do pominięcia przy orzekaniu tego aktu, który uznał za niezgodny z ustawą. W tym kontekście WSA zdecydował, że § 2 rozporządzenia zmieniającego jest niezgodny z Konstytucją i pominął ten przepis przy orzekaniu w sprawie, gdyż narusza zasadę nieretroaktywności przepisów – bowiem przepis ten ma moc wsteczną – wywołuje ujemne skutki prawne w sferze praw nabytych.

W efekcie WSA stwierdził, że rozpatrując ponownie sprawę organy zastosują się do jego wskazań i w rezultacie, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.

Skargę kasacyjną od wyroku złożył Dyrektor ARiMR, skarżąc go w całości domagając się jego uchylenia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucił:

a) naruszenia prawa materialnego w postaci:

- § 2 rozporządzenia zmieniającego, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, po pierwsze, że przepis ten jako – mający rangę podustawową oraz wydany z naruszeniem delegacji ustawowej – nie może stanowić podstawy do zmiany decyzji ostatecznej w oparciu o art. 163 k.p.a.;

- § 8 ust. 4a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. (Dz. U. z 2016 r. poz. 153 ze zm.; dalej: rozporządzenie wykonawcze), poprzez jego niezastosowanie;

- art. 29 ustawy PROW, poprzez jej niewłaściwe zastosowanie;

b) naruszenie przepisów prawa procesowego mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 163 § 1 k.p.a. w zw. z § 2 rozporządzenia zmieniającego, polegające na wadliwym wykonaniu przez WSA funkcji kontrolnej i uchyleniu decyzji organów ARiMR zmieniających decyzje o przyznaniu pomocy na zalesienie, podczas gdy kontrolowane przez WSA decyzje wydane zostały w oparciu o prawidłowe zastosowanie art. 163 k.p.a. w zw. z § 1 rozporządzenia zmieniającego, ponadto art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

Skarżący odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożył.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna przesłanka nieważności postępowania, wymieniona w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, w zakresie wskazanym w zarzutach kasacyjnych.

W ramach ustawowych podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wnoszący skargę kasacyjną zarzucił: naruszenie § 2 rozporządzenia zmieniającego przez przyjęcie, że przepis ten, mający rangę przepisu podstawowego, nie może stanowić podstawy do zmiany decyzji ostatecznej na podstawie art. 163 k.p.a. ponieważ został wydany z naruszeniem delegacji ustawowej; brak zastosowania § 8 ust. 4a rozporządzenia wykonawczego; niewłaściwe zastosowanie art. 29 ustawy PROW; naruszenie art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 163 § 1 k.p.a. w zw. z § 2 rozporządzenia zmieniającego, a także niewłaściwe zastosowanie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

Przystępując do ich rozpoznania wypada zauważyć, że przed 2015 r. rolnik mógł co do zasady ubiegać się o wsparcie na zalesienie ze środków budżetowych UE, w ramach kolejnych PROW (2004 – 2006; 2007 – 2013 i 2014 – 2020), bez możliwości jednoczesnego ubiegania się o przyznanie płatności obszarowej. Wparcie to miało z jednej strony służyć zwiększaniu obszarów leśnych i tworzeniu terenów zalesionych na gruntach rolnych i gruntach innych (z sukcesją naturalną), a z drugiej strony – stanowić rekompensatę dla rolników z tytułu utraconych przez nich dochodów, w związku z podjętymi na tych gruntach działaniami zalesieniowymi. Od 2015 r. rolnicy, oprócz pomocy na zalesienie mogą ubiegać się o jednolitą płatność obszarową, pod warunkiem jednak, że nie dojdzie do nadkompensacji przyznanych płatności. Zapobieganie powstawania takich sytuacji należy do państw członkowskich.

W stanie faktycznym sprawy rolnik otrzymał w 2014 r. pomoc na zalesienie, na którą składają się trzy elementy (wsparcie na zalesienie, premia pielęgnacyjna i premia zalesieniowa), która od 2015 r. została zmniejszona, w części dotyczącej premii zalesieniowej. Kwestią sporu nie jest fakt otrzymania pomocy, a jedynie to, czy organ mógł ją zmniejszyć (od 2015 r.), na podstawie § 2 rozporządzenia zmieniającego.

Zdaniem WSA brak było podstaw prawnych do takich działań. Sąd wyjaśnił, że przepis § 2 rozporządzenia zmieniającego został wydany z przekroczeniem normy upoważniającej, nie stanowi przepisu szczególnego, gdyż norma ta jako podustawowa nie wywiera, bo z uwagi na regułę lex specialis – nie może wywierać, skutku derogacyjnego w stosunku do przepisów ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. W ocenie WSA przepis ten nie może także stanowić podstawy samoistnej do zmiany decyzji bez zastosowania art. 163 k.p.a., gdyż takiego rozwiązania nie przewiduje ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, do której mają zastosowanie przepisy k.p.a., o ile sama ustawa nie wyłącza ich zastosowania. Innej, samoistnej podstawy do zmiany decyzji, niż ta, o której mowa w art. 155 k.p.a. czy w art. 21 ust. 5 powołanej ustawy, zdaniem WSA ustawodawca nie przewidział. Ustawodawca nie upoważnił też organu wykonawczego, do uregulowania na poziomie rozporządzenia instytucji zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo, natomiast art. 104 § 1 k.p.a., w związku z przepisem szczególnym prawa materialnego, nie może stanowić podstawy prawnej zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo. Jak wskazał WSA, kwestię tę ustawodawca uregulował bowiem w art. 163 k.p.a.

Przeciwnego zdania jest organ.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko WSA nie znajduje potwierdzenia w stanie prawnym i faktycznym sprawy.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał, m.in. art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy PROW oraz § 2 rozporządzenia zmieniającego w zw. z częścią I pkt 1 tabeli lp. 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia wykonawczego.

Artykuł 20 ustawy PROW, w zakresie niezbędnym do rozpoznania tej sprawy, stanowi: "1. Pomoc w ramach działań, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, 3, 6, 7 oraz 9 - 15, jest przyznawana w drodze decyzji administracyjnej.

2. Właściwym w sprawach dotyczących przyznawania pomocy w drodze decyzji administracyjnej jest:

1) kierownik biura powiatowego Agencji - w przypadku działań, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3, 9 oraz 11-15; (...)

3. W decyzji w sprawie przyznania pomocy w ramach działań, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 12, 14 i 15:

1) określa się również zmniejszenia tej pomocy i wykluczenia z tej pomocy, jeżeli te zmniejszenia i wykluczenia wynikają z przepisów Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz

2) ustala się kwotę podlegającą odliczeniu na podstawie przepisów Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, jeżeli zachodzą przesłanki ustalenia tej kwoty określone w tych przepisach. (...)."

Działania określone w art. 5 ust. 1 pkt 12, 14 i 15 ustawy PROW to: wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), program rolnośrodowiskowy i zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne. Natomiast przepisy prawne wskazane w art. 1 pkt 1 ustawy PROW to rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21 października 2005 r., str. 1, ze zm.; dalej: rozporządzenie 1698/2005) oraz akty prawne wydane na jego podstawie.

Wskazane rozporządzenie, mimo utraty mocy z 1 stycznia 2014 r., ma nadal zastosowanie do operacji realizowanych zgodnie z programami zatwierdzonymi przez Komisję na mocy tego rozporządzenia przed 1 stycznia 2014 r. (zob. art. 88 w zw. z art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005; Dz.U.UE.L.2013.347.487; dalej: rozporządzenia 1305/2013), z pewnymi jednak zastrzeżeniami wynikającymi z nowej regulacji, mającymi za zadanie zapewnienie ciągłości w płatnościach oraz elastyczności między filarem I i II.

W myśl art. 89 rozporządzenia 1305/2013 (stanowiącego kontynuację rozporządzenia 1698/2005) "W celu ułatwienia przejścia z systemu ustanowionego rozporządzeniem (WE) nr 1698/2005 na system ustanowiony niniejszym rozporządzeniem Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 83 ustanawiających warunki, na jakich wsparcie zatwierdzone przez Komisję na mocy rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 może zostać połączone ze wsparciem udzielonym na mocy niniejszego rozporządzenia, w tym w odniesieniu do pomocy technicznej i ewaluacji ex post. (...).".

Nadto, zgodnie z punktem 22 i 24 preambuły powołanego rozporządzenia "... Państwa członkowskie powinny również zapewnić, aby płatności dla rolników nie prowadziły do podwójnego finansowania na mocy niniejszego rozporządzenia oraz rozporządzenia (UE) nr 1307/2013...."

Odpowiednio w myśl art. 14 ust. 1 zd. pierwsze i ust. 2 zd. pierwsze rozporządzenia 1307/2013 (stanowiącego z kolei kontynuację rozporządzenia 73/2009) "...1. Do dnia 31 grudnia 2013 r. państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o udostępnieniu, jako wsparcie dodatkowe dla działań w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich finansowanych z EFRROW zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1305/2013, do 15 % ich rocznych pułapów krajowych na rok kalendarzowy 2014, określonych w załączniku VIII do rozporządzenia (WE) nr 73/2009 oraz ich rocznych pułapów krajowych na lata kalendarzowe 2015-2019, określonych w załączniku II do niniejszego rozporządzenia. W związku z tym odpowiednia kwota nie może już być dostępna na przyznawanie płatności bezpośrednich...." oraz "...Do dnia 31 grudnia 2013 r. państwa członkowskie, które nie podjęły decyzji, o której mowa w ust. 1, mogą podjąć decyzję o udostępnieniu w formie płatności bezpośrednich do 15 % lub - w przypadku Bułgarii, Estonii, Hiszpanii, Litwy, Łotwy, Polski, Portugalii, Rumunii, Słowacji, Finlandii, Szwecji i Zjednoczonego Królestwa - do 25 % przydzielonej kwoty na wsparcie dla działań w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich finansowanych z EFRROW na okres 2015-2020, jak określono w rozporządzeniu 1305/2013. W związku z tym odpowiednia kwota nie może już być dostępna na wsparcie dla działań w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich...."

Nadto, zgodnie z punktem 18 i 46 preambuły powołanego rozporządzenia "Aby osiągnąć cele WPR, systemy wsparcia mogą wymagać dostosowania do rozwoju sytuacji, w razie konieczności w krótkim terminie. Należy zatem przewidzieć możliwość przeglądu systemów wsparcia, w szczególności w świetle rozwoju sytuacji gospodarczej lub budżetowej, w związku z czym beneficjenci nie będą mogli zakładać, że warunki przyznawania wsparcia nie ulegną zmianie." i "Aby wesprzeć zrównoważony rozwój rolnictwa na obszarach o szczególnych ograniczeniach naturalnych, państwa członkowskie powinny mieć możliwość wykorzystania części pułapów dla płatności bezpośrednich na przyznawanie wszystkim rolnikom prowadzącym działalność na tych obszarach lub na niektórych z tych obszarów, w przypadku gdy postanowi o tym dane państwo członkowskie, rocznej płatności obszarowej oprócz płatności podstawowej. Taka płatność nie powinna zastąpić wsparcia przyznawanego na podstawie programów rozwoju obszarów wiejskich i nie powinna być przyznawana rolnikom na obszarach, które wyznaczono zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1698/2005, lecz których nie wyznaczono zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1305/2013."

Z analizy powołanej regulacji należy więc wnioskować, że w 2014 r. po raz ostatni przedmiotowa pomoc mogła być przyznana według dotychczasowych reguł. W regulacji tej znalazły się również przepisy mające umożliwić państwom członkowskim płynne przejście na nowe zasady realizacji płatności. Niektóre z nowych rozwiązań prawnych mają charakter obligatoryjny dla wszystkich krajów UE, inne zaś zostały pozostawione do opracowywania we własnym zakresie przez poszczególne państwa członkowskie. Polska (w związku z wprowadzonymi zmianami) wystąpiła do UE o przesunięcie 25% środków z II filara do I filara WPR. W ten sposób pierwotne kwoty w ramach poszczególnych filarów uległy zmianie, co niewątpliwie wymagało dokonania weryfikacji przyznanej wcześniej pomocy na zalesianie i w razie konieczności podjęcia decyzji o zmianie jej wysokości.

Zakres pomocy na zalesianie w badanym okresie wyznaczał art. 36 lit. b) rozporządzenia 1698/2005. W myśl tego przepisu wsparcie, o którym mowa w sekcji 2 Oś 2 tego rozporządzenia, pn. "Poprawa środowiska naturalnego i terenów wiejskich" dotyczy "...środków ukierunkowanych na zrównoważone użytkowanie gruntów leśnych poprzez:

i) pierwsze zalesianie gruntów rolnych;

ii) pierwsze zakładanie systemów rolnoleśnych na gruntach rolnych;

iii) pierwsze zalesianie gruntów nierolniczych."

Wsparcie przewidziane w art. 36 lit. b) obejmuje tylko jeden lub więcej elementów, i tak:

- Według art. 43 wsparcie przewidziane w art. 36 lit. b) ppkt i) obejmuje:

a) koszty założenia;

b) roczną premię na zalesiony hektar w celu przyczynienia się do pokrycia kosztów utrzymania przez maksymalny okres 5 lat;

c) roczną premię na hektar w celu przyczynienia się do pokrycia straty dochodu wynikającej z zalesiania przez maksymalny okres 15 lat dla rolników lub ich stowarzyszeń, uprawiających dane grunty przed ich zalesieniem, lub dla jakiejkolwiek innej osoby fizycznej lub podmiotu prawa prywatnego.

- Według art. 44 wsparcie przewidziane w art. 36 lit. b) ppkt ii) jest udzielane rolnikom w celu stworzenia systemów rolnoleśnych łączących w sobie systemy ekstensywnego rolnictwa i leśnictwa. Uprawa gruntów jest połączona z uprawą drzew. Wsparcie obejmuje koszty założenia.

- Według art. 45 wsparcie przewidziane w art. 36 lit. b) ppkt iii) na zalesienie gruntów, które nie kwalifikują się zgodnie z art. 36 lit. b) ppkt i), obejmuje koszty założenia. W przypadku gruntów rolnych, na których zaprzestano działalności rolniczej, wsparcie obejmuje również roczne premie, o których mowa w art. 43 ust. 1 lit. b).

Podobnie kwestię tę reguluje § 8 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Przepis ten stanowi, że "Pomoc na zalesianie obejmuje:

1) wsparcie na zalesienie - stanowiące jednorazową, zryczałtowaną płatność z tytułu poniesionych kosztów zalesienia i ewentualnego ogrodzenia uprawy leśnej w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną w pierwszym roku, licząc od dnia wykonania zalesienia;

2) premię pielęgnacyjną - stanowiącą zryczałtowaną płatność z tytułu poniesionych kosztów prac pielęgnacyjnych oraz ochrony uprawy leśnej przed zwierzyną w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez 5 lat, licząc od dnia wykonania zalesienia;

3) premię zalesieniową - stanowiącą zryczałtowaną płatność z tytułu utraconych dochodów wynikających z przeznaczenia gruntów rolnych na grunty leśne w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez 15 lat, licząc od dnia wykonania zalesienia."

Tak więc rolnikowi mogła być przyznana płatność na zalesienie w pełnym lub ograniczonym zakresie, w zależności od charakteru gruntu, na którym prowadzone było zalesianie i do wysokości nieprzekraczającej maksymalnych wysokości i stawek określonych w załączniku I rozporządzenia unijnego, a dodatkowo, od 2015 r. otrzymana przez rolnika pomoc nie mogła prowadzić do nadkompensacji przyznanych w ogóle płatności. Co zobowiązywało państwa członkowskie do podejmowania działań w celu zapobieżenia powstawaniu takich sytuacji.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia zmieniającego "W przypadku gdy pomoc na zalesianie gruntów rolnych w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 została przyznana do gruntów, o których mowa w art. 32 ust. 2 lit. b ppkt ii rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, ze zm.), kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zmienia decyzję o przyznaniu tej pomocy w części dotyczącej premii zalesieniowej przez dokonanie zmiany wysokości tej premii przysługującej od roku, w którym rolnik, któremu ta pomoc została przyznana, spełnił warunki określone w art. 7 ust. 1 pkt 2 lub ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. poz. 308), uwzględniając odpowiednią stawkę określoną w załączniku nr 4 do rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem."

Przepis ten odwołuje się więc m.in. do regulacji unijnych, co nie powinno budzić żadnych wątpliwości zważywszy na materię, jaką reguluje. Jak zostało wcześniej wskazane zmiana regulacji w zakresie przyznawania płatności dla rolnictwa i obszarów wiejskich (w zakresie I i II filara WPR) na poziomie unijnym wymusiła niejako zmianę przepisów krajowych. Do przestrzegania przepisów unijnych Polska zobowiązała się z chwilą przystąpienia do UE. Wyrazem realizacji ciążących na Polsce obowiązków jest poddane kontroli sądowej powołane rozporządzenie zmieniające.

Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a pkt 2 i 3 ustawy PROW. Przepis ten stanowi:

"1. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określa, w drodze rozporządzenia:

1) szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty lub zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem, a także przestrzenny zasięg wdrażania tych działań, w szczególności:

a) tryb składania wniosków o przyznanie pomocy,

b) szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać wnioski o przyznanie pomocy,

c) szczegółowe wymagania, jakim powinna odpowiadać umowa - w przypadku działań, w ramach których pomoc jest przyznawana na podstawie umowy,

d) działania i przypadki, w których następca prawny wnioskodawcy albo nabywca gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części albo przejmujący posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy oraz warunki i tryb wstąpienia do tego postępowania,

e) działania i przypadki, w których następcy prawnemu beneficjenta albo nabywcy gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części albo przejmującemu posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części może być przyznana pomoc oraz warunki i tryb przyznania tej pomocy

- mając na względzie zapewnienie prawidłowej realizacji programu oraz specyfikę poszczególnych działań" i "1a. Wydając rozporządzenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, dotyczące działań objętych programem, w których warunkiem przyznania pomocy jest spełnianie, w ramach wzajemnej zgodności w rozumieniu art. 19 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, str. 8), wymogów, norm lub minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi:

1) sposób dokonywania oceny wagi stwierdzonej niezgodności, o której mowa w art. 54 ust. 1 lit. c rozporządzenia 1122/2009, w przypadku niezgodności w zakresie minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin;

2) wyrażoną w procentach wielkość zmniejszenia pomocy w zależności od dokonanej oceny wagi stwierdzonej niezgodności, a także przypadki, które uznaje się za drobną niezgodność, biorąc pod uwagę przeprowadzanie oceny zgodnie z zasadami określonymi w art. 51 ust. 4 rozporządzenia 1698/2005, art. 47, art. 71 i art. 72 rozporządzenia 1122/2009, jak również wielkość gospodarstwa rolnego oraz jego położenie geograficzne;

3) szczegółowe warunki i tryb podejmowania działań, o których mowa w art. 51 ust. 2 i art. 51 ust. 4 lit. a rozporządzenia 1698/2005, w przypadku niestosowania zmniejszeń lub wykluczeń określonych w tych przepisach, mając na względzie zapewnienie współmierności tych działań do rodzaju stwierdzonych niezgodności i ograniczenie ich nadmiernej uciążliwości dla beneficjenta."

Zatem katalog zagadnień, które ustawodawca powierzył do uregulowania w rozporządzeniu jest bardzo szeroki i mieści się w granicach przyznanych kompetencji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego użyte w powołanym przepisie pojęcie "szczegółowe warunki i tryb przyznawania (...) pomocy" obejmuje swoim znaczeniem stanowienie o zmianie stawki pomocy (§ 1 pkt 4 rozporządzenia) i czynnościach organu będących skutkami tej zmiany, czyli wydawanie decyzji zmieniających decyzje (§ 2 rozporządzenia). Oznacza to, że minister mógł zmienić stawkę pomocy na zalesianie. Z kolei zapewnienie prawidłowej realizacji programu przy uwzględnieniu specyfiki działań zobowiązywało organ do dokonania weryfikacji uprawnień rolnika, a w konsekwencji do wzruszenia wydanej decyzji w zakresie premii zalesieniowej. Tym samym § 2 rozporządzenia zmieniającego, który dopuszcza możliwość zmiany sposobu finansowania rolnictwa w trakcie realizacji programu jest nie tylko zgodny z intencją prawodawcy unijnego, ale też merytorycznie uzasadniony.

WSA błędnie też zinterpretował treść przepisów ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a zwłaszcza ust. 5 art. 21, który stanowi, że "W przypadku, o którym mowa w art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ wyższego stopnia może zmienić decyzję ostateczną w sprawie przyznania pomocy, na mocy której strona nabyła prawo, również bez zgody strony, jeżeli nie ograniczy to nabytych przez nią praw." Z treści tego przepisu nie można bowiem wywodzić braku podstaw do zastosowania art. 163 k.p.a. W istocie przepis ten przyznaje dodatkowe uprawnienie organowi wyższego stopnia do zmiany decyzji ostatecznej w sprawach objętych regulacją ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Takiego zakazu nie można również wywieść z ust. 1 art. 21 ustawy PROW. W myśl tego przepisu "Z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej." Zatem, jedynie na przeszkodzie w zmianie decyzji mógłby stanowić sam art. 163 k.p.a. W myśl tego przepisu "Organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne."

W piśmiennictwie przyjmuje się, że przepis ten nie ma charakteru uregulowania samoistnego. Jego zastosowanie jest możliwe od spełnienia ustanowionych w przepisach prawa materialnego podstaw uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej, na podstawie której strona nabyła prawo w rozumieniu przepisu art. 155 k.p.a., a nadto, jeśli nie zachodzą wady kwalifikowane decyzji stanowiące podstawę uruchomienia trybów nadzwyczajnych o stwierdzenie nieważności lub wznowienie postępowania.

W stanie sprawy podstawą zmiany decyzji stanowił § 2 rozporządzenia zmieniającego mający umocowanie nie tylko w ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, ale też w prawie unijnym. Tym samym zostały spełnione kryteria wywodzone z art. 163 k.p.a.

Podsumowując, skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.

Dodać należy, że argumentacja Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje także oparcie w wyrokach tego sądu z 11 czerwca 2019 r. o sygn. akt I GSK I GSK 1439/18, I GSK 1451/18, I GSK 1664/18, I GSK 1465/18 oraz I GSK 1466/18 (dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, w pkt 1 wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, oddalając jednocześnie w pkt 2, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę. Naczelny Sąd Administracyjny uznał bowiem, że przy braku wątpliwości odnośnie do stanu faktycznego sprawy poddanej kontroli, istota sprawy umożliwiała podjęcie rozstrzygnięcia reformatoryjnego. Zważywszy dodatkowo na względy ekonomii procesowej, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały takie okoliczności które wymagałyby dalszego wyjaśnienia przez WSA, a które nie mogłyby zostać w sposób ostateczny rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny.

O zwrocie kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804) zasądzając od skarżącego na rzecz organu 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na zasądzone koszty składały się: wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) i koszty zastępstwa procesowego (480 zł).