Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 373/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1, art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art.134 par. 1, art. 123, art. 83 ust. 4, art 145 par.1 pkt 1 lit.b, art. 239 pkt 1 lit.e
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 180 par. 1, art. 24 par.1 pkt 5, art. 25, art. 27, art. 145 par. 1 pkt 3, art. 107 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 108, art. 115
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Irena Kudiura, Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2007 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. Nr [...]. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję. 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 4 lutego 2005 r. (data wpływu do organu) D. K. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, że w okresie od 1 lipca 1999 r. do 1 grudnia 2003 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług remontowo-budowlanych. Został jednak oszukany przez wspólnika i sam musi uregulować składki i pozostałe wierzytelności. Nie ma na ten cel wystarczających środków, ponieważ firma, w której pracuje udzieliła wszystkim pracownikom bezpłatnych urlopów z uwagi na zastój w budownictwie w okresie zimowym.

Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład") odmówił D. S. umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 2000 r. do grudnia 2003 r. oraz odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Zdaniem organu w rozpoznawanej sprawie nie można było stwierdzić całkowitej nieściągalności i w konsekwencji brak było podstaw do umorzenia należności.

Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. uchylił decyzję Zakładu i umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - łącznie 17.891,46 zł; składek na ubezpieczenie zdrowotne - łącznie 4.029,72 zł; składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - łącznie 1.296,38 zł, w pozostałej części obejmującej składki za okres od stycznia 2002 r. do grudnia 2003 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższą decyzję D. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 12 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2479/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd wskazał Ministra Polityki Społecznej jako organ właściwy do ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek.

Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z [...] marca 2006 r. przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2005 r. nr [...]. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie Prezes Zakładu stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało, że w przedmiotowej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Chociaż - jak zauważył organ - możliwości płatnicze zobowiązanego są ograniczone, ponieważ nie pracuje on w chwili obecnej (pracował od 18 maja 2006 r. do 11 czerwca 2006 r.), to sytuacja ta przy dołożeniu należytych starań powinna ulec poprawie. Prezes Zakładu zauważył ponadto, że pomimo, iż skarżący powoływał się w toku postępowania na zły stan zdrowia swojej żony, nie przedstawił faktur za leki przeznaczone na jej leczenie. Organ ustalił, że M. S. - żona skarżącego po powrocie ze zwolnienia chorobowego podjęła pracę i pobiera wynagrodzenie.

Podsumowując Prezes Zakładu stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika jednoznacznie, iż zobowiązany znajduje się w tak bardzo trudnej sytuacji majątkowej, że dochodzenie należności pozbawiłoby go środków finansowych na bieżące funkcjonowanie.

W skardze z dnia 26 października 2006 r. D. K. wniósł o uchylenie, ewentualnie stwierdzenie nieważności ww. decyzji, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił Prezesowi Zakładu naruszenie:

- art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm) - dalej k.p.a. w związku z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. poprzez utrzymanie w mocy przez Organ II instancji decyzji Prezesa ZUS nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. - podczas, gdy decyzja ta powinna być przez Organ II instancji w całości uchylona, a postępowanie w związku z którym ją wydano umorzone a to z uwagi na brak właściwości rzeczowej Prezesa ZUS do wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

- art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji Prezesa ZUS Nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. w całości oraz do umorzenia postępowania, w ramach którego decyzję taką wydano.

Rozwijając motywy skargi skarżący stwierdził, że stosownie do art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania z tytułu składek wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wobec tego wydając decyzję z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu naruszył przepisy o właściwości rzeczowej. W tak przedstawionym stanie sprawy Prezes Zakładu działając jako organ II instancji powinien - w ocenie skarżącego - stwierdzić, że decyzja nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa jako taka powinna podlegać uchyleniu a postępowanie w sprawie umorzeniu.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) (dalej: "k.p.a."), chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 §1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Nie budzi zatem wątpliwości, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są przez dwa różne organy, tj. w pierwszej instancji - Zakład, a następnie przez Prezesa Zakładu. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym przypadku (odmiennie niż przy decyzjach podejmowanych przez np. ministra) ma ten skutek, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez inny organ.

W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisała z upoważnienia Prezesa Zakładu Zastępca Dyrektora Oddziału Zakładu G. H. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz.

Ta sama osoba - pracownik organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez inny organ (Prezesa Zakładu), ponownie rozpatrujący sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym.

W rezultacie ta sama osoba podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje, pochodzące od różnych organów.

Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem w świetle tego przepisu G. H. nie mogła podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu, działającego jako organ ponownie rozpatrujący sprawę.

Wydanie decyzji ostatecznej, z upoważnienia organu, przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a., stanowi przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Sądu przesłanka ta wystąpiła w niniejszej sprawie.

Zaskarżona decyzja podpisana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu dlatego też przedwczesną jest wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek umorzenia należności obciążających skarżącego. Uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu. Przy ponownym badaniu sprawy organ ten musi wziąć pod uwagę treść art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., na podstawie którego całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. istnieje również wtedy, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Odnośnie rozpoznawanej sprawy oznacza to, że obciążenie wspólnika spółki cywilnej składkami, które ciążyły na spółce jest możliwe w wyniku wydania i doręczenia decyzji, o której mowa w art. 108 i art. 115 Ordynacji podatkowej.

Na koniec Sąd dostrzega, iż całkowicie chybione i niepotrzebne jest wskazanie "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" w nagłówku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu [...] maja 2005 r. Nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał bowiem tą decyzję a Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja winna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Chociaż w sentencji ww. decyzji stwierdzono, że "...Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia należności..." to jednak wskazanie Prezesa Zakładu w nagłówku decyzji wprowadziło skarżącego w błąd co wyraźnie wynika z treści skargi.

Podsumowując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił tą decyzję na podstawie art. 134 §1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.

Zakres w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Skarżący był zwolniony z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. brak było zatem podstaw do orzekania w tym przedmiocie.