Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 498/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Sekretarz sądowy Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. przy udziale - sprawy ze skargi A S.A. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na zniszczenie towaru 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ([...] złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego w G. decyzją z dnia [...]r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku nr [...] z dnia [...]r. A S.A. w G., powołując się na art. 207 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 73, art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 19 marca 20004 r. Prawo celne ( Dz. U. Nr 68, poz. 622), art. 182 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu postępowania przy zniszczeniu towaru i zrzeczeniu się towaru na rzecz Skarbu Państwa ( Dz. U. Nr 167, poz. 1748) w związku z § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie właściwości miejscowej organów celnych (Dz. U. Nr 94, poz. 911), odmówił udzielenia pozwolenia na zniszczenie towaru w postaci płyt drewnianych szlifowanych bukowych – 670 kg.

W uzasadnieniu tej decyzji nawiązano do przepisów wspólnotowych jak i krajowych regulujących kwestię nadania przeznaczenia celnego zniszczenie towarów wskazując, że zgodnie z art. 182 Wspólnotowego kodeksu celnego towary niewspólnotowe mogą zostać zniszczone, przy czym zniszczenie towarów nie powinno pociągać żadnych obciążeń dla Skarbu Państwa. Z kolei z art. 842 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny wynika, iż dla celów stosowania art. 182 ust. 3 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, powiadomienie o zniszczeniu towarów musi być sporządzone na piśmie i podpisane przez osobę zainteresowaną.

Natomiast jeżeli chodzi o przepisy krajowe, to Minister Finansów, w ramach delegacji wynikającej z art. 29 ust. 2 Prawa celnego, wydał w dniu 12 lipca 2004 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu postępowania przy zniszczeniu towaru i zrzeczeniu się towaru na rzecz Skarbu Państwa ( Dz. U. Nr 167, poz. 1748). Z treści § 1 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia wynika, że wniosek o wydanie pozwolenia na zniszczenie towarów powinien zawierać imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę osoby uprawnionej do dysponowania towarem.

Tymczasem wniosek o zniszczenie towaru został złożony przez przedsiębiorstwo składowe, działające na terenie Wolnego Obszaru Celnego w G., które chociaż posiada prawo zastawu na towarach przyjętych na skład, nie jest jednak uprawnione do dysponowania nim w rozumieniu § 1 ust. 2 pkt 1 wyżej powołanego rozporządzenia. Organ celny ma obowiązek badać, po złożeniu wniosku o likwidację towaru lub po powiadomieniu go o zamiarze zniszczenia towaru, czy osoba składająca wniosek jest osobą zainteresowaną i czy jednocześnie jest także osobą uprawnioną do dysponowania towarem. Osoba uprawniona do dysponowania towarem nie musi jednakże być właścicielem rzeczy, ale musi wykazać władztwo nad rzeczą (posiadacz samoistny), ustawowe lub w drodze czynności prawnej.

Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt, iż pomimo pisemnego wezwania wnioskodawca nie przedstawił zgody właściciela towarów na jego zniszczenie lub prawomocnego wyroku sądu o nabyciu prawa własności w stosunku do przedmiotowego towaru, organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

W odwołaniu od tej decyzji A S.A. w G. podniosło, że zarówno przepisy Wspólnotowego Kodeksu Celnego jak i rozporządzenia wykonawcze nie ograniczają grona osób uprawnionych do złożenia wniosku o zniszczenie towaru porzuconego w wolnym obszarze celnym tylko do jego właściciela. Uprawnienie takie posiada każda osoba zainteresowana, zatem również Spółka wnosząca odwołanie. Podkreślono, że odwołująca się informowała organ celny o stanie prawnym towaru ale nie zostały podjęte żadne czynności mające na celu uregulowanie statusu celnego porzuconego towaru. Organ pierwszej instancji nie przeanalizował przesłanek wynikających z Kodeksu cywilnego dotyczących wyzbycia się własności rzeczy poprzez porzucenie. Podjęte rozstrzygnięcie prowadzi do sytuacji "bez wyjścia" , bowiem uniemożliwiają zniszczenie bezwartościowego, porzuconego towaru. Natomiast dalsze przetrzymywanie przedmiotowego towaru na terenie A S.A. rodzi oczywiste koszty jego przechowywania, ujęcie tych materiałów w ewidencji, a tym samym nieuzasadnione zwiększenie portfela rzeczy przyjętych na skład. Towar objęty wnioskiem zalega na terenie A S.A. od kilku lat, a umowa składu nr [...] wygasła w [...] 1996r.

Dyrektor Izby Celnej w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...], powołując się m.in. na art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

W uzasadnieniu tej decyzji w pierwszej kolejności nawiązano do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W tych zaś ramach stwierdzono, że towar objęty wnioskiem o zniszczenie został przyjęty do magazynu prowadzonego przez B S.A. z siedzibą w G. (zwany dalej B S.A., obecnie A S.A. – dalej w skrócie A S.A.) na podstawie umowy składu nr [...] zawartej w dniu [...]r. przez B S.A. z Przedsiębiorstwem C z siedzibą w K. Na mocy tej umowy B S.A. (przyjmujący) zobowiązał się do składowania towarów będących własnością C (składający). Umowę zawarto na czas określony do [...] 1996 r., przy czym każda ze stron mogła wystąpić z miesięcznym wypowiedzeniem złożonym w formie pisemnej. Wezwanie organu pierwszej instancji skierowane do wnioskodawcy o uzupełnienie materiału dowodowego o pisemną zgodę właściciela towaru na jego zniszczenie, pozostało bez odpowiedzi.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ drugiej instancji wskazał, że kwestie dotyczące zniszczenia towaru, jednego z dopuszczalnych przeznaczeń celnych, uregulowane zostały w przepisach wspólnotowych, jak i krajowych. Art. 173 lit. g Wspólnotowego Kodeksu Celnego stanowi, że towary niewspólnotowe umieszczone w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym mogą – podczas ich pozostawania w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym – zostać zniszczone pod warunkiem, że osoba zainteresowana dostarczy organom celnym wszystkich informacji, które te organy uznają za niezbędne. Następnie nawiązał do przepisów krajowych, w tym do treści § 1 ust. 2 pkt 1rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie szczegółowych warunków i trybu postępowania przy zniszczeniu towaru i zrzeczeniu się towaru na rzecz Skarbu Państwa, gdzie ustalony został wymóg wskazania we wniosku o zniszczenie towaru osoby uprawnionej do dysponowaniem towarem. Nadto w § 2 cyt. rozporządzenia wynika, że organ celny może uzależnić wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru od spełnienia wymogów wynikających z przepisów odrębnych.

W dalszej części Dyrektor Izby Celnej dokonał interpretacji przepisów Kodeksu cywilnego w zakresie roszczeń i ustawowego prawa zastawu przysługujących przedsiębiorstwu składowemu uznając, że stosunek zobowiązaniowy łączący wnioskodawcę z właścicielem towaru (składającym) nie uprawnia A S.A do dysponowania przedmiotowym w sprawie towarem.

Organ odwoławczy stwierdził również, iż nawet gdyby przyjąć, że towar został porzucony, to nie jest to równoznaczne z nabyciem prawa do dysponowania towarem przez przedsiębiorstwo składowe. Zwrócił także uwagę, iż zgodnie z art. 171 Wspólnotowego Kodeksu Celnego okres pozostawania towarów w wolnym obszarze celnym jest nieograniczony.

Reasumując Organ drugiej instancji uznał, że A S.A nie wykazała prawa do władztwa nad przedmiotowym towarem, zatem nie jest osobą uprawnioną do jego dysponowaniem, mimo iż jest osobą zainteresowaną, by powierzchnia magazynowa zajmowana przez towar została zwolniona. W tych okolicznościach Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdził, że organ pierwszej instancji zasadnie odmówił wydania pozwolenia na zniszczenie towaru.

Decyzję tą A S.A. w G. zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy celne dokonały błędnych ustaleń, co do obowiązywania umowy składu, jak również kwestii związanych z porzuceniem towaru przez składającego. Zwrócono uwagę, że skarżąca nie występowała o zaspokojenie się z rzeczy obciążonej ustawowym zastawem, bowiem nie jest już związana umową składu.

Dalej wywiedziono, że art. 173 lit. g Wspólnotowego Kodeksu Celnego nie ogranicza grona osób uprawnionych do złożenia wniosku o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru porzuconego w wolnym obszarze celnym tylko do jego właściciela. Uprawnienie do złożenia takiego wniosku posiada bowiem każda zainteresowana osoba. Natomiast zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 12 lipca 2004 r. osoba zamierzająca nadać towarowi przeznaczenie celne zniszczenia towaru składa wniosek o udzielenie pozwolenia do organu celnego ze względu na planowane miejsce zniszczenia towarów. Taki wniosek został złożony przez skarżącą zgodnie z wymogami zawartymi w akcie wykonawczym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w związku przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej od 1 maja 2004 r. wspólnotowe przepisy celne obowiązują bezpośrednio, a ich uzupełnieniem są polskie akty prawne. Są to między innymi: ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622) i wydane na jej podstawie akty wykonawcze, ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Nadto Minister Finansów, w ramach delegacji wynikającej z art. 29 ust. 2 Prawa celnego, wydał w dniu 12 lipca 2004 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu postępowania przy zniszczeniu towaru i zrzeczeniu się towaru na rzecz Skarbu Państwa ( Dz. U. Nr 167, poz. 1748).

Natomiast kwestie związane z nadaniem przeznaczenia celnego - zniszczenie towaru - reguluje rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (zwany dalej Wspólnotowy Kodeks Celny) oraz rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny. Zgodnie z art. 173 lit. g Wspólnotowego Kodeksu Celnego towary niewspólnotowe umieszczone w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym mogą podczas ich pozostawania w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym zostać zniszczone, pod warunkiem, że osoba zainteresowana dostarczy organom celnym wszystkich informacji, które te organy uznają za niezbędne. Z kolei z art. 182 Wspólnotowego Kodeksu Celnego wynika, że o zniszczeniu towarów niewspólnotowcyh należy uprzednio powiadomić w formie pisemnej organy celne (ust. 3), a zniszczenie nie pociąga za sobą żadnych kosztów dla Skarbu Państwa (ust. 4). Odpady i pozostałości pochodzące ze zniszczenia otrzymują jedno z przeznaczeń celnych przewidzianych dla towarów niewspólnotowych (ust. 5).

Jednocześnie w art. 842 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego (...) doprecyzowano, iż "do celów art. 182 ust. 3 Kodeksu powiadomienie o zniszczeniu towarów sporządzane jest na piśmie i podpisywane przez osobę zainteresowaną. Powiadomienie musi zostać dokonane w czasie umożliwiającym organom celnym nadzorowanie zniszczenia".

Organy celne nie kwestionują, że w świetle przestawionych przepisów wspólnotowych strona skarżąca jest niewątpliwie osobą zainteresowaną zniszczeniem towarów. Jednak w ich ocenie skarżąca nie spełnia dodatkowego wymogu, tj. nie wykazała, że posiada prawo do dysponowania towarem. Wymóg taki zdaniem organów celnych wynika z § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków (...). Przepis ten stanowi, że "wniosek o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru powinien zawierać imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę osoby uprawnionej do dysponowania towarem".

Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w K. strona skarżąca nie wykazała prawa do władztwa nad przedmiotowym towarem, które wynikałoby z przepisów prawa lub z czynności prawnej (nie uzyskała zgody od właściciela na zniszczenie).

Stanowisko zaprezentowane przez organ odwoławczy, zdaniem Sądu, nie może zyskać aprobaty. Jak już na wstępie rozważań wskazano wspólnotowe przepisy celne obowiązują bezpośrednio, a one nie wymagają, aby osoba ubiegająca się o wydanie pozwolenia na zniszczenie towarów musiała posiadać władztwo nad towarem, wynikające z przepisów prawa lub czynności prawnej. Przytoczony wyżej przepis art. 842 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego (...) wspomina jedynie o tym, iż powiadomienie o zniszczeniu towarów sporządzane jest na piśmie i podpisywane przez osobę zainteresowaną. Natomiast w w/w art. 173 lit. g przyjęto, że w przypadku towaru wprowadzonego do wolnego obszaru celnego jego zniszczenie jest możliwe pod warunkiem dostarczenia przez osobę zainteresowaną wszystkich informacji, które organy celne uznają za niezbędne. Podkreślenia wymaga, że przepisy Wspólnotowego Kodeksu Celnego, w kwestii nadania przeznaczenia celnego zniszczenie towaru, nie odsyłają do przepisów krajowych, tak jak to ma miejsce w przypadku przeznaczenia celnego zrzeczenie się towaru na rzecz Skarbu Państwa (art. 182 ust. 3 akapit drugi Wspólnotowego Kodeksu Celnego).

Stanowisko organów celnych nie znajduje również wsparcia w przepisach wyżej powołanego rozporządzenia Ministra Finansów 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków (...). W § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia wskazano, że "osoba zamierzająca nadać towarowi przeznaczenie celne zniszczenie towaru składa wniosek o udzielenie pozwolenia na zniszczenie towaru do organu celnego właściwego ze względu na planowane miejsce zniszczenia towaru". Natomiast z treści ust. 2 pkt 1 wynika, że "wniosek o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru powinien zawierać imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę osoby uprawnionej do dysponowania towarem". Z treści przytoczonych przepisów nie wynika, że osoba zamierzająca nadać przeznaczenie celne zniszczenie towaru musi być jednocześnie osobą uprawnioną do dysponowania towarem i to na dodatek w takim zakresie, jak to przyjęto w zaskarżonej decyzji.

Porównanie § 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 cyt. rozporządzenia z treścią § 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 tegoż rozporządzenia, dodatkowo wspiera wyżej zaprezentowaną argumentację. Otóż z przepisu § 9 ust. 1 wynika, że właściciel towaru może, za zgodą organu celnego, zrzec się towaru na rzecz Skarbu Państwa. Wniosek o wyrażenie zgody (ust. 2 pkt 1) powinien zawierać imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę osoby zrzekającej się towaru. Przepis § 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 nie pozostawia zatem wątpliwości, że osobą zrzekającą się towaru jest jego właściciel. Natomiast jak wyżej wykazano w regulacji zawartej w § 1 ust. 1 i § 1 ust. 2 pkt 1 nie ma tożsamości osoby zamierzającej nadać przeznaczenie celne zniszczenie towaru z osobą uprawnioną do dysponowania towarem, której dane należy wpisać do wniosku o wydanie pozwolenia na zniszczenie towaru.

Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić przyjdzie, że nadanie przeznaczenia celnego zniszczenie towaru może nastąpić na wniosek osoby zainteresowanej na podstawie wyżej przedstawionych, wspólnotowych przepisów celnych. Natomiast rozporządzenie Ministra Finansów 12 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków (...) w żadnej mierze nie zmienia kręgu osób wskazanych we wspólnotowych przepisach celnych (osoba zainteresowana), które mogą nadać towarom przeznaczenie celne zniszczenie towaru. Trzeba też mieć na uwadze, że co do zasady nadania towarom dopuszczalnego dla nich przeznaczenia celnego może dokonać osoba, która w szczególności przedstawi lub doprowadzi do przedstawienia towaru właściwym władzom celnym. Do takiej konkluzji prowadzi brzmienie przepisów art. 48 i art. 64 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Odnosząc te spostrzeżenia do specyficznego przeznaczenia celnego - zniszczenie towaru - należałoby stwierdzić, że osoba zainteresowana zniszczeniem towaru powinna go posiadać (sensie fizycznym) lub mieć uprawnienie do wydania takiej dyspozycji w stosunku do towaru, która umożliwi nadanie tego przeznaczenia celnego.

W sumie zatem dotychczasowe rozważania prowadzą również do wniosku, że wywody organu odwoławczego w zakresie obowiązywania praw i obowiązków wynikających z umowy, która stanowiła podstawę do wprowadzenia przedmiotowego towaru na teren [...] w G., z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy nie mają żadnego znaczenia. Dodać należy, że organy celne nie posiadają kompetencji do oceny istnienia lub nieistnienia stosunków zobowiązaniowych, co należy do właściwości sądów powszechnych.

Wyjaśnić przyjdzie, że nadanie przeznaczenia celnego – zniszczenie towaru - przez osobę inną niż właściciel towaru nie może stanowić podstawy do ewentualnych roszczeń w stosunku do organów celnych lecz w stosunku do osoby, która do zniszczenia towaru doprowadziła.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego - art. 173 lit. g i art. 182 ust. 3 Wspólnotowego Kodeksu Celnego w związku z art. 842 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiającego (...), które miało wpływ na wynik sprawy. Zatem obowiązkiem Sądu było uchylić zaskarżoną decyzję z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), co też Sąd orzekł. Na podstawie art. 200 ostatnio powołanej ustawy Sąd orzekł o kosztach postępowania. Natomiast Sąd nie stwierdził stosownie do art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana, bowiem nie wynikają z niej dla skarżącej obowiązki lub uprawnienia.