Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1416/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Danuta Kania, Adam Lipiński (spr.), Protokolant specjalista Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] maja 2016 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie częściowego umorzenia kredytu studenckiego udzielonego P.Z. przez Bank [...] S.A. [...] Oddział w K., na podstawie umowy nr [...], zawartej w dniu [...] marca 2012 r.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał na art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa oraz na § 17 ust. 11 i ust. 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. z 2016 r. poz. 1).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje:

Wnioskiem z dnia [...] września 2015 r. P.Z. zwrócił się do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o częściowe umorzenie kredytu studenckiego, który został mu przyznany na podstawie umowy zawartej w dniu [...] marca 2012 r. z Bankiem [...] S.A, na podstawie ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1026 ze zm.).

Wniosek został zaopiniowany negatywnie przez Komisję ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich uchwałą z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Organ decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., odmówił umorzenia kredytu i rozpatrując wniosek zainteresowanego o ponowne rozpatrzenie spawy, decyzją z dnia [...] maja 2016 r. podtrzymał zasadność swojego wcześniejszego rozstrzygnięcia.

Organ wskazał na przepisy § 17 ust. 11 i ust. 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich i dokonał subsumpcji treści tych przepisów ze zgromadzonym materiałem faktycznym w sprawie.

Na tej podstawie uznał, iż wnioskodawca nie udowodnił trudnej sytuacji życiowej. Przedstawione przy wniosku dokumenty potwierdzały, iż wnioskodawca jest osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę i uzyskuje z tego tytułu dochody. Analizując przesłane dokumenty Komisja nie dopatrzyła się zdarzeń losowych, które w znaczny sposób wpływałyby na ograniczenie wnioskodawcy możliwości spłaty kredytu. Ponadto w ocenie Komisji, kontynuowanie przez wnioskodawcę nauki na aplikacji adwokackiej jest wynikiem świadomie podjętej decyzji i nie jest zdarzeniem losowym w rozumieniu przepisów rozporządzenia, dotyczących pożyczek i kredytów studenckich. Komisja stwierdziła również, iż wnioskodawca nie udokumentował trudnej sytuacji materialnej, w tym spełniania przesłanek uzasadniających korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej.

Zgodnie z ww. przepisem § 17 ust. 13 rozporządzenia, wymogiem formalnym do uznania trudnej sytuacji materialnej jest udowodnienie przez wnioskodawcę korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej lub przedstawienie zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej potwierdzającego spełnianie kryteriów do otrzymania tej pomocy. W przekazanym przez stronę materiale dowodowym brak potwierdzenia wspomnianych uprawnień do otrzymywania świadczeń przez wnioskodawcę.

Odnosząc się do przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji materialnej, Komisja ponownie wskazała, iż konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów nauki na aplikacji adwokackiej nie jest zdarzeniem losowym i nie stanowi podstawy częściowego umorzenia kredytu studenckiego.

Zdaniem Komisji, wnioskodawca nie udowodnił zmiany sytuacji życiowej, w szczególności jej pogorszenia od momentu wydania decyzji przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, tj. od dnia [...] grudnia 2015 r.

Komisja stwierdziła również, iż częściowe umorzenie kredytu studenckiego nie jest jedyną możliwością pomocy w spłacie kredytu studenckiego. Zgodnie z § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia bank zawiesza spłatę kapitału kredytu wraz z odsetkami na wniosek kredytobiorcy, jeżeli znalazł się on w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej utratą stałego źródła dochodu lub przypadkiem losowym uniemożliwiającym spłatę pożyczki lub kredytu.

Spłata kredytu studenckiego powinna być kwestią priorytetową dla wnioskodawczym, gdyż podpisując umowę o kredyt z bankiem zobowiązała się do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu na warunkach określonych w umowie. Jeżeli wnioskodawczym nie ma możliwości spłaty zobowiązania, obowiązek przechodzi na osoby poręczające kredyt lub instytucje zabezpieczające spłatę kredytu.

Wnioskodawca został poinformowany pisemnie w dniu [...] kwietnia 2016 r., iż zgodnie z art. 10 § 1 Kpa ma prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wnioskodawca nie skorzystał z możliwości wzięcia udziału w postępowaniu na podstawie wymienionego przepisu prawa, dlatego też organ dochował wymaganej prawem procedury w rozpatrywaniu tej spawy.

P.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, której zarzucił:

I. naruszenie art. 10 ust. 2 ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich (dalej: ustawy), poprzez odmowę umorzenia kredytu studenckiego z uwagi na fakt, że skarżący, będący w trudnej sytuacji materialnej, nie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej, podczas gdy skarżący wykazał swoją trudną sytuację materialną a żaden przepis tej ustawy nie wymaga, aby dodatkowo podmiot ubiegający się o zwolnienie musiał korzystać z pomocy społecznej;

II. naruszenie art. 9 ust. 2 ustawy, poprzez odmowę umorzenia kredytu studenckiego, w sytuacji gdy wysokość miesięcznej raty kredytu przekracza niemal dwukrotnie wysokość osiąganego przez skarżącego wynagrodzenia, podczas gdy wysokość raty kredytu nie może przekraczać jedynie 20% wynagrodzenia kredytobiorcy (a zatem w niniejszej sprawie próg ten przekroczony został ośmiokrotnie);

III. naruszenie art. 6 ustawy Kpa, zw. z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy, poprzez bezzasadne przyjęcie, że przesłanką do umorzenia kredytu studenckiego miałoby być wykazanie bezskuteczności egzekucji kredytu od poręczyciela kredytu lub instytucji zabezpieczających jego spłatę, podczas gdy prawu nieznana jest taka przesłanka, a zaakceptowanie takiego stanowiska prowadziłoby do przyjęcia, że kredyt studencki w zasadzie nigdy nie może zostać umorzony, a zatem że regulacja art. 10 ustawy jest martwa;

IV. naruszenie art. 10 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pozytywna decyzja o umorzeniu kredytu może zostać wydana wyłącznie w sytuacji, gdy podmiot ubiegający się o taką pomoc znajdzie się w trudnej sytuacji materialnej wskutek utraty stałego źródła dochodu lub innego przypadku losowego, podczas gdy ustawa nie rozróżnia przyczyn, z powodu których wnioskujący o umorzenie kredytu znajduje się w trudnej sytuacji materialnej;

IV. naruszenie art. 8 Kpa, poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania skarżącego do władzy publicznej, wskutek różnicowania sytuacji skarżącego (czyli osoby znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, która nie korzysta jednak z pomocy opieki społecznej) od osób korzystających z pomocy społecznej (którzy będąc w trudnej sytuacji materialnej korzystają z pomocy opieki społecznej), podczas gdy umorzenie kredytu studenckiego powinno być zależne od faktycznej sytuacji materialnej podmiotu, a nie od tego, czy będąc w trudnej sytuacji korzysta on z pomocy społecznej, czy też nie (wszak osoba korzystająca i niekorzystająca z pomocy społecznej, będąc w trudnej sytuacji materialnej, znajdują się w tej samej sytuacji), podczas gdy sytuacja prawna podmiotów znajdujących się w bardzo podobnej sytuacji nie powinna być różnicowana;

V. naruszenie art. 107 § 1 i § 3 Kpa, poprzez wadliwe uzasadnienie faktyczne decyzji (wskutek niewskazania przez organ faktów, które uznał on za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej) oraz wadliwe uzasadnienie prawne decyzji (wskutek pominięcia przy wyjaśnianiu podstawy prawnej zaskarżonej decyzji przepisów ustawy, a oparciu się wyłącznie na przytoczeniu przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich), podczas gdy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy dotyczący zarobków i wydatków skarżącego (w szczególności umowa o pracę, wyciągi z konta, bilety imienne skarżącego) wykazują złą sytuację materialną skarżącego, zaś obowiązkiem organu była ocena zebranego materiału; a nadto organ miał obowiązek kompleksowego wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji;

VII. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 §1 Kpa, poprzez:

a. ograniczenie postępowania dowodowego do ustalenia, że skarżący nie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej, podczas gdy organ powinien był ustalić czy trudna sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu pomocy w formie umorzenia kredytu studenckiego, niezależnie od tego, czy korzysta on z pomocy społecznej,

b. pominięcie przy ustalaniu sytuacji materialnej skarżącego faktu, że z uwagi na przepisy korporacyjne nie może on podjąć innego zatrudnienia, w większym wymiarze czasu pracy, podczas gdy okoliczności te świadczą o trudnej sytuacji materialnej skarżącego,

c. nieustalenie, że obecnie rata kredytu wynosi 160% wynagrodzenia skarżącego, a dodatkowo inne konieczne (podstawowe) wydatki skarżącego znacznie przekraczają jego możliwości zarobkowe, a co za tym idzie nie jest on w stanie spłacać swojego zobowiązania, podczas gdy organ powinien był dokładnie ustalić sytuację materialną skarżącego.

W konkluzji skargi P.Z. wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji.

W uzasadnieniu skargi, P.Z. nadmienił, iż jako aplikant adwokacki zobowiązany jest obecnie do uiszczania kwoty 500,00 zł. miesięcznie na rzecz Okręgowej Rady Adwokackiej w K. tytułem czesnego oraz składki korporacyjnej (obowiązek ten wynika z art. 76b ustawy - Prawo o adwokaturze i wysokość składki wynika z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 5 września 2013 r. w sprawie wysokości opłaty rocznej za aplikację adwokacką). Co przy tym istotne, opóźnienia w płatnościach są deliktem korporacyjnym, za który grozi nawet usuniecie z zawodu (vide: §5 ust. 1 lit. h, §30 regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej).

Patronem wnioskodawcy jest adwokat A.Z., u którego w 2014 roku wnioskodawca odbywał staż zorganizowany przez Powiatowy Urząd Pracy w P., za wynagrodzeniem (stypendium) w wysokości 988,40 zł. miesięcznie. Po zakończonym stażu pracodawca nie zdecydował się jednak na zatrudnienie skarżącego na podstawie umowy o pracę. Obecnie za możliwość uczenia się zawodu, korzystając z wiedzy patrona, skarżący nie otrzymuje obecnie żadnego wynagrodzenia.

Od [...] stycznia 2015 roku, po uzyskaniu obligatoryjnej, uprzedniej zgody Dziekana ORA w K. oraz patrona, skarżący rozpoczął dodatkowo pracę w kancelarii adwokackiej [...] - Adwokaci s.c., w wymiarze 1/8 etatu, za wynagrodzeniem w kwocie 188,76 zł miesięcznie (obecnie wynagrodzenie wynosi 199,54 zł miesięcznie). W chwili obecnej jest to jedyne źródło utrzymania skarżącego, bowiem pozostały czas w tygodniu poświęca on na współpracę z patronem. Nadmienić należy, że zasadą jest, iż aplikant nie może odbywać aplikacji adwokackiej poza kancelarią patrona, co przejawia się w szczególności w zakazie podejmowania zatrudnienia bez zgody patrona i właściwej ORA. Do wyjątków należą sytuacje, w których aplikant może zarobkować u innego niż patron pracodawcy. Nigdy jednak wymiar takiego etatu nie może przekroczyć niewielkiej części. Jest tak z uwagi na bezwzględnie obowiązujące przepisy korporacyjne (vide np.: art. 76 ust. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze; §13 regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej) uniemożliwiające mu w praktyce wykonywanie innego zatrudnienia, poza pracą naukowo-dydaktyczną.

Obecnie skarżący pracując na przeszło cały etat (1/8 etatu w kancelarii [...]- Adwokaci s.c., pozostały czas w ciągu dnia współpraca w kancelarii patrona, a także obowiązkowe, cotygodniowe, zajęcia organizowane w ramach aplikacji adwokackiej) skarżący otrzymuje łączne wynagrodzenie w kwocie 199,54 zł. miesięcznie, natomiast koszty ponoszone tylko i wyłącznie na rzecz ORA w K. wynoszą 500,00 zł miesięcznie. Zestawienie tylko tych dwóch kwot obrazuje, że w miesięcznym budżecie wnioskodawcy brakuje nie mniej niż 300,00 zł. Co więcej, do stałych, miesięcznych, a zarazem koniecznych kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego zalicza się m.in.:

- koszty pomocy dydaktycznych (w 2015 roku - aby rzetelnie przygotować się kolokwium na zakończenie II roku aplikacji - skarżący przeznaczył ok. 400 zł. na książki i kodeksy),

- koszty dojazdów z miejsca zamieszkania do kancelarii patrona (z uwagi na brak środków, na samodzielne utrzymanie się skarżący mieszka obecnie z mamą i dwoma braćmi, w miejscowości oddalonej o ok. 40 km od kancelarii - miesięczny koszt dojazdu wynosi obecnie 160 zł.),

- koszty ponoszone na komunikację miejską w K. (46 zł. miesięcznie),

- koszty: jedzenia, ubrań, środków czystości i innych rzeczy podstawowej potrzeby (ok. 1.000,00 zł. miesięcznie).

Skarżącemu w utrzymaniu pomaga obecnie brat (drugi z braci jest studentem i pozostaje na utrzymaniu matki), natomiast dzięki uprzejmości mamy w dalszym ciągu nie musi on partycypować w kosztach utrzymania domu. Bez finansowego wsparcia rodziny skarżący nie byłby w stanie kontynuować nauki.

Dnia [...] stycznia 2014 roku (dwa tygodnie po rozpoczęciu przez skarżącego aplikacji adwokackiej) zmarł ojciec skarżącego – J.Z. Mimo, że był on rozwiedziony z matką skarżącego, to jego wsparcie finansowe w postaci alimentów pomagało zaspokoić chociaż część podstawowych potrzeb. W spadku po nim - oprócz udziałów w nierentownej nieruchomości rolnej (z której dzierżawy, wspólnie z dwoma braćmi, skarżący uzyskuje ok. 1.800,00 zł. rocznie, tj. ok. 50 zł. miesięczni na osobę) - skarżący odziedziczył dług wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w kwocie ok. 1.000,00 zł., który do chwili obecnej nie został spłacony.

W czasie trwania niniejszego postępowania zmarł również dziadek skarżącego – H.K., który ze środków uzyskiwanych z prowadzonej przez siebie działalności wspierał finansowo skarżącego.

W ocenie skarżącego, nie sposób jest zaakceptować stanowiska organu, wedle którego z uwagi na świadomy wybór drogi życiowej (tj. podjęcie dalszej edukacji w ramach aplikacji adwokackiej) skarżący pozbawiony miałby zostać prawa do skorzystania z umorzenia zaciągniętego kiedyś kredytu studenckiego. Trudno bowiem zgodzić się z poglądem, że pomoc taką otrzymać mogą osoby, które zamiast inwestować w swój rozwój postanowiły po skończonych studiach korzystać z pomocy społecznej. Brak jest jakichkolwiek powodów by takie osoby faworyzować, a skarżącego deprecjonować. Nie sposób jest też stwierdzić, że winę za swoją obecną sytuację materialną ponosi skarżący - trzeba bowiem mieć na uwadze, że związany jest on bezwzględnie go obowiązującymi przepisami ustawy - Prawo o adwokaturze i innych aktów korporacyjnych, które w zasadzie uniemożliwiają mu podjęcie jakiegokolwiek innego, może bardziej rentownego zatrudnienia.

Wskazać również trzeba, że w swojej analizie organ pominął także treść art. 9 ust. 2 oraz art. 10 ust. 2 ustawy, przez pryzmat którego oceniać należało trudną sytuację życiową skarżącego. Gdyby zatem chcieć twierdzić, że dochód wnioskodawcy powinien być liczony w oderwaniu od ponoszonych przez niego uzasadnionych i elementarnych kosztów egzystencji, to i tak w niniejszej sprawie rata spłaty kredytu nie mogłaby wykroczyć ponad 37,75 zł. Obecnie rata wynosi bez mała dziesięciokrotność tej sumy.

W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest w całości zasadna.

Zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja zostały oparte na treści § 17 ust. 11 i ust. 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. z 2016 r. poz. 1) i dokonanej przez organ subsumpcji stanu faktycznego sprawy z powyższymi przepisami.

W taki sposób wydana decyzja (zgodna z treścią § 17 ust. 11 i ust. 12 rozporządzenia z dnia 18 maja 2010 r.) pozostaje w sprzeczności z art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 2 pkt 1) oraz art. 15 ust. 1 pkt 1) i pkt 6) ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1026 ze zm.), w takim stopniu, w jakim powyżej wskazane przepisy rozporządzenia stanowią wadliwą implementację norm ustawowych.

W rezultacie tego istotnego uchybienia, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie rozważył materiału sprawy pod kątem przepisów art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 2 pkt 1) oraz art. 15 ust. 1 pkt 1) i pkt 6) ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich, co trafnie wywiódł skarżący w poszczególnych zarzutach skargi.

Dlatego niezgodne z przepisami ustawy obie decyzje organu muszą zostać uchylone.

Kredyt studencki oraz pożyczka studencka, w takim zakresie jak to uregulowano w przepisach ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich, nie są produktami bankowymi. Są to formy pomocy finansowej dla studiujących, szeroko rozpowszechnione w różnych państwach. Dlatego też uregulowane w tej ustawie powyższe instytucje, mieszczą się w szeroko pojmowanym pojęciu instytucji z zakresu pomocy społecznej, jakkolwiek sprawy te nie są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych czy sprawami dotyczącymi chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych.

Na taki charakter natury socjalnej ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich, zwłaszcza w zakresie jej przepisów dotyczących umarzania pożyczek i kredytów studenckich, zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1320/16, wskazując iż: "Umorzenie pożyczki czy kredytu studenckiego z uwagi na trudną sytuację życiową pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy lub trwałą utratę przez niego zdolności do spłaty zobowiązań stanowi w istocie udzielenie pomocy i ochrony społecznej temu kredytobiorcy."

Z art. 10 ustawy wynika możliwość umorzenia pożyczki studenckiej albo kredytu studenckiego w całości albo w części, przy czym w ust. 2 tego przepisu ustawodawca wskazał, że podstawą umorzenia pożyczek studenckich i kredytów studenckich są w szczególności: 1) trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy; 2) trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań; 3) brak prawnych możliwości dochodzenia roszczeń; 4) dobre wyniki ukończenia studiów; 5) śmierć kredytobiorcy. Zatem ustawodawca dopuszcza inne, niż pięć wyżej wskazanych przesłanek, które mogą stanowić podstawę do umorzenia pożyczki studenckiej albo kredytu studenckiego w całości albo w części. Zastosowanie słowa "w szczególności" stanowi o otwartym zakresie przedmiotowym sytuacji warunkujących umorzenie. Zatem także rozumienie tego przepisu powinno być ukierunkowane na wykładnię rozszerzającą.

W art. 15 ust. 1 ustawy ustawodawca przyznał ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych prawo do określenia, w drodze rozporządzenia szczegółowych spraw związanych z wykonaniem ustawy.

W art. 15 ust. 2 nakazał, aby rozporządzenie to w szczególności uwzględniło określone zagadnienia, wśród których w pkt 6) ustawodawca wskazał – "podstawy umarzania całości lub części kredytu studenckiego lub pożyczki studenckiej za ukończenie studiów z dobrym wynikiem, a także wynikające z trudnej sytuacji życiowej absolwenta, z trwałej niezdolności do pracy lub braku prawnych możliwości dochodzenia roszczeń".

Zatem w art. 15 ust. 2 pkt 6) wyraźnie, jako odrębne przesłanki do umorzenia, które powinien rozwinąć w rozporządzeniu minister, ustawodawca wskazał:

- trudną sytuację życiową absolwenta,

- trwałą niezdolności do pracy,

- braku prawnych możliwości dochodzenia roszczeń.

Są to trzy pierwsze przesłanki z przesłanek wskazanych otwartym katalogu zawartym w art. 10 ust. 2 ustawy i podlegającym wykładni rozszerzającej.

Natomiast w art. 9 ust. 2 ustawodawca zawarł procentowe ograniczenia wysokości spłacanego przez absolwenta kredytu czy pożyczki w stosunku do jego miesięcznego dochodu.

Do tego przepisu organ w ogóle się nie odniósł.

W rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. z 2016 r. poz. 1) wykonanie delegacji ustawowej w powyższym zakresie stanowią przepisy zawarte w § 17 ust. 6 i 7 oraz ust.11, 12 i 13. Brzmią one następująco:

6. Pożyczka lub kredyt, na wniosek kredytobiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji życiowej, mogą być umorzone w całości w przypadku trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, jeśli kredytobiorca udokumentuje trwałą niezdolność do pracy i trudną sytuację materialną. Wniosek zawiera oświadczenie wnioskodawcy o zgodzie na gromadzenie i przechowywanie jego danych osobowych, zawartych w orzeczeniu, o którym mowa w ust. 7.

7. Podstawą umorzenia, o którym mowa w ust. 6, jest orzeczenie wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, z późn. zm.) lub ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, z późn. zm.).

11. Pożyczka lub kredyt, na wniosek kredytobiorcy, mogą być umorzone częściowo w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy.

12. Umorzeń, o których mowa w ust. 6 i 11, dokonuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich.

13. Przez trudną sytuację życiową, o której mowa w ust. 6 i 11, rozumie się udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej, albo trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w szczególności: choroby kredytobiorcy lub członka jego rodziny, konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkody spowodowanej przez pożar, powódź lub inną katastrofę.

Z analizy powyższych przepisów rozporządzenia z dnia 18 maja 2010 r. wynika nieprawidłowa implementacja dokonana przez Ministra art. 10 ust. 2 pkt 1) oraz art. 15 ust. 2 pkt 6 ustawy.

W § 17 ust. 1 pkt 6) umorzenie pożyczki lub kredytu z uwagi na "trudną sytuację życiową" ograniczono do:

- trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, jeśli kredytobiorca udokumentuje trwałą niezdolność do pracy i trudną sytuację materialną.

Z kolei w § 17 ust. 1 pkt 13 "trudną sytuację życiową" zdefiniowano jako:

- udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej,

albo

- wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w szczególności: choroby kredytobiorcy lub członka jego rodziny, konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkody spowodowanej przez pożar, powódź lub inną katastrofę.

Ustawodawca dokonał w art. 10 ust. 2 wyróżnienia przykładowych pięciu przyczyn stanowiących podstawę do umorzenia absolwentowi kredytu studenckiego lub pożyczki studenckiej. Zatem osobną przyczynę umorzenia stanowi każda z nich. Nadto w art. 15 ust. 2 pkt 6 katalog ten ustawodawca wspomógł pojęciem "trwałej niezdolności do pracy".

Tymczasem w regulacji zawartej w § 17 ust. 1 pkt 6) rozporządzenia Minister pojęcie "trudna sytuacja życiowa" – stanowiące ustawowo samodzielną i odrębną przesłankę do umorzenia kredytu albo pożyczki, definiuje za pomocą innej, także samodzielnej i odrębnej przesłanki – "trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, udokumentowanej trwałą niezdolnością do pracy i trudną sytuacją materialną".

Zauważyć tu należy, iż pojęcie "trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań" (art. 10 ust. 2 pkt 2) oraz "trwała niezdolność do pracy" (art. 15 ust. 1 pkt 6) to całkowicie inne odrębne pojęcia. Za pomocą tych pojęć nie można definiować innej odrębnej przesłanki "trudna sytuacja życiowa", zawartej w art. art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy, albowiem są to całkowicie inne ustawowe przesłanki, warunkujące umorzenie pożyczki studenckiej lub kredytu studenckiego.

Nadto, ustawodawca używa pojęcia "trudna sytuacja życiowa" a nie pojęcia "trwała trudna sytuacja życiowa" – do czego w istocie sprowadza się definicja zawarta w rozporządzeniu z dnia 18 maja 2010 r. np. poprzez odwołanie się w tym zakresie do "trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań" albo "trwałej niezdolność do pracy".

Także do definiowania pojęcia "trudna sytuacja życiowa" - § 17 ust. 1 pkt. 13) – w rozporządzeniu z dnia 18 maja 2010 r. oraz w zaskarżonej decyzji Minister używa nieuzasadnionego odniesienia do potrzeby udokumentowania uzyskiwania pomocy z ośrodka pomocy społecznej, co stanowi, niezgodne z ustawą zawężenie pojęcia "trudna sytuacja życiowa". Definicja ustawowa tego pojęcia nie odnosi go do stanów objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), a gdyby miało tak być – ustawodawca do tej ustawy odniósł by się w art. 10. wprost – czego jednak nie uczynił. Nadto w tym przepisie rozporządzenia także wprowadza kolejne zawężenie powyższej przesłanki ustawowej "trudna sytuacja życiowa", poprzez zastosowanie sformułowania dodatkowego: "długotrwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań", gdy ustawowa definicja pojęcia "trudna sytuacja życiowa" nie odnosi się w ogóle do czasu trwania tej sytuacji.

Można dyskutować, czy zawarte w ustawie założenie, iż po dwóch latach od ukończenia studiów, absolwent będzie posiadał zdolność do spłaty pożyczki studenckiej albo kredytu studenckiego oraz czy ograniczenie procentowe wysokości spłat w stosunku do dochodów absolwenta jest właściwe (art. 9 ustawy), jednakże to zagadnienie wymyka się spod oceny sądu administracyjnego, związanego treścią przepisów ustawy.

Także ocena rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich, dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ograniczona jest jedynie do przedmiotu niniejszej sprawy, w kontekście rozstrzygnięcia organu i zawartej w zaskarżonej decyzji argumentacji, opierającej się jedynie na wskazanych przepisach tego rozporządzenia.

Istotne jest tu jednak to, iż instytucje pomocowe dla studenta, przewidziane w omawianej ustawie to nie produkty bankowe, ale rodzaj pomocy społecznej – inwestowanie w przyszłe pokolenie. Dlatego takie założenie, wynikające zresztą z celu ustawy, musi również przekładać się na bardziej łagodne zasady umarzania kredytów studenckich czy pożyczek studenckich, niż te, które wynikałyby z zasad egzekucyjnych zawartych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego czy przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do których odnosiły by się zapisy umów o kredyt albo pożyczkę dla typowych rynkowych produktów bankowych.

Inaczej niż w typowych produktach bankowych - gdy zdolność zobowiązanego do spłaty zobowiązania z tytułu kredytu albo pożyczki określa się w chwili zawierania stosownych umów - odnośnie pożyczki studenckiej czy kredytu studenckiego, w chwili zawarcia umowy o kredyt studencki albo pożyczkę studencką takiej zdolności nikt nie bada. Jedynie zakłada się a priori istnienie takiej zdolności po dwóch latach od ukończenia studiów (art. 9 ust 1 i 2 ustawy).

Dlatego powyższe społeczne i celowościowe okoliczności powinny mieć znaczenie przy wykonywaniu zawartej w art. 15 ust. 1 ustawy delegacji do wydania rozporządzenia i wykładni pojęcia "trudna sytuacja życiowa".

Zawarte w ustawie instytucje prawne – jak istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pojęcie "trudna sytuacja życiowa" - które mają zostać następnie rozwinięte w przepisach wykonawczych, muszą być przez podmiot wykonujący delegację ustawową bezwzględnie respektowane. Nieuprawniona i wychodząca poza określenia obwarowane poszczególnymi przepisami ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich jest taka implementacja tych przepisów w rozporządzeniu, która zawęża ustawowe pojęcia albo łączy kilka pojęć ustawowych w jedno.

Jeszcze raz należy podkreślić otwarty katalog przesłanek zawartych w art. 10 ust. 2, wskazujący na potrzebę stosowania wykładni rozszerzającej te pojęcia a nie zawężającej.

Dlatego, ponownie analizując niniejszą sprawę, organ powinien odnieść się wprost do przepisów ustawy i na podstawie tych przepisów dokonywać subsumpcji zgromadzonego w sprawie materiału faktycznego.

W szczególności, bacząc na przedstawiony przez skarżącego we wniosku oraz dalszych jego pismach stan faktyczny sprawy, organ powinien wszechstronnie rozważyć czy sytuacja wskazana przez skarżącego to sytuacja odpowiadająca zawartemu w art. 10 ust. 2 pkt 1 pojęciu "trudna sytuacja życiowa kredytobiorcy".

Wydana w takiej sprawie decyzja będzie decyzją uznaniową, która powinna dokładnie odnieść się do wszechstronnie i wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego i wyjaśnić przyczyny rozstrzygnięcia.

Z tych względów, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i lit. c) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.