Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1146/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1971 nr 16 poz 156
law: Ustawa z dnia 23 czerwca 1971 r. o przejściu na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych  własności niektórych nieruchomości położonych na Ziemiach Zachodnich i Północnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Zrzeszenia [...] z siedzibą w K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia przejścia własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Zrzeszenia [...] z siedzibą w K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Zrzeszenia [...] w Rzeczypospolitej i Zboru [...] w W., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek Zboru [...] w W. w sprawie stwierdzenia przejścia z dniem 29 czerwca 1971 r. prawa własności części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], lokalu nr [...] na rzecz Zboru [...] w W.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Zbór [...] w W. w dniu 4 sierpnia 1997 r. wniósł o stwierdzenie, na podstawie art. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1971 r. o przejściu na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych własności nieruchomości położonych na [...], przejścia z dniem 29 czerwca 1971 r. prawa własności do części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], lokalu nr [...], o powierzchni [...] m2, mieszczącego się w budynku położonym na działce nr [...], obręb [...].

Wojewoda [...] ustalił, że protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] grudnia 1970 r. Prezydium Rady Narodowej miasta W., Wydział do Spraw [...] przekazało z dniem 31 grudnia 1970 r. przedmiotowy lokal w użytkowanie Zrzeszeniu [...] w W. Lokal ten funkcjonujący jako [...], pozostaje do chwili obecnej w nieprzerwanym władaniu Zboru [...] w W.

Organ podał, że przedmiotowa nieruchomość została skomunalizowana decyzją z dnia [...] września 1992 r. nr [...]. W stosunku do przedmiotowej nieruchomości toczyło się także postępowanie regulacyjne przed Komisją Regulacyjną w W. zakończone ugodą z dnia [...] lutego 1997 r. pomiędzy Gminą W. a Parafią [...] w W. Na mocy tej ugody Parafia [...] w W. nabyła nieodpłatnie na własność nieruchomość budynkową przy ul. [...] z wyłączeniem lokalu mieszkalnego nr [...], którego właścicielem jest osoba fizyczna oraz z wyłączeniem przysługującego tej osobie udziału we wspólnych częściach budynku i w prawie wieczystego użytkowania gruntu. Grunt pod budynkiem, oznaczony jak działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m2, [...], obręb [...] oddany został w użytkowanie wieczyste do dna [...] marca 2089 r. Ze względu na to, że w budynku przy ul. [...] w lokalu nr [...] funkcjonowała [...] Zboru [...], ugoda powyższa nie została faktycznie wykonana. W dniu [...] października 2005 r. Gmina W. i Parafia [...] w W. zawarły w formie aktu notarialnego umowę zamiany, na podstawie której Gmina W. nabyła od Parafii prawo własności do wyżej opasanej nieruchomości budynkowej, a Parafia nabyła prawo własności dwóch samodzielnych lokali użytkowych położonych w W. oraz dopłatę pieniężną.

Wojewoda [...] uznał, że powyżej opisane zdarzenia powodują, że decyzja dotycząca stwierdzenia nabycia przez stronę własności lokalu, w którym mieści się [...], z dniem 29 czerwca 1971 r., byłaby decyzją niewykonalną, ponieważ nie mogłaby zostać ujawniona w księdze wieczystej ani w operacie ewidencji gruntów, gdzie jako właściciel wskazany jest inny podmiot.

Organ wskazał także, że nie wydano zaświadczenia o samodzielności lokalu, co ma istotne znaczenie dla prawidłowego określenia zakresu sprawy.

Wojewoda ponadto uznał, że Zbór [...] w W. nie mógł domagać się skutecznie stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości ze względu na to, że Zbór nie posiada osobowości prawnej. Z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że osobowość prawną posiada Zrzeszenie [...] w RP i ono jest uprawnione do dokonywania czynności prawnych.

W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia

2009 r. nr [...], działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek Zboru [...] w W. w sprawie stwierdzenia przejścia z dniem 29 czerwca 1971 r. prawa własności części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], lokalu nr [...] na rzecz Zboru [...] w W.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyło Zrzeszenie [...] w Rzeczypospolitej Polskiej oraz Zbór [...] w W. W odwołaniu podniesiono, że decyzja komunalizacyjna z dnia [...] września 1992 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie zastosowano przepisu art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Wskazano również, że Zrzeszenie [...] w Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w K. jest naczelnym organem Zrzeszenia. [...] są podstawowymi jednostkami organizacyjnymi podlegającymi naczelnemu organowi, działają w imieniu Zrzeszenia,

a pod względem gospodarczym zachowują samodzielność. A zatem – w ocenie odwołującego się – Zbór, podlegający organizacyjnie Zrzeszeniu, posiadał przymiot strony w niniejszej sprawie.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania Zrzeszenia [...] w Rzeczypospolitej i Zboru [...] w W., decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia przejścia z dniem 29 czerwca 1971 r. prawa własności części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], lokalu nr [...] na rzecz Zboru [...] w W. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Zbór [...] w W. nie jest osobą prawną, która mogłaby ubiegać się o wydanie decyzji w trybie art. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1971 r. o przejściu na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych własności nieruchomości położonych na [...]. Odnośnie zaś do decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] września 1992 r. Minister wskazał, że dopiero wydanie decyzji w trybie wcześniej wspomnianego przepisu mogłoby stanowić podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2009 r. Zrzeszenie [...] w Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w K. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. umarzającej postępowanie administracyjne, a także zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji

w przedmiocie umorzenia postępowania w oparciu o błędną ocenę stanu faktycznego; 2) art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a. poprzez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów stawianych decyzji organu pierwszej instancji; 3) art. 7 i art. 77 k.p.a. przez uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia przejścia własności części przedmiotowej nieruchomości na rzecz wnioskodawcy; 4) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz w związku z art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym

i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez nieuwzględnienie podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego celem wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej oraz 5) rażące naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1971 r. o przejściu na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych własności nieruchomości położonych na [...]. Do akt sprawy wpłynęło pismo strony skarżącej z dnia 12 sierpnia 2009 r. i 29 grudnia 2009 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł

o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas

w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie

art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1971 r. o przejściu na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych własności nieruchomości położonych na Ziemiach Zachodnich i Północnych (Dz. U. Nr 16, poz. 156), zgodnie z którym własność nieruchomości państwowych lub ich części położonych na obszarze [...], które w dniu 1 stycznia 1971 r. znajdowały się w wyłącznym faktycznym władaniu osób prawnych Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych, przechodzi nieodpłatnie na te osoby prawne.

Na podstawie art. 1 ust. 4 cytowanej powyżej ustawy zostało wydane zarządzenie Dyrektora Urzędu do Spraw Wyznań z dnia [...] sierpnia 1971 r. w sprawie wykonania przepisów o przejściu na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych własności niektórych nieruchomości położonych na Ziemiach Zachodnich i Północnych (M.P. Nr 44, poz. 284). W przepisie

§ 1 tego zarządzenia wskazano, że postępowanie mające na celu wydanie decyzji na podstawie art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 23 czerwca 1971 r. dotyczy wymienionych w tym przepisie kościelnych osób prawnych, posiadających siedzibę lub władających majątkiem na [...] oraz kościołów

i związków wyznaniowych jako całości, m.in. Zrzeszenia [...] w Polsce (pkt 9 lit f).

Materiały dowodowe zgromadzone w sprawie potwierdzają, że Zrzeszenie [...] w Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w K. jest uprawnione do ubiegania się o stwierdzenie przejścia z dniem 29 czerwca 1971 r. prawa własności części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] lokal nr [...]. Jak bowiem wynika z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1970 r. Prezydium Rady Narodowej Miasta W. Wydział do Spraw Wyznań przekazało z dniem 31 grudnia 1970 r. przedmiotowy lokal w użytkowanie Zrzeszeniu [...] w W. Lokal ten, funkcjonujący jako [...], pozostaje do chwili obecnej we władaniu Zboru [...] w W.

Sąd podziela stanowisko organu, że stroną postępowania w sprawie przejścia na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych własności nieruchomości położonych na [...] jest Zrzeszenie [...] w Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w K. a nie Zbór [...] w W. Z przepisów powołanej ustawy z dnia 23 czerwca 1971 r.

o przejściu na osoby prawne Kościoła Rzymskokatolickiego oraz innych kościołów

i związków wyznaniowych własności nieruchomości położonych na [...] wynika, że własność nieruchomości, określonych w art. 1 ust. 1, przechodzi na osoby prawne. Takie stanowisko potwierdzają dokumenty zgromadzone w aktach sprawy. Z zaświadczenia Urzędu do Spraw Wyznań z dnia [...] marca 1964 r. wynika, że Zrzeszenie [...] w Polsce zostało w dniu [...] września 1960 r. wpisane do Rejestru Stowarzyszeń [...] w Urzędzie do Spraw [...] pod nr [...] i posiada osobowość prawną.

Z akt sprawy wynika także, że Zrzeszenie [...] w Polsce działało na podstawie statutu zatwierdzonego decyzją Urzędu do Spraw [...] z dnia [...] lutego 1966 r. Zgodnie z § 43 i § 44 statutu zbory Zrzeszenia zakładał Zarząd Zrzeszenia i były one pod względem gospodarczym w pełni samodzielne, także w zakresie administrowania swoimi sprawami wewnętrznymi. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika zaś, że obecnie funkcjonujące Zrzeszenie [...] w Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w K. posiada osobowość prawną, a zbór jest podstawową jednostką organizacyjną Zrzeszenia [...] w Rzeczypospolitej Polskiej nie mającej osobowości prawnej i jest samorządny pod względem organizacyjnym, a także w zakresie gospodarowania mieniem Zboru, ale tylko w zakresie, w jakim to mienie powstaje z dobrowolnych ofiar pieniężnych i w naturze, ze spadków, zapisów i darowizn krajowych oraz zagranicznych.

Nie można jednakże zgodzić się ze stanowiskiem Ministra, że postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek Zboru [...] w W. w sprawie stwierdzenia przejścia z dniem 29 czerwca 1971 r. prawa własności części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] lokal nr [...] na rzecz tego Zboru jest bezprzedmiotowe i w związku z tym zaistniała przesłanka umorzenia postępowania.

W ocenie Sądu, skoro organ ustalił, że podmiotem uprawnionym do ubiegania się o stwierdzenie przejścia z dniem 29 czerwca 1971 r. prawa własności części przedmiotowej nieruchomości jest Zrzeszenie [...]

w Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w K. a nie Zbór [...] w W., to powinien, w trybie art. 64 k.p.a., wezwać Zbór [...] w W. do złożenia wyjaśnień, czy działa w imieniu własnym, czy w imieniu Zrzeszenia i wezwać do usunięcia braków podania przez przedłożenie pełnomocnictwa do działania w imieniu Zrzeszenia. Zauważyć przy tym należy, że Minister zupełnie pominął fakt wniesienia odwołania przez Zrzeszenie, które w jego ocenie byłoby podmiotem uprawnionym do występowania w sprawie.

Wskazać należy, że podmioty postępowania oraz w ograniczonym zakresie uczestnicy postępowania mają zdolność prawną do podejmowania czynności procesowych, np. strona ma zdolność prawną do żądania wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 k.p.a.) składając podanie. Organ kontroluje przestrzeganie przez stronę w tym zakresie przepisów prawa i w razie ich naruszenia może nakazać ich usunięcie pod określonymi sankcjami prawnymi - bezskuteczność procesowej - art. 64 § 2 k.p.a

A zatem bez wyjaśnienia tego, kto jest stroną postępowania nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania. Nieuzupełnienie braków formalnych podania nie świadczy o bezprzedmiotowości postępowania, zatem nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia, gdy strona skutecznie cofnie odwołanie, bądź organ ustali, że podmiot wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie.

Nie jest podstawą umorzenia postępowania w niniejszej sprawie także fakt wydania decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] września 1992 r. nr [...]. W ramach niniejszego postępowania sądowego Sąd nie może oceniać legalności decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] września 1992 r. nr [...]. Niewątpliwie decyzja komunalizacyjna pozostająca

w obrocie prawnym stoi na przeszkodzie realizacji praw Zrzeszenia wynikających z ustawy 23 czerwca 1971 r. Jednakże organ musi też wziąć pod uwagę, że bez pozytywnego wyjaśnienia kwestii tytułu własności Skarbu Państwa taka nieruchomość nie może być przedmiotem prawidłowej komunalizacji, bowiem przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. odnosi się wyłącznie do nieruchomości stanowiących

w dniu komunalizacji z mocy prawa własność Skarbu Państwa. Z akt sprawy poza tym wynika, że Zrzeszenie wniosło do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] września 1992 r. nr [...].

Ponownie rozpoznając sprawę, organ również powinien wziąć pod uwagę, znajdujące się w aktach sprawy, pismo z dnia 15 listopada 1971 r., z którego wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia przejścia z dniem 29 czerwca 1971 r. prawa własności części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], lokalu nr [...] na rzecz Zrzeszenia [...] w Polsce zostało wszczęte. A zatem organ powinien zbadać, czy postępowanie w tej sprawie zostało zakończone, czy też zawieszone.

Przypomnieć należy, że z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, iż postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, iż obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie do przyjęcia jest takie rozumienie koncepcji prowadzenia postępowania dowodowego, przy którym organ administracji przyjmuje całkowicie bierną postawę, ograniczając się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania, czy nie, i przerzucając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę (wyrok NSA z 26 października 1984 r. - II SA 1205/84 ONSA 1984, z. 2, poz. 98).

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ ma obowiązek rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Należy przez to rozumieć wzięcie pod uwagę wszystkich bez wyjątku dowodów przeprowadzonych w postępowaniu oraz uwzględnienie, bez wyjątku, wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności.

Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć żadnego dowodu. Pominięcie jakiegokolwiek dowodu, może nasuwać wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością ustalonego stanu faktycznego oraz może wzbudzić wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów.

Naruszenie wymienionych reguł, jak również norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych - stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (zob. B. Adamiak, J. Borkowski - "Polskie postępowanie administracyjne

i sądowoadministracyjne" - Wyd. Naukowe PWN W-wa 1992 r. str. 152-153 oraz zawarta tam literatura i orzecznictwo NSA).

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie należnych skarżącemu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.