Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 182/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1b i 5 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.

Skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (ich niepodejmowaniem),

z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. decyzją odmówiono skarżącej przyznania ww. świadczenia. Stwierdzono, że w przypadku skarżącej wystąpiły trzy negatywne przesłanki w postaci: 1) posiadania prawa do emerytury; 2) powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki później niż do ukończenia przez nią 18 lub 25 roku życia; 3) sprawowania opieki niewykluczającej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 17 ust. 1, 1b i 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.).

W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: Kolegium, SKO) - po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - utrzymało w mocy skarżoną odwołaniem decyzję. Uznało, że przedstawione przez organ I instancji stanowisko, dotyczące momentu powstania u matki skarżącej niepełnosprawności, nie jest prawidłowe. Stwierdziło tym samym, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Szczegółowo analizując charakter świadczonej przez skarżącą względem matki pomocy oceniło, że jej zakres nie pozwala przyjąć, iż zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) i wykonywaną przez nią opieką nad matką. Wskazało ponadto, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż swoją aktywności zawodową zakończyła ona 8 grudnia 2010 r., a opiekę nad matką rozpoczęła od 2013 r. Dodało, że skarżąca oznajmiła, że nie planuje podjąć zatrudnienia w związku z opieką nad matką, ale i ze względu na swój zły stan zdrowia. Orzekło także, że w sytuacji skarżącej zaistniała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., tj. ma ona przyznane prawo do emerytury.

W skardze - skarżąc decyzję SKO w całości - skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez niezasadne uznanie, że - jako córka niepełnosprawnej - nie jest ona uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia

a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że pobieranie świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego

w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.

Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z jej pisemnego oświadczenia (datowanego na 22 lutego 2022 r.) oraz rachunku do umowy zlecenia/

o dzieło (z dnia 31 maja 2019 r.), na okoliczność ustalenia, że - będąc emerytką - podejmowała ona dodatkowe zatrudnienie, ale z uwagi na stan zdrowia matki musiała z tego zrezygnować.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2021 r. (ew. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji).

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Stwierdziło, że ww. wnioski dowodowe są spóźnione. Wskazało, że oświadczenie datuje się już po wydaniu skarżonej decyzji zaś rachunku strona nie przedłożyła w postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny

i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kolegium prawidłowo uznało (wbrew stanowisku organu I instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u matki skarżącej niepełnosprawności. Kolegium szczegółowo uzasadniło swoje stanowisko, które Sąd orzekający w pełni podzielił.

Uzasadnione jest twierdzenie obu organów, że w przypadku skarżącej wcześniejsza rezygnacja z zatrudnienia, a dalej jego niepodejmowanie, nie jest konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Z treści świadectwa pracy wynika, że skarżąca była zatrudniona w okresie od 1 października 1998 r. do 8 grudnia 2010 r. i później nie podejmowała już pracy. Opiekę nad matką rozpoczęła od 2013 r., co oświadczyła 4 sierpnia 2021 r. W dniu 27 maja 2014 r., w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego, złożyła wniosek do ZUS o ustalenie prawa do emerytury. Od 1 czerwca 2014 r. przyznano jej emeryturę.

Powyższe potwierdza, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu, słusznie przyjmuje Kolegium, że skarżąca nie wykazała

w toku postępowania, iż jest zdolna do wykonywania pracy i podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie sprawowała opieki nad matką. W oświadczeniu złożonym do protokołu sporządzonego 4 i 7 października 2021 r. podała bowiem cyt. "(...) Mieszkam

i opiekuję się mamą, sama obecnie choruję na schorzenia neurologiczne. Nie planuję podjąć zatrudnienia. W związku z opieką nad matką i swoim stanem zdrowia".

Załączone do skargi dowody potwierdzające fakt zatrudnienia skarżącej

w 2019 r. są spóźnione i pozostają bez wpływu na ocenę działania orzekających

w sprawie organów oraz sam wynik sprawy. Skarżąca nie przedłożyła tych dowodów

w postępowaniu, mimo że to na niej spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu i tylko ona była dysponentem wiedzy w tym przedmiocie.

W zaskarżonej decyzji zasadnie przyjęto ponadto, iż wymiar opieki, jakiej wymaga matka skarżącej (jej stan zdrowia i niepełnosprawność), nie jest na tyle angażujący, żeby wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, chociażby

w niepełnym wymiarze czasu pracy.

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną

z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne.

Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd wyrażony w innym wyroku tut. Sądu, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21; CBOSA).

W sprawie, przed wydaniem decyzji, przeprowadzono wszechstronne postępowanie dowodowo - wyjaśniające w kontekście zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Ustalono niewątpliwie, że - z uwagi na wiek (95 lat) i stan zdrowia - matka skarżącej wymaga wsparcia w formie usług opiekuńczych, w zakresie pomocy w zaspakajaniu codziennych potrzeb oraz opieki higienicznej, obejmującej higienę osobistą, higienę pomieszczeń i pielęgnację.

Z oświadczenia skarżącej i jej matki wynika, że matka skarżącej porusza się przy pomocy balkonika, laski i drugiej osoby; może stać przy pomocy kul, balkonika, podtrzymywana przez drugą osobę; może siedzieć; ma kłopoty z pamięcią,

z mówieniem, ze słuchem i ze wzrokiem; nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłków i potrzebuje pomocy przy ich podaniu; samodzielnie nie robi zakupów, potrzebuje pomocy w cięższych pracach; nie może samodzielnie sprzątać, prać, ubrać i rozebrać się; takie czynności jak: mycie twarzy, zębów i czesanie wykonuje samodzielnie; nie jest w stanie samodzielnie wykąpać się, zmienić bielizny pościelowej i osobistej; okresowo używa pieluchy; wymaga pomocy w uzgadnianiu wizyt lekarskich i pielęgniarskich, wykupywaniu leków w aptece, leczeniu odleżyn; wymaga pomocy przy przewracaniu z boku na bok, zmianie pozycji z leżącej na siedzącą; nie wymaga pielęgnacji przetok, stomii, rurki tracheostomijnej; nie jest karmiona przez sondę, zgłębnik, przetoki żołądkowe; nie używa cewnika. Skarżąca pomaga matce przy wstawianiu z łóżka i porannej toalecie, przy ubieraniu się, przygotowuje jej śniadanie, sprząta, pierze i gdy jest potrzeba robi zakupy, gotuje, przeciera posiłki ze względu na przepuklinę i zgryz, kontaktuje się z lekarzem, robi opłaty za media itp.

Przeprowadzony przez pracownika socjalnego - 5 października 2021 r. -wywiad środowiskowy potwierdza, że matka skarżącej nie korzysta z usług opiekuńczych; opiekę całodobowo sprawuje nad nią córka (skarżąca); porusza się po mieszkaniu przy pomocy innych osób, laski, chodzika; przemieszcza się z łóżka na krzesło i z powrotem samodzielnie oraz przy pomocy innych osób; zmiana pozycji

w łóżku następuje samodzielnie i przy pomocy córki; kontakt słowny rzeczowy; forma wypowiedzi poprawna; zachowanie spokojne; nastrój dostosowany do sytuacji; trudności w skupieniu uwagi i w zapamiętywaniu; myje się samodzielnie w łazience; kąpie się przy pomocy innych osób; ma odleżynę na kostce; jest smarowana maściami; ubiera i rozbiera się przy pomocy innych osób; samodzielnie korzysta z toalety; samodzielnie odżywia się; leki przyjmuje przy pomocy innych osób; nie robi zakupów, jak również nie wykonuje innych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (przygotowanie posiłków, pranie, prasowanie, mycie okien, etc.); niedowidzi i niedosłyszy; wymaga pilnowania podczas podawania 3 razy dziennie lekarstw, pomiaru ciśnienia i cukru.

Sąd podziela pogląd SKO, że wskazany wyżej zakres opieki obejmuje raczej udzielanie pomocy oraz wsparcia osobie, której wiek i choroby mogą utrudniać, lecz nie uniemożliwiają samodzielnego funkcjonowania, a także, że konieczny zakres świadczonej pomocy wynika bardziej z zaawansowanego wieku matki skarżącej.

W tym kontekście stwierdzić za SKO należy, że opieka nad rodzicem, z uwagi na jego schorzenia, bądź podeszły wiek i związane z tym niedomagania, jest rzeczą naturalną i obowiązkiem każdego dziecka, jednak nie wystarcza to jeszcze, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie taki cel przyświecał ustawodawcy wprowadzającemu to świadczenie.

Jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji, większość czynności, które wykonuje skarżąca pomagając matce, może być realizowana także przez osobę aktywną zawodowo. Czynności te mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy, tzn. przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej (np.: pomoc przy czynnościach higienicznych, przygotowanie posiłków). Stwierdzono przy tym, że matka skarżącej samodzielnie się porusza po mieszkaniu (przy wsparciu chodzika lub laski), jest samodzielna w podstawowych czynnościach higienicznych

i spożywaniu posiłków.

Sąd nie kwestionuje faktu, że matka skarżącej, z uwagi na wiek i występujące u niej schorzenia, ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże, w ocenie Sądu, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Szereg podstawowych czynności matka skarżącej wykonuje bowiem samodzielnie. Prawidłowo przyjmuje SKO, że świadczona przez skarżącą opieka nad matką nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Skarżąca zasadniczo nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających stałej jej obecności i pomocy, ponieważ matka nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok, czy stomii. Ponadto matka skarżącej jest w stanie samodzielnie jeść, nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych i nie używa zasadniczo pampersów, czy pieluchomajtek. Pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwyczajnych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, także w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, ponieważ osoby pracujące prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie, przygotowują posiłki, piorą, czy też udają się do lekarzy. Czynności tego typu dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru stałego (ciągłego) w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, aby uniemożliwić w ogóle zatrudnienie. Doświadczenie życiowe pokazuje, że takie czynności jak zakupy, sprzątanie mieszkania, pranie, czy też wyjścia do lekarza, nie muszą być realizowane codziennie, zaś posiłki mogą być przygotowane wcześniej. Z kolei lekarstwa mogą być przygotowane na cały tydzień w specjalnym organizerze, tak, aby osoba chora mogła samodzielnie je przyjmować o określonych porach dnia. Kąpiel osoby chorej zasadniczo również może być wykonywana

o każdej porze dnia.

Organy obu instancji nieprawidłowo natomiast uznały, że skoro skarżącej została przyznana emerytura, to okoliczność ta wyczerpuje przesłankę negatywną,

o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury.

Sąd zauważa, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż istnieje potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (por. wyroki NSA z: 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; 18 listopada 2021 r., I OSK 772/21: CBOSA). W powołanych wyrokach przyjmuje się, że zastosowanie tych dyrektyw może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych wniosków. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. winna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł ww. wykładni. Należy dostrzec, że w dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi ona w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym

w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna tychże świadczeń utrzymywała się do

1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane

i obecnie wynosi 2.119 zł (jest wyższe od otrzymywanej przez stronę skarżącą emerytury).

Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Podkreśla się, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni celowościowej, systemowej

i funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; CBOSA).

Wymaga zauważenia, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, organy władzy publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozwoli na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny

i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę, tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK, Trybunał) wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. wyroki TK z: 9 marca 1988 r., U 7/87; 6 maja 1998 r., K 37/97; 20 października 1998 r., K 7/98; 17 maja 1999 r., P 6/98; 4 stycznia 2000 r., K 18/99; 18 grudnia 2000 r., K 10/00; 21 maja 2002 r., K 30/01; 28 maja 2002 r., P 10/01; z 18 marca 2014 r., SK 53/12). Istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak podkreślał wielokrotnie TK, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki z: 23 listopada 2010 r., K 5/10; 19 kwietnia 2011 r., P 41/09; 18 czerwca 2013 r., K 37/12; 5 listopada 2013 r., K 40/12; 17 czerwca 2014 r., P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych, w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. (K 38/13) TK wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (zob. wyroki NSA z: 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19 i 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; CBOSA).

Przy wykładni omawianego przepisu trzeba mieć również na względzie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę (rentę) w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest

w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powoduje konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Przepis ten przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu

i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują

w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 - dalej: u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ew. wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r./art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tychże ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury (renty), przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r.

Biorąc pod uwagę przedstawione zasady konstytucyjne należy uznać, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego

i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w sprawie emerytury). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, jednak uznać trzeba, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję

o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. NSA w wyroku z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; CBOSA).

Reasumując Sąd uznał, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia ona warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2022 r., poz. 329 ze zm.), jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.