Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2059/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13 ustawy z 17.12.1991 r. o emeryturach i rentach z FUS; art. 124 ww ustawy; art. 10 § 1, art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa
journal: Dz.U. 2001 nr 72 poz 748
law: Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Danuta Kania (spr.), Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2016 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. P. z dnia [...] czerwca 2015 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Wskazał również, że renta rodzina jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni [...] lat życia wnioskodawcy udokumentowano 23 lata, 10 miesięcy, 8 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Jednakże w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono 2 lata, 11 miesięcy i 27 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 okresów składkowych. W latach 2010 - 2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Organ zaznaczył, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Końcowo organ wskazał, iż w niniejszej sprawie ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącego, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przesadzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik wnioskodawcy – H. D. wskazała, iż pracował on jako górnik. Obecnie jest osobą niezdolną do podjęcia jakiejkolwiek pracy, wymaga pomocy osób trzecich - jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Stan ten istnieje od dnia [...] lutego 2015 r. Wnioskodawca nie posiada żadnych środków utrzymania z wyjątkiem zasiłku z Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Brak jest również osób, które mogłyby opiekować się nim oraz zapewnić środki utrzymania. Ze względu na trudną sytuację życiową i materialną wnioskodawcy jedyną możliwością zapewnienia mu odpowiednich warunków egzystencji jest umieszczenie go w placówce opiekuńczej, co stanowi wydatek około 2000 zł.

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ wskazał, iż w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono jedynie 2 lata, 11 miesięcy i 27 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 okresów składkowych. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w okresie od dnia [...] lutego 2010 r. do dnia [...] lutego 2015 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Przy czym niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem we wskazanym okresie nie była orzeczona względem ww. całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. ustalił, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] kwietnia 2018 r. Z akt sprawy wynika, że przerwa w zatrudnieniu spowodowana była uzależnieniem od alkoholu. Uzależnienie alkoholowe nie może być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą bezczynność zawodową. Poprzez podjęcie leczenia ww. miał możliwość przezwyciężenia skutków tej choroby, bowiem uzależnienie alkoholowe nie stanowi nie dającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Końcowo organ wskazał, iż obecna niemożność podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. A. P. zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skutkującą odmową przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku pomimo spełnienia ku temu przesłanek ustawowych,

2) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności sprawy, w tym ustalenia sytuacji życiowej skarżącego oraz jego stanu zdrowia, co skutkowało dowolną oceną dowodów,

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie pomimo istnienia braków w postępowaniu dowodowym organu I instancji, co uzasadniałoby wydanie decyzji kasatoryjnej.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a nadto o dopuszczenie dowodu z karty leczenia uzależnienia od alkoholu skarżącego.

W motywach skargi podniesiono, iż skarżący ma [...] lat, był osobą ubezpieczoną, pracował jako górnik. Obecnie posiada orzeczenie Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] - Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2015 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest osobą niezdolną do jakiejkolwiek pracy oraz wymaga pomocy osób trzecich - jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Stan ten istnieje od dnia [...] lutego 2015 r. Zdiagnozowano wówczas u niego [...], co było przyczyną trwałego uszkodzenia narządu i niedowładu kończyn.

Wskazano również, iż argumentacja organu odnosząca się do uzależnienia od alkoholu nie jest właściwa, organ bowiem nie wykazał związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niemożliwością uzyskania świadczenia z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, a obecną sytuacją życiową skarżącego. Organ opiera się jedynie na domniemaniu o przyczynieniu się skarżącego do obecnego stanu zdrowia w sytuacji braku dowodów, które stanowiłyby jednoznacznie, że winę za to ponosi skarżący ze względu na chorobę alkoholową. Skarżący zaznaczył, iż podejmował skuteczną terapię uzależnienia od alkoholu w Niepublicznym Zakładzie Opieki [...] Sp. z o.o. od 2007 r. do 2009 r.

Skarżący wskazał, iż organ wydając zaskarżoną decyzję oparł się wyłącznie na dotychczas zgromadzonej dokumentacji oraz orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, co pozbawiło stronę możliwości przedstawienia swojej sytuacji życiowej. Organ, wobec powzięcia informacji o nadużywaniu przez skarżącego alkoholu, powinien dopuścić w tym zakresie dowód z opinii biegłego lekarza sądowego, który dzięki posiadaniu wiadomości specjalnych wydałby opinię o rzeczywistych powodach zapaści zdrowotnej skarżącego, która w jego ocenie nie wynika z nadużywania alkoholu.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015, poz. 748 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślenia wymaga, iż świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego, przy czym dopiero łączne spełnienie wszystkich przesłanek może stanowić podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia.

Zgodnie z art. 124 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach Prezes ZUS jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Przede wszystkim organ jest zobligowany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Zaznaczenia wymaga, że zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia, wynika z treści żądania strony. Wprawdzie, w przypadku postępowania wszczętego na wniosek, to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, jednakże, jeżeli twierdzenia strony są ogólnikowe bądź niepełne, to obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i doprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero wówczas, gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności i organ nie jest w stanie uzupełnić materiału dowodowego, można z niego wywieść wnioski negatywne dla strony. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien zatem realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz starannie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji administracyjnej wydanej w oparciu o uznanie administracyjne, co należy podkreślić, ma istotne znaczenie z punktu widzenia zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zasada ta stanowi, iż organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwianiu sprawy. Zasada ta powinna być realizowana we wszystkich stadiach postępowania tak, aby strona rozumiała przesłanki faktyczne i prawne, jakimi kieruje się organ wykonując lub odmawiając wykonania określonych czynności.

W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym obowiązkom procesowym poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności sprawy nie zostały należycie zbadane i rozważone, zwłaszcza w aspekcie przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zaskarżona decyzja została więc wydana co najmniej przedwcześnie, bez wyjaśnienia i rozważenia okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W sprawie bezspornym jest, że skarżący A. P. podlegał ubezpieczeniu społecznemu, zaś orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] kwietnia 2018 r. Nie jest również kwestionowane, że ww. nie posiada niezbędnych środków utrzymania, bowiem jedynym jego dochodem jest zasiłek stały w kwocie 271,00 zł brutto, która jest niższa od najniższej emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącej w dacie orzekania przez organ 880,45 zł brutto. Powyższa kwota wynika z treści art. 85 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu nadanym art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1682), która weszła w życie z dniem 1 marca 2015r. (art. 12 ustawy zmieniającej).

W tym stanie rzeczy konieczne było poczynienie przez organ niezbędnych ustaleń oraz poddanie stanu faktycznego sprawy wnikliwej ocenie, czy skarżący nie nabył świadczenia w zwykłym trybie na skutek "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zauważyć przy tym należy, że żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone indywidualnie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania ww. przepisu uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884).

Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się tym zwrotem ustawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo podkreśla cel omawianej regulacji. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", a więc zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Podkreślić należy, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może być - jak czyni to organ - interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142639).

Podejmując zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organ wskazał, że w okresie 10 lat przypadających przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do świadczenia w trybie zwykłym zgodnie z art. 57 ust. 1 i 58 ust. 1 i 2 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS - skarżący udokumentował 2 lata, 11 miesięcy i 27 dni tych okresów. W okresie od dnia [...] lutego 2010 r. do dnia [...] lutego 2015 r., tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ stwierdził przy tym, że w okresie przerwy w zatrudnieniu wobec skarżącego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Na tej podstawie organ przyjął, iż nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiły wymienionemu kontynuowanie zatrudnienia. Jednocześnie organ w sposób stanowczy stwierdził, iż ww. przerwa w zatrudnieniu była spowodowana uzależnieniem skarżącego od alkoholu.

Powyższa konstatacja organu pozostaje jednak przedwczesna, bowiem nie została poparta szerszą argumentacją podlegającą weryfikacji na tle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Z akt sprawy wynika, że skarżący został zwolniony z pracy z powodu choroby alkoholowej. Potwierdza to świadectwo pracy wystawione w dniu [...] kwietnia 2009 r. przez [...] S.A. Oddział Kopalnia [...] w [...], w którym wskazano, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania przez zakład pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § Kodeksu Pracy). Jednocześnie skarżący załączył do skargi zaświadczenie z dnia [...] marca 2007 r. wystawione przez Niepubliczny Zakład Opieki [...] Sp. z o.o. Poradnia Leczenia [...], z którego wynika, że skarżący poddał się leczeniu i uczestniczył w terapii indywidualnej i grupowej osób uzależnionych od alkoholu, prowadzonej przez tę placówkę, w okresie od stycznia 2007 r. do marca 2009 r. Z powyższego wynika, że skarżący w istocie cierpiał na chorobę alkoholową.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że jakkolwiek alkoholizm sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to jednak podlegać musi ocenie w całokształcie wszystkich innych okoliczności charakteryzujących określony przypadek w kontekście uprawnień do ubezpieczenia społecznego. Jak wiele bowiem innych chorób jest to dolegliwość, do powstania której człowiek, w mniejszym lub większym stopniu, przyczynia się świadomie bądź nie. Jednak skutki tej choroby nie zależą już w pełni tylko od jego woli. Rozróżnić bowiem należy sytuację, kiedy osoba uzależniona od alkoholu podejmuje, bądź nie podejmuje próby leczenia, przy czym w tym pierwszym przypadku, nawet nieskutecznym w zakresie rokowania, można ją traktować jako usprawiedliwiającą brak wymaganego okresu ubezpieczenia. Z jednym wszakże zastrzeżeniem, a mianowicie indywidualnego podejścia do każdego z tych przypadków (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2126/11, publ. LEX nr 1110206).

Sąd w składzie orzekającym podziela powyższy pogląd, że choroba alkoholowa co do zasady nie może usprawiedliwiać braku zatrudnienia. Jednak w sytuacji, gdy - tak jak w sprawie niniejszej - zainteresowany podjął leczenie, obowiązkiem organu było rozważenie tej okoliczności na tle stanu faktycznego sprawy - jako elementu niezależnego od skarżącego i tym samym usprawiedliwiającego brak aktywności zawodowej. W niniejszej sprawie organ tego nie uczynił. W zaskarżonej decyzji brak jest jakichkolwiek rozważań organu odnośnie choroby alkoholowej skarżącego oraz faktu jej leczenia. Poprzestanie organu na gołosłownym stwierdzeniu, że przyczyną przerwy w zatrudnieniu było uzależnienie od alkoholu, co wyklucza możliwość uznania, iż w sprawie wystąpiły okoliczności szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - jest co najmniej przedwczesne.

Zaznaczenia również wymaga, co pominął organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący na przestrzeni [...] lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował łącznie 23 lata, 10 miesięcy i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący udowodnił 19 lat, 4 miesiące i 18 dni pracy górniczej wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią. Skarżący legitymuje się zatem długim stażem pracy w warunkach szczególnie trudnych i uciążliwych. W ocenie Sądu, jakkolwiek przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest uzależnione do łącznej długości stażu pracy danej osoby (lecz od wykazania, że nie spełniła ona przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym z powodu szczególnych okoliczności), to jednak organ wydając rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie powinien powyższą okoliczność mieć na względzie. Staż pracy skarżącego oraz jej charakter wskazują bowiem, że nie unikał on zatrudnienia, przeciwnie, świadczył pracę w sposób systematyczny. W kontynuowaniu zatrudnienia przeszkodziła mu choroba alkoholowa, której leczenie bezspornie podjął.

Skarżący, jak wynika z akt sprawy, w okresie od dnia [...] sierpnia 2009 r. do dnia [...] sierpnia 2010 r., od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] października 2011 r., od dnia [...] lutego 2012 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna. Można z tego wnioskować, że podejmował działania w celu podjęcia zatrudnienia, które nie zakończyły się dla niego pozytywnie.

Wskazać również należy, że skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Z akt sprawy wynika, że rodzice skarżącego są osobami przewlekle chorymi, wymagającymi opieki osób trzecich. Matka cierpi na przewlekłą niewydolność [...]. Poddana została zabiegowi [...], stale przebywa w domu. U ojca zdiagnozowano [...]. Ponadto poddany został operacji wobec wykrycia [...]. Stan zdrowia rodziców jest więc ciężki, opiekę na nimi sprawuje siostra skarżącego. Nie ma ona jednak możliwości objąć opieką także skarżącego z powodu - jak wskazała - braku warunków mieszkalnych i materialnych oraz wykonywania pracy, którą świadczy w systemie zmianowym. Jak wskazano powyżej, jedynym dochodem skarżącego jest zasiłek stały z Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w wysokości 271 zł, który nie zaspokaja niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego, a zwłaszcza kosztów opieki i leczenia.

Zaznaczenia także wymaga, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wnioskował o przyznanie skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku akcentując jego długi staż pracy oraz bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie, z naruszeniem obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego nakładających na organ obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i ich rozważenia w świetle "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Obowiązek taki ciąży na organie w sprawach z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie sama w sposób należyty bronić swoich interesów.

Rozpatrując sprawę ponownie organ winien zatem wyjaśnić, czy skarżący dysponuje - poza wymienionym powyżej zaświadczeniem - innymi dokumentami potwierdzającymi leczenie choroby alkoholowej, ewentualnie wskazującymi na inne schorzenia, które mogły spowodować u skarżącego ograniczenia w podjęciu zatrudnienia po rozwiązaniu stosunku pracy w kwietniu 2009 r.

Ponadto organ winien wnikliwie rozważyć, biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, czy leczone przez skarżącego uzależnienie od alkoholu może być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej skarżącego w okresie od lutego 2010 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w dniu [...] lutego 2015 r.

Organ winien również ustosunkować się do podniesionych przez Sąd kwestii zwłaszcza do wypracowanego przez skarżącego stażu pracy oraz jego trudnej sytuacji materialnej.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.