Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 89/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania G. N. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), dalej: "ustawa emerytalna", stanowiącym podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Warunki określone w ww. przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Dalej organ wskazał, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 52 lat. Na przestrzeni 54 lat życia udokumentował 24 lata, 4 miesiące i 4 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 2 lata, 2 miesiące i 6 dni tych okresów. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2012-2014 wystąpiły przerwy w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Zdaniem organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych wyżej przerwach w opłacaniu składek nie orzeczono wobec wnioskodawcy całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy, uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia, została ustalona dopiero od dnia [...] listopada 2018 r. Nie istniały zatem, do tego czasu, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Nadto organ zauważył, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że w okresach od dnia [...] czerwca 1999 r. do dnia [...] września 2000 r., od dnia [...] marca 2002 r. do dnia [...] grudnia 2002 r., od dnia [...] czerwca 2003 r. do dnia [...] marca 2004 r., od dnia [...] stycznia 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. oraz od dnia [...] stycznia 2008 r. do dnia [...] stycznia 2012 r., tj. przez okres 9 lat, 6 miesięcy i 17 dni, wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą. Jednakże opłacił składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu tylko przez okres 2 lat, 7 miesięcy i 20 dni. Prowadzenie przez wnioskodawcę działalności gospodarczej i nieodprowadzanie z powyższego tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe było świadomym wyborem rodzącym określone skutki prawne. Brak jest zatem podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły spełnienie warunków wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym.

Końcowo organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Pismem z dnia 13 grudnia 2020 r. G. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2020 r. (omyłkowo wskazując datę: [...] października 2020 r.) nr [...] wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz zwolnienia z kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo przedstawił swój stan zdrowia wskazując w szczególności, iż jest leczony z powodu cukrzycy [...] typu [...] (z wieloma powikłaniami w zakresie krążenia obwodowego), [...], powikłań [...] ([...]), zespołu [...]. Nadto był leczony operacyjnie (amputacja [...]-grudzień 2018 r), cierpi na [...] i [...]. Był wielokrotnie leczony szpitalnie w latach 2016-2018 r. Dodatkowo choruje na samoistne (pierwotne) nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, dyskopatię szyjną i lędźwiową (ucisk [...]). Aktualnie porusza się przy pomocy kul, jednak często - ze względu na ból nadgarstków bądź brak możliwości nałożenia protezy z powodu bólu nogi - przebywa wyłącznie w domu lub porusza się na wózku inwalidzkim.

Skarżący wskazał, iż decyzją ZUS z dnia [...] listopada 2018 r. orzeczono, iż jest całkowicie niezdolny do pracy w okresie od dnia [...] listopada 2018 r. do dnia [...] października 2021 r. Natomiast w dniu [...] czerwca 2020 r. decyzją Miejskiego Zespołu ds. Osób Niepełnosprawnych w [...] orzeczono względem niego znaczny stopień niepełnosprawności oraz niezdolność do pracy na stałe.

Nadto skarżący zaznaczył, że w dniu [...] czerwca 2017 r. pracując w firmie [...] Sp. z. o.o. w [...], uległ wypadkowi w pracy, czego potwierdzeniem jest sporządzona karta wypadku z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...]. W rozpoznaniu lekarz zapisał: złamanie [...], złamanie końca dalszego [...]. Dokumentacja dotycząca tego wypadku znajduje się w ZUS Oddział w [...] Inspektorat [...], ul. [...]. W dniu [...] listopada 2010 r. w Pracowni [...] Sp. z o.o. w [...] wykonano badanie przewodnictwa nerwowego, które potwierdza zmiany w zakresie badanych kończyn górnych o obustronnej i symetrycznej [...], pierwotnie [...].

Skarżący podniósł również, że w latach poprzednich był zatrudniany przez nieuczciwych pracodawców, którzy nie odprowadzali składek do ZUS, o czym dowiedział się, gdy składał wniosek o przyznanie renty. Były to prywatne firmy, które już nie istnieją, co powoduje, że dokumentów kadrowych z tego okresu zatrudnienia nie ma w żadnym archiwum. Z tego względu skarżący nie może udokumentować wymaganego stażu pracy do przyznania renty inwalidzkiej.

Skarżący podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną, i bezrobotną, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe. Jest niezdolny do pracy z powodu kalectwa i niepełnosprawności. Cierpi ubóstwo i wegetuje na poziomie dalekim od elementarnej godności człowieka.

Na potwierdzenie powyższej argumentacji skarżący załączył liczne dokumenty dotyczące jego stanu zdrowia z okresu 2018 - 2020.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 10 lutego 2021 r. G. N. podtrzymał zarzuty i wnioski skargi. Dodatkowo wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2020 r. oraz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby niepełnosprawnej w drodze wyjątku. Na poparcie wniosku przedstawił argumenty podniesione już w skardze akcentując swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną.

Pismem z dnia 18 marca 2021 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2020r. oraz o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego obejmujących opłatę za czynności adwokackie z tytułu wynagrodzenia przysługującego pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53). Zgodnie z jego treścią ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślenia wymaga, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a jego przyznanie przez Prezesa ZUS następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, którego granice wyznaczają przesłanki wymienione w ww. przepisie. Ocena, czy w danej sprawie przesłanki te zostały spełnione należy do organu, który musi ustalić istotne okoliczności faktyczne oraz poddać je należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 124 ww. ustawy).

Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Kontrolując decyzję uznaniową sąd nie jest natomiast uprawniony do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji - wypełniając treści pozasystemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych - realizują określoną politykę stosowania prawa administracyjnego. W konsekwencji, w sprawach uznania administracyjnego sąd bada, czy decyzja organu nie jest arbitralna (dowolna) lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów.

Z treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań uprawniających do emerytury lub renty w zwykłym trybie musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Należy w tym miejscu podkreślić, że omawiane świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na aktualną, trudną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego, w zakresie wymaganego okresu ubezpieczenia, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, iż konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "zwykłego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności.

W sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący – G. N. w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie mógł podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2020 r.), a ponadto nie posiadał niezbędnych środków utrzymania. Źródło utrzymania skarżącego stanowi zasiłek stały z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 485,16 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, a więc środki w łącznej kwocie niższej od wysokości najniższej emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 85 ust. 1 ustawy emerytalnej).

Ocenie Sądu podlegały zatem ustalenia organu pod kątem "szczególnych okoliczności" w celu zbadania, czy przesłanka ta w sprawie niniejszej została spełniona.

Zaznaczyć należy, że ustawodawca określił ww. przesłankę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było określonym faktom przypisać status okoliczności "szczególnych". Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższej przesłanki uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 130/10 (publ.: CBOSA).

Za "szczególną okoliczność" na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej uznaje się wyłącznie wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą lub obiektywnie trudną do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb, niedostatku, czy sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 37/20; publ. CBOSA).

W ocenie Sądu, Prezes ZUS zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie 54 lat życia skarżący udokumentował 24 lata, 4 miesiące i 4 dni łącznego okresu ubezpieczenia. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - skarżący udokumentował 2 lata, 1 miesiąc i 20 dni tych okresów, zaś w dziesięcioleciu przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy - 1 rok, 10 miesięcy i 3 dni tych okresów. Natomiast w dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy skarżący udokumentował 2 lata, 2 miesiące i 6 dni.

W latach 2012 - 2014 wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu - skarżący nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W okresach tych przerw wobec skarżącego nie była orzeczona całkowita bądź częściowa niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia uniemożliwiający lub choćby znacząco utrudniający wykonywanie pracy. W treści skargi oraz w piśmie procesowym z dnia 10 lutego 2021 r. skarżący wskazywał, że był zatrudniany przez pracodawców, którzy nie odprowadzali składek do ZUS, a w związku z tym nie jest on w stanie potwierdzić zatrudnienia w ww. okresie. Jednakże, jak podkreśla się w orzecznictwie, podejmowanie zatrudnienia bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej (por. wyroki NSA z dnia: 1 października 2010 r., sygn. akt I OSK 295/09, publ. LEX nr 571013; 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01, publ. LEX nr 83733).

Całkowita niezdolność do pracy została ustalona względem skarżącego dopiero od dnia [...] listopada 2018 r. - okresowo najpierw do dnia [...] lutego 2020 r., a następnie do dnia [...] października 2021 r. (orzeczenia lekarza orzecznika ZUS: z dnia [...] lutego 2020 r. oraz z dnia [...] października 2020 r.). Natomiast częściowa niezdolność do pracy została ustalona od dnia [...] września 2018 r. do dnia [...] listopada 2018 r. (orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2018 r., z dnia [...] lipca 2019 r.). Z uzasadnień ww. orzeczeń wynika, że zostały one wydane po dokonaniu analizy dokumentacji z przebiegu leczenia szpitalnego począwszy od 2016 r., zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w latach 2018 - 2020, wyników badań dodatkowych oraz opinii konsultanta ZUS z dnia [...] grudnia 2019 r. Na podstawie ww. orzeczeń, które dla Prezesa ZUS mają charakter wiążący, nie można przyjąć, że przed dniem [...] września 2018 r. skarżący był choćby częściowo, długotrwale niezdolny do pracy. Tym samym argumentacja skargi wskazująca na wypadek skarżącego w pracy w 2017 r. oraz załączona do skargi dokumentacja z okresu 2018 - 2020 nie mogą mieć istotnego wpływu na ustalenia poczynione przez lekarza orzecznika w toku niniejszego postępowania. Warto przy tym podkreślić, że ocenie Prezesa ZUS pod kątem zaistnienia szczególnych okoliczności podlegał okres 2008 - 2018, a z akt sprawy nie wynika, aby w tym czasie przeszkodę w podjęciu przez skarżącego zatrudnienia i odprowadzaniu składek stanowiły zdarzenia niezależne od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.

Jak wskazał Prezes ZUS skarżący prowadził działalność gospodarczą przez 9 lat, 6 miesięcy i 17 dni, tj. w okresach: w okresach od dnia [...] czerwca 1999 r. do dnia [...] września 2000 r., od dnia [...] marca 2002 r. do dnia [...] grudnia 2002 r., od dnia [...] czerwca 2003 r. do dnia [...] marca 2004 r., od dnia [...] stycznia 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. oraz od dnia [...] stycznia 2008 r. do dnia [...] stycznia 2012 r. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu opłacił tylko za 2 lata, 7 miesięcy i 20 dni. Z tytułu opłacania składek na koncie płatnika istnieje zadłużenie. Taki stan rzeczy nie może być kwalifikowany jako okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej (por. wyroki NSA z dnia: 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01, publ. LEX nr 83733; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 1257/19, publ. CBOSA). Przenoszenie na Skarb Państwa negatywnych konsekwencji prowadzenia działalności gospodarczej, która jest działalnością na własny rachunek i ryzyko przedsiębiorcy, nie znajduje bowiem uzasadnienia w treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, ani w stanie faktycznym, w którym nie zostały przedstawione okoliczności mogące świadczyć o nadzwyczajnych i niezawinionych przez skarżącego przyczynach zaprzestania opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie, instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, którzy opłacają składki, aby w przyszłości korzystać z ubezpieczenia. Osoba, która nie uiszcza należnych składek ubezpieczeniowych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 2600/15, publ. CBOSA).

W świetle powyższego podzielić należy stanowisko organu, iż przebieg ubezpieczenia skarżącego w dziesięcioleciu przed datą powstania niezdolności do pracy nie pozwala na przyjęcie, że brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy usprawiedliwia wystąpienie szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Dostrzec przy tym należy, że w dacie wskazanej przez lekarza orzecznika jako data powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący pozostawał w ubezpieczeniu. Jednakże sama ta okoliczność w zestawieniu ze stażem ubezpieczeniowym skarżącego zwłaszcza w okresie 2008 - 2018 oraz orzeczeniem okresowej (a nie trwałej) niezdolności do pracy w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie podważa stanowiska organu o braku przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Konkludując stwierdzić należy, że brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Organ nie naruszył art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przesłanki określone w ww. przepisie nie zostały łącznie spełnione, zaś aktualna sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego, niewątpliwie bardzo trudna, nie stanowi podstawy przyznania wnioskowanego świadczenia, które nie ma charakteru pomocy socjalnej. Nie sposób również dopatrzyć się naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. organ ustalił okoliczności faktyczne mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podejmując rozstrzygnięcie odmowne organ uzasadnił je w sposób wystarczający - stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo wskazać należy, powoływane przez skarżącego orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nie mogło stanowić przedmiotu rozważań Prezesa ZUS. Jak już wyżej wskazano, dla organu tego wiążące jest ostateczne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS (komisji lekarskiej ZUS), co wynika z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej (por. wyroki NSA z dnia: 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, publ. LEX nr 14231; 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, publ. CBOSA). Ostateczne orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, w przedmiocie całkowitej i częściowej niezdolności do pracy skarżącego, organ uwzględnił wydając rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Należy również wskazać, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku nie zamyka mu drogi do ponownego ubiegania się o to świadczenie pod warunkiem wystąpienia nowych okoliczności, które nie były przedmiotem oceny organu w niniejszym postępowaniu.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.