Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 435/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5 art. 28 ust. 1 ust. 2 ust. 3 ust. 3a art. 31 art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7 art. 77 par. 1 art. 80 art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 5 ust. 2 pkt 1 art. 9 pkt 8
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
article: art. 64 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 119 par. 2  art. 135 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 70 par. 8
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 08 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 grudnia 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] maja 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2019 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych

[...] Oddział w Ł. odmówił H. K. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres od 11.1995r. do 12.1998r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2019 roku -[...] zł .Odmówił też umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres od 11.1995r. do 02.1998r., od 06.1998r. do 12.1998r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2019r.

- [...] zł.

Organ przywołując treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych uznał, że nie zaistniały przesłanki umorzenia należności. Jednocześnie organ stwierdził, iż H. K. prowadził działalność gospodarczą łącznie do [...] kwietnia 2015 roku, a w okresie jej prowadzenia nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. Ma problemy zdrowotne i na ochronę zdrowia przeznacza miesięcznie kwotę [...]zł, ponosi koszty z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł. Inne stałe wydatki miesięczne wynoszą [...] zł. Oprócz zadłużenia będącego przedmiotem niniejszego postępowania posiada inne zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków w kwocie [...]zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]zł, inne -spłacane w kwocie [...]zł. Skarżący jest właścicielem samochodu marki [...], rocznik 2010, jest właścicielem nieruchomości położonej w S. , o pow.[...] ha, na której Zakład oraz inny wierzyciel dokonali zabezpieczenia. Organ odniósł powyższe ustalenia do przesłanek określonych w art. 28 ust.3 ustawy o.s.u.s i stwierdził, że nie zaistniała żadna z przesłanek w nim wskazanych, bowiem nie wystąpiła sytuacja całkowitej nieściągalności. Podkreślono, że zaległości objęte zostały postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w O. W.. i nastąpił zbieg egzekucji z postępowaniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. i w K.. W związku ze zmianą miejsca zamieszkania dłużnika postępowanie zostało objęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. .Egzekucja okazała się nieskuteczna, a [...] grudnia 1999 roku Urząd Skarbowy w W. umorzył postępowanie wobec bezskuteczności egzekucji. [...] listopada 2000 roku tytuły wykonawcze zostały przesłane do Komornika Sądowego w L., który [...] maja 2005 roku umorzył postępowanie egzekucyjne, także wobec bezskuteczności egzekucji. Przeprowadzona w dniu [...] września 2002r licytacja nieruchomości w S. nie doprowadziła do jej sprzedaży. Dopiero od roku 2008 egzekucja okazała się skuteczna, bowiem skarżącemu zajęto świadczenie emerytalne. Organ wyjaśnił też, dlaczego w oparciu o przepisy najpierw ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, następnie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności nie uległy przedawnieniu. Organ odniósł się również do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust.3 a u.s.u.s i wydanym na podst. tego przepisu rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Odnośnie pierwszej przesłanki wskazano, że wprawdzie ponoszone przez

H. K. wydatki przewyższają dochody, jednakże z dokumentów nie wynika z czego finansuje pozostałe zaległości .Nie korzysta z pomocy społecznej, pobiera świadczenie emerytalne i spłaca pozostałe zaległości wobec innych wierzycieli. Zakład uznał, że materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia trwałego ubóstwa. Zwrócono tez uwagę, że wprawdzie skarżący jest osobą schorowaną, jednakże choroba ta nie pozbawia go możliwości uzyskania dochodu niezbędnego do opłacenia należności, bowiem uzyskuje świadczenie emerytalne, a nie musi sprawować opieki na przewlekle chorym członkiem rodziny. Dalej organ stwierdził, że sytuacja skarżącego nie wskazuje na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych okoliczności czy zdarzeń losowych. Było jedynie następstwem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne.

H. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł w nim, że działalność gospodarczą zakończył w roku 1999, a następnie prowadził stragan w latach 2013-2015 i opłacał jako emeryt składkę zdrowotną. Zarzucił organowi, że pominął uwagi strony odnośnie skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 40/12 z dnia 8 października 2013 roku, podczas gdy orzeczenie to wprost dotyczy jego sytuacji materialno - prawnej. Uznał, że roszczenia są przedawnione, a ocena jego sytuacji materialnej dokonanej przez organ wadliwa i gołosłowna.

Organ II instancji-Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia

[...] maja 2020 roku, o nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z informacjami zawartymi w centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej skarżący prowadził działalność w okresie od [...] grudnia 2013 r do [...] czerwca 2014r. pod nazwą H. K., od [...] października 2014r. do [...] kwietnia 2015r., od [...] września 2014r. do [...] września 2014r., od [...] maja 1980r. do [...] lutego 1999r. Organ przeanalizował przepisy o przedawnieniu obowiązujące w poszczególnych okresach prowadzonej przez skarżącego działalności. Wyjaśniono dalej, że wobec skarżącego wszczęto postępowanie [...] kwietnia 1996 roku poprzez doręczenie tytułów wykonawczych za okres 11/95-1/96, następnie za okres 2-3/96 wszczęto postępowanie w dniu [...] czerwca 1996r. również poprzez doręczenie tytułów wykonawczych, podobnie za okres 4/96-3/97 wszczęto je w dniu [...] lipca 1997 roku, nie zostały natomiast doręczone tytuły wykonawcze za okres 4/97-12/98. Następnie w listopadzie 2000r. należności zostały przekazane do Komornika Sądowego w L. w celu przyłączenia się do prowadzonej egzekucji z nieruchomości. Również ta egzekucja okazała się bezskuteczna i z dniem [...] kwietnia 2005r. i [...] maja 2006r. postępowanie umorzono. Odnośnie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego organ wyjaśnił, że analogiczne brzmienie art. 24 ust.5 u.s.u.s i uznanej za niekonstytucyjną normy art.70 § 6 ustawy - Ordynacja podatkowa nie może być podstawą uznania, że wyrok Trybunału ma zastosowanie do art.24 ust.5 u.s.u.s, zasadą jest bowiem domniemanie konstytucyjności powszechnie obowiązującej i nieuchylonej normy prawnej. W zakresie przesłanek umorzenia organ podtrzymał stanowisko organu I instancji podnosząc ,iż skarżący pobiera od [...] stycznia 2006r. świadczenie emerytalne, do marca 2020r. podstawę świadczenia stanowiła kwota [...]zł. Z emerytury potrącane są świadczenia w kwocie [...]zł miesięcznie, kwota netto emerytury po potrąceniach wynosi [...] zł. Na nieruchomości o nr [...] ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne i jest wpisany na pierwszym miejscu listy wierzycieli, w Dziale III zostało wpisane ograniczenie w rozporządzeniu nieruchomością z powodu wszczęcia postępowania egzekucyjnego na wniosek innych wierzycieli, wartość nieruchomości została wyceniona na kwotę [...]zł, cena na II licytacji wyniosła [...] zł i nieruchomość nie została sprzedana. Organ przyjął dalej, że skarżący boryka się z problemami zdrowotnymi – cierpi na problemy z kręgosłupem, rwę kulszową, deformację kolana ,miażdżycę i ma problemy okulistyczne. W świetle zebranego materiału dowodowego i powyższych ustaleń organ przyjął, że skarżący nie spełnił żadnej z przesłanek określonych w art. 28 ust.3 pkt 3 u.s.u.s, jak również wskazanych w art.28 ust.3 a w zw z art.32 u.su.s i § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r (Dz. U. z 2003r, Nr 141,poz.1365) .W tej części organ uznał, że sytuacja finansowa skarżącego jest niejednoznaczna, bowiem wykazał dochody na poziomie [...] zł , podczas gdy stałe wydatki wynoszą [...] zł, a do tego skarżący spłaca zobowiązania u innych wierzycieli w łącznej kwocie [...]zł. Zdaniem organu skarżący nie wykazał -skąd uzyskuje dodatkowe dochody , wobec czego zasadnym jest uznanie ,że uzyskuje je z innych źródeł. Organ wskazał jeszcze możliwość rozłożenia zaległości na raty i wykazał płynące z niej korzyści. Sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, ale nie uzasadnia twierdzenia, że nosi znamiona ubóstwa oraz ma charakter stały i pogłębiający. Podkreślono też, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponuje jedynie materiałem, który udostępni zainteresowany - nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze wskazał naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, że ze względu na sytuację dotyczącą stanu zdrowotnego, rodzinnego i majątkowego spłata należności nie wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, naruszenie art. 24 ust.5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mające bezpośredni wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie go, pomimo niekonstytucyjności wynikającej z orzeczenia TK z dnia 8 października 2013r., błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że w jego sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz zdrowotnej możliwe jest prowadzenie egzekucji bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ) i art. 3 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325) - dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów

postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika zatem, że badanie legalności zaskarżonej decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i ich wykładni przez organ administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji. Dokonując kontroli działalności administracji publicznej sąd administracyjny nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego załatwienia sprawy i posiada jedynie uprawnienia kasacyjne.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 300)- dalej: u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365)- dalej: rozporządzenie.

Tytułem wstępu wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przywołany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia.

Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano natomiast podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania tego rodzaju należności określa wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przy czym, ocena zasadności umorzenia należności w oparciu o w/w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, wymaga uwzględnienia i wyważenia przez organ administracji, zarówno ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek, jak i interesu społecznego, w szczególności pod kątem stanu finansów ubezpieczeń społecznych oraz charakteru i celu na które środki te są przeznaczane.

Ponadto, jak wynika z treści art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Podkreślenia wymaga również, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek mogą być w umarzane w całości lub w części". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., I SA/Łd 584/09; www.cbois.nsa gov.pl). W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzasadniając negatywne rozpatrzenie wniosku H. K. o umorzenie odsetek od zaległych składek oraz kosztów upomnień za w/w okresy, wskazał na brak wystąpienia zarówno przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s., jak również podstaw do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.

Wskazać należy, że merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można było wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma bo np. wygasło wskutek przedawnienia. W przypadku złożenia wniosku o umorzenie składek pierwszą czynnością organu rentowego jest zatem wyjaśnienie czy należności te istnieją czy też wygasły bo uległy przedawnieniu. W sytuacji gdyby okazało się, że część należności objętych wnioskiem strony uległa przedawnieniu to oznaczałoby, że zobowiązanie z tytułu składek w tym zakresie przestało istnieć i w tej części organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a

Zdaniem Sądu powyższa kwestia nie została należycie wyjaśniona przed merytorycznym rozpatrzeniem żądania skarżącego. Jak już bowiem wcześniej wskazano przedmiotem wniesionego przez H. K. wniosku z dnia [...] czerwca 2019 r było umorzenie należności z tytułu składek oraz odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, podlegających odprowadzeniu za okres od 11.1995 do 12.1998.

Organ wprawdzie podjął próbę ustalenia, czy należności objęte wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu wskazując daty doręczeń tytułów wykonawczych za okresy 11/95-1/96,2-3/96,4/96-3/97 jednakże nie są znane daty przerw czy zakończenia postępowań egzekucyjnych . Wskazano natomiast ,że wszczęto ponowne postępowanie w dniu [...] listopada 1999r przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. za okres od [...] do [...] zarówno na koncie pracowniczym , jak i osobistym i zakończono je [...] grudnia 1999 roku. W listopadzie 2000 roku te same należności –zostały przekazane do Komornika Sądowego w L., celem przyłączenia do prowadzenia egzekucji z nieruchomości i zakończono je postanowieniami z dnia [...] kwietnia 2005 roku i [...] maja 2005 roku z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

Uzasadnienie braku przedawnienia w istocie wyjaśnia jedynie nowelizację przepisów związanych z tym zagadnieniem, począwszy od obowiązywania przepisów ustawy z dnia 25 listopada 1986 r - O organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, ale nie wskazuje jak przebiegał okres przedawnienia dla poszczególnych należności w związku ze przerwami biegu przedawnienia w następstwie prowadzonych postępowań egzekucyjnych i ich połączenia , a następnie umorzenia. Zauważyć należy, iż zawieszenie terminu przedawnienia oznacza, że termin ten przez okres zawieszenia nie biegnie, przez co ulega wydłużeniu. Okres zawieszenia dodaje się do okresu przedawnienia, co skutkuje tym, że staje się on dłuższy. Powołane w uzasadnieniu decyzji organu II instancji czynności niewątpliwie zawieszały bieg terminu przedawnienia. Jednakże treść uzasadnienia nie zawiera ustaleń potwierdzających, że wnioskowane do umorzenia należności nie uległy przedawnieniu. Organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Powołując się na instytucję zawieszenia czy też przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych organ winien odnieść je do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne. Ostatecznie organ powołując się na art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wskazał, iż nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem-z uwagi na dokonanie zabezpieczenia na nieruchomości zobowiązanego .Natomiast w ocenie organu bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje kwestia niezgodności z Konstytucją art.70 § 6 Ordynacji podatkowej.

Powyższe stanowisko Zakładu jest nieprawidłowe.

W wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Nie do obrony jest np. teza, że są to podmioty szczególnie zamożne, wobec czego nie ma powodu do przyznawania im dobrodziejstwa przedawnienia. Ich ogólna sytuacja finansowa może być gorsza niż podmiotów, których należności są zabezpieczone gwarancją bankową, czy zajęciem wierzytelności na rachunkach bankowych i wygasają po upływie ustawowych terminów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 O.p. w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści, co jest bezwzględnie niedopuszczalne. Trybunał stwierdził, że wprawdzie ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2016 r.,II FSK 330/15). Zgodnie z przepisem art. 70 § 8 O.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Sąd w niniejszym składzie poglądy te w całości podziela.

Zdaniem Sądu, zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem ich konstytucyjności jest oczywista. Zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są identyczne w zakresie podstaw, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej, i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności). Wprawdzie powyższy wyrok Trybunału odnosił się do kwestii przedawnienia podatku, lecz składki na ubezpieczenie społeczne są również należnościami publicznoprawnymi. Obowiązek ich uiszczania wynika z ustawy, a zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm.) dochodami publicznymi są m.in. daniny publiczne, do których zalicza się m.in. podatki, składki, opłaty, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw. Z kolei z art. 9 pkt 8 wskazanej ustawy wynika, że sektor finansów publicznych tworzą m.in. ZUS i zarządzane przez niego fundusze. Wreszcie, na podstawie art. 31 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są traktowane na równi z zobowiązaniami podatkowymi i egzekwowane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Powyższy pogląd co do charakteru składek jest wyrażany zarówno w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CZP 36/08; postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2017 r., I KZP 15/16), jak i w piśmiennictwie (por. C. Kosikowski: Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, Warszawa 2011, s. 43;I. Jędrasik - Jankowska: Pojęcie i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2016, s. 43; Teresa Liszcz, Ubezpieczenie społeczne i zaopatrzenie społeczne w Polsce. Zagadnienia prawne, Kraków 1997, s. 44).

Wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału z dnia 8 października 2013r., SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych ( por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 2706/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 236/17). Jest swego rodzaju sprzecznością przyjęcie przez organ, że w sprawie nie znajduje zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego , a z drugiej oczywisty fakt, że egzekucja z tej nieruchomości od roku 2005 jest bezskuteczna i nadal taka pozostaje .Oznacza to w praktyce całkowite wyłączenie możliwości przedawnienia . Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w zakresie stosowania przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Pomimo wskazanej wyżej argumentacji o konieczności wyjaśnienia i wykazania w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, Sąd nie traktuje jako przedwczesne odniesienie się do tej części zaskarżonej decyzji, która dotyczy sytuacji majątkowej skarżącego. Otóż w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, to osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Niemniej jednak ocena wskazanych przez zobowiązanego faktów i jednoczesne stwierdzenie, czy zastosować ulgę wobec zobowiązanego, należą już do organu administracyjnego.

Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem składu orzekającego- ZUS nie przeprowadził koniecznej analizy sytuacji majątkowej skarżącego w relacji do treści przesłanki umorzenia należności składkowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 przywołanego rozporządzenia, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości zastosowania przez organ administracji przywołanego przepisu prawa w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji skarżącej, powinna być szczegółowa analiza określonego na dzień złożenia wniosku minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Niczym nie poparte pozostają twierdzenia organu II instancji o możliwości rozłożenia zaległości w takiej kwocie na raty, a płynące z tego korzyści w sytuacji skarżącego, biorąc pod uwagę jego wiek , zdrowie i możliwości zarobkowe stają się iluzoryczne. Podobnie jak ocena sytuacji finansowej, którą organ ocenił jednoznacznie - jako nie mającą charakteru stałego i pogłębiającego, a przede wszystkim nie wymagającą korzystania z pomocy Państwa. Nie do zaakceptowania z punktu widzenia interesu społecznego jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmusza dłużnika do korzystania ze środków pomocy społecznej.

Należy podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń, która w przypadku skarżącego jest nadmiernie wysoka. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz dokonując wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 2757/14). Wysokość zadłużenia jest zatem istotnym elementem, który ZUS powinien zestawić z sytuacją materialną i życiową zobowiązanego oraz ocenić, czy wyegzekwowanie właśnie takiej wysokości zadłużenia, w sytuacji w jakiej znajduje się zobowiązany - nie pociągnie dla niego zbyt ciężkich skutków. Brak takiego zestawienia sprawia, że twierdzenia organu stają się ogólnikowe i nie zestawione z indywidualną sytuacją skarżącego.

Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że ZUS nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego wszystkich wskazanych wyżej okoliczności. Przede wszystkim nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego oraz nie wykazał, że zobowiązania nie przedawniły się. A zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając to za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.