Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2385/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8; art. 77 par 1; art. 80; art. 107 par 3; art. 17; art. 18; art. 11;
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 109 ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. spraw ze skarg W. w [...] i M. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej W. w [...] kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych i na rzecz skarżącej M. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2015 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Dyrektor OW NFZ) z [...] czerwca 2014 r. stwierdzającą, że M. K. była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz płatnika składek W. w W. w okresie od 29 września 2004 r. do 30 września 2005 r.

Jako podstawę materialnoprawną skarżonej decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581), dalej ustawa o świadczeniach.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym;

W kwietniu 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (dalej ZUS) zwrócił się do Dyrektora OW NFZ z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. K. (dalej ubezpieczona). ZUS wskazywał, że w trakcie przeprowadzonej u płatnika składek – W. w W. kontroli ustalił, że ubezpieczona nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów. Do akt ZUS załączył m.in.:

• kserokopie zawartej przez ww. strony umowy;

• kserokopie protokołu przeprowadzonej u płatnika składek kontroli;

• kserokopie zastrzeżeń płatnika składek do ustaleń ww. protokołu kontroli wraz z kserokopią informacji o sposobie rozpatrzenia tych zastrzeżeń;

• kserokopię rachunków i list płac za okres od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. oraz za lata 2008-2010;

• płytę CD zawierającą materiały dydaktyczne opracowane przez ubezpieczonego oraz autorskie sylabusy;

• kserokopię protokołu z przesłuchania świadków.

Wobec tego Dyrektor OW NFZ z urzędu wszczął wobec W. w W. jako płatnika składek postępowanie, o czym zawiadomił także ubezpieczoną, a także pouczył ich o przysługujących prawach, w tym do zgłaszania wniosków i zastrzeżeń.

W. w W. w odpowiedzi (pismo z [...] czerwca 2013 r.) poinformowała, że nie dokonano zgłoszenia osób do ubezpieczenia zdrowotnego, albowiem osoby te współpracowały na podstawie zawartych umów o dzieło, zaś ubezpieczona w odpowiedzi (pismo z [...] maja 2013 r.) złożyła również obszerne wyjaśnienia wskazując, że z płatnikiem łączyła ją umowa o dzieło, a nie umowa o świadczenie usług czy umowa zlecenie. Ponadto zarówno płatnik składek, jak i ubezpieczona zgłosili wnioski o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z przesłuchania Kanclerza oraz Rektora W. w W. (dalej W.) i księgowych oraz dołączenie materiałów dydaktycznych opracowanych przez ubezpieczoną oraz protokołu kontroli ZUS, która odbyła się u płatnika składek w 2008 r.

Dyrektor OW NFZ dopuścił dowody z przesłuchania Kanclerza i Rektora W. natomiast odmówił dopuszczenia dowodu z protokołu kontroli ZUS, która odbyła się u płatnika składek w 2008 r. oraz z zeznań pozostałych osób. Kolejne wnioski dowodowe stron zostały także oddalone z powołaniem sie na art. 78 § 2 k.p.a.

Ostatecznie Dyrektor OW NFZ stwierdził, że ubezpieczona M. K. podlegała w ww. okresie ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu łączącej go z W. umowy, gdyż była to umowa o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, a nie umowy o dzieło, jak nazwały ją strony.

Od powyższej decyzji odwołania w terminie wnieśli zarówno ubezpieczona, jaki i płatnik składek zarzucają organowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że umowa nie była umową o dzieło.

Prezes NFZ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji opisał stan prawny odnoszący sie do rozpoznawanej sprawy i odwołał się do postanowień art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 82 ust. 1 i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, a także do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 poz. 121 ze zm.), dalej k.c. i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121), dalej u.s.u.s. Następnie wyjaśnił, że umowa zlecenia oraz umowa o świadczenie usług to umowy starannego działania, a umowa o dzieło to umowa skutku. Podkreślił, że umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to, że umowa o dzieło powinna być zawsze zwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności.

W zakresie stanu faktycznego organ odwoławczy stwierdził, że z zapisów spornej umowy o prowadzenie wykładów wynika, że jej przedmiotem było:

• przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom wykładów z zakresy praktycznej nauki języka angielskiego - przekładu;

• opracowanie sylabusa tych wykładów;

• opracowanie i udostępnienie materiałów dydaktycznych i szkoleniowych w zakresie objętym przedmiotem wykładu;

• zrealizowanie indywidualnych warsztatów i dodatkowych konsultacji merytorycznych dotyczących wykładu według oryginalnych metod opracowanych przez autora po uzgodnieniu z zamawiającym;

• opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego;

• przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego 2004/2005, z którym autor zapoznał się w momencie podpisania umowy;

• dokonanie ocen i recenzji pisemnych prac osób określonych przez zamawiającego;

Ponadto zgodnie z treścią ww. umowy:

• płatnik składek zobowiązał się udostępnić: sale wykładowe, zgodnie z harmonogramem ich wykorzystania; posiadane rzutniki, projektory, magnetofony, magnetowidy wraz z monitorami według zapotrzebowania przyjmującego zamówienie, nie później niż 7 dni przed planowanym terminem ich wykorzystania;

• ubezpieczona zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika składek;

• w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć ubezpieczona miała obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć;

• strony ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła;

• ubezpieczona była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła i stanowiło podstawę do ostatecznego rozliczenia oraz wypłaty wynagrodzenia);

• ubezpieczona miała otrzymać wynagrodzenie tytułem wykonania dzieła oraz przeniesienia majątkowych praw autorskich;

• płatnik składek mógł odstąpić od umowy w przypadku odwołania wykładu z powodu niskiego zainteresowania słuchaczy lub zmian w programie zajęć, których następstwem jest wyłączenie z programu przedmiotu oferowanego przez zainteresowanego lub nie wywiązywania się przez druga stronę z określonych zobowiązań.

Prezes NFZ, analizując ustalony stan faktyczny w kontekście przepisów dotyczących umowy o dzieło (art. 627 k.c.) oraz umowy zlecenia (art. 734 § 1 k.c.) stwierdził, że ubezpieczona wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu nauczania języka angielskiego, na które składało się m.in. "przygotowanie i zaprezentowanie wykładów" trudno uznać, że umowy te polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w Kodeksie cywilnym). W orzecznictwie podkreśla się, że dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy oraz cechować się możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie.

Zdaniem Prezesa NFZ nawet jeżeli by uznać, że zgodnie podnoszonymi przez płatnika składek argumentami zawartymi m.in. w zastrzeżeniach do protokołu kontroli - "wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowanego cyklu wykładów (kursów)", to trudno wskazać w ww. umowach indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu).

Podobnie, wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one zdaniem organu charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, bądź studenta.

W niniejszej sytuacji przyjęcie, że strony łączyły umowy o dzieło podczas, gdy z ich treści i sposobu wykonania wynikają cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. O kwalifikacji (prawnej) danego stosunku prawnego decydują bowiem jego elementy przedmiotowo istotne, a nie nazwa.

W przypadku spornej umowy żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowa ta nie miała więc charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów Kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych.

Zdaniem Prezesa NFZ czynności polegających na opracowaniu tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie, a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła nie sposób ww. uznać za samoistny rezultat umowy (dzieło), a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Czynności te mogą również służyć ocenie prowadzącego zajęcia językowe, do czego zatrudniający jest zobowiązany (art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.).

Za nieuzasadnione organ uznał więc odwołanie się przez strony tego postępowania do treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., nr 90, poz. 631 ze zm.). Przyznał, że na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o prawie autorskim wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym. Umowy o dzieło autorskie nie są jednak tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło.

Umowa o świadczenie usług, jak i zlecenie są przykładem umów starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Stąd też odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a o umowę o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy.

Reasumując Prezes NFZ stwierdził, że wykonywanie przez ubezpieczonego ww. umowy było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutek w postaci nauczenia/wytłumaczenia zagadnień związanych z wykładaną materią. Innymi słowy zawarta umowa była umową o świadczeniu usług dydaktycznych polegających na wdrożeniu i realizacji programu nauczania języka angielskiego, na które składało się m.in. "przygotowanie i zaprezentowanie wykładów, z praktycznej nauki (...) - przekładu". Badana umowa nie jest zatem umową o dzieło, gdyż nie zobowiązywała zleceniobiorcy do wykonania ściśle określonego wytworu - dzieła. Nauczanie w szkole, nawet jeżeli jest to uczelnia wyższa, ma zawsze charakter pracy dydaktyczno-pedagogicznej, której nie można wykonywać w ramach umowy o dzieło, gdyż nie prowadzi do dającego się sprecyzować dzieła. Nie można określić rezultatu w postaci nauczenia, jako konkretnego, ściśle określonego dzieła, tym samym przedmiotowa umowa jest umową starannego działania.

Uznając za nieuzasadnione zarzuty odwołań dotyczące naruszenia art. 7 oraz art. 77 k.p.a. Prezes NFZ stwierdził, że organ I instancji podjął czynności zmierzające do zebrania odpowiedniego materiału dowodowego, w oparciu o który można było następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

Odnosząc się do wniosków stron o przeprowadzenie dodatkowych dowodów z przesłuchań oraz dołączonych dokumentów organ odwoławczy przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1754/13 i zwrócił uwagę, że dokumenty te zostały dołączone już do materiału dowodowego, lecz organ orzekający nie podzielił przedstawionego w nich poglądu. Nadto wskazał, że w niniejszym postępowaniu organ I instancji zgromadził wystarczający materiał dowodowy, aby wyjaśnić okoliczności istotne dla sprawy i wydać decyzję w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy. Zatem Dyrektor OW NFZ, mając wystarczająco zebrane dowody, z czym zgadza się Prezes NFZ, zasadnie nie dostrzegł potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów. Organ powołał się na orzecznictwo odnoszące się do oceny zgodnego zamiaru stron; wyrok SN z 14 lipca 2005 r., sygn. akt IIUK 278/04, wyrok SN - Izba Cywilna z 13 maja 1997 r., sygn. akt III CKN 41/97 oraz wyrok SN z 19 maja 2009 r, sygn. akt III UK 7/09).

Odnośnie postanowień protokołu z wcześniejszej kontroli przeprowadzonej przez ZUS u płatnika składek Prezes NFZ powtórzył po organie I instancji, że ów protokół dotyczy innego okresu niż badany w niniejszej sprawie oraz, że ani on, ani Dyrektor OW NFZ nie są władni do wezwania ZUS np. do ponownego przeprowadzenia kontroli, dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli, czy zmiany decyzji lub wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z powództwem o ustalenie charakteru zawartych umów, zgodnie do dyspozycji art. 100 § 1 k.p.a. Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest organem wyższego stopnia lub organem nadrzędnym wobec ZUS w rozumieniu art. 17 lub art. 18 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Prezes NFZ podzielił stanowisko organu I instancji i nie znalazł podstaw do jego zmiany.

Zarówno płatnik składek – W. w W., jak i ubezpieczony – M. K., z zachowaniem terminu zaskarżyli ww. decyzję Prezesa NFZ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W. w W. zarzuciła naruszenie:

1. art. 8 pkt 1 lit. e), art. 11 oraz art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 ze zm.), dalej u.p.u.z.), jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 u.s.u.s., jak również przepisów z art. art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 107 ust. 5 pkt.16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy o świadczeniach w zw. z art. 107 § 1 i art. 6 k.p.a. polegające na wydaniu przez oba organy decyzji o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczonego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, a to w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani z decyzji organów, które nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a;

2. art. 627 k.c. poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ rodzaju umowy cywilnoprawnej z tytułu zawarcia, której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami (twórcami) wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło;

3. art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych,

4. art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że ww. umowy były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,

5. art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia;

6. art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 u.s.u.s. poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym;

7. art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i niepodlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia przez ZUS wniosku;

8. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło i decyzji ZUS innego ubezpieczonego, protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka N. M., K. P. oraz przesłuchania stron;

9. art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od [...] marca 2008 r. do [...] kwietnia 2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu [...].04.2011 r. do [...].09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczonym w tej sprawie;

10. art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego;

11. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora OW NFZ w sytuacji, gdy winna być ona uchylona i winno nastąpić orzeczenie co do istoty w sposób odmienny i umorzenie postępowania.

W oparciu o powyższe płatnik składek wniósł o stwierdzenie nieważności obu ww. decyzji, ewentualnie o uwzględnienie skargi i uchylenie obu ww. decyzji oraz o umorzenie postępowania w sprawie.

Płatnik składek wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadłych w sprawach o sygn. akt VI SA/Wa 4084/14 oraz VI SA/Wa 2438/14, a to na okoliczność, że zarówno skarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy są niegodne z prawem.

Sprawa ze skargi płatnika składek została zarejestrowana przez Sąd pod sygn. akt VI SA/Wa 2385/15.

M. K. jako ubezpieczona zarzuciła zaś zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju ww. umów w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy;

2. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także niezastosowanie i nie dopuszczenie następujących dowodów, zawnioskowanych przez strony:

a. dowodu z przesłuchania ubezpieczonej i Kanclerza W.;

b. dowodu z przesłuchania Rektora i księgowej W.;

c. dowodu z dokumentu w postaci protokołu kontroli, która odbyła się u płatnika składek w 2008 r.;

d. dowodu z dokumentu w postaci umowy z innym ubezpieczonym oraz decyzji ZUS wydanej w tej sprawie;

3. art. 80 w zw. z art. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej ocenie materiału dowodowego prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w:

a. błędnym ustaleniu, że w odniesieniu do umów objętych kontrolą brak jest ściśle określonego wytworu, a celem zawartych umów było jedynie wykonywanie określonej czynności;

b. błędnym ustaleniu, że płatnik składek zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów ubezpieczonego obejmował "wykłady z języka", podczas gdy płatnik składek prowadzi studia filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych, gdy to płatnik składek jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące "proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki, jej metodologii wobec studenta";

c. błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określonej problematyki, podczas gdy ubezpieczona nie ponosiła (i obiektywnie nie mógł ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, zaś celem była sama autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć, jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich wiedzy, umiejętności i kompetencji;

d. błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne ubezpieczona miała wdrożyć i realizować program nauczania języka niemieckiego, podczas gdy nie istnieją jakiekolwiek programy nauczania, czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane przez jakikolwiek podmiot zewnętrzny, czy przez płatnika składek, a zadaniem ubezpieczonej było właśnie stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom, przy czym materia ich nie dotyczyła języka niemieckiego jako takiego, ale językoznawstwa co jest sklasyfikowane jako dyscyplina naukowa;

e. błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez ubezpieczonego;

f. błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia ubezpieczonego, podczas gdy strony zawierając umowę porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana;

g. pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, iż ubezpieczona mogła liczyć na daleko idącą swobodę wykonując zawarte umowy, gdyż samodzielnie decydował o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy;

h. pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że płatnik składek nie mógł narzucić ubezpieczonej treści, metodologii, formy zaprezentowania dobranych treści, miejsca i czasu realizacji umowy;

i. pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że ubezpieczona nie była odpowiedzialna z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji, gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu I i II instancji w tym zakresie, a ubezpieczony w istocie odpowiedzialność taką ponosił, zaś płatnik składek korzystał z narzędzi kontroli jakości takich jak m.in. wizytacje, hospitacje, ankiety które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady;

j. błędnym ustaleniu, że celem zawartej umowy było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy i nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów zawarły umowę o dzieło, która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach ubezpieczony miał zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wkładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom (prawidłowość tej oceny potwierdził zresztą ZUS w protokole swej kontroli z 2008 r.);

4. art. 107 § 3 w zw. z art. art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniach ww. decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej;

5. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla ubezpieczonej, mimo że strony (ubezpieczony i płatnik składek) działały w zaufaniu do stanowiska ZUS wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu;

6. art. 750 w zw. z art. 734-749 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotii, jak i accidentalia negotii objęte umową stron są umowami o dzieło;

7. art. 627-646 k.c. poprzez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotii, jak i accidentalia negotii objęte umową stron są umowami o dzieło;

8. art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e), jak i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 13 pkt. 2 u.s.u.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia ubezpieczonego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z płatnikiem składek, a będących przedmiotem oceny w tej sprawie.

W oparciu o powyższe zarzuty M. K. jako ubezpieczona wniosła o uchylenie obu decyzji zapadłych w sprawie. Sprawa ze skargi ubezpieczonej została zarejestrowana przez Sąd pod sygn. akt VI SA/Wa 2386/15.

W odpowiedzi na skargi Prezes NFZ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. postanowił połączyć ww. sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2385/15 i VI SA/Wa 2386/15 celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą VI SA/Wa 2385/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skargi analizowane pod tym kątem zasługują na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia dopuścił się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 8 k.p.a. art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a., polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego jej rozstrzygnięcia oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej. Tym samym organ administracji publicznej, rozstrzygając niniejszą sprawę - naruszył przepis art. 8 k.p.a. i wyrażoną w nim zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa i stosowanego przez nie prawa. Naruszenie wskazanych przepisów procedury administracyjnej stanowi więc dostateczną podstawę prawną do uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ.

Zgodnie z art. 8 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zasada ta nie może być rozumiana jedynie jako postulat określonego zachowania, lecz stanowi ona obowiązującą normę prawa, z której wynikają konkretne dyrektywy wiążące organy administracji publicznej w toku podejmowanych przez nie czynności procesowych.(wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 747/15, LEX nr 1749010).

W rozpoznawanej sprawie organ II instancji całkowicie pominął podnoszone przez strony w odwołaniach okoliczności faktyczne i poglądy prawne związane z kontrolą ZUS przeprowadzoną w 2008 r.

Przede wszystkim w rozpoznawanej sprawie należy podkreślić, że strona skarżąca, a mianowicie zarówno płatnik składek W. w W., jak też ubezpieczona M. K., działała w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział w W., wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r., co do rodzaju zawartej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych, zwłaszcza w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Trafnie zatem strona skarżąca wywodzi, że bez wyjaśnienia, dlaczego dochodzi do zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane w sprawie rozstrzygnięcie narusza istotnie zasadę pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej.

W tym aspekcie sprawy skarżący jeszcze w toku postępowania administracyjnego sygnalizowali, że wnioskodawca czyli ZUS przeprowadził w 2008 r. w kontrolę w W. w W. m.in. w zakresie obowiązku zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów cywilnoprawnych zawieranych z wykładowcami. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu kontroli przeprowadzonego przez ZUS Oddział w W. Wydział Kontroli Płatników Składek z [...] kwietnia 2008 r. wynika, że zakresem kontroli objęto okres od [...] maja 2002 r. do [...] lutego 2008 r., przy czym z tego okresu wytypowano do kontroli pełne lata kalendarzowe; 2005, 2006 i 2007. Zgodnie z tym protokołem;" W okresie objętym kontrolą wszystkie osoby podlegające obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu zostały do tych ubezpieczeń zgłoszone." (por. akta sygn. VI SA/Wa 2204/15).

Tymczasem Prezes NFZ w zaskarżonej decyzji ustosunkowując się do powyższego zarzutu strony skarżącej dotyczącego ustaleń owej kontroli ZUS z 2008 r. wskazał, że ww. protokół dotyczy innego okresu niż badany w niniejszej sprawie, a poza tym nie jest organem władnym do wezwania ZUS do np. ponownego przeprowadzenia kontroli, dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli czy też do zmiany decyzji lub wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z powództwem o ustalenie charakteru zawartych umów. Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest bowiem organem wyższego stopnia lub organem nadrzędnym wobec ZUS w rozumieniu art. 17 lub art. 18 k.p.a.

Zdaniem Sądu, z wnioskami organu odnośnie oceny i znaczenia tej kontroli ZUS z 2008 r. nie sposób się zgodzić.

Po pierwsze, nie ma racji organ, że przedmiotowa kontrola dotyczyła innego okresu niż badany w niniejszej sprawy. Jak już wspomniano wyżej kontrolą objęto rok 2005 cały, a zatem kontrola musiała uwzględniać umowę zawartą pomiędzy skarżącą Szkołą a skarżącą M. K. Nr [...]/2004 dotyczącą roku akademickiego 2004/2005. (por. § 4 pkt 5 umowy w aktach administracyjnych).

Zasadnie zatem skarżąca Szkoła w swych zastrzeżeniach powoływała się na tożsamość przedmiotu pierwszej kontroli ZUS z 2008 r. i drugiej kontroli ZUS z 2011 r, po której następnie zostało wszczęte postępowanie przez organy NFZ. W tej mierze strona skarżąca wskazywała na kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych, co prawda w sprawach podatkowych lecz - co do zasady w nich wyrażonej - aktualnego dla potrzeb przedmiotowej sprawy. W myśl tego stanowiska zgodnie z tezą wyroku sygn. akt I SA/Wr 165/06 - wyrok WSA we Wrocławiu; "Skoro organy dokonały raz kontroli podatkowej w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za 2000 r. to ponowna kontrola może dotyczyć tylko kwestii w związku z którą nastąpiło uchylenie decyzji organów podatkowych. Podatnik uzyskując korzystny dla siebie wyrok Sądu ma prawo przypuszczać, że w pozostałym zakresie - poza sporną kwestią będącą przedmiotem oceny przez Sąd - nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Działanie zatem organów zmierzające do udowodnienia innych nieprawidłowości, które nie zauważono we wcześniej przeprowadzonej kontroli, jest działaniem bezprawnym i w sposób rażący podważającym zaufanie podatnika do organów podatkowych."

Niewątpliwie postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem decyzji przez organ administracji winno bowiem zapewnić dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Celem bowiem dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 k.p.a.) organ administracji winien w szczególności dążyć do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Kodeks postępowania administracyjnego nakłada bowiem na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie Obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.).

Wypada też podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie już podkreślano negatywny wpływ zmienności rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracyjne na utrwalenie w praktyce zasady wynikającej z art. 8 k.p.a. tj. obowiązku prowadzenia postępowania w taki sposób aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (vide np. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 1985 r. SA/Gd 478/85 - niepublikowany, wyrok z dnia 20 czerwca 1994 r. SA/Wr 98/94 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1996 r. nr 1, poz. 3).

Niedopuszczalne jest w demokratycznym państwie prawa, by różne organy administracji państwowej odmiennie oceniły i kwalifikowały określone sytuacje skarżącego na podstawie tych samych dowodów. ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Poznaniu z dnia 22 czerwca 1995 r. sygn. akt SA/Po 2747/94).

Należy też przypomnieć, że w wielu orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż organy administracji mogą zmieniać pogląd co do treści prawidłowego rozstrzygnięcia, które powinno zapaść w danego typu sprawach, ale musi taką zmianę dokładnie uzasadnić zwłaszcza wtedy, gdy dotyczy tego samego adresata. Dlatego też zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji w odniesieniu do tego samego adresata, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany, stanowi niewątpliwe naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów Państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli (wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 1998 r., I SA/Łd 65/97). Natomiast organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 11 lipca 2001 r., IV SA 703/99).

Jednocześnie, mając na uwadze argumenty organu odwoławczego co do tego, że Prezes NFZ nie jest organem władnym i nadrzędnym w stosunku do ZUS i nie ma kompetencji do wezwania ZUS do np. dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli czy też do zmiany decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że takie stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę.

Przede wszystkim, z punktu widzenia zarówno płatnika składek, jak też ubezpieczonej, organy działające w szeroko rozumianym dziale ubezpieczeń wchodzą w skład jednolitej struktury Państwa i stanowią zharmonizowany system. Tym samym organ odwoławczy NFZ powinien szczegółowo rozważyć sytuację, jaka miała miejsce w sprawie, a więc odmienną ocenę przez ZUS tej samej umowy o dzieło/zlecenia w dwóch przeprowadzonych kontrolach, przy czym analiza ta nie powinna być przeprowadzona z pokrzywdzeniem strony skarżącej działającej zgodnie z podstawową zasadą zaufania dla organów Państwa. W konsekwencji Sąd doszedł do przekonania, że organ II instancji nie odniósł się w sposób wszechstronny do zarzutów podnoszonych w skardze odwołujących się do przepisów. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla ubezpieczonej, mimo że strony (ubezpieczona i płatnik składek) działały w zaufaniu do stanowiska ZUS wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Związanie organu wydającego decyzję w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego wynika z art. 109 ust. 6 ww. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stanowiącego, że w sprawach, o których mowa w ust. 1, w zakresie nieregulowanym niniejszą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem to na organie NFZ spoczywał obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, przy współudziale ZUS Oddział w W. oraz skarżącej Szkoły oraz ubezpieczonej.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie ustalił zatem stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkował się do podnoszonych przez stronę skarżącą okoliczności, o których była mowa wyżej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia przez to wymogów stawianych przez normę prawną wyrażoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona wszechstronnej oceny całości zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego z punktu widzenia art. 8 k.p.a. oraz uzasadni swoje stanowisko według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.