Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 597/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: § 12 ust. 2 pkt 1, § 14 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca) sędzia WSA Jolanta Strumiłło Protokolant referent stażysta Milena Małyszko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" o ustaleniu M.D. kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości 30.068,91 zł.

Podstawę wydania decyzji stanowiły ustalenia postępowania administracyjnego, z których wynika, że po stwierdzeniu postanowieniem z dnia "[...]", spełnienia warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia "[...]" przyznał M.D. rentę strukturalną w wysokości 1.800,26 zł. Na świadczenie to składał się m.in. dodatek na małżonka w wysokości 60%, tj. 337,55 zł, wynikający z § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie". W dniu 5 maja 2009 r. Biuro Powiatowe zostało poinformowane, że decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z "[...]" przyznano małżonce wnioskodawcy – K.D., bezterminowo od dnia 1 kwietnia 2009 r., emeryturę rolniczą w kwocie 868,11 zł. Z związku z tym, iż nie zostało to uwzględnione przy wydawaniu kolejnych decyzji w sprawie zmiany wysokości renty strukturalnej: z "[...]","[...]","[...]","[...]","[...]" oraz "[...]", organ I instancji w dniu "[...]" wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nadmiernie pobranych środków finansowych za lata 2009 – 2014, ustalając w jego wyniku, decyzją z "[...]" kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, w podanej na wstępie wysokości.

Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie w związku z wniesionym odwołaniem, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że zgodnie z § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, wysokość renty strukturalnej zwiększa się o 60 % kwoty najniższej emerytury, jeżeli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i spełnione są następujące warunki:

przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków,

oboje małżonkowie w dniu przekazania gospodarstwa rolnego spełniają warunki określone w § 4,

małżonek wnioskodawcy nie posiada własnych źródeł dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, i nie ma ustalonego prawa do emerytury albo renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego.

Zgodnie zaś z § 14 ust. 3 ww. rozporządzenia, w przypadku gdy małżonek uprawnionego do renty strukturalnej, powiększonej o zwiększenie, o którym mowa w § 12 ust. 2 pkt 1, w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, lub podejmie pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tego zwiększenia.

Organ odwoławczy powołał również przepisy art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173) oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438), ustanawiające podstawę prawną zwrotu nienależnie pobranych płatności. Podniósł, że przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w:

- art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L z 2004 r., Nr 141, str. 18 ze zm.), mającego zastosowanie dla płatności w ramach kampanii w latach 2005 - 2009;

- art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE L z 2009 r., Nr 316, str. 65 ze zm.), mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 r.;

- art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z 2011 r., Nr 25, str. 8 ze zm.), mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii w 2011 r. i w latach następnych.

Zgodnie z powyższymi przepisami, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, zasadę tę stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Jak podał organ II instancji, z powyższych unormowań wynikały dwa warunki, które muszą być spełnione łącznie aby możliwe było odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Po pierwsze musi zaistnieć pomyłka właściwego organu; po drugie - rolnik w zwykłych okolicznościach nie mógł takiego błędu wykryć. W niniejszej sprawie zasadne było twierdzenie, że błąd mógł zostać wykryty przez stronę w zwykłych okolicznościach. Składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej, rolnik podpisał bowiem oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych. Zobowiązał się też do informowania Agencji o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń. Także w pouczeniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej został poinformowany, iż wymienioną rentę zmniejsza się o kwotę dodatku na współmałżonka w przypadku, gdy uzyska on własne źródło dochodu. Również w decyzji KRUS z dnia "[...]" zawarto informację, że świadczenia rentowe przyznane przez inny organ mogą mieć wpływ na wysokość emerytury. Zdaniem organu, strona miała więc pełną świadomość, iż w okresie od kwietnia 2009 r. do września 2014 r. otrzymywała rentę strukturalną bez uwzględnienia pomniejszenia o dodatek na współmałżonka.

Odnosząc się do zarzutu odwołania odnośnie naruszenia art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej jako: "K.p.a.", organ II instancji ocenił, że nieuwzględnienie w kolejnych decyzjach w przedmiocie renty strukturalnej, faktu nabycia przez małżonkę uprawnień do świadczenia emerytalnego, nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie o ustaleniu nadmiernie pobranych płatności. Nabycie przez małżonkę tego uprawnienia, powinno być niezwłocznie zgłoszone przez producenta właściwemu organowi I instancji.

W kwestii zaś argumentacji odwołania nawiązującej do art. 7 Kodeksu cywilnego oraz art. 73 ust. 1 i 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, Dyrektor OR ARiMR zwrócił uwagę, że stosownie do art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednak jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. W ocenie organu, działanie strony nie nosiło znamion dobrej wiary, które uzasadniałyby przyjęcie krótszego z tych terminów. Strona pobierała bowiem rentę strukturalną w zawyżonej wysokości od kwietnia 2009 r. do września 2014 r., mając świadomość, że nabycie prawa do emerytury przez małżonkę nie znalazło odzwierciedlenia w decyzjach waloryzacyjnych. Skoro zatem pierwsze powiadomienie o pobraniu nadmiernie przyznanych płatności nastąpiło 12 lutego 2015 r., a więc w dniu doręczenia producentowi rolnemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, zaś pierwsza płatność w zawyżonej wysokości została przekazana 23 kwietnia 2009 r., to sprawa nie uległa przedawnieniu.

Odwołując się natomiast do art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1 ze zm.), organ wskazał, że w odniesieniu do programów wieloletnich, w tym dotyczących rent strukturalnych przyznawanych w ramach PROW 2007-2013 na okres 10 lat, w każdym przypadku okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W związku z powyższym, w odniesieniu do płatności w ramach PRO W 2007-2013 będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r., (do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (tj. termin przedstawienia Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.8.2005, str. 1 ze zm.). Organ dodał, że stosownie do art. 3 ust. 1 akapit trzeci i czwarty ww. rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, w niniejszej sprawie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia w dniu 12 lutego 2015 r., poprzez doręczenie stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organ nie znalazł ponadto podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w oparciu o przepis art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, a także art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547). Stwierdził bowiem, że łączna kwota nadmiernie przyznanych płatności z tytułu renty strukturalnej przekroczyła równowartość kwoty 100 Euro.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz ewentualnie decyzji organu I instancji, podniosła zarzut naruszenia:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 4 w zw. z ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 w zw. z ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 w zw. z ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, poprzez ich niezastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy w postaci ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności i zobowiązania do ich zwrotu, w sytuacji, gdy obowiązek ten nie wystąpił;

2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 K.p.a., poprzez przerzucenie skutków błędów organu l instancji w przedmiocie ustalania wysokości renty strukturalnej na skarżącego oraz rozstrzygnięcie na jego niekorzyść wątpliwości co do świadomości pobierania nadmiernych płatności z tytułu renty strukturalnej.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dniu 5 maja 2009 r. beneficjent złożył w siedzibie organu I instancji decyzję Prezesa KRUS z "[...]", przyznającą jego żonie emeryturę rolniczą. W okresie wypłacania renty strukturalnej, także po złożeniu przez skarżącego ww. decyzji Prezesa KRUS, organ I instancji wielokrotnie wydawał decyzje o zmianie wysokości renty strukturalnej oraz wypłacał rentę w wysokościach wskazanych w tych decyzjach. Wskazując na powyższe, skarżący zwrócił uwagę, że w zaskarżonej decyzji organ sam wskazał na spełnienie warunku zwolnienia z obowiązku zwrotu płatności odnoszącego się do przekazania płatności na skutek błędu organu I instancji, a zatem kwestia ta nie jest pomiędzy stronami sporna. Organ I instancji, pomimo że posiadał informację o przyznaniu małżonce skarżącego emerytury rolniczej (przekazaną mu osobiście przez skarżącego), nie podjął działań mających na celu ponowne ustalenie renty strukturalnej.

Odnosząc się natomiast do tego, czy błąd mógł być wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, skarżący podniósł, że działając w dobrej wierze, w dniu 5 maja 2009 r. sam przekazał organowi I instancji decyzję Prezesa KRUS z dnia "[...]", informując tym samym o uzyskaniu emerytury rolniczej przez żonę. Jak podał, trudno wymagać, aby wyręczał on organ I instancji w jego obowiązkach, tj. ustaleniu nowej wysokości renty strukturalnej oraz znał szczegółowe procedury zmiany wysokości tej renty. Organ tymczasem wielokrotnie utwierdzał stronę w przekonaniu, że wpłacane środki pieniężne są jej należne, wydając wielokrotnie decyzje w latach 2006-2014. Błąd ten nie mógł być przez skarżącego wykryty, gdyż nie pełni on funkcji kontrolnych wobec organu i nie sprawdza każdorazowo zgodności z prawem jego rozstrzygnięć.

W ocenie strony, jej stanowisko potwierdzają wydane w podobnych sprawach wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 581/14 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I SA/Kr 419/15, w których stwierdzono m.in., że w sytuacji, gdy organ jako profesjonalista dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem zauważa błąd po kilku latach, to mało przekonujące jest twierdzenie, że rolnik mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach. Skarżący podniósł, że w dniu 17 listopada 2014 r. skierował do organu pismo z prośbą o wyjaśnienie wypłaty niższej renty niż wynikająca z treści decyzji. Potwierdza to zaś, że działał w zaufaniu do organu, przyjmując ustalone w decyzjach kwoty jako należne i z którymi porównywał wysokość wpłat na jego rachunek bankowy.

Strona podniosła, że pierwsza płatność została dokonana dnia 23 kwietnia 2009 r., zaś ostatnia 19 września 2014 r.. Organ I instancji wydał zaś decyzję dopiero "[...]", a więc później niż rok po dokonaniu większości płatności. Nie dopełnił tym samym obowiązku zachowania 12 – miesięcznego terminu od przekazania płatności. Zdaniem skarżącego, powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności powinny być przekazane w 2013 r.. Organ I instancji dopiero zaś 12 lutego 2015 r. doręczył zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego. Jak podniesiono w skardze, strona pozostawała w dobrej wierze, gdyż z uwagi na treść kolejnych decyzji organu I instancji miała przekonanie o istnieniu przysługującego jej prawa do renty strukturalnej, w kwotach wskazanych w tych decyzjach.

Powołując się na art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. skarżący nie zgodził się z argumentacją, że obowiązek wykazywania dobrej wiary spoczywał na nim. To organ powinien wykazać ewentualny brak dobrej wiary, a nie oczekiwać, że dobrą wiarę lub brak świadomości co do nadmiernego pobierania płatności, wykaże skarżący.

Reasumując strona stwierdziła, że w niniejszej sprawie zostały spełnione warunki zwolnienia ze zwrotu nienależnie pobranych płatności, ponieważ płatności dokonane zostały wyłącznie w wyniku pomyłki organu. Błąd nie mógł być wykryty przez nią, a organ I instancji utwierdzał ją kolejnymi decyzjami, że renta we wypłacanej wysokości jest należna. Ponadto nie przekazał decyzji o odzyskaniu płatności w ciągu 12 miesięcy od płatności, zaś w odniesieniu do płatności za rok 2009 spełnione zostały warunki zwolnienia na podstawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, gdyż organ przekroczył 4-letni termin powiadomienia pozostającej w dobrej wierze strony, o nieuzasadnionej płatności.

Skarżący odwołał się również do zasady pogłębiania zaufania (art. 8 K.p.a.), uznając za niedopuszczalne przerzucanie na obywatela negatywnych skutków działań organów administracji publicznej i jego błędów, jak również rozstrzyganie wątpliwości na niekorzyść obywatela, w kontekście jego wiedzy co do pobierania renty strukturalnej w nadmiernej wysokości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Takie określenie kompetencji sądu administracyjnego oznacza, że jest on uprawniony i zobligowany do badania, czy organ administracji prowadząc określone postępowanie działał zgodnie o obowiązującymi przepisami prawa. Wzruszenie decyzji następuje zaś wówczas, gdy kontrola wykaże, że narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę według powołanych wyżej kryteriów legalności, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji.

Jej podstawę prawną stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t. - Dz.U. z 2014r. poz.1438) rozporządzenia Rady (WE,EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (DZ.U. UE Nr L 312 s.1 z 23.12.1005r. z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.).

Zgodnie z treścią § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., jeżeli rolnik pozostaje w związku małżeńskim, a warunki do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej spełniają oboje małżonkowie, rentę strukturalną przyznaje się tylko jednemu. W myśl § 12 ust. 2 tego rozporządzenia, wysokość renty strukturalnej zwiększa się:

1) o 60 % kwoty najniższej emerytury, jeżeli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i spełnione są następujące warunki:

a) przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków,

b) oboje małżonkowie w dniu przekazania gospodarstwa rolnego spełniają warunki określone w § 4,

c) małżonek wnioskodawcy nie posiada własnych źródeł dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, i nie ma ustalonego prawa do emerytury albo renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego.

Z kolei, stosownie do treści § 14 ust. 3 tego rozporządzenia, w przypadku gdy małżonek uprawnionego do renty strukturalnej, powiększonej o zwiększenie, o którym mowa w § 12 ust. 2 pkt 1, w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, lub podejmie pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tego zwiększenia.

W myśl przepisów:

- art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L z 2004 r., Nr 141, str. 18 ze zm.), mającego zastosowanie dla płatności w ramach kampanii w latach 2005 - 2009;

- art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE L z 2009 r., Nr 316, str. 65 ze zm.), mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 r. oraz

- art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z 2011 r., Nr 25, str. 8 ze zm.), mającego zastosowanie do płatności w ramach kampanii w 2011 r. i w latach następnych,

w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o naliczone odsetki.

Zgodnie z powyższymi przepisami, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zaś zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, zasadę tę stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy podkreślić należy, że przedmiot zaskarżonej do Sądu decyzji dotyczy ustalenia, czy beneficjent spełnił warunki zwolnienia ze zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej. To, że M.D. pobrał w okresie od kwietnia 2009r. do września 2014r. nienależne płatności z tytułu renty strukturalnej na łączną sumę 30.068,91 zł, nie budzi bowiem wątpliwości.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że pomimo poinformowania przez beneficjenta w dniu 5 maja 2009 r., Biura Powiatowego ARiMR o decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z "[...]" przyznającej – K.D. od dnia 1 kwietnia 2009 r. emeryturę rolniczą w kwocie 868,11 zł, organ okoliczności tej nie uwzględnił w kolejnych decyzjach zmieniających wysokość renty strukturalnej (z "[...]","[...]","[...]","[...]","[...]" oraz "[...]"). Stanowiło to następnie podstawę do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności tych decyzji, po czym ustalenia kolejnymi decyzjami nadmiernie pobranych środków finansowych za lata 2009 – 2014.

Jeżeli zatem wyeliminowano z obrotu prawnego ww. decyzje zmieniające wysokość renty strukturalnej i przyznano płatność w niższej wysokości, to powyższe oznacza, że różnica między płatnością pierwotnie przyznaną, a płatnością później przyznaną, jest kwotą nienależnie pobraną. Sytuacja, gdy dochodzi do nienależnego pobrania płatności ma bowiem miejsce wówczas gdy rolnikowi wypłacono płatność na podstawie decyzji administracyjnej, którą później uchylono i przyznano płatność w niższej wysokości.

W mającej zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie kwestii związanej z argumentacją skargi, iż beneficjent spełnił warunki zwolnienia ze zwrotu nienależnie pobranych płatności, ponieważ wypłata zawyżonych płatności nastąpiła wyłącznie w wyniku pomyłki organu - prawidłowo zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w świetle treści powołanych wyżej przepisów rozporządzeń Komisji (WE) z 21 kwietnia 2004 r., 30 listopada 2009 r. i 27 stycznia 2011 r., obie wskazane w nich przesłanki, tj. dokonania płatności na skutek pomyłki organu oraz niemożności wykrycia błędu przez rolnika, muszą być spełnione łącznie. W okolicznościach niniejszej sprawy należy natomiast zgodzić się ze stanowiskiem Dyrektora OR ARiMR, że zaistniała pomyłka organu mogła zostać wykryta przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, o których mowa w cytowanych wyżej przepisach Rozporządzeń Komisji (WE). Jak wynika z akt, składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej rolnik podpisał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych. Zobowiązał się też do informowania Agencji o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń (k.14 akt adm.). Na obowiązek informowania Kierownika Biura Powiatowego Agencji o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, organ wielokrotnie wskazywał w pouczeniach do decyzji zmieniających wysokość renty strukturalnej za kolejne lata. Z kolei, w pouczeniu decyzji o przyznaniu renty strukturalnej (pkt 4, k. 37 akt adm.) beneficjent został poinformowany, iż wymienioną rentę zmniejsza się o kwotę dodatku na współmałżonka w przypadku, gdy uzyska on własne źródło dochodu. W uzasadnieniu tej decyzji, podobnie jak w późniejszych decyzjach o zmianie wysokości renty strukturalnej każdorazowo wskazywano stronie, że składową pomocy finansowej jest zwiększenie o 60% z tytułu pozostawania w związku małżeńskim (k.41), z tytułu dodatku na współmałżonka (k. 49, 54, 57, 60, 63, 66), czy spełnienia przez współmałżonka wymagań określonych w rozporządzeniu (k.37, 40, 47).

Z akt sprawy administracyjnej (k.51) oraz treści skargi wynika, że w dniu 5 maja 2009r. beneficjent realizując obowiązek poinformowania organu o fakcie mającym istotne znaczenie dla zmniejszenia wysokości renty, przesłał decyzję Prezesa KRUS przyznającą K.D. emeryturę rolniczą. W aktach znajduje się również (k.52) oświadczenie M. i K.D. z dnia 12 czerwca 2009r. o wyrejestrowaniu z ubezpieczenia zdrowotnego członka rodziny beneficjenta renty strukturalnej, w związku z tym, że współmałżonek podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu. Pomimo tego, w kolejnych sześciu, wydanych w latach 2009 - 2014 decyzjach zmieniających beneficjentowi wysokość renty strukturalnej, naliczone świadczenie zwiększono każdorazowo o 60% z tytułu dodatku na współmałżonka, co w świetle dokonanego przez rolnika zgłoszenia i przesłanego oświadczenia, jest oczywistym błędem.

W tym stanie rzeczy słuszne jest zdaniem Sądu stanowisko, że pomyłka organu pomijająca fakt przyznania małżonce emerytury, mogła zostać wykryta przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Nie budzi również zastrzeżeń ocena, że strona miała świadomość, iż otrzymywana w okresie od kwietnia 2009 r. do września 2014 r., nie uwzględniająca pomniejszenia o dodatek na współmałżonka renta strukturalna, jest zawyżona. W opisanych okolicznościach, o otrzymaniu nadmiernej kwoty płatności na skutek błędu i pominięcia dokonanego zgłoszenia oraz złożonego oświadczenia, beneficjent powinien niezwłocznie poinformować właściwy organ I instancji.

W związku z zarzutem skargi, iż decyzję z "[...]" organ wydał później niż rok po dokonaniu większości płatności, wskazać należy, że akapit 2 powołanych wyżej przepisów art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, może mieć zastosowanie jedynie w sytuacji zaistnienia łącznie obu przesłanek wymienionych w akapicie 1 tych przepisów, tj. gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. W niniejszej sprawie, wobec niespełnienia drugiego z warunków i wyłączenia zastosowania akapitu 1 nie było więc podstaw do zastosowania akapitu 2 powyższych przepisów, a więc możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranej w związku z upływem 12-miesięcznego terminu przekazania decyzji o odzyskaniu płatności.

Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja skargi, że w odniesieniu do płatności za rok 2009 spełnione zostały warunki zwolnienia na podstawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, skoro organ przekroczył 4-letni termin powiadomienia pozostającej w dobrej wierze strony, o nieuzasadnionej płatności.

Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednak jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Zdaniem Sądu, prawidłowo organ ocenił, że brak jest podstaw do przyjęcia dobrej wiary strony, a co za tym idzie, krótszego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności, w sytuacji gdy - co wykazano wyżej - rolnik pobierając od kwietnia 2009 r. do września 2014 r. rentę strukturalną w zawyżonej wysokości, miał świadomość, że nabycie prawa do emerytury przez małżonkę nie znalazło odzwierciedlenia w decyzjach waloryzacyjnych. Skoro bowiem pierwszego powiadomienia o pobraniu nadmiernie przyznanych płatności organ dokonał 12 lutego 2015 r., (w związku z doręczeniem w tym dniu producentowi zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego), zaś pierwsza płatność w zawyżonej wysokości została przekazana 23 kwietnia 2009 r., to dziesięcioletni termin nie upłynął, a sprawa nie uległa przedawnieniu.

Prawidłowo również zwrócono w uwagę w uzasadnieniu decyzji na treść art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1 ze zm.), w myśl którego, w odniesieniu do programów wieloletnich, w tym dotyczących rent strukturalnych przyznawanych w ramach PROW 2007-2013 na okres 10 lat, w każdym przypadku okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Dlatego też dla płatności za lata 2007-2013 będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r., i nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r..

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Skarżący pobrał nienależną płatność z tytułu renty strukturalnej w wysokości 30.068,91 zł, zaś przeprowadzone z respektowaniem przepisów prawa procesowego, postępowanie dowodowe nie wykazało aby spełnione zostały przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu należności, o których mowa w cyt. wyżej przepisach art. 73 ust. 4, art. 80 ust. 3 i art. 5 ust. 3 rozporządzeń Komisji (WE). Nie doszło także do przedawnienia tej należności. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec prawidłowych ustaleń faktycznych i dokonanej ocena prawnej, bezzasadne są też zarzuty skargi odnośnie naruszenia określonej w art. 8 K.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, przerzucenia na obywatela negatywnych skutków działań organów administracji publicznej, czy rozstrzygania na jego niekorzyść wątpliwości.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd skargę oddalił.