Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1015/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 2 ust 1
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie: sędzia NSA Ewa Dzbeńska sędzia del. NSA Jerzy Krupiński (spr.) Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 2393/07 w sprawie ze skargi M. M. K., F. T. N., M. N.-R., W. G., M. T. N.-R., A. D. N.-R., Z. I. M., S. J. N., J. B. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2393/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę M. M. K., F. T. N., M. N. – R., W.G., M. T. N. – R., A. D. N. – R., Z. I. M., S. J. N. i J. B. N., uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 r., nr [...], którą to decyzją uchylono decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2003 r., nr [...] i orzeczono, iż zespół pałacowo-parkowy położony w majątku N. – gmina O., stanowiący przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własność S. N., podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3 poz. 13 ze zm.), zwanego w dalszej części uzasadnienia "dekretem o reformie rolnej".

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy:

W dniu [...] lutego 2002 r. M. K. oraz pozostali następcy prawni S. N. wystąpili o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy w N. nie podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej i w związku z tym nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. Powołano się na szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., nr W 3/89, a także podniesiono, że wspomniany zespół stanowił wyodrębniony obiekt służący osobistym potrzebom właściciela, zaś parcelowane gospodarstwo rolne funkcjonowało jako oddzielny majątek.

Decyzją z [...] czerwca 2003 r., nr [...] Wojewoda Wielkopolski uwzględnił wniosek wskazując, że z zeznań przesłuchanych świadków oraz dokumentacji obrazującej stan prawny i faktyczny nieruchomości wynika, iż zespół ten stanowił oddzielną nieruchomość przeznaczoną na zaspokajanie osobistych potrzeb właściciela, który nie tylko nie zarządzał osobiście położonym w pobliżu gospodarstwem rolnym, ale zajmował się głównie innymi interesami, pełniąc różne funkcje poza swoim miejscem zamieszkania. Wskazano, że założył w 1907 roku w B. Spółdzielnię Rolniczo-Handlową "[...]", której był prezesem przez 30 lat, działał w zarządzie Banku [...] i mleczarni w B., ponadto był akcjonariuszem wielu spółek akcyjnych, a w jednej z nich – [...] SA - był członkiem rady nadzorczej i pełnił inne funkcje wymagające stałego zaangażowania. W ocenie organu umożliwiło to przyjęcie braku funkcjonalnej łączności zespołu pałacowo-parkowego z nieruchomością ziemską.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...], w wyniku rozpoznania odwołania Agencji Nieruchomości Rolnych w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Skargę na powyższą decyzję złożyła M. K. i w wyniku jej uwzględnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 września 2004 r. uchylił decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu przyjęto, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wykazał w uzasadnieniu aby w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 138 § 2 K.p.a., a w szczególności aby wystąpiła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości albo w znacznej części. Wskazano przy tym na niespójność uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której z jednej strony stwierdzono, iż skoro zespół pałacowo-parkowy nie był wyodrębniony prawnie i nie posiadał urządzonej księgi wieczystej to istnieją dostateczne przesłanki do orzeczenia, iż zespół ten podpadał pod działanie przepisów dekretu, ale równocześnie zalecono organowi I instancji ponowne dokonanie ustaleń w przedmiocie istnienia lub nieistnienia powiązań faktycznych tego zespołu z resztą majątku.

Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt I OSK 884/06 oddalił skargę kasacyjną Agencji Nieruchomości Rolnych - Oddział Terenowy w Poznaniu, podzielił stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sąd ten zwrócił uwagę, że organ administracyjny dokonując wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z jednej strony zmierza do zanegowania poglądu zawartego w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. W 3/89, a z drugiej strony przedstawia wykładnię z tym kierunkiem zgodną, co prowadzi do wykluczających się wniosków, a to zaś z kolei powoduje, że organ odwoławczy w istocie nie ustalił jednoznacznie przesłanek materialnoprawnych, niezbędnych do merytorycznego orzekania w sprawie. Ustalenie tych przesłanek determinuje potrzebę bądź brak potrzeby ewentualnego uzupełniania postępowania administracyjnego o kolejne dowody w sprawie. Stosując konstrukcję z przepisu art. 138 § 2 K.p.a. organ ten nie wykazał tym samym by wystąpiła konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w sprawie.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpatrując odwołanie Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Poznaniu od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2003 r. podjął rozstrzygnięcie identyczne jak uprzednio w decyzji z dnia [...] sierpnia 2003 r. W uzasadnieniu podniósł, że majątek ziemski w N., o powierzchni 817,2706 hektara, którego właścicielem był S. N. był zapisany w jednej księdze wieczystej – N. Tom III, karta 7 i w całości przeszedł na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejście to nastąpiło z mocy prawa bez potrzeby wydawania decyzji administracyjnej. Zdaniem organu pojęcie nieruchomości ziemskiej użyte w art. 1 dekretu o reformie rolnej nie oznaczało tylko i wyłącznie nieruchomości rolnej, zwłaszcza w kontekście ust. 2 tego przepisu, który wskazując cele reformy rolnej przyjął nie tylko cele związane z tworzeniem gospodarstw rolnych ale także pozyskanie terenów pod budowę szkół i innych obiektów użyteczności publicznej a także pod budowę mieszkaniową. W tym celu przejmowane były także zabudowania w tym pałace, dwory i wille. Powołano również w tym zakresie art. 6 dekretu dotyczący przejęcia Państwowego Zarządu Budynków i Inwentarza, zaś zgodnie z § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.), podziałowi między beneficjentów nie podlegały m.in. parki i zabudowania dworskie. Zdaniem organu oznacza to, że te składniki stanowiły przedmiot przejęcia na podstawie dekretu, tym bardziej, że żaden przepis dekretu nie wyłączał tego rodzaju obiektów spod jego działania. W dalszej części uzasadnienia Minister powołał się na orzecznictwo NSA wskazujące na możliwość przyjęcia, iż zespoły pałacowo-parkowe pozostawały w funkcjonalnej łączności z majątkiem ziemskim. Odnosząc się do wykładni Trybunału Konstytucyjnego zawartej w uchwale z 16 września 1990 r. organ przyjął, iż związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a majątkiem ziemskim istnieje wówczas, gdy zespół ten nie może funkcjonować bez majątku ziemskiego a ponadto związek taki zachodzi zawsze w przypadku, kiedy istnieją związki finansowe, terytorialne, podatkowe, organizacyjne jak również gdy istnieją powiązania siły roboczej obsługującej zespół i majątek ziemski. W tym kontekście przyjął, że związek terytorialny między zespołem pałacowo-parkowym a majątkiem ziemskich S. N. bezspornie istniał, gdyż strony nie wykazały, iż zespół ten był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego. Tej okoliczności nie mogą podważyć takie elementy stanu faktycznego jak istnienie ogrodzenia i bram wjazdowych, gdyż były to urządzenia służące zapewnieniu niezbędnej prywatności właścicielowi majątku i jego domownikom, a nie zerwaniu więzi funkcjonalnych z majątkiem ziemskim. Organ przyjął też, że o funkcjonalnym powiązaniu majątku ziemskiego w N. z zespołem pałacowo-parkowym świadczą również związki organizacyjne, przy czym fakt zatrudnienia zarządcy majątku ziemskiego nie pozwala na przyjęcie, iż w ten sposób właściciel trwale wyzbył się wszystkich władczych kompetencji w stosunku do tego majątku. W sprawie istniały również powiązania funkcjonale dworu z resztą majątku poprzez więzi finansowe, bowiem majątek ziemski dostarczał środków finansowych na utrzymanie zespołu pałacowo-parkowego, a strony nie wykazały, że S. N. w dniu wejścia w życie dekretu miał odrębne źródła dochodów, z których mógłby utrzymywać dwór i park. Organ w końcu zwrócił uwagę na historyczny kontekst wprowadzania przepisów o reformie rolnej, w szczególności na cel tych przepisów jakim była chęć naprawienia krzywd, których źródłem było dawne prawo a środkiem, który miał temu służyć było pozbawienie warstwy ziemiańskiej praktycznie całych majątków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając skargę następców prawnych S. N., przyjął, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., a nadto art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Zwrócono uwagę na to, że organ odwoławczy podjął rozstrzygnięcie reformacyjno-merytoryczne, co powoduje konieczność dokładnego wyjaśnienia przesłanek jakimi kierował się ten organ. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie wskazał powodów dla których zastosował przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Zarówno Wojewoda jak i Minister przy podejmowaniu rozstrzygnięcia dysponowali tym samym materiałem dowodowym, a zatem wydanie odmiennego rozstrzygnięcia wymagało stosownego uzasadnienia. Organ odwoławczy powinien wskazać zarówno przyczyny uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, jak również przedstawić pełną argumentację potwierdzającą zasadność własnego rozstrzygnięcia, przy czym argumentacja ta winna opierać się na zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. W sprawie Minister ograniczył się do stwierdzenia, iż związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego bezspornie istniał i powołał się przy tym na brak wyodrębnienia prawnego oraz istniejące związki o charakterze terytorialnym, organizacyjnym i finansowym. Na tę okoliczność nie powołano jednak żadnych konkretnych odwodów uzasadniających stawiane tezy, a to stanowi oprócz naruszenia reguł postępowania dowodowego, także naruszenie jednej z zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie wyrażonej w art. 11 K.p.a. zasady przekonania. Zdaniem Sądu naruszono też zasadę dwuinstancyjności, która wymaga pełnego rozpoznania sprawy również w II instancji.

W skardze kasacyjnej Agencji Nieruchomości Rolnych - Oddział Terenowy w Poznaniu, opartej na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucono naruszenie art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia "P.p.s.a.", na skutek naruszenia wynikającego z art. 80 K.p.a. prawa organu odwoławczego do swobodnej oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy zostało udowodnione, że nieruchomość objęta wnioskiem jest nieruchomością ziemską podpadającą pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz na skutek nieuprawnionego stwierdzenia, że organ ten nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i nie zawarł swoich ustaleń w uzasadnieniu decyzji oraz motywów dlaczego zmienił decyzję Wojewody. Zarzucono też naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niewskazanie na czym polegał istotny wpływ na wynik postępowania wskazanych przez sąd I instancji naruszeń przepisów proceduralnych. W oparciu o powyższe domagano się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zarzucono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie wykonał funkcję kontrolną w stosunku do zaskarżonej decyzji, gdyż Minister Rolnictwa nie naruszył prawa, a będąc związany uprzednio zapadłymi w sprawie wyrokami sądów administracyjnych obu instancji, zobligowany był do wydania decyzji o charakterze merytoryczno-reformacyjnym. W tym zakresie był on władny do samodzielnej oceny zebranego materiału dowodowego i na tej podstawie do przyjęcia, że sporna nieruchomość w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej była w całości nieruchomością rolną. Zdaniem autora skargi kasacyjnej uzasadnienie decyzji odpowiadało wymogom a w szczególności odnosiło się do wskazywanych przez strony elementów stanu faktycznego, które miały przesądzać o fizycznym wyodrębnieniu zespołu pałacowo-parkowego od pozostałej części nieruchomości. Wyjaśniono dlaczego istnienie ogrodzenia i bram wjazdowych nie mogło stanowić argumentu podważającego istniejące powiązania pomiędzy dworem a majątkiem a w szczególności powiązania organizacyjnego. Zwrócono również uwagę na to, że Sąd I instancji w uzasadnieniu swego wyroku nie zawarł wywodu, który miałby uzasadnić czy wskazywane uchybienia proceduralne miały lub mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym nie wykazał by były to uchybienia istotne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Jako, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z tych przesłanek, sprawa ta mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 P.p.s.a. podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 tej ustawy stanowić mogą: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawach kasacji wnoszący skargę kasacyjną musi wskazać konkretną normę prawa materialnego, czy procesowego, której naruszenie zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu.

W niniejszej sprawie jako podstawy kasacyjne wskazano naruszenie przepisów postępowania poprzez błędną kontrolę zaskarżonej decyzji, a w szczególności na skutek bezpodstawnego przyjęcia, że decyzja ta nie została poprzedzona prawidłową oceną całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz na skutek bezzasadnego stwierdzenia, że organ odwoławczy nie uzasadnił w sposób prawidłowy swego stanowiska. Tak sformułowane zarzuty, o ile opierają się na naruszeniu wskazywanego przez skarżącego przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., mieszczą się wprawdzie w powołanej w skardze kasacyjnej podstawie kasacyjnej, ale w okolicznościach sprawy nie są usprawiedliwione, zaś stanowisko sądu I instancji jest w tej mierze prawidłowe i zasługuje na pełną aprobatę. Argumentacja organu odwoławczego, jakkolwiek obszerna, dotknięta była bowiem w istocie wadami, na które wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W dalszym ciągu, pomimo jasnych wytycznych wynikających z uzasadnień wyroków sądów administracyjnych jakie zapadły w sprawie, którymi to wyrokami organ był związany w zakresie powinności zajęcia stanowiska prawnego i stosownie do tego stanowiska do analizy całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zajął jednoznacznego stanowiska prawnego w zakresie wykładni przepisów dekretu o reformie rolnej, co implikowało tym, że w uzasadnieniu materiał dowodowy potraktowany został wybiórczo. Organ naczelny dostrzegając konieczność uwzględnienia wykładni wynikającej z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (OTK z 1990 r., nr 1, poz. 26) nie wziął pod uwagę zasadniczej myśli zawartej w jej uzasadnieniu, a która to myśl dotyczyła kwestii związanych z możliwością lub brakiem możliwości stosowania przepisów dekretu do różnego rodzaju nieruchomości. Trybunał Konstytucyjny stwierdził wyraźnie, że "intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru, a więc m.in. działki budowlane (nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym), wydzielone prawnie lub fizycznie przed 1 września 1939 r. (art. 2 ust. 2 dekretu)." Pogląd ten został jeszcze bardziej szczegółowo rozwinięty w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. I OPS 2/06 (ONSAiwsa z 2006 r., nr 5, poz. 123), w której zajęto stanowisko, że "przepis art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu ma charakter materialnoprawny, w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia [Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej], który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu. Jednakże dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również (zgodnie z zawartym tam odesłaniem) przepis "art. 1, część druga". Już ze wstępu do art. 2 dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a), b), c), d) i e) w art. 1 ust. 2 dekretu. Punkty a), b) i c) tego ustępu nie budzą raczej wątpliwości, że może tu chodzić o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, to znaczy o grunty rolne, skoro mają być przeznaczone na upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz tworzenie nowych gospodarstw rolnych czy też na tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej. Natomiast dwa następne punkty, d) i e), są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości niż nieruchomości ziemskie, na przykład pałaców, dworów czy też budynków mieszkalnych, co rzekomo odpowiada celom tam określonym. Nie zwraca się jednak uwagi na to, że mowa jest tam o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Wyraz "teren" w języku polskim jest jednoznaczny (...). To, że niekiedy w ramach reformy rolnej przejmowano pałace, dwory czy też inne obiekty o wartości historyczno-kulturalnej na siedziby władz, domów kultury, bibliotek, kółek rolniczych, państwowych gospodarstw rolnych czy też różnych organizacji społecznych, świadczy tylko o tym, że w praktyce dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był nierzadko tylko pretekstem, a rzeczywiste cele działania ówczesnych władz były odległe od wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu".

W takim stanie rzeczy powołanie się przez organ odwoławczy na przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (cyt. wyżej) dla uzasadnienia ograniczenia zakresu badania związków funkcjonalnych zespołu pałacowo – parkowego w N. z resztą majątku rolnego oraz poprzestanie na badaniu związków formalnych (brak wydzielenia prawnego), finansowych i personalnych nie mieści się we wskazywanej także przez ten organ konieczności badania związku funkcjonalnego. Przez związek taki rozumieć należy przede wszystkim względy techniczne i technologiczne, które miały określona rolę w procesie produkcyjno – uprawowo – hodowlanym prowadzonym na należących do właściciela spornego obiektu gruntach rolnych. Opaczne i zbyt szerokie pojmowanie związku funkcjonalnego spowodowało, że pominięty został najistotniejszy element w postaci braku ustalenia czy zespół pałacowo – parkowy stanowił składnik gospodarstwa rolnego i czy był wykorzystywany do produkcji rolnej, względnie czy stanowił wyłącznie siedzibę i lokum siedliskowe właściciela gruntów rolnych. Jak wyżej zaznaczono, dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości, a tylko nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie - nieruchomości ziemskich. Jeżeli zaś uwzględni się ponadto cel przepisów tego dekretu, którym było przeprowadzenie reformy rolnej (a nie innej reformy), a także brzmienie niektórych jego przepisów i przepisów przywołanego rozporządzenia wykonawczego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. to należy podobnie jak to uczynił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianej uchwały przyjąć, że przejęciu podlegały te nieruchomości, które były lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie.

Podstawy do odmiennego wniosku nie może stanowić zawarte w uzasadnieniu decyzji odwoławczej twierdzenie, że dla realizacji celów reformy rolnej w postaci tworzenia określonych ośrodków przejmowane były także zabudowania, w tym pałace, dwory czy wille, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność Państwa tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela. Była to bowiem kwestia praktyki stosowania ogólnie pojmowanych przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej przez odpowiednie organy, co nie może, ani w sensie negatywnym ani pozytywnym, stanowić argumentu w zakresie obecnie dokonywanej wykładni tych przepisów.

Zarzucone również w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania na skutek nie przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku expressis verbis, że uchybienie polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy (nota bene zebranego w sposób bardzo obszerny przez organ I instancji), stanowi tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jest oczywiście bezzasadne. Nie wyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia stanowi na tyle ważką podstawę do zastosowania przez sąd administracyjny przepisu art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a., że dalszy wywód na okoliczność, iż uchybienie to wpłynęło na rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być zbyteczne, a przynajmniej nie stanowiło tego rodzaju naruszenia przepisów postępowania, które można by było uznać za naruszenie przepisów postępowania usprawiedliwiające podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny z wyżej podanych powodów, stosownie do treści art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.