Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 211/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6463 Wzory przemysłowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 1, art. 103, art. 104, art. 110 ust. 1 i 2, art. 256 ust. 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 7, 8, 16 par. 1, 77 par. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 255 ust. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2009 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Ogranicznik wylewu" 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. uchyla decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] grudnia 2005 r. w przedmiocie udzielenia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Ogranicznik wylewu"; 3. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Urząd Patentowy RP, działając w trybie postępowania spornego, oddalił sprzeciw wniesiony przez S. W. (P. z siedzibą w S.). Powyższe rozstrzygnięcie zostało podjęte po rozpoznaniu sprawy o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Ogranicznik wylewu" nr [...] udzielonego na rzecz T. Sp. z o.o., T. na skutek sprzeciwu uznanego za bezzasadny. Podstawą prawną wskazaną w sentencji decyzji były następujące przepisy prawa materialnego: art. 102, 103 i 104 oraz art. 256 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119/2003r. poz. 1117 ze zm., dalej: p.w.p.).

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia [...] listopada 2006 r. S. W. (dalej jako: wnioskodawca; skarżący) wniósł sprzeciw wobec decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2005 r. o udzieleniu prawa z rejestracji na wzór przemysłowy pt. "Ogranicznik wylewu" nr [...] (dalej: sporny wzór) na rzecz T. Sp. z o.o., z siedzibą w T. Spornemu wzorowi wnioskodawca przeciwstawił własny wzór przemysłowy pt. "Zamknięcie wraz z elementami zapobiegającymi naciekom do butelek wypełnionych gęstym płynem" nr [...] podnosząc, iż sporny wzór nie spełnia kryteriów nowości oraz indywidualnego charakteru - art. 103 i 104 p.w.p.

W odpowiedzi na sprzeciw (pismo z dnia 20 marca 2007 r.) uprawniony stwierdził, że sporny wzór spełnia kryterium nowości art. 103 p.w.p oraz indywidualnego charakteru art. 104 p.w.p o których mowa w art. 102 p.w.p, zatem sprzeciw jest bezzasadny.

Organ wskazał, iż sporny wzór został zgłoszony do ochrony w dniu [...] września 2005 r., więc do oceny jego zdolności ochronnej mają zastosowanie przepisy p.w.p. obowiązujące we wskazanej dacie.

Przedmiotem spornego wzoru jest dwuczęściowy ogranicznik wylewu przeznaczony do dozowania płynów z pojemników, zwłaszcza z butelek składający się z cylindrycznego trzonu i pokrywy zamykającej połączonych rozłącznie w sposób wciskowy (rysunki w aktach [...]).

Fig. 1 przedstawia cylindryczny trzon w widoku z góry, fig. 2 przekrój cylindrycznego trzonu, fig. 3 przekrój pokrywy zamykającej a fig. 4 pokrywę zamykającą w widoku z góry.

Cechy istotne spornego wzoru w odniesieniu do trzonu zostały opisane na str. 1 opisu wiersze 1-7 od dołu i na str. 2 wiersze 1-9 od góry, natomiast cechy istotne spornego wzoru w odniesieniu do pokrywy zostały opisane na str. 2 opisu w wierszach 10-21 od góry.

Zgodnie z opisem ogranicznik wylewu według spornego wzoru umożliwia kontrolowany wypływ płynów, a kąt nachylenia dolnych krawędzi w stosunku do krawędzi górnych powoduje łatwiejsze ugięcie i lepsze uszczelnienie pomiędzy ogranicznikiem a szyjką butelki. Ponadto odchylenie wewnętrznej górnej części powoduje łatwy wypływ płynu z butelki oraz powrót nadmiaru płynu do butelki, a pochylenie dolnej części ułatwia wprowadzenie ogranicznika do butelki poprzez jego centralne wprowadzenie. Natomiast uszczelnienie ukształtowane na zewnętrznej powierzchni wypełnienia pokrywy zamykającej stanowi dodatkowe zabezpieczenie przed przenikaniem powietrza do butelki i powoduje szczelność płaszczyzny pokrywy zamykającej.

W trakcie zwykłego używania cylindryczny trzon jest wciśnięty w górną część szyjki butelki (głębokość wciśnięcia jest ograniczona ogranicznikiem wcisku), natomiast pokrywa zamykająca jest wciśnięta w nakrętkę butelki i umieszczona na jej dnie.

Analizując rysunek spornego wzoru złożony z czterech figur, organ stwierdził, że jest to rysunek techniczny odnoszący się do konstrukcji spornego wzoru, na fig. 2 i 4 uwidocznione są przekroje trzonu i pokrywy, na których m.in. pokazano następujące kąty: 5°, 17° i 24°. Do rysunku jest dostosowany opis w którym przy użyciu 23 odnośników z rysunku opisano dwadzieścia trzy cechy istotne wzoru a dodatkowo jako cechy istotne wskazano również w/w kąty. Opis działania ogranicznika wylewu wskazuje, że to działanie (funkcjonalność) uzyskano dzięki określonej konstrukcji na którą składa się 26 cech istotnych w tym trzy kąty.

UP stwierdził, że sporny wzór nie podlega ochronie z rejestracji, gdyż nie jest wzorem przemysłowym w rozumieniu art.102 i 107 p.w.p. Organ wskazał, iż w myśl art. 107 ust. 1 prawo z rejestracji wzoru przemysłowego nie obejmuje cech wytworu wynikających wyłącznie z jego funkcji technicznej, wobec tego cały wzór nie jest wzorem przemysłowym w myśl tego przepisu. Oznacza to, że zgłoszony wzór jest wyłączony z ochrony. UP zakwalifikował konstrukcję zgłoszonego wytworu jako mogącą podlegać ochronie w postaci patentu na wynalazek lub prawa ochronnego na wzór użytkowy. W ocenie organu sporny wzór nie jest wzorem przemysłowym w rozumieniu ustawy p.w.p. także z uwagi na treść art. 102 p.w.p.

Powołując się na literaturę przedmiotu (Prawo własności przemysłowej -Ewa Nowińska, Urszula Promińska, Michał du Vall, Wyd. 3, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2007 r. str. 91,92), a także na prawo wspólnotowe (dyrektywa nr 98/71 WE) Urząd Patentowy wywiódł, iż wzór przemysłowy stanowi postać wytworu, tzn. jego forma i wygląd, nie jest nim zatem sam produkt. Wytworem zaś, zgodnie z ust. 2 tego artykułu, jest każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy, obejmujący w szczególności opakowanie, symbole graficzne oraz kroje pisma typograficznego, z wyłączeniem programów komputerowych. Zauważył równocześnie, iż w przepisach unijnych jest mowa o wyglądzie zewnętrznym produktu, który w prawie polskim określony został mianem postaci. W ocenie organu różnica ta nie ma charakteru merytorycznego, gdyż generalnie chodzi o wizualnie dostrzegalne cechy całego produktu lub jego części, z wyłączeniem części składowych, które nie są wizualnie spostrzegane w toku zwykłego używania produktu.

Organ przyjął, że użytkownik końcowy używa stale wytworu (wzoru przemysłowego) więc jest użytkownikiem zorientowanym.

Podstawą rozstrzygnięcia o oddaleniu sprzeciwu, a tym samym o nie uwzględnieniu zawartego w nim wniosku o unieważnienie wzoru przemysłowego nr [...] było stwierdzenie organu, iż w rozważanym przypadku sporny wzór znajduje się w części w szyjce butelki a w części w nakrętce, wobec czego jest dla końcowego użytkownika niewidoczny, więc nie jest wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 p.w.p. Organ zwrócił uwagę na fakt, iż taki zarzut nie został postawiony przez wnioskodawcę.

Organ przytoczył treść uzasadnienia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2128/07 z dnia 20 lutego 2008 r., z którego wynika, iż w sytuacji, w której zarejestrowany wzór przemysłowy nie stanowi postaci wytworu o którym mowa w art. 102 ust. 1 i 2 p.w.p., to powyższe ustalenie wystarcza do unieważnienia przedmiotowego prawa, gdyż w takiej sytuacji nie można badać "nowości" i "indywidualnego charakteru" ponieważ pojęcia te tj. "nowość" i "indywidualny charakter" odnoszą się tylko i wyłącznie do istniejącej postaci wytworu. Innymi słowy: zarzuty o braku nowości i indywidualnego charakteru wzoru przemysłowego można postawić dopiero wówczas, gdy mamy do czynienia z wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 p.w.p. Organ podkreślił jednocześnie, że w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 2128/07 spornemu wzorowi obok zarzutu braku nowości oraz braku indywidualnego charakteru został postawiony zarzut, że wzór nie jest wzorem w rozumieniu art. 102 p.w.p, co różni tę sprawę od obecnie rozpatrywanej.

Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. S. W. wniósł skargę na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2008 r. nr [...] oddalającą sprzeciw w sprawie o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt.: "Ogranicznik wylewu" nr [...].

W skardze podniósł następujące zarzuty:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. art. 256 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 6. k.p.a. poprzez zaniechanie zastosowania przepisów Ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. p.w.p.;

2. art. 256 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 107 § 2 k.p.a., poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie obejmującym stwierdzenie, że "sporny zawór znajduje się w części w szyjce butelki, a w części w nakrętce, wobec czego wzór jest dla końcowego użytkownika niewidoczny", bez wskazania przyczyn, na podstawie których ustalenie to uznał za udowodnione;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:

1. art. 89 p.w.p. w zw.. z art. 102 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 105 ust. 1 p.w.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów skutkujące zaniechaniem podjęcia decyzji o unieważnieniu prawa z wzoru przemysłowego pt." Ogranicznik wylewu" nr [...] udzielonego na rzecz T. sp. z o.o. w T. pomimo, iż warunki uzasadniające taką decyzję zostały w sprawie spełnione,

2. art. 255 ust. 4 p.w.p. w zw. z art. 102 ust. 1 p.w.p. przez błędną wykładnię tych przepisów skutkującą uznaniem, że jeśli wnioskodawca w treści wniosku o unieważnienie wzoru przemysłowego wykazuje brak cech indywidualności i nowości zarejestrowanego wzoru wymienionych w art. 102 ust. 1 p.w.p., a organ na podstawie zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego ustala, że wzór nie posiada w ogóle cechy wytworu, która również jest określona w art. 102 ust. 1 p.w.p. jako konstytutywna dla istnienia prawa z wzoru przemysłowego, to nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej wniosek, ze względu na zakaz orzekania organu ponad granice wniosku i podstawę prawną wskazaną przez wnioskodawcę,

3. art. 102 ust. 1 p.w.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że z wzorem przemysłowym mamy do czynienia tylko wtedy, gdy istnieje możliwość jego percepcji przez zwykłego (końcowego) użytkownika, zatem jeżeli określone rozwiązanie jest dla takiego użytkownika niewidoczne (tak jak w okolicznościach sprawy), to nie może być uznane za wzór przemysłowy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego.

Skarżący podniósł przede wszystkim, iż stanowisko organu budzi uzasadnione wątpliwości z uwagi na fakt, iż ten sam organ zarejestrował uprzednio jako wzór przemysłowy "Ogranicznik wylewu". Podkreślił, iż literalne brzmienie art. 105 ust. 1 p.w.p. prowadzi do wniosku, że na coś, co nie stanowi wzoru przemysłowego nie udziela się prawa ochronnego. W jego ocenie decyzja organu sankcjonuje stan niezgodny z obowiązującymi przepisami prawa, bowiem potwierdza zasadność przyznania prawa ochronnego na wzór, który wzorem przemysłowym, według przyjętej przez organ interpretacji przepisów, nie jest. Oddalenie sprzeciwu S. W. zawierającego żądanie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego prowadzi do stanu, w którym sporny wzór nadal podlega ochronie jako wzór przemysłowy. W opinii skarżącego - działanie organu stanowi rażące naruszenie art. 6 k.p.a., nakazującego organom administracji publicznej postępowanie na podstawie przepisów prawa. Decyzja organu oparta jest jego zdaniem na błędnym rozumieniu przepisu art. 255 ust. 4 p.w.p. poprzez stwierdzenie, że wobec braku stosownego zarzutu za strony wnioskodawcy zgłoszonego w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym, sprzeciw podlegał oddaleniu.

Skarżący wyraził pogląd, iż granice wniosku wyznaczone są przez twierdzenia faktyczne, ale przede wszystkim rodzaj żądania. Wskazał, iż w ramach sprzeciwu żądał unieważnienia prawa ochronnego przyznanego wzorowi przemysłowemu pt. "Ogranicznik wlewu" oznaczonego numerem [...] podając jako podstawę prawną m.in. art. 102 ust. 1 p.w.p. i art. 89 p.w.p.

Jeżeli zatem w wyniku poczynionych przez organ ustaleń faktycznych organ doszedł do wniosku, że sporny wzór nie jest wzorem przemysłowym, to władny i zobowiązany był, w zgodzie z dyspozycją art. 255 ust. 4 p.w.p. dokonać prawidłowej subsumcji przepisów prawa.

Skarżący podkreślił, iż utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji prowadzi do naruszenia zasady bezpieczeństwa w obrocie prawnym i zasady zaufania obywateli do działalności organów administracji publicznej.

Ponadto podniósł, iż interpretacja przepisu art. 102 ust. 1 p.w.p. dokonana przez organ w zakresie rozumienia pojęcia postaci wytworu nie jest prawidłowa, gdyż opiera się w zasadzie na jednym kryterium, mianowicie "możliwości percepcji wzoru przez abstrakcyjnego użytkownika". Zdaniem skarżącego, kryterium możliwości percepcji danego rozwiązania przez końcowego użytkownika, jako przesłanka warunkująca nadanie temu rozwiązaniu postać wytworu w rozumieniu art. 102 ust. 1 p.w.p., nie może być uznane za prawidłowe na gruncie ustawy Prawo własności przemysłowej, gdyż brak jest podstaw posługiwania się pojęciem "końcowego użytkownika", które nie jest terminem ustawowym. Należy posługiwać się natomiast pojęciem "tzw. "zorientowanego użytkownika" (informed user), użytego przez ustawodawcę w treści art. 104 ust. 2 p.w.p.

Wskazał także, iż jego zdaniem określnik "zorientowany" oznacza, iż nie chodzi o osobę postronną, lecz o użytkownika posiadającego taką wiedzę z dziedziny wzornictwa przemysłowego, która przez komparację badanego oraz znanych rozwiązań na poziomie "ogólnego wrażenia" pozwoli w konkretnym przypadku ustalić zakres swobody twórczej projektanta.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, iż w rozważanym przypadku istotna jest analiza przepisu art. 102 p.w.p na tle doktryny, orzecznictwa i przepisów unijnych dot. wzorów przemysłowych.

W ust. 1 tego przepisu jest podana definicja wzoru przemysłowego. Doktryna i orzecznictwo są zgodne, że pod określeniem "postać wytworu" należy rozumieć cechy wytworu (lub części wytworu) postrzegane zmysłem wzroku (takie jak kształt, kolorystyka, struktura itp.);

Zgodnie z ust. 2 wytworem jest każdy przedmiot (...) z wyłączeniem programów komputerowych. Oczywiście w zbiorze o nazwie "każdy przedmiot" mieszczą się podzbiory wymienione w ust. 3;

ust. 3 pkt 1 dotyczy wytworu złożonego z wielu wymienialnych części, co umożliwia jego rozłożenie i ponowne złożenie, przy czym zgodnie z ust. 4 ochrona dotyczy tylko widocznych cech;

ust. 3 pkt 2 dotyczy części składowej wytworu złożonego, która po włączeniu jej do wytworu złożonego powinna być widoczna w trakcie zwykłego używania tego wytworu złożonego. Przez zwykłe używanie rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji obsługi lub naprawy. Oczywiście ust. 4 ma tutaj zastosowanie;

ust. 3 pkt 3 dotyczy części składowej - należy rozumieć, że części składowej wytworu złożonego, jeżeli część składowa może być przedmiotem samodzielnego obrotu. Oczywiście zgodnie z ust. 4 część składowa po włączeniu jej do wytworu złożonego powinna być widoczna.

Organ podał, iż część zgłaszających wzory przemysłowe do rejestracji nie rozumie tych przepisów, mylnie sądząc, że wystarczy, że wzór będący częścią wytworu złożonego jest przedmiotem samodzielnego obrotu w myśl art. 102 ust 3 pkt 3 i w trakcie tego obrotu jest widoczny, aby uznać taki wytwór za wzór przemysłowy w rozumieniu art. 102 ust. 1 p.w.p. Dlatego do rejestracji są zgłaszane wytwory będące przedmiotem samodzielnego obrotu np. różnego rodzaju kołki rozporowe, ograniczniki wylewu lub części maszyn, które są przedmiotem samodzielnego obrotu, lecz po włączeniu ich do wytworu złożonego przestają być widoczne dla końcowego użytkownika.

Organ podkreślił, iż końcowym użytkownikiem spornego wzoru jest nabywca butelki z płynem. W szyjce butelki tkwi część ogranicznika wylewu zwana cylindrycznym trzonem a w nakrętce druga część zwana pokrywą zamykającą. Twierdzenie skarżącego, że sporny wzór jest widoczny dla użytkownika końcowego jest nieprawdziwe, ponieważ sporny wzór ma 27 cech istotnych, z których większość w ogóle nie jest widoczna.

Fakt, iż skarżący nie postawił spornemu wzorowi zarzutu, że nie jest on wzorem w rozumieniu art. 102 p.w.p., uniemożliwił organowi jego unieważnienie. Brak było bowiem możliwości działania w tym zakresie z urzędu z uwagi na treść art. 255 ust. 4 p.w.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art.135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych samych względów uchyleniu podlega decyzja o udzieleniu prawa z rejestracji. Ograniczenie kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jedynie do kontroli decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] września 2008 r. spowodowałoby paradoksalną sytuację praktycznej niewzruszalności sprzecznej z prawem decyzji rejestracyjnej.

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o pogląd prawny organu, zgodnie z którym sprzeciw podlega oddaleniu z uwagi na brak możliwości odniesienia się do stawianych przez wnioskodawcę zarzutów braku nowości i indywidualnego charakteru wzoru objętego prawami z rejestracji, gdyż w rozważanym przypadku sporny wzór jest niewidoczny, nie posiada więc "postaci wytworu" w rozumieniu art. 102 ust. 1 p.w.p. Urząd Patentowy w sposób wyraźny przyznał przy tym, że decyzja o udzieleniu praw z rejestracji jest obarczona wadą, gdyż zgłoszony wzór nie jest w istocie wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 p.w.p., jednakże przy braku zarzutu wnioskodawcy w tym przedmiocie nie było możliwości uwzględnienia sprzeciwu na tej podstawie z uwagi na brzmienie art. 255 ust. 4 p.p.s.a. (związanie podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę).

Stosownie do art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W świetle powołanych wyżej przepisów decyzja administracyjna musi być oparta na obowiązującym przepisie prawa i zgodna z jego treścią. Tych wymogów nie spełniają wspomniane wyżej decyzje administracyjne.

Legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji z naruszeniem wymogów procesowych powoduje różne skutki w zależności od rodzaju tych naruszeń.

Naruszenia te mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wtedy decyzja ulega uchyleniu. W zaskarżonej decyzji doszło do uchybień przepisom postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego też skarga została uwzględniona, aczkolwiek z przyczyn odbiegających od zarzutów skargi. Do wydania decyzji o udzieleniu praw z rejestracji doszło natomiast z naruszeniem przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy.

Poglądy prawne przyjęte jako podstawa zaskarżonej decyzji stoją w sprzeczności z zasadą trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Zauważyć należy, że ostatecznym decyzjom administracyjnym przysługuje domniemanie legalności. Decyzje te są ważne i powinny być wykonywane tak długo, jak długo nie zostaną zmienione, uchylone lub nie zostanie stwierdzona ich nieważność przez właściwy organ, z zachowaniem przepisanego prawem trybu postępowanie (vide: W. Chróścielewski, J.P. Tarno, Postępowanie administracyjne. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 2002, s. 29-30). Powyższe też potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 1981 r., SA 1461/81, ONSA 1981, nr 2, poz. 72), w którym stwierdzono m.in., że:

"Każda decyzja ostateczna korzysta z domniemania prawidłowości, a zatem organ administracji, który w znanych sobie okolicznościach wydał wadliwą decyzje uprawniającą jest tą decyzją związany do czasu jej zmiany w sposób przewidzianym prawem".

Naruszenie powyższych norm w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na treść końcowego rozstrzygnięcia.

Skarżący wnosząc sprzeciw wobec decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2005 r. o udzieleniu prawa z rejestracji na wzór przemysłowy pt. "Ogranicznik wylewu" nr [...] (dalej: sporny wzór) na rzecz T. Sp. z o.o., z siedzibą w T. działał w zaufaniu do korzystającej z waloru prawomocności decyzji administracyjnej wydanej w powyższym przedmiocie. Z uwagi na treść art. 110 ust. 1 i 2 p.w.p. miał on prawo oczekiwać, iż przesłanki prawidłowości zgłoszenia, w tym w szczególności istnienie "postaci wytworu" zostały w tym postępowaniu zbadane, co skutkowało wydaniem pozytywnej decyzji o udzieleniu prawa z rejestracji.

Z treści art. 110 ust 1 p.w.p. wynika bowiem: "Jeżeli Urząd Patentowy stwierdzi, że zgłoszenie wzoru przemysłowego nie zostało sporządzone prawidłowo, wydaje decyzję o odmowie udzielenia prawa z rejestracji.

2. Nie uważa się zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1, za sporządzone prawidłowo, jeżeli przedmiot zgłoszenia nie stanowi postaci wytworu lub jego części lub w przypadku, o którym mowa w art. 106".

Na wstępie należy stwierdzić, iż Urząd Patentowy w sposób właściwy ocenił, że wytwór zarejestrowany jako "Ogranicznik wylewu" (nr [...]) jest dla zorientowanego użytkownika (zdefiniowanego poniżej) niewidoczny przy normalnym używaniu. Składa się on bowiem z "cylindrycznego trzonu" ukrytego w szyjce butelki z płynem oraz "pokrywy zamykającej" ukrytej w nakrętce butelki.

Nie można jednak podzielić zawartej w zaskarżonej decyzji argumentacji, iż stwierdzenie przez Urząd Patentowy wydania wadliwej decyzji o udzieleniu praw z rejestracji wzoru przemysłowego (z naruszeniem art. 110 ust. 1 i 2 p.w.p.) polegającego na udzieleniu praw z rejestracji wytworowi niewidocznemu przy normalnym użytkowaniu produktu - powoduje a priori bezskuteczność sprzeciwu skierowanego przeciwko tej decyzji. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca działał w uzasadnionym zaufaniu do działań organu administracyjnego. Przede wszystkim zaś – w zaufaniu do wydanej przez ten organ decyzji. Bazując na tym, że ma do czynienia z wzorem przemysłowym, na co wskazywała treść prawomocnej decyzji o udzieleniu prawa z rejestracji z [...] grudnia 2005 r., zastosował właściwą dla żądania unieważnienia tego prawa argumentację, wskazującą na to, że wzór jest powtórzeniem jego własnego wzoru przemysłowego chronionego prawem z wcześniej udzielonej rejestracji. Mianowicie – spornemu wzorowi przeciwstawił zarejestrowany na swoją rzecz wzór pt. "Zamknięcie wraz z elementami zapobiegającymi naciekom do butelek wypełnionych gęstym płynem" nr [...]. Podniósł, iż sporny wzór nie spełnia kryteriów nowości oraz indywidualnego charakteru - art. 103 i 104 p.w.p.

Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja nie może być pozostawiona w obrocie prawnym z uwagi na fakt, iż sankcjonuje ona stan niezgodności z prawem. Konsekwencją zawartego w niej rozstrzygnięcia jest bowiem praktyczna nieusuwalność tego niepożądanego stanu przy pomocy zwykłych środków proceduralnych. Urząd Patentowy uchylił się od badania wzoru objętego sporną rejestracją pod kątem zarzutów sprzeciwu pomimo, iż z treści art. 255 ust. 4 p.w.p. wynika nakaz badania sprawy w granicach wniosku. Do kwestii nieuregulowanych w ustawie p.w.p. zastosowanie mają przepisy k.p.a. (art. 256 ust. 1 p.w.p.). Oznacza to, iż zgodnie z procedurą administracyjną dotyczącą przedmiotowej materii prawnej Urząd powinien był zbadać przymioty nowości i indywidualnego charakteru wzoru przemysłowego "ogranicznik wylewu" kierując się regułami wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału w sposób budzący zaufanie obywateli do organów administracyjnych, przy poszanowaniu słusznego interesu prawnego. Nie był natomiast władny unieważnić prawo z rejestracji udzielonej na sporny wzór z powodu braku ustawowej cechy tego wzoru ("postaci wytworu"), gdyż brak było zgłoszenia tak sformułowanego zarzutu przez wnioskodawcę. Nieprawidłowe było jednak również oddalenie sprzeciwu bez uprzedniej merytorycznej oceny stawianych w nim zarzutów.

Nie ulega wątpliwości, że decyzja z dnia [...] grudnia 2005 r. jest obarczona poważną wadą z zakresu prawa materialnego. Organ udzielił bowiem prawa z rejestracji na podstawie art. 111 p.w.p. wytworowi nie będącemu wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 p.w.p. przez co został naruszony przepis art. 110 w zw. z art. 102 p.w.p.

Zakładając teoretycznie na użytek niniejszej sprawy, iż wytwór określony w zgłoszeniu jako "Ogranicznik wylewu" nr [...] jest wzorem przemysłowym, co wynika jednoznacznie z treści prawomocnej decyzji administracyjnej z [...] grudnia 2005 r. o udzieleniu praw z rejestracji, konieczne jest badanie cech nowości oraz indywidualnego charakteru zgodnie z treścią sprzeciwu. Byłoby to zdaniem Sądu zgodne z normami proceduralnymi zawartymi w przepisach k.p.a. (7, 8, 77 § 7 ) oraz p.w.p. (255 ust. 4). Nie jest to jednak rozwiązanie pozbawione wad. Wykonanie przez Urząd Patentowy hipotetycznego nakazu wszechstronnej oceny przedmiotowego wzoru pod kątem jego cech nowości oraz indywidualnego charakteru wymagałoby bowiem przyjęcia fikcji, iż przedmiot zgłoszenia jest faktycznie wzorem przemysłowym, a przede wszystkim, że jest widoczny dla końcowego użytkownika. Jest to bowiem warunek dokonania właściwej, zgodnej z doktryną prawa i orzecznictwem, jak i z normami prawa wspólnotowego, analizy zgłaszanych zarzutów.

Sąd doszedł w tej sytuacji do przekonania, iż brak jest możliwości usunięcia stanu niezgodności z prawem bez jednoczesnej eliminacji wadliwej decyzji o udzieleniu praw z rejestracji wzoru przemysłowego pt. " ogranicznik wylewu",

Sąd uznał, że obydwie kontrolowane decyzje administracyjne Urzędu Patentowego z [...] grudnia 2005 r. o rejestracji oraz z [...] września 2008 r. o oddaleniu sprzeciwu wobec rejestracji tego samego wzoru przemysłowego mieszczą się w granicach sprawy administracyjnej w sensie materialnoprawnym, toczącej się na skutek zgłoszenia "Ogranicznika wylewu" jako wzoru przemysłowego.

W myśl art. 135 p.p.s.a. "Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia". Jak wynika z poglądów prawnych doktryny (por. m.in. P.p.s.a. komentarz red. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis Sp. z o.o. Wydanie 2 stan prawny na 20 listopada 2007 r. – str. 501 i nast. a także judykatury (np. wyrok NSA z 23 listopada 2004 r., OSK 807/04, uchwała (7) NSA z 27 czerwca 2000 r., FSK 12/99 publ. – ONSA 2001, nr 1, poz. 7; wyrok NSA z 31 lipca 2001 r. sygn. V SA 2702/00 publ. OSP 2002 nr 2 poz. 15 z aprobującą glosą W. Tarasa) – wyjście poza granice skargi jest obowiązkiem sądu w odniesieniu do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Rozstrzygnięcie "głębokości" upoważnień do orzekania sądu administracyjnego powinno odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku z postanowieniami art. 1 § 2 u.s.a. (ustawa z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – tj. Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). W świetle podstawowego celu tej kontroli, określonego w tym przepisie ("pod względem zgodności z prawem") należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest – poprzez wydanie orzeczenia – stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Sąd ten powinien zatem posiadać uprawnienia do objęcia zakresem całościowym sprawy i pozbawienia bytu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, niezgodnych z prawem. Inne – węższe określenie zakresu orzekania przez sąd administracyjny oznaczałoby, że sąd ten jest bezsilny wobec naruszeń prawa ustalonych w toku rozpoznania skargi i że po przeprowadzeniu przez niego kontroli, obejmującej wszystkie rozstrzygnięcia w sprawie, mogłyby pozostać w obrocie prawnym decyzje niezgodne z prawem (por. T. Woś i in., op. cit.). "W wyroku z 16 listopada 2005 r. FSK 2261/04, Lex nr 187525, NSA trafnie przyjął, że pojęcie "sprawa" w przepisach art. 134 i 135 należy rozumieć szeroko. U podstaw takiego wniosku spoczywa fakt, że pojęcie "sprawa" jakim operują te przepisy, niewątpliwie różni się od pojęcia "sprawa administracyjna". Jest bowiem od niego szersze". (T. Woś i in., op. cit. str. 501/2).

Można zatem stwierdzić na podstawie tak ukształtowanych poglądów, że decydujące jest spełnienie warunku, aby podejmowane rozstrzygnięcie kształtowało lub znosiły ten sam stosunek materialnoprawny.

W rozpatrywanej sprawie stosunkiem tym jest prawo z rejestracji wzoru przemysłowego. Postępowanie toczące się na skutek wniesionego sprzeciwu – skierowanego przeciwko decyzji o udzieleniu prawa z rejestracji – mieści się zatem w ramach kognicji sądu administracyjnego przyznanej na mocy art. 135 p.p.s.a.

Należy w tym miejscu przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszące się do innej dziedziny prawa (prawo celne) wyrażające poglądy prawne znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie. Mianowicie – NSA w wyroku z 31 lipca 2001 r. (sygn. akt V SA 2702/00) zdefiniował pojęcie decyzji zależnej, której pojawienie się w obrocie prawnym nie byłoby możliwe bez uprzedniego wydania innej decyzji. W omawianym stanie faktycznym były to decyzje o orzeczeniu przepadku samochodu (decyzja uprzednia) i o obciążeniu strony kosztami skonfiskowanego samochodu (decyzja zależna). Jak trafnie zauważył NSA w uzasadnieniu omawianego wyroku – "z bezprawia nie może wynikać skutek prawny". Powyższy pogląd znalazł pełną akceptację doktryny prawa ( vide – T. Woś i in, op. cit.)

Reasumując – Sąd doszedł do przekonania, iż pomiędzy decyzją o udzieleniu prawa z rejestracji na wzór przemysłowy pt. "Ogranicznik wylewu" nr [...] na rzecz T. Sp. z o.o. a decyzją o oddaleniu sprzeciwu od tej decyzji, zachodzi podobny związek, jak w stanie faktycznym wyżej powołanej sprawy rozpoznanej przez NSA (V SA 2702/00).

Jak zostało wyżej wykazane, tylko jednoczesna eliminacja obydwu wadliwych orzeczeń prowadzi do powstania stanu zgodnego z prawem. Otwarta zostaje w ten sposób droga do rozpoznania przez Urząd Patentowy wniosku o rejestrację przedmiotowego wzoru - z uwzględnieniem dyspozycji art. 110 p.w.p., a w szczególności subsumpcji pojęcia "postaci wytworu" w stosunku do konkretnej treści zgłoszenia.

Przystępując do oceny prawnej charakteru przedmiotu zgłoszenia, które zostało objęte prawem z rejestracji jako wzór przemysłowy pt. "Ogranicznik wylewu" nr [...] udzielonym na rzecz T. Sp. z o.o., T. – należy mieć na uwadze fakt, że przepisy art. 102-119 p.w.p. dotyczące wzorów przemysłowych i praw z ich rejestracji, w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 października 2002 r. (Dz. U. Nr 108, poz. 945), są rezultatem harmonizacji polskiego prawa w tym zakresie z regulacjami Państw Członkowskich Unii Europejskiej związanymi z wpływem przepisów prawa krajowego na funkcjonowanie rynku wewnętrznego Wspólnoty, poprzez uwzględnianie w tej regulacji przepisów Dyrektywy.

Przepisy art. 102 ust. 1-4 p.w.p. są odpowiednikami przepisów art. 1, art. 3 ust. 3 i ust. 4 Dyrektywy, a przepisy art. 103 ust. 1-3 p.w.p. są odpowiednikiem przepisów art. 4 i art. 6 Dyrektywy.

W myśl art. 1 lit. a) Dyrektywy, "wzór oznacza całkowitą lub częściową postać produktu, wynikającą w szczególności z elementów linii, konturów, kolorystyki, kształtu, tekstury i/lub materiałów samego produktu, i/lub jego ornamentacji", przy czym według art. 3 ust. 2 "wzór jest chroniony poprzez rejestrację wzoru w zakresie, który odpowiada jego stopniowi "nowości i cechom indywidualnym", a nadto według art. 1 lit. b) "produkt oznacza każdy wytwór przemysłowy lub rękodzielniczy, włączając w to między innymi części przeznaczone do montażu produktu złożonego, opakowania, układu, symboli graficznych i kroju pisma typograficznego, z wyłączeniem jednakże programów komputerowych".

Zgodnie z treścią art. 102 ust. 1 p.w.p. - "wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację", przy czym według art. 102 ust. 2 "wytworem jest każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy, obejmujący w szczególności opakowanie, symbole graficzne oraz kroje pisma typograficznego, z wyłączeniem programów komputerowych", a według art. 102 ust. 3 pkt 3 "za wytwór uważa się także część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu".

Jak wynika z powyższych unormowań, rejestracji jako wzór przemysłowy podlega postać wytworu – czyli jego warstwa zewnętrzna, postrzegalna zmysłem wzroku. Pomimo, iż przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej nie zawierają definicji "postaci wytworu", jednoznaczna intencja ustawodawcy w przedmiotowej kwestii wynika z cech "postaci wytworu" wymienionych w treści art. 102 ust. 1 p.w.p., a mianowicie: cech linii, konturów, kształtów, kolorystyki, struktury lub materiału wytworu oraz jego ornamentacji. Konsekwencją musi być stwierdzenie, iż – a contrario – nie może być uznane za podlegające rejestracji jako wzór przemysłowy zgłoszenie, którego postać jest ukryta przed odbiorcą. Kolejne przesłanki definiujące wzór przemysłowy jako podlegający ochronie wynikającej z rejestracji to nowość (art. 103 p.w.p.) i indywidualny charakter (art. 104 p.w.p.).

Innymi słowy - w art. 102 ust. 1 p.w.p. mowa więc o nowości "postaci" i indywidualnym charakterze "postaci". Tak więc warunkiem koniecznym jest uznanie, że istnieje postać wytworu, a zatem przedmiot zgłoszenia jest po prostu widoczny na zewnątrz. Dopiero później można poddać badaniu w stosunku do jego postaci przesłanki nowości i indywidualnego charakteru.

W tym miejscu należy wskazać, iż zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie prawa przyjmuje się, że o możliwości zakwalifikowania przedmiotu zgłoszenia jako wzór przemysłowy decyduje możliwość percepcji wzoru przez końcowego użytkownika w trakcie zwykłego używania wytworu (vide: Wyrok NSA z 20 marca 2007 r. sygn. akt: II GSK 276/06; Ewa Nowińska, Urszula Romińska, Michał du Vall, Wyd. Prawnicze, Wydanie 3 LexisNexis, Warszawa, 2007 r. str. 91,92 – komentarz do art. 102 p.w.p.). Powyższe stanowisko koreluje nadto z przepisami unijnymi: art. 3 ust. 4 Dyrektywy 98/71 WE, a także z art. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 6/2002, zgodnie z którymi "zwykłe używanie" oznacza używanie przez użytkownika końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę.

Kolegium Orzekające Urzędu Patentowego swój pogląd o braku możliwości uwzględnienia wniosku o unieważnienie sporego prawa oparło właśnie o fakt wadliwości decyzji pierwotnej o udzieleniu praw z rejestracji, dochodząc do przekonania, iż nie jest możliwe merytoryczne rozpatrywanie zarzutów braku nowości oraz indywidualnego charakteru w odniesieniu do rejestracji, jako wzoru przemysłowego, przedmiotu, który de facto nim nie jest. Należy stwierdzić, iż wobec braku stosownego zarzutu, zgodnie z art. 255 ust. 4 p.w.p., organ nie był władny uchylić decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r.

Przedmiot niewidoczny, ukryty przed percepcją wzrokową nabywcy detalicznego czyli "końcowego użytkownika" (konsumenta) nie stanowi wzoru przemysłowego. Nie posiada bowiem tzw. "postaci wytworu", oznaczającej po prostu jego wygląd. Nie chodzi przy tym o wygląd części składowej wytworu, możliwej do obejrzenia po odłączeniu od większej całości, lecz o możliwość wzrokowego zapoznania się z nią w momencie zakupu, a w szczególności – w czasie normalnego użytkowania. W niniejszej sprawie użytkowaniem tym będzie korzystanie z płynu znajdującego się w butelce zabezpieczonej przed wylaniem przy pomocy przedmiotowego "ogranicznika wylewu". Nie można podzielić poglądu skarżącego, według którego "zorientowany użytkownik" to użytkownik profesjonalny, posiadający stosowną wiedzę z dziedziny wzornictwa użytkowego.

Skoro zgodnie z art. 102 ust. 1 p.w.p. "Wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację", zaś w myśl art.105 p.w.p ust 1.– "Na wzór przemysłowy udziela się prawa z rejestracji" – powstaje pytanie, które z cech zgłoszonego wzoru podlegają badaniu w postępowaniu rejestracyjnym oraz w jakim zakresie i na jakich podstawach miałaby się odbywać stosowna analiza zdolności rejestracyjnej przedmiotu zgłoszenia. Odpowiedź zdaniem Sądu jest zawarta w wyżej cytowanym przepisie art. 110 p.w.p.

W konsekwencji Urząd Patentowy, rozpoznając ponownie (na skutek niniejszego wyroku) wniosek o udzielenie praw z rejestracji, będzie zobowiązany do przeprowadzenia wstępnej oceny cech zgłoszonego wytworu w celu dokonania jego stosownej klasyfikacji w myśl odpowiednich przepisów prawnych.

W odniesieniu do zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego Sąd orzekł na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., natomiast w odniesieniu do decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.