Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 123/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c., 152
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Emilia Lewandowska Protokolant stażysta referent Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 r. ze skarg K. H., R. H., E. H., S. F., S. M., B. M., J. M., E. W., K. S., A. S., M. Ś., E. W. i B. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. H., R. H., E. H. solidarnie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz na rzecz K. H., R. H., E. H., S. F., S. M., B. M., J. M., E. W., K. S., solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. S., M. Ś., E. W. i B. P. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w wyniku wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2013 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego.

Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne ocenę prawną sprawy.

Prezydium Rady Narodowej [...] decyzją z dnia [...] lutego 1973 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1972 r., nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego w [...], uregulowanego w księdze hipotecznej pod nazwą [...] jako działka gruntu [...], stanowiącego współwłasność M. J., A. P., Z. B. i R. H. – z uwagi na jego opuszczenie.

W wyniku wniosku K. S. (następczyni prawnej M. J.) o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1973 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1972 r.

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli K. S., E. W., K. H., R. H., E. H., B. P., E. W., M. S., A. S. oraz S. F. w imieniu własnym i jako pełnomocnik J. M., B. M. i S. M. Wnioskodawcy zarzucili m.in., że w momencie wydawania decyzji nie żyło już dwóch ze współwłaścicieli nieruchomości, tj. A. P. i Z. B., a organy administracji nie ustaliły ich spadkobierców jako uczestników postępowania. Ponadto, Minister nie rozpatrzył kwestii toczącego się w 1962 r. postępowania w sprawie przejęcia na rzecz Państwa tegoż samego gospodarstwa. Skoro bowiem gospodarstwo zostało przejęte już w 1962 r., to w sprawie nie mogły mieć zastosowania przepisy dotyczące gospodarstw rolnych opuszczonych. Wnioskodawcy wskazali również, że orzeczenie z 1962 r. zostało uchylone decyzją z dnia [...] grudnia 1972 r., nr [...], a następnego dnia wydano decyzję orzekającą o przejęciu gospodarstwa rolnego jako opuszczonego. Jednocześnie, w ocenie wnioskodawców, omawiana nieruchomość nigdy nie stanowiła i nie mogła stanowić gospodarstwa rolnego, gdyż brak było na niej jakichkolwiek zabudowań gospodarskich, uprawy, inwentarza, a i została ona nabyta w dniu [...] lipca 1944 r. jako nieruchomość o charakterze przemysłowym i na takie cele. W aktach sprawy brak jest dowodów na okoliczność, iż nieruchomość nie była uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym przez ówczesną posiadaczkę H. K. Brak jest protokołu z lustracji gospodarstwa, który i tak nie mógł być dokumentem wiarygodnym, gdyż jak wynika z decyzji z 1970 r. został sporządzony w listopadzie. Strony zarzuciły również, że H. K. uiszczała podatek za przedmiotowy grunt.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. utrzymał w mocy własna decyzję z dnia [...] września 2013 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż podstawę prawną decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. stanowi art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Z kolei, w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, tj. rozporzadzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Minister wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania wystąpiono do [...] Urzędu Wojewódzkiego, Archiwum Akt Nowych, Urzędu [...] oraz dwukrotnie do Archiwum Państwowego [...] o nadesłanie dokumentów związanych z przejęciem przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa. Pomimo tych poszukiwań nie udało się odnaleźć całości akt archiwalnych dotyczących przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Z zachowanego materiału dokumentacyjnego wynika, że księga hipoteczna [...] została zniszczona w czasie ostatnich działań wojennych w latach 1944-1945. Działkę gruntu nr [...] o powierzchni [...] nabyli M. J., A. P., Z. B. i R. H. na mocy aktu kupna z dnia [...] lipca 1943 r., Nr Repertorium [...] (zaświadczenie Sądu Powiatowego [...] z dnia [...] maja 1961 r., nr [...]). Organ stwierdził, że dokumenty sprawy wskazują, iż w dniu [...] lutego 1962 r. zostało wydane orzeczenie nr [...] o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, uregulowanej w księdze hipotecznej pod nazwą [...] jako działka nr [...] na nazwiska M. J., A. P., Z.B. i R.H. Jednakże, w aktach sprawy orzeczenia tego nie odnaleziono. Następnie podniósł, że Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] pismem z dnia [...] marca 1962 r., nr [...] skierowanym do Prezydium Rady Narodowej [...] poinformowało, że po wywieszeniu orzeczenia nr [...] w terenie, wpłynęło do Wydziału odwołanie, które zostało przesłane przy wymienionym piśmie. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] pismem z dnia [...] czerwca 1962 r., nr [...] działając w oparciu o art. 137 § 1 pkt 1 k.p.a. uchyliło orzeczenie z dnia [...] lutego 1962 r. nr [...] dotyczące przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości po byłym właścicielu J. Następnie, Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1972 r., nr [...] ponownie uchyliło wydane orzeczenie nr [...] z dnia [...] lutego 1962 r. o przejęciu nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Minister stwierdził, że kwestia dwukrotnego uchylenia orzeczenia nr [...] pozostaje odrębną sprawą i może być przedmiotem oceny we właściwym trybie i przed właściwym organem. Minister nie zgodził się że skarżącymi, że to Skarb Państwa powinien był poddawać gospodarstwo właściwym zabiegom agrotechnicznym, skoro był jego właścicielem od 1962 r., zdaniem bowiem organu orzeczenie z 1962 r. zostało uchylone w tymże samym roku, a więc to współwłaściciele gospodarstwa powinni go uprawiać i poddawać właściwym zabiegom agrotechnicznym. Zdaniem Ministra, o tym, że omawiane gospodarstwo było w posiadaniu jego współwłaścicieli świadczy upoważnienie z dnia [...] lipca 1962 r. udzielone H. K. przez M. J. do zarządzania oraz pełnego użytkowania części działki nr [...] o powierzchni [...] ha. Prowadzi to do wniosku, że gdyby M. J. nie był wówczas współwłaścicielem tej działki, to nie mógłby udzielić takiego upoważnienia. W ocenie Ministra o tym, że gospodarstwo to nie stanowiło własności Państwa świadczy również pismo H. K. z dnia [...] października 1973 r., skierowane do Ministerstwa Rolnictwa, w którym informowała, że oddała grunt [...], które korzystało z tych gruntów do 1965 r.

W konsekwencji, Minister dokonał oceny decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa wskazując, że Prezydium wyjaśniło w niej, iż wyniku dokonanej lustracji na gruncie ustalono, iż przejęta nieruchomość stanowiła opuszczone gospodarstwo rolne. W gospodarstwie tym nie zamieszkiwali bowiem właściciele ani ich następcy prawni, ponadto wchodzące w skład gospodarstwa grunty nie były poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. W wyniku wniesionego odwołania przez H. K., Prezydium Rady Narodowej [...] decyzją z dnia [...] lutego 1973 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...]. Organ odwoławczy stwierdził wówczas, że grunty nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha od szeregu lat były niezagospodarowane i leżały odłogiem. Grunty te składały się z [...]. Stan ten potwierdziła lustracja gospodarstwa przeprowadzona w dniu [...] listopada 1972 r. Jedynie [...] korzystała z działki o powierzchni [...]ha na [...]. Ponadto, z decyzji tej wynika, że H. K. w odwołaniu podniosła, że legitymuje się upoważnieniem udzielonym jej przez M. J., zamieszkałego w [...] do zarządu jego udziałem w nieruchomości, że zamieszkuje na nieruchomości od 1945 r. oraz płaci podatki. Dodała także, że [...] ha gruntu stanowiły nieużytki, [...] ha przeznaczony był na podwórze dla [...], a do uprawy pozostawało ok. [...] ha, grunty te do 1968 r. były użytkowane jako [...]. W 1971 r. część gruntów zajęła [...]. Natomiast w 1972 r. skończył się okres umowy i w chwili lustracji cały teren nie był zajęty.

Organ nadzorczy stwierdził, że pomimo, iż w aktach sprawy nie zachował się protokół z lustracji gospodarstwa, to nie można jednoznacznie przyjąć, że go nie było. Na fakt jego istnienia wskazują pośrednio inne dowody zgromadzone w aktach sprawy, np. decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1973 r. Ponadto, brak protokołu z lustracji gospodarstwa nie stanowi o naruszeniu prawa, gdyż przepisy dotyczące przejmowania opuszczonych gospodarstw rolnych nie przewidywały obowiązku sporządzania takich protokołów. Następnie, Minister wyjaśnił, że nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne w rozumieniu § 2 ust. 1, wydanego na podstawie Kodeksu cywilnego, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1964r. Nr 45 poz. 304 z późn. zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego rozporządzenia do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą. W myśl natomiast § 1 ust. 3 nie uważa się za nieruchomość rolną nieruchomości należących do tej samej osoby lub osób, jeżeli ich łączny obszar nie przekracza 0,5 ha. Pomimo tego, że strony podnoszą, że nieruchomość w 1944 r. miała charakter przemysłowy i na takie cele została nabyta, to zdaniem Ministra ze zgromadzonych dokumentów bezsprzecznie wynika, że nieruchomość miała charakter rolny i mogła być użytkowana rolniczo. Obszar użytków rolnych nieruchomości, po odliczeniu nieużytków o powierzchni [...] ha, wynosił [...] ha. H. K. w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji informowała, że w jej ocenie do uprawy pozostawało [...] ha gruntów. Dodała także, że do 1968 r. grunty te były użytkowane jako pastwisko przez okoliczną ludność. Zaznaczyła również, że w chwili lustracji teren nie był zajęty, gdyż w 1972 r. skończył się okres umowy. Również z jej pisma z dnia [...] października 1973 r. wynika, że grunty wchodzące w skład tego gospodarstwa oddała [...], które korzystało z tych gruntów do 1965r. Przy czym, zabudowania gospodarskie i inwentarz nie były koniecznym elementem dla uznania nieruchomości rolnej za gospodarstwo rolne. Składniki te mogły wchodzić w skład gospodarstwa, ale nie musiały. Bez wpływu na charakter nieruchomości pozostaje również cel na jaki ta nieruchomość została nabyta, skoro nie został on zrealizowany. Minister stwierdził, że podnoszona kwestia, iż gospodarstwo nie mogło zostać przejęte na własność Państwa jako opuszczone, gdyż zamieszkiwała w nim H. K. nie może zostać uznana za skuteczną. Wymieniona była siostrą żony M. J. i nie pozostawała w stosunku pokrewieństwa do współwłaściciela tego gospodarstwa określonego w § 1 rozporządzenia z 1961 r. Z przywołanego przepisu wynika, że za opuszczone gospodarstwo uważa się takie, na którym nie zamieszkuje właściciel, ani jego małżonek, dzieci lub rodzice. H. K. jako szwagierka byłego współwłaściciela nie należała do kręgu osób wymienionych w tym przepisie. Organ nadzorczy podniósł, że w prowadzonym postępowaniu nadzorczym nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu. Strony zapoznawały się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Pomimo wskazywania przez strony we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, że posiadają dokumenty dotyczące przedmiotowej sprawy, nie nadesłano do akt sprawy dokumentów, które wskazywałyby, że gospodarstwo przed przejęciem było uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Rozważając kolejny podniesiony zarzut, iż w postępowaniu w 1972 r. nie brały udziału wszystkie strony postępowania, Minister wyjaśnił, że omawiany zarzut wnioskodawców nie może zostać uznany za skuteczny. Ewentualne zaistnienie tej wady postępowania nie może być rozważane w kategoriach wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania, konkretnie przesłanki unormowanej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Decyzje te nie zostały skierowane do osób zmarłych. W konsekwencji, zdaniem organu, kontrolowane w postępowaniu nadzorczym decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1973 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1972 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. stała się przedmiotem skarg B. P., E. W., M. S. i A.S. oraz K. H., R. H., S. F., E. W. i K. S.

Skarżący kwestionowanej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz w zw. z art. 7 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa, art. 140 kpa i art. 156 §1 pkt 2 kpa oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz w zw. z art. 29 kpa, art. 140 kpa i art. 156 §1 pkt 2 kpa - poprzez przyjęcie, iż decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1973 r. nr [...] i decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1972 r. nr [...], dotyczące przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pod nazwą [...] jako działka gruntu nr [...] na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 ust. 1, § 2, § 3, § 4 i § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39 poz. 198), nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, pomimo, iż:

1) w dacie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. nie żyli A. P. i Z. B. - współwłaściciele nieruchomości, która decyzjami z dnia [...] grudnia 1972 r. i z dnia [...] lutego 1973 r. została przejęta na własność Skarbu Państwa, i do których m.in., jak należy przyjąć, decyzje te zostały skierowane, choć byli pozbawieni zdolności administracyjnoprawnej w rozumieniu art. 29 kpa; jeżeli zaś przyjąć, iż decyzje z dnia [...] grudnia 1972 r. i z dnia [...] lutego 1973 r. nie zostały skierowane do właścicieli nieruchomości, choć skutkowały pozbawieniem ich prawa własności nieruchomości, to już tylko z tego powodu obarczone są wadą nieważności, gdyż zostały wydane z rażącym naruszeniem zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 6 do art. 10 § 1 kpa,

2) istnieją dowody na okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym (nieruchomością rolną),

3) przedmiotowa nieruchomość była zamieszkiwana przez H. K. - posiadacza w dobrej wierze,

4) brak dowodów na okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość nie była uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym,

5) przedmiotowa nieruchomość w dacie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. była własnością Skarbu Państwa wobec czego przepisy podane jako podstawy prawne decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. i z dnia [...] lutego 1973 r., nie znajdowały zastosowania do przedmiotowej nieruchomości.

W konsekwencji skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. w całości, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu tożsamych w treści skarg wskazano, iż jak wynika z aktów notarialnych z dnia [...] lipca 1943 r. i z dnia [...] lutego 1943 r. przedmiotowa nieruchomość nie była nieruchomością rolną. Według § 2 i § 3 aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1943 r., przedmiotowa nieruchomość została zakupiona od spółki [...] spółka akcyjna przez A. P., Z. B., R. H. i M.J., działających na rzecz mającej powstać spółki [...], która miała być docelowym właścicielem nieruchomości. Nabywcy uzyskali przy tym uprawnienie do korzystania z [...] sprzedającego do czasu wybudowania własnej (§ 7 pkt a) aktu notarialnego). Okoliczność ta, a także nabycie nieruchomości od spółki prowadzącej działalność polegającą na [...] przez spółkę mającą prowadzić [...] wskazuje na przemysłowy, a zatem nierolniczy, charakter tej nieruchomości. Potwierdza to zawarte w § 7 pkt b) aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1943 r. uprawnienie sprzedającego do bezpłatnego zużytkowania niepotrzebnej kupującemu na miejscu ziemi, przemieszczonej w wyniku wykonywania robót ziemnych na przedmiotowej nieruchomości, na [...]na nieruchomościach sprzedającego. Pomimo tego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, iż cel nabycia przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany, wobec czego nie może on dowodzić nierolniczego charakteru tej nieruchomości. Ostateczne niezrealizowanie celu nabycia nieruchomości, będące następstwem zmian ustrojowych w Polsce po II wojnie światowej i niemożliwości realizacji inwestycji przemysłowych o znacznej skali przez osoby prywatne (fakt powszechnie znany) nie oznaczał zmiany celu gospodarczego, w jakim nieruchomość został nabyta przez przedsiębiorców. Nierolniczy charakter przedmiotowej nieruchomości potwierdza także treść pisma Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] do Wydziału Urbanistyki i Architektury tego Prezydium z dnia [...] marca 1973 r., znajdującego się w aktach sprawy nr [...]. Wynika z niego, iż w dniu w którym, według adnotacji na decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r., miała ona stać się ostateczna, jako właściciel przedmiotowej nieruchomości w rejestrze gruntów miał być wskazany Skarb Państwa - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...]. Rolny charakter nieruchomości nakazywałby wskazanie jako jej właściciela Skarbu Państwa - Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium właściwej Rady Narodowej, zwłaszcza iż decyzja z dnia [...] grudnia 1972 r. została wydana przez tego rodzaju wydział. Mimo tego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż wskazanie jako właściciela przedmiotowej nieruchomości organu ds. gospodarki komunalnej i mieszkaniowej zamiast organu zajmującego się sprawami rolnictwa nie może dowodzić nierolniczego charakteru tej nieruchomości.

Dalej skarżący stwierdzili, że nawet przy przyjęciu, iż przedmiotowa nieruchomość była gospodarstwem rolnym, nie spełniała ona przesłanek przejęcia jej na własność Państwa. Podstawę prawną przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa stanowiły przepisy § 1 ust. 1, § 2, § 3, § 4 i § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 39 poz. 198 z późn. zm.). Według § 1 ust 1 tego rozporządzenia za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcy. Przedmiotowa nieruchomość nie spełniała żadnego z tych warunków. Na przedmiotowej nieruchomości zamieszkiwała H. K., będąca posiadaczką tej nieruchomości. Ponadto w aktach sprawy brak dowodów na okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość nie była uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym. W szczególności takim dowodem nie jest lustracja nieruchomości, powołana w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 1973 r., która miała mieć miejsce w dniu [...] listopada 1972 r. Lustracja ta miałaby zostać przeprowadzona po zbiorach, w okresie zimowym, kiedy czynności związane z uprawą roli mogły nie być ani szczególnie intensywne, ani szczególnie widoczne.

Jednocześnie skarżący podnieśli, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. W dniu [...] grudnia 1972 r. została wydana decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] nr [...], uchylająca orzeczenie tego organu z dnia [...] lutego 1962 r. o przejęciu na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości na innej podstawie prawnej, a mianowicie na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowania niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz.71), wobec ustalenia, iż przepis ten, będący podstawą przejęcia przez Skarb Państwa własności tej nieruchomości, w rzeczywistości nie miał zastosowania. Decyzja z dnia [...] grudnia 1972 r. znajduje się w aktach sprawy nr [...]. Wobec tego w dacie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 1972- r., w związku z treścią orzeczenia z dnia [...] lutego 1962 r. o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa, właścicielem tej nieruchomości był Skarb Państwa. W dacie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. ten stan prawny nie uległ zmianie, ponieważ w tym dniu decyzja z dnia [...] grudnia 1972 r. nie była ostateczna, jako że nie upłynął 14 dniowy termin do wniesienia odwołania. Art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. dotyczył przejęcia własności na rzecz Państwa, wobec czego z oczywistych przyczyn nie mógł znaleźć zastosowania do rzeczy będących własnością Skarbu Państwa. Wobec tego należy uznać, iż w dacie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r., przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, wobec czego wydanie decyzji o przejęciu jej na własność Państwa nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa także z tej przyczyny. Pomimo tego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, iż orzeczenie z dnia [...] lutego 1962 r. zostało uchylone pismem Wydziału Rolnictwa Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1962 r., a nadto fakt, iż przedmiotowa nieruchomość była w latach 1962 - 1973 w posiadaniu osób fizycznych, oznacza, iż w tym okresie nie mogła ona być własnością Skarbu Państwa. Dokonanie takiej oceny stoi w sprzeczności z faktem, iż podstawą prawną uchylenia orzeczenia z dnia [...] lutego 1962 r., podaną w piśmie z dnia [...] czerwca 1962 r., był art. 137 § 1 pkt 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem, w jego brzmieniu z dnia 9 czerwca 1962 r., podlega uchyleniu jako nieważna decyzja, która została wydana przez organ administracji państwowej niewłaściwy ze względu na przedmiot decyzji. Według wówczas obowiązującego art. 138 § 1 kpa, właściwy do uchylenia nieważnej decyzji w przypadkach wymienionych w art. 137 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez naczelny organ administracji państwowej - ten organ. Natomiast zgodnie z ówcześnie obowiązującym art. 140 kpa, przewidziane w art. 135 - 139 uprawnienia organów wyższego stopnia do uchylenia i zmiany decyzji służą w stosunku do decyzji wydanych przez organy administracji prezydiów rad narodowych, tym prezydiom. Orzeczenie z dnia [...] lutego 1962 r. zostało wydane przez Wydział Rolnictwa Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...], a więc przez organ administracji prezydium rady narodowej. Ten organ nie posiadał kompetencji do uchylenia wydanej przez siebie decyzji, mogła ona zostać uchylona co najwyżej przez samo prezydium rady narodowej, a nie przez jego organ. Wobec tego nawet jeżeli przyjąć, iż pismo z dnia [...] czerwca 1962 r. było decyzją administracyjną, to uznać także należy, iż było decyzją nieważną, ponieważ zostało wydane przez niewłaściwy organ administracji państwowej, a jako takie nie mogło wywołać skutku prawnego. Niezależnie od powyższego w aktach spraw nr [...] brak dowodów na okoliczność, iż pismo z dnia [...] czerwca 1962 r. zostało doręczone H. K. lub skierowane do i doręczone współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości, a więc iż wywołało skutek prawny wobec stron postępowania, zwłaszcza że w takim wypadku nie byłoby potrzeby wydawania decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. Natomiast ocena organu, iż posiadanie danej rzeczy przez jeden podmiot wyklucza przysługiwanie prawa własności tej rzeczy innemu podmiotowi, jest z oczywistych przyczyn niezasadna.

Wobec powyższego działania Skarbu Państwa wobec przedmiotowej nieruchomości, a w szczególności wydanie decyzji o jej przejęciu na własność Państwa następnego dnia po uchyleniu poprzedniego orzeczenia w tym samym przedmiocie, obu wydanych z rażącym naruszeniem prawa, dowodzą, iż na skutek wydania decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. i z dnia [...] lutego 1973 r. doszło do powstania skutków społeczno - gospodarczych niemożliwych do zaakceptowania w państwie prawnym, co stanowi wystarczającą przesłankę dla stwierdzenia nieważności tych decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargi Minister wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 124/14, połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zainicjowane opisanymi skargami oraz postanowił prowadzić je pod sygnaturą akt I SA/Wa 123/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznał, iż zasługują one na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie z nich podniesionych.

Przedmiotem skargi jest decyzja wydana w trybie nadzorczym – w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Wskazać trzeba, iż organ nadzoru - kontrolując zgodność z prawem tej decyzji - obowiązany jest przeprowadzić wszechstronną ocenę zgromadzonego w postępowaniu zwykłym materiału dowodowego, który dał podstawę do wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Choć w trybie stwierdzenia nieważności nie rozstrzyga się sprawy administracyjnej merytorycznie, to nie oznacza to jednak, w ocenie Sądu, zwolnienia organu nadzoru od oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa, oraz podjęcia dodatkowych czynności procesowych gwarantujących wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, takiej wszechstronnej oceny i stosownych działań, organy nadzoru w prowadzonym postępowaniu nie dokonały. Nie wyjaśniły bowiem w okolicznościach faktycznych tej konkretnej sprawy kluczowej okoliczności, tj. czyją własność na dzień [...] grudnia 1972 r. (wydania decyzji o przejęciu nieruchomości) i z jakich dokumentów źródłowych to wynika, stanowi sporna nieruchomość.

Podstawą prawną decyzji kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym stanowi art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. nr 39, poz. 174, ze. zm.) oraz m.in. § 1 pkt 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198, ze. zm.). Zgodnie z tym przepisem, jak wskazał organ nadzorczy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń.

Z powyższego wynika, iż przejęcie gospodarstwa rolnego na tej podstawie uzależnione jest łącznie od spełnienia dwóch przesłanek: a) przejęciu podlegało gospodarstwo rolne, rzecz jasna te, które nie stanowiło własności Państwa, b) przejęciu podlegało gospodarstwo rolne opuszczone przez właściciela.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że w dniu [...] lutego 1962 r. zostało wydane orzeczenie nr [...] orzekające o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, uregulowanej w księdze hipotecznej pod nazwą [...] jako działka nr [...] na nazwiska: M. J., A. P., Z. B. i R. H. Następnie, Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] pismem z dnia [...] czerwca 1962 r., nr [...] działając w oparciu o art. 137 § 1 pkt 1 k.p.a. uchyliło orzeczenie z dnia [...] lutego 1962 r. dotyczące przejęcia na rzecz Skarbu Państwa powyższej nieruchomości. Do kolejnego uchylenia orzeczenia nr [...] doszło [...] grudnia 1972 r., o czym świadczy znajdująca się w aktach sprawy decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] nr [...]. Decyzja ta została wydana przeddzień kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] grudnia 1972 r. Skutków prawnych wywołanych decyzją z dnia [...] lutego 1962 r., pismem z dnia [...] czerwca 1962 r. oraz decyzją z dnia [...] grudnia 1972 r. organ nadzoru nie oceniał, bowiem uznał, że kwestia dwukrotnego uchylenia orzeczenia nr [...] z dnia [...] lutego 1962 r. pozostaje odrębną sprawą i może być przedmiotem oceny we właściwym trybie i przed właściwym organem. Bez wątpienia tak, jednakże zdaniem Sądu w tej konkretnej sprawie od tej właśnie oceny uzależniona jest ocena decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1973 r. oraz poprzedzającej ją z dnia [...] grudnia 1972 r. Jeżeli bowiem okazałoby się, że przejęcia spornej nieruchomości dokonano skutecznie już w 1962 r. i potwierdzają to dodatkowo stosowne zapisy hipoteczne, to w innym kierunku należałoby prowadzić ocenę decyzji z 1972 i 1973 r.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, stanowisko Ministra jest przedwczesne. Organ nadzoru musi wyczerpująco ustalić stan prawny nieruchomości z uwzględnieniem rozważenia wszczęcia postępowań nadzorczych dotyczących oceny pisma z dnia [...] czerwca 1962 r. oraz decyzji z dnia [...] grudnia 1972 r. Dopiero przeprowadzenie tych czynności pozwoli organowi na wydanie prawidłowego orzeczenia w sprawie. Swoje stanowisko organ uzasadni zgodnie z regułami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w punkcie drugim sentencji wydano w oparciu o art. 152 ww. ustawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy – jak w punkcie trzecim sentencji wyroku

-----------------------

7