Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 659/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 151 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 31 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi K. T. i C. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz K. T. i C. T. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu odwołania T. H. i J. H. od decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...], uchylającej w całości w trybie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. decyzję tego organu z dnia [...] w przedmiocie nakazania J. H. odkopania rowka w poprzek działki nr [...] położonej we wsi A oraz nakazującej T. H. i J. H. w terminie do dnia 30 lipca 2007r. wykonanie kanału zamkniętego, łączącego odcinek rowu na działce nr [...] i działce nr [...] na odcinku działki nr [...], położonych we wsi A, w sposób umożliwiający swobodny odpływ wody z rowu usytuowanego na działce nr [...], będącej własnością C. G. i M. G. na koszt zobowiązanych, proporcjonalnie do wysokości posiadanych udziałów we współwłasności działki nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło powyższą decyzję w części i nakazało T. H. i J. H. w terminie do dnia 30 lipca 2010r. wykonanie kanału zamkniętego łączącego odcinek rowu na działce nr [...] i działce nr [...], na odcinku działki nr [...] położonych we wsi A, w sposób umożliwiający swobodny odpływ wody z rowu usytuowanego na działce nr [...], będącej własnością C. G. i M. G. - na koszt zobowiązanych, proporcjonalnie do wysokości posiadanych przez nich udziałów we współwłasności działki nr [...].

W pozostałej części utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W dniu 4 maja 2010r. K. T. i C. T. złożyli wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wójta Gminy Z. z dnia [...].

W uzasadnieniu wniosku wskazali, iż po zapoznaniu się z treścią tej decyzji oraz decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stwierdzili, że sprawa dotyczy między innymi kwestii stosunków wodnych na terenie ich działki w związku z przyjętą metodą odwodnienia działki nr [...].

Naruszenie stosunków wodnych wywołane działaniem właścicieli działki nr [...] dotyczy także ich interesu prawnego. Świadczy o tym powoływana w treści decyzji opinia biegłej H. S., w której stwierdzono między innymi oddziaływanie spornego rowu na działki nr [...], [...], [...] i [...]. K. T. i C. T. podnieśli także, iż właścicielami działki nr [...] zostali w 2002r. Postępowanie zakończone decyzją o nakazaniu wykonania kanału zamkniętego łączącego odcinek rowu na działce nr [...] z działką nr [...], stanowiącą ich własność, odbyło się bez ich udziału. O wydaniu decyzji w dniu [...] dowiedzieli się w dniu 6 kwietnia 2010r. z informacji przekazanej im przez T. H.

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w związku z art. 28 K.p.a. oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. nr 239, poz. 2019 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odmówiło uchylenia decyzji własnej z dnia [...].

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że w dniu 4 maja 2010r. K. T. i C. T. złożyli wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wójta Gminy Z. z dnia [...]. Ponieważ decyzję ostateczną w sprawie wydało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (decyzja z dnia [...]), jako organ właściwy, postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze wznowiło postępowanie w sprawie w celu zbadania, czy zaistniała wskazana przez wnioskodawców przesłanka wznowienia.

Organy administracji ustaliły ponad wszelka wątpliwość, iż sporny rów istniał co najmniej od 1957r. i przebiegał przez działki: nr [...] (własność C. G. i M. G.), [...] (własność T. H. i J. H. ), nr [...] (od 2002r. własność K. T. i C. T.), nr [...] (własność H. L.), nr [...] (własność L. K.).

Właściciele działki nr [...] T. H. i J. H. zakopali odcinek rowu biegnącego przez ich działkę, zamykając jego światło, wskutek czego spływające nim do tej pory wody opadowe i roztopowe z terenów przyległych oraz z działki M. G. i C. G. zaczęły się gromadzić na działce nr [...]. Dodatkowo na pogorszenie stanu wód na działce nr [...] wpłynęło wykopanie przez J. H. na jego działce stawu oraz podwyższenie terenu w wyniku zgromadzenia odkładu z wykopanego stawu. Stroną postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] nie byli K. T. i C. T., ponieważ opisane wyżej działanie J. H. i T. H. nie oddziaływało szkodliwie na ich grunty. Wprawdzie biegła H. S. stwierdziła nadmierne uwilgocenie działek znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie rowu, w tym działki stanowiącej własność K. T. i C. T., jednak ta sytuacja jest - w jej ocenie - skutkiem utraty parametrów spornego rowu na całej jego długości oraz braku utrzymania w dobrym stanie technicznym rowu melioracyjnego o nazwie [...] odprowadzającego wody z pól i pasa przydrożnego, będącego również odbiornikiem wód ze spornego rowu.

Aby uniknąć długotrwałego podtapiania gruntów na tym terenie niezbędne jest, zdaniem biegłej, kompleksowe i trwałe uregulowanie stosunków wodnych poprzez nadanie na całej długości rowu aż do ujścia rowu melioracyjnego odpowiednich parametrów technicznych, na co wymaganej jest pozwolenie wodnoprawne i co wymagałoby współdziałania wszystkich zainteresowanych właścicieli gruntów. Uregulowanie stosunków wodnych w tak szerokim zakresie wykracza poza ramy postępowania wyznaczone przez art. 29 § 3 Prawa wodnego i dlatego dopuszczalne było jedynie nałożenie odpowiednich obowiązków na właścicieli nieruchomości (T. H. i J. H. ) szkodliwie oddziałującej na grunt sąsiedni (C. G. i M. G.) polegających na wykonaniu kanału zamkniętego łączącego odcinek rowu na działce nr [...] i [...], na odcinku działki nr [...], położonych we wsi A, w sposób umożliwiający swobodny odpływ wody z rowu usytuowanego na działce nr [...] będącego własnością C. G. i M. G..

W tym postępowaniu przymiot stron przysługiwał wyłącznie C. G. i M. G. oraz T. H. i J. H. , albowiem to ich praw i obowiązków dotyczyło postępowanie i wydana w jego wyniku decyzja administracyjna. Z faktu, iż w sentencji decyzji została wymieniona działka nr [...], nie można wysnuć wniosku, że decyzja ta rozstrzyga o prawach i obowiązkach K. T. i C. T. Wskazanie działki nr [...] miało na celu wyłącznie precyzyjne określenie przebiegu urządzenia (kanału zamkniętego), którego wykonanie nakazano T. H. i J. H. i który ma wyłącznie przebiegać na działce należącej do T. H. i J. H. .

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. T. i C. T. zarzucili naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 K.p.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę okoliczności świadczących o ich interesie prawnym w związku z nałożonym decyzją z dnia [...] obowiązkiem wykonania kanału zamkniętego łączącego odcinek rowu na działce nr [...] i działce nr [...] na odcinku działki nr [...] oraz art. 156 §1 pkt 5 K.p.a. w związku z tym, że kwestionowana decyzja nie jest możliwa do wykonania, bowiem realizacja nałożonego obowiązku doprowadzi do zalania gruntów stanowiących położoną niżej działkę nr [...], stanowiącą ich własność.

K. T. oraz C. T. zarzucili także naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, wskazując, że realizacja nałożonego obowiązku doprowadzi do odprowadzenia wód na grunty sąsiednie – działkę nr [...].

W uzasadnieniu K. T. i C. T. podnieśli, iż organ administracji nie uwzględnił okoliczności, że są właścicielami działki nr [...] od 2002r. Na działce tej w momencie jej zakupu nie było żadnego rowu. Z. F., poprzedni jej właściciel, był uczestnikiem postępowania prowadzonego w 2001r. i brał udział w rozprawie z udziałem ówczesnych właścicieli gruntów. Wobec braku występowania na ich działce (kontynuacji) rowu nie ma żadnych wątpliwości, że w momencie wykonania kanału zamkniętego na odcinku działki nr [...], łączącego odcinek rowu na działce nr [...] z działką nr [...], będzie ona zalewana wodami spływającymi z działek wyżej położonych.

Z relacji uczestników tamtej rozprawy dowiedzieli się, że J. H. w 2000r. zasypał rów znajdujący się na jego działce (nr [...]), co spowodowane było tym, że rów znajdujący się na ówczesnej działce nr [...] zasypał także jej ówczesny właściciel Z. F. Rów, który według ustnych przekazów uczestników postępowania, znajdował się na terenie działki oznaczonej nr [...], utracił swoje pierwotne parametry i zgodnie z aktualnymi mapami nie istnieje. Działka nr [...] znajduje się na terenie usytuowanym poniżej działek nr [...] i nr [...]. Położona jest na obszarze posiadającym naturalne ukształtowanie w stronę zabudowań. Brak rowu na tej działce, ukierunkowującego spływ skierowanych tu wód opadowych spowoduje dalszy ich odpływ w tym właśnie kierunku. Decyzja nakazująca odprowadzenie wód opadowych z terenów położonych powyżej działki nr [...] poprzez kanał z wylotem skierowanym na tę działkę doprowadzi do zalania gruntów położonych niżej, co oznacza, iż nie jest ona możliwa do wykonania i niezgodna z art. 29 ust. 1 ustawy Prawo wodne.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...].

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, iż przymiot strony w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z dnia [...] posiadali właściciele działki, na której naruszenie stosunków wodnych miało miejsce (nr [...]) oraz właściciele działki sąsiedniej, na której szkoda powstała (nr [...]).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało także swoje stanowisko, co do braku szkody na gruncie skarżących. Stwierdziło też, iż realizacja decyzji administracyjnej, z której wynika obowiązek właściciela do uregulowania na jego gruncie stosunków wodnych zgodnie z obowiązującym prawem, nie stanowi naruszenia art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne.

Bezpośrednią przyczyną pojawienia się negatywnego zjawiska, na które powołują się skarżący - ewentualnego zalewania gruntów działki nr [...], w przypadku udrożnienia rowu na odcinku działki nr [...], będzie brak drożności odcinka rowu na działce skarżących. Obowiązkiem każdego właściciela gruntu, wynikającym z przepisów Prawa wodnego jest dbanie o zachowanie prawidłowych stosunków wodnych na gruncie. Uznając za niezasadny zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę, iż niewykonalność decyzji w rozumieniu tego przepisu nie uwzględnia niewykonalności w sensie ekonomicznym, finansowym, czy trudności technicznych.

W skardze na powyższą decyzję K. T. i C. T. wnieśli o jej uchylenie wraz z poprzedzającymi ją decyzjami z dnia [...] i [...] oraz o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7, art. 28 oraz art. 149 § 2 K.p.a., zaś decyzji z dnia [...] naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z tym, że realizacja nałożonego nią obowiązku pozostaje w sprzeczności z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo wodne.

W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymali swoją dotychczasową argumentację.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 29 sierpnia 2011r. skarżący wyjaśnili, że nie posiadali pełnej informacji o ich działce z uwagi na to, iż jest to działka niezabudowana, na której nie przebywają. Dowiedzieli się, że na terenie działki nr [...] w 2004r. został wykopany rów przez służby podlegle Wójtowi Gminy Z. bez ich zgody i wiedzy. Zostało sporządzone wówczas oświadczenie podpisane przez sąsiadów będących świadkami tych prac.

Organy administracji nie wyjaśniły rozbieżności pomiędzy sytuacją wynikającą z dokumentów (aktualną w 1990r. mapą), a stanem faktycznym. Skarżący wskazali, iż "mieszkańcy okolicznych działek twierdzą, że znajdujący się na terenie działki C. G. i M. G. rów został wykopany po 1990r. Zgodnie z pismem z dnia 23 sierpnia 2007r. Starostwa Powiatowego w Z., stanowiącym odpowiedź na pytanie Wójta Gminy Z. dotyczące aktualności map, Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno było uznać za aktualną mapę z 1990r. oraz to, że rów pokazany na nieaktualnej mapie z 1957r. nie istnieje.

Zgodnie z treścią opinii biegłej H. S. z 2008r. obecny stan na gruncie nie jest zgodny z mapą w skali 1:5000, sporządzoną na podstawie pomiarów w 1990r. (czyli zgodnie z pismem Starostwa Powiatowego). Stan zgodny z aktualną mapą z 1990r. powinien wyglądać tak, że na działkach nr [...], [...], [...], [...] i [...] nie powinno być rowu, gdyż utracił on pierwotne parametry i w 2007r. stwierdzono, że nie istnieje. Skarżący zwrócili uwagę, że fakt istnienia rowu na działce C. G. i M. G. wymaga wyjaśnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zaskarżona decyzja została wydana w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji ostatecznych, jakim jest wznowienie postępowania.

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją (postanowieniem) ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą, wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego.

Postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi - stosownie do treści art. 149 § 2 K.p.a. - podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

W postępowaniu tym organ administracji winien ustalić, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sposób działania organu po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 K.p.a. wyznaczają przepisy art. 151 K.p.a.

W myśl art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a., stanowiącego podstawę prawną kwestionowanej przez skarżących decyzji, organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150 (organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania), po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b. Decyzja o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej nie stanowi rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy (art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a.). Wydanie tej decyzji jest bowiem następstwem ustalenia przez organ braku podstaw wznowieniowych, co wyłącza dopuszczalność rozstrzygania o istocie sprawy. Ustalenie to pozbawia bowiem organ możliwości przystąpienia do oceny decyzji dotychczasowej, a w szczególności oceny, czy zapadła ona z naruszeniem prawa (vide: wyrok NSA z dnia 11 maja 2010r., sygn. akt II OSK 768/09 – Lex nr 597846).

W rozpatrywanej sprawie skarżący w podaniu o wznowienie postępowania wskazali, że postępowanie zakończone decyzją o nakazaniu wykonania kanału zamkniętego, łączącego odcinek rowu na działce nr [...] z działką nr [...], której są właścicielami, zostało przeprowadzone bez ich udziału.

Jako podstawę swojego żądania wskazali art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., w myśl którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Skarżący wskazywali także, iż przyjęta w decyzji metoda odwodnienia działki nr [...] dotyczy stosunków wodnych na ich działce, która jest usytuowana poniżej działek nr [...] i [...], spowoduje jej zalewanie z uwagi na brak występowania na niej spornego rowu.

Przedmiotem sporu natomiast jest zasadność stanowiska organu administracji zajętego w zaskarżonej decyzji, iż przymiot strony postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] nakazującą T. H. i J. H. wykonanie na działce nr [...] kanału zamkniętego łączącego odcinek rowu na działce nr [...] i [...] przysługiwał wyłącznie C. G. i M. G. oraz zobowiązanym, konsekwencją czego było wydanie kwestionowanego rozstrzygnięcia o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...].

Przede wszystkim stwierdzić trzeba, że materialnoprawną podstawę prowadzonego przez organy postępowania zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji z dnia [...] stanowił art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. nr 239, poz. 2019 ze zm.).

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy Prawo wodne właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Ponadto, na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich, o czym stanowi art. 29 ust. 2 ustawy Prawo wodne.

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne). Przepis art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne stanowi podstawę prawną nałożenia w drodze decyzji przez właściwy organ administracji obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku wykazania, iż w wyniku działań dokonanych przez właściciela gruntu doszło do naruszenia stanu wód ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Analiza przytoczonego wyżej art. 29 ustawy Prawo wodnego prowadzi do wniosku, że spowodowanie przez właściciela działki zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakich mowa w art. 29 ust. 3 tej ustawy to takie działanie właściciela lub innych osób na jego gruncie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany przykładowo z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi.

Innymi słowy, aby nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, musi zostać wykazane, iż doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, zaś obowiązki nałożone decyzją wydaną na podstawie ust. 3 tego artykułu polegające na przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonaniu odpowiednich urządzeń winny zapobiegać szkodom.

W wyrokach z dnia 12 września 2008r., sygn. akt II OSK 1026/07 i z dnia 29 marca 2011r., sygn. akt II OSK 546/10 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że dokonanie zmian stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oznaczać może także potencjalne ryzyko zalania gruntów sąsiednich uzależnione od zdarzeń nadzwyczajnych, ale będące także wynikiem tych zmian. Szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie, w rozumieniu tego przepisu, nie musi się łączyć z uszczerbkiem majątkowym. Może polegać także na zagrożeniu w postaci niebezpieczeństwa zalania lub zatopienia. Kompetencje organów administracji, o jakich mowa w art. 29, mieszczą się w zakresie tzw. policji administracyjnej, czyli funkcji administracji związanych z ochroną takich wartości jak życie i zdrowie ludzi, porządek i bezpieczeństwo publiczne, konieczność zapobiegania poważnym szkodom dla mienia.

W tej sytuacji oczywistym wydaje się, iż sama realizacja obowiązku nałożonego przez właściwy organ na podstawie tego przepisu nie powinna również powodować dalszych szkód dla gruntów sąsiednich. Zastosowanie omawianego unormowania wymagało zatem w pierwszej kolejności uprzedniego ustalenia, czy właściciele działki nr [...] swoim działaniem spowodowali zmianę stanu wody na gruncie i jaki jest związek przyczynowy pomiędzy tą zmiana, a szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym ustalenia gruntów, na których ta zmiana spowodowała szkodę lub choćby tylko w sposób potencjalny może negatywnie oddziaływać. Następnie zaś organ administracji winien w razie potrzeby ustalić, w jaki sposób właściciel gruntu ma przywrócić stan poprzedni lub wykonać odpowiednie urządzenia zapobiegające szkodom na gruntach sąsiednich. Ocena zmiany stosunków wodnych na gruncie wymaga wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń, co przekracza możliwości organu prowadzącego postępowanie.

Na konieczność dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w sprawach uregulowania stosunków wodnych na gruncie zwraca uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreślając, że są to sprawy wymagające fachowej wiedzy (vide: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 kwietnia 2009r., II SA/Wr 669/08 – Lex nr 530466: wyrok NSA z dnia 14 maja 2008r., II OSK 613/07 – Lex nr 469720; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2010r., sygn. akt II SA/Bk 137/10 – Lex nr 668564).

W rozpatrywanej sprawie została sporządzona w kwietniu 2008r. tego rodzaju opinia przez biegłą w zakresie postępowania wodnoprawnego H. S.

W opinii tej biegła stwierdziła, że w niniejszej sprawie należy rozpatrywać stan na gruncie wszystkich działek znajdujących się w zasięgu oddziaływania spornego rowka. Dotyczy więc to działek nr [...], [...], [...], [...], [...]. Na podstawie zapisów na mapach można stwierdzić, iż sporny rów utracił pierwotne parametry w okresie od 1957r. do 1990r., gdyż na mapie zawierającej pomiar z 1990r., a stanowiącej załącznik do pisma Starostwa Powiatowego w Z. z dnia 23 sierpnia 2007r., nie ma rowu w żadnej z wymienionych powyżej działek, który widnieje na mapie sporządzonej na podstawie pomiarów z 1957r.

Obecna sytuacja jest skutkiem utraty parametrów rowu na całej długości. Ponadto w 2000r. na działce nr [...] został wykonany staw o kształcie prostokątnym o wymiarach 21 x 13 m. Nastąpiła, więc wtórna zmiana stosunków wodnych.

Oprócz tego obecny stan na gruncie nie jest zgodny z zapisami na mapie w skali 1:5000, sporządzonej na podstawie pomiarów w 1990r., gdyż w działce nr [...] rów został zamieniony na rurociąg. Ponownie zmieniono stosunki wodne na gruncie. Dodatkowo przyczyną nadmiernego uwilgotnienia działek jest brak utrzymania w dobrym stanie technicznym rowu melioracyjnego odprowadzającego wody z pól i pasa przydrożnego, będącego również odbiornikiem wód ze spornego rowka.

Biegła zwróciła też uwagę, że z uwagi na brak dokumentów wskazujących parametry dawnego rowu (przekroje poprzeczne, przekroje podłużne), nie ma możliwości nakazania z urzędu przywrócenia rowu do stanu sprzed 1957r. Wydanie nakazu przywrócenia rowu do stanu poprzedniego bez wskazania parametrów urządzenia, a także dokładnej lokalizacji, jest bezcelowe, gdyż nie zapewnia technicznej sprawności rowu odwadniającego. Natomiast wykonanie rowu wyłącznie w działce [...] spowoduje przesunięcie problemu podtapiania i stagnacji wody z działki nr [...] na działki nr [...] i [...], gdyż istniejący w działkach [...] i [...] rowek nie ma parametrów rowu i nie zachowuje wymaganego spadku.

Wykonanie rowu w działce nr [...] nie będzie więc rozwiązaniem ostatecznym. Ponadto istniejący rów melioracyjny w miejscu ewentualnego odbioru wód ze spornego rowka jest wypłycony i również nie gwarantuje odbioru całości wód prowadzonych z działek nr [...], [...], [...], [...]. W przypadku wykonania rowu w działce [...] działki nr [...] i [...] zostaną trwale podtopione.

Aby uniknąć długotrwałego podtapiania gruntów niezbędne jest kompleksowe i trwałe uregulowanie stosunków wodnych na tym terenie. Wykonanie rowu byłoby zasadne i skuteczne dla odprowadzenia wód, gdyby zostały mu nadane odpowiednie parametry techniczne na całej długości, czyli od działki nr [...] aż do ujścia do rowu melioracyjnego.

We wnioskach końcowych biegła stwierdziła, że sporny rów nie był i nie jest urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych. Zmianę stosunków wodnych na gruncie powoduje niewłaściwe użytkowanie rowów, czy ich likwidacja, także budowa stawów, a nawet niewłaściwa lokalizacja kabli doziemnych, rurociągów podziemnych. Uregulowanie stosunków wodnych na działkach nr [...], [...], [...] i [...] jest konieczne, gdyż dotychczas prowadzone działania w tym kierunku rozdzielnie przez użytkowników gruntów nie skutkują ostatecznym rozwiązaniem problemu nadmiernego uwilgotnienia, a wręcz komplikują wdrożenie rozwiązań odprowadzenia nadmiaru wód ze wskazanych działek.

W opinii tej biegła zaproponowała również dwa warianty rozwiązań. W wariancie I, dotyczącym odwodnienia wyłącznie dziatki nr [...], bez wyprowadzania wód poza obręb działki, biegła wskazała, że w granicach działki nr [...] napływające z gruntów rolnych wody opadowe można przejąć rurociągami drenarskimi, którymi z nadaniem wymaganych normami spadków można je wprowadzić do bezodpływowego zbiornika wodnego znajdującego się poniżej spornego rowka. Przy czym, przy przyjęciu tego wariantu, nadal pozostanie nierozwiązany problem nadmiernego uwilgotnienia działek nr [...] i nr [...].

Wariant II dotyczył natomiast odwodnienia działek nr [...], [...], [...], [...], czyli działek znajdujących się w zasięgu oddziaływania spornego rowka.

Proponowane rozwiązanie miało polegać na wykonaniu na trasie dawnego rowu rurociągu drenarskiego o odpowiedniej średnicy i spadku, zapewniającego odprowadzenie nadmiaru wód, którego wylot byłby zlokalizowany w rowie melioracyjnym. Ponadto rów melioracyjny powinien być poddany konserwacji w celu nadania spadku podłużnego zapewniającego sprawne odprowadzenie wód z rurociągu drenarskiego. Przy czym biegła nie zaleciła wprowadzania wód do istniejącego w działce [...] rurociągu, gdyż nie zapewnia on całkowitego odprowadzenia wód z działek nr [...] i [...]. Za najbardziej wskazane biegła jednak uznała zaprojektowanie i wykonanie drenowania systematycznego lub niesystematycznego dla zlewni dawnego rowu.

Ponadto w opinii tej biegła, powołując się na pismo WZMiUW w Ł. - Terenowego Inspektoratu w Ł. z dnia 27 sierpnia 2007r., stwierdziła, że sporny rów nie był i nie jest urządzeniem melioracyjnym, nie figuruje w ewidencji urządzeń melioracyjnych. Urządzeniem melioracyjnym jest natomiast rów przydrożny oznaczony w ewidencji numerem [...], który stanowił odbiornik wód między innymi ze spornego rowka. Zdaniem sądu z opinii tej jednoznacznie wynika, że problem niekorzystnego wpływu na grunty zmiany stosunków wodnych nie jest w tym wypadku ograniczony wyłącznie do działek nr [...] i [...], lecz ma znacznie szerszy zasięg i dotyczy nie tylko działki skarżących, ale również działek stanowiących własność innych osób, które nie brały udziału ani w postępowaniu wznowieniowym, zainicjowanym wnioskiem skarżących, ani w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...], np. właściciel działki nr [...].

Przyczyny zmiany stosunków wodnych także nie są ograniczone wyłącznie do działań właścicieli działki nr [...], lecz mają bardziej złożony charakter.

Z opinii tej poza tym wynika, iż uregulowanie stosunków wodnych wyłącznie na działce nr [...], czy to przez wykonanie na tej działce rowu, czy też wykonanie rurociągów drenarskich w granicy z działką nr [...], przejmujących napływające z gruntów rolnych wody opadowe spowoduje odpowiednio trwałe podtopienie działek nr [...] i [...] oraz ich nadmierne uwilgocenie, co niewątpliwie stanowi negatywne, wyrządzające szkodę tym gruntom, działanie, jakim unormowanie zawarte w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, ma przeciwdziałać.

Nie bez znaczenia dla poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych w rozpatrywanej sprawie jest też, w ocenie sądu, okoliczność, że m.in. przez działkę skarżących oraz działki nr [...] i [...] przebiega rów melioracyjny [...], stanowiący główny odprowadzalnik wód opadowych spływających z działek rolnych oraz ze spornego rowka, który według opinii technicznej sporządzonej przez K. K. w grudniu 2009r. utracił swoje parametry projektowe.

W opinii tej wskazano, że w celu przywrócenia sprawności technicznej tego rowu należy wykonać jego gruntowną konserwację.

W tej sytuacji dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze ocenę, że skarżącym nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z dnia [...], zaś działania właścicieli działki nr [...] nie oddziaływało szkodliwie na ich grunt, wobec czego - nie zachodziła określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. podstawa wznowienia, uznać trzeba za przedwczesną i niepoprzedzoną wszechstronnym wyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Zdaniem sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wyjaśniło w uzasadnieniach wydanych w rozpatrywanej sprawie decyzji w sposób przekonujący, dlaczego wykonanie kanału zamkniętego, mającego przebiegać przez działkę nr [...], łączącego odcinek rowu na działce nr [...] i [...], nie wpłynie negatywnie na działkę nr [...] stanowiącą własność skarżących i nie ustosunkowało się w sposób wystarczający do ponoszonych przez nich zarzutów, w tym ukierunkowanych na zakwestionowanie istnienia na ich działce spornego rowu.

Ze sformułowanego w decyzjach z dnia [...] i [...] obowiązku nałożonego na T. H. i J. H. nie wynika nawet, czy nałożone w nich obowiązki, mające na celu zapobieżenie szkodom na działce nr [...], odpowiadają, któremuś z rozwiązań proponowanych przez biegłą w sporządzonej przez nią opinii. Zauważyć też trzeba, że z uzasadnienia samej decyzji z dnia [...] wynika, że poprzednik prawny skarżących miał wykonać nałożony na niego decyzją z dnia [...] obowiązek przywrócenia stosunków wodnych na gruncie poprzez odkopanie rowka w poprzek działki [...].

Stwierdzenie to pozostaje w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, co do drożności odcinka rowu znajdującego się na działce skarżących. Z uzasadnienia decyzji z dnia [...] wynika poza tym, iż tego rodzaju obowiązek, wynikający z decyzji z dnia [...], wykonali również C. G. i M. G. W ocenie sądu tego rodzaju nieścisłości dodatkowo świadczą o niewystarczającym przeprowadzeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji.

Tego rodzaju zaniedbania organu administracji publicznej, polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, jak również uproszczona jego ocena, stanowią wady postępowania uzasadniające uchylenie decyzji administracyjnej wydanej w wyniku takich zaniedbań. Organ administracji obowiązany jest bowiem rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody w powiązaniu ze sobą.

W myśl art. 7 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza ciążący na organie administracji obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Stosownie natomiast do art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. obowiązkiem organu orzekającego jest zebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w warunkach wykorzystania, w przeświadczeniu tego organu, wszelkich możliwości dowodowych (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2002r., sygn. akt V SA 2260/01 - Lex nr 171224). Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji (vide: wyroku NSA z dnia 29 września 1997r., I SA/Wr 700/79 - Lex nr 30873). Na marginesie przypomnieć tylko jeszcze trzeba, że przepis art. 75 § 1 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek dopuszczenia jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Zdaniem sądu w rozpatrywanej sprawie, wobec nasuwających się wątpliwości co do prawidłowości ustaleń stanu faktycznego oraz sposobu rozwiązania problemu naruszenia stosunków wodnych, organ administracji winien rozważyć przeprowadzenie dodatkowych dowodów, np. w postaci oględzin przy udziale stron, dodatkowej, czy też uzupełniającej opinii biegłego.

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i rozważania prawne, sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 lit. a - c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...], zaś na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżących od organu administracji.

Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji (niepodlegającej wykonaniu i nie nadającej się do wykonania) nie stwierdzono podstaw do orzekania w trybie art. 152 p.p.s.a.

A.D.