Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 431/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 23, art. 24
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 31.12.2012 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez B.B. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. na rzecz osoby uprawnionej – Ł.B.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. uznał, iż kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 6000,00 -zł. wypłacona osobie uprawnionej Ł.B. w okresie od 01.10.2010 r. do 30.09.2011 r. stanowi kwotę nienależnie pobranych świadczeń oraz zażądał jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 1 368,39 -zł., które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż Prezydent Miasta W. w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...], w której przyznał B.B. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. na rzecz osoby uprawnionej – Ł.B. W dniu 12 listopada 2012 r. ten sam organ z urzędu wszczął postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień B.B. do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem w dniu 31 października 2012 r. wpłynęło do organu pismo pracodawcy A.S. - męża B.B., z którego wynika, iż w 2009 r. otrzymywał on diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. uchylił prawo B.B. do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej syna – Ł.B. w okresie od 01.10.2010 do 30.09.2011 r., bowiem zaszły przesłanki określone w art. 2 ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.) wskazujące, iż miało miejsce pobranie nienależnych świadczeń, bo świadczenia te wypłacono w okresie, w którym strona nie była do nich uprawniona z uwagi na dochód jej rodziny, który przekraczał kryterium dochodowe wskazane w tej ustawie. Powyższa decyzja z dnia [...] r. stała się ostateczna.

Od decyzji z dnia [...] r. odwołanie wniosła B.B. i domagała się jej uchylenia w całości oraz zarzuciła naruszenie w sprawie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, w szczególności okoliczności związanych z pobieraniem przez jej męża – A.S. diet z tytułu podróży służbowej oraz błędną interpretację art. 2 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem odwołującej, otrzymane przez jej męża diety z tytułu podróży służbowych nie stanowią dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie są wynagrodzeniem za pracę, z tego powodu decyzja pierwszoinstancyjna z dnia [...] r. uchylająca jej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej syna – Ł.B. w okresie od 01.10.2010 do 30.09.2011 r. jest nieważna i nie może stanowić podstawy do zwrotu tychże świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu przywołało zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zwanych dalej "świadczeniami z funduszu alimentacyjnego", zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierająca te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W myśl z kolei przepisu art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z prawidłowo ustalonych przez organ I instancji okoliczności faktycznych wynika, iż decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznano B.B. jako przedstawicielowi ustawowemu, na okres od 01.10.2010 r. do 30.09.2011 r., świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dziecka – Ł.B. w łącznej wysokości 6000,00 - zł. W ówczesnym postępowaniu stwierdzono iż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 586,94 zł. Strona przedstawiła m.in. dokumentację potwierdzającą sytuację dochodową męża (zaświadczenie Naczelnika US w W. z dnia 29.09.2010 r. o dochodzie członków rodziny podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za zasadach ogólnych, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy). Jednocześnie złożyła oświadczenie, iż mąż A.S. nie uzyskiwał dochodów nieopodatkowanych. W dniu 31.10.2012 r. do MOPS w W. wpłynęło pismo z firmy A Sp. z o.o. zatrudniającej męża strony potwierdzającą wysokość wypłaconych A.S. w roku 2009 diet z tytułu delegacji zagranicznych w wysokości 39 725,32 zł. Po doliczeniu w/w dochodu męża strony do dochodu rodziny ustalono, że dochód na członka rodziny wyniósł 1 414,55 zł. miesięcznie. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,- zł.

Mając na względzie powyższe okoliczności, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyzją z dnia [...] r., nr [...], uchylił prawo B.B. do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej Ł.B. w okresie od 01.10.2010 r. do 30.09.2011 r. Przywołana decyzja została doręczona w dniu 11 grudnia 2012 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach administracyjnych (k-161) i stała się decyzją ostateczną.

Zdaniem Kolegium, świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacono w związku ze świadomym wprowadzeniem w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 2 pkt 7 lit. b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), albowiem strona nie poinformowała o dochodach męża wynikających z otrzymanych diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych. Kwoty otrzymywane z tego tytułu przekraczały wysokość dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych i musiały stanowić istotną część budżetu rodziny. W tym kontekście trudno uznać, iż strona mogła być nieświadoma obowiązku zgłoszenia tych kwot do organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu zauważono, że zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez dochód - należy rozumieć dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), w sposób precyzyjny definiuje dochody jakie należy brać pod uwagę ustalając dochód rodziny. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dochód należy rozumieć, m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Niezależnie od treści art. 21 ust. 1 pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - który stwierdza że diety i inne należności za czas podróży służbowej pracownika są wolne od podatku dochodowego, należności te są dochodem rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dochód osoby występującej o przyznanie świadczeń rodzinnych należy również rozumieć inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, z późn. zm.). W tej sytuacji Kolegium uznało, że diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych podlegają zaliczeniu w poczet dochodów które stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego .

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.B. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Obu tym rozstrzygnięciom zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 3 pkt 1 lit. a) i c) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej, spór dotyczy interpretacji art. 2 pkt 7 lit. b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem nie poinformowanie o dochodach męża wynikających z otrzymanych diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie może stanowić o świadomym wprowadzeniu w błąd organu, zważywszy na to, że nie stanowią one dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie podlegają opodatkowaniu, nie stanowią wynagrodzenia z pracę i nie zwiększają dochodu rodziny, gdyż są wydatkowane na koszty przejazdu i dojazdu, noclegów i innych uzasadnionych wydatków, w tym również na żywienie. Tak więc, dochód rodziny skarżącej nie jest wyższy o kwotę wypłaconych jej mężowi diet w wysokości 39 725,32-zł., ponieważ kwota ta nie stanowi wynagrodzenia za pracę i jest wolna od podatku dochodowego, w myśl art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a) ustawy o podatku dochodowym, w konsekwencji nie zostało przekroczone kryterium dochodowe jej rodziny. Skarżąca powołała się również na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące, iż diety nie podlegają zaliczeniu do dochodu (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II SA/Go 147/11 i z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt II SA/Go 9/11 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Dodatkowo, organ nie porównał otrzymanych w roku 2010 przez męża skarżącej diet z wysokością diet przysługujących pracownikom zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. nr 236, poz. 1991 z późn. zm.) oraz nie ustalił, z jakiego tytułu przywołana kwota została uzyskana.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie organ powołał się na argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas -uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym, z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy, kontroli legalności sąd dokonuje z urzędu nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami skład orzekający doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem prawidłowa jest zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji - Dyrektora MOPS w W. z dnia [...] r., nr [...], w sprawie uznania, iż kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 6000,00 -zł. wypłacona osobie uprawnionej Ł.B., w okresie od 01.10.2010 r. do 30.09.2011 r., stanowi kwotę nienależnie pobranych świadczeń przez skarżącą. Przedmiot kontroli w rozpatrywanej sprawie stanowią wskazane powyżej decyzje.

Poza sporem jest, iż w myśl regulacji art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228) organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia.

W oparciu o to unormowanie została wydana ostateczna decyzja Dyrektora MOPS w W. z dnia [...] r., nr [...], mocą której uchylone zostało prawo skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej syna – Ł. B. w okresie od 1.10.2010 do 30.09.2011 r., bowiem zaszły przesłanki określone w art. 2 ust. 7 lit. a) i b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazujące, iż miało miejsce pobranie nienależnych świadczeń, albowiem świadczenia te wypłacono w okresie, w którym skarżąca nie była do nich uprawniona, z uwagi na dochód jej rodziny, który przekraczał kryterium dochodowe wskazane w art. 9 ust. 2 tej samej ustawy, wynoszące 725,- zł. miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Dochód ten w związku z zawarciem przez skarżącą w dniu [...] r. małżeństwa uległ powiększeniu o dochody męża uzyskiwane przez niego w roku 2009 i wyniósł miesięcznie 1 414,55- zł. Powyżej opisane rozstrzygnięcie nie jest jednak przedmiotem kontroli w obecnie rozpatrywanej sprawie.

Tymczasem, w oparciu o art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, a przesłanką, na której oparty został ten obowiązek zwrotu jest pojęcie "pobranie nienależnego świadczenia". Legalną definicję tego pojęcia, obowiązującą w dacie przyznania skarżącej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zawarto w art. 2 pkt 7 lit. a-e ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z nią nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części; b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia; d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty; e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Nie ulega wątpliwości, że w dniu [...] r. organ pierwszej instancji z urzędu wszczął postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem w dniu 31 października 2012 r. wpłynęło do organu pismo pracodawcy jej męża, z którego wynika, iż w roku 2009 otrzymywał on diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju. Tym samym zaszły przesłanki określone w art. 2 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazujące, iż miało miejsce pobranie nienależnych świadczeń, bo świadczenia te wypłacono w okresie, w którym strona nie była do nich uprawniona z uwagi na dochód jej rodziny, który przekraczał kryterium dochodowe wskazane w tej ustawie, w konsekwencji ostateczną decyzją z dnia [...] r. organ uchylił wcześniej przyznane skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powołując się na przesłankę z art. 2 pkt 7 lit. a) i b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu kontrolowanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć powołano się na treść art. 2 pkt 7 lit. b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wypłacenie świadczeń w związku ze świadomym wprowadzeniem w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, albowiem skarżąca nie poinformowała o dochodach męża wynikających z otrzymanych diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych, które przekraczały wysokość dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych i stanowiły istotną część budżetu jej rodziny.

Art. 2 pkt 7 lit. b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów definiuje pojęcie nienależnie pobranego świadczenia, stanowiąc, że "oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia". Zapisany hipotetyczny stan faktyczny wyznacza zasadniczy element, a więc przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

W orzecznictwie zwraca się uwagę, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast pobranie takiego świadczenia, to czynność dokonana przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd - instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2010 r. o sygn. akt I OSK 1073/10 oraz z dnia 15 października 2013 r. o sygn. akt I OSK 1268/13 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA).

Istotny dla oceny świadomości skarżącej, co do jej uprawnienia do świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest fakt jej pouczenia o treści art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów już w dacie składania w dniu 13 sierpnia 2010 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza uzyskania dochodu, wyjazdu członka rodziny za granicę w celu pracy zarobkowej (k-15 akt administracyjnych). Jak też złożenie w tym samym dniu przez skarżącą oświadczenia, że została zapoznana z treścią art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i oświadczenie, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe oraz zobowiązuje się do informowania o wszelkich zmianach (k-63 akt administracyjnych).

Dodatkowo również w decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. zawarto pouczenie o treści art. 2 pkt 7 i 18, art. 9 ust. 2 i 4, art. 10 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 21 ust. 1, art. 23 ust. 1 i 5, art. 24 ust. 1 i art. 27 ust. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a więc o obowiązku strony niezwłocznego powiadomienia organu w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o wstrzymaniu wypłaty świadczeń z funduszu jeżeli osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego odmówili udzielenia lub nie udzielili, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń, odmówili udzielenia organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub udzielili informacji nieprawdziwych lub nie podejmują świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe.

W świetle powyższego nie bez znaczenia jest również oświadczenie złożone przez skarżącą w dniu 7 października 2010 r., w którym poinformowała, że jej mąż w roku 2008 i 2009 "nie uzyskiwał również dochodów nieopodatkowanych" oraz zobowiązała się do dostarczenia do dnia 20 października 2010 r. zaświadczenia o dochodach osiąganych w 2008 r., czego nie uczyniła. Zatem nie ulega wątpliwości, że skarżąca była prawidłowo pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W zaistniałej sytuacji wydane w obecnie rozpatrywanej sprawie decyzje są jedynie konsekwencją matematycznego wyliczenia nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 6 000,00 -zł. wypłaconych w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. Z tego powodu, w sprawie nie mają znaczenia podniesione w skardze zarzuty, które mogłyby być brane pod uwagę wyłącznie przy wydaniu decyzji na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a więc decyzji Dyrektora MOPS w W. z dnia [...]r., nr [...]. Uzyskanie waloru ostateczności przywołanej decyzji uchylającej prawo skarżącej do wypłaty przyznanego wcześniej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej syna jako osoby uprawnionej, w okresie od 01.10.2010 do 30.09.2011 r., rodzi skutek w postaci orzeczenia o uznaniu pobranego w tym okresie świadczenia za nienależne oraz o jego zwrocie.

Zauważyć przyjdzie, że w części orzecznictwa sądów administracyjnych występuje pogląd, iż obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji administracyjnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1263/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 438/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 114/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 804/09 - wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie przychyla się jednak do przedstawionego stanowiska uznając, że na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów brak jest regulacji pozwalającej organom na wydawanie odrębnej decyzji ustalającej pobranie nienależnego świadczenia. Ustawodawca przewidział jedynie wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, o czym mowa w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zatem, o ile uznano wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, to w konsekwencji uprawniony jest ich zwrot.

W tej sytuacji, niezasadny jest zarzut naruszenia zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. Zdaniem składu orzekającego kontrolowane postępowanie oraz wydane rozstrzygnięcia uwzględniają powyższe wymagania, wskazano bowiem dowody na podstawie których dokonano wiążących dla sprawy ustaleń i to po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz wyjaśniono i przedstawiono stosowną argumentację.

Mając na względzie stan faktyczny sprawy, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako niezasadną należało oddalić.