Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 150/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 70 b
journal: Dz.U. 2015 poz 2156
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi "A" w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika z tytułu ukończenia nauki zawodu przez ucznia oddala skargę.


UZASADNIENIE

"B" w C. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił "A" w C. (dalej wnioskodawca, strona lub skarżąca) przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika T. S.

W uzasadnieniu wskazał, że wniosek został złożony przez pracodawcę w ustawowym terminie trzech miesięcy od zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, a G. S. prowadzący przygotowanie zawodowe młodocianego pracownika, posiada po temu wymagane kwalifikacje. Młodociany pracownik realizował u skarżącej naukę zawodu w okresie od 1 września 2013 r. do 31 sierpnia 2016 r. W dniu 21 września 2016 r. młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy przed [...] Izbą Rzemiosła i Przedsiębiorczości w B. i uzyskał świadectwo czeladnicze nr [...] (w zawodzie piekarz). Następnie odwołał się do regulacji zamieszczonej w art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm., dalej ustawa) i wskazał, że warunkiem otrzymania dofinansowania jest między innymi zdanie przez młodocianego pracownika egzaminu zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (tj.: Dz. U. z 2014 r., poz. 232, dalej rozporządzenie). Powołując się na zapisy § 11 rozporządzenia stwierdził, że w przypadku gdy pracodawca – tak jak w niniejszej sprawie - nie jest rzemieślnikiem, zdanie przez młodocianego pracownika egzaminu powinno zostać potwierdzone świadectwem wydanym przez okręgową komisję egzaminacyjną.

W odwołaniu strona podniosła, że na gruncie art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy nie ma znaczenia przed jaką komisją młodociany pracownik zdaje egzamin pod warunkiem, że ten egzamin potwierdza jego kwalifikacje zawodowe. Wskazano, że konsekwencje wyboru komisji egzaminacyjnej przez młodocianego pracownika nie mogą obciążać pracodawcy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść art. 70b ustawy i odwołało się do ustaleń dowodowych organu pierwszej instancji, uznając je za własne. Nadto podało, że w postępowaniu ustalono, że wnioskodawca jest przedsiębiorcą działającym w formie spółdzielni i nie ma statusu rzemieślnika – prezentując wykładnię tego określenia na gruncie języka prawnego. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy akcentował twierdzenie, że młodociany pracownik odbywał praktyczną naukę zawodu, a także zobowiązany był zdawać egzamin jako osoba zatrudniona u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem, dokształcająca się w zasadniczej szkole zawodowej. Wskazał, że zgodnie z § 11 ust. 2 rozporządzenia oznaczało to obowiązek zdania egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną, a nie przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej; a zdanie egzaminu we właściwym trybie jest jednym z warunków koniecznych otrzymania żądanego dofinansowania. Tym samym Kolegium nie podzieliło poglądu strony, iż prawidłowa wykładnia art. 70b ust. 1 pkt 2 w związku z art. 70b ust. 7 pkt 3 ustawy oraz § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia daje podstawę do twierdzenia, że nie jest istotne przed którą komisją egzaminacyjną młodociany zda egzamin końcowy, gdyż wystarczające jest wykazanie, że dysponuje on dokumentem zdania takiego egzaminu. Kolegium wskazało, że taka interpretacja przepisów była akceptowana w judykaturze przed nowelizacją ustawy, tj. przed dniem 1 września 2012 r. Podkreślono, że umowa z młodocianym pracownikiem została zawarta w dniu 1 września 2013 r., co powoduje, że obligatoryjne jest stosowanie przepisów ustawy w brzmieniu po nowelizacji. Powyższe czyni koniecznym uwzględnienie wymogów wynikających z rozporządzenia, do którego odsyła art. 70b ust. 1 pkt 2 w związku z punktem 1 ustawy; a § 11 rozporządzenia jednoznacznie określa, przed jaką komisją młodociany pracownik winien zdać egzamin, stosownie między innymi do statusu pracodawcy. Organ odwoławczy stwierdził, że treść umowy – w której młodocianemu pracownikowi wadliwie wskazano na możliwość wyboru komisji – nie może zmienić zasad wynikających z przepisów prawnych i obciąża skutkami dokonanego wyboru wyłącznie skarżącą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa materialnego: 1) art. 70b ust. 1 pkt 2 w związku z art. 70b ust. 7 pkt 3 ustawy i § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunek zdania egzaminu zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, określony w art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy nie jest spełniony, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej, zdał egzamin na tytuł czeladnika przeprowadzony przez komisję egzaminacyjną izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuł czeladnika i mistrza w zawodzie; warunek zdania egzaminu zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, określony w art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy będzie spełniony wyłącznie wówczas, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 rozporządzenia, 2) art. 70b ust. 1 ustawy w związku z § 11 rozporządzenia, sprowadzające się do uznania, że pracodawca jest odpowiedzialny za to, aby młodociany pracownik skierowany został na właściwy egzamin, w sytuacji, gdy nie ma on wpływu na wybór przez młodocianego pracownika rodzaju zdawanego egzaminu, 3) art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równego traktowania pracodawców będących rzemieślnikami i niebędących rzemieślnikami oraz obarczania tych ostatnich skutkami zdania przez pracownika egzaminu czeladniczego.

Uzasadniając zarzut nr 1 pełnomocnik skarżącej odwołał się do uzasadnienia nowelizacji ustawy wskazując, że wolą ustawodawcy nie była zmiana ustawowych wymogów przyznawania dofinansowania, w tym wymogu złożenia egzaminu przez młodocianego pracownika, lecz doprecyzowanie przepisów w związku z wydłużeniem cyklu kształcenia. Dodanie do ustawy art. 70b miało być formą zachęty dla pracodawców do zatrudniania młodocianych pracowników. W zakresie zarzutu nr 2 wskazano, że twierdzenie, iż pracodawca jest odpowiedzialny za to, żeby młodociany pracownik został skierowany na właściwy egzamin nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach, gdyż nie ma on wpływu na wybór przez tego pracownika rodzaju zdawanego egzaminu. Motywując co do zarzutu nr 3 pełnomocnik stwierdził, że interpretacja przyjęta przez organ jest niezgodna z zasadą równości, ponieważ zgodnie z art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy istotne jest, aby młodociany pracownik zdał egzamin dopuszczony przez przepisy prawa z wynikiem pozytywnym, a nie to jaki będzie rodzaj tego egzaminu. Przywołano pogląd prezentowany w wyroku NSA z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 273/09. Końcowo pełnomocnik skarżącej wywiódł, że z art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy nie wynika, że zawarty w nim warunek wyłącza możliwość przyznania dofinansowania pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem w przypadku zdania przez pracownika egzaminu czeladniczego. Literalne brzmienie art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy odsyła do przepisów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, jednak § 11 ust. 2-4 rozporządzenia zawiera dalsze odesłanie do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych oraz do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 września 2012 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych. W konsekwencji należy przyjąć, że art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy odsyła do wszystkich tych regulacji szczegółowych. Dlatego warunek otrzymania dofinansowania będzie spełniony, jeżeli pracownik ukończy naukę zawodu poprzez złożenie egzaminu na podstawie któregokolwiek z ww. rozporządzeń.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze. Szczególnie akcentował zarzut naruszenia zasady równości, odwołując się do poglądów prezentowanych w orzeczeniach TK z dnia 3 września 1996 r. nr 10/96 i z dnia 12 września 2000 r. nr 1/00. Nadto poddał w wątpliwość kwestię, czy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 września 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania mieści się w granicach delegacji ustawowej, między innymi w zakresie § 11 wskazującego rodzaje egzaminów, które może zdawać młodociany pracownik.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej ustawa p.p.s.a.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a., wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie nie wzbudza żadnych kontrowersji i strona skarżąca nie podnosi żadnych zarzutów co do kompletności zgromadzonego materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Przeprowadzona z urzędu przez Sąd kontrola prowadzonego postępowania dowodowego w sprawie także nie doprowadziła do ujawnienia okoliczności, które zostałyby przez organy administracji pominięte. Z tego powodu Sąd ograniczy się jedynie do jego skrótowego przedstawienia i zwrócenia uwagi na kluczowe aspekty. Nim jednak zostaną one omówione należy zauważyć, że z dniem 1 września 2012 r. zmianie uległ stan normatywny w zakresie dofinansowania kształcenia zawodowego młodocianych. Uwaga ta jest o tyle istotna, że determinuje ona ocenę normatywną zastosowanych w sprawie przepisów ustawy o systemie oświaty, Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych do tych aktów.

W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że strona w dniu 1 września 2013 r. podpisała z młodocianym T. S. umowę o pracę celem przygotowania zawodowego. Umowa ta zawarta została na czas określony celem nauki zawodu - piekarz. Ustalono w niej, że nauka będzie trwała 36 miesiące od dnia 1 września 2013 r. do 31 sierpnia 2016 r. i zakończy się egzaminem czeladniczym. Zamieszczono w niej postanowienia, mocą których przygotowanie zawodowe młodocianego będzie się odbywało w piekarni w G., a obowiązek dokształcania młodociany pracownik będzie realizował w Zespole Szkół Technicznych w C. Wśród obowiązków młodocianego wymieniono między innymi, że przystąpi do egzaminu czeladniczego po zakończeniu nauki zawodu lub sprawdzającego po zakończeniu przyuczenia. Z kolei skarżąca zobowiązała się pokryć koszt egzaminu na tytuł kwalifikacyjny zdawanego przez młodocianego w pierwszym terminie.

Kolejnym aspektem postępowania dowodowego, który odgrywa istotną rolę jest charakter prawny skarżącej, otóż jest to podmiot zaliczany do kategorii średnich przedsiębiorców, który jednakże nie może być zaliczony do kategorii rzemieślników. Powyższe jest bezsporne i wynika z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji (vide akta organu pierwszej instancji), podlegającej ocenie w świetle art. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tj.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1285). Zgodnie z tymi przepisami prawnymi osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.) mogą wykonywać tę działalność z zachowaniem warunków określonych w niniejszej ustawie. Działalność takich osób jest zaliczana do rzemiosła (art. 1). Rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez: 1) osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej lub 2) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej - jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w pkt 1 (art. 2 ust. 1). Do rzemiosła nie zalicza się działalności handlowej, usług hotelarskich, działalności transportowej, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików (art. 2 ust. 4). Rzemieślnikiem jest osoba, o której mowa w ust. 1 (art. 2 ust. 6). W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości okoliczność, iż osoba prawna jaką jest Spółdzielnia nie jest osobą fizyczną, ani wspólnikiem spółki cywilnej osób fizycznych i już tylko z tego powodu nie może być zaliczona do kategorii rzemieślników. Do tego podmiotu znajdują więc zastosowanie regulacje ukierunkowane na pracodawców niebędących rzemieślnikami.

Po przedstawieniu stanu faktycznego niezbędne jest odniesienie się do stanu normatywnego mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Na wstępie przyjdzie zauważyć, że przedmiotowa umowa zawarta została w dniu 1 września 2013 r. zatem punktem wyjścia będzie stan normatywny obowiązujący w tym dniu. Powyższa uwaga jest o tyle istotna, że z dniem 1 września 2012 r. zmianie uległ stan normatywny i przepisy stanowiące przedmiot zainteresowania uzyskały nowe brzmienie. Zgodnie z treścią art. 70b ust. 1 ustawy pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa powyżej. Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy przywołany przepis odgrywa kluczową rolę, ponieważ istota sporu między organami administracji publicznej a skarżącą sprowadza się głównie do treści tego przepisu.

Wykładnia literalna wskazanego przepisu doprowadza do następującego ustalenia jego treści, otóż pracodawca, który zawarł umowę o pracę z młodocianym w celu przygotowania zawodowego może skutecznie ubiegać się o dofinansowanie kosztów kształcenia, gdy spełnione zostaną łącznie następujące warunki;

- pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

- młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin zgodnie z przepisami "w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania".

Pierwszy z wymienionych wymogów w rozpoznawanej sprawie nie był przedmiotem sporu między organem administracji a skarżącą. W tej sytuacji odnieść należy się do drugiego z wyodrębnionych wymogów warunkujących skuteczne ubieganie się o przedmiotowe dofinansowanie, a mianowicie ukończenie nauki i zdanie egzaminu. W przypadku tego wymogu odwołać należy się do unormowań prawnych, otóż zgodnie z treścią § 11 rozporządzenia w brzemieniu obowiązującym od 1 września 2012 r. wiedza i umiejętności nabyte przez młodocianego podczas nauki zawodu są sprawdzane w trakcie egzaminu. Zgodnie z ust. 2 tego paragrafu młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, a w przypadku gdy w zawodzie wyodrębniono więcej niż jedną kwalifikację - egzaminy potwierdzające kwalifikacje w zawodzie z zakresu wszystkich kwalifikacji wyodrębnionych w tym zawodzie, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Po myśli ust. 3 tego paragrafu młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego lub u pracodawcy zdaje egzamin eksternistyczny potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, a w przypadku gdy w zawodzie wyodrębniono więcej niż jedną kwalifikację - egzaminy eksternistyczne potwierdzające kwalifikacje w zawodzie z zakresu wszystkich kwalifikacji wyodrębnionych w tym zawodzie, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów eksternistycznych. Według ust. 4 tego paragrafu młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie. Literalne odczytanie przywołanych przepisów jest klarowne, otóż osoby młodociane kończące naukę u pracodawców nie będących rzemieślnikami zdają egzamin końcowy zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Natomiast młodociane osoby zatrudnione u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdają egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.

Przedstawiony powyżej stan normatywny legł u podstaw decyzji wydanych przez organy administracji obu instancji i co należy podkreślić organy te z uwagi na treść art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązane były podejmować rozstrzygnięcia zgodnie z ich brzmieniem, co doprowadziło je do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia dla skarżącej.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji jak również w skardze do tutejszego Sądu skarżąca podniosła szereg zarzutów, które zmierzały między innymi do tego, aby przedstawione powyżej przepisy analizować nie tylko z uwzględnieniem wykładni literalnej, ale mając w polu widzenia inne rodzaje wykładni, cele nowelizacji ustawy oraz akceptowaną hierarchię wartości, a także dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych.

Zarzuty skarżącej w pierwszej kolejności związane są z treścią art. 70b ust. 1 pkt. 2 w związku z art. 70b ust. 7 pkt. 3 ustawy oraz § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia i dotyczą błędnej wykładni tych przepisów, polegającej na przyjęciu, że warunek zdania egzaminu nie jest spełniony, gdy młodociany, zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający w zasadniczej szkole zawodowej, zdał egzamin na tytuł czeladnika przeprowadzony przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych - warunek zdania egzaminu zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania będzie spełniony wyłącznie wówczas, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zda egzamin przez okręgowa komisją egzaminacyjną. Skarżąca podniosła, że ta wadliwość interpretacji doprowadziła do sytuacji, w której organy administracji publicznej błędnie oceniły, że przedłożone dokumenty, w tym zaświadczenie o ukończeniu rzemieślniczej nauki zawodu, z którego wynika, iż młodociany zdał egzamin czeladniczy przed Komisją [...]Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w B., nie wskazują na spełnienie ustawowych przesłanek, warunkujących przyznanie skarżącej dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego. W uzasadnieniu skargi podniesiono również, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że nie jest istotne to, przed którą komisją egzaminacyjną młodociany zda egzamin końcowy, a kluczowe jest to, że dysponuje on dokumentem zdania takiego egzaminu.

Odnosząc się do podniesionego zarzuty przyjdzie potwierdzić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych w tym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przywoływane stanowisko było akceptowane i stanowiło podstawę oceny działań organów administracji publicznej, jednakże orzeczenia te podejmowane były w oparciu o unormowania obowiązujące do 31 sierpnia 2012 roku. W rozpoznawanej sprawie umowa z młodocianym pracownikiem podpisana została w dniu 1 września 2013 r., a zatem już w momencie obowiązywania nowych rozwiązań prawnych. Oznacza to, że zarówno pracodawca jak również organy administracji są obowiązani podejmować działania zgodnie z treścią tych nowych regulacji prawnych. Dorobek judykatury ma więc już jedynie wymiar historyczny, gdyż odnosi się do innego stanu prawnego. Na marginesie przyjdzie zauważyć, że podnoszony przez skarżącą argument odnoszący się do uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy o systemie oświaty nie może zostać uwzględniony, ponieważ czym innym są zamierzenia, które stanowiły podstawę uruchomienia procesu legislacyjnego, a czym innym jest finalny rezultat, który został wprowadzony do ustawy. Sąd obowiązany jest uwzględniać treść przepisu przyjętą przez ustawodawcę i opublikowaną w prawem przewidziany sposób, natomiast uzasadnienie projektu może pełnić jedynie funkcję pomocniczą w procesie wykładni przyjętego przepisu, a tym samym nie determinuje treści takiego przepisu. Przypomnieć należy, że sędzia jest związany przepisami Konstytucji i ustawy, a zatem nie może ich pominąć, natomiast w procesie wykładni może sformułować sposób jego interpretacji, który będzie uwzględniał okoliczności sprawy a zarazem nie będzie w kolizji z fundamentami porządku prawnego.

Będący przedmiotem analizy przepis art. 70b ust. 1 przed nowelizacją, czyli do 31 sierpnia 2012 r. brzmiał w sposób następujący "pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami".

Natomiast po nowelizacji, czyli od 1 września 2012 r. brzmi on w sposób następujący "pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1".

Zestawienie obu wersji pozwala stwierdzić, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 września 2012 r. ustawodawca w sposób jednoznaczny określił, w jaki sposób młodociany pracownik obowiązany jest zdać egzamin, albowiem odesłał do przepisów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Przyjdzie zauważyć, że przepisy dotyczące zatrudniania młodocianych zamieszczone są w Kodeksie pracy i na mocy delegacji zamieszczonej w tym akcie wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Zatem nie są to odrębne przepisy jak miało to miejsce do 31 sierpnia 2012 r., lecz ściśle określone, zamieszczone w przywołanym powyżej rozporządzeniu Rady Ministrów. Wskazany akt w § 11 w ust. 2 - 4 w sposób jednoznaczny unormował to przed, którymi komisjami młodociany pracownik obowiązany jest zdać egzamin. Sąd przeprowadzając analizę spornego przepisu ustawy nie może nie widzieć wprowadzonej zmiany i tego, że zamieszczono w nim nazwę określonego aktu regulującego w § 11 zasady zdawania egzaminu końcowego przez młodocianego pracownika. W tym miejscu przyjdzie jednoznacznie stwierdzić, że obowiązujące brzmienie art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy różni się od wcześniejszego jego brzmienia w sposób istotny i merytoryczny, ponieważ wskazuje w sposób konkretny, które unormowania muszą w tym zakresie być brane pod uwagę. Zatem organy administracji publicznej jak i skład orzekający w niniejszej sprawie nie mógł pominąć wprowadzonej zmiany i kierować się wcześniej wypracowaną linią orzeczniczą. Dokonując wykładni przedmiotowego unormowania nie można tracić z pola widzenia także i tej okoliczności, że wejście w życie wskazanych unormowań poprzedzone było długim okresem vacatio legis, trwającym blisko rok, albowiem ustawa zmieniająca ustawę o systemie oświaty opublikowana została w dniu 29 września 2011 r., a zatem pracodawca miał wystarczająco dużo czasu na to, by w sposób profesjonalny przygotować się do tej zmiany.

Wykładnia historyczna, celowościowa i systemowa obowiązujących unormowań pozwala opowiedzieć się za stanowiskiem, że ustawodawca przyjmując przedmiotową nowelizację art. 70b ust. 1 ustawy wprowadził czytelne i jednoznaczne reguły związane z kształceniem młodocianych pracowników i kończeniem przez nich nauki egzaminem zdawanym przed właściwą komisją. Nowelizacja ta rozwiała wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne, których następstwem było orzecznictwo sądów administracyjnych ukierunkowane na liberalne ujęcie zdawania egzaminu końcowego przez młodocianego pracownika. Za takim rozumieniem przyjętego rozwiązania przemawia także długie vacatio legis, o którym była powyżej mowa, w trakcie którego wszystkie podmioty funkcjonujące w tej sferze życia publicznego mogły się w spokoju przygotować i dostosować do zmienionych reguł. Nie sposób więc wprowadzonej zmiany stanu prawnego oceniać jako naruszającej pryncypia aksjologiczne i poszukiwać na drodze wykładni pozajęzykowej znaczenia przepisu w sposób negujący jego brzmienie.

Odnosząc się do zarzutu, iż - odesłanie do przepisów wykonawczych nie oznacza odesłania jedynie do przepisów rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, ponieważ § 11 ust. 2-4 rozporządzenia zawiera dalsze odesłanie do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych oraz do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 września 2012 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych; a w konsekwencji należy przyjąć, że art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy odsyła do wszystkich tych regulacji szczegółowych, co oznacza, że warunek otrzymania dofinansowania będzie spełniony, jeżeli pracownik ukończy naukę zawodu poprzez złożenie egzaminu na podstawie któregokolwiek z ww. rozporządzeń – Sąd stwierdza, że postawiona teza jest wadliwa i nieuprawniona. Kolejne odesłania są bowiem odesłaniami ukierunkowanymi, gdyż odesłanie do rozporządzenia z dnia 10 czerwca 2015 r. dotyczy egzaminów przeprowadzanych w stosunku do młodocianych zatrudnionych u pracodawców niebędących rzemieślnikami, a odesłanie do rozporządzenia z dnia 14 września 2012 r. dotyczy egzaminów przeprowadzanych w stosunku do młodocianych zatrudnionych u pracodawców będących rzemieślnikami. Kolejne odesłania nie zmieniają więc zasady przewidzianej w odesłaniu ustawowym. Warunkiem otrzymania dofinansowania jest między innymi fakt zadania egzaminu przez młodocianego pracownika wyłącznie przed komisją egzaminacyjną właściwą dla młodocianych zatrudnionych odpowiednio u pracodawcy niebędącego lub będącego rzemieślnikiem – a nie zdanie egzaminu przed którąkolwiek z tych komisji.

Kolejnym zarzutem podniesionym w skardze jest błędna wykładnia art. 70b ust. 1 w związku z § 11 rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania sprowadzająca się do uznania, że pracodawca jest odpowiedzialny za to, aby młodociany pracownik skierowany został na właściwy egzamin, w sytuacji, gdy nie ma on wpływu na wybór przez młodocianego pracownika rodzaju zdawanego egzaminu. Postawiony zarzut w ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie nie jest trafny. Wskazać należy, że pracodawca po myśli § 11 ust. 6 wskazanego rozporządzenia obowiązany jest opłacić pierwszy termin egzaminu. Zatem pracodawca dysponuje instrumentami, przy wykorzystaniu których może zobligować młodocianego pracownika do zdawania egzaminu końcowego przed właściwą komisją. Nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby zawierając umowę z młodocianym pracownikiem zamieścić w niej odpowiednie postanowienia, dyscyplinujące młodocianego przy wyborze komisji w sposób umożliwiający pracodawcy skorzystanie z dofinansowania. W rozpoznawanej sprawie pracodawca pozostawił to uznaniu młodocianego pracownika, zatem nie może on zgłaszać do tego pracownika pretensji, że wybrał taką komisję egzaminacyjną, która jemu odpowiadała, a nie taką, która wynikała z obowiązujących unormowań prawnych.

Przedstawione powyżej rozważania czynią bezzasadnym kolejny zarzut sformułowany w skardze i eksponowany na rozprawie, a sprowadzający się do tego, że organy administracji odmawiając przyznania dofinansowania dopuściły się naruszenia art. 32 Konstytucji RP – zasady równego traktowania pracodawców będących rzemieślnikami i niebędących rzemieślnikami oraz obarczania tych ostatnich skutkami zdania przez pracownika egzaminu czeladniczego. Sąd stwierdza, iż wymóg równego traktowania nie oznacza konieczności identycznego traktowania podmiotów różniących się istotnymi cechami. Podmioty kwalifikowane jako rzemieślnicy niewątpliwie są inną grupą podmiotów funkcjonujących na rynku pracy niż pracodawcy będący osobami prawnymi. Ustawodawca jest uprawniony do innego - odpowiedniego dla specyfiki - ukształtowania zasad funkcjonowania na rynku dla rzemieślnika, innego dla spółek czy spółdzielni. Uczynił to przyporządkowując właściwe dla tych grup podmiotów zasady kształcenia zatrudnianych przez te podmioty młodocianych pracowników oraz rodzaje egzaminów. Prawodawca nie uniemożliwił młodocianemu zdawania egzaminu przed dowolną z komisji (ze skutkiem legalności takiego egzaminu), a jedynie uwarunkował przyznanie dofinansowania dla pracodawcy, zdaniem przez młodocianego egzaminu przed właściwą dla tego pracodawcy komisją egzaminacyjną. Inaczej rzecz ujmując, to pracodawca zamierzający skorzystać z dofinansowania winien zadbać o to, aby warunki umożliwiające skorzystanie z dofinansowania zostały spełnione. Jak wyżej wskazano właściwym sposobem jest zawarcie z młodocianym odpowiednio sformułowanej umowy. Nie sposób więc twierdzić, że doszło do naruszenia zasady równości; szczególnie w sytuacji, gdy ustawodawca wymóg dochowania warunku zdania egzaminu przed właściwą dla pracodawcy komisją nakłada zarówno na pracodawców będących rzemieślnikami, jak i na pracodawców niebędących rzemieślnikami. Skutki niespełnienia wymogu dla obydwu tych grup pracodawców są jednakowe – sprowadzają się do braku możliwości przyznania dofinansowania.

Odnosząc się do podniesionej na rozprawie wątpliwości, czy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 września 1996 r. w zakresie § 11 mieści się w granicach delegacji ustawowej Sąd stwierdza, że nie znalazł podstaw do kwestionowania treści art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy z podniesionego powodu. Trzeba bowiem mieć na względzie okoliczność, iż warunki uzyskania dofinansowania zostały ukształtowane ustawowo, a odesłanie ma takie znaczenie, że inkorporuje do przepisu ustawowego regulację zawartą w akcie wykonawczym. Założenie idealizacyjne racjonalnego prawodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż później działający ustawodawca świadomie włączył do ustawy wcześniejsze wadliwe przepisy niższej rangi. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że odesłanie zostało dokonane w celu ukształtowania instytucji dofinansowania, a nie w celu ukształtowania zasad egzaminowania młodocianych pracowników. Jednocześnie Sąd stwierdza, że nie znajduje podstaw do kwalifikacji analizowanej regulacji wykonawczej jako przekraczającej zakres delegacji ustawowej, gdyż egzamin kończący przygotowanie zawodowe mieści się w obrębie warunków odbywania przygotowania zawodowego – jest jego elementem końcowym.

W konkluzji prowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji obu instancji podejmując kwestionowane rozstrzygnięcia nie dopuściły się naruszenia przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji, co Sąd uczynił działając na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.