Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 285/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 23, art. 24
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Protokolant Aleksandra Siwińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 listopada 2009 sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odsetek od wypłaconych świadczeń rodzinnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu) na rzecz adwokata R. B. K. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu łączną kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z podatkiem VAT w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych.


UZASADNIENIE

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. art. 13, 16, 20, 23 i 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz ogólnie powołanych przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.), odmówił wyrównania I. Sz. świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności, tj. zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na syna M. D., za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ stwierdził, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma prawnych możliwości realizacji zawartej we wniosku prośby o wyrównanie wskazanych świadczeń poprzez wypłacenie zasiłku pielęgnacyjnego oraz przynależnych dodatków za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. Jak wskazał organ, zgodnie z art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek wskazanej w tym przepisie osoby. Ustalenie zaś okresu, na jaki można przyznać uprawnienie do świadczenia rodzinnego, w tym świadczenia rodzinnego uzależnionego od niepełnosprawności, następuje na podstawie art. 24 powołanej ustawy. Dodał, że skarżąca nie informowała organu o staraniach w sprawie zaliczenia syna do osób niepełnosprawnych. Tym samym, nie było podstaw do wszczęcia procedury ustalenia uprawnień do świadczeń.

Wnioskami z dnia 17 maja 2006 r. I. Sz. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na troje dzieci oraz o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na syna M.D., jak również o wyrównanie tego zasiłku i przynależnych dodatków za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 maja 2006 r. w związku z zakończoną procedurą o zaliczenie syna do osób niepełnosprawnych. Do wniosków dołączyła orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. we W. z dnia [...] zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego w J. G. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sygn. akt [...] o niepełnosprawności M. D., którego postanowienia w zakresie okresu trwania niepełnosprawności uzupełniono wyrokiem Sądu Rejonowego w J.G. z dnia [...] sygn. akt [...]. Organ uznał, że wnioski te zostały złożone w trybie art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ załączone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stanowi, w myśl art. 24 ust. 3a, kontynuację poprzedniego orzeczenia, tj. orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. G. z dnia [...], na podstawie którego decyzją z dnia [...] nr [...] przyznano zasiłek pielęgnacyjny w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 marca 2005 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia decyzją z dnia [...] nr [...].

Powołując treść art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że w sytuacji uzyskania ponownego orzeczenia o niepełnosprawności stanowiącego kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Ponieważ wnioski o kontynuację wskazanych świadczeń rodzinnych zostały złożone przez stronę w dniu 17 maja 2006 r. należało uznać, że świadczenia te przysługują od maja 2006 r., mimo iż pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia jest dzień 1 kwietnia 2005 r.

W wyniku rozpatrzenia wniosków z dnia 17 maja 2006 r. przyznano I. Sz. następujące świadczenia:

1) zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 maja 2006 r. do dnia 30 września 2011 r. (decyzja z dnia [...], nr [...]);

2) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na okres od dnia 1 maja 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 ., tj. do końca okresu zasiłkowego 2005/2006 (decyzja z dnia [...] nr [...]) w wysokości 70 zł miesięcznie;

3) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na okres od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r., tj. do końca okresu zasiłkowego 2006/2007 (decyzja z dnia [...] nr [...]) w wysokości 80 zł miesięcznie.

Powołaną zaś na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] odmówiono I. Szu. wyrównania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na syna M. D. za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

W odwołaniu od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. I. Sz. podniosła, że została wprowadzona w błąd przez pracownika Ośrodka, ponieważ mimo że informowała na bieżąco Ośrodek o przebiegu sprawy o zaliczenie dziecka do osób niepełnosprawnych i o składanych odwołaniach, to przy składaniu przez nią wniosku w dniu 2 sierpnia 2005 r. o ustalenie świadczeń rodzinnych na dzieci na okres zasiłkowy 2005/2006 pracownik MOPS poinformował ją, że nie może się starać o świadczenia rodzinne uzależnione od niepełnosprawności, ponieważ syn nie jest prawnie uznany za taką osobę. Zdaniem wnioskodawczyni, za datę zgłoszenia wniosku o ustalenie uprawnień do zasiłku powinno się przyjąć dzień złożenia wniosku w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, iż I. Sz., po utracie z dniem 31 marca 2005 r. ważności orzeczenia o niepełnosprawności syna M. D., nie informowała Ośrodka o czynionych staraniach w sprawie ponownego zaliczenia dziecka do osób niepełnosprawnych i dopiero składając w dniu 17 maja 2006 r. wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności przedstawiła dokumenty wskazujące na podejmowane przez nią w tym względzie działania, w tym wyrok Sądu Rejonowego w J. G. z dnia [...] zaliczający M. D. do osób niepełnosprawnych. Organ odwoławczy zważył, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest od początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przepis art. 24 ust. 3a reguluje natomiast kwestię składania wniosku o kontynuację świadczenia rodzinnego uzależnionego od niepełnosprawności w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego. Wówczas do wniosku o świadczenie rodzinne dołącza się zaświadczenie właściwej instytucji potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności (art. 24 ust. 3b). W takim przypadku prawo do świadczenia ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Wobec tego, że wnioski o kontynuację świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności I. S. złożyła w dniu 17 maja 2006 r., w ocenie Kolegium, stosownie do przepisu art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawidłowo przyznano świadczenia od miesiąca, w którym zostały złożone wnioski, czyli od dnia 1 maja 2006 r. Za słuszne organ odwoławczy uznał również orzeczenie organu I instancji, iż brak jest podstaw do przyznania świadczeń za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. I. Sz. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu żądając uchylenia decyzji i zasądzenia wyrównania należnego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z przysługującym dodatkiem za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 31 kwietnia 2006 r. w kwocie 2568 zł z należnymi odsetkami. Skarżąca podniosła, że syn jej został zaliczony przez sąd do osób niepełnosprawnych od dnia urodzenia, tj. od 27 września 1995 r., do ukończenia 16 roku życia. Skarżąca wskazała, że na bieżąco informowała organ I instancji o swoich staraniach o ponowne zaliczenie dziecka do osób niepełnosprawnych, co potwierdzają decyzje przyznające zasiłek celowy na zwrot kosztów poniesionych w związku z zakupem biletów celem stawienia się z dzieckiem na komisje lekarskie. Nie była jednak wówczas informowana o konieczności złożenia wniosku, natomiast według informacji udzielonej jej przez pracownika Ośrodka w dniu 31 marca 2006 r. "nie było mowy o kontynuacji; przepisy o zmianie świadczeń rodzinnych weszły w życie w późniejszym okresie".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 3 października 2007 r. oddalił skargę I.Sz. Powołując się na przepisy art. 16 ust. 2, art. 24 ust. 3a i ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz odnosząc ich treść do stanu faktycznego sprawy, Sąd I instancji stwierdził, że niewątpliwie wyrok Sądu Rejonowego w J. G. z dnia [...] orzekający o niepełnosprawności M. D., uzupełniony wyrokiem Sądu z dnia [...], stanowi kontynuację orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. G. z dnia [...], którym zaliczono syna skarżącej M. D. do grona osób niepełnosprawnych do dnia 31 marca 2005 r. Jednak, zdaniem Sądu I instancji, z tego faktu nie można wywodzić, że skarżącej przysługuje wyrównanie wypłaty przyznanych jej świadczeń z tytułu niepełnosprawności dziecka od dnia 1 kwietnia 2005 r., tj. od daty utraty ważności orzeczenia z dnia 9 marca 2004 r., do dnia 30 kwietnia 2006 r. Sąd wskazał, że stosownie do powołanych przepisów, w przypadku kontynuacji orzeczenia o niepełnosprawności prawo do świadczenia ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Skoro więc w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczeń skarżąca złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w dniu 17 maja 2006 r., zasadnie przyznano jej świadczenia od dnia 1 maja 2006 r. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie zawierały unormowań odmiennie określających początkowy termin przyznania świadczeń rodzinnych w przypadku kontynuacji poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności. Brak więc było podstaw prawnych do wypłaty świadczeń za okresy poprzedzające złożenie wniosku o ich wypłatę.

Odnosząc się do zarzutów skargi o niepouczeniu skarżącej przez pracowników MOPS w zaistniałej sytuacji o zasadach składania wniosku, Sąd wskazał, że art. 9 k.p.a. nie przewiduje tak szeroko pojętego poradnictwa prawnego. Zawarty w nim obowiązek organu administracji udzielania informacji ma zastosowanie w konkretnie wniesionej sprawie, w tym przypadku od momentu wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, nie zaś przed jego złożeniem.

Na marginesie Sąd zauważył, że właściwie sentencja decyzji pierwszoinstancyjnej powinna traktować o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej, ponieważ przepisy procedury administracyjnej nie przewidują w takiej sytuacji instytucji "odmowy", niemniej uchybienie to pozostaje bez wpływu na badaną sprawę.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 283/07 I. Sz., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 2 i ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego zastosowanie zgodnie z literalnym brzmieniem jest de facto sprzeczne z Konstytucją i podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej;

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6 i art. 48 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez nieudzielanie skarżącej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazówek co do czynności procesowych, w szczególności niewskazanie na potrzebę przedstawienia dokumentów koniecznych do udowodnienia podniesionej w skardze okoliczności, że skarżąca informowała pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o złożeniu wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności syna M. D., mimo iż w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej osobie dochodzącej uprawnień należy udzielać szczególnego wsparcia;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 9 kpa poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów art. 9 k.p.a. polegającego na nieudzielaniu/udzieleniu błędnej informacji uczestniczce postępowania na temat okoliczności faktycznych i prawnych dotyczących momentu złożenia wniosku o kontynuację świadczenia rodzinnego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu i zasądzenie kosztów postępowania, ewentualne uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1911/07 uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał , że Sąd I instancji nie naruszył art. 6, 48 i 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji nie jest możliwa ocena, czy Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa polegającego na błędnej ocenie wynikającego z art. 9 k.p.a. obowiązku udzielenia stronie przez organy informacji, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków.

Jeśli chodzi natomiast o zarzuty odnoszące się do naruszenia prawa materialnego, to Sąd wskazał, że istotą sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją było ustalenie, od jakiej daty należało ustalić prawo skarżącej I. Sz. do świadczeń rodzinnych na syna M. D. uzależnionych od jego niepełnosprawności, tj. do zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia. Za błędny uznał pogląd Sądu I instancji wyrażony w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jakoby właściwym zakończeniem postępowania w przedmiocie wniosku I.Sz. z dnia 17 maja 2006 r. było wydanie decyzji umarzającej postępowanie. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, że postępowanie administracyjne w sprawie o ustalenie I. Sz. świadczeń rodzinnych na syna M. D. uzależnionych od jego niepełnosprawności w postaci zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, od właściwie ustalonej daty, miałoby ulec umorzeniu.

Dokonując oceny postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niewłaściwe zastosowanie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: należy wziąć pod uwagę sytuację prawną, w jakiej znalazła się skarżąca po upływie terminu ważności orzeczenia z dnia 9 marca 2004 r., tj. po dniu 31 marca 2005 r. Jest poza sporem, że przed tą datą I. Sz. były przyznane oraz wypłacane, na podstawie stosownych orzeczeń, świadczenia rodzinne na syna M. D. związane z jego niepełnosprawnością, jak również to, że w dniu 9 marca 2005 r. I. Sz. złożyła wniosek o wydanie orzeczenia przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności o kontynuacji niepełnosprawności syna M. D. Niespornym jest także, iż postępowanie w tej sprawie toczyło się do dnia wydania przez Sąd Rejonowy w J. G. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyroku z dnia [...] sygn. akt [...] zmieniającego orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim we W. i zaliczającego M. D. do osób niepełnosprawnych. W tym okresie stan prawny w zakresie daty, od jakiej ustala się prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności, dwukrotnie uległ istotnym zmianom. Na mocy art. 27 pkt 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732) z dniem 1 czerwca 2005 r. w art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodany został ust. 3a, który ustanowił zasadę, że w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna ponownie uzyska orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych z tego tytułu ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Jak należy wnioskować, celem wprowadzonej zmiany było zapewnienie ciągłości prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osobom, które uzyskały orzeczenie o kontynuacji stanu niepełnosprawności. To rozwiązanie, o charakterze wyjątkowym, nawiązywało wyraźnie do celu ustawy o świadczeniach rodzinnych mającego zakotwiczenie w konstytucyjnej zasadzie urzeczywistniania sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) oraz wynikającego z tej zasady obowiązku udzielania przez władze publiczne pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji), jak również osobom niepełnosprawnym w zabezpieczaniu ich egzystencji (art. 69 Konstytucji).

Z dniem 14 stycznia 2006 r. ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 267, poz. 2260) dodano jednak w omawianym art. 24 ust. 3a zastrzeżenie, iż ustalenie prawa do świadczeń w opisanej sytuacji nie może nastąpić wcześniej, niż od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Ta zmiana w zasadniczy sposób ograniczyła dotychczasowe rozwiązanie korzystne dla osób, u których stwierdzono kontynuację niepełnosprawności, sprowadzając ich sytuację prawną właściwie do stanu wynikającego z ogólnej zasady określonej w art. 24 ust. 2 ustawy, przez uzależnienie daty ustalenia prawa do świadczeń od dnia złożenia wniosku o ich kontynuację.

Kwestia daty ustalenia prawa do świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności była wielokrotnie przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądowym. W szczególności na uwagę zasługują orzeczenia wydane w sprawach, w których ocena prawna dotyczyła ustalenia prawa w przypadkach kontynuacji niepełnosprawności uprawniającej do świadczeń. Przykładowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 6 września 2006 r., uwzględniając okoliczności tamtej sprawy (zmiana właściwości organów) wyraził zasługujący na akceptację pogląd, że określona w art. 24 ust. 2 zasada, iż ustalenie prawa do świadczeń następuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym został złożony wniosek, dotyczy sytuacji, gdy wniosek o przyznanie świadczenia jest pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie; nie ma ona natomiast zastosowania, gdy zainteresowana osoba uzyskała prawo do świadczenia wcześniej i składa kolejny wniosek. Sąd przyjął, iż strona nie może w takich sytuacjach ponosić ujemnych konsekwencji zmian od niej niezależnych.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 743/05 (publ. w LEX nr 204087) przyjęto, że wadliwe orzeczenia organów orzeczniczych, zmienione dopiero wyrokiem sądu rejonowego, nie mogą obciążać strony ujemnymi konsekwencjami w postaci pozbawienia jej świadczenia, do którego nabyła uprawnienia już w dniu złożenia pierwszego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny wyszedł z założenia, że skoro świadczenie (w danej sprawie był to zasiłek stały przewidziany w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej) ma charakter świadczenia obligatoryjnego, gdyż należny jest osobie spełniającej warunki do jego uzyskania, to oznacza, że organ powinien wypłacać go za okres, gdy są spełnione ustawowe przesłanki określone w cytowanej ustawie. Wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, działającego jeszcze jako sąd jednoinstancyjny (m.in. wyroki z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt I SA 2324/00, z dnia 31 lipca 2003 r. sygn. akt I SA 432/03 i z dnia 25 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA 3431/01 - niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd, że opóźnienie w prawidłowym określeniu stopnia niepełnosprawności, spowodowane przez organy orzekające, nie może ujemnie wpływać na prawa strony, która w stosownym okresie poddała się badaniu kontrolnemu i w konsekwencji została uznana za spełniającą warunki ustawowe. Ten kierunek orzecznictwa znalazł także kontynuację w obecnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który orzekł podobnie w wyroku z dnia 1 września 2005 r. sygn. akt I OSK 80/05 i z dnia 16 listopada 2005 r. sygn. akt I OSK 353/05 (niepubl.).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko to w pełni podziela. Stosowanie przepisu art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności, która ma charakter ciągły, prowadziłoby do rozstrzygnięć niezgodnych z intencjami ustawy, gdyż wydawane w ten sposób rozstrzygnięcie krzywdziłoby stronę stosującą się do nakazu przeprowadzenia badania kontrolnego, którego wynik - na skutek błędnego orzeczenia - odsunął w czasie formalne złożenie wniosku. Z tych względów, w takich okolicznościach, jakie mają miejsce w niniejszej sprawie, wykładnia celowościowa pozwala lepiej odczytać intencje ustawodawcy, który w art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie przyznawane w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

W omawianej kwestii wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 uznając za niezgodny z art. 2 i art. 69 Konstytucji przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że osobie niepełnosprawnej legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że stosowania art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można oceniać w oderwaniu od całości regulacji dotyczącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, zamieszczonej w dwóch różnych ustawach (ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych), która łącznie w dwóch różnych postępowaniach ma prowadzić do uzyskania decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Postępowanie w przedmiocie uzyskania potwierdzenia stanu niepełnosprawności wszczynane jest na wniosek osoby zainteresowanej i z natury rzeczy może trwać przez dłuższy okres, w którym osoba zostaje pozbawiona zasiłku. Jednakże, jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny, od momentu wskazanego w orzeczeniu ustalającym istnienie niepełnosprawności osoba zainteresowana ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą bowiem datą jej interes prawny w uzyskaniu zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. W takiej sytuacji przyjęte w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozwiązanie ograniczające datę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w oderwaniu od daty ustalonej urzędowo w orzeczeniu o niepełnosprawności, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, stanowi zaprzeczenie treści art. 69 Konstytucji.

Przypadek, na tle którego Trybunał Konstytucyjny dokonał powyższej oceny, dotyczy art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc przepisu określającego podstawową regułę ustalania terminu początkowego przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie natomiast mamy do czynienia z ustaleniem daty początkowej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 lat w oparciu o normę mającą charakter legis specialis w stosunku do normy zawartej w art. 24 ust. 2. Przepis art. 24 ust 3a odnosi się bowiem do sytuacji szczególnej - kontynuacji orzeczenia o niepełnosprawności, a więc sytuacji, w których wynik kolejnego badania ma potwierdzić (bądź nie) stan niepełnosprawności. W przypadku zatem podtrzymania stwierdzenia stanu niepełnosprawności przez właściwy organ orzeczniczy, tym bardziej ujawnia się potrzeba uznania ciągłości prawa do świadczenia. Jak bowiem stwierdził Trybunał Konstytucyjny, osoba zainteresowana ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny od momentu wskazanego w orzeczeniu ustalającym istnienie niepełnosprawności, bowiem z tą datą jej interes prawny w uzyskaniu tego świadczenia już jest chroniony konstytucyjnie.

W niniejszej sprawie I. Sz., działając w celu zachowania ciągłości świadczeń dla niepełnosprawnego dziecka, jeszcze przed upływem ważności poprzedniego orzeczenia z dnia [...] złożyła wniosek o wydanie orzeczenia przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności o kontynuacji niepełnosprawności syna. Uzyskanie przez nią (w wyniku wielomiesięcznego postępowania) orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność syna datującą się od chwili urodzenia, uzasadnia - stosownie do przytoczonych wyżej ustaleń Trybunału Konstytucyjnego - przyjęcie, iż zachowała ona prawo do kontynuacji świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności dziecka, rozumianej jako ciągłość tych świadczeń. Odmienne rozstrzygnięcie w okolicznościach tej sprawy podważałoby nie tylko istotę rozwiązania przyjętego w art. 69 Konstytucji, lecz także zasadę sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej, przez pozbawienie osoby niepełnosprawnej prawa do świadczeń za okres, w którym zgodnie z wydanym orzeczeniem istniała niepełnosprawność uzasadniająca prawo do uzyskania świadczeń w ustawowo określonej wysokości.

W świetle powyższych rozważań należało uznać za trafny, zawarty w skardze kasacyjnej, zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 24 ust 3a przez jego niewłaściwe, niezgodne z art. 2 i art. 69 Konstytucji, zastosowanie.

Wobec tego, że w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylając zaskarżony wyrok rozpoznał skargę wniesioną przez I. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...]. W wyniku rozpoznania skargi, uznając jej zasadność ze względów wyżej przedstawionych, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] nr [...] odmawiającą przyznania (wyrównania) I. Sz. zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na syna M. D. za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w ustalonym stanie faktycznym niniejszej sprawy przepis art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim określa początek przyznania i wypłacania świadczeń uzależniając go od daty złożenia wniosku, nie ma zastosowania. Zatem, zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia należny I. Sz. na syna M. D. powinien być przyznany od dnia 1 kwietnia 2005 r., a więc za okres poprzedzający wystąpienie przez nią z wnioskiem z dnia 17 maja 2006 r.

W omawianej części uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni ocenę prawną przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny i wynikające z niej wskazania co do sposobu zastosowania art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych w okolicznościach niniejszej sprawy.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...], na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 16 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 20, art. 23, art. 24 ust 2a, ust. 3 i ust. 3a, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz..U. nr 130, poz. 903), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz postanowienia nr [...] Burmistrza Miasta K. z dnia 28 grudnia 2006 r. w sprawie upoważnienia Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach (...) prowadzenia postępowań i wydawania decyzji dotyczących realizacji zadań z zakresu świadczeń rodzinnych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku I. Sz. z dnia [...] w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1911/07 postanowił:

1. przyznać I. Sz. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 144 zł miesięcznie na dziecko – M. D., za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

2. przyznać I. Sz. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka powyżej 5 roku życia w wysokości 70 zł miesięcznie na dziecko – M.D., za okres dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

3. wypłacić przyznane w pkt 1 i 2 świadczenia w łącznej wysokości 2782 zł jednorazowo, przelewem na wskazane konto osobiste I. Sz. w terminie do dnia 13 marca 2009 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2008 r. skargi kasacyjnej I. Sz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 283/07 w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wyrównania świadczeń rodzinnych, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność tej skargi i wyrokiem z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1911/07 uchylił kwestionowany wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] nr [...] odmawiającą przyznania I. Sz. zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na syna M. D. za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.

W uzasadnieniu do w/w wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w ustalonym stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy przepis art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim określa początek przyznania i wypłacania świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności - uzależniając go od daty złożenia wniosku - nie ma zastosowania. W związku z tym zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia należny I. Sz. na syna M. D. powinien być przyznany od dnia 1 kwietnia 2005 r., a więc także za okres poprzedzający wystąpienie przez stronę z wnioskiem z dnia 17 maja 2006 r.

Ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ administracyjny rozpatrując ponownie wniosek I. Sz. z dnia 17 maja 2006 r. winien uwzględnić przedstawioną w uzasadnieniu do w/w wyroku ocenę prawną i wynikające z niej wskazania co do sposobu zastosowania art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych - postanowiono wniosek ten rozpatrzyć pozytywnie i przyznać stronie:

- zasiłek pielęgnacyjny za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. w wysokości 144 zł miesięcznie oraz

- dodatek do zasiłku rodzinnego przyznanego decyzją z dnia [...] nr [...] z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka powyżej 5 roku życia w wysokości 70 zł miesięcznie za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. (okres zasiłkowy 2004/2005);

- dodatek do zasiłku rodzinnego przyznanego decyzją z dnia [...] nr [...] z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka powyżej 5 roku życia w wysokości 70 zł miesięcznie za okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. (okres zasiłkowy 2005/2006),

tj. łącznie za okres od 01.04.2005r. do 30.04.2006r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o przyznanie należnych odsetek do kwoty 2782 zł tytułu zasiłku pielęgnacyjnego i nakazanych dodatków za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu odwołania podniosła, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1911/07 uwzględnił złożoną przez skarżącą skargę kasacyjną o wyrównanie świadczeń rodzinnych od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 31 kwietnia 2006 r. z odsetkami. Tymczasem, zaskarżona decyzja dotyczy kwoty głównej bez odsetek, a skarga kasacyjna wyraźnie stanowiła, że powinny być wypłacone odsetki od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia zapłaty. Tym samym uznała, że jej wniosek w przedmiocie wypłaty odsetek jest zasadny.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 13 ust. 1, ust. 2, art. 16 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 2a ust 3, ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoją decyzję organ przedstawił dotychczas ustalony stan faktyczny i prawny sprawy. Wskazał na ustawę z dnia 28 listopada 2003 r., jako przepisy, które mają w niniejszej sprawie zastosowanie.

Odnosząc się do decyzji organu I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r. wskazaniami co do sposobu rozpoznania sprawy, nie może zatem zostać uznana za wadliwą. W szczególności Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. uwzględnił ocenę prawną sprawy, przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny i wynikające z niej wskazania co do sposobu zastosowania art. 24 ust. 3a ustawy w przedmiotowym stanie faktycznym. Odnosząc się do podniesionego przez stronę zarzutu nienaliczenia odsetek od przyznanego świadczenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uznało za zasadne twierdzeń strony, które nie znajdują oparcia w obowiązujących przepisach prawnych, regulujących zasady przyznawania świadczeń rodzinnych. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 26 lutego 2009 r., nie zawierają regulacji przewidującej przyznawanie świadczeń wraz z odsetkami, w jakichkolwiek okolicznościach faktycznych. Nie zmienia tego fakt wypłaty stronie świadczenia po upływie pewnego okresu czasu. Nie sposób zgodzić się z argumentacją strony, która swoje uprawnienie do uzyskania odsetek wywodzi wprost z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r. Wskazanym wyrokiem Naczelny Sąd Administracyjny orzekł m.in. o uchyleniu wcześniejszych decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. oraz zawarł w nim pewne wskazania co do sposobu interpretacji przepisów, stanowiących podstawę orzeczenia organu pierwszej instancji, nie odnosząc się jednak w żadnym z punktów wydanego orzeczenia do kwestii rekompensaty w postaci odsetek. Odwołująca się dołączyła do odwołania kopię wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargi, z której wynika, że domagała się ona wyrównania świadczeń za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. wraz z odsetkami. Nie sposób uznać za zasadne zarzutów strony, która swoje roszczenie o wypłatę odsetek od przyznanych jej zaległych świadczeń opiera na fakcie przychylenia się Naczelnego Sądu Administracyjnego do wniesionej skargi, gdyż Sąd nie uwzględnił roszczenia strony o przyznanie odsetek, a jedynie uchylił wcześniejszą decyzję organu do ponownego rozpoznania, wskazując kierunek interpretacji przepisów stanowiących podstawę orzeczenia. Tak więc, podstawę utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji stanowi brak podstawy prawnej do przyznania stronie odsetek od uzyskanych świadczeń.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Zarzuciła, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 481 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało błędnym przyjęciem, że pomimo opóźnienia w wypłacie świadczeń rodzinnych skarżącej nie przysługują odsetki ustawowe i wniosła o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w zakresie punktu III, a także zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego.

Uzasadniając złożone zarzuty i wnioski odwołująca się podniosła, że wskazane wyżej decyzje przyznały skarżącej zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na dziecko za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. i określiły termin wypłaty świadczeń na dzień 13 marca 2009 r.

Organy w swoich rozstrzygnięciach pominęły uregulowania zawarte w art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych a wynika z nich, że świadczenia rodzinne wypłacane są nie później niż do ostatniego dnia miesiąca, za który przyznane zostało świadczenie rodzinne.

Zgodnie z powyższym przepisem, świadczenia rodzinne powinny zostać przyznane skarżącej począwszy od miesiąca kwietnia 2005 r. do 30 każdego miesiąca do miesiąca maja 2006 r. – ale faktycznie otrzymała je z dwuletnim opóźnieniem.

Przyznała, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie regulują kwestii odsetek z tytułu opóźnienia – zwłoki w wypłacie świadczeń.

Zgodnie z art. 359 k.c. regulującym zasady przyznawania odsetek, odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy wynika to z czynności prawnej albo ustawy, z orzeczenia Sądu lub z decyzji innego właściwego organu.

W ocenie skarżącej nieuregulowanie w ustawie o świadczeniach rodzinnych kwestii odsetek za nieterminową wypłatę świadczeń stanowi lukę prawną, która powinna zostać usunięta w drodze wykładni prawa. Przemawia za tym powołany wyżej art. 26 omawianej ustawy, określający datę wymagalności wypłaty, co oznacza obowiązek organów wypłaty świadczeń. W ustawowo przewidzianych terminach, a z drugiej strony uprawnienie świadczeniobiorców do żądania ich wypłaty. Jeżeli przepisy określają datę wymagalności danego świadczenia to powinny przewidywać konsekwencje nieterminowego jego spełnienia. Jeżeli takiego uregulowania nie zawierają, to powinny znaleźć zastosowanie ogólne przepisy Kodeksu cywilnego, a to w szczególności art. 481 k.c. Nie może dochodzić do takiej sytuacji, że osoba uprawniona nie otrzymuje świadczenia w wyznaczonym terminie i nie jest uprawniona do domagania się odsetek, które w jakiś sposób mogłyby zrekompensować opóźnienie w wypłacie świadczenia – z uwagi na cel, jaki mają spełniać świadczenia rodzinne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga zatem nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy ocenić jako nietrafne zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa materialnego, a to: art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228 poz. 2255 ze zm.), a także art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego.

Przedmiotem sporu pomiędzy skarżącą, a organem jest kwestia wypłaty odsetek od świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r., wypłacanych wnioskodawczyni dnia 13 marca 2009 r.

Jednakże powołany przepis art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawiera upoważnienia do wypłaty odsetek w przypadku opóźnienia w zapłacie należności głównej.

Stanowi on: "Świadczenia rodzinne wypłaca się nie później niż do ostatniego dnia miesiąca, za który przyznane zostało świadczenie rodzinne".

Mówi on zatem o terminie wypłaty świadczenia, terminie jego wymagalności. Nie określa natomiast skutków uchybienia terminu wypłaty świadczenia rodzinnego, które ma charakter świadczenia publicznoprawnego.

Dodać należy, że na tle powołanego przepisu skarga zawiera dwie, sprzeczne ze sobą, wypowiedzi skarżącej. Z jednej strony skarżąca przyznaje, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie reguluje kwestii odsetek z tytułu opóźnienia - zwłoki w wypłacie świadczenia, z drugiej strony zarzuca, że niezastosowanie art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych spowodowało błędne przyjęcie, że pomimo opóźnienia w wypłacie świadczeń rodzinnych, skarżącej nie przysługują odsetki.

Organy nie naruszyły również prawa w związku z niezastosowaniem w niniejszej sprawie art. 481 k.c. Przepis ten jest normą prawną dającą podstawę do naliczenia odsetek z tytułu opóźnienia w spełnieniu świadczenia "cywilnego" - wynikającego z przepisów Kodeksu cywilnego; zasądzonego w oparciu o Kodeks cywilny.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu, który w jakichkolwiek kwestiach odsyłałby do przepisów Kodeksu cywilnego i wskazywałby możliwość ich zastosowania.

Tym samym uznać należy, że brak jest podstawy prawnej do zastosowania tego, znajdującego się w innym akcie prawnym niż ustawa o świadczeniach rodzinnych, przepisu.

Reasumując Sąd stwierdza, że brak jest podstawy prawnej do naliczenia odsetek od nieterminowo wypłaconych świadczeń. Zatem stanowisko organów jest prawidłowe, a wydane przez nie decyzje odpowiadają prawu.

W ocenie Sądu fakt, że art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa datę wymagalności świadczeń, nie daje podstaw do przedstawionej przez skarżącą interpretacji, że konsekwencją tego zapisu musi być uprawnienie do naliczenia odsetek, a tym samym zastosowanie art. 481 k.c. Jest to nieuprawniona nadinterpretacja powołanego przepisu.

Należy podnieść jeszcze jedną okoliczność. Art. 190 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mówi, że "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (...)".

Tymczasem, w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od wydanych pierwotnie decyzji nie dokonał w kwestii odsetek żadnej wykładni prawa. Wykładania tego Sądu dotyczyła interpretacji art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokładnie początkowej daty, od której powinny być przyznawane świadczenia w niniejszej sprawie.

Zatem, w przedstawionych wyżej okolicznościach, Sąd na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił, a orzeczenie o kosztach oparł na § 18 i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ora ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).