Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2112/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6552
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: § 15 ust. 1 i 3, § 18 ust. 2 pkt 3,
journal: Dz.U. 2009 nr 48 poz 390
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju  Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów  Wiejskich na lata 2007-2013

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant asystent sędziego Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 1/15 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, 2. zasądza od S. G. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 2072 (dwa tysiące siedemdziesiąt dwa) złote tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 8 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 1/15, po rozpoznaniu skargi S. G., uchylił decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] listopada 2014 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] lipca 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

S. G. złożył 25 lipca 2011 r. wniosek o przyznanie płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne na rok 2011.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Kierownik Biura ARiMR) decyzją z [...] czerwca 2012 r. przyznał stronie płatność z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne na rok 2011 w wysokości 13 338,60 zł, w tym: 1/ wsparcie na zalesianie - 8 557,80 zł płatne jednorazowo po wykonaniu zalesienia; 2/ premię pielęgnacyjną - 1 936,80 zł płatną corocznie przez okres 5 lat, począwszy od dnia wykonania zalesienia; 3/ premię zalesieniową - 2 844 zł płatną corocznie przez okres 15 lat, począwszy od dnia wykonania zalesienia. Przyznane środki zostały wypłacone 3 sierpnia 2012 r., na rachunek bankowy producenta rolnego.

S. G. 7 maja 2013 r. złożył wniosek o wypłatę płatności na zalesianie gruntów rolnych.

Kierownik Biura ARiMR decyzją z [...] kwietnia 2014 r. przyznał S. G. pomoc na zalesianie w łącznej wysokości 4 780,80 zł, w tym: 1/ premię pielęgnacyjną - 1 936,80 zł; 2/ premię zalesieniową - 2 844 zł. Środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego w dniu 23 kwietnia 2014 r.

W dniu 8 maja 2014 r. do Biura Powiatowego ARiMR w P. wpłynął odpis aktu notarialnego z 1 lipca 2013 r., Rep. A nr [...], z którego wynikało między innymi, że własność działki nr ew. [...], objętej programem zalesiania, została przeniesiona przez S. G. na rzecz córki – J. G.

Kierownik Biura ARiMR, po wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nadmiernie lub nienależnie pobranych środków finansowych na zalesianie gruntów rolnych, decyzją z [...] lipca 2014 r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne, w łącznej wysokości 18 119,40 zł.

Skarżący złożył odwołanie od decyzji.

Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor Oddziału ARiMR) decyzją z [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy, powołując przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 48, poz. 390 ze zm., dalej: rozporządzenie z dnia 19 marca 2009 r.), podniósł, że pomoc na zalesianie gruntów rolnych jest przyznawana rolnikowi, który zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez okres 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie (§ 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r.). Zgodnie z § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r., jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych tym wnioskiem albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, pomoc przysługuje temu rolnikowi, jeżeli w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności lub współwłasności tych gruntów złoży on wniosek o pomoc do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o pomoc, o którym mowa w § 9 ust. 4 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r.

Natomiast w myśl § 15 ust 4 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy przeniesienie własności lub współwłasności gruntów objętych wnioskiem o pomoc nastąpiło po dniu doręczenia decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie.

Organ zaznaczył, że skarżący otrzymał w ramach pomocy na zalesianie gruntów rolnych łącznie 18.119,40 zł. Kwota ta została wypłacona producentowi rolnemu. Skarżący przeniósł posiadanie wszystkich działek rolnych na rzecz córki J. G., w tym również zalesioną działkę ewidencyjną nr [...] i tym samym zaprzestał realizacji zobowiązania do prowadzenia założonej uprawy leśnej. Córka skarżącego 23 lipca 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie (PROW 2007-2013) w przypadku przeniesienia własności/współwłasności wszystkich gruntów lub ich części objętych wnioskiem o przyznanie pomocy na zalesianie wraz z załącznikami. Wniosek ten został złożony z uchybieniem 35 dniowego, terminu, określonego w § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r., który rozpoczął swój bieg od dnia przeniesienia własności działki, tj. od 1 lipca 2013 r. i upłynął 6 sierpnia 2013 r. Termin określony w § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. jest terminem prawa materialnego, nie podlega przywróceniu, a jego uchybienie skutkuje wygaśnięciem roszczeń uprawnionego. Organ podał, że postanowieniem Dyrektora Oddziału ARiMR z 22 września 2014 r. odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wniosku J. G. z 23 lipca 2014 r. Tym samym spełniona została przesłanka określona w § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r., zgodnie z którym rolnik zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich cześć na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność gruntów objętych wnioskiem o pomoc, nie spełnił warunków, zgodnie z § 15 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, udzieloną skarżącemu pomoc finansową, w myśl przepisów ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. j. Dz. u. z 2013 r., poz. 173, dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), uznać należało za nienależnie pobrane płatności, które podlegają zwrotowi wraz odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, naliczanymi po upływie 60 dni od powiadomienia producenta o konieczności zwrotu udzielonych płatności.

Dyrektor Oddziału ARiMR, odnosząc się do zarzutów odwołania, co do niewiedzy skarżącego o obowiązku złożenia przez J. G. wniosku o przyznanie pomocy na zalesianie w zakreślonym prawem terminie, stwierdził, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności na zalesiania gruntów złożył oświadczył, iż znane mu są zasady przyznawania wnioskowanych płatności oraz zobowiązał się do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach objętych wnioskiem, przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności. Tym samy podniesiona przez stronę argumentacja w tym zakresie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

S. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 8 maja 2015 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura ARiMR z [...] lipca 2014 r.

W uzasadnieniu Sąd podał, że organy administracji publicznej uzasadniając wydane decyzje uznały, że skarżący przenosząc na rzecz córki J. G. własność posiadanych gruntów rolnych w tym zalesionej działki ewidencyjnej nr [...] zaprzestał realizacji zobowiązania do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez okres 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie. Z treści złożonego do akt sprawy 8 maja 2014 r. aktu notarialnego Rep. A nr [...] przeniesienie własności działki rolnej nr ew. [...] nastąpiło 1 lipca 2013 r. Wniosek, o którym mowa w § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. J. G. złożyła dopiero 23 lipca 2014 r., tj. z uchybieniem 35 dniowego terminu, określonego w powołanym przepisie. Powyższą okoliczność potwierdza, zdaniem organów, postanowienie Dyrektora Oddziału ARiMR z 22 września 2014 r., nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku J. G. o przyznanie pomocy na zalesienie w przypadku przeniesienia własności gruntów rolnych objętych wnioskiem. Tym samym, w ocenie organów, wystąpiły przesłanki określone w § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego, do żądania zwrotu udzielonej skarżącemu pomocy na zalesianie w pełnej wysokości, jako kwoty nienależnie pobranej. Sąd pierwszej instancji uznał stanowisko organów za przedwczesne.

WSA zaznaczył, że S. G. w skardze i w ustnym stanowisku przedstawionym na rozprawie 8 maja 2015 r. podniósł, iż kilkanaście dni po zawarciu aktu notarialnego z 1 lipca 2013 r. J. G. była z matką w Agencji ARiMR w P. i okazała umowę darowizny. Według relacji skarżącego, pracownica Agencji sporządziła kserokopię aktu notarialnego i nie poinformowała córki, że trzeba w tej sprawie "zrobić coś jeszcze".

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że powyższa okoliczność była znana organowi odwoławczemu przed wydaniem zaskarżonej decyzji, gdyż w akt sprawy było postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 3 listopada 2014 r., nr [...] o dołączeniu akt sprawy dotyczącej wniosku J. G. z 23 lipca 2014 r. o przyznanie pomocy na zalesianie, w tym min. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 20 października 2014 r., w której wskazywała na fakt przedstawienia kserokopii aktu notarialnego z 1 lipca 2013 r., w siedzibie Agencji w P., kilka dni po jego sporządzeniu.

Zdaniem Sądu, powyższa okoliczność wymaga poczynienia dodatkowych ustaleń i ich oceny w ramach wszczętego postępowania o ustaleniu nadmiernie lub nienależnie pobranych środków finansowych na zalesianie gruntów, przyznanych S. G. Koniecznym jest zatem ustalenie, czy córka skarżącego faktycznie była w Agencji w P. z aktem notarialnym po kilkunastu dniach od zawarcia umowy darowizny oraz czy pracownik Agencji udzielił jej koniecznych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu dopiero wyjaśnienie wskazanych wątpliwości pozwoli na ocenę zachowania terminu do złożenia wniosku przez córkę skarżącego, zgodnie z § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia zalesieniowego, a tym samym wystąpienie przesłanek pozwalających na uznanie wypłaconych skarżącemu kwot pomocy na zalesienia, jako nienależnych.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 996/14 uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału ARiMR z 22 września 2014 r. oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura ARiMR z 1 sierpnia 2014 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosku J. G. o przyznanie pomocy na zalesianie w przypadku przeniesienia własności gruntów rolnych objętych wnioskiem. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że jedną z przyczyn uwzględnienia skargi było niewyjaśnienie przez organ administracji kwestii związanych ze stanowiskiem skarżącej, co do przedstawienia kserokopii aktu notarialnego z 1 lipca 2013 r., w siedzibie Agencji w P., kilka dni po jego sporządzeniu.

Wobec powyższego Sąd uznał, że obecnie, nie jest wyjaśniona kwestia, czy J. G., która przejęła od skarżącego własność działki ew. nr [...] objętej wnioskiem o pomoc, spełniła warunki, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r., a w związku z tym nie ma podstaw do ustalenia S. G. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne z powołaniem się na § 18 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia.

Dyrektor Oddziału ARiMR zaskarżył ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie w każdym przypadku kosztów postępowania.

Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię a mianowicie § 18 ust. 2 pkt 3, ust. 3b, § 15 ust 1 i ust. 3, ust 3a, rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. w związku z art. 25 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 26, art. 22 ust. 2, art. 21 ust 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 29 ust 1 i ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2013, poz. 1438 dalej: ustawa o ARiMR) w związku z art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (DZ.Urz.L 2006.368.15, dalej: rozporządzenie nr 1974/2006) w związku z art. 19 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzające przepisy przejściowe (Dz.U.UE.L.2014.227.1, dalej: rozporządzenie nr 807/2014) i błędne przyjęcie, że w sytuacji gdy w niespornym stanie faktycznym ustalonym w niniejszej sprawie, że w terminie nie zostało złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie o przejęciu zobowiązań z tytułu zalesiania gruntów rolnych przez rolnika, który nabył grunty od strony, organ nie był uprawniony do wydania decyzji określającej nienależnie pobrane płatności z tytuł zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne z uwagi na to, że strona podnosi, iż rzekomo złożyła akt notarialny o przekazaniu gospodarstwa rolnego, aczkolwiek okoliczność ta w żaden sposób nie jest udowodniona, i nie została pouczona o obowiązku zwrotu płatności w przypadku niezłożenia przez nabywcę oświadczenia o przejęciu zobowiązań, w sytuacji gdy powołane wyżej przepisy wskazują w sposób niewątpliwy, iż zasadą jest, iż w przypadku, gdy podczas trwania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekaże całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, a ta ostatnia nie przejmie zobowiązania na pozostały okres w terminie wskazanym w § 15 ust. 1 pkt 1 w związku z § 18 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r., a termin ten nie podlega przywróceniu, a jeśli zobowiązanie nie jest przejęte, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie;

2) naruszenie prawa materialnego a mianowicie § 18 ust. 2 pkt 3, ust. 3b, § 15 ust. 1 i ust. 3, ust. 3a, rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. w związku z art. 44 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 w związku z art. 19 rozporządzenia nr 807/2014 poprzez ich błędne niezastosowanie i art. 21 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich poprzez ich błędne zastosowanie i błędne przyjęcie, iż z przepisów art. 21 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, które są przepisami o charakterze procesowym wywieść można prawa o charakterze materialnoprawnym, a mianowicie błędnie przyjął, iż w przypadku gdy strona nie została pouczona dodatkowo (albowiem treść zobowiązań została ujęta we wniosku o przyznanie płatności, który stanowił podstawę wydania decyzji o przyznaniu płatności i która to treść zobowiązań jak wynika z oświadczenia strony na tym wniosku była jej znana) o skutkach sprzedaży gospodarstwa rolnego gdy nabywca nie złoży w terminie oświadczenia o przejęciu, zobowiązań, iż nie jest zobowiązany do zwrotu pomocy, w sytuacji gdy przepisy te mają charakter przepisów o charakterze procesowym i stanowią dodatkowo modyfikację praw i obowiązków procesowych organów administracyjnych o charakterze informacyjnym wynikających z zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie te obowiązki zostały ograniczone do sytuacji gdy strona złoży takie żądanie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, i w żadnym razie nawet uchybienie tym obowiązkom informacyjnym o charakterze procesowym nie może rodzić po stronie beneficjenta uprawnienia o charakterze materialnoprawnym, a mianowicie prawa do niezwracania pobranej płatności, która dotyczy przekazanego gospodarstwa rolnego i w stosunku, do którego w terminie nabywca nie złożył oświadczenia o przejęciu zobowiązań, a termin nie podlega przywróceniu, albowiem przepisy prawa materialnego, których Sąd błędnie nie zastosował, a mianowicie § 18 ust 2 pkt 3, ust. 3b, § 15 ust. 1 i ust. 3, ust. 3a, rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. w związku z art. 44 ust 1 rozporządzenia nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w związku art. 19 rozporządzenia nr 807/2014, kształtujące sytuację prawną strony są jasne i wiążą z wypełnieniem hipotezy i spełnieniem przesłanki przekazania przez beneficjenta gospodarstwa rolnego oraz przesłanki niezłożenia w terminie przez nabywcę oświadczenia o przejęciu zobowiązań, jedną dyspozycję a mianowicie obowiązek zwrotu wypłaconej pomocy;

3) naruszenie § 18 ust. 2 pkt 3,ust. 3b, § 15 ust. 1 i ust. 3, ust. 3a, rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. poprzez błędne niezastosowanie w szczególności przepisu o tym, iż termin na złożenie Agencji na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenia przez nabywcę o przyjęciu zobowiązań zbywcy wynosi 3 miesiące i jest to termin nieprzywracalny i jest to jeden z warunków koniecznych określonych w § 15 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. a w konsekwencji Sąd błędnie przyjął, iż "nie jest wyjaśniona kwestia, czy J. G., która przejęła od skarżącego własność działki ew. nr [...] objętej wnioskiem o pomoc, spełniła warunki, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia zalesieniowego" i na tej podstawie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji;

4) naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) i art. 151, art. 141 § 4, art. 3 § 2 pkt 1, w związku z art. 135 i art. 133 § 1 art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w związku z art. 229 kodeksu postępowania cywilnego oraz w związku z art. 21 ust. 1, ust.2 i ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i w związku z art. 77 i art. 75 oraz art. 76 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez pominięcie niespornej okoliczności, iż nabywca nieruchomości złożył na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie o przyjęciu zobowiązań zbywcy z tytułu zalesienia w dniu 23 lipca 2014r. czyli z upływem roku od dnia nabycia nieruchomości (gospodarstwa rolnego, którego dotyczył wniosek), a więc z uchybieniem 3 miesięcznego terminu na złożenie wniosku, a nadto pominięcie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach, a mianowicie aktu notarialnego 1 lipca 2013r. umowy darowizny sporządzonego przed Notariuszem M. K. z Kancelarii Notarialnej z P. Nr Rep. A [...], z której wynika, że zbywca gospodarstwa rolnego oświadczył, iż nieruchomość nie jest obciążona żadnymi zobowiązaniami publicznoprawnymi, nadto w umowie tej tym, nabywca nie składał żadnego oświadczenia o przejęciu zobowiązań z tytułu otrzymanej pomocy na zalesianie (nie były wszak one ujawnione), pisma strony z 28 maja 2014 r., w którym w odpowiedzi na informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnik oświadczył, że nie ma ku temu podstaw, gdyż pomoc została mu przyznana a zalesienie gruntu wykonane, dokumentów zgromadzonych w toku postępowania przed organem pierwszej instancji po wszczęciu postępowania, gdzie strona nie składała żadnych pism, oświadczeń ani wniosków dowodowych, mimo stosownego pouczenia o tym w piśmie z 1 lipca 2014 r., odwołania z 28 lipca 2014 r., w którym strona oświadcza, że to skarżący złożył w "biurze Agencji" "akt notarialny przenoszący własność", "informując tym samym o dokonanej darowiźnie", "nie poinformował córki że powinna ona poinformować Agencję o przeniesieniu prawa własności nieruchomości"; "Córka J. G. w dniu 23.07.2014 r. złożyła w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wniosek o przyznanie pomocy na zalesienie w przypadku przeniesienia własności wszystkich gruntów"; skarżący w toku postępowania przed organem drugiej instancji nie składał żadnych wniosków dowodowych poza załączeniem do odwołania kopii wniosku z 23 lipca 2014r., kopię wniosku J. G. z 23 lipca 2014 r., kopię odwołania J. G. z 13 sierpnia 2014 r., nadto do skargi poza niedopuszczalnym na etapie postępowania przed sądami administracyjnymi wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka, który to wniosek skarżący sformułował po raz pierwszy i z którego wywodzi okoliczności sprzeczne z dotychczas składanymi przez niego oświadczeniami i okolicznościami wynikającymi ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, skarżący nie przedłożył żadnych dowodów, a gdyby Sąd właściwie zastosował przepisy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz rozstrzygał w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, musiałby uznać, za niewiarygodne twierdzenia, jakoby J. G. składała w Agencji wypis/kopię/odpis aktu notarialnego darowizny z 1 lipca 2013 r. w sytuacji gdy uprzednio sam skarżący oświadcza, że to on złożył w Agencji kopię przedmiotowego aktu darowizny i wobec tego uznał, że Agencja jest poinformowana o zmianie właściciela gruntów, a nadto nie poinformował córki o zobowiązaniach związanych z przejętymi gruntami, w tym wobec Agencji z tytułu otrzymanej pomocy na zalesienie, co potwierdza dodatkowo nie tylko działanie nabywcy, ale także treść aktu notarialnego, gdzie skarżący nie oświadczył, iż nie istnieją żadne zobowiązania publiczno-prawne związane z nieruchomością, a (wobec tego i konsekwencji tego) nabywca w akcie notarialnym nie składała oświadczenia o przejęciu zobowiązań (abstrahując w tym miejscu, iż z uwagi na potrzebę złożenia Agencji oświadczenia na piśmie na udostępnionym przez Agencję formularzu, oświadczenie w akcie notarialnym nie byłoby skuteczne wobec Agencji, a co najwyżej rodziłoby odpowiedzialność cywilnoprawną nabywcy wobec zbywcy), a wobec tego powoływana w skardze okoliczność w żadnym razie nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materialne dowodowym w sprawie poddanym właściwej ocenie, w szczególności z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego, oraz zebranym przy zachowaniu wszelkich rygorów i procedur postępowania administracyjnego, a wobec tego Sąd dokonując należytej i prawidłowej oceny zarówno legalności działania organów administracji jak i twierdzeń strony zawartych w skardze i złożonych na terminie rozprawy (nie mają one waloru dowodu w sprawie!), skargę oddaliłby, a z całą pewnością nie formułowałby tezy, iż "nie jest wyjaśniona kwestia, czy J. G., która przejęła od skarżącego własność działki ew. nr [...] objętej wnioskiem o pomoc, spełniła warunki, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia zalesieniowego", a wobec tego naruszenie przez Sąd przepisów postępowania ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie;

5) naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 153 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151, art. 141 § 1, art. 3 §2 pkt 1, w związku z art. 135 i art. 133 § 1, art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w związku z art. 229 kodeksu postępowania cywilnego oraz w związku z art. 21 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i w związku z art. 77 i art. 75 oraz art. 76 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez powołanie się w niniejszej sprawie na rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w wyroku z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 996/14, mimo iż rozstrzygnięcie to nie zostało wydane w niniejszej sprawie, a nadto jego treść w żadnym razie nie pozwala przyjąć, iż skarga jest uzasadniona, biorąc pod uwagę zwłaszcza materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, zwłaszcza z dokumentów, twierdzenia skarżącego w toku niniejszego postępowania administracyjnego oraz jego działanie i zaniechania w sprawie, oraz na etapie przed wszczęciem postępowania a po doręczeniu skarżącemu informacji o możliwości dobrowolnego zwrotu, a także niesporna i udowodniona dokumentem urzędowym (adnotacja urzędowa o wpływie na wniosku i oświadczeniu) okoliczność, iż nabywca gospodarstwa rolnego złożyła oświadczenie na formularzu udostępnionym przez Agencję o przejęciu zobowiązań z tytułu płatności na zalesienia w dniu 23 lipca 2014r., a wobec tego Sąd uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji naruszył wyżej powołane przepisy w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została wniesiona od wyroku Sądu pierwszej instancji wydanego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem decyzja lub postanowienie podlegają uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi inne, niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów proceduralnych, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. W związku z tym obowiązkiem sądu uwzględniającego skargę na tej podstawie jest nie tylko wskazanie przepisu czy przepisów postępowania, którym organ administracji publicznej uchybił i wyjaśnienie na czym to uchybienie polegało, ale również wykazanie prawdopodobieństwa oddziaływania naruszeń prawa procesowego na wynik sprawy administracyjnej.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę wniesioną przez S. G., gdyż doszedł do wniosku, że w sprawie nie została dostatecznie wyjaśniona kwestia spełnienia przez przejmującą gospodarstwo rolne skarżącego J. G. warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia z 19 marca 2006 r. Zdaniem Sądu przed wyjaśnieniem tej kwestii nie było podstaw do określenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności. Formułując powyższe stanowisko WSA miał przede wszystkim na uwadze, że w skardze oraz na rozprawie poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku, skarżący podniósł nowe okoliczności związane z powiadomieniem organów Agencji, przez córkę skarżącego J. G., o zawarciu umowy darowizny. Sąd uznał te okoliczności za istotne i wymagające poczynienia dodatkowych ustaleń oraz ich oceny w ramach postępowania o ustalenie nadmiernie lub nienależnie pobranych środków finansowych na zalesianie gruntów przyznanych skarżącemu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji nie jest prawidłowe z następujących przyczyn:

Na wstępie należy zauważyć, że materialnoprawną podstawę wydania kwestionowanej przez skarżącego decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne stanowił przepis § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 19 marca 2009 r., zgodnie z którym płatność na zalesianie podlega zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, w przypadku przeniesienia własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 3. Z kolei § 15 ust. 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. stanowi, że w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji w sprawie pomocy na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych tym wnioskiem albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, pomoc przysługuje temu rolnikowi, jeżeli:

1) w terminie 3 miesięcy ( do dnia 24 stycznia 2014 r. termin ten wynosił 35 dni) od dnia przeniesienia własności lub współwłasności tych gruntów złoży on wniosek o pomoc do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o pomoc, o którym mowa w § 9 ust. 4;

2) zobowiąże się do:

a) kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 albo § 5 ust. 1 pkt 2,

b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności na zalesianie, uzyskanych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych gruntów, jaką poprzedni właściciel lub współwłaściciel byłby obowiązany zwrócić, jeżeli wystąpiłyby okoliczności powodujące konieczność zwrotu płatności na zalesianie - w przypadku wystąpienia takich okoliczności.

3) uzyskuje on co najmniej 25% dochodów z rolnictwa – w przypadku premii zalesieniowej.

Powołany przepis ma odpowiednie zastosowanie w przypadku, gdy przeniesienie własności lub współwłasności gruntów objętych wnioskiem o pomoc nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie.

W rozpoznawanej sprawie przeniesienie przez beneficjenta własności gruntów objętych wnioskiem o pomoc nastąpiło 1 lipca 2013 r., a więc po wydaniu decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie. W związku z tym rozważenia wymagało, czy nabywca gruntów objętych wnioskiem spełnił warunki określone w § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia z 19 marca 2009 r., a tym samym czy skarżący miał obowiązek zwrotu uzyskanej pomocy na zalesianie. Z niekwestionowanych ustaleń dokonanych przez organy obu instancji wynika, że J. G. złożyła wniosek o pomoc 23 lipca 2014 r., a więc już po upływie terminu określonego w § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. Dodać należy, że organy obu instancji przyjęły, że w sprawie miał zastosowanie termin 35 dni, zgodnie z brzmieniem § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca w dacie przenoszenia własności gruntów objętych wnioskiem o pomoc na zalesianie. Powoływanie się przez Dyrektora Oddziału ARiMR w skardze kasacyjnej na treść § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. obowiązującą od 24 stycznia 2014 r. nie ma istotnego znaczenia. W rozpoznawanej sprawie wniosek nabywcy nie został bowiem złożony ani w terminie 35 dni, ani 3 miesięcy, a więc z punktu widzenia obowiązku skarżącego zwrotu uzyskania pomocy, ta niekonsekwencja organu nie wpływa na ocenę jego sytuacji prawnej. Podkreślenia wymaga, że obecnie nie ulega wątpliwości, że wspomniany termin jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu (§ 15 ust. 3a rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. obowiązujący od dnia 24 stycznia 2014 r.). W związku z tym ustalenie, że wymagany wniosek został złożony po upływie terminu, wymienionego w § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. jest, co do zasady, wystarczające do przyjęcia, że zachodzą przesłanki zwrotu przyznanej pomocy, o których mowa w § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r.

Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Przyjęcie w powołanym przepisie zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Tymczasem Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę wziął pod uwagę okoliczności, które zostały podniesione przez skarżącego dopiero w skardze i podczas rozprawy przed tym Sądem, a które nie zostały ujawnione w toku postępowania administracyjnego i nie były przedmiotem rozważań organów orzekających w sprawie. Jednocześnie Sąd nie wyjaśnił z jakiego powodu odstępuje od zasady wyrażonej w art. 133 § 1 p.p.s.a.

WSA formułując stanowisko o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, nie uwzględnił oświadczeń skarżącego zawartych w składanych w toku postępowania pismach. Sąd pierwszej instancji uznał za konieczne wyjaśnienie okoliczności związanych z przedłożeniem przez J. G. pracownikowi Agencji aktu notarialnego umowy darowizny w lipcu 2013 r. oraz pouczeń udzielonych jej przez tego pracownika, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. WSA pominął jednak, że w postępowaniu przed organami Agencji S. G. w piśmie z 28 maja 2014 r. oraz w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oświadczył, że to on sam złożył w biurze Agencji akt notarialny przenoszący własność, co jego zdaniem było równoznaczne z powiadomieniem o dokonanej darowiźnie oraz, że nie poinformował córki o zobowiązaniu z tytułu zalesienia. WSA nie uwzględnił również, że J. G. składając wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie i w dalszych pismach nigdy nie wspomniała o przedłożeniu aktu notarialnego z 1 lipca 2013 r. w biurze Agencji kilka dni po jego sporządzeniu oraz oświadczyła, że zdaje sobie sprawę, że formalnie termin złożenia wniosku został przez nią przekroczony, jednak przejęła wszystkie zobowiązania wynikające z dotacji na zalesienie w dniu zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości tj. 1 lipca 2013 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zaskarżona decyzja została wydana, gdy w obrocie prawnym funkcjonowało ostateczne postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku J. G. o przyznanie pomocy na zalesianie w przypadku przeniesienia własności gruntów rolnych objętych wnioskiem. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, późniejszy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 996/14, którym uchylono postanowienia organów obu instancji, spowodował, że kwestia przejęcia od skarżącego przez jego córką zobowiązania z tytułu zalesiania nie mogła być uznana za wyjaśnioną. WSA nie wyjaśnił jednak z jakiego powodu, oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnił zmiany, które nastąpiły już po jej wydaniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opisany sposób przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji przez Sąd pierwszej instancji naruszał art. 133 § 1 p.p.s.a.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wyjaśnienie okoliczności, na które wskazał Sąd pierwszej instancji nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. Gdyby nawet okazało się, że J. G., w terminie otwartym do spełnienia warunków opisanych w § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r., rzeczywiście była w biurze Agencji i przedstawiła akt notarialny umowy darowizny oraz nie została pouczona o konieczności podjęcia dalszych czynności niezbędnych do przejęcia zobowiązania jej ojca, to i tak z uwagi na upływ terminu materialnego ustanowionego w § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009 r. oraz wymóg złożenia wniosku na formularzu udostępnionym przez Agencję, skarżący nie mógłby zostać zwolniony z obowiązku zwrotu uzyskanej pomocy na zalesianie. W tej sytuacji stawianie organom obu instancji zarzutu naruszenia przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy należało uznać za wadliwe. Podkreślenia wymaga także, że Sąd pierwszej instancji, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., nie wykazał, że gdyby nie zarzucane organowi uchybienie, to rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być inne. Innymi słowy Sąd pierwszej instancji nie wykazał związku między uchybieniami zarzucanymi organowi a wynikiem sprawy, co sprawia, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

Sąd pierwszej instancji powtórnie kontrolując zaskarżoną decyzję powinien rozważyć, czy postępowanie poprzedzające jej wydanie zostało przeprowadzone prawidłowo, oraz czy w stanie sprawy istniejącym w dacie wydania zaskarżonej decyzji istniały przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy na zalesianie jaką uzyskał S. G.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity Dz. U. 2013, poz. 490). Koszty te obejmują wpis od skargi kasacyjnej (272 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika organu, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną (1800 zł).