Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2143/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1, 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 3 i 6
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 141 par. 1 pkt 1, art. 153, 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi P. [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] września 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania T.K. od decyzji Prezydenta W. z [...] lutego 2008 r. nr [...] odmawiającej przyznania T.K. prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o pow. [...] m2 oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...], dla której Sąd Rejonowy dla W. [...] prowadzi księgę wieczystą KW Nr [...] – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] dawniej oznaczona hip. Nr [...] objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego W. [...] w W. – Wydziału III Ksiąg Publicznych Hipotecznego z [...] czerwca 1952 r. – tytuł własności nieruchomości ozn. hip. Nr [...] w W. uregulowany był wpisem jawnym na rzecz firmy [...] "T." [...]" z mocy aktu kupna-sprzedaży z [...] lutego 1925 r. za nr [...] i wniosku z [...] stycznia 1931 r. nr [...].

Z dniem wejścia w życie dekretu [...] t.j. 21 listopada 1945 r. na podstawie art. 1 przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy W.

Orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1948 r. na zasadzie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP nr 3 poz. 17) orzeczono o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa firmy [...] "T." [...] z siedzibą przy ul. [...]. Orzeczenie zostało opublikowane w Monitorze Polskim Nr [...], poz. [...] z [...] czerwca 1948 r. Jak wynika z jego treści z dniem ogłoszenia, przedmiotowe przedsiębiorstwo uległo przejęciu na własność Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami.

W dniu [...] listopada 1948 r. w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. opublikowane zostało ogłoszenie o objęciu gruntów w posiadanie przez Gminę W., stosownie do § 1 Rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez Gminę W. (Dz. U. R.P. Nr 6, poz. 43). Ogłoszenie obejmowało grunty położone przy ul. [...]

Decyzją z [...] października 1993 r. nr [...] Minister Przemysłu i Handlu po rozpatrzeniu wniosku Z.K., A.W. i T.K. stwierdził nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1948 r. wskazując, iż decyzja nacjonalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych – przejęty zakład użytkowany jest w tym samym co przed nacjonalizacją obrębie i niemal w tej samej zabudowie, a przejęcie nieruchomości gruntowej na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej było bezprzedmiotowe, gdyż w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia, stosownie do postanowień dekretu, nieruchomość ta stanowiła już własność gminy W. Z ustaleń zawartych w decyzji z [...] października 1993 r. wynika, iż w szczególności przedmiotowa nieruchomość stanowiąca składnik mienia spółki jawnej nigdy nie została przejęta przez Skarb Państwa wymaganym przez przepisy nacjonalizacyjne protokołem zdawczo- odbiorczym. W świetle w/w decyzji przed objęciem w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez Gminę W. w sposób przewidziany w powołanym dekrecie doszło do wadliwej nacjonalizacji w/w przedsiębiorstwa orzeczeniem nr [...] z [...] czerwca 1948 r. Ministra Przemysłu i Handlu. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 grudnia 1994 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 2139/93 oddalił skargę na decyzję z [...] października 1993 r.

Decyzją nr [...] z [...] grudnia 1998 r. Minister Gospodarki przyznał odszkodowanie za utracone mienie przedsiębiorstwa "[...] "T." [...]" na rzecz Z.K. w wysokości 1/3, A.W. w wysokości 1/3 i T.K. w wysokości 1/3 części.

W dniu 27 października 1993 r. T.K. złożył wniosek na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu nieruchomości w W. nr hip. [...] położonej przy ul. [...] o pow. [...] m2, oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...] – w ramach zwrotu, jednocześnie wniósł o zwrot zabudowań znajdujących się na przedmiotowym gruncie o łącznej pow. [...] m2.

Postanowieniem z [...] czerwca 1995 r. Burmistrz Gminy W. – [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa

własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] na rzecz następców prawnych byłych właścicieli hipotecznych – do czasu wydania przez Wojewodę [...] decyzji w sprawie przekazania mienia ogólnonarodowego (państwowego) na własność gminy.

Protokołem z [...] grudnia 1995 r. działający z upoważnienia Wojewody [...] H.B., przy udziale Prezesa Zarządu Przedsiębiorstwa [...] "B." sp. z o.o. w W. przekazał T.K. – spadkobiercy właścicieli [...] "T." [...] środki trwałe wymienione szczegółowo w protokole, znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości.

W toku prowadzonego postępowania komunalizacyjnego dotyczącego działki ozn. Nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] wydane zostały następujące orzeczenia:

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z [...] sierpnia 1995 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 1995 r. nr [...] stwierdzającą nabycie przez Dzielnicę – Gminę W. [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...] o pow. [...] m2 na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem I SA 1623/95 z 20 listopada 1996 r. uchylił obydwie decyzje na skutek skargi Zarządu Gminy W. [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd przyjął, iż nieruchomość ta podlegała działaniu dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Grunt więc przeszedł na własność gminy z dniem wejścia w życie dekretu tj. z dniem 21 listopada 1945 r. Późniejsza nacjonalizacja dokonana orzeczeniem nr [...] z [...] czerwca 1948 r. nie miała w tym przypadku zastosowania. Konsekwencją przejęcia własności gruntu na podstawie dekretu było prawo dotychczasowego właściciela oraz innych osób wymienionych w art. 7 ust. 1 dekretu do złożenia w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę wniosku o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym.

Na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – Sąd Najwyższy wyrokiem z 3 września 1997 r. sygn. akt III RN 36/97 uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, iż w 1945 r. działka będąca przedmiotem sporu została – zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami – "skomunalizowana" (stając się własnością Gminy W.), a następnie (w 1950 r.) stała się z kolei własnością Skarbu Państwa. W międzyczasie w 1948 r. – doszło do jej "powtórnej" wadliwej nacjonalizacji w drodze orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu. W 1993 r. to orzeczenie zostało uznane za nieważne. Nadto Sąd Najwyższy stwierdził, iż pierwszoplanowym działaniem w przedmiotowej sprawie powinno być rozstrzygnięcie o uprawnieniach następców prawnych dawnych właścicieli do odzyskania spornej działki w świetle decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z 1993 r. W następnej kolejności sąd nakazał rozważyć, czy nieruchomość ta, pozostająca w 1990 r. zgodnie z istniejącymi w aktach dowodami, w dyspozycji Skarbu Państwa w ogóle mogła podlegać komunalizacji zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r.

Rozpoznający ponownie sprawę Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem w sprawie I SA 1709/97 z 10 marca 1998 r. uchylił decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] sierpnia 1995 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody z [...] lipca 1995 r. Analizując podstawy prawne komunalizacji ex lege na podstawie art. 5 ust. 1 oraz ocenę prawną wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż istotną rzeczą w sprawie jest to, na podstawie którego z punktów art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, stwierdzono nabycie przez Dzielnicę Gminę W. [...] na własność przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z [...] kwietnia 1999 r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z 10 maja 1990 r. odmówił komunalizacji przedmiotowej działki.

Od tej decyzji odwołanie złożył Zarząd Gminy W.[...].

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z [...] czerwca 1999 r. nr [...] uchyliła decyzję Wojewody i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Skargę na powyższą decyzję wniósł T.K.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 maja 2001 r. sygn. akt I SA 1751/99, skargę oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił w uzasadnieniu, że jest podwójnie związany stanowiskami Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Następnie przyjął, że uprawnienia wynikające z art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy dają podstawę do uznania, że następcy prawni dawnych właścicieli mają interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym, dotyczącym zabudowanej nieruchomości [...]. Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji, Sąd podkreślił, że kwestię odrębnej od gruntu własności budynków i wyłączenie ich z komunalizacji przesądził Sąd Najwyższy w wyroku z 3 września 1997 r. i w myśl powołanych wcześniej przepisów, stanowisko to nie może podlegać jakimkolwiek zmianom, co oznacza, że Wojewoda wydając rozstrzygnięcie w każdym przypadku winien odmówić komunalizacji budynków.

Ostateczną decyzją z [...] października 2001 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie na rzecz Gminy W. [...] gruntu przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m2 w obrębie ewidencyjnym [...] i odmówił nabycia własności budynków.

Postanowieniem z [...] grudnia 2001 r. podjęto postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] nr hip. [...] o pow. [...] m2

Na wniosek z 19 kwietnia 2002 r. złożony przez Gminę W. [...] urządzono księgę wieczystą KW [...] w Sądzie Rejonowym dla W. [...] dla nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr ewidencyjny [...] z obrębu [...] położonej w W. Gminie [...] ul. [...] o pow. [...] m2.

Postanowieniem z [...] października 2003 r. nr [...] zaopiniowano pozytywnie projekt podziału nieruchomości uregulowanej w KW [...] oznaczonej jako działka nr [...] w obrębie nr [...] położonej przy ul. [...], na działki nr [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2.

Prezydent W. decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2004 r. odmówił ustanowienia na rzecz T.K. prawa użytkowania wieczystego działki gruntu o powierzchni [...] m2, stanowiącego część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2 (dawna działka ewidencyjna nr [...]) z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...], położonego w W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż w niniejszej sprawie nie został złożony w terminie wniosek w trybie art. 7 ust. 2 dekretu z 26 października 1945 r. Wniosek został złożony dopiero w 1993 r.

Od decyzji tej odwołał się T.K. W odwołaniu wskazał, że objęcie przedmiotowego gruntu przez gminę nastąpiło już po orzeczeniu nacjonalizacyjnym – następnie - w 1993 r. wyeliminowanym z obrotu prawnego, a zatem jego poprzednicy prawni nie mogli uczynić zadość wymogom dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Możliwość taką odzyskali bowiem dopiero w 1993 r. i złożony wtedy wniosek – zdaniem skarżącego – należy uznać za złożony w terminie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] stycznia 2005 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. z [...] sierpnia 2004 r. argumentując swoje stanowisko tym, iż gdyby podzielić stanowisko skarżącego, termin z art. 7 ust. 1 dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przestałby być terminem materialnoprawnym, albowiem dla każdej nieruchomości upływałby z innym dniem, a jego upływ byłby zależny jedynie od sytuacji prawnej i życiowej obywatela – co nie było intencją ustawodawcy i zniwelowałoby zasadę pewności prawa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T.K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Wyrokiem z 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 693/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z [...] sierpnia 2004 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 3 września 1997 r. sygn. akt III RN Sygn. akt 36/97, że w rozpatrywanej sprawie doszło wielokrotnie do naruszenia prawa. Wynika to z przebiegu trwającego wiele lat postępowania komunalizacyjnego oraz postępowań dotyczących orzeczenia nacjonalizującego z [...] czerwca 1948 r. Nadto Sąd stwierdził, że nie jest w niniejszej sprawie związany wprost poglądami prawnymi i stanowiskami przedstawionymi w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroku Sądu Najwyższego wyrażonymi w postępowaniach dotyczących komunalizacji gruntu położonego w W. przy ul. [...] oraz dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z [...] czerwca 1948 r., ale sformułowania tam zawarte oraz ostateczny wynik postępowania komunalizacyjnego mają na tę sprawę wpływ.

W ocenie Sądu organy obu instancji nie ustaliły rzeczywistego celu wniosku z 27 października 1993 r. złożonego przez T.K. Wniosek ten pozostawał w ścisłym związku z powyższą decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z [...] października 1993 r., o czym świadczy zawarte w nim sformułowanie "w ramach zwrotu" oraz fakt jego złożenia w krótkim czasie od wydania decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego. Z tego względu organ administracji winien zbadać, czy wniosek ten dotyczył ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości po stwierdzeniu nieważności decyzji nacjonalizacyjnej.

Rozpatrując ponownie sprawę Prezydent W. pismem z 20 marca 2007 r. wezwał T.K. do złożenia pisemnego oświadczenia co do celu wniosku - jaki złożył w dniu 27 października 1993 r. Pismem z 2 kwietnia 2007 r. T.K. wskazał, że wniosek złożony 27 października 1993 r. należy traktować jako złożony w trybie dekretu [...] i rozpoznać go na podstawie przepisów dekretu.

Decyzją z [...] lutego 2008 r. nr [...] Prezydent W. ponownie odmówił T.K. przyznania prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości.

W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, iż w dniu [...] listopada 1948 r. tj. z dniem zamieszczenia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. nastąpiło objęcie przedmiotowego gruntu w posiadanie przez gminę. W konsekwencji termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu upływał w dniu [...] maja 1949 r. W tym terminie bezspornie spółka "[...] "T." [...]" nie złożyła wniosku dekretowego. W związku z przejęciem przedmiotowego przedsiębiorstwa wraz ze wszystkimi prawami na własność Państwa, to Skarb Państwa jako właściciel budynków i związanego z nimi roszczenia był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. Wniosek mógł również złożyć były właściciel przedsiębiorstwa. Skoro wniosek nie został zgłoszony, roszczenie o ustanowienie prawa własności czasowej do gruntu wygasło. W konkluzji organ stwierdził, że brak materialnoprawnej przesłanki złożenia wniosku o własność czasową w terminie określonym w dekrecie czyni zbędnymi rozważania, czy zachodzą w niniejszej sprawie inne przesłanki ustanowienia użytkowana wieczystego na rzecz spadkobierców dawnego właściciela określone w art. 7 ust. 2 dekretu.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył T.K. Podniósł, że nacjonalizacji uległa nie tylko przedmiotowa nieruchomość i inne środki trwałe przedsiębiorstwa, ale również firma, wobec czego we wskazanym w zaskarżonej decyzji czasie nie było prawnie możliwe wystąpienie z wnioskiem dekretowym przez spółkę będącą właścicielem. Nawet gdyby uznać za formalnie występujące uprawnienie Skarbu Państwa do złożenia wniosku "dekretowego" po nacjonalizacji, to wniosek taki w świetle decyzji nacjonalizacyjnej zostałby uznany za nieważny z mocy prawa i wycofany z obiegu prawnego. W ocenie odwołującego się, w tej szczególnej sytuacji, termin do złożenia wniosku mógł zacząć biec dopiero, gdy następne zdarzenia prawne spowodowały ustąpienie prawnej niemożliwości złożenia stosownego wniosku. Wówczas wniosek ten został złożony. Ponadto o ile doszło do faktycznego przejęcia posiadania przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa, to nigdy nie doszło do faktycznego ani do prawnego objęcia jej w posiadanie przez gminę W.

Według T.K. niewłaściwe jest stanowisko, jakoby ze względu na nieprzywracalność zawitego terminu dekretowego brak było podstawy prawnej do rozpatrzenia wniosku następców prawnych byłych właścicieli w trybie dekretu [...].

W toku postępowania skarżący przedstawił następujące dokumenty dla wykazania następstwa prawnego po byłym właścicielu przedmiotowej nieruchomości:

- odpis z rejestru handlowego [...] z [...] stycznia 1947 r., z którego wynika, iż wspólnikami spółki "[...] "T." [...]" byli T.K. i J.K.,

- postanowienie sygn. akt [...] z [...] kwietnia 1997 r. Sądu Rejonowego dla W. o stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie z którym spadek po K.K. na podstawie ustawy nabyli synowie J.K. oraz T.K. w 1/2 części spadku każdy z nich,

- postanowienie sygn. akt [...] z [...] marca 1994 r. Sądu Rejonowego dla W. o stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie z którym spadek po J.K. na podstawie ustawy nabył brat T.K. w całości,

- postanowienie sygn. akt [...] z [...] kwietnia 1986 r. Sądu Rejonowego w Z. o stwierdzeniu nabycia spadku, zgodnie z którym spadek po T.K. na podstawie ustawy nabyli żona Z.K. oraz córka A.W. i syn T.K. każde z nich po 1/3 części,

- akt notarialny Rep. A Nr [...] z [...] stycznia 1999 r. (umowa sprzedaży) mocą którego Z.K. oraz A.W. oświadczyły, że przysługujące im udziały, tj. wszelkie prawa i roszczenia, wynikające z przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) – dotyczące nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o pow. [...] m2 oraz prawa do budynków znajdujących się na tej nieruchomości sprzedają na rzecz T.K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie wskazało, że jest ono zasadne, choć nie wszystkie podniesione w nim zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Organ odwoławczy podniósł, że stosownie do art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) dalej ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei zgodnie z art. 39820 kpc sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy – przepis ten powtarza regulację zawartą w art. 39317 kpc obowiązującym w dacie wydania powołanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego z 3 września 1997 r.

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że związanie oceną prawną dotyczy wyłącznie sprawy, w której został wydany wyrok. Skoro zatem powołane wyżej wyroki NSA oraz SN zostały wydane w sprawie, w której przedmiotem było stwierdzenie nabycia przez Dzielnicę – Gminę W. [...] z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości, to wyrażone w owych wyrokach wskazania nie mają charakteru wiążącego w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest rozpatrzenie wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 27 października 1993 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Są to bowiem dwie różne sprawy administracyjne.

W ocenie Kolegium jedynym orzeczeniem mającym wiążący charakter dla organów orzekających w niniejszej sprawie jest prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 693/05. W wyroku tym Sąd podkreślił, iż nie jest związany wprost poglądami prawnymi przedstawionymi w orzeczeniach NSA oraz wyroku SN wyrażonymi w postępowaniach dotyczących komunalizacji gruntu, ale sformułowania tam zawarte oraz ostateczny wynik postępowania komunalizacyjnego – zdaniem Sądu – mają na tę sprawę wpływ.

Z uzasadnienia tego wyroku wynika, iż przyczyną uchylenia decyzji wydanych w obu instancjach było niewyjaśnienie celu wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 23 października 1993 r. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo przyjął, iż pismo skarżącego z 2 kwietnia 2007 r. rozwiewa wszelkie ewentualne wątpliwości co do charakteru i celu wniosku z 23 października 1993 r., albowiem skarżący jednoznacznie wskazał, że przedmiotowy wniosek należy potraktować jako złożony w trybie dekretu [...].

Organ wskazał, że wobec powyższego, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy podstawowe znaczenie ma ocena, czy wniosek skarżącego uznać można za złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu [...]. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził jedynie, iż: "w momencie rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku przez poprzedniego właściciela nieruchomości, właścicielem gruntu nie była gmina, ale państwo na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego. W przypadku więc wniosku skarżącego nie występuje "zwykła" sytuacja złożenia wniosku po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę," co zdaniem organu wskazuje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Skarb Państwa na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

Z mocy art. 1 dekretu [...] własność przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu tj. w dniu 21 listopada 1945 r. przeszła na rzecz gminy W. Z kolei orzeczenie nacjonalizacyjne zostało ogłoszone w dniu [...] czerwca 1948 r., zaś jego podstawę prawną stanowiły przepisy art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP nr 3 poz. 17). Zgodnie z § 68 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R.P. 1946 r. Nr 17 poz. 114 ze zm.) przedsiębiorstwo, przejęte w myśl art. 3 ustawy, przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia.

Zdaniem Kolegium gdyby przyjąć, że w dniu [...] czerwca 1948 r. Państwo przejęło także własność przedmiotowej nieruchomości, należałoby uznać, że nieruchomość ta w ogóle nie została objęta w posiadanie przez gminę w trybie dekretu [...]. Dekret stanowił bowiem w art. 4 ust. 1, iż terminy i tryb obejmowania w posiadanie przez gminę W. gruntów określonych w art. 1, ustali w rozporządzeniu Minister Odbudowy w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej. Zatem rozporządzenie określające tryb obejmowania w posiadanie dotyczyć mogło jedynie gruntów "określonych w art. 1" dekretu, tj. gruntów stanowiących własność gminy W. W myśl § 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez Gminę W. (Dz. U. R.P. Nr 6, poz. 43) obejmowanie w posiadanie przez gminę W. gruntów na obszarze W., nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z 7 kwietnia 1946 r. (Dz. U. R.P. Nr 16, poz. 112) następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego W., podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w W. oraz przez rozplakatowanie.

Organ odwoławczy zauważył, że ogólne przepisy dotyczące posiadania nieruchomości zawarte były w owym czasie w dekrecie z 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319), który w art. 307 stanowił, iż przeniesienie posiadania rzeczy następuje przez jej wydanie; za wydanie rzeczy uważa się także wydanie środków, dających faktyczną władzę nad rzeczą. Powołane rozporządzenie przewidywało zatem szczególny, wyjątkowy tryb uzyskania posiadania nieruchomości poprzez dokonanie ogłoszenia. Zgodnie zaś z zasadą exceptiones non sunt extendendae przepisów o charakterze wyjątkowym nie można interpretować rozszerzająco. W konsekwencji, mając na uwadze treść art. 4 dekretu [...] i przyjmując za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż orzeczeniem nacjonalizacyjnym Państwo przejęło własność przedmiotowej nieruchomości należałoby, zdaniem organu uznać, iż opublikowane w dniu [...] listopada 1948 r. ogłoszenie o objęciu w posiadanie nieruchomości położonych przy ul. [...] – nie wywołało skutku w postaci objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez gminę W. Gmina nie mogła bowiem w szczególnym trybie ogłoszenia w dzienniku urzędowym objąć w posiadanie gruntu, który nie podlegał już przepisom dekretu [...], skoro został przejęty na własność przez Państwo.

Organ powołując przepis art. 7 ust. 1 dekretu [...] wskazał, że sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku biegł od chwili objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. W przypadku zatem nieobjęcia gruntu w posiadanie przez gminę termin ten w ogóle nie rozpoczął biegu.

Organ wskazał na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 września 2003 r. (OPS 3/2003 ONSA 2004/1 poz. 6) z której wynika, iż termin do zgłoszenia przez dotychczasowego właściciela gruntu określonego w art. 1 dekretu, wniosku o przyznanie mu na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (własności czasowej), o którym mowa w art. 7 ust. 1 tego dekretu, jest zachowany także wówczas, gdy wniosek został zgłoszony przed objęciem gruntu w posiadanie przez gminę. Zdaniem organu należałoby uznać, że wniosek skarżącego został złożony przed objęciem gruntu w posiadanie przez gminę, a zatem jako złożony w terminie, winien być merytorycznie rozpatrzony.

Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie jest związany oceną prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do przejęcia nieruchomości na własność Państwa w dniu publikacji orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Przepis ten wyraźnie stanowi o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem. Ze sformułowania "wraz z majątkiem" wynika, iż przejęciu mógł ulec jedynie majątek przedsiębiorstwa. W chwili wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego przejmowane przedsiębiorstwo nie było jednak właścicielem przedmiotowej nieruchomości, która stanowiła własność innego podmiotu – gminy W.

Organ wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu Siedmiu Sędziów z 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/2007 (opubl. OSP 2008/7-8 poz. 88 z aprobującą glosą Józefa Kremisa) stwierdził, że "przejęcie przez państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust. 1 w zw. z art. 6 ust.1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej".

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 269 § 1 ppsa jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Na tle tego przepisu NSA wypowiedział pogląd, iż Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu ponownej skargi kasacyjnej obowiązany jest – w związku z art. 269 § 1 p.p.s.a. – odstąpić od zastosowania art. 190 tej ustawy, z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa, odmienne od wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny (uchwała NSA z 30 czerwca 2008 r. I FPS 1/08). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił zatem, iż w przypadku kolizji wykładni dokonanej w uchwale składu siedmiu sędziów, z wykładnią dokonaną w konkretnej sprawie we wcześniejszym orzeczeniu sądu, pierwszeństwo ma wykładnia zawarta w uchwale. W myśl art. 15 § 1 pkt 2 ppsa uchwały NSA mają na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. W konsekwencji Kolegium wskazało, że związane jest wykładnią art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej dokonaną w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z 5 listopada 2007 r. i w tym zakresie nie jest związane oceną prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Kolegium stwierdziło, że w tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż wydanie orzeczenia nacjonalizacyjnego nie pozbawiło gminy W. własności przedmiotowej nieruchomości. Na własność Państwa przeszło natomiast przejęte przedsiębiorstwo wraz z wszystkimi uprawnieniami, które przysługiwały owemu przedsiębiorstwu w dacie publikacji orzeczenia nacjonalizacyjnego. W konsekwencji z mocy ogłoszenia opublikowanego w dniu [...] listopada 1948 r. gmina W. objęła w posiadanie przedmiotową nieruchomość.

Od tego dnia rozpoczął bieg sześciomiesięczny termin na złożenie wniosku o przyznanie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy za czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Stosownie do art. XXXIX § 2 dekretu z 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321) przez przyznanie prawa zabudowy lub prawa dzierżawy wieczystej w rozumieniu dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy należy od dnia wejścia w życie prawa rzeczowego [tj. od 01. stycznia 1947 r.] rozumieć przeniesienie własności gruntu za opłatą symboliczną z zastrzeżeniem powrotu własności na rzecz gminy W., stosownie do przepisów prawa rzeczowego.

Ze względu na fakt, iż likwidacja samorządu terytorialnego nastąpiła w dniu 13 kwietnia 1950 r. z chwilą wejścia w życie ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), zdaniem Kolegium, w okresie od [...] listopada 1948 r. do [...] maja 1949 r. nie było przeszkód prawnych, aby Skarb Państwa uzyskał od gminy W. przeniesienie własności gruntu za opłatą symboliczną z zastrzeżeniem powrotu własności na rzecz gminy W.

Kolegium uznało, że wobec powyższego od [...] listopada 1948 r. rozpoczął się bieg termin do złożenia wniosku dekretowego, a następnie termin ten upłynął dnia [...] maja 1949 r.

Organ odwoławczy nie podzielił natomiast stanowiska organu I instancji, jakoby w tym czasie wniosek dekretowy mógł również złożyć "były właściciel przedsiębiorstwa".

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przedsiębiorstwo podlegało przejęciu na rzecz Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami. Żaden przepis nie wyłączał uprawnienia do złożenia wniosku dekretowego z katalogu praw podlegających przejęciu.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu [...] do złożenia wniosku uprawnieni byli: dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa reprezentujące. Niezależnie od tego, czy do złożenia wniosku uprawnione nadal było przedsiębiorstwo "[...] "T." [...]" – przejęte przez Państwo – jako dotychczasowy właściciel gruntu, czy też wniosek miał prawo złożyć bezpośrednio Skarb Państwa jako prawny następca właściciela, to w ocenie Kolegium brak jest podstaw do przyjęcia, iż jednocześnie prawo do złożenia wniosku przysługiwało także byłemu właścicielowi przedsiębiorstwa.

Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowe przedsiębiorstwo było prowadzone w formie spółki jawnej. Zgodnie z art. 5 obowiązującego w dacie nacjonalizacji Kodeksu handlowego, spółka jawna była jedną ze spółek handlowych. Spółka handlowa była zaś kupcem rejestrowym, to jest podmiotem prowadzącym przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze (art. 4 § 1 kh). Według art. 2 § 1 kh kupcem był ten, kto prowadził we własnym imieniu przedsiębiorstwo zarobkowe. Stosownie do art. 81 kh spółka jawna mogła nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Jak już wyżej stwierdzono, w dacie wejścia w życie dekretu [...] w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości jako właściciel wpisana była właśnie spółka.

Z chwilą ogłoszenia orzeczenia nacjonalizacyjnego nie została przejęta na własność spółka jako taka, ale prowadzone przez nią przedsiębiorstwo przeszło na własność Państwa wraz z całym majątkiem i wszelkimi prawami, w tym prawem do firmy. Spółka nadal istniała, pozbawiona jednak była całego majątku i wszelkich praw, w tym prawa do firmy. Spółka została wykreślona z rejestru handlowego dopiero w 1955 r. jako nie prowadząca działalności gospodarczej. Zdaniem organu odwoławczego nie sposób uznać, aby spółka ta była uprawniona i miała w ogóle prawną możliwość złożenia wniosku dekretowego w terminie wynikającym z art. 7 ust. 1 dekretu. Uprawnienie do zgłoszenia wniosku dekretowego zostało przejęte przez Państwo na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, wobec czego zgłoszenie wniosku przez spółkę było prawnie niedopuszczalne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego spowodowało, że orzeczenie to zostało usunięte z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, tj. od dnia jego wydania. Skoro skutkiem wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego było pozbawienie spółki (jej wspólników) prawa do złożenia wniosku dekretowego, to następcy prawni wspólników spółki uzyskali prawo do wystąpienia z wnioskiem dekretowym dopiero z dniem doręczenia im decyzji nacjonalizacyjnej. W wyniku nacjonalizacji jedynym podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku dekretowego był Skarb Państwa. Traktując orzeczenie nacjonalizacyjne jakby nigdy nie zostało wydane, należy zdaniem Kolegium uznać, że Skarb Państwa nigdy nie miał prawa do złożenia wniosku, a zatem nigdy nie przejął go od wspomnianej spółki jawnej. Tym samym termin do złożenia wniosku dekretowego biegł od [...] listopada 1948 r. do [...] maja 1949 r., ale względem podmiotu, który – jak wynika z decyzji nacjonalizacyjnej – nie miał prawa takiego wniosku złożyć. Skutek ten (tj. pozbawienie Skarbu Państwa z mocą wsteczną prawa do złożenia wniosku dekretowego) nastąpił wobec następców prawnych wspólników spółki dopiero z chwilą doręczenia im decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego. Dlatego w tej szczególnej sytuacji, zdaniem Kolegium, należy przyjąć, iż wniosek złożony przez skarżącego w dniu 27 października 1993 r. został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu [...] i winien zostać rozpatrzony merytorycznie.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2008 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Prokurator Okręgowy dla W. [...], zarzucając rażące naruszenie art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, polegające na powierzchownym rozpatrzeniu materiału dowodowego i przedwczesnym uwzględnieniu odwołania T.K. od decyzji Prezydenta W. z [...] lutego 2008 r.

Zdaniem Prokuratora z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że T.K. nie złożył w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu [...] wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości, a zatem nie została spełniona jedna z materialnych przesłanek do wydania pozytywnej decyzji w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego opisanej nieruchomości. Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności lub uchylenie powyższej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. W uzasadnieniu skargi między innymi podniesiono, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że ani spółka, ani żaden z jej wspólników nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu w oparciu o art. 7 dekretu w terminie określonym przepisami dekretu, faktu tego nie kwestionował wnioskodawca.

W ocenie Prokuratora zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo a mianowicie art. 7 ust. 1 dekretu [...], a także § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę W.

Zdaniem Prokuratora zdarzenie prawne dotyczące przedmiotowej nieruchomości polegające na zaniechaniu zgłoszenia w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ma nieodwracalny charakter, spowodowało wygaśnięcie tego roszczenia oraz utratę własności posadowionych na nim budynków.

Prokurator wskazał, że zaskarżona decyzja rażąco narusza porządek prawny i zasadę pewności obrotu, gdyż w wielu podobnych sprawach niezłożenie wniosku w terminie zgodnie z art. 7 dekretu [...] było podstawą decyzji Prezydenta W. do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, a decyzje te były utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz sądy administracyjne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 sierpnia 2002 r. uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa.

Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uzasadnił przyczyn wydania decyzji kasacyjnej. Nie wykazał, że w rozpoznanej sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego zgodnie z treścią przepisu art. 138 § 2 kpa, nie wskazał także w jakim zakresie takie postępowanie organ pierwszej instancji miałby przeprowadzić, oraz dlaczego kwestie te mają znaczenie dla rozpoznawanej sprawy.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 sierpnia 2009 r. skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., zaskarżając w całości powyższy wyrok.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 czerwca 2010 r. w sprawie I OSK 1678/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uchylając zaskarżoną decyzję Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do podniesionych w skardze zarzutów. Tymczasem, w okolicznościach niniejszej sprawy zarzuty te dotyczyły kwestii mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i nie tylko nie mogły być pominięte, ale należało ustosunkować się do nich w pierwszej kolejności.

Skoro w skardze zarzucono organowi odwoławczemu rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r., gdyż jak podniósł Prokurator, termin określony w art. 7 ust. 1 dekretu [...] jest terminem zawitym prawa materialnego i jest nieprzywracalny, a zdarzenie prawne dotyczące przedmiotowej nieruchomości polegające na zaniechaniu zgłoszenia w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ma nieodwracalny charakter i spowodowało wygaśnięcie tego roszczenia oraz utratę własności posadowionych na gruncie budynków, to rozpoznanie przez Sąd tego zarzutu było konieczne, bowiem dopiero zajęcie stanowiska co do tej kwestii pozwala na dalszą ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien szczególnie starannie rozważyć zarzuty podniesione w skardze, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W pierwszej kolejności oceny wymaga zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu [...] poprzez przyjęcie przez Kolegium, że wniosek złożony przez skarżącego w dniu 27 października 1993 r. został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

Sąd orzekający w niniejszej sprawie miał na uwadze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2010 r. i w konsekwencji ustalił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., wydając zaskarżoną decyzję, naruszyło art. 7 ust. 1 dekretu [...], poprzez przyjęcie, iż wniosek dekretowy z 27 października 1993 r. złożony został z zachowaniem terminu określonego w tym przepisie. W ten sposób nastąpiło naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, polegające zarówno na błędnej jego wykładni, czyli błędnym pojmowaniu treści lub znaczenia tego przepisu, jak i na niewłaściwym jego zastosowaniu, czyli podciągnięciu ustalonego stanu faktycznego pod hipotezę niewłaściwego przepisu (błąd w subsumpcji), co miało wpływ na wynik sprawy.

Przepis art. 7 ust. 1 dekretu, w zakresie odnoszącym się do rozpatrywanej sprawy, stanowi, że dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.

Przepisy dekretu [...] nie przewidują żadnych wyjątków od zasady terminowego złożenia wniosku. Istotny jest wyłącznie fakt złożenia wniosku przez podmiot uprawniony w rozumieniu art. 7 dekretu w terminie określonym w tym przepisie. Nie ma natomiast doniosłości prawnej przyczyna niedochowania tego terminu.

Bezsporne jest, że [...] listopada 1948 r. w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. opublikowane zostało ogłoszenie o przejęciu gruntu w posiadanie przez Gminę W., a termin do złożenia wniosku upłynął [...] maja 1949 r. Złożenie wniosku po tym terminie było więc bezskuteczne.

Nie można przyjąć, tak jak czyni to Kolegium, że bieg terminu rozpoczyna się odrębnie dla różnych podmiotów. Termin jest jeden dla każdego adresata przepisu art. 7 ust. 1 dekretu. Początkiem biegu terminu jest dzień ogłoszenia o objęciu gruntu w posiadanie.

Incydentalnie wskazać można, że w okresie biegu terminu do złożenia wniosku dekretowego spółka była wpisana do rejestru – aż do 1955 r. W tym czasie żył jeden ze wspólników spółki T.K. – ojciec uczestnika. Nacjonalizacja przedsiębiorstwa (nie dotycząca gruntu) i roszczenia dekretowe nie pozostają ze sobą w bezpośrednim związku. Nacjonalizacja przedsiębiorstwa nie stanowiła żadnej przeszkody prawnej do dochodzenia roszczeń dekretowych. Przedsiębiorstwo było spółką osobową, a nie kapitałową, nie posiadało osobowości prawnej i każdy ze wspólników mógł działać w zakresie roszczeń dekretowych.

Wskazać należy, że wraz z wejściem w życie dekretu, przedmiotowy grunt (jak i pozostałe grunty w W.) stał się, zgodnie z art. 1 dekretu, z mocy prawa, z dniem jego wejścia w życie, własnością gminy W.

Wobec tego orzeczenie nacjonalizacyjne z [...] czerwca 1948 r. nie mogło dotyczyć gruntu, który już wcześniej z mocy prawa stał się własnością Gminy. Pogląd ten wynika także z decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z [...] października 1993 r., stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego. Wynika z niej, że "w odniesieniu do nieruchomości gruntowej jej przejęcie na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej było bezprzedmiotowe w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia, gdyż stosownie do postanowień dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (..), nieruchomość ta stanowiła już własność gminy W.".

Ponadto wymaga wyjaśnienia, że przepis art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej nie stanowi, iż na własność Państwa - w drodze nacjonalizacji przedsiębiorstwa - przechodzą również nieruchomości i ruchomości nie należące do przedsiębiorstwa w dacie jego nacjonalizacji.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, nie można przyjmować w sposób dorozumiany, że z przepisów ustawy nacjonalizacyjnej wynika, iż na ich podstawie można było również przejmować na własność Państwa nieruchomości i ruchomości nie należące do przedsiębiorstwa nacjonalizowanego. Oznaczałoby to przejęcie od przedsiębiorstwa więcej niż ono samo posiadało w dacie nacjonalizacji w sytuacji, gdy sporna nieruchomość stanowiła własność innych podmiotów, niebędących właścicielami przedsiębiorstwa i adresatami ustawy nacjonalizacyjnej, i nie było to niezbędne do realizacji celów ustawy. Pozbawić (skutecznie) prawa własności można tylko właściciela przedsiębiorstwa (por. wyrok NSA z 13 IX 2001 r., IV SA 1246/99, LEX nr 79054).

Wymaga mocnego zaznaczenia, że Sąd w niniejszym składzie nie jest związany wyrokami zapadłymi w sprawach komunalizacji. Jednocześnie podkreślić trzeba, że z żadnego z tych wyroków nie wynika, aby wniosek z 1993 r., był złożony w terminie, jak również, aby ten wniosek należało uznać za skuteczny. Dlatego, wbrew twierdzeniom uczestnika T.K., rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dotykały wniosku dekretowego.

Sąd nie jest również związany w rozumieniu art. 153 ppsa wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 kwietnia 2006 r. w sprawie I SA/Wa 693/05 w odniesieniu do stwierdzenia Sądu zawartego w uzasadnieniu, z którego wynika, że "w momencie rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku przez poprzedniego właściciela nieruchomości, właścicielem gruntu nie była gmina, ale Państwo na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego". Powyższym wyrokiem uchylone zostały decyzje organów obydwu instancji z uwagi na nie wyjaśnienie stanu faktycznego, tj. charakteru i celu wniosku z 27 października 1993 r. Sąd uznał, że ustalenia te są konieczne w sytuacji, gdy wniosek pozostawał w ścisłym związku z decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z [...] października 1993 r., o czym zdaniem orzekającego wówczas Sądu świadczy sformułowanie "w ramach zwrotu" oraz fakt jego złożenia w krótkim czasie od wydania decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego (str. 11 uzasadnienia). Zatem skoro dla Sądu orzekającego w sprawie I SA/Wa 693/05 treść wniosku budziła wątpliwości, co było powodem uchylenia obydwu decyzji, to należy uznać, że wywód odnośnie własności gruntu w czasie biegu terminu do złożenia wniosku dekretowego nie jest wiążący dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, w której stan faktyczny jest już niewątpliwy.

W świetle powyższego, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że nie jest ono związane wyrokiem Sądu w sprawie I SA/Wa 693/05, jednakże wadliwe jest podanie przyczyn tego niezwiązania. Otóż powołanie się przez organ na przepis art. 269 § 1 ppsa jest chybione, gdyż adresatem tego przepisu nie są organy administracji publicznej, lecz Naczelny Sąd Administracyjny.

Wskazać należy, że skoro orzeczenie nacjonalizacyjne zostało usunięte z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, to uznaje się je za nieistniejące, i nie wywołujące skutków prawnych.

Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wprawdzie wszelkie skutki prawne powstałe od dnia doręczenia lub ogłoszenia tej nieważnej decyzji – w niniejszej sprawie decyzji nacjonalizacyjnej - jednakże - wbrew twierdzeniu organu odwoławczego, nie oznacza to, że od stwierdzenia nieważności decyzji (jej doręczenia lub prawomocności) rozpoczyna bieg termin do złożenia wniosku dekretowego. Termin ten ma charakter materialnoprawny i rozpoczyna bieg – jak wyżej wskazano- od daty publikacji ogłoszenia o objęciu gruntu w posiadanie. Trafny jest więc zarzut skargi, że w zaskarżonej decyzji organ nieprawidłowo wywiódł skutki stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Skutki wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnej w trybie stwierdzenia nieważności są ściśle określone w przepisach prawa: dawniej to był przepis art. 160 kpa, obecnie kwestie odszkodowawcze reguluje kodeks cywilny. Nieuprawnione jest więc rozszerzanie tych skutków na inne instytucje prawne. Dlatego – jak wyżej zaznaczono- stanowisko Kolegium o rozpoczęciu biegu terminu do złożenia wniosku dekretowego dopiero po doręczeniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji nacjonalizacyjnej oraz przyjęcie różnych terminów dla różnych podmiotów do tej samej nieruchomości, jest całkowicie dowolne i jako takie pozbawione jest umocowania prawnego. Oznacza to, że zarzuty skargi są zasadne.

Podsumowując, należy podzielić zarzuty skargi, że wniosek dekretowy z 27 października 1993 r. jest złożony po terminie, o jakim mowa w art. 7 ust. 1 dekretu [...]. Nieprawidłowe zatem jest uchylenie przez Kolegium decyzji organu I instancji.

Wobec złożenia wniosku dekretowego po terminie zbędne staje się badanie pozostałych przesłanek, ustanowionych w art. 7 dekretu. Nawet jeżeliby zostało ustalone, że spełnione są pozostałe przesłanki, to wobec złożenia wniosku po terminie niedopuszczalne byłoby ustanowienie prawa użytkowania wieczystego.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika organu zgłoszonego na rozprawie w dniu 12 stycznia 2011 r. o wyłączeniu Prezydenta W. od udziału w postępowaniu, wskazać należy, że w niniejszej sprawie Prezydent W. nie uczestniczy jako organ administracji publicznej, lecz jako reprezentant Miasta W., które jest właścicielem spornego gruntu; dlatego Miasto W. ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa.

Mając na względzie wszystkie powyżej omówione okoliczności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i 152 ppsa Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Organ II instancji ponownie rozpoznając sprawę uwzględni, że wniosek dekretowy został złożony po terminie.