Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2943/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 193, art. 194
journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Popowska Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant st. asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 654/13 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu dziecka uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 654/13, oddalił skargę B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu dziecka. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Starosta Mikołowski, decyzją z dnia [...] marca 2013 r. zobowiązał B. P. i jej córkę O. P. do ponoszenia solidarnie opłaty za pobyt O. P. w Domu Dziecka w O. w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 14 lipca 2012 r. w kwocie 4 400,56 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] maja 2013 r. uchyliło decyzję organu I instancji i zobowiązało B. P. do ponoszenia opłaty za pobyt O. P. w Domu Dziecka w O. w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 14 lipca 2012 r. w wysokości 3 797,25 zł. i umorzyło postępowanie organu I instancji w przedmiocie zobowiązania O. P. do ponoszenia odpłatności za jej pobyt w wymienionej placówce.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 193 ust. 1 – 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 135 z późn. zm.) określające podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Wyjaśnił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Mikołowie z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt III Nsm 773/10 umieszczono małoletnią O. P. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jej ojciec zmarł w dniu 23 grudnia 2006 r. Decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2012 r. odstąpiono od ustalenia opłaty od B. P. z jej dochodów własnych za pobyt córki w pieczy zastępczej w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 14 lipca 2012 r. W dniu 14 lipca 2012 r. O. P. osiągnęła pełnoletność i opuściła placówkę opiekuńczo – wychowawczą. Jest uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym ojcu, której wysokość w tym okresie wynosiła 2.200,28 zł. Organ podkreślił, że do dnia 14 lipca 2012 r. osobą dysponującą dochodem małoletniej O. P. była jej matka B. P. Mając powyższe na uwadze, organ uznał za zasadne zobowiązać B. P. do ponoszenia odpłatności w kwocie 1.100,14 zł miesięcznie za pobyt córki w pieczy zastępczej w okresie od dnia 1 kwietnia 2012r. do dnia 14 lipca 2012 r., jako osobę dysponującą wówczas dochodem dziecka, tj. w wysokości 50% dochodów dziecka. Organ podniósł, że opłata za lipiec 2012 r. została określona proporcjonalnie w stosunku do ilości dni, w których małoletnia wówczas O. P. przebywała w placówce.

W skardze do sądu administracyjnego B. P. zarzuciła, że zobowiązano ją do ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu dziecka dopiero wtedy, gdy nie dysponowała już jej dochodem. Szczegółowo przedstawiła stan swojego zdrowia i sytuację materialną.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 15 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i jednocześnie wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie. Wskazał, że już w dacie wydania pierwszej decyzji w sprawie, tj. w dniu 6 sierpnia 2012 r. skarżąca nie dysponowała dochodem córki, która 14 lipca 2012 r. osiągnęła pełnoletność. Podkreślono, że jedynym dochodem skarżącej jest emerytura w wysokości 859,40 zł., a więc zaskarżona decyzja jest niewykonalna i niewykonalność ta ma charakter trwały. Z tego powodu powinna zostać stwierdzona nieważność zaskarżonej decyzji. W przypadku nieuwzględnienia zarzutu nieważności, pełnomocnik wniosła o uchylenie decyzji, jako wydanej z naruszeniem art. 193 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez błędną wykładnię tego przepisu. Wskazano, że sensem tej regulacji jest pokrycie kosztów pobytu małoletniego w domu dziecka z jego dochodów. Ustawodawca założył, że koszty zostaną uiszczone, ponieważ osoba dysponująca dochodem małoletniego, ma środki na ich pokrycie z dochodów dziecka. Natomiast skarżąca nie dysponowała dochodem córki w chwili wydania decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. W uzasadnieniu wyjaśniono, że podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy art. 193 ust. 1 – 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 135, dalej ustawa), określające podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Na podstawie powyższych przepisów nie ulega wątpliwości, że O. P. nie jest osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za jej własny pobyt w domu dziecka do dnia osiągnięcia pełnoletniości, zgodnie bowiem z art. 193 ust. 4 w związku z art. 193 ust. 3 ustawy, osoba przebywająca w pieczy zastępczej może – w razie zaistnienia warunków wskazanych w ustawie – ponosić opłatę jedynie za okres pobytu w pieczy zastępczej po uzyskaniu pełnoletniości, co nie jest przedmiotem sprawy. Prawidłowe było zatem rozstrzygnięcie organu odwoławczego dotyczące uchylenia decyzji organu I instancji zobowiązującej O. P. do ponoszenia - solidarnie wraz matką - opłaty za jej pobyt w domu dziecka w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 14 lipca 2012 r. i umarzające postępowanie organu I instancji w tej części.

Natomiast odnosząc się do zarzutów dotyczących zobowiązania skarżącej jako osoby dysponującej dochodem córki do ponoszenia opłaty Sąd I instancji stwierdził, że konsekwencje prawne stwierdzonego stanu sprawy były znane skarżącej już przed datą wydania pierwszej decyzji. Skarżąca od początku okresu, za który została ustalona opłata, wiedziała o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Świadczą o tym pisma zawarte w aktach administracyjnych, złożone przez skarżącą, w tym pochodzące z kwietnia 2012 r. Także w piśmie z dnia 26 czerwca 2012 r. skarżąca wniosła o zmniejszenie opłaty za pobyt córki w domu dziecka "z renty rodzinnej córki", a nawet wprost oświadczyła, że od kwietnia "musi płacić 50% z renty rodzinnej", a wcześniej płaciła po 385,50 zł. W świetle powyższego na sytuację skarżącej nie powinna mieć wpływu okoliczność, że została zobowiązana do ponoszenia przedmiotowej opłaty w dacie, w której nie dysponowała już rentą córki. Już wcześniej skarżąca miała pełną wiedzę o konsekwencjach prawnych istniejącego stanu rzeczy i miało to odzwierciedlenie w jej oświadczeniach. Niekwestionowane było również, że w całym okresie, którego dotyczy opłata, a więc do daty osiągnięcia pełnoletności przez O. P. skarżąca dysponowała jej dochodem, tj. rentą rodzinną po zmarłym ojcu, której wysokość w tym okresie wynosiła 2 200,28 zł. Wobec tego miała możliwość zabezpieczenia środków w celu uiszczenia tej opłaty.

Sąd I instancji stwierdził także, że to postawa skarżącej w toku postępowania, opóźniająca dokonanie istotnych ustaleń, przyczyniła się do opóźnienia w wydaniu decyzji, data podjęcia decyzji nie ma jednak znaczenia dla oceny jej zgodności z prawem. Zobowiązanie osoby dysponującej dochodem dziecka do poniesienia opłaty za jego pobyt w domu dziecka, które ma miejsce po stwierdzeniu braku możliwości uzyskania tej opłaty (w całości lub części) od rodziców dziecka, może nastąpić nawet po upływie okresu dysponowania dochodem dziecka.

Za pozbawiony znaczenia Sąd I instancji uznał także zarzut dotyczący niekonsekwencji organu polegającej na tym, że skarżąca została zwolniona z ponoszenia opłaty z własnych dochodów, a jednocześnie zobowiązana do jej poniesienia jako osoba dysponująca dochodem córki. Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcia te zapadły na różnych podstawach prawnych i w oparciu o różne przesłanki. Sąd stwierdził także, że bezzasadna jest teza o nieważności decyzji ze względu na jej niewykonalność.

W skardze kasacyjnej B. P., reprezentowana z urzędu przez radcę prawnego, zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej w żadnej części pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu, według norm prawem przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm., dalej p.p.s.a.) Sądowi I instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego:

1) art. 193 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 135 z późn. zm.), poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegającą na błędnym przyjęciu przez WSA w Gliwicach, iż zastosowanie tego przepisu jest możliwe w odniesieniu do osoby, która w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty z tytułu pobytu dziecka w pieczy zastępczej nie dysponuje już dochodem dziecka, podczas gdy sama wykładnia językowa oraz ratio legis tego przepisu wskazuje na zupełnie odmienną interpretację;

2) art. 193 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy, możliwym jest wydanie decyzji ustalającej opłaty z tytułu pobytu dziecka w pieczy zastępczej z mocą wsteczną, tj. za okres sprzed wydania decyzji, podczas gdy w ocenie skarżącej decyzja ta ma charakter konstytutywny, gdyż kreuje określone obowiązki w sferze praw i obowiązków skarżącej, zatem jako taka wywołuje skutki ex nunc;

3) art. 193 ust. 3 ustawy z o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a to w odniesieniu do osoby, która w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty z tytułu pobytu dziecka w pieczy zastępczej nie dysponuje już dochodem dziecka, powodując tym samym wydanie decyzji dotkniętej wadą nieważności w postaci niewykonalności tejże decyzji w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 11, art. 12, art. 14, art. 77 § 1 K.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo iż decyzja ta została wydana bez pełnego rozważenia zebranego materiału dowodowego przez organ II instancji;

2) art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. sprowadzające się do stwierdzenia, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie wyszedł poza ich granicę, mimo że w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić, w szczególności w odniesieniu do rozważenia kwestii legalności wydanej decyzji przez organ II instancji w kontekście jej charakteru i skutków jakie wywołuje;

3) art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji braku stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji, pomimo iż w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziła przesłanka nieważności decyzji w postaci niewykonalności decyzji w dniu jej wydania, a jej niewykonalność ma charakter trwały.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżąca od dnia 14 lipca 2012 r. (dzień osiągnięcia przez córkę pełnoletności) nie dysponowała już dochodem swojej córki. Ponadto podkreślono, że skarżąca regulowała na bieżąco odpłatność za pobyt swej córki w domu dziecka zgodnie z doręczanymi jej decyzjami, w tym za okres od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 14 lipca 2012 r. w wysokości 386,00 zł miesięcznie, a w odniesieniu do miesiąca lipca proporcjonalnie do ilości dni pobytu dziecka w Domu Dziecka w O. tj. w kwocie 166 zł. Skarżąca kasacyjnie zaznaczyła ponadto, że zgodnie ze zobowiązaniem Sądu Rejonowego w Mikołowie, pozostałą część dochodu córki wpłacała na jej konto bankowe. Wskazała, że O. P. po osiągnięciu pełnoletniości opuściła Dom Dziecka w O. i od tej chwili samodzielnie dysponuje swoim dochodem. Z kolei skarżąca posiada jedyny dochód w postaci emerytury w wysokości 859,40 zł. W ocenie skarżącej kasacyjnie brzmienie art. 193 ust. 3 powołanej ustawy oznacza, że możliwość poniesienia wskazanej opłaty w oparciu o ten przepis aktualizuje się wyłącznie w sytuacji realnego dysponowania dochodem dziecka. Decyzja ustalająca odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma charakter konstytutywny, a więc jej skutek prawny następuje z chwilą wejścia do obrotu prawnego. W niniejszej zaś sprawie na podstawie zaskarżonej decyzji na skarżącą został nałożony obowiązek ponoszenia opłaty w określonej wysokości z mocą wsteczną.

Skarżąca kasacyjnie zwróciła uwagę, że wydanie decyzji ustalającej wysokość opłaty z tytułu pobytu dziecka w pieczy zstępczej w odniesieniu do osoby, która w dniu wydania tejże decyzji nie dysponuje już dochodem dziecka, jest dotknięta wadą nieważności, polegającą na niewykonalności, a ta niewykonalność ma charakter trwały. Wskazano, że organ I instancji w sposób nieudolny i opieszały prowadził postępowanie, przyczyniając się tym samym istotnie do niewydania stosownej decyzji w terminie, w jakim byłoby możliwe skuteczne dokonanie opłaty za pobyt O. P. w Domu Dziecka w O. z dochodu córki, którym do dnia 14 lipca 2012 r. dysponowała skarżąca. W ocenie autorki skargi kasacyjnej powyższych okoliczności nie wziął pod uwagę ani organ II instancji, ani Sąd w zaskarżonym wyroku.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Stwierdzono, że na sytuację skarżącej nie powinna mieć wpływu wskazywana przez nią okoliczność, iż została zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu dziecka w dacie, w której nie dysponowała już rentą córki. Skarżąca od początku okresu, za który została ustalona opłata, wiedziała o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Pogląd, że decyzję o ustaleniu odpłatności należy wydać przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej nie jest możliwy do zastosowania, albowiem ze względu na dobro dziecko konieczne jest niejednokrotnie interwencyjne umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, bądź pogotowiu rodzinnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art.176 p.p.s.a skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie zgłoszone zarzuty są zasadne.

Nie mógł odnieść skutku zarzut odnoszący się do kwestii niewykonalności decyzji, a w konsekwencji jej nieważności. Argumenty zgłaszane na poparcie tezy o niewykonalności nie odnoszą się do przesłanki z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Nie stanowią o niewykonalności decyzji w rozumieniu tego przepisu przeszkody ekonomiczne czy trudności finansowe. Niewykonalność decyzji, trwała i istniejąca od daty jej wydania, oznacza obiektywnie istniejącą niemożliwość jej wykonania, wynikającą z uwarunkowań technicznych i faktycznych, a niekiedy też prawnych. Nie stanowią jej natomiast ograniczenia finansowe, co prawidłowo wyjaśnił Sąd I instancji.

Nie są także skuteczne zarzuty odnoszące się do opieszałości organów w wydaniu decyzji oraz teza, że naruszono w sprawie art. 194 ust. 1 ustawy, a orzeczenie w drodze decyzji o opłacie winno mieć miejsce przed umieszczeniem dziecka w opiece zastępczej. Przepis art. 194 ust. 1 ustawy odnosi się do kwestii właściwości miejscowej organu (miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy zastępczej), i w żadnej mierze nie może być źródłem tezy, że wydanie decyzji wino mieć miejsce przed takim umieszczeniem.

Na uwzględnienie zasługiwał natomiast zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a., skutkującego wydaniem decyzji bez rozważenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co w konsekwencji przełożyło się na niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego art. 193 ust. 3 ustawy. Należy przy tym zastrzec, że jakkolwiek Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę w granicach zgłoszonych zarzutów, to nie jest związany ich uzasadnieniem.

Zakres koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych wyznaczają okoliczności istotne z punktu widzenia przesłanek prawa materialnego, określając krąg adresatów decyzji czy okoliczności uzasadniające ustalenie skutków prawnych. Regulujący kwestie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej przepis art. 193 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji przewidywał trzy kategorie podmiotów zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, przy czym za okres do osiągnięcia pełnoletności przez dziecko, podmiotami zobowiązanymi byli rodzice oraz osoby dysponujące dochodem dziecka. Osoby dysponujące dochodem dziecka ponosiły odpłatność do wysokości 50 % kwoty tego dochodu i tylko w przypadku braku możliwości uzyskania od rodziców całości lub części opłaty (art. 193 ust. 3 ustawy). Osoby dysponujące dochodem dziecka w przypadkach, o jakich mowa w art. 193 ust. 3 i 4 ustawy, odpowiadały za ponoszenie opłaty solidarnie z rodzicami (art. 193 ust. 5 ustawy). Oznacza to rozwiązanie w istocie solidarną odpowiedzialność rodziców za opłatę ponoszoną przez osobę faktycznie dysponująca dochodem dziecka, ograniczone jest bowiem do sytuacji określonych w ust. 3 i 4 art. 193 ustawy. Należy podkreślić, że opłata ponoszona na podstawie art. 193 ust. 3 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może zostać nałożona jedynie w przypadku i w części, w jakiej nie ma możliwości uzyskania jej od rodziców dziecka. Nie ulega też wątpliwości, że na podstawie art. 193 ust. 3 ustawy opłata może być nałożona jedynie wówczas, gdy istotnie dana osoba dysponuje faktycznie dochodem dziecka, to bowiem z niego ma być uiszczona opłata. Przepis art. 193 ust. 3 nie kreuje bowiem źródła obowiązku z ponoszeniu kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej, lecz wskazuje majątek, z którego opłata ta ma być uiszczona, jeżeli nie można jej uzyskać, w całości lub części, od rodziców, którzy dochodem dziecka nie dysponują.

W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego regulacja art. 193 ust. 1, 3 i 5 prowadzi do wniosku, że przepis art. 193 w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy, w odniesieniu do okresu sprzed uzyskania przez dziecko pełnoletności, przewidywał dwie kategorie osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, przy czym rodzice dysponujący dochodem dziecka nie mieszczą się w zakresie osób określonym w art. 193 ust. 3 ustawy. Nie mogą oni bowiem być adresatami dwóch decyzji. Wydanie decyzji ustalającej miesięczną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, o jakiej mowa w art. 193 ust. 1 ustawy jest obligatoryjne (z wyjątkiem sytuacji, gdy rada powiatu uchwała określiła warunki odstąpienia od ustalenia opłaty). Decyzja taka musi zatem być wydana, aby określić wysokość opłaty, niezależnie od sytuacji materialnej rodziców i ich możliwości poniesienia opłaty. Rodzic dysponujący dochodem dziecka winien rozporządzać nim zgodnie z art. 103 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym dochód z majątku dziecka powinien być obracany na utrzymanie i wychowanie dziecka oraz rodzeństwa, które wychowuje się razem z nim, nadwyżka zaś na inne uzasadnione potrzeby rodziny. Dopiero w drugiej kolejności, w przypadku braku możliwości uzyskania od rodziców takiej opłaty (uprzednio ustalonej), ponoszą ją, w limitowanym zakresie, osoby dysponując dochodem dziecka, co oznacza w istocie pokrywanie tej opłaty z dochodów dziecka. Nie ma jednak podstaw do ściągania tej opłaty z dochodu dziecka, jeśli uprzednio nie rozstała ona ustalona, w szczególności starosta odstąpił od jej ustalenia, co przewiduje art. 194 ust. 3 ustawy. Przepis art. 193 ust. 3 ustawy nie wyznacza bowiem osobnej kategorii zobowiązanej samoistnie do ponoszenia odpłatności, w szczególności nie jest nią dziecko. Trzeba też podkreślić, że obowiązek z art. 193 ust. 3 dotyczy opłaty, o jakiej mowa w art. 193 ust. 1. Natomiast zgodnie z art. 194 ust. 3 ustawy, starosta może, uwzględniając uchwałę, o jakiej mowa w art. 194 ust. 2 ustawy, umorzyć w całości lub części lub odstąpić od ustalenia opłaty, o jakiej mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. Ostateczne rozstrzygnięcia w tym przedmiocie mają znaczenie dla pokrywania opłaty z dochodu dziecka przez osoby nim dysponujące, obowiązek taki może bowiem dotyczyć tylko opłaty ustalonej i podlegającej poniesieniu, co potwierdza solidarna odpowiedzialność rodziców. Ich ewentualne zwolnienie z opłaty poprzez jej umorzenie czy odstąpienie od ustalenia byłoby pozbawione znaczenia, gdyby jednocześnie ponosili oni solidarną odpowiedzialność wraz z osobami dysponującymi faktycznie dochodem dziecka.

Przedstawione uwagi doprowadziły Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że w sprawie nie ustalono i nie rozważono dostatecznie, jakie znaczenie ma fakt ostatecznego odstąpienia od ustalenia odpłaty za przedmiotowy okres wobec rodzica. Wadliwie także przyjęto, że w stosunku do rodzica dysponującego dochodem dziecka możliwe jest wydanie decyzji na podstawie art. 193 ust. 3, ograniczającego wysokość opłaty do 50 % dochodu dziecka, podczas gdy rodzic z zasady obowiązany jest ponieść pełne koszty opłaty, o jakiej mowa w art. 193 ust. 1 ustawy, a stosowne ulgi mogą mu być przyznane na podstawie art. 194 ust. 3 ustawy. Rodzic dysponujący dochodem dziecka mieści się w zakresie art. 193 ust. 1, a nie art. 193 ust. 3 ustawy, nie jest osobą faktycznie dysponującą dochodem dziecka, z którą wszak solidarną odpowiedzialność ponoszą rodzice dziecka Niezasadnie także pominięto, że decyzja ustalająca opłatę z art. 193 ust. 1 ustawy ma charakter ustalający i działa na przyszłość, zatem przepis art. 193 ust. 3 ustawy może mieć zastosowanie wyłącznie do osoby faktycznie dysponującej dochodem dziecka w dacie zobowiązującej ją do tego, jedyną podstawą do ponoszenia odpłatności na tej podstawie (poza brakiem możliwości uzyskania opłaty od rodziców) jest dysponowanie dochodem, co niewątpliwie oznacza stan faktyczny istniejący w dacie stwierdzania obowiązku poniesienia opłaty.

Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o uchyleniu wyroku Sądu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu sądowi. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym art. 258-261 p.p.s.a. Po zwrocie akt do sądu I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpozna wniosek pełnomocnika zawarty w skardze kasacyjnej.