Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1609/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust 3 pkt 1-6
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1609/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 marca 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: st. ref. Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r., sprawy ze skargi W.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 28 sierpnia 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 28 czerwca 2013 r.-


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2013 r. skarżący W.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2013 r., nr [...] organ odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 2710,80 zł oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 19 961,59 zł wskazując, że nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na takie umorzenie.

W szczególności nie zostały, zdaniem organu, spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) – tj. nie wystąpiła tzw. "całkowita nieściągalność"- a to dlatego że skarżący był właścicielem lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o pow. 42,4m2 - wolną od zabezpieczeń oraz był właścicielem nieruchomości gruntowej – gospodarstwa rolnego o pow. 3 900 m2. Powyższy majątek jednoznacznie wskazywał, że możliwa jest egzekucja na poczet zaległości w składkach.

Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły również przesłanki umorzenia zawarte w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ przyznał przy tym, że ze zgromadzonych dokumentów wynikało, że skarżący cierpi m.in. na nadciśnienie tętnicze, zdiagnozowane zaburzenia depresyjne, padaczkę – co spowodowało orzeczenie o jego niezdolności do pracy. Jednakże, zdaniem organu, skarżący nie wykazał aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu spłatę zaległości, a zapłata spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji.

Organ podkreślał, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, pobiera zasiłek z MOPS w wysokości 522 zł. Dodatkowo skarżący posiada zobowiązania cywilnoprawne – z tytułu kredytu bankowego (7 000 zł), ale inne zobowiązania nie mogły, zdaniem organu, stanowić przesłanki umorzenia, prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem wierzyciela publicznego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, jak i zdrowotnej, a umorzenie należności z tytułu składek pozwoliłoby mu powrócić do normalnego funkcjonowania.

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2013 r., nr [...], organ w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, dokonał następujących ustaleń:

- skarżący prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Firma Produkcji Cukierniczej ,,W" W. K. Dnia 16 października 2007 r. działalność ta została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Skarżący zatrudniał pracowników w okresie od stycznia 1999 r. do sierpnia 2003 r. Niedopełnienie obowiązku opłacania przewidzianych składek na ubezpieczenia spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS-ie powstały zaległości. Zgodnie z art. 23 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od nieterminowo opłaconych składek naliczono odsetki za zwłokę. Z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 maja 2013 r. wynikało, że nie posiada on informacji o przychodach/ dochodach uzyskanych przez skarżącego w latach 2008-2012. Skarżący figurował w ewidencji podatników z tytułu zarejestrowanej działalności gospodarczej, tj. w okresie od 1 września 1992 r. do 16 października 2007 r. Nie odnotowano przerw w działalności gospodarczej. Wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, jak również nie posiadał on zaległości podatkowych.

W dniu 15 stycznia 2013 r. skarżący złożył na podstawie ustawy abolicyjnej wniosek o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. W dniu 29 marca 2013 r. na zaległości skarżącego wydana została decyzja o warunkach umorzenia, zgodnie z którą umorzeniu będą podlegały składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za prowadzącego działalność gospodarczą, w łącznej kwocie 10 827,40 zł. Organ zaznaczał, że ostateczna decyzja o umorzeniu należności zostanie wydana po spłacie należności niepodlegających umorzeniu. Zadłużenie figurujące na koncie skierowane zostało do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było od stycznia 2006 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W dniu 15 maja 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił tytuły wykonawcze wierzycielowi. W związku ze złożonym przez płatnika w dniu 15 stycznia 2013 r. wnioskiem abolicyjnym postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunki do skarżącego zostało zawieszone.

Dalej organ wskazywał, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący uiszcza miesięcznie kwotę 270 zł z tytułu raty kredytu w wys. 7000 zł, a koszty związane z leczeniem zostały określone przez skarżącego na kwotę około 800 zł.

Skarżący miał przyznany zasiłek stały od dnia 1 października 2012 r. do 31 lipca 2015 r. w kwocie 522 zł. Ponadto korzysta z zasiłków celowych na żywność i dopłaty do leków (za kwiecień 2013 r. – 120 zł na żywność i 40 zł na leki). W piśmie z dnia 24 lipca 2013 r. skarżący oświadczył, że nie składa zeznań podatkowych od listopada 2006 r., nie uzyskuje dochodu do opodatkowania i od 1 lipca 2013 r. nie pobiera świadczeń z opieki społecznej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia 24 lipca 2013 r. określił, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, na kwotę 7000 zł w WBK, które spłacane jest w miesięcznej kwocie 270 zł. Zobowiązań tych, zdaniem organu, skarżący jednak nie udokumentował w żaden sposób.

W dalszej części uzasadnienia organ opisał schorzenia skarżącego m.in. nadciśnienie tętnicze, nieżyt błony śluzowej żołądka i dwunastnicy bez upośledzenia odżywiania, stan po wycięciu wyrostka robaczkowego. Rozpoznano u skarżącego również sytuacyjnie uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno - przygnębionego z komponentem wegetatywnym. Skarżący został uznany za niezdolnego do pracy, ale przyznana mu renta została wstrzymana od 2006 r. Skarżący utrzymywał się z zasiłku z MOPS. W oparciu o przeprowadzone badanie oraz analizę udostępnionej dokumentacji lekarskiej skarżący uzyskiwał orzeczenia o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, przy czym ostatnim orzeczeniem z dnia 3 kwietnia 2012 r. ( z uwzględnieniem korekty z dnia 4 czerwca 2012 r.) skarżącego uznano za niezdolnego do pracy.

Organ zaznaczał również, że postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy przyznał małżonce skarżącego prawo do najmu lokalu mieszkalnego położonego w budynku przy ul. R w K. a ponadto zasądził tytułem spłaty na rzecz skarżącego kwotę 16 972,47 zł. Skarżący został zobowiązany do opuszczenia i opróżnienia ze swoich rzeczy lokal mieszkalny, jednak dopiero po przyznaniu lokalu socjalnego z zasobów Gminy Miejskiej K.. Organ zaznaczył, że skarżący figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych jako: właściciel lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość położoną przy ul. F.w K., właściciel gospodarstwa rolnego o pow. 3900 m2 położonego w miejscowości P., w powiecie myślenickim, na której to nieruchomości ZUS dokonał już zabezpieczenia zadłużenia. Do akt sprawy skarżący załączył umowę użyczenia nieruchomości, położonej w P. zawartą z A. K. z której wynikało, że użycza jej nieruchomości do bezpłatnego użytkowania na czas nieokreślony.

Wskazując na źródła aktualnych dochodów organ wyliczył, że skarżący od lipca 2013 r. nie jest objęty pomocą finansową Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

Podsumowując opisane w decyzji ustalenia faktyczne organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność składek. Skarżący posiadał bowiem majątek, z którego może być prowadzona egzekucja celem zaspokojenia należność. Ponadto, zdaniem organu skarżący od maja 2013 r. świadomie pozbawił się dochodu, jaki mógłby uzyskać po wydzierżawieniu lub wynajęciu nieruchomości składającej się z domu oraz działki, której była małżonka skarżącego wcale nie musi użytkować, bowiem zamieszkuje wspólnie ze skarżącym. W osądzie organu, nie było również podstaw do stwierdzenia zagrożenia dla bytu skarżącego, ani zagrożenia dla zaspokajania jego podstawowych potrzeb życiowych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie podkreślił swą złą sytuację materialną i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie była prawidłowość prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wpływu konieczności zapłaty należnych składek na ubezpieczenie na sytuację skarżącego, przy czym przedmiotem zarzutów był nie tyle sposób gromadzenia materiału dowodowego, ale prawidłowość oceny przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zebranych dowodów w sprawie.

W szczególności Sąd dopatrzył się dowolności oceny stanu zdrowia skarżącego i jego potencjalnych możliwości osiągnięcia dochodów.

Rację miał przy tym organ, co do zasady, że:

- umorzenie składek (w tym odsetek od zaległości) z tytułu działalności gospodarczej opłacanych indywidualnie przez płatnika może nastąpić zarówno z powodu całkowitej nieściągalności (art. 28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), jak i z przyczyn określonych w § 3 ww. rozporządzenia stanowiącego, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

Zgodzić się można również z organem, że skoro skarżący na dzień orzekania był właścicielem dwóch nieruchomości (lokalu mieszkalnego i gospodarstwa rolnego) to w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można było mówić o "całkowitej nieściągalności". Fakt, że skarżący nie mógł dysponować lokalem mieszkalnym z powodu sporu z poprzednią właścicielką nie przesądzał bowiem o tym, że lokal ten w przyszłości nie będzie mógł zostać zbyty, a uzyskana ze sprzedaży (czy to dobrowolnej czy też na skutek egzekucji) kwota nie będzie mogła zostać przeznaczona na pokrycie zaległości. Decyzja w przedmiocie umorzenia byłaby więc przedwczesna. Podobnie, o ile można ze względów ludzkich zrozumieć skarżącego, że wolał czerpać dochody z "ojcowizny" w postaci czynszu dzierżawnego niż sprzedaży to jednak należy zauważyć, ze nie uniemożliwiało to skutecznej egzekucji, co w konsekwencji powodowało, że nie można było mówić o "całkowitej nieściągalności".

Zdaniem Sądu jednak organy dopuściły się dowolności w ocenie stanu zdrowia skarżącego i wynikających z tego faktu potencjalnych możliwości zarobkowych.

Należy podkreślić, że choroby typu: epilepsja połączona z problemami natury psychoneurologicznymi (opisanymi szczegółowo w aktach zgromadzonych przez organ) nie są schorzeniami, które umożliwiają pracę zarobkową – co potwierdza również orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy. Zgodnie z zasadami logiki można też przyjąć, że są to tego typu dolegliwości, które nie ustąpią w najbliższym czasie i nadal będą ograniczać możliwości podjęcia stałego zatrudnienia. Dodatkowo, skarżący z ww. powodów, praktycznie nie mógł czerpać dochodów z posiadanych nieruchomości (czynsz najmu lub czynsz dzierżawny).

Twierdzenia organu, że sytuacja skarżącego (materialna i zdrowotna) nie uniemożliwiała mu spłaty zadłużenia, zdaniem Sądu, były wręcz sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Powyższe stanowi o całkowicie dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Zgodnie z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art.107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W ocenie Sądu, organ, zarówno na etapie pierwszo instancyjnym jak i przy powtórnie przeprowadzonym postępowaniu, nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącego popadając w sprzeczność z istotą ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala jednak na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny – a tak zdaje się rozumieć tę zasadę organ.

W konsekwencji, z powodu naruszenia ww. art. 80 i art. 107 § 3 kpa w zw. z ww. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Sąd uchylił na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) decyzje obu instancji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe uwagi co do zasad oceny zebranych w sprawie dowodów.