Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5094/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 234 ust. 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Sławomir Pauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 10/21 w sprawie ze skargi A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie przez A.T. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 10/21, którym oddalono skargę ww. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody w gruncie lub wykonania urządzeń wodnych.

Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

A.T. we wniosku z dnia [...] 2019 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta B. o wydanie decyzji w stosunku do właściciela działek-R. Sp. k.-nr ewid. gr. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb [...]- S. ul. K., w przedmiocie zobowiązania do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na nieruchomości wnioskodawcy (działka nr ewid. gr. [...]). Podał, że w wyniku robót budowlanych wykonywanych na wskazanych działkach, wykonanych wykopów pod piwnice, woda spływa z jego działki w kierunków wykopów, co będzie skutkowało wtórnym osiadaniem obiektów budowlanych, w tym budynku mieszkalnego jednorodzinnego, usytuowanego na działce stanowiącej jego własność. Nie jest wykluczone podniesienie poziomu lustra wód podziemnych na jego działce, co powodować będzie zalewanie piwnic w jego budynku mieszkalnym, jak i zawilgocenie posadzki i ścian w tym pomieszczeniach. Do pisma skarżący dołączył między innymi sporządzoną na jego zlecenie w [...] 2019 r. opinię przez mgr. inż. S.R. – rzeczoznawcy budowlanego, mającą potwierdzać jego stwierdzenia. W trakcie toczącego się postępowania wyjaśniającego przed organem I instancji, skarżący składał kolejne pisma procesowe w których podtrzymywał przedstawione w piśmie wszczynającym postępowanie stanowisko, dołączał bogatą dokumentację fotograficzną dotyczącą przebiegu prac budowlanych na sąsiednich działkach i aktualną sytuację związaną z poziomem wód. Prezydent Miasta B. zlecił biegłemu dr. M.D. posiadającemu uprawnienia hydrologiczne, sporządzenie opinii dotyczącej zmiany stanu wód na działkach objętych inwestycją i ustalenia szkodliwego oddziaływania tych zmian na działkę o nr ewid. [...] będącą własnością A.T., a która została sporządzona w [...] 2020 r.

Decyzją z dnia [...] 2020 r. Prezydent Miasta Białegostoku, powołując się na art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 310 ze zm., dalej p.w.), art. 104 k.p.a. odmówił wydania nakazu właścicielowi nieruchomości o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb [...]-S. ul. K. w B. przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce sąsiedniej oznaczonej nr ewid. [...] obręb [...]-S.

W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, zgromadzonego materiału dowodowego organ stwierdził, że nie doszło do spełnienia przesłanek określonych w art. 234 p.w. Nie wykazano trwałej zmiany stosunków wodnych na działkach objętych inwestycją w związku z prowadzonymi robotami budowlanymi, ani też szkody na działce stanowiącej własność skarżącego. Sam skarżący przywołuje jedynie hipotetyczną szkodę na jego działce, a w szczególności w budynku mieszkalnym związaną z podniesieniem się poziomu wód gruntowych. Biegły sądowy dr. M.D. w sposób jednoznaczny stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie można na chwilę obecną ocenić zmiany stanu wód na gruncie, nie stwierdzając przy tym wystąpienia szkód na działce wnioskodawcy. Taka szkoda nie została stwierdzona również w sporządzonej na zlecenie skarżącego opinii przez S.R. Organ wskazał również, że w sprawie, między innymi z uwagi na powyższe ustalenia nie zachodzi konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z uprawnieniami hydrogeologicznymi.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył A.T., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania zarzucając naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 k.p.a., przez zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego i odmowę przeprowadzenia wnioskowanych przez niego wniosków dowodowych: tj. odmowę powołania biegłego z uprawnieniami hydrogeologicznymi, celem zbadania czy budowa na ww. działkach ma wpływ na zmianę kierunku i natężenia wód podziemnych oraz odmowę załączenia w poczet materiału akt sprawy prowadzonej przez Wody Polskie Zarząd Zlewni w B. nr [...] dotyczącej kwestii budowy urządzenia wodnego, nie uwzględnienia ustaleń wynikających z opinii biegłego S.R. oraz dowolną oceną zgromadzonego materiału dowodowego, czyli naruszenie art. 80 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że spór w sprawie powstał na tle rozpoczętej budowy wielorodzinnego budynku mieszkalnego na działkach stanowiących własność inwestora. Jest to teren położony we wschodniej części miasta B., na osiedlu S. przy ul. K. Z terenem budowy od wschodu i od ulicy K. graniczy działka A.T. Posesja zabudowana jest budynkiem jednorodzinnym, garażem i dwiema wiatami. Teren ten jest nachylony ze wschodu na zachód, w kierunku obniżenia przebiega ulica W. Pierwotne nachylenie zbocza zawierało się między ok. 135,0 m npm a ok. 136,0 m npm. Spływy powierzchniowe były wyraźne i przebiegały w kierunku osi obniżenia. Realizacja inwestycji budowlanej w dniu wizji lokalnej [...] 2020 r. była w fazie wykonywania fundamentów, w głębokim wykopie, na dole fundamentów zebrała się niewielka ilość wody. Dalej Kolegium stwierdziło, że w toku prowadzonego postępowania, organ I instancji zgromadził szereg dowodów, w tym: przeprowadził wizję lokalną w dniach [...] 2019 r. oraz [...] 2020 r.; dokonał analizy wyroku II SA/Bk 206/19 oddalającego skargę A.T. na decyzję Wojewody P. z [...] 2019 r. nr. [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę; dopuścił dowód z opinii biegłego - uprawnionego hydrologa (data wpływu opinii - [...] 2020 r.) oraz z opinii uzupełniającej tego biegłego zawartej w piśmie z [...] 2020 r., stanowiącej odpowiedź na uwagi odwołującego. Pozwala to stwierdzić, że organ I instancji w sposób wystarczający zebrał materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie A.T. oraz nie doszło do wystąpienia szkody - czyli nie nastąpiły okoliczności wymienione w art. 234 p.w. Na takie stwierdzenie pozwala opinia sporządzona na zlecenie organu I instancji przez dr. M.D. Dokonując oceny opinii biegłego, Kolegium podniosło, że biegły oprócz przedstawienia aktualnej sytuacji na przedmiotowym terenie, opisał zmiany w zagospodarowaniu terenu oraz spływy powierzchniowe. Podał, że głęboki wykop pod fundament odsłonił profil glebowy, który cały (2,5 m) złożony był z brązowej gliny bez piaszczystych wkładek. Brak było wyraźnego śladu przecięcia warstwy wodonośnej. Biegły zaznaczył, że zmiany (niewielka ilość wody na samym dnie wykopu) są chwilowe i wpływ ich można będzie ocenić dopiero po zakończeniu inwestycji i uporządkowaniu terenu, a i tak będzie na to potrzebny pewien czas, aby nowa sytuacja ustabilizowała się. Biegły wyjaśnił przy tym, że określenie stanu wody na gruncie oznacza w hydrologii wzajemne relacje między opadem, odpływem powierzchniowym i podziemnym, jest to złożony proces transformacji. Proces ten kształtuje się przez długi czas, a jego zmiany, początkowo niewidoczne, trwają od kilku miesięcy do kilku lub kilkunastu lat. Zdaniem biegłego, w tym przypadku, nie można mówić o zmianie stanu wody, ponieważ nie można tego stwierdzić dla powierzchni działek objętych budową. Biegły stwierdził, że sugestia strony o zmianach stanu wód gruntowych oparta na opinii mgr inż. S.R. jest także przedwczesna. Nie można także oprzeć się na wynikach z założonych na działce strony trzech piezometrów, albowiem poziomy zwierciadła wody w tych piezometrach niezbyt ze sobą korelują, co świadczy o tym, że mogą pochodzić z różnych wkładek wodonośnych znajdujących się w znacznej miąższości utworach nieprzepuszczalnych lub słabo przepuszczalnych glinach. Wskazano, że w okresie od [...] 2019 r. do [...] 2020 r. brak było reakcji zwierciadeł wód na opady atmosferyczne, co jest zrozumiałe w przypadku wód śródglinowych. Wykop pod fundamenty wykonany w okresie od [...] 2019 r, do [...] 2019 r. miał miejsce w końcowej fazie opadania jesienno- wiosennej kulminacji wód gruntowych. Od tego czasu wody gruntowe nie wykazywały istotnego spadku poziomu, a raczej niewielkie wzrosty, co świadczyłoby o tym, że mają one niewiele wspólnego z niewielką ilością wód gromadzących się w wykopie fundamentowym. We wnioskach biegły podkreślił, że na obecnym etapie budowy nie jest możliwa ocena zmiany stanu wody na gruncie i ocena wzajemnych relacji między działką nr [...], a przyszłą inwestycją. Możliwe to będzie dopiero po dłuższym okresie od zakończenia budowy i zagospodarowania terenów wokół budynku. Biegły wskazał przy tym, że do oceny późniejszej sytuacji, cennym byłoby dalsze prowadzenie obserwacji piezometrów. Sytuację te należałoby oceniać według kryteriów zawartych w § 28, 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. (Dz. U. z 2002 r. nr 75, poz. 690). W ocenie Kolegium opinia biegłego jest jasna, spójna i rzeczowa , jest przydatna dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dalej Kolegium stwierdziło, że postępowanie nie doprowadziło do ustaleń szkody na gruntach właściciela działki nr [...], co stanowi niezbędną przesłankę przy wydawaniu decyzji pozytywnej. Nadto, podzielono stanowisko organu I instancji, że w ramach postępowania prowadzonego w oparciu o art. 234 p.w., nie dochodzi do kompleksowego rozwiązania problemów zaistniałych na gruncie, lecz wyłącznie do usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jak wynika z treści zgromadzonego materiału w sprawie, przedwczesne jest na tym etapie przyjęcie, że doszło do takiej zmiany w odpływie wody.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi potrzeba powołania biegłego z uprawnieniami hydrogeologicznymi, gdyż przedstawiona w toku postępowania opinia hydrologa wraz z pozostałymi dowodami w pełni opisuje stan sprawy na gruncie. Podkreślono przy tym, że powołany biegły w opinii wskazał m.in., że "Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że zmiany te są chwilowe i wpływ ich można będzie ocenić dopiero po zakończeniu inwestycji i uporządkowaniu terenu, a i tak będzie na to potrzebny pewien czas aby nowa sytuacja ustabilizowała się", "...kierunki spływów powierzchniowych wód opadowych na działce nr [...] w stosunku do sytuacji sprzed budowy nie uległy zmianom (...). Większość wód opadowych z podjazdu i wody z dachów spływają w kierunku ul. K., a niewielka część na działkę nr [...]" - str. 5 opinii. Powyższe, zdaniem Kolegium, oznacza, że w sytuacji braku wystąpienia wyraźnych śladów wskazujących na zmianę kierunku spływu wód oraz braku wystąpienia szkód na działce odwołującego, zbędne jest dalsze prowadzenie postępowania w sprawie i powoływania kolejnego biegłego.

Odnośnie zarzutu pominięcia wykresów z wynikami pomiarów stanu wód podziemnych na gruncie, dokumentacji zdjęciowej oraz opinii mgr inż. S.R., Kolegium stwierdziło, że zarzut ten także nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazano, że zarówno organ I instancji, jak i biegły w swojej opinii odniósł się do ww. kwestii. Biegły w opisie wskazał, że została założona sieć trzech piezometrów do pomiaru wód gruntowych na działce strony, a wyniki z tych pomiarów - niezbyt ze sobą korelują. Natomiast w zakresie opinii mgr inż. S.R. -wskazał, że jest ona inwentaryzacją aktualnej sytuacji i zawiera pewien scenariusz zachowania się wód podziemnych wraz ze wskazaniami odnośnie jego eliminacji. Podniesiono, że organ I instancji analizując opinię mgr inż. S.R. zauważył, że z opinii tej wynika, iż ściany piwnicy budynku wnioskodawcy nie są zawilgocone, a budowa drenażu przez inwestora budowy, zapobiegnie powstawaniu szkód na działkach sąsiednich. Opisuje ona hipoteczną sytuację, mogącą powstać w przyszłości, o ile nie zostanie wykonany drenaż obniżający zwierciadło wód na działkach inwestora. Z treści natomiast pozostałych dowodów wynika nadto, że inwestor podjął działania w celu wykonania drenażu, zaś z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 206/19 wynika, że w projekcie budowlanym również przewidziano rozwiązania zabezpieczające sytuacje na gruncie. W zakresie zarzutu odmowy załączenia akt sprawy prowadzonej przez Państwowe Gospodarstwo Wody Polskie Zarząd Zlewni w B. nr [...] dotyczącej kwestii budowy urządzenia wodnego (drenażu), Kolegium wyjaśniło, że przedmiotem niniejszego postępowania nie może być ocena innego postępowania administracyjnego. Istotne w niniejszej sprawie, jest zaistnienie zmiany stosunków wodnych na gruncie, a nie ocena procesu budowlanego, w tym legalizacja urządzeń budowlanych danego inwestora.

W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy. Organ sformułował logiczne wnioski, uzasadnił swoje stanowisko, opisał i ocenił informacje podane w opinii biegłego i jej uzupełnieniu, odniósł się do pozostałych dowodów i żądań strony. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 243 p.w., tj. nie doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych lub roztopowych, ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz nie doszło do sytuacji odprowadzania wód oraz wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie. Kolegium stwierdziło, że istotny dowód w sprawie - opinia biegłego - została sporządzona w sposób rzetelny, wnikliwe przedstawia stan faktyczny zastany na gruntach, zawiera wszystkie niezbędne elementy, odnosi się do problemu przedstawionego przez wnioskodawcę. Biegły umotywował swoje stanowisko, a także przedstawił materiał w sposób graficzny i fotograficzny. W dodatkowym piśmie z dnia [...] 2020 r. odpowiedział także na uwagi strony. Zdaniem Kolegium, opinia jest jasna, spójna i rzeczowa, jest przydatna dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Kolegium nadto podkreśliło, że sprawa dotycząca prawidłowości decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego oraz udzielenia pozwolenia na budowę była przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny, który oddalił skargę na tę decyzję. Z treści wyroku można wyczytać, że obawy strony były związane z bliskim sąsiedztwem i zalewaniem jego gruntów w przyszłości. Sąd wskazał, że przedłożona dokumentacja inwestora, w tym opinia geotechniczna, pozwala przyjąć, że inwestycja budowlana na danym gruncie jest możliwa, a rozwiązania przyjęte w projekcie powinny zatem zapewniać ochronę projektowanego obiektu przed zalewaniem wodami opadowymi spływającymi z wyżej położonych terenów. Sąd dokonywał przy tym analizy przedłożonego projektu pod kątem zapisów § 28 ust. 1 i 2 oraz § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2002 r. nr 75, poz. 690).

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Kolegium nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia art. 6, art.7, art. 11, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80 k.p.a., ani przepisów prawa materialnego art. 234 p.w. Tym samym, wobec braku podstaw do uwzględnienia odwołania, na podstawie 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Kolegium orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł A.T. i zarzucił naruszenie art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 78 oraz art. 80 k.p.a., przez zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego i odmowę przeprowadzenia wnioskowanych przez niego wniosków dowodowych, tj.: odmowę powołania biegłego z uprawnieniami hydrogeologicznymi, celem zbadania czy budowa na przedmiotowych działkach ma wpływ na zmianę kierunku i natężenia przepływu wód podziemnych, które mogą dewastacyjnie oddziaływać na jego działkę i budynek poprzez ich zalewanie, podtopienia lub spowodowanie wtórnego osiadania gruntu prowadząc do utraty integralności konstrukcyjnej budynku; odmowę załączenia w poczet materiału dowodowego akt sprawy prowadzonej przez Wody Polskie Zarząd Zlewni w B. nr. [...] dotyczącej kwestii budowy (bez uzyskania pozwolenia wodnoprawnego) przez inwestora urządzenia wodnego, z definicji zmieniającego stosunki wodne na sąsiednich działkach, pominięcia załączonych przez niego wykresów z wynikami pomiarów stanu wód podziemnych, dokumentacji zdjęciowej oraz opinii mgra S.R., z których wynika, że budowa na przedmiotowych działkach ma wpływ na zmianę kierunku i natężenia przepływu wód podziemnych, co wpływa negatywnie na działki sąsiednie w tym na nieruchomość skarżącego, dokonanie pobieżnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego nie odpowiadającej zasadzie swobody oceny dowodów. Powyższe naruszenia w zakresie przepisów postepowania miały z kolei wpływ na nieuzasadnione przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 234 p.w.

Wskazując na powyższe naruszenia, które zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi, skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i generalnie podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Takie samo stanowisko zajął uczestnik postępowania R. Sp. K. w B. - podmiot przeprowadzający inwestycję na działkach sąsiadujących z nieruchomością stanowiącą własność skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznając, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, wyrokiem z dnia 23 lutego 2021 r., powołując się na art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania stanowiska organów obu instancji, jak i zarzutów strony skarżącej, Sąd I instancji wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 234 ustawy z 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne. Celem tego przepisu jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, zakaz ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, jeśli może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. Charakter sprawy z racji na jej specyfikę i skomplikowanie wymaga od organów sięgnięcia do wiedzy specjalistycznej, nie może ograniczać się do stwierdzenia wykonania określonych prac na gruncie. Nie każda bowiem zmiana stosunków wodnych będzie powodowała zastosowanie powołanego przepisu art. 234 ust. 3, a jedynie taka, która negatywnie, szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Celowe jest zatem w tej kategorii spraw dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, w której treść merytoryczną co prawda organ wkraczać nie może, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną jaką posiada biegły, ma jednak obowiązek ocenić jej wartość dowodową, wiarygodność i przydatność dla rozstrzygnięcia sprawy. Powinien to uczynić w kontekście pozostałego materiału dowodowego, który powinien być kompleksowo zgromadzony.

W przedmiotowej sprawie przeprowadzono w sposób wszechstronny postępowanie wyjaśniające, w tym dowód z opinii biegłego z dziedziny hydrologii. Zgromadzony materiał dowodowy w tym zakresie doprowadził organy do konkluzji, że w wyniku prowadzonej budowy na działkach sąsiednich nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie skarżącego i nie doszło do wystąpienia szkody, co oznacza że nie nastąpiły okoliczności o których mowa w art. 234 ust. 3 p.w., które to stanowisko Sąd I instancji podzielił. Głównym argumentem tego stanowiska było to, że stwierdzenie zmiany stanu wody na gruncie, na etapie budowy w fazie fundamentów, jest przedwczesne i nie możliwe do oceny. Taka ocena będzie możliwa dopiero po upływie pewnego okresu od zakończenia inwestycji i uporządkowania terenu. Póki co kierunki spływów powierzchniowych wód opadowych na działce skarżącego w stosunku do sytuacji sprzed budowy nie uległy zmianie. W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącego, że organy skupiły się wyłącznie na wodach powierzchniowych i opadowych a pominęły naruszenie naturalnego przepływu wód podziemnych i jego dewastacyjnego wpływu na działki sąsiednie. Stąd też główny zarzut skargi dotyczy naruszenia przepisów postępowania polegający na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego hydrogeologa.

Odnosząc się do powyższego, po pierwsze sąd I instancji stwierdził, że zmiana stanu wody na gruncie, o której mowa w art. 234 p.w. powinna obejmować każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt, w tym zmianę polegającą na zmianie stanu wód podziemnych, gdy wpływa na zmianę ilości wód na gruncie. W niniejszej sprawie biegły dr. M.D., w szczególności w opinii uzupełniającej ustosunkował się do tego zarzutu skarżącego. Przedmiotem opinii nie był przepływ wód podziemnych, ani ich natężenie i kierunek, to odniesiono się do wszystkich kwestii podnoszonych przez skarżącego, które miałyby świadczyć o naruszeniu przepływu wód podziemnych. Wyjaśniono kwestię pojawienia się wody w wykopie. Biegły wskazał, że wykop pod fundament został wykonany w okresie od [...] 2019 r. do [...] 2019 r. Miał zatem miejsce w końcowej fazie opadania jesienno - wiosennej kulminacji wód gruntowych. Od tego czasu wody gruntowe nie wykazały istotnego spadku poziomu, a raczej niewielkie wzrosty, co świadczyłoby o tym, że mają one niewiele wspólnego z niewielką ilością wód gromadzących się w wykopie fundamentowym. Argumentację tę wzmacniają wnioski zawarte w opinii geotechnicznej dołączonej przez inwestora na etapie postępowania dotyczącego pozwolenia na budowę. Biegły geolog - P.R. wskazał, że sączenia nie mają intensywnego charakteru oraz, że nie znajdują się ze sobą w istotnym kontakcie hydraulicznym, a ewentualna filtracja wody w poziomie ma marginalną skalę. W dnie wykonanego wykopu budowlanego nie ma stałego, intensywnego lub nawet znaczącego dopływów wód gruntowych z jego ścian, a sam wykop jest zasadniczo "suchy". W warunkach prowadzonej budowy nie stwierdzono, aby w sposób sztuczny lub naturalny doszło do tzw. "przebicia hydraulicznego", czyli przebicia udokumentowanego horyzontu wodonośnego. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi opartych przez skarżącego na wynikach z założonych na działce skarżącego trzech piezometrów Sąd I instancji stwierdził, podzielając stanowisko organów, że biegły dr. M.D. wskazał, że poziomy zwierciadła wody w tych piezometrach niezbyt ze sobą korelują, co świadczy o tym, że mogą pochodzić z różnych wkładek wodonośnych znajdujących się w znacznej miąższości otworach nieprzepuszczalnych lub słabo przepuszczalnych glin. Odnosząc się z kolei do opinii S.R. zasadnie wskazano, że stanowi ona inwentaryzację aktualnej sytuacji i zawiera pewien scenariusz zachowania się wód podziemnych wraz ze wskazaniem sposobu jego eliminacji. Z opinii S.R. wynika, że ściany piwnicy budynku skarżącego nie są zawilgoceń, a budowa drenażu przez inwestora budowy, zapobiegnie powstawaniu szkód w przyszłości na działkach sąsiednich, a których aktualnie nie stwierdzono.

W ocenie Sądu I instancji w świetle powyższego prawidłowo organy stwierdziły, że nie zachodziła potrzeba powołania biegłego z uprawnieniami hydrogeologicznymi. Przedstawiona bowiem opinia hydrologa wraz z pozostałymi dowodami w pełni opisuje stan sprawy na gruncie. W szczególności nie wykazano szkód na gruntach skarżącego, co stanowi niezbędną przesłankę do wydania decyzji pozytywnej. W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji wskazał, że podstawową przesłanką zastosowania art. 234 ust. 3 p.w. jest ustalenie negatywnego oddziaływania zmiany stanu wody na grunt sąsiedni, które musi być rzeczywiste,

a nie hipotetyczne. W realiach sprawy niniejszej, skarżący nie wykazał powstania jakichkolwiek szkód na swoje działce. Żądania skarżącego należy ocenić jako prewencyjne czy asekuracyjne, co nie uzasadnia jeszcze zastosowanie art. 234 ust. 3 p.w.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A.T., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W złożonej skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące:

1) na podstawie art 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

-a) art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 p.p.s.a. przez niewłaściwe przeprowadzenie przez Sąd I instancji kontroli sądowoadministracyjnej i oddalenie skargi w wyniku niedostrzeżenia uchybień organów polegających na oddaleniu wniosku dowodowego stron o powołanie biegłego z uprawnieniami hydrogeologicznymi, celem zbadania czy budowa na działkach o nr ewid. gr. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] ma wpływ na zmianę kierunku i natężenia przepływu wód podziemnych, które mogą dewastacyjnie oddziaływać na działkę i budynek skarżącego poprzez ich zalewanie, podtopienia lub spowodowanie wtórnego osiadania gruntu prowadząc do utraty integralności konstrukcyjnej budynku;

-b) art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 6, art. 7, art. 11, art 77 § 1, art 75 § 1, art. 80 k.p.a, przez niewłaściwe przeprowadzenie przez Sąd I instancji kontroli sądowoadministracyjnej i oddalenie skargi w wyniku niedostrzeżenia uchybień organów, polegających na braku wyczerpującego rozpoznania zebranego materiału dowodowego w wyniku pominięcia bez uzasadnienia załączonych przez skarżącego wykresów z wynikami pomiarów stanu wód podziemnych, dokumentacji zdjęciowej oraz opinii eksperta mgr S.R., z których wynika, iż budowa na działkach o nr ewid. gr. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] ma wpływ na zmianę kierunku i natężenia przepływu wód podziemnych, co negatywnie oddziałuje na działki sąsiednie w tym na nieruchomość skarżącego;

-c) art. 134 § 1, art. 141 § 4, art, 151, art. 145 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80 k.p.a, przez niewłaściwe przeprowadzenie przez Sąd I instancji kontroli sądowoadministracyjnej i oddalenie skargi pomimo dokonania przez organy dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem dowodów przedstawianych przez stronę, która to ocena doprowadziła do błędnie ustalonego w sprawie stanu faktycznego i przyjęcia, iż budowa na działkach o nr ewid. gr. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nie ma wpływu na zmianę kierunku i natężenia przepływu wód podziemnych, a w trakcie jej wykonywania oraz po jej wykonaniu także na przepływ wód powierzchniowych;

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z przepisami prawa materialnego art. 234 p.w. przez jego niezastosowanie polegające na odmowie wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego właścicielowi działek o nr ewid. gr. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], pomimo przedłożenia przez stronę dowodów wskazujących na zmiany kierunku i natężenia przepływu wód podziemnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów prawa materialnego (pkt 1) oraz przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Mając na uwadze treść zarzutów podniesionych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a dotyczących niewłaściwej kontroli sądowoadministracyjnej dokonanej przez Sąd I instancji poprzez niedostrzeżenie uchybień organów obu instancji w zakresie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, sprowadzających się do braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i dowolnej oceny dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, na wstępie należy poczynić kilka podstawowych uwag dotyczących wykładni art. 234 ust. 1, 2 i 3 p.w. Zgodnie z art. 234 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie z art. 234 ust. 3 p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Dyspozycją przepisu art. 234 ust. 3 p.w. objęta jest sytuacja, w której doszło do zmiany stanu wody na gruncie i zmiana ta wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie. Zwrot normatywny: "zmiana ta wpływa ‘wskazuje, że zarówno zmiana jak i jej szkodliwy wpływ powinny realnie wystąpić. Gdyby ustawodawca miał zamiar objąć powyższą regulacją także stany faktyczne, w których doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a nie wystąpiło szkodliwe odziaływanie tej zmiany na grunt sąsiedni (szkoda rzeczywista), to wskazałby to wyraźnie w przepisie, posługując się np. trybem przypuszczającym: "mogą szkodliwie wpływać". W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na konieczność badania związku pomiędzy zmianą stanu wody a szkodą (szkodliwym oddziaływaniem) na gruncie sąsiednim. Stosuje się w tym przypadku konstrukcję związku przyczynowo-skutkowego, który w sprawach z zakresu stosunków wodnych dotyczy nie tylko określonych działań ludzkich i ich skutków, ale zaistnienia określonych zjawisk przyrodniczych (zmiana stanu wody - np. kierunku lub intensywności spływu, zalanie gruntu, podtopienie budynku itp.). Nieuprawnione jest badanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zdarzeniami, z których jedno nastąpiło, a drugie jeszcze nie nastąpiło. Tym bardziej nie jest dopuszczalne badanie związku przyczynowo- skutkowego między zdarzeniami, o których mowa w art. 234 ust. 1 p.w., gdy brak podstaw do przyjęcia, że którekolwiek z tych zdarzeń nastąpiło i wypowiadać się w oparciu o ten przepis o ewentualnych, tylko hipotetycznych następstwach mogących, ale nie muszących wystąpić w przyszłości zmianach w stosunkach wodnych spowodowanych wykonanymi robotami budowlanymi. W takim przypadku nie można w ogóle mówić o przyczynie i skutku. Stanowisko w kwestii wykładni przepisu art. 234 ust. 3 p.w. znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Orzeczenia te w większości wydane zostały w odniesieniu do unormowania art. 29 ust. 3 nieobowiązującej już ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne, ale pozostają one aktualne, gdyż przepis art. 234 ust. 3 p.w. jest niemal dosłownym powtórzeniem tego unormowania. W wyrokach z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 1035/15 oraz z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II OSK 248/16 stwierdzono jednoznacznie, że z art. 29 ust. 3 p.w. wynika kompetencja organu do nałożenia na właściciela gruntu obowiązków o charakterze naprawczym, a więc przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzenia zapobiegającego szkody, co dotyczy szkód już powstałych, a nie tych, jakie mogą powstać w przyszłości. Przepis ten może zostać zastosowany jedynie, jeżeli spowodowane już przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. W tym duchu wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2795/15 (LEX nr 2342647) wskazując, że organy nie są zobligowane do ustalania ani też badania, czy i na ile prawdopodobne jest wystąpienie szkód w przyszłości oraz jakiego rodzaju będą to szkody. Organy powinny zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości, powodującym zmiany w stosunkach wodnych, a stwierdzoną szkodą na innych gruntach istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Powyższe stanowisko co do wykładni art. 234 ust. 3 p.w. znalazło w pełni potwierdzenie w wydanym już pod rządami nowej ustawy Prawo wodne w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 530/21.

Dla zastosowania art. 234 ust. 3 p.w. niezbędne zatem jest zaistnienie łącznie dwóch przesłanek – zdarzeń wywołanych przez właścicieli gruntu, powodujących zmianę naturalnych stosunków wodnych oraz skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające ma wykazać, czy zmiana nastąpiła oraz czy miała ona wpływ na panujące na gruncie stosunki wodne. Konieczne jest także ustalenie, czy zaistniała zmiana pozostaje w związku przyczynowo- skutkowym z powstałą na sąsiednim gruncie szkodą.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7 , art. 77 § 1 i art. 78 k.p.a. przez brak dostrzeżenia przez

Sąd I instancji uchybień organów w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a dotyczącym oddaleniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z uprawnieniami hydrogeologicznymi w przedmiocie ustalenia, czy budowa prowadzona na działkach o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] wpływa na zmianę kierunku i natężenia przepływu wód podziemnych, które mogą negatywnie oddziaływać na działkę i budynek skarżącego poprzez zalewanie, podtapianie lub spowodowanie osiadania gruntu i stabilność konstrukcji budynku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd I instancji miał podstawy, aby uznać, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom, zawartym w aktach administracyjnych. Organy przeprowadziły bowiem kompletne postępowanie dowodowe i wyjaśniające, spełniające wymogi art.7 i art. 77 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że zakres postępowania dowodowego oraz ustaleń faktycznych organów w przedmiotowej sprawie był wyznaczony przesłankami wynikającymi z art. 234 ust. 3 p.w., a które wyżej przedstawiono. Ograniczenie tego zakresu eliminuje obowiązek organów w zakresie poszukiwania, oceny lub kategorycznego stwierdzania wszelkich możliwych zmian, jakie w szczególności w przyszłości mogą, chociaż nie muszą przynieść w stosunkach wodnych aktualne działania właściciela działki grunty, np. jak w przedmiotowej sprawie roboty budowlane, czy w przyszłości mogą one spowodować hipotetycznie szkody na sąsiednim gruncie, wskazywane przez jego właściciela. Powołany przepis należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do jego zastosowania. Konieczne jest ustalenie , że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkoda dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem. Ponieważ dokonanie tych ustaleń przekracza wiedzę ogólną i wymaga fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się konieczność przeprowadzenia w tego rodzaju sprawach dowodu z opinii biegłego. Opinia taka jest w zasadzie niezbędna. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew pierwszemu z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutowi i argumentom skargi przytoczonym w ramach tego zarzutu, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji wyrażonemu w uzasadnieniu wyroku, zgodnie z którym organy orzekające w sprawie prawidłowo przeprowadziły postępowanie administracyjne. Dokonując ustaleń faktycznych istotnych do zastosowania art. 234 ust. 3 p.w., organy mając na uwadze charakter sprawy oparły się przede wszystkim na opinii biegłego z dziedziny hydrologii sporządzonej przez dr. M.D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w realiach niniejszej sprawy zasadnie przyjął, że wykonywane przez inwestora roboty budowlane związane z realizacją budowy budynku mieszkalnego wielorodzinnego, nie przyczyniły się do zmiany stosunków wodnych na gruncie, powodujących szkodę na sąsiedniej działce, stanowiącej własność skarżącego kasacyjnie. W kontrolowanej sprawie z treści opinii hydrologicznej można wyprowadzić wniosek, że właściciel działek o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] nie spowodował swoimi działaniami lub zaniechaniami naruszenia stosunków wodnych na gruncie i co istotne nie doszło również do wystąpienia szkody na działce skarżącego kasacyjnie. Biegły ten jednoznacznie stwierdził, że spływ wód powierzchniowych na działce nr [...] stanowiącej własność skarżącego w następstwie dotychczas wykonanych robót budowlanych na działkach sąsiednich związanych z realizacją inwestycji dotyczącej budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego nie uległ zmianie, które tak jak przed rozpoczęciem budowy w kierunku ulicy K., a niewielka ilość na działkę nr [...]. Ustaleń tych skarżący kasacyjnie właściwie nie kwestionuje. Znajdują one potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, w szczególności mapach sytuacyjnych, przedstawiających wzajemne położenia działek i ich ukształtowanie, które pozwalają potwierdzić ustalenia w tym zakresie poczynione przez biegłego dr. M.D. Należy zauważyć, że skarżący kasacyjnie nie podnosi, aby wykonane roboty budowlane przy fundamentach wpłynęły na ukształtowanie jego działki, np. poprzez osiadanie terenu, co mogło by mieć wpływ na kierunek spływu wód powierzchniowych, czyli zmianę stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ust. 1 p.w. Należy również podzielić ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie wpływu wykonanych przez inwestora robót budowlanych na zmianę kierunku i natężenia przepływu wód podziemnych, które by mogły dewastacyjnie oddziaływać na działkę i budynek skarżącego. Zasadnie i w tym zakresie Sąd ten uznał za trafną ocenę dokonaną przez organy, a opartą w całości na zgromadzonym materiale dowodowym, w tym opinii biegłego dr. M.D. W tym miejscu zaznaczyć należy, że dokonując istotnych ustaleń do rozstrzygnięcia sprawy, należało uwzględnić stan faktyczny istniejący na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a nie hipotetyczny, mogący powstać w trakcie bliżej nie określonej przyszłości. W powołanej opinii biegły mając możliwość odniesienia się do całości zgromadzonego materiału wskazał, że przy uwzględnieniu aktualnego etapu wykonywanych robót budowlanych, brak jest wyraźnego śladu przecięcia warstw wodonośnych. Biegły przedstawił takie stanowisko mając możliwość zapoznania się profilem gruntu w wykonanym wykopie pod fundamenty i ilości wód w nim zgromadzonych. Stwierdzona niewielka ilość wód stagnujących na samym dnie wykopu fundamentowego udokumentowana dokumentacją fotograficzną, świadczą jego zdaniem, że są to zmiany chwilowe. Rozmiar tych zmian, jak i wpływ ich na działkę skarżącego można będzie ocenić dopiero po zakończeniu inwestycji, uporządkowaniu terenu oraz potrzebny będzie na to pewien czas, aby nowa sytuacja się ustabilizowała. Bliżej swoje stanowisko, biegły powołany przez organ I instancji przedstawił w opinii uzupełniającej. Skarżący kasacyjnie, zarówno w trakcie postępowania administracyjnego, jak i postępowania toczącego się przed Sądem I instancji, nie podważył skutecznie ustaleń poczynionych w tym zakresie. Wbrew jego twierdzeniom, takim dowodem nie jest przedstawiony przez niego dokument, jakim jest sporządzona przez mgr inż. S.R. rzeczoznawcę budowlanego opinia dotycząca poziomu wód podziemnych i stanu wilgotności ścian podpiwniczenia budynku mieszkalnego usytuowanego na działce A.T. Podzielając stanowisko organów w tym zakresie podkreślić należy, że rzeczoznawca ten nie stwierdził żadnych szkód na działce skarżącego, jak i w budynku mieszkalnym, będących następstwem działania wód, czy to powierzchniowych, czy też podziemnych (dotyczy to w szczególności nadmiernego zawilgocenia ścian, naruszenia konstrukcji budynku np. pęknięć w ścianach piwnicy, czy też osiadania na działce gruntu). Również w skardze kasacyjnej, podnosząc konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z uprawnieniami hydrologicznymi, nie podważył skutecznie ustaleń poczynionych przez organy mających oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarżący wskazując na konieczność przeprowadzenia takiego dowodu twierdzi, że dowód ten ma udzielić odpowiedzi na pytanie, czy prowadzona budowa na działkach o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] ma wpływ na zmianę kierunku i natężenia przepływu wód, które mogą dewastacyjnie oddziaływać na jego działkę i budynek. W tak sformułowanym zarzucie, jak i w jego uzasadnieniu nadal nie wskazuje, że występują oznaki wskazujące na zmianę stosunków wodnych, czy też wystąpienie szkody, a tym samym, aby na dzień orzekania przez organy te dwie niezbędne przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 3 p.w. zostały spełnione. Skarżący kasacyjnie opiera podniesiony zarzut nadal na hipotetycznym założeniu, że wskazane roboty budowlane mogą spowodować zmiany w stosunkach wodnych co z kolei może być przyczyną szkody jaka może ewentualnie powstać na jego działce. Organy nie są zobowiązane do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym kierunku, a jedynie do ustalenia, czy na dzień wydania decyzji nastąpiła zmiana stosunków wodnych, które są przyczyną szkody na działce sąsiedniej – w niniejszej sprawie na działce skarżącego. Uznać zatem należy, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, że przeprowadzenie wnioskowanego przez stronę skarżącą dowodu z opinii biegłego z uprawnieniami hydrogeologicznymi w realiach niniejszej sprawy było zbędne, a tym samym oddalenie wniosku o jego przeprowadzenie należało uznać za uzasadnione. Sam fakt kwestionowania przez stronę ustaleń wynikających z już przeprowadzonej opinii biegłego z uprawnieniami hydrologicznymi, nie uzasadnia konieczności przeprowadzenia kolejnego dowodu z opinii biegłego i "szukania" przez organ dowodów na poparcie jej twierdzeń. Skoro opinia sporządzona przez osobę legitymującą się wymaganą w danej dziedzinie wiedzą specjalistyczną jest kompletna, spójna wewnętrznie, jak i znajduje potwierdzenie w pozostałym dotychczas zgromadzonym materiale dowodowym, to na stronie ciąży obowiązek podważenia jej wiarygodności. Organ nie jest bowiem zobowiązany do przeprowadzania każdego dowodu wnioskowanego przez stronę oraz do jego weryfikacji, zwłaszcza tak jak w niniejszej sprawie, nie ma wątpliwości co do rzetelności i prawidłowości opinii sporządzonej na jego zlecenie, zaś głównym argumentem przemawiającym za sporządzeniem kolejnej, miałoby być wyłącznie odmienne oczekiwania skarżącego.

Nie jest również zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniony drugi z podniesionych zarzutów kasacyjnych dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a., a dotyczący niedostrzeżenia przez Sąd I instancji braku wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału przez organy, w wyniku pominięcia złożonych przez skarżącego wykresów pomiarów stanu wód podziemnych, dokumentacji fotograficznej i przedłożonej wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania opinii biegłego S.R. Z treści uzasadnienia zarówno decyzji organu I, jak i II instancji wynika, że przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy miały one na uwadze cały zgromadzony materiał dowodowy, w tym wyżej wskazany. Dokonały jego oceny. Wskazać należy, że biegły dr. M.D. ustosunkował się do danych wynikających z pomiarów stanu wód podziemnych, jak i do twierdzeń zawartych w przedłożonej opinii sporządzonej na zlecenie skarżącego S.R. Podzielić należy stanowisko biegłego dr. M.D., że wyniki pomiarów stanu wód podziemnych, które były wykonywane w trzech punktach niezbyt ze sobą korelują i nie są wystarczające do przyjęcia, że wykonywane roboty budowlane spowodowały zmianę stosunków wodnych. Natomiast opinia biegłego S.R. jest inwentaryzacją aktualnej sytuacji, nie wskazuje na zmianę stosunków wodnych, a jedynie wskazuje pewne scenariusze zachowania się wód podziemnych w przyszłości, które nie muszą wystąpić i co istotne nie wskazuje na powstanie szkody na działce skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazać należy, że S.R. wskazał, że wykonywany drenaż na działkach objętych inwestycją, do wykonywania którego inwestor już przystąpił, zapobiegnie powstaniu szkód, które mogłyby ewentualnie pojawić się w przyszłości. Ponownie nadto należy podkreślić, że przedłożony przez skarżącego dokument opisuje jedynie hipotetyczne sytuacje, jakie mogą powstać w wyniku realizacji inwestycji. Zgromadzony materiał dowodowy, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie nie wskazuje, aby prowadzona inwestycja wpływała na zmianę kierunku i natężenia wód podziemnych i negatywnie oddziaływała na działki sąsiednie, w tym stanowiącą własność skarżącego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zawiera usprawiedliwionych podstaw trzeci z podniesionych zarzutów kasacyjnych dotyczący naruszenia przepisów postępowania, mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. w zw. z art. 134 § 1, 141 § 4, art. 151, art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. i dotyczący dokonania przez organy dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i pominięcie dowodów przestawionych przez stronę skarżącą. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Powyższe winno mieć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie przyjął sąd wojewódzki, że dokonana przez organy ocena zgromadzonego materiału dowodowego odpowiada tym kryteriom. Opierając swoje rozstrzygnięcie organy uwzględniły w szczególności ustalenia wynikające z opinii biegłego z dziedziny hydrologii. Ustalenia, jakie winny być dokonane w niniejszej sprawie przekraczały bowiem wiedzę ogólną i wymagały wiedzy specjalistycznej. Jednocześnie dokonując oceny tego dowodu organu odniosły się do pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego, nie stwierdzając sprzeczności między ustaleniami i wnioskami wskazanymi przez biegłego a tym materiałem dowodowym. Swoją ocenę przedstawiły w uzasadnieniu decyzji. Podnoszone przez skarżącego kasacyjnie występowanie sączenia wód podziemnych, które to zjawisko miał stwierdzić geodeta między innymi w sprawie toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy ze skargi A.T. o zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę nie oznacza, że mamy do czynienia ze zmianą stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ust. 3 p.w., powodujące szkodę na działce skarżącego. Biegły dr. M.D. również wskazał na występowanie tego zjawiska i dokonał jego oceny, wskazując na brak wyraźnego śladu przecięcia warstwy wodonośnej. Stwierdza się w obu przypadkach jedynie niewielkie sączenie wody o czym może świadczyć niewielka ilość stagnującej wody na samym dnie wykopu fundamentowego. Nadto zmiany te są chwilowe. Wyciąganie w oparciu o ustalenie wniosku o zmianie stosunków wodnych wywołujących szkodę na jego działce (której nie wskazał) uznać należy co najmniej za przedwczesne, nie znajdujące oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie może o tym świadczyć również stwierdzenie w sporządzonej Prognozie Oddziaływania na Środowisko Projektu Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego części Osiedla S., zgodnie z którym dany teren jest obszarem okresowo podmokłym z możliwością zalewu wodami powierzchniowymi w przypadku bardzo intensywnych opadów deszczu i związana z tym jest konieczność utrzymania zasobu powierzchni o charakterze retencyjnym. Jak trafnie wskazał powołany przez organ administracji publicznej biegły, dopiero po zakończeniu budowy i uporządkowaniu terenu inwestycji, a nadto upływie pewnego czasu, będzie możliwe stwierdzenie czy jej realizacja powoduje zmianę stosunków wodnych wywołujących szkodę na sąsiednich działkach. Aktualnie biegły takich zmian oraz szkody nie stwierdził. Tak samo należy odnieść się do argumentacji skarżącego kasacyjnie odwołującego się do literatury fachowej. Rozważenia w niej zawarte, a na które powołuje się skarżący kasacyjnie dotyczą pewnych ogólnych sytuacji. Nie wynika z nich, że w każdym przypadku opisana w nich sytuacja ma miejsce. Nie mogą stanowić one podstawy podważenia oceny opinii biegłego powołanego przez organ, która odnosi się do konkretnego, indywidualnego stanu faktycznego. W szczególności brak jest podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie nastąpiło na danym etapie robót budowlanych przecięcie warstwy wodonośnej, wpływającej na stosunki wodne na danym terenie.

Skoro organy administracji publicznej prowadzące postępowanie administracyjne przeprowadziły je zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego, wyjaśniły wszystkiego istotne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, uznając że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające nakazanie inwestorowi przywrócenie stanu poprzedniego w oparciu o art. 234 ust. 3 p.w., to tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie. Nadmienić w tym miejscu należy, że przepis art. 234 p.w. składa się z pięciu jednostek redakcyjnych. Strona skarżąca kasacyjnie nie wskazała, której jednostki redakcyjnej podniesiony zarzut dotyczy. Nie uczyniła tego także w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, powołując się jedynie na art. 234 powołanej ustawy. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjna jest dokładne wskazanie, który przepis prawa materialnego został naruszony. Nie należy natomiast do obowiązku Sądu domyślanie się, o który stronie przepis chodziło.

Mając powyższe na uwadze, uznając że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.