Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 765/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235 (1)
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant starszy sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi Kompanii Węglowej S.A. Oddział KWK [...] w R. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. (dalej: PPIS) decyzją z dnia [...] Nr [...] stwierdził u S. O. chorobę zawodową w postaci pylico-gruźlicy. Decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego dotyczącego narażenia zawodowego na pyły zwłókniające (kamienno -węglowe) w środowisku pracy oraz w oparciu o orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradnia Chorób Zawodowych w S. (dalej: WOMP) z dnia [...] stwierdzające występowanie wskazanej wyżej choroby zawodowej.

Odwołanie od tej decyzji złożył zakład pracy - Kampania Węglowa S.A. w K. Odział KWK "[...]" w R. wskazując na naruszenie art. 79 i 10 § 1 k.p.a. Podkreślono, że podstawą rozpoznania choroby zawodowej pylicy płuc oraz pylico-gruźlicy u pracownika było tylko i wyłącznie pełnowymiarowe zdjęcie rtg klatki piersiowej, spirometria oraz badanie bakteriologiczne. Zdaniem odwołującego się zakładu, zdjęcie rentgenowskie płuc nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że u zainteresowanego występuje pylica czy pylico-gruźlica. Nie jest to badanie niezawodne pozwalające ustalić etiologię oraz charakter schorzenia w sposób jednoznaczny, w szczególności wobec braku w aktach sprawy jakichkolwiek danych czy informacji co do możliwych źródeł zakażenia strony prątkami gruźlicy. Zauważono, że co prawda spirometria wykazała upośledzenie sprawności wentylacji płuc, ale typu mieszanego, zaś materiał dowodowy ani zaskarżona decyzja nie wyjaśnia co to oznacza i skąd pochodzi rzeczywiste źródło upośledzenia sprawności wentylacji tego typu. Wątpliwości co do samego rozpoznania oraz rzeczywistej etiologii schorzenia są tym bardziej uzasadnione, że w przypadku zainteresowanego pracownika było już prowadzone jedno postępowanie zakończone prawomocną decyzją PPIS z dnia [...] Nr [...] stwierdzającą braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - pylicy płuc. Zachodzi małe prawdopodobne, aby zaledwie w okresie 1 - 1,5-rocznym stan zdrowia zainteresowanego uległ tak radykalnej zmianie, że uzasadnia to stwierdzenie choroby zawodowej, której etiologią było to samo środowiska pracy. Stąd też, zdaniem wnoszącego odwołanie, zainteresowany nie ma pylicy płuc, a występująca u niego gruźlica ma inne podłoże, raczej typowe dla takiego schorzenia i nie jest to pylico-gruźlica. Zbieżność czasowa obu postępowań nie uprawnia do wyciągania innych wniosków i wskazuje na błędną ocenę stanu zdrowia oraz materiału dowodowego, wpierw przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy a następnie przez organ inspekcji sanitarnej, który z urzędu powinien był przeprowadzić dowód z materiałów poprzedniego postępowania. W części końcowej odwołania zakład pracy wniósł o ponowne przebadanie strony w celu ustalenia rzeczywistego charakteru schorzenia oraz jego przyczyny, z użyciem metod pozwalających zbadać go "w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości (np. rezonansu magnetycznego )", pozwalający wyjaśnić dlaczego w postępowaniu orzeczniczym w roku 2008 (orzeczenie WOMP z dnia[...] .) nie rozpoznano choroby zawodowej w postaci pylicy płuc.

Decyzją z dnia [...] Nr [...][...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. (dalej: ŚPWIS) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

W pierwszej części uzasadnienia przedstawiono dotychczasowy tok postępowania w sprawie S. O. Postępowanie wyjaśniające wykazało, że .pracował on w warunkach narażenia na pył kamienno -węglowy (zwłókniający) w latach 1978-1993 w KWK "[...]" w Ż., a następnie w latach 1994-1999 w KWK "[...]" w R., jako górnik wykonujący różnego rodzaju czynności. Został poddany badaniom w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. Przychodnia Chorób Zawodowych w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] nr [...]), w wyniku których lekarze specjaliści na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, rozpoznali u niego chorobę zawodową w postaci pylico-gruźlicy płuc. Jak podkreślono w orzeczeniu, w trakcie badań prowadzonych podczas pobytu w Wojewódzkim Szpitalu Chorób Płuc w W., trwającym od 14 stycznia do 30 marca 2005 r., rozpoznano u strony gruźlicę płuc z obecnością prątków kwasoodpornych w płynie wysiękowym w jamie opłucnej oraz, że w obrazie rtg płuc wykonanym w dniu 10 maja 2010 r. ujawniono zagęszczenia ogniskowe odpowiadające efektom oddziaływania pyłów zwłókniających pod postacią pylicy drobno guzkowej ograniczonej. W toku postępowania odwoławczego S. O. był badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (obserwacja kliniczna w dniach 5-8 października 2010 r.), w której to placówce lekarze specjaliści orzeczeniem lekarskim z dnia [...] nr [...] również rozpoznali chorobę zawodową w postaci pylico-gruźlicy płuc. W oparciu o wykonany radiogram klatki piersiowej stwierdzono obecność obustronnych zacienień drobno guzkowych, uzasadniających rozpoznanie pylicy drobno guzkowej ograniczonej płuc. Potwierdzono także, wynikające z dokumentacji medycznej, zachorowanie na gruźlicę i leczenie z tego powodu. Te okoliczności oraz fakt częstego występowania gruźlicy u chorych z pylicą, stanowiły podstawy do rozpoznania choroby zawodowej.

Reasumując wskazano, iż strona była badana w dwóch kompetentnych placówkach diagnostycznych (I i II stopnia), gdzie lekarze specjaliści rozpoznali bakteriologicznie gruźlicę (obecność prątków gruźlicy) i radiologicznie chorobę zawodową -pylico -gruźlicę płuc. Zdaniem organu odwoławczego, wyniki badań obu placówek medycznych są ze sobą zbieżne, stąd nie ma podstaw by te orzeczenia te, oparte na przeprowadzonych specjalistycznych badaniach lekarskich zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami diagnostyczno-orzeczniczymi, kwestionować.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła Kompania Węglowa S.A. – Odział KWK "[...]" w R. W skardze podniesiono zarzuty dotyczące naruszenie § 6 ust. 1 oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych oraz art. 7, 9, 10,28, 61 § 4, 75, 77 § 1, 78, 79 § 2, 80, 107 § 1 i 3 oraz 136 k.p.a. W ocenie skarżącej, decyzja wydana została z naruszeniem wskazanych przepisów prawa, poprzez błędną ocenę dowodów względnie zaniechania przeprowadzenia dalszych dowodów dla wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości co do stanu zdrowia zainteresowanego oraz nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie art. 28 k.p.a. oraz § 8 ust. 3 p. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku wiąże się z tym że zainteresowany pracował u większej ilości pracodawców, natomiast decyzje zapadłe w sprawie doręczono tylko Kompanii Węglowej S.A. – Odział KWK "[...]" w R. Zdaniem skarżącej, nie zostało ustalone do końca jaką chorobę zawodową powyższymi decyzjami oraz badaniami lekarskimi stwierdzono. Decyzja PPIS z dnia [...] dotyczy bowiem pylicy płuc- pylico-gruźlicy. Tymczasem w całym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ŚPWIS, mimo utrzymania jej w mocy, mowa jest tylko o pylico-gruźlicy płuc. Okoliczność ta wskazuje, że oprócz błędu merytorycznego naruszone zostały również przepisy art. 107 § 1 i 3 k.p.a., albowiem organ odwoławczy nie wyjaśnił przyczyn dokonania takiej zmiany. Skarżąca podniosła także, iż w ponownym badaniu zainteresowany nie został poddany żadnym nowym uzupełniającym badaniom odpowiadającym rzeczywistemu stanowi wiedzy w medycynie. Ocena radiogramu, dokonana przez IMPiZŚ , oparta była na zaleceniach pochodzących z 1980 r. Ponadto, nie do końca prawidłowe jest założenie, że gruźlica często występuje u chorych z pylicą. Etiologia gruźlicy jest zbyt szeroka i powszechna, aby tego rodzaju ustalenie miało być miarodajne, tym bardziej że gruźlica u zainteresowanego wystąpiła w kilkanaście lat po zakończeniu pracy. Brak również było jakichkolwiek bardziej precyzyjnych danych czy informacji co do możliwych źródeł zakażenia zainteresowanego prątkami gruźlicy.

W wyniku tej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 listopada 2011 r. sygn.akt IV SA/Gl 226/11 uchylił decyzję ŚPWIS. Zdaniem Sądu, nie zostały dostatecznie wyjaśnione rozbieżności zachodzące między opiniami jednostek medycznych. Jak wynika bowiem z opinii WOMP, zainteresowany był leczony w Wojewódzkim Szpitalu Chorób Płuc w W. z powodu gruźlicy płuc. W trakcie badania bakteriologicznego płynu wysiękowego z jamy opłucnej potwierdzono obecność prątków kwasoodpornych. W opinii tej jednostki podstawą rozpoznania pylicy płuc były zmiany stwierdzane na pełnowymiarowym zdjęciu rtg klatki piersiowej, ocenione zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie z 1980 roku. Wskazano, że w obrazie rtg płuc wykonanym w dniu 10 maja 2010 r. stwierdzono obecność zagęszczeń ogniskowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających pod postacią pylicy drobnoguzkowej ograniczonej. Przeprowadzone badanie spirometryczne wykazało upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc typu mieszanego. Podsumowując wskazano, iż mając na uwadze wyniki badania podmiotowego i przedmiotowego, analizę narażenia zawodowego, dokumentację medyczną, przeprowadzoną diagnostykę różnicową, wykonane badanie spirometryczne oraz ocenę obrazu rtg płuc , istnieją podstawy do rozpoznania pylico -gruźlicy.

Z kolei z opinii IMP z dnia [...] wynika, że w przeprowadzonym badaniu spirometrycznym nie stwierdzono zaburzeń wentylacji. W badaniu gazów krwi kapilarnej arterializowanej nie ujawniono cech niewydolności oddechowej. Podstawą rozpoznania klinicznego pylicy płuc było stwierdzenie na pełnowymiarowym zdjęciu rtg klatki piersiowej zmian ogniskowych w płucach (zacienień okrągłych, regularnych o odpowiedniej gęstości), mogących odpowiadać efektom oddziaływania pyłów zwłókniających na miąższ płucny. Podniesiono, że aktualny radiogram klatki piersiowej pacjenta wykazuje zmiany (obustronne zacienienia drobno guzkowe) uzasadniające rozpoznanie pylicy drobnoguzkowej ograniczonej płuc, zgodnie ze standardami klasyfikacji radiologicznej pylic Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie (1980r.). Stąd też biorąc pod uwagę całokształt obserwacji klinicznej, w tym potwierdzone w dochodzeniu epidemiologicznym narażenie na pył kamienno-węglowy z zawartością krzemionki w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne przez cały okres zatrudnienia, aktualną ocenę radiologiczną (z obecnością zmian drobno guzkowych odpowiadających pylicy płuc), jednoznacznie potwierdzone w dokumentacji medycznej zachorowanie na gruźlicę i leczenie z tego powodu oraz fakt częstego występowania gruźlicy u chorych z pylicą, istnieją podstawy do rozpoznania u zainteresowanego choroby zawodowej pod postacią pylico-gruźlicy.

Sąd odnosząc się do powyżej opisanych ustaleń jednostek diagnostycznych wskazał, iż nie uprawniona jest konstatacja organu odwoławczego, iż "wyniki badań obu placówek są zbieżne". W orzeczeniu WOMP bowiem jednoznacznie wskazano, że przeprowadzone badanie spirometryczne wykazało upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc typu mieszanego (nie wyjaśniając przy tym, co oznacza ta kategoria medyczna). Natomiast z orzeczenia IMPiZŚ wynika, iż przeprowadzone badanie spirometryczne nie wykazało zaburzeń wentylacji, a w badaniu gazów krwi kapilarnej arterializowanej nie ujawniono cech niewydolności oddechowej.

Wskazana tu rozbieżność nie została wyjaśniona w opinii jednostki diagnostycznej drugiego szczebla, ani też wbrew ciążącemu na organie odwoławczym obowiązkowi wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jest to także o tyle istotne, że już w odwołaniu strona skarżąca wnosiła o wyjaśnienie kwestii "upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc – typu mieszanego", a także z uwagi na fakt, że m.in. wynik badania spirometrycznego wg. WOMP miał wpływ na rozpoznanie przez ten podmiot jednostki chorobowej pylico-gruźlicy.

Ponadto, jak wynika z materiałów spraw, u zainteresowanego zdiagnozowano gruźlicę już w roku 2005 oraz to, iż w toku badania w WOMP dniu 21 października 2008 r.. nie stwierdzono podstaw do rozpoznania pylicy płuc. W opinii IMPiZŚ wskazano m.in., że za rozpoznaniem u zainteresowanego schorzenia w postaci "pylico-gruźlicy" przemawia także "fakt częstego występowania gruźlicy u chorych z pylicą". Sformułowanie to, zdaniem Sądu, zdaje się wskazywać jednoznacznie, iż chodzi tu o wystąpienie "gruźlicy" u już chorych na "pylicę". W przedmiotowej sprawie sytuacja jest odwrotna, bowiem najpierw (w sposób bezsporny) u zainteresowanego wystąpiła "gruźlica’ (w roku 2005), a dopiero po kilku latach stwierdzono u niego "pylicę" ( w roku 2010).

Zdaniem Sądu, oczywistym jest, że zarówno gruźlica jak i pylica w przypadku rozpoznania choroby zawodowej "pylico-gruźlicy" winny mieć etiologię zawodową. Tymczasem z orzeczeń jednostek diagnostycznych nie wynika, czy stwierdzona u zainteresowanego gruźlica ma etiologię zawodowa.

Stąd też uznano, iż orzeczenie INPiZŚ nie odpowiada wymaganiom stawianym przepisem art. 84 § 1 k.p.a. Jest ono bowiem pozbawione należytego uzasadnienia i nie może służyć za podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

W następstwie powyższego wyroku ŚPWIS pismem z dnia 14 lutego 2012 r. wystąpił do IMPiŻŚ o wydanie uzupełniającego orzeczenia lekarskiego, wskazując na wytyczne sformułowane przez Sąd w tym względzie.

W opinii uzupełniającej z dnia [...] do orzeczenia lekarskiego IMPiZŚ w S. z dnia [...] nr [...] wyjaśniono m.in., iż badanie spirometryczne nie jest badaniem zasadniczym i rozstrzygającym w procesie diagnostycznym pylicy płuc związanej z narażeniem na pyły zwłókniające z domieszką krzemionki. Służy ono do oceny czynności układu oddechowego we wszystkich schorzeniach płuc i oskrzeli i zależne jest od stopnia zaawansowania zmian chorobowych . Może być prawidłowe w pylicy płuc. Ponadto w nieutrwalonych zaburzeniach wentylacji płuc, badania wykonywane w pewnych odstępach czasowych, nie zawsze wykazują powtarzalność, a na wynik może mieć wpływ przejściowe pogorszenie czynności układu oddechowego np. na skutek infekcji.

Ponadto, jak stwierdzono, pylico-gruźlica wymieniona w poz. 3.3 wykazu chorób zawodowych rozpatrywana jest jako jedna jednostka chorobowa, a nie dwie odrębne. Związana jest z narażeniem na te same pyły zwłókniające, które prowadzą do rozwoju pylicy płuc. Reakcja tkanki płucnej na obecność zdeponowanego pyłu zwłókniającego może ujawniać się w postaci guzków pyliczych w różnym czasie od zaprzestania narażenia, analogicznie należy potraktować możliwość zachorowania na gruźlicę . W tym przypadku gruźlica traktowana jest jako skutek narażenia oraz zdeponowania w płucach pyłu zwłókniającego (zwiększone ryzyko reinfekcji prątkami gruźlicy - podobnie jak u osób z osłabioną odpornością immunologiczną z innych przyczyn). Zatem można przyjąć, że w chwili rozpoznania gruźlicy u S. O. toczyły się w miąższu płuc również procesy włóknienia prowadzące ostatecznie do jawnej klinicznie pylicy płuc. Stwierdzono, że w momencie jej ujawnienia rozpoznanie pylico-gruźlicy jest uzasadnione, natomiast błędem byłoby łączenie pylicy z zachorowaniem na gruźlicę przed okresem narażenia na pyły zwłókniające.

Decyzją z dnia [...] nr [...] ŚPWIS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie PPIS z dnia [...] nr [...] stwierdzające u S. O. chorobę zawodową w postaci pylico-gruźlicy płuc, wymienioną w poz. 3/3 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie oraz ustalenia jakie w jego wyniku zostały poczynione. W szczególności zwrócono uwagę na orzeczenia uprawnionych jednostek medycznych oraz opinię uzupełniającą IMPiZŚ z dnia [...] Podkreślono, iż S. O. był badany w dwóch kompetentnych placówkach diagnostycznych (I i II stopnia), gdzie lekarze specjaliści rozpoznali pylico - gruźlicę. Wyniki obu badań są ze sobą zbieżne. Nie ma również podstaw by te orzeczenia, oparte na przeprowadzonych specjalistycznych badaniach lekarskich zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami diagnostyczno-orzeczniczymi, kwestionować.

Zakład pracy poinformowany został pismem z dnia 4.07.2012r. w trybie art. 10 k.p.a. o prawie do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy przed wydaniem decyzji. W dniu [...] przesłał on pismo , w którym zawarto stwierdzenie, iż opinia uzupełniająca IMPiZŚ nie wyjaśnia sprawy rozpoznania pylico-gruźlicy u S. O. Zawnioskował, w związku z tym, o przeprowadzenie badań w innej jednostce medycznej , np. w [...] Uniwersytecie Medycznym lub w jednostce medycznej zlokalizowanej poza województwem śląskim. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych wyłącznie pracownik jest podmiotem upoważnionym do wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego. Ponadto w toku postępowania administracyjnego został wyczerpany dwustopniowy tryb diagnostyczno- orzeczniczy przewidziany przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

W skardze z dnia 13 sierpnia 2012 r. pełnomocnik Kompanii Węglowej S.A. – Oddział KW "[...]l" w R. podniósł zarzut naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych oraz art. 7, 9, 28, 75, 77 § 1, 78 § 1, 80, i 136 k.p.a. w szczególności poprzez niezastosowanie się do wskazań co do dalszego postępowa w sprawie wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/G1 226/11, zaniechanie przeprowadzenia dalszych czynności dowodowych w sprawie mimo wniosku skarżącego, a w konsekwencji przyjęcie, iż u S. O. występuje choroba zawodowa.

Pełnomocnik podtrzymał wszystkie zarzuty formułowane wcześniej, albowiem organ odwoławczy, jak twierdzi, nie wyciągnął z nich wniosków. Dotyczy to również wskazań do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 listopada 2011 roku. W szczególności chodzi mu pominięcie w sprawie wcześniejszych pracodawców S. O., będących również stronami postępowania oraz brak wyjaśnienia kwestii jaką chorobę zawodową stwierdzono decyzjami podjętymi w przedmiotowej sprawie i badaniami lekarskimi. Decyzja PPIS z dnia [...] roku dotyczy bowiem "pylicy płuc-pylico-gruźlicv". Tymczasem w całym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ŚPWIS z [...] jak i poprzedniej z dnia [...] roku, mowa jest tylko o "pylico-gruźlicy płuc". Okoliczność ta wskazuje, że oprócz błędu merytorycznego naruszone zostały również przepisy art. 107 § 1 i 3 k.p.a., albowiem organ odwoławczy nie wyjaśnił przyczyn dokonania takiej zmiany (mimo ponownego utrzymania decyzji pierwszoinstancyjnej w całości w mocy).

Najistotniejsze uchybienie, zdaniem pełnomocnika skarżącej, polega jednak na tym, że zdaniem ŚPWIS Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 17 listopada 2011 roku miał zobowiązać go do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez zwrócenie się do IMPiZS w S. Z treści uzasadnienia wyroku nie wynika jednak, aby Sąd zobowiązał organ odwoławczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy do wystąpienia o wydanie opinii uzupełniającej tylko IMPiZŚ w S. Zdaniem Sądu, orzeczenie IMPiZŚ nie odpowiada wymaganiom stawianym przepisem art. 84 § 1 k.p.a. Jest ono bowiem pozbawione należytego uzasadnienia i nie może służyć za podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Takie stwierdzenie co prawda nie wyklucza tego, że organ odwoławczy mógł się zwrócić do IMPiZS. o opinię uzupełniającą, ale nie był do tego zobowiązany.

Organ odwoławczy, jak podnosi pełnomocnik, pozostaje w ewidentnie mylnym przekonaniu, że pracodawca nie ma prawa składania wniosków dowodowych, a jedynym trybem rozpoznania sprawy jest zakres określony Rozporządzeniem Rady Ministrów z 2009 r. Zgodnie z § 8 powyższego rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli zaś właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do jej wydania, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału Decyzję zobowiązany jest przesłać między innymi zainteresowanemu pracownikowi lub byłemu pracownikowi oraz pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej.

W ocenie pełnomocnika, opinia uzupełniająca z dnia [...] roku podważa autorytet Sądu. Nie usunęła istniejących wątpliwości i nie spełnia wymogu obiektywizmu.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) stanowi, że sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 145 § 1 tej ustawy Sąd stwierdzając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy uwzględnia skargę inicjującą postępowanie kontrolne i uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części.

Po myśli art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wykazała, że decyzja ta nie narusza przepisów prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. (Dz. U. Nr 99, poz. 825), która weszła w życie 3 lipca 2009 r. Za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

W świetle powyższych regulacji prawnych przyjąć trzeba, iż stwierdzenie choroby zawodowej przez organ inspekcji sanitarnej wymaga zaistnienia łącznie następujących przesłanek: po pierwsze - rozpoznania u badanego jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych, przy czym czasami w rozporządzeniu określono czas w jakim może to nastąpić; po drugie- stwierdzenie wykonywania pracy w "narażeniu zawodowym", a więc z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy albo narażeniem pozostającym w związku ze sposobem wykonywania pracy; po trzecie - ustalenia, że wystąpienie zdiagnozowanej jednostki chorobowej, zamieszczonej w powyższym wykazie, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane "narażeniem zawodowym". Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek w stanie faktycznym sprawy wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej.

Przyjdzie zauważyć, co ma zasadnicze znaczenie dla postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie choroby zawodowej, iż ustalenie przesłanek, o których mowa wyżej, powinno przebiegać w trybie określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869, dalej: rozporządzenie RM z 2009 r.)

Zgodnie bowiem z delegacją ustawową zawartą w art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 11 k.p., Rada Ministrów została zobowiązana do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zawodowych, okresu czasu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, a także sposobu i trybu postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych.

W pozycji 3.3. załącznika do rozporządzenia RM z 2009 r. zawierającego wykaz chorób zawodowych znajduje się choroba: "Pylice płuc - pylico-gruźlica". Okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym nie można określić.

Zgodnie z § 5 ust. 1 właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z 2006 r. Nr 141, poz. 1011 oraz z 2008 r. Nr 220, poz. 1416 i Nr 234, poz. 1570) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych oraz jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby (ust. 2 § 5). Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy.

Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania ("orzeczenie lekarskie"), na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1). Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie, we wskazanym zakresie, do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego oraz pracownika lub byłego pracownika .

Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia.

Postępowanie prowadzone przez organy inspekcji sanitarnej dotyczyło choroby wymienionej w pozycji 3/3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w postaci pylico-gruźlicy płuc.

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami postępowania, organy orzekające w sprawie uzyskały orzeczenia lekarskie uprawnionych jednostek medycznych tj. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. - Poradnia Chorób Zawodowych z dnia [...] nr [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] nr [...]. Orzeczenia te potwierdziły fakt pracy skarżącego w narażeniu zawodowym na pył kamienno -węglowy (zwłókniający) w latach 1978-1993 w KWK "[...]" w Ż., a następnie w latach 1994-1999 w KWK "[...]" w R. oraz przyczynienie się tych warunków do powstania choroby zawodowej. Lekarze orzecznicy w obu przypadkach rozpoznali u S. O. chorobę zawodową w postaci pylico-gruźlicy płuc, wymienioną w pozycji 3/3 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu RM z 2009 r. Ponadto, ze względu na zachodzące wątpliwości co do zdiagnozowanej choroby, podniesione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 226/11 ŚWPIS wystąpił o wydanie opinii uzupełniającej ChZ do IMPiZŚ w S. W opinii tej, z dnia [...] IMPiZŚ wyjaśnił wątpliwości podnoszone przez Sąd.

Zasadnicza wątpliwość dotyczyła pewnej rozbieżności ustaleń zawartych w orzeczeniach lekarskich jednostek medycznych I i II stopnia. Zaprezentowane w nich wyniki badań, w ocenie Sądu nie były zbieżne. W orzeczeniu WOMP bowiem jednoznacznie wskazano, że przeprowadzone badanie spirometryczne wykazało upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc typu mieszanego (nie wyjaśniając przy tym, co oznacza ta kategoria medyczna). Natomiast z orzeczenia IMPiZŚ wynika, iż przeprowadzone badanie spirometryczne nie wykazało zaburzeń wentylacji, a w badaniu gazów krwi kapilarnej arterializowanej nie ujawniono cech niewydolności oddechowej.

Kolejna wątpliwość Sądu wiązała się z etiologią stwierdzonej u S. O. gruźlicy, zdiagnozowanej w roku 2005. W toku badań prowadzonych w WOMP dniu 21 października 2008 r. nie stwierdzono podstaw do rozpoznania pylicy płuc. W opinii IMPiZŚ wskazano m.in., że za rozpoznaniem u zainteresowanego schorzenia w postaci "pylico-gruźlicy" przemawia także "fakt częstego występowania gruźlicy u chorych z pylicą". Sformułowanie to, zdaniem Sądu, zdaje się wskazywać jednoznacznie, iż chodzi tu o wystąpienie "gruźlicy" u już chorych na "pylicę". W przedmiotowej sprawie sytuacja jest odwrotna, bowiem najpierw (w sposób bezsporny) u zainteresowanego wystąpiła "gruźlica’ (w roku 2005), a dopiero po kilku latach stwierdzono u niego "pylicę" ( w roku 2010). W ocenie Sądu, zarówno gruźlica jak i pylica w przypadku rozpoznania choroby zawodowej "pylico-gruźlicy" winny mieć etiologię zawodową. Tymczasem z orzeczeń jednostek diagnostycznych nie wynika, czy stwierdzona u zainteresowanego gruźlica ma etiologię zawodową.

W opinii uzupełniającej z dnia [...] IMPiZŚ, co do pierwszej z zasygnalizowanych wątpliwości wyjaśniono, iż badanie spirometryczne nie jest badaniem zasadniczym i rozstrzygającym w procesie diagnostycznym pylicy płuc związanej z narażeniem na pyły zwłókniające z domieszką krzemionki. Służy ono do oceny czynności układu oddechowego we wszystkich schorzeniach płuc i oskrzeli i zależne jest od stopnia zaawansowania zmian chorobowych . Może być prawidłowe w pylicy płuc. Ponadto w nieutrwalonych zaburzeniach wentylacji płuc, badania wykonywane w pewnych odstępach czasowych, nie zawsze wykazują powtarzalność, a na wynik może mieć wpływ przejściowe pogorszenie czynności układu oddechowego np. na skutek infekcji.

Co do drugiej stwierdzono, iż pylico-gruźlica wymieniona w poz. 3.3 wykazu chorób zawodowych rozpatrywana jest jako jedna jednostka chorobowa, a nie dwie odrębne. Związana jest z narażeniem na te same pyły zwłókniające, które prowadzą do rozwoju pylicy płuc. Reakcja tkanki płucnej na obecność zdeponowanego pyłu zwłókniającego może ujawniać się w postaci guzków pyliczych w różnym czasie od zaprzestania narażenia, analogicznie należy potraktować możliwość zachorowania na gruźlicę . W tym przypadku gruźlica traktowana jest jako skutek narażenia oraz zdeponowania w płucach pyłu zwłókniającego (zwiększone ryzyko reinfekcji prątkami gruźlicy - podobnie jak u osób z osłabioną odpornością immunologiczną z innych przyczyn). Zatem można przyjąć, że w chwili rozpoznania gruźlicy u S. O. toczyły się w miąższu płuc również procesy włóknienia prowadzące ostatecznie do jawnej klinicznie pylicy płuc. Stwierdzono, że w momencie jej ujawnienia rozpoznanie pylico-gruźlicy jest uzasadnione, natomiast błędem byłoby łączenie pylicy z zachorowaniem na gruźlicę przed okresem narażenia na pyły zwłókniające.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Instytucja związania oceną prawną Sądu oraz wskazaniami co do dalszego postępowania stanowi jedną z gwarancji przestrzegania przez organy administracyjne orzeczeń sądu. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 maja 2012 r., I SA/Gl 59/12, LEX nr 1166105). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku, oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu na tej podstawie i powoduje uchylenie ponownie wydanego aktu przez sąd administracyjny (por. A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 2005 r., s. 347). W razie złożenia na tej podstawie skargi powoduje konieczność uchylenia względnie stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (J.P.Tarno, Związanie oceną prawną zawartą w wyroku sądu administracyjnego, Admin. 2011/4/185-204).

Niezastosowanie się organu administracji publicznej do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania traktować trzeba jako naruszenie normy prawa materialnego. W wyroku z dnia 20 czerwca 2012 r. I OSK 953/11 LEX nr 1216586) NSA wyraził pogląd, aprobowany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, iż : "Niezastosowanie się przez sąd I instancji do oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej wskazaną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., ponieważ art. 153 p.p.s.a. należy uznać za przepis prawa materialnego."

W ocenie składu orzekającego, wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżącą, ŚWPIS zastosował się do wskazań co do dalszego postępowania wynikających z uzasadnienia wyroku sądowego. Zgodnie z wymogami § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2009 r. wystąpił do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkowe uzasadnienie wydanego przez nią orzeczenia. Przyjdzie zauważyć, iż organ odwoławczy nie mógł wystąpić do innej jednostki w tej kwestii, bowiem przepisy rozporządzenia określają właściwość miejscową tych jednostek ze względu na miejsce zamieszkania pracownika (byłego pracownika) ( § 5 ust. 4 w zw. z § 3 ust. 1). Dodatkowe uzasadnienie orzeczenia sporządzone przez IMPiZŚ w pełni wyjaśnia wątpliwości stanowiące przedmiot wskazań Sadu.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów podnoszonych w skardze, stwierdzić przyjdzie, iż w świetle regulacji zawartych w rozporządzeniu RM z 2009 r. postępowanie w sprawie rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych prowadzone jest bez udziału pracodawców. Jedynie pracownik (były pracownik) dysponuje legitymacją do złożenia wniosku o ponowne badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Oczywiście, nie wyłącza to prawa czynnego udziału pracodawcy w trakcie postępowania prowadzonego przez organy inspekcji sanitarnej, w tym do składnia wniosków dowodowych.

Nie znajduje uzasadnienia zarzut pominięcia w postępowaniu innych pracodawców S. O. Przedmiot postępowania prowadzonego przez organy inspekcji sanitarnej, a w szczególności istotne dla sprawy okoliczności (fakty prawotwórcze), konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej określa przepis art. 2351 Kodeksu pracy. Jak zauważono wyżej okolicznościami tymi są: rozpoznanie u strony jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych, stwierdzenie wykonywania pracy w "narażeniu zawodowym" oraz wykazanie związku przyczynowego między warunkami pracy a schorzeniem spełniającym wymogi choroby zawodowej, przy czym wykazanie to może polegać na tym że w sposób bezsporny warunki pracy były przyczyną choroby zawodowej, bądź też zachodzi "wysokie prawdopodobieństwo" takiego związku. Wskazany przepis nie wymaga, aby w trakcie postępowania wyjaśniającego należało ustalać u którego z pracodawców występowało narażenie zawodowe stanowiące przyczynę choroby zawodowej, jak również i tego czy inne, pozazawodowe czynniki mogły przyczynić się do powstania takiej choroby.

Wobec powyższego uznać przyjdzie, iż w przedmiotowej sprawie zostały wykazane przesłanki uzasadniające stwierdzenie choroby zawodowej u S. O. W trybie wskazanym w rozporządzeniu z 20099 r., przez uprawnione jednostki medyczne rozpoznana została u niego choroba zawodowa określona w pozycji 3.3. załącznika do tego rozporządzenia w postaci "pylicy płuc - pylico-gruźlica". Ustalono, iż wykonywał pracę w "narażeniu zawodowym", z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku. Wystąpienie tej choroby bezspornie lub z co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane narażeniem zawodowym.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach , działając na podstawie art. 151 p.p.s.a , skargę oddalił