Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 118/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 10 grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. G. (dalej też: strona, skarżąca) była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 10 grudnia 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 30 września 2020 r., nr [...] uznająca, że świadczenie rodzicielskie wypłacone stronie na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 marca 2016 r. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. w łącznej kwocie 9.806,50 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.

Wydanie tych decyzji poprzedziło następujące postępowanie:

Decyzją Inspektora Miejskiego Centrum Świadczeń w [...], działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], z dnia 17 marca 2016 r., nr [...] przyznano P. F. (obecnie: G.) świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad dzieckiem: J. G., na okres od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r.

Pismem z dnia 4 lipca 2017 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w [...] poinformował Miejskie Centrum Świadczeń w [...], że w przedmiotowej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 1 stycznia 2016 r.

W związku z powyższym decyzją z dnia 24 sierpnia 2017 r., nr [...] Inspektor Miejskiego Centrum Świadczeń w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] - na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - uchylił od dnia 1 stycznia 2016 r. decyzję własną z dnia 17 marca 2016 r., nr [...] przyznającą P. F. świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad dzieckiem: J. G., na okres od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r.

Następnie Wojewoda Opolski decyzją z dnia 28 lutego 2018 r., nr [...] odmówił przyznania P. F. świadczenia rodzicielskiego w związku z osobistym wychowywaniem dziecka J. G. ur. [...] w wysokości dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. Decyzja została skutecznie doręczona w dniu 25 maja 2020 r.

P. G. nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, które decyzją z dnia 10 lipca 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody.

Strona nie zgodziła się z decyzją Kolegium i wniosła skargę do WSA w Opolu, który postanowieniem z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Op 307/20 odrzucił skargę.

Niezależnie od tego Wojewoda Opolski pismem z dnia 18 stycznia 2019 r., nr [...] zawiadomił P. F. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenie rodzicielskiego wypłaconego na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 marca 2016 r., nr [...]. Zawiadomienie zostało doręczone stronie w dniu 22 stycznia 2019 r.

P. F. poinformowała Wojewodę Opolskiego, że w dniu 21 stycznia 2019 r. zmieniła nazwisko na nazwisko męża (G.) i wszelką korespondencję należy kierować na adres: [...], [...], [...].

Następnie decyzją z dnia 30 września 2020 r., nr [...] Wojewoda Opolski uznał, że świadczenie rodzicielskie wypłacone P. G. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia 17 marca 2016 r. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. w łącznej kwocie 9.806,50 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnymi i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Jako podstawę prawną decyzji organ podał m.in.: art. 30 ust. 1,8 ust. 2 pkt 3 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że organ właściwy decyzją z dnia 24 sierpnia 2017 r., nr [...] - wydaną m.in. na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - uchylił od dnia 1 stycznia 2016 r. decyzję z dnia 17 marca 2016 r., nr [...] przyznającą P. F. świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad dzieckiem: J. G., na okres od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. Podał, że ustalenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje za okres, za który decyzją Wojewody Opolskiego z dnia 28 lutego 2018 r., nr [...] odmówiono przyznania P. F. prawa do świadczenie rodzicielskiego na dziecko J. G. w wysokości dodatku dyferencyjnego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, tj. od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r.

Dalej organ podał, że z harmonogramu świadczeń rodzinnych wynika, że na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 sierpnia 2017 r. nr [...] w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. wypłacano stronie świadczenie rodzicielskie łącznie w wysokości 9.806,50 zł. Na tej podstawie, stosownie do przytoczonego wyżej art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 9 ustawy, świadczenia rodzicielskie w łącznej kwocie 9.806,50 zł, wypłacone P. G. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 sierpnia 2017 r., nr [...] w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r., w którym ojciec dzieci stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w [...] w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. Dalej organ stwierdził, że ww. świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Kwota odsetek liczonych na dzień wydania decyzji wynosi 2.872,62 zł (wyliczenia na stronie 4 decyzji), a łączna kwota zobowiązania na dzień wydania decyzji wynosi 12.679,12 zł. Decyzja została doręczona stronie w dniu 8 października 2020 r.

P. G. wniosła w terminie odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, w którym zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania - przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez załatwienie sprawy przez wydanie decyzji z pominięciem istotnych okoliczności faktycznych (wydanie decyzji opartej na niepełnym stanie faktycznym) dotyczących:

a) sytuacji rodziców i dziecka, tj. okoliczności, iż ojciec dziecka E. G. nie sprawował osobistej opieki nad dzieckiem J. G. (w okresie, na który zostało przyznane stronie świadczenie rodzicielskie) albowiem pracował i mieszkał na stałe w innym kraju aniżeli kraj zamieszkania dziecka oraz nie utrzymywał żadnych kontaktów z dzieckiem oraz z nią jako matką dziecka,

b) uprawnienia ojca dziecka E. G. (jako obywatela polskiego pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji) do świadczenia na dziecko na terenie [...],

c) braku pobierania na dziecko J. G. świadczenia rodzicielskiego za ten sam okres (od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r.) w Polsce i innym państwie członkowskim ([...]), co zdaniem strony doprowadziło do błędnych ustaleń, iż w sprawie mamy do czynienia z podleganiem ustawodawstwu innego państwa, i że następuje zbieg uprawnień do świadczenia rodzinnego (świadczenia rodzicielskiego) oraz że wypłacone jej na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia 17 marca 2016 r. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. świadczenie w łącznej kwocie 9.806,50 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym.

W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji wymienioną na wstępie decyzją z 10 grudnia 2020 r.

SKO utrzymało w mocy decyzję I instancji.

W uzasadnieniu podniesiono, że przesłanki, które powodują, iż świadczenia rodzinne zostały pobrane nienależnie oraz zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. - zwanej dalej też ustawą lub u.ś.r.).

W myśl art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, stanowiącym podstawę prawną zaskarżonej decyzji, świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa (obecnie wojewoda) wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 6 ustawy).

Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio (art. 23a ust. 9 ustawy).

Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b ustawy).

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 ustawy).

W przypadkach przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, przy ubieganiu się tych osób o świadczenia rodzinne może występować element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poszczególnych państw członkowskich, która to kwestia uregulowana jest przepisami prawa wspólnotowego, tj. rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1 ze zm.) oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.09.284.1 ze zm.).

Stosownie zaś do treści art. 21 ust. 1 ustawy do zadań wojewody w zakresie świadczeń rodzinnych należy:

1) pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej;

2) wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Kwestią oceny jest ustalenie, czy organ I instancji zasadnie uznał, że świadczenie rodzicielskie wypłacone P. G. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia 17 marca 2016 r. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. w łącznej kwocie 9.806,50 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnymi i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, tj. czy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy niezbędne do zastosowania tej normy prawnej.

Wojewoda Opolski prawidłowo przyjął, że skoro E. G. (ojciec dziecka) pracuje w [...] od 27 marca 2015 r., to w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 stycznia 2016 r. Będąc pracownikiem najemnym w [...] podlegał on bowiem pod zakres podmiotowy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i - zgodnie z art. 67 w zw. z art. 11 ust. 3a tego rozporządzenia - miał prawo do świadczeń rodzinnych w tym państwie na dzieci mieszkające w Polsce. Art. 11 ust. 3a rozporządzenia stanowi bowiem, iż osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, a w świetle art. 67 rozporządzenia osoba ta jest uprawniona zgodnie z ustawodawstwem właściwego państwa członkowskiego do świadczeń rodzinnych na członków rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim, tak jakby mieszkali oni w pierwszym państwie. W świetle dokonanych ustaleń w zakresie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Prezydent Miasta [...] był zobligowany, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzicielskie na dziecko od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co też uczynił, wydając decyzję z dnia 24 sierpnia 2017 r., nr [...] uchylającą od dnia 1 stycznia 2016 r. decyzję własną z dnia 17 marca 2016 r., nr [...], która została skutecznie doręczona w dniu 13 lipca 2019 r. Wojewoda Opolski decyzją z dnia 28 lutego 2018 r., nr [...] odmówił przyznania P. F. świadczenia rodzicielskiego w związku z osobistym wychowywaniem dziecka J. G. ur. [...] w wysokości dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. (skutecznie doręczonej w dniu 25 maja 2020 r., która została utrzymana w mocy przez Kolegium decyzją z dnia 10 lipca 2020 r., nr [...], a WSA w Opolu postanowieniem z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Op 307/20 odrzucił skargę strony.

Zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dlatego Wojewoda Opolski - działając m.in. na podstawie art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ust. 1 i 8 oraz art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy - zaskarżoną decyzją z dnia 30 września 2020 r., nr [...] uznał, że świadczenie rodzicielskie wypłacone P. G. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia 17 marca 2016 r. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. w łącznej kwocie 9.806,50 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnymi i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy warunkujące uznanie wypłaconego stronie świadczenia rodzicielskiego na dziecko J. G. od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne.

Nie budzi wątpliwości organu odwoławczego również wysokość nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego podlegającego zwrotowi w łącznej wysokości 9.806,50 zł, jak i obowiązek zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie. Z harmonogramu wypłat wynika, że w okresie kiedy obowiązywały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz kiedy Wojewoda Opolski odmówił stronie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko, tj. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. wypłacono stronie świadczenie w łącznej kwocie 9.806,50 zł (1,000,00 zł x 9 miesięcy+ 806,50 zł x 1 miesiąc).

Zgodnie zaś z art. 30 ust. 8 ustawy, kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Na dzień wydania decyzji przez organ I instancji, tj. 30 września 2020 r. wysokość odsetek wynosi 2.872,62 zł (szczegółowe wyliczenie na stronie 4 zaskarżonej decyzji).

Kierując się zebranym materiałem dowodowym oraz treścią odwołania SKO w Opolu nie stwierdziło podstaw do zmiany decyzji organu I instancji. Omawiana decyzja jest następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć. Sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, czyli wypłacania świadczeń rodzinnych w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, stanowi podstawę uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane.

Powyższe oznacza, że w sytuacji stwierdzenia, że w sprawie doszło do nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych organ zobligowany jest do wydania decyzji w tym zakresie.

Skargę od decyzji SKO wniosła skarżąca i zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania – a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. - mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na załatwieniu sprawy z pominięciem istotnych okoliczności faktycznych wydanie decyzji opartej na niepełnym stanie faktycznym dotyczących: braku pobierania na dziecko J. G. świadczenia rodzicielskiego za ten sam okres 1 stycznia 2016 r. - 24 października 2016 r. w Polsce i innym państwie członkowskim UE ([...]), braku uprawnienia ojca dziecka E. G. (jako obywatela polskiego pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji) do świadczenia na terenie [...], a także sytuacji rodziców i dziecka związanej z miejscem ich zamieszkania i pracy oraz sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem, co też doprowadziło do błędnego ustalenia, że wypłacone na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...], nr [...], z dnia 17 marca 2016 r. świadczenie, jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi - a tym samym do naruszenia przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 10 grudnia 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Opolskiego z dnia 30 września 2020 r. oraz o rozpoznanie sprawy wywołanej niniejszą skargą w trybie uproszczonym.

W ocenie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu przy rozpoznawaniu sprawy nie uwzględniło okoliczności związanej z brakiem pobierania przez matkę lub ojca dziecka świadczenia rodzicielskiego na dziecko J. G. za okres 1 stycznia 2016 r. – 24 października 2016 r. jednocześnie w Polsce i innym państwie członkowskim UE ([...]). W wyżej wymienionym okresie świadczenie było pobrane wyłącznie w Polsce. Skoro w [...] nie zostało na dziecko J. G. wypłacone świadczenie rodzicielskie (świadczenie odpowiadające świadczeniu rodzicielskiemu) za okres 1 stycznia 2016 r. – 25 października 2016 r., to brak jest podstaw do uznania, iż świadczenie rodzicielskie wypłacone mi na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem.

Nie zostało ustalone uprawnienie do świadczeń rodzinnych w innym państwie członkowskim UE ([...]) na dziecko J. G. Zgodnie z przepisem art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych "Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: (...) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne". W okresie w którym pobrano świadczenie rodzicielskie na dziecko J. G. w Polsce "nie utrzymywałam żadnych kontaktów z ojcem dziecka E. G. Nadto w okresie pobierania świadczenia ojciec dziecka E. G. był aktywny zawodowo na terenie [...], a dziecko zamieszkiwało ze mną w Polsce - ojciec dziecka nie sprawował osobistej opieki nad dzieckiem i nie rezygnował z zatrudnienia celem sprawowania tej opieki (te okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej dziecka nie zostały przez organy administracyjne wzięte pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy). Należy zwrócić uwagę na zasady przyznawania [...] świadczenia [...]. Nie można uznać, że sam fakt przebywania ojca dziecka za granicą stanowi o "uprawnieniu do świadczeń rodzinnych w innym państwie".

Organ administracyjny nie wskazał na podstawie jakiego konkretnie przepisu [...] prawa ojciec dziecka E. G. mógłby się ubiegać o świadczenie będące odpowiednikiem polskiego świadczenia rodzicielskiego. Żaden organ nie wskazał również jakie są zasady przyznawania świadczenia [...], aby możliwa była weryfikacja czy faktycznie ojciec dziecka spełniał warunki niezbędne dla otrzymania świadczenia.

Decyzja Wojewody Opolskiego z dnia 30 września 2020 r. uznająca wypłacone świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane świadczenie i zobowiązująca mnie do zwrotu wypłaconej mi kwoty wraz z odsetkami jest błędna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentów wskazanych w zaskarżonej decyzji. Organ także wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie, strona i organ wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje.

Skarga podlegała oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Z tego też powodu w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

I. Organy obu instancji swe rozstrzygnięcia oparły przede wszystkim na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111; zwana dalej u.ś.r.). Zastosowany przepis prawa materialnego związany jest z instytucją koordynacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego. Istota przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie polega na stworzeniu unijnego, jednolitego, ponadpaństwowego systemu zabezpieczenia społecznego, który miałby zastąpić państwowe przepisy w tej kwestii, ale pozwala na harmonijne współistnienie różnych państwowych systemów, stanowiąc zespół zasad i norm, których zadanie polega na tym, by osoba zamieszkując i podejmując pracę w różnych państwach o odmiennych przepisach w zakresie zabezpieczenia społecznego, nie poniosła w związku z tym uszczerbku w swoich uprawnieniach, które nabyła podlegając różnym systemom zabezpieczenia społecznego.

W myśl art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Okoliczności w jakich ma miejsce nienależnie pobrane świadczenie określa art. 30 ust. 2 u.ś.r. który w pkt 3 stanowi: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Przypadek, o jakim mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. to sytuacja, w której wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W takich przypadkach, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższe reguły wynikają z normy art. 23a ust. 1 u.ś.r., która to obliguje organ właściwy do przekazania wniosku o przyznanie świadczenia wraz z dokumentacją wojewodzie, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Stosując wymienione przepisy organy obu instancji przeprowadziły prawidłową wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. stwierdzając, iż pojęcie "przysługuje" oznacza abstrakcyjne określenie sytuacji prawnej członka rodziny w zakresie uprawnienia do świadczenia rodzinnego wynikające z przepisów ustawodawstwa kraju innego niż Polska, któremu podlega, a w którym pracuje.

Taki wniosek wynika z analizy norm kolizyjnych zawartych w aktach unijnych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mających na celu wyeliminowanie zbiegu uprawnień do świadczeń.

Zakaz kumulacji świadczeń formułuje art. 10 rozporządzenia nr 883/2004 stanowiący, że o ile nie określono inaczej, rozporządzenie nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jedne i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego. Przepis ten ustanawia generalny zakaz kumulacji świadczeń, zaś celem powyższej regulacji jest zapobieżenie sytuacji, w której pobierane będą świadczenia tego samego rodzaju z więcej niż jednego państwa członkowskiego za jeden i ten sam okres ubezpieczenia.

Celem przepisów normujący instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres czyli eliminowanie sytuacji kumulacji świadczeń.

II. W rozpoznawanym przypadku, do rozpoznania wniosku i wypłaty świadczenia rodzicielskiego dla skarżącej doszło w trakcie wykonywania pracy przez ojca dziecka w kraju członkowskim Unii Europejskiej.

Trzeba podkreślić, że w stanie faktycznym sprawy przyznanie świadczenia rodzicielskiego w związku z osobistym wychowaniem dziecka – J. G., decyzją z 24 sierpnia 2017 r. Prezydent Miasta [...] uchylił decyzję własną z 17 marca 2016 r. od dnia 1 stycznia 2016 r. Upadła więc za okres od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. podstawa wypłaty świadczeń, a obecnie zaskarżona decyzja Wojewody Opolskiego z 30 września 2020 r. i SKO w Opolu z 10 grudnia 2020 r. jest tylko konsekwencję tamtego aktu.

Wojewoda Opolski działając na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 u.ś.r. i pełniąc funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Polski w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej , wydał decyzję przy należytym rozważeniu przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.

Organ odwoławczy przyjął za własne ustalenia Wojewody, że jeżeli E. G. ojciec małoletniej J. G. pracował w [...] od 27 marca 2015 r., to w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poczynając od 1 stycznia 2016 r.

E. G. zatrudniony w [...] podlegał cytowanym przez organ odwoławczy przepisom rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004. W konsekwencji też był na podstawie art. 11 ust. 3a i art. 67 rozporządzenia, także przytoczonego przez organ odwoławczy, uprawniony do świadczeń rodzinnych w [...], w tym na dziecko mieszkające w Polsce.

Dlatego organ przyznający świadczenie rodzicielskie na J. G., czyli Prezydent Miasta [...] stosując art. 23a ust. 5 ustawy uchylił decyzją z 24 sierpnia 2017 r. wcześniej przyznane matce świadczenie. Uchylenie nastąpiło z dniem 1 stycznia 2016 r., po czym Wojewoda Opolski decyzją z 28 lutego 2018 r. odmówił matce dziecka przyznania świadczenia rodzicielskiego w wysokości dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 25 października 2016 r. Decyzja ta obowiązuje albowiem SKO w Opolu utrzymało ją w mocy decyzją z 10 lipca 2020 r., a WSA w Opolu w sprawie II SA/Op 307/20 skargę złożoną na decyzję SKO odrzucił.

W stanie faktycznym i prawnym, który obowiązywał od decyzji ostatecznej z 10 lipca 2020 r. Wojewoda Opolski stosując art. 23a ust. 9 ustawy ustalił i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Stosując prawidłowo art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 8 ustawy wydał zaskarżoną obecnie decyzję z 30 września 2020 r. Jest to kolejne działanie przewidziane i wymagane przez przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych a będące wynikiem wcześniejszych i opisanych wyżej aktów administracyjnych (decyzji) wydawanych w procedurze uruchamianej na podstawie art. 23a ust. 1 i ust. 3 ustawy.

Na tym etapie postępowania nie jest już rozstrzygana zasadność przyznania świadczenia rodzinnego, a podstawą niewydania decyzji w oparciu o art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy mogłaby być sytuacja przewidziana w art. 30 ust. 5 ustawy (decyzja o ustaleniu i zwrocie świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat). Taka sytuacja w stosunku do świadczenia rodzicielskiego na J. G. nie występuje.

Słusznie organ odwoławczy nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania administracyjnego zarzucanych też w skardze, gdyż przepisy rozporządzenia nr 883/2004 oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie przewidują możliwości porównania rodzajów świadczeń rodzinnych. W szczególności przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia nie przewidziały możliwości analizy czy dany rodzaj świadczenia występuje na terytorium drugiego państwa. Dlatego organy orzekające nie musiały ustalać czy w kraju pobytu ojca dziecka obowiązuje świadczenie identyczne do świadczenia rodzicielskiego.

III. Wobec tego, iż ustawodawca unijny nie przewidział możliwości analizy, czy dany rodzaj świadczenia występuje na terytorium danego państwa lecz zastosował ogólne zasady porównywania całych grup świadczeń bez możliwości porównywania warunków nabywania konkretnego świadczenia i jego celu, to nie ma podstaw do porównania poszczególnych rodzajów świadczeń rodzinnych lecz jedynie wysokości tych świadczeń, czyli kwoty które można uzyskać w ramach świadczeń rodzinnych w poszczególnych państwach.

Ponadto stwierdzić należy, iż koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego ma celu ułatwienie obywatelom Wspólnoty korzystanie z tego prawa - zapewnia ona osobom przemieszczającym się ochronę socjalną.

Przepisy wspólnotowe o zabezpieczeniu społecznym nie powstały po to, aby zastąpić różne krajowe systemy zabezpieczenia społecznego jednym wspólnym systemem europejskim, lecz aby zapewnić skuteczną koordynację systemów istniejących.

Każde państwo członkowskie ma swobodę decydowania o tym, kto ma być ubezpieczony na mocy odpowiednich przepisów, jakie świadczenia będą przyznawane i na jakich warunkach oraz jak te świadczenia będą naliczane i ile składek trzeba będzie zapłacić. Przepisy wspólnotowe określają jedynie wspólne zasady i reguły, których muszą przestrzegać obywatele, wszystkie władze krajowe, instytucje ubezpieczeń społecznych, sądy i trybunały, stosujące przepisy krajowe. W ten sposób gwarantują, że stosowanie różnych praw krajowych nie będzie mieć niekorzystnych skutków dla osób korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Unii Europejskiej.

IV. Niezależnie od powyższych okoliczności oraz końcowo trzeba wskazać, że skarżąca składając wniosek w Miejskim Centrum Świadczeń w [...] o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego złożyła oświadczenie z 11 maja 2016 r. (k-3 akt administracyjnych), w którym uprzedzona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń stwierdziła, że "ojciec dziecka J. G., E. G. przebywa i pracuje w [...] od tamtego roku (2015)". Ponadto stwierdziła, że "nie znam adresu w jakim przebywa oraz gdzie pracuje" oraz zapewniła, że "jestem świadoma, że przyznane mi świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad J. podlega przepisom koordynacji zabezpieczenia społecznego wobec czego mogę być narażona na zwrot otrzymanych świadczeń".

Z tych wszystkich względów skarga na podstawie art. 151 P.p.s.a. podlegała oddaleniu.

-----------------------

1