Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 383/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 4 lit a)
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędziowie NSA Kazimierz Brzeziński (spr.) Małgorzata Korycińska Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. O. S. Spółki komandytowo-akcyjnej we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt III SA/Wr 271/08 w sprawie ze skargi M. B. O. S. Spółki komandytowo-akcyjnej we W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. B. O. S. Spółki komandytowo-akcyjnej we W. na rzecz Dyrektora Izby Celnej we W. 900 (dziewięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 271/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę "M. B. O." Sp. z o.o. S. K. A. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Celej we W. z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 19 października 2007 r. funkcjonariusze Izby Celnej we W. przeprowadzili na drodze krajowej nr 39, w miejscowości Strzelin kontrolę dokumentów samochodu marki Mercedes Benz o nr rejestracyjnym [...], należącego do K. D. Samochód ten prowadzony był przez F. S., zatrudnionego na podstawie umowy zlecenia przez Spółkę "M. B. O.". W wyniku kontroli ustalono, że kierujący pojazdem wykonywał przewóz drogowy bez licencji na wykonywanie transportu drogowego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego we W. nałożył na Spółkę "M. B. O." karę pieniężną w kwocie 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez licencji.

Dyrektor Izby Celnej we W., po rozpatrzeniu odwołania Spółki, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wobec braku definicji pracownika w art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 125 poz. 874 ze zm.), dalej: u.t.d., należało posłużyć się definicją zawartą w art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r., Nr 21 poz. 94 ze zm.), dalej: K.p., zgodnie z którą pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. W związku z powyższym organ stanął na stanowisku, że kierowca pojazdu, wykonujący przewóz na podstawie umowy zlecenia, nie był pracownikiem Spółki "M. B. O.", która powinna w związku z tym dysponować licencją na wykonywanie transportu drogowego, a brak takiej licencji uzasadniał nałożenie kary pieniężnej w kwocie 8.000 zł na podstawie art. 92 ust. 1 i 4, art. 93 ust. 1 oraz pkt 1.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę Spółki na powyższą decyzję wskazał, że w ustawie o transporcie drogowym nie zostało zdefiniowane pojęcie "pracownika", w związku z tym organ administracji miał podstawę, by odwołać się do rozumienia pojęcia "pracownik" funkcjonującego na gruncie prawa pracy. W ocenie Sądu takie rozumienie pojęcia pracownika znajduje uzasadnienie również w charakterze instytucji uregulowanej w art. 4 pkt 4 u.t.d., chodzi tu bowiem o ułatwienie i uproszczenie niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne), wykonywanego przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności, gdy pojazd prowadzi właśnie bądź sam przedsiębiorca, bądź jego pracownik, a więc osoba ściśle związana z przedsiębiorcą stosunkiem pracy, nie zaś jakimkolwiek innym stosunkiem cywilnoprawnym.

Zdaniem Sądu I instancji użyte w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. pojęcie "pracownika" należy rozumieć ściśle, w znaczeniu nadanym temu pojęciu przez art. 2 Kodeksu pracy, a stanowiska organów w tym względzie nie może podważyć brzmienie art. 22 § 11 Kodeksu pracy, gdyż przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ w umowie zawartej pomiędzy kierowcą a Spółką nie można doszukać się istotnych cech stosunku pracy.

Spółka "M. B. O." złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego tj. art. 4 pkt 4 u.t.d. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pracownikiem w rozumieniu powołanego przepisu jest wyłącznie osoba, która zawarła umowę o pracę, podczas gdy bogate orzecznictwo sądowe z zakresu prawa pracy nie ogranicza pojęcia pracownika tylko do strony umowy o pracę, lecz swoim zakresem obejmuje wszystkich świadczących pracę, których cechuje osobiste świadczenie pracy, wykonywanie tzw. pracy podporządkowanej, pozostawanie w dyspozycji pracodawcy.

Skarżąca podniosła, że gdyby wolą ustawodawcy było nadanie użytemu w art. 4 pkt 4 a) u.t.d. pojęciu "pracownik", takiego znaczenia, jakie przyjęte jest w prawie pracy to zawarłby w tym przepisie wprost odesłanie do art. 2 K.p.

Skarżąca nie zgodziła się z przyjętą przez Sąd I instancji wykładnią pojęcia "pracownik" i wskazała, że w orzecznictwie oraz w piśmiennictwie przyjmuje się, że pracownikiem jest nie tylko osoba spełniająca kryteria zawarte w art. 2 K.p., lecz także osoba, która wykonując czynności na podstawie umowy cywilnoprawnej , np. zlecenia, czy o dzieło, wykonuje pracę osobiście, na polecenie pracodawcy, pod jego kierunkiem, pozostając w dyspozycji czasowej i miejscowej pracodawcy, nie ponosząc ryzyka takiego jakie ponosi zakład pracy. W ocenie skarżącej kierujący pojazdem spełniał wszystkie wyżej opisane warunki.

Autor skargi kasacyjnej wyjaśnił dodatkowo, że Spółka "M. B. O." zajmuje się sprzedażą hurtową i detaliczną używanych mebli, a skontrolowany kierowca przewoził meble pomiędzy należącymi do Spółki magazynami.

Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania w przypadkach określonych w § 2. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, poza nieważnością postępowania, która w sprawie niniejszej nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Podstawy zaskarżenia wskazane w skardze kasacyjnej determinują zakres działalności kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, jaką powinien on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a to oznacza, że przy rozpoznawaniu zawartego w niej zarzutu naruszenia art. 4 pkt 4 u.t.d. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym stanowiącym podstawę zaskarżonego wyroku w tym dokonaną przez Sąd I instancji oceną treści umowy zawartej przez skarżącą Spółkę z kierowcą – F. S..

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 4 u.t.d. nie może być uznany za usprawiedliwiony.

Sąd I instancji trafnie przyjął, że zgodnie z powołanym przepisem, przewozem na potrzeby własne jest każdy przejazd po drogach publicznych z pasażerami lub bez, z ładunkiem lub bez niego, przeznaczony do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Przejazd ten, aby mógł być traktowany, jako przewóz na potrzeby własne musi łącznie spełniać warunki wymienione w art. 4 pkt 4 lit. a) - d) u.t.d.

W art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. wymieniony jest warunek, że pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Niespełnienie tego warunku powoduje, że przejazd nie może być traktowany, jako przewóz na potrzeby własne, zatem stosownie do art. 4 pkt 3 u.t.d., jest transportem drogowym, zaś do jego wykonywania wymagane jest uzyskanie odpowiedniej licencji (art. 5 ust. 1 u.t.d.).

Skarżąca zarzucając w skardze kasacyjnej błędną wykładnię art. 4 pkt 4 u.t.d. kwestionuje przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie użytego w tym przepisie pojęcia "pracownik", jako oznaczającego osobę zatrudnioną wyłącznie na podstawie umowy o pracę.

Przystępując do oceny tego zarzutu należy na wstępie zauważyć, że ustawa o transporcie drogowym nie definiuje pojęcia "pracownik". W dotychczasowym orzecznictwie, Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie wskazywał na potrzebę rozumienia pojęcia "pracownik" użytego w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. przy uwzględnieniu definicji tego pojęcia zawartej w art. 2 K.p. (por. np. wyrok NSA z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II GSK 65/08 oraz wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 623/08 – dostępne w Internecie).

Gdyby ustawodawca chciał nadać pojęciu "pracownik" inny sens, niż w Kodeksie pracy, to wprowadziłby do ustawy o transporcie drogowym własną definicję tego pojęcia, na użytek tej ustawy, czego jednak nie uczynił.

Zgodnie z art. 2 Kodeksu pracy pracownikiem jest tylko osoba zatrudniona w oparciu o umowę o pracę. W tym miejscu wskazać należy, że regulacja art. 22 K.p. nie ma znaczenia prawnego dla interpretacji pojęcia pracownika użytego w ustawie o transporcie drogowym, ponieważ ma wyłącznie znaczenie prawne dla ochrony pracownika przez ograniczenie możliwości obchodzenia regulacji Kodeksu pracy (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1503/06, wyrok NSA z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II GSK 65/08).

Trafnie zatem Sąd I instancji dokonał wykładni pojęcia "pracownik", użytego w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. uznając, że pracownikiem w rozumieniu tego przepisu jest tylko osoba zatrudniona przez przedsiębiorcę na podstawie umowy o pracę. Każda inna forma zatrudnienia jest niezgodna z wymogiem ustalonym art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. Wskazać przy tym należy, że zatrudnienie na podstawie innych umów niż umowa o pracę jest oczywiście dopuszczalne i ustawa o transporcie drogowym nie narzuca przedsiębiorcom formy zatrudnienia kierowców. Ustawa ta stanowi jedynie, że jeżeli przewóz ma być traktowany jako przewóz na potrzeby własne, to musi być wykonywany przez pracowników.

W sytuacji zatem, kiedy w niniejszej sprawie kierowca wykonywał swoje zadanie prowadzenia samochodu Spółki w oparciu o umowę cywilnoprawną (zlecenia) warunek prowadzenia samochodu przez pracownika przedsiębiorcy nie był spełniony. Sąd I instancji trafnie zatem ocenił, że zawarta z kierowcą umowa jest umową cywilnoprawną, a stosunek łączący kierowcę ze Spółką nie jest stosunkiem pracy. Inną kwalifikację stosunku łączącego Spółkę z kierowcą mógłby ustalić tylko sąd pracy w stosownym postępowaniu, czego jednak nie uczynił. W tym stanie rzeczy kontrolowany przewóz, jako niespełniający warunku z art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. nie był przewozem na potrzeby własne i prawidłowo został uznany w myśl art. 4 pkt 3 u.t.d. za transport drogowy wymagający uzyskania odpowiedniej licencji. Zastosowana przez Sąd I instancji wykładnia art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d. i dokonana na jej podstawie ocena prawna decyzji są zatem prawidłowe, a omawiany zarzut kasacji nie jest usprawiedliwiony.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.