Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt U 7/87
Trybunał Konstytucyjny
Data orzeczenia: 1988-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Koncesje
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1
journal: Dz.U. 1984 nr 21 poz. 96
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej.
journal: M.P. 1987 nr 21 poz. 182 par. 3 ust. 1
law: Uchwała nr 108 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1987 r. w sprawie ograniczeń w dostawie i zużyciu opału dla ludności w latach 1987-1990.
article: art. 4-5, art. 14-15, art. 19, art. 67
journal: Dz.U. 1976 nr 7 poz. 36
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Rady Państwa z dnia 16 lutego 1976 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r.
Teza: 1. Przepisy par. 3 ust. 1 uchwały Nr 108 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1987 r. w sprawie ograniczeń w dostawie i zużyciu opału dla ludności w latach 1987-1990 /M.P. nr 21 poz. 182/ w związku z ust. 1 pkt 2 załącznika nr 1 do tej uchwały: Normy sprzedaży opału dla odbiorów indywidualnych na cele bytowe - są niezgodne z przepisami art. 5 pkt 5 i art. 67 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej;

2. Ustala trzymiesięczny termin, licząc od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia, w którym powinna zostać usunięta niezgodność wymienionych wyżej przepisów uchwały Nr 108 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1987 r. z przepisami art. 5 pkt 5 i art. 67 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; w przypadku nieusunięcia tej niezgodności wymienione przepisy uchwały Nr 108 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1987 r. tracą moc z upływem tego terminu w zakresie ustalonym w niniejszym orzeczeniu.

TEZY

1. Przepisy par. 3 ust. 1 uchwały Nr 108 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1987 r. w sprawie ograniczeń w dostawie i zużyciu opału dla ludności w latach 1987-1990 /M.P. nr 21 poz. 182/ w związku z ust. 1 pkt 2 załącznika nr 1 do tej uchwały: Normy sprzedaży opału dla odbiorów indywidualnych na cele bytowe - są niezgodne z przepisami art. 5 pkt 5 i art. 67 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej;

2. Ustala trzymiesięczny termin, licząc od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia, w którym powinna zostać usunięta niezgodność wymienionych wyżej przepisów uchwały Nr 108 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1987 r. z przepisami art. 5 pkt 5 i art. 67 ust. 2 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; w przypadku nieusunięcia tej niezgodności wymienione przepisy uchwały Nr 108 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1987 r. tracą moc z upływem tego terminu w zakresie ustalonym w niniejszym orzeczeniu.


UZASADNIENIE

Uchwała nr 108 Rady Ministrów w przepisach par. 1 wyjaśnia ustawowe pojęcie paliw, a w przepisach par. 2 ust. 2 w miejsce cywilistycznego pojęcia "dostawy" wprowadza "normowanie sprzedaży opału" jako formę za której pośrednictwem realizowane mają być ograniczenia, o których mowa w art. 26 pkt 1 ustawy o gospodarce energetycznej. Tego rodzaju wyjaśnienie znaczenia pojęć i terminów ustawowych w drodze aktów niższego rzędu jest niedopuszczalne i prowadzić może - tak jak w tym przypadku - do odejścia w przepisach wykonawczych od materii ustawy i jej postanowień. Jeżeli zatem uwzględnić treść upoważnienia z art. 26 pkt 1 i miejsce tego przepisu w systematyce materii ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej to należy dojść do wniosku, że ustawa ta nie stwarzała podstawy do wydania uchwały nr 108 Rady Ministrów.

Przepisy art. 5 pkt 6, art. 14 ust. 2 i art. 15 pkt 1 i pkt 3 Konstytucji mają charakter programowy, nakazują stwarzać rolnictwu warunki zapewniające stały wzrost produkcji rolnej, sprzyjające socjalistycznym przeobrażeniom wsi oraz podniesieniu dobrobytu rolników. Przepisy te, wyznaczając określony kierunek postępowania, nie określają natomiast ani sposobu /metod/, ani czasu w jakim powinny być one zrealizowane.

Zamieszczenie jednak w Konstytucji, jako akcie o charakterze normatywnym, przepisów programowych oznacza związanie organów stanowiących prawo obowiązkiem realizowania zasadniczego, wytyczonego w niej kierunku rozwoju i osiągania zgodnych z nim celów w poszczególnych dziedzinach życia społecznego.

Zgodność z zasadą sprawiedliwości rozdzielczej "równych należy traktować równo" a "podobnych należy traktować podobnie" (...) przy normowaniu zasad rozdziału dóbr i przyznawaniu prawa do nabycia tych dóbr powinno się uwzględniać w jakim stopniu /natężeniu/ występują u poszczególnych osób /kategorii osób/ pewne cechy (...). Wymieniona zasada zakłada zatem istnienie proporcji między istotnymi cechami poszczególnych osób /kategorii/, a należnym im traktowaniem /zasada relewantności/.

Równość oznacza także akceptację różnego traktowania przez prawo różnych podmiotów /adresatów norm prawnych/, bo równe traktowanie przez prawo tych samych podmiotów pod pewnym względem oznacza z reguły różne traktowanie tych samych podmiotów pod innym względem. Różne traktowanie przez prawo określonych grup /klas/ podmiotów powinno być uzasadnione w tym sensie, że musi być oparte na uznanych kryteriach oceny klasyfikacji różniącej podmioty prawa.

Równość wobec prawa to także zasadność wybrania tego, a nie innego kryterium zróżnicowania podmiotów /adresatów/ prawa. Oznacza ona uznanie tej, a nie innej cechy, za istotną, a tym samym uzasadnioną w regulowanej dziedzinie /materii/.

Należy przyjąć, że występuje wiele możliwych znaczeń pojęcia sprawiedliwości nieraz przeciwstawnych (...). Założeniem sprawiedliwości rozdzielczej /dystrybutywnej/, jest idea jednakowego traktowania wszystkich ludzi w obrębie określonej klasy /kategorii/. Być sprawiedliwym to jednakowo traktować istoty równe z pewnego punktu widzenia to jest mające tę samą cechę charakteryzującą istoty dla danej klasy /kategorii/ ludzi /np. potrzeby, wyniki pracy, zdolności, zasługi/. Według sprawiedliwości rozdzielczej "równe traktowanie" nie oznacza otrzymania równych udziałów rozdzielanych dóbr, lecz stosowania takiej samej miary wobec wszystkich zainteresowanych otrzymaniem rozdzielanych dóbr (...) oceniania ich sytuacji według tych samych kryteriów oraz poświęcanie równej wagi ich potrzebom i interesom.

Konstytucyjna zasada równości wobec prawa /równości w prawie/ w ujęciu art. 67 ust. 2 Konstytucji polega na tym, że wszystkie podmioty prawa /adresaci norm prawnych/, charakteryzujące się daną cechą istotną /relewantną/ w równym stopniu mają być traktowane równo, to jest według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących. Podstawowe, lecz nie wyłączne, cechy ze względu na których istnienie nie wolno różnicować obywateli pod względem prawnym wymienia art. 67 ust. 2 Konstytucji.

Zasada sprawiedliwości społecznej o treści właściwej państwu socjalistycznemu jest naczelną zasadą ustroju PRL. Nakaz jej urzeczywistnienia wynika wprost z art. 5 pkt 5 Konstytucji. Konstytucja przyjmuje ogólną formułę zasady sprawiedliwości społecznej o treści dokładnie nie oznaczonej. Jej podstawowym elementem jest formuła "od każdego według jego zdolności, każdemu według jego pracy" /art. 19 ust. 3/, wyrażająca sprawiedliwy związek między pracą a płacą. Dalsze jej treści, zbieżne są z określonymi wartościami i celami działalności PRL, o których mowa w innych postanowieniach Konstytucji /likwidacja wyzysku człowieka przez człowieka art. 5 pkt 5 Konstytucji, rozwój każdego człowieka, coraz lepsze zaspokajanie potrzeb obywateli - art. 5 Konstytucji, stały wzrost dobrobytu i stopniowe zacieranie różnic między miastem a wsią, między pracą fizyczną a umysłową - art. 5 pkt 6 Konstytucji/ lub stanowią elementy pozaprawnego systemu normatywnego socjalizmu, do których także odwołuje się niekiedy Konstytucja /urzeczywistnianie "ogólnonarodowych dążeń klasy robotniczej" - art. 4 ust. 2 Konstytucji, "wielkich idei socjalizmu" wstęp do Konstytucji/.

Konstytucyjna zasada równości wobec prawa /równości w prawie/ w ujęciu art. 67 ust. 2 Konstytucji polega na tym, że wszystkie podmioty prawa /adresaci norm prawnych/, charakteryzujące się daną cechą istotną /relewantną/ w równym stopniu mają być traktowane równo, to jest według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących.

Podstawowe, lecz nie wyłączne, cechy ze względu na których istnienie nie wolno różnicować obywateli pod względem prawnym wymienia art. 67 ust. 2 Konstytucji.