Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1910/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 19 maja 2022 r. nr KKU-5/21 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 19 maja 2022 r., nr KKU 5/21, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpoznaniu odwołania Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie (dalej jako "PKP") utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego nr 1 z 7 grudnia 2020 r. stwierdzającą nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Zawiadomieniem z 4 września 2008 r. Wojewoda Małopolski wszczął w urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] nieodpłatnie prawa własności nieruchomości, położonej w jednostce ewidencyjnej [...] - obszar wiejski, obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,0044 ha, objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...].

Decyzją z 8 grudnia 2020 r. Wojewoda Małopolski stwierdził nabycie przez Gminę z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności powyższej nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła PKP.

Decyzją z 19 maja 2022 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 8 grudnia 2020 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

Komisja wskazała, że w sprawie nie budzi sporu, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa.

Kolejną kwestią związaną z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. jest ustalenie, czy przedmiotowe mienie należało w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. W celu wyjaśnienia co należy rozumieć pod pojęciem "należące do" organ odwoławczy przywołał regulacje ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące tego zagadnienia.

W ocenie Komisji, akta sprawy nie potwierdzają aby w formie prawem przewidzianej przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz spółki PKP. Tylko zaś wówczas sporna nieruchomość nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Komisja podniosła, że faktyczne władanie mieniem przez PKP bądź jej poprzedników prawnych nie stanowi negatywnej przesłanki do jego komunalizacji. Decyzja komunalizacyjna ma bowiem charakter deklaratoryjny i potwierdza jedynie przejście prawa przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę.

Dowodu ustanowienia zarządu w sensie prawnym nie mogą stanowić również zapisy ewidencji gruntów oraz zaświadczenia starosty. Podstawową cechą rejestru ewidencji gruntów i budynków jest bowiem stwierdzenie, że zawarte w nich zapisy mają jedynie charakter techniczno- deklaratoryjny.

Ponadto, prawo zarządu PKP do spornej nieruchomości nie powstało z mocy samego prawa, bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Na poparcie powyższego organ przywołał ukształtowaną linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyrażono pogląd, że przepisy ustawy o przedsiębiorstwie państwowym PKP, jako aktu o charakterze ogólnym (abstrakcyjnym), nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, ale mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia. Z kolei akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa PKP oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych. Te akty również nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. Natomiast PKP nie wykazały, aby dysponowały takim indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości.

Zdaniem organu, w sprawie nie znajdzie również zastosowania art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Wykaz przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim określa rozporządzenie Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r., w którym brak jest przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe.

PKP w dniu 27 maja 1990 r. nie wykonywały zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Fakt, że organem założycielskim przedsiębiorstwa był minister nie oznacza, że wykonywane przez nie zadania należą do właściwości organów administracji rządowej, co potwierdza wyrok NSA z 13 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 760/07, Lex nr 505356).

Jednocześnie organ podkreślił, że komunalizacja (na dzień 27 maja 1990 r.) i uwłaszczenie prawem użytkowania (na dzień 5 grudnia 1990 r.) nie pozostają ze sobą w konflikcie czasowym, ale także rzeczowym. Wprowadzając uwłaszczenie ustawodawca uwzględnił bowiem zajście komunalizacji z mocy prawa ponad pół roku wcześniej. Wynika to jednoznacznie choćby z treści art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ dodał, że nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy ustalenie charakteru spornej nieruchomości. Istotny jest bowiem fakt "należenia" nieruchomości w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w dniu 27 maja 1990 r., nie jako dróg, ale jako gruntu. Na poparcie powyższego organ przywołał stanowisko WSA w Warszawie zawarte w wyroku z 4 lipca 2008 r. (sygn. akt I SA/Wa 253/08).

Tym samym, zdaniem Komisji, brak jest podstaw do przyjęcia, że przedmiotowa nieruchomość była wyłączona z komunalizacji na rzecz właściwej gminy w trybie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyły Polskie Koleje Państwowe S. A. w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

Skarżąca uzasadniła, że nie można bowiem uznać spornej nieruchomości za uznać spornej nieruchomości za podlegającą komunalizacji, pomimo braku formalnego przekazania jej w zarząd lub użytkowanie PKP. W ocenie skarżącej, brak takiego formalnego przekazania, a raczej brak odnalezienia dowodu przekazania nie powinien skutkować automatycznym zaliczeniem nieruchomości jako należącej do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

Skarżąca podniosła, że nieruchomość znajdowała się od szeregu lat we władaniu PKP, a następnie spółki PKP SA oraz jest terenem zabudowanym infrastrukturą kolejową.

Zdaniem skarżącej, nieprawidłowo ustaliły organy, że PKP nie posiadała tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, bowiem nie posiadała odpowiedniego dokumentu stwierdzającego to prawo. Skarżąca podniosła, cytując stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1401/09, że jej prawo zarządu powstało na podstawie zapisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe".

Skarżąca wskazała również, że art. 38 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 38 ust. 2 tej ustawy zawierają dwie autonomiczne normy, a mimo to organ traktuje te dwa przepisy jako immanentną całość. W ocenie skarżącej, całkowicie błędna jest interpretacja, że każda jednostka organizacyjna miała na gruncie art. 38 ust. 2 powołanej ustawy obowiązek wystąpienia o wydanie decyzji przez terenowy organ administracji państwowej. Nie można bowiem było wystąpić o ustanowienie prawa zarządu, skoro już się takie prawo posiadało z mocy prawa.

Skarżąca nie podzieliła również stanowiska, że prawo zarządu do nieruchomości na dzień wejścia w życie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. można było ustalać tylko na podstawie przepisów obowiązujących w tej dacie. Taka interpretacja jest, zdaniem skarżącej, błędna z uwagi na to, że istniało wiele tytułów prawnorzeczowych, których nie przewidywała ustawa o gospodarce gruntami. W ocenie skarżącej, niezależnie od brzmienia art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. nie zawsze tytuł prawny przedsiębiorstwa państwowego do nieruchomości musiał wynikać z konkretnej decyzji. Mógł on bowiem wynikać z mocy prawa. Dla ustalenia stanu prawnego nieruchomości użytkowanych przez PKP istotne znaczenie ma również, w ocenie PKP, art. 80 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. W tej sytuacji skarżąca stwierdziła, że PKP w dniu 27 maja 1990 r. legitymowało się prawem zarządu nieruchomości objętej decyzją, co z kolei wyklucza możliwość jej komunalizacji z mocy prawa.

Skarżąca wskazała również na konieczność uwzględnienia w niniejszej sprawie brzmienia art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji p. p. "Polskie Koleje Państwowe", które to przepisy miały na celu usprawnienie procesu uwłaszczania PKP posiadanymi przez tę spółkę nieruchomościami, niezależnie od charakteru posiadania. Zdaniem skarżącej, art. 34 ww. ustawy wyłącza komunalizację na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 10 maja 1990 r.

Ponadto, PKP podniosła, że ma świadomość podjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z 27 lutego 2017 roku, sygn. akt I OPS 2/16. Jednakże, zdaniem skarżącej, powyższe orzeczenie zawiera szereg wad, do których zalicza się, między innymi, brak historycznego podejścia do interpretowanej materii prawnej (pominięcie typu ustroju społeczno-gospodarczego), nierozważenie konsekwencji przyjętego w powyższej uchwale stanowiska, którego skutkiem jest pozbawienie PKP S.A. wielu praw do nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego i własności wzniesionych na gruntach budynków, a także pominięcie specyficznego przedmiotu działania PKP S.A. (działalność z zakresu transportu publicznego) i realizacji interesu publicznego, jaki PKP S.A. zapewniają.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego nr 2 z 8 grudnia 2020 r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa nieodpłatnie z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...] – obszar wiejski, obręb nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,0044 ha.

Nabycie przez Gminę prawa własności powyższej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 10 maja 1990 r." Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że stanowiąca przedmiot postępowania nieruchomość stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa. Spór dotyczy natomiast tego czy w tej dacie przedsiębiorstwo PKP dysponowało tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez PKP było jedynie władztwem faktycznym.

Odnosząc się do powyższego podnieść trzeba, że kwestie sporne pomiędzy PKP a organami właściwymi w sprawach komunalizacji mienia w trybie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. były wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. W wydawanych orzeczeniach wyjaśniano, że stronami postępowania komunalizacyjnego jest zawsze Skarb Państwa i właściwa gmina. Jeżeli zaś roszczenia do komunalizowanego mienia zgłasza inny podmiot, to musi on wykazać tytuł prawny uprawniający do zgłoszenia takich roszczeń. Jak podkreślano, jeżeli PKP nie legitymuje się tytułem prawnym do skomunalizowanej nieruchomości, wydanym w formie prawem przewidzianej, to nie może zostać uznana za podmiot, któremu taki tytuł służy. Takiego tytułu nie da się bowiem wywieść z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności Polskich Kolei Państwowych. Wyjaśniano również, że PKP nie są przedsiębiorstwem, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r.

W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie podnoszono również, że dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym) - nawet na podstawie upoważnienia ustawowego - nie pozwala na przyjęcie wniosku, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są bowiem tożsame z pojęciem "należy do", które w swym semantycznym zakresie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy. NSA wielokrotnie wskazywał na niezasadność twierdzeń PKP, że pojęcie "należeć do" powinno być utożsamiane z posiadaniem (władaniem) w rozumieniu prawa cywilnego. Z założenia celowe i świadome posłużenie się przez ustawodawcę terminem "należeć do" – a nie "posiadać" – wskazywało, że chodzi o grunty, do których terenowym organom administracji państwowej przysługiwało określone uprawnienie, niezależne od tego jaki podmiot faktycznie władał gruntem. W szczególności o zarządzie nie świadczy samo faktyczne przeznaczenie gruntu pod infrastrukturę kolejową, jeżeli nie wiązało się ono z tytułem prawnym.

W celu ostatecznego usunięcia wątpliwości natury prawnej w zakresie interpretacji przepisów regulujących kwestię nabycia przez gminę własności nieruchomości w trybie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. oraz pojawiających się na tym tle rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, o których mowa jest również w skardze PKP, Naczelny Sąd Administracyjny podjął dwie uchwały: z 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16 (opublikowano ONSAiWSA 2017/4/59) oraz 26 lutego 2018 r. sygn. akt I OPS 5/17 (opublikowano: ONSAiWSA 2018/3/42).

W jednobrzmiących tezach powyższych uchwał Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że: "pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.)". Ponadto, w uchwale z 27 lutego 2017 r. sygn. I OPS 2/16 NSA dokonał wykładni art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. stwierdzając, że zakres użytego w tym przepisie zwrotu "mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" obejmuje nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przyjęto zatem, że nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa PKP nie są nieruchomościami "należącymi do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego", o ile prawo do tych nieruchomości może być udokumentowane w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, tj. decyzją organu administracji publicznej, na mocy której PKP uzyskała grunt państwowy w zarząd, albo umową, zawartą za zezwoleniem organu, o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umową o nabyciu nieruchomości.

W powołanych uchwałach NSA podkreślał również, że analiza przepisów regulujących status i uprawnienia do mienia PKP, w tym uchwalonych po 1960 r., wyraźnie potwierdza, że PKP nie były traktowane przez ustawodawcę jako podmiot wykonujący prawo zarządu gruntów kolejowych. W uchwale z 27 lutego 2017 r. podniesiono, że ustawa o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", zmieniająca m.in. ustawę z 2 grudnia 1960 r. o kolejach, nie zawierała żadnych postanowień w zakresie ewentualnego przyznania PKP zarządu gruntami. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", przedsiębiorstwu temu przysługiwało mienie jako część wydzielona z mienia ogólnonarodowego w postaci środków będących w dyspozycji PKP w chwili wejścia ustawy w życie oraz środki nabyte po tej dacie, ale nie zarząd. Również art. 16 ust. 4 powyższej ustawy (w jej pierwotnym brzmieniu) nie kreował prawa zarządu przedsiębiorstwa PKP. Jak podkreślono, ustawa z 19 października 1991 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 107, poz. 463) także nakazywała w art. 16 uznać prawo PKP do wydzielonego mienia za "gospodarowanie", a nie za oznaczone prawo rzeczowe lub zarząd. Ustawa z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1311 ze zm.) przewidywała, że PKP S.A. wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było PKP, bez względu na charakter prawny tych stosunków (art. 2 ust. 2 ustawy). W art. 15 ust. 1 ustawy przewidziała prawo PKP S.A. do "zarządzania liniami kolejowymi", nakazując utworzenie odrębnego podmiotu pod nazwą "PKP Polskie Linie Kolejowe S.A." (PKP PLK) dla sprawowania tego zarządzania, rozumianego jako uprawnienie wynikające z ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (uchylonej ustawą z 28 marca 2003 r. – Dz. U. z 2019 r., poz. 710), również używającej (w art. 10 ust. 6) terminu "zarządzanie" w odniesieniu do linii kolejowych. Niemniej jednak, jak wyraźnie podkreślono w obu powołanych uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego, "zarządzanie" nie jest tożsame z zarządem.

W uchwale z 26 lutego 2018 r. sygn. I OPS 5/17, NSA trafnie podkreślił, że nie ma żadnych podstaw, aby w oparciu o przepisy późniejsze w stosunku do ustawy z 2 grudnia 1960 r. o kolejach konstruować wnioski o charakterze wstecznym w zakresie skutków wywołanych tą właśnie ustawą. Ani bowiem przepisy ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ani przepisy ustawy z 27 sierpnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" nie mogą stanowić podstawy do odpowiedzi na pytanie czy ustawa z 2 grudnia 1960 r. o kolejach, poprzez uchylenie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", doprowadziła do wygaśnięcia zarządu PKP. Dopiero stwierdzenie, że ustawa z 2 grudnia 1960 r. o kolejach doprowadziła do wygaśnięcia dotychczasowego zarządu PKP uzasadnia konieczność poszukiwania w późniejszych przepisach nowej podstawy prawnej dla uznania przedsiębiorstwa PKP za sprawującego zarząd mieniem kolejowym. Na okoliczność tę trafnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale o sygn. akt I OPS 2/16 zawarł kompleksowy wywód prawny w zakresie oceny stanu prawnego również po 1960 r. jak i tego, że po tej dacie nie został uchwalony żaden przepis oddający mienie kolejowe w zarząd PKP.

Wbrew zawartej w skardze argumentacji, w sprawie nie doszło również do naruszenia art. 34 ust. 1 i art. 34a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Z treści powołanych przepisów wynika wprost, że nie dotyczą one nieruchomości, które podlegały komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 10 maja 1990 r. (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 526/08, Lex nr 535242). W wyroku z 12 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 677/16, Lex nr 2715673, NSA trafnie stwierdził, że data wskazana w art. 34, stanowiąca przesłankę nabycia użytkowania wieczystego, określona została jako data późniejsza w stosunku do 27 maja 1990 r., czyli daty wywołującej oznaczone ustawowo skutki prawne w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Oznacza to, że nabycie użytkowania wieczystego przez PKP na podstawie ustawy komercjalizacyjnej z 8 września 2000 r. nie powodowało, że w dnu 27 maja 1990 r. nabywane grunty nie należały do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 1990 r.

Akta sprawy potwierdzają, że w toku postępowania administracyjnego strona skarżąca nie przedstawiła żadnego indywidualnego aktu dotyczącego spornej działki, tj. np. decyzji, umowy lub protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd lub użytkowanie. Na istnienie tego rodzaju dokumentów również się nie powoływała, wywodząc fakt zarządu sporną nieruchomością jedynie z przepisów dotyczących organizacji PKP, mających charakter ogólny. Z tej przyczyny Sąd ocenił jako prawidłowy wniosek organu odwoławczego, że PKP władało nieruchomością wyłącznie w sposób faktyczny.

Jak słusznie wywiódł organ odwoławczy, brak wykazania tytułu prawnego PKP do spornej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. oznacza, że należała ona wówczas, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r., terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organem administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie, jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, stanowiąc, że ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami.

Sąd nie podziela także zawartego w skardze zarzutu opartego na wyłączeniu spornej nieruchomości z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z 10 maja 1990 r. W myśl tego przepisu, mienie ogólnonarodowe (państwowe), o którym mowa w art. 5 ust. 1-3 powyższej ustawy, nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należy do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Zgodnie z art. 11 ust. 2 tej ustawy wykaz takich przedsiębiorstw określić miała Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. Ta zaś, w wykazie objętym rozporządzeniem z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji, nie ujęła przedsiębiorstwa państwowego PKP.

Podsumowując, rację mają organy, że w sprawie tej wystąpiły wszystkie materialnoprawne przesłanki warunkujące komunalizację spornej nieruchomości. Stąd zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., zbudowane na kwestionowaniu "należenia" spornej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego oraz tezie o przynależeniu jej wówczas (w ramach zarządu) do PKP, uznać trzeba za niezasadne. Zaskarżona decyzja nie narusza powołanych w skardze przepisów prawa materialnego, jak też przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrzyła całokształt materiału dowodowego i dokonała prawidłowej oceny przesłanek komunalizacji w odniesieniu do spornej nieruchomości oraz w należyty sposób uzasadniła zajęte stanowisko.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).