Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1648/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1  pkt 2,  art. 156  par. 2,  art. 7, 77, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński,, Asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2009 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 1995 r. Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] września 1976r. Nr [...] została wydana z naruszeniem prawa. Nie stwierdził jednak jej nieważności, ponieważ decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jednocześnie, w punkcie trzecim decyzji Wojewoda ustalił, że z tytułu przejętego gospodarstwa rolnego –L. S. oraz spadkobiercom J. S. zostanie odrębną decyzją przydzielony ekwiwalent zamienny z nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa.

W związku z uprawomocnieniem się powyższej decyzji W. S. złożył wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie wykonania jej punktu 3 i przydzielenie ekwiwalentu zamiennego z gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził z urzędu nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1995 r. w części dotyczącej pkt 3 ustalającego, że z tytułu przejętego gospodarstwa rolnego -L. S. oraz spadkobiercom J. S. zostanie odrębną decyzją przydzielony ekwiwalent zamienny z nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu organ wskazał, że brak jest przepisu, który upoważniałby organ do ustalenia w rozstrzygnięciu wydanym na podstawie art. 156 k.p.a kwestii odszkodowawczych, co uzasadniało konieczność stwierdzenia nieważność przedmiotowej decyzji Wojewody [...] w tym zakresie.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył W. S., podnosząc, że pozbawienie go prawa do ekwiwalentu zamiennego jest bezprawne i wniósł o przyznanie rekompensaty za bezprawnie zabraną Ziemię.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] czerwca 2008 r.

Rozpatrując ponownie sprawę Minister wskazał, iż zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza sytuację, gdy nie ma w systemie prawnym normy,

Sygn. akt IV SA/Wa 1648/08

która uzasadniałaby wydanie decyzji określonej treści na gruncie danego stanu faktycznego. Innymi słowy, oznacza to, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje organ administracji publicznej do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie brak jest przepisu, który upoważniałby organ do ustalenia w rozstrzygnięciu wydanym na podstawie art. 156 k.p.a kwestii odszkodowawczych. Dlatego też należy stwierdzić nieważność przedmiotowej decyzji Wojewody [...] w tym zakresie.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S., zarzucając jej że jest krzywdząca i niesprawiedliwa, bowiem po ponad 13 latach nadal nie może on otrzymać żadnej rekompensaty za bezprawne zabranie jego rodzicom gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2004r.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne kontrolują więc akty i czynności organów administracji z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

W niniejszej sprawie kontroli poddano decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2008r. stwierdzającą z urzędu nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1995 r. znak: [...] w części dotyczącej pkt 3 ustalającego, że z tytułu stwierdzenia, że decyzja Naczelnika Gminy W B. z dnia [...] września 1976 r. Nr [...] o przejęciu na

Sygn. akt IV SA/Wa 1648/08

własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 11,547 ha, położonego na terenie wsi P. i D., gm. B., stanowiącego byłą własność J. i L. S. została wydana z naruszeniem prawa, L. S. oraz spadkobiercom J. S. zostanie odrębną decyzją przydzielony ekwiwalent zamienny z nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa.

Na wstępie należy jednak wskazać, iż rozstrzygnięcie organu w zakresie wyeliminowania z obrotu prawnego pkt. 3 w/w decyzji jest uzasadnione. Wskazać bowiem należy, iż w dacie wydawania kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1995 r. obowiązywał art. 160 k.p.a, który określał zasady i tryb dochodzenia roszczeń przez strony postępowania poszkodowane wskutek ciężkiej wadliwości decyzji administracyjnej. Zgodnie z tym przepisem o odszkodowaniu orzekał właściwy organ w drodze wydania odrębnej, indywidualnej decyzji. Jak słusznie wskazał zatem Minister brak było przepisu prawa, który upoważniałby organ wydający decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności do rozstrzygania nią jednocześnie w zakresie odszkodowania.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd z urzędu dostrzegł jednak, iż orzekający w sprawie organ nie przeprowadził właściwie i rzetelnie postępowania nieważnościowego. Wskazać zaś należy, iż zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a dokonanie oceny decyzji wydanej w trybie nieważnościowym poddane jest specyficznym regułom odnoszącym się do kontroli decyzji wydawanych w trybach nadzwyczajnych. Mając na uwadze, iż wobec wszczęcia i prowadzenia w stosunku do danej decyzji postępowania nieważnościowego na organie spoczywa obowiązek dogłębnej kontroli zgodności tej decyzji z przepisami prawa.

Przepis art. 156 § 1 k.p.a. nakłada bowiem na organ administracji publicznej obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale zarazem wykazania, że w sprawie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa. Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2004r. Sygn. akt OSK 992/04, wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994r. sygn. akt V SA 535/94) wskazuje, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy łącznie zostaną spełnione trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne, społeczne - skutki, które wywołała decyzja są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań

Sygn. akt IV SA/Wa 1648/08

praworządności. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszająca prawo, to gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, iż wszczynając postępowanie nieważnościowe w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1995r. stwierdzającej, że decyzja Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] września 1976 r. została wydana z naruszeniem prawa i nie stwierdzającej jej nieważności, ponieważ decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, jak również ustalającej, że z tytułu przejętego gospodarstwa rolnego –L. S. oraz spadkobiercom J. S. zostanie odrębną decyzją przydzielony ekwiwalent zamienny z nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, organ winien był dokonać szczegółowej kontroli tej decyzji, w tym również pod kątem właściwego zastosowania przepisów prawa w oparciu o które została ona wydana tj. art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Oznacza to, iż do obowiązków organu należało sprawdzenie, czy rzeczywiście w dacie wydania niniejszej decyzji nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, co oznacza, iż nie było prawnej możliwości dokonania zwrotu nieruchomości przyjętych decyzją Naczelnika Gminy w B. z [...] września 1976r. byłym właścicielom.

W ocenie Sądu orzekający w sprawie organ w ogóle nie dokonał kontroli decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1995r. pod tym względem.

Wskazać należy, iż co do zasady odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność absolutna, że mamy do czynienia z totalną niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to nieodwracalność skutku prawnego

Sygn. akt IV SA/Wa 1648/08

względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego w formach prawnych właściwych dla tej administracji, i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji. Nieodwracalność skutków prawnych oznacza, iż decyzja dotknięta nieważnością nie jest aktem pozornym i bezskutecznym, lecz że pozostając w obrocie prawnym może wywoływać skutki prawne i niektóre z nich należy zachować, z uwagi na ich nieodwracalność, chociażby nawet były dotknięte ułomnościami.

Tymczasem analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, iż jedynie część nieruchomości wchodzących w skład byłego gospodarstwa rolnego J. i L. S. została przez Skarb Państwa zbyta na rzecz osób trzecich. Część gruntów przekazano zaś Lasom Państwowym oraz do zasobów Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, co wskazuje, iż nieruchomości te były nadal własnością Skarbu Państwa, co z kolei uzasadniałoby przyjęcie, iż w stosunku do nich nie zachodziły nieodwracalne skutki prawne.

Prowadząc ponownie postępowanie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi obowiązany jest zatem zbadać, czy w dacie wydawania kontrolowanej przez Ministra w postępowaniu nieważnościowym decyzji rzeczywiście w stosunku do wszystkich nieruchomości będących własnością J. i L. S. właściwie zastosowano art. 156 § 2 k.p.a., zamiast art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.

Fakt, że organ naczelny nie zbadał tej kwestii przed wydaniem zaskarżonej decyzji oznacza, że doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc powyższe pod uwag, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.