Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 705/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2005-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137ust. 2 i art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej - Oddziału Regionalnego "M." w W. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę, -


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] marca 2001 r. S.T. wystąpił o zwrot części z dawnej działki o numerze [...] i powierzchni 736 m2, położonej przy A.L. w Ł., a wywłaszczonej pod budowę budynków MON. Stwierdził, że teren, o który się ubiega nie mieścił się według projektu urbanistycznego osiedla MON na obszarze przeznaczonym pod budynki MON a nadto obecnie nie jest zabudowany i stanowi miejsca postojowe dla samochodów. Bezspornym jest, że nieruchomość opisana wyżej została wywłaszczona od skarżącego aktem notarialnym z 29 marca 1977 r. – umową sprzedaży zawartą w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem pod budowę budynku mieszkalnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na wywłaszczonej nieruchomości budynek mieszkalny znalazł się jedynie częściowo natomiast pas gruntu od strony działki nr [...] stanowi w części teren niezagospodarowany, na którym rosną trzy drzewa a w części istnieje parking z płytek betonowych. O zwrot tej niezagospodarowanej części ubiega się teraz skarżący. Cała działka nr [...] stała się częścią działki nr [...]/1 o powierzchni 8.190 m2 i jest własnością Skarbu Państwa – Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Terenowego w B. Domagając się zwrotu skarżący akcentował, że wywłaszczona działka od początku nie była przewidywana na cele mieszkaniowe na całym swoim obszarze.

Pierwszą decyzją w sprawie była decyzja Prezydenta Miasta Ł. o odmowie zwrotu nieruchomości, utrzymana w mocy decyzją Wojewody P. z [...] listopada 2001 r. Na skutek skargi S.T. decyzja utrzymująca w mocy odmowę zwrotu nieruchomości została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w B. z dnia [...] kwietnia 2002 r. uchylona (sygn. akt [...]). Sąd stwierdził, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. Mianowicie nie dołączono dla akt czytelnej mapy przedstawiającej przebieg sieci mediów na spornym obszarze co nie pozwala skontrolować czy są to media związane z obsługą bloku mieszkalnego, na budowę którego wywłaszczono nieruchomość. Nie wyjaśniono też czy parking wybudowany na spornym terenie w tak odległym okresie czasu od wzniesienia budynku mieszkalnego służy wyłącznie jego obsłudze i czy został wzniesiony legalnie. Sąd stwierdził, że w razie potwierdzenia samowoli budowlanej ten kto ją popełnił nie powinien odnosić korzyści prawnych.

Po tymże wyroku organ odwoławczy zawiesił postępowanie do czasu wyjaśnienia przez nadzór budowlany kwestii legalności parkingu na spornym terenie a po uzyskaniu decyzji z [...] grudnia 2002 r. nakazującej Wojskowej Agencji Mieszkaniowej uzyskanie pozwolenia na użytkowanie parkingu podjął postępowanie, po czym decyzją z [...] kwietnia 2003 r. uchylił pierwotna decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda stwierdził, że skoro inwestor tj. WAM nie uzyskała pozwolenia na użytkowanie parkingu to wiążące wytyczne sądu nie pozwalają na odmowę zwrotu nieruchomości, bo sprawca samowoli nie może odnosić korzyści z faktu jej popełnienia. Do wyjaśnienia pozostała kwestia wielkości gruntu do zwrotu.

W czasie kolejnego postępowania przed organem I instancji Wojskowa Agencja Mieszkaniowa – Oddział Terenowy w B. uzyskała w dniu [...] maja 2003 r. decyzję o pozwoleniu na użytkowanie parkingu. Organ I instancji decyzją

z [...] września 2003 r. orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego powierzchni 451 m2

z wywłaszczonego gruntu, któremu po podziale działki [...]/1 nadano numer [...]/14, zobowiązując skarżącego do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 5.378,11 złotych. Organ stwierdził, że porównanie granic faktycznego zagospodarowania wywłaszczonej działki z granicami zagospodarowania wynikającymi z projektu zagospodarowania terenu osiedla z 1976 r. wykazuje, że wywłaszczony grunt został tylko w części wykorzystany zgodnie z w/w projektem zagospodarowania tj. przez częściowe umieszczenie na nim budynku przy ul. A.L. [...]. Natomiast istniejący parking został wykonany poza granicami objętymi planem zagospodarowania. Granice gruntu do zwrotu określono w oparciu o stan faktyczny zagospodarowania terenu mając na uwadze zabezpieczenie komunikacji do budynku nr [...] i trzech garaży znajdujących się w głębi działki. W tym celu wydzielono pas gruntu jako ciąg komunikacyjny w postaci działki nr [...]/15 o powierzchni 441 m2.

Decyzja powyższa po rozpatrzeniu odwołań i skarżącego i Wojskowej Agencji Mieszkaniowej została decyzją Wojewody P. z [...] października 2003 r. uchylona a sprawa została po raz kolejny przekazana do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda przesądził co do zasady zwrot nieruchomości ale stwierdził, że granice terenu inwestycji na załączniku graficznym do decyzji lokalizacyjnej z [...] marca 1976 r. przebiega w większej odległości od budynku [...] niż granica działki nr [...]/14 przewidzianej do zwrotu i zwrot teraz większego obszaru może prowadzić do naruszenia zasad i warunków technicznych użytkowania budynków. Nadto wojewoda stwierdził, że waloryzowane odszkodowanie winno podlegać zwrotowi na rzecz Skarbu Państwa a nie Urzędu Miejskiego w Ł.

Po trzecim rozpoznaniu sprawy przez organ I instancji Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] maja 2004 r. orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego powierzchni 329 m2 z wywłaszczonego gruntu, któremu po podziale nadano numer geodezyjny [...]/14 za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 3.966,59 złotych. Ta decyzja została również decyzją z [...] czerwca 2004 r. przez organ odwoławczy uchylona po kolejnych odwołaniach skarżącego i Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Wojewoda powtórnie wytknął kwestie nieprawidłowości w określeniu podmiotu, na rzecz którego należy zwrócić zwaloryzowane odszkodowanie, nakazał właściwe ustalenie wysokości zwaloryzowanego odszkodowania oraz należyte określenie granicy zwracanej działki od strony zachodniej tj. uwzględnienie tego, że zapewnienie dojazdu do innej nieruchomości kosztem obszaru podlegającego zwrotowi nie ma umocowania prawnego w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Co do zasady słuszność zwrotu części wywłaszczonej od skarżącego działki została po raz kolejny przez wojewodę potwierdzona.

Po czwartym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z [...] sierpnia 2004 r. orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ zwrócił uwagę na to, ze Wojskowa Agencja Mieszkaniowa otrzymała decyzję legalizującą samowolne wykonanie parkingu na spornym obszarze poprzez decyzję z [...] maja 2003 r. o pozwoleniu na użytkowanie. Nadto stwierdził, że nie jest możliwe oddzielenie części nieruchomości obsługującej budynek mieszkalny przy A.L. [...] bez znacznego pogorszenia i wprowadzenia daleko idących uciążliwości dla mieszkańców budynku w zakresie bezpośredniego dojazdu do budynku i bezkonfliktowego dojścia. Zdaniem organu na całości wywłaszczonej od skarżącego nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia ponieważ zlokalizowano na wywłaszczonej działce część budynku mieszkalnego a pozostały teren przeznaczono pod infrastrukturę techniczną (kanalizację wodociągową, sanitarną, kable elektryczne, sieć ciepłowniczą, drogi dojazdu, przejścia piesze i zieleńce). Stąd organ – jak stwierdził – zmuszony był pomimo wcześniejszego rozważania okoliczności zezwalających na zwrot, na wydanie decyzji odmownej.

Na skutek odwołania od tej decyzji wywiedzionego przez skarżącego, Wojewoda P. decyzją z dnia [...] września 2004 r. uchylił decyzje odmawiającą zwrotu nieruchomości i orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego działki nr [...]/14

o powierzchni 329 m2 za zwrotem odszkodowania w kwocie 1.508,70 złotych. Organ II instancji podtrzymał dotychczasowe swoje stanowisko co do istnienia podstaw do zwrotu części wywłaszczonego gruntu, który nie został wykorzystany na cel wywłaszczenia. Parking został zrealizowany samowolnie w związku z czym sprawca samowoli nie może odnosić z tego tytułu korzyści. Nadal w tej kwestii jest wiążący pogląd sądu wyrażony w tej sprawie w wyroku NSA – OZ w B. z [...] kwietnia 2002 r. (sygn. akt [...]). Zwaloryzowana kwota odszkodowania obliczona od 329 m2 wynosi kwotę 1.508,70 złotych i jest mniejsza od aktualnej wartości zwracanej działki dlatego podlega zwrotowi w całości.

Skargę do sądu administracyjnego na tę decyzję wywiodła Wojskowa Agencja Mieszkaniowa – Oddział Regionalny "M." wnosząc o uchylenie decyzji wojewody lub stwierdzenie jej nieważności. Skarżąca podtrzymała stanowisko, iż na całym wywłaszczonym od wnioskodawcy obszarze został zrealizowany cel wywłaszczenia. Na przedmiotowej nieruchomości znajduje się blok mieszkalny, parking i chodnik stanowiący dojście do budynku [...] "B" i "C" oraz uzbrojenie terenu w sieć centralnego ogrzewania, wodociąg, kanalizację deszczową i telefony. Okoliczność powyższa jak i znajdujące się na gruncie media służące do obsługi osiedla mieszkaniowego wykluczają zwrot nieruchomości. Cel wywłaszczenia został bowiem zrealizowany na całości wywłaszczonego gruntu.

Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył: co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu. Organ odwoławczy bowiem uwzględniając wniosek o zwrot części z wywłaszczonej od S.T. w 1977 r. działki o dawnym numerze geodezyjnym [...] nie naruszył zarzucanych przez skarżącą przepisów prawa materialnego. Możliwość zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości przewidział ustawodawca w art. 137 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten w dacie wydawania zaskarżonej decyzji tj. [...] września 2004 r. miał brzmienie następujące: "Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część". Przypadek, do którego nawiązywała treść zacytowanego przepisu stanowił, iż uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, nieruchomość w sytuacji gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W rozumieniu zatem art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanką zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia było niezrealizowanie na niej tego celu dotychczas przy jednoczesnej prawnej niemożności uczynienia tego w przyszłości wobec utraty mocy decyzji o lokalizacji inwestycji czy warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. W nierozerwalnym związku z materialnoprawnymi przesłankami zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pozostaje pojęcie "celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu" Cel ten zawsze winien być interpretowany bardzo ściśle (vide: między innymi wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 1993 r. sygn. SA/Kr 477/93), z dnia

7 czerwca 1993 r. sygn. SA/Kr 2488/92 i z dnia 13 grudnia 1993 r. sygn. IV SA 83/93). Pogląd co do ścisłej interpretacji celu wywłaszczenia koresponduje z treścią

art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wynikającym z art. 136 ust. 1 tej ustawy zakazem przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości na cele inne niż określone w decyzji o wywłaszczeniu. Wszelkie interpretowanie celu wywłaszczenia w sposób rozszerzający prowadziłoby do naruszenia tego zakazu (patrz: stanowisko zaprezentowane w opracowaniu "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" autorstwa Tadeusza Wosia, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze "Lexis Nexis", Warszawa 2004, str. 209).

Przenosząc powyższe ogólne uwagi do stanu faktycznego w niniejszej sprawie zauważyć należy, iż wywłaszczona od wnioskodawcy działka o ówczesnym numerze geodezyjnym [...] była w momencie wywłaszczenia przeznaczona pod budowę jednego konkretnego budynku mieszkalnego a nie osiedla mieszkaniowego, jak twierdzi strona skarżąca. Powyższe wynika wprost z treści § 2 aktu notarialnego z [...] marca 1977 r., w którym przedstawiciel Skarbu Państwa powołując się na decyzję Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w Ł. z [...] marca 1976 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji oraz o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, zapewnił że działka przejmowana od S.T. przeznaczona jest pod budowę budynku mieszkalnego. Stanowiący integralną część wspomnianej wyżej decyzji z [...] marca 1976 r., załącznik graficzny w postaci planu zagospodarowania terenu inwestycji. przewidział usytuowanie na działce odebranej S.T. jedynie części budynku mieszkalnego oznaczonego wtedy numerem 2 (dziś porządkowym [...] "C") i w ogóle nie obejmował granicami terenu inwestycji całości wywłaszczonej działki nr [...]. Od samego początku zatem część gruntu wywłaszczonego od S.T. znajdowała się poza linią rozgraniczającą teren inwestycji od otaczającego go obszaru. Rysunek planu zagospodarowania terenu inwestycji nie wskazuje także by na tej części działki nr [...], która znalazła się poza granicami terenu inwestycji przewidziane było – poza kilkoma krzewami – rozmieszczenie elementów infrastruktury technicznej obsługującej budynki mieszkalne MON (numery 2,3 i 4 na rysunku planu). Już z tych przyczyn elementów infrastruktury istniejących na tej części wywłaszczonej działki nr [...], która formalnie znajdowała się poza granicami celu wywłaszczenia, nie można traktować jako związanych

z realizacją tego celu.

Z wypowiedzi wnioskodawcy przedstawionej przed sądem administracyjnym wynika zresztą, iż kanał ciepłowniczy biegnący przez grunt, którego zwrotu się domaga, służy obsłudze prywatnego budynku mieszkalnego usytuowanego na działce nr [...], zaś studzienka kanalizacyjna istniejąca na tym gruncie nie koliduje z siecią kanalizacji obsługującej budynki osiedla wojskowego. We wcześniej powołanym opracowaniu autorstwa Tadeusza Wosia "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" zaprezentowany został pogląd, iz ocena czy wykonanie jednego z elementów infrastruktury może być uznane za realizację celu wywłaszczenia, zawsze wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (str. 218). W niniejszej nie można więc abstrahować od tego, że pierwotny plan realizacyjny inwestycji, który w akcie notarialnym przejęcia spornej nieruchomości wskazano jako precyzujący cel wywłaszczenia, w ogóle nie przewidywał przebiegu mediów i rozmieszczenia innej infrastruktury obsługującej budynek Nr 2 na części działki S.T. od strony działki Nr [...]. To co zostało na tej części zrealizowane z założenia nie miało mieć związku z celem wywłaszczenia skonkretyzowanym w planie realizacyjnym inwestycji. Akta sprawy administracyjnej wskazują zresztą, że parking został wykonany samowolnie a zalegalizowanie samowoli budowlanej nastąpiło już w trakcie postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tym bardziej zatem brak było podstaw by odmówić zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Ta część z dawnej działki Nr [...], która była objęta granicami terenu inwestycji zabezpiecza w wystarczający sposób potrzeby mieszkańców budynku Nr [...] "C". Granice działki do zwrotu określono bowiem w taki sposób, że została zachowana przestrzeń przed budynkiem ul. L. Nr [...] "C" na wymaganą przepisami budowlanymi szerokość 4 metrów, a dopiero od tej granicy został wydzielony ciąg komunikacyjny o szerokości 5 metrów zabezpieczający dojazd i dostęp od ulicy A.L. do budynku Nr [...] "C" i do zespołu garaży w głębi osiedla. Granica zwracanego gruntu w odległości 9 metrów od obrysu budynku [...] "C" pokrywa się z granicą zasięgu terenu inwestycji wynikającą z planu zagospodarowania terenu stanowiącego załącznik graficzny decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z [...] marca 1976 r.

Organ odwoławczy miał podstawy do tego by wydać decyzję reformatoryjną. Dysponował bowiem materiałem dowodowym pozwalającym na orzeczenie

o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości. Zwracana powierzchnia gruntu została wyodrębniona geodezyjnie (nadaniem numeru [...]/14) i oszacowana przez rzeczoznawcę majątkowego, który na etapie postępowania odwoławczego potwierdził aktualność wyceny. Z uwagi na to, że zwaloryzowana kwota odszkodowania wypłaconego za powierzchnię 329 m2 (wynosząca 1.508,80 złotych) okazała się niższa od aktualnej wartości zwracanego gruntu (20.562 złotych), zwrotowi na rzecz Skarbu Państwa podlegało zwaloryzowane odszkodowanie. Przyjętego przez wojewodę sposobu rozliczenia, którego szczegółowy opis został zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skarżąca nie kwestionowała i Sąd z urzędu także nie dopatruje się nieprawidłowości w rozliczeniu. Przywołanie

w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji obok art. 138 § 1 ust. 2 także art. 138 § 1

pkt 1 tj. przepisu odnoszącego się do rozstrzygnięć utrzymujących w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jest uchybieniem procesowym nie mającym wpływu na treść rozstrzygnięcia. Końcowe stwierdzenie skarżącej, iż wojewoda zaprezentował w sprawie we wcześniejszej decyzji odmienne stanowisko od zajętego w decyzji teraz zaskarżonej, jest nieprawdziwe. Przyczyną uchylenia przez wojewodę w dniu [...] czerwca 2004 r. decyzji organu I instancji o zwrocie na rzecz S.T. części wywłaszczonej od niego nieruchomości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, nie było zanegowanie co do zasady słuszności zwrotu ale konieczność wyjaśnienia sprawy powierzchni zwracanego gruntu i wysokości odszkodowania do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał zarzuty skargi za nietrafne i dlatego ją oddalił (art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, pz. 1270).