Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 689/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt. 3, art. 21 ust. 1 pkt. 2, art. 53, art. 141-143, art.  153
journal: Dz.U. 2016 poz 1131
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.
article: art. 79, 80, 89, 136
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. przy udziale - sprawy ze skargi J.R. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kruszywa naturalnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego decyzją z [...]r. znak: [...] działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm., dalej: kpa), w związku z art. 140 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1131, z późn. zm, dalej: p.g.g.), po rozP. odwołania J. R. ( strona, odwołujący, skarżący) z 10 marca 2017 r. od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. ( organ pierwszej instancji) z [...] r., znak: [...], którą naliczono opłatę podwyższoną w wysokości [...] zł, za wydobycie bez wymaganej koncesji [...] Mg kruszywa naturalnego (piasku) z terenu działki o nr ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości Z., obręb Z., powiat [...], województwo [...], w okresie od 16 kwietnia 2015 r. do 29 lipca 2015 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w P. decyzją z [...] r. naliczył J. R. opłatę podwyższoną za wydobycie [...] Mg piasku z działki nr [...] r położonej w miejscowości Z., obręb Z., powiat [...], województwo [...], w okresie od 16 kwietnia 2015 r. do 29 lipca 2015 r. i zobowiązał go do wniesienia 60% naliczonej opłaty, tj. kwoty [...] zł, na konto gminy W. i 40 % tej opłaty, tj. kwoty [...] zł, na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Podstawę wydania decyzji stanowił art. 140 ust. 3 pkt 3 p.g.g.

Od decyzji tej odwołanie z 10 marca 2017 r. wniósł odwołujący, zarzucając:

1. naruszenie art. 21 ust. 1 pkt 2 oraz art. 140 ust. 1 p.g.g. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na ustaleniu, że odwołujący dopuścił się wydobywania kopaliny bez uzyskania wymaganej koncesji i zastosowaniu w związku z tym opłaty w wysokości podwyższonej, w sytuacji kiedy odwołujący się prowadził prace polegające na wykopaniu i usunięciu z ziemi zakopanych tam fundamentów, gruzu oraz warstw ziemi organicznej, co, zdaniem odwołującego się, nie stanowi eksploatacji kopalin w rozumieniu ustawy prawo geologiczne i górnicze;

2. naruszenie art. 7 kpa, poprzez zaniechanie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

3. naruszenie art. 77 § 1 kpa, poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego dostępnego materiału dowodowego;

Na podstawie art. 136 kpa, odwołujący się wniósł o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, tj. przesłuchania M. R., na okoliczność charakteru i zakresu prowadzonych prac, stwierdzonych w czasie wizji terenowej 29 lipca 2015 r. na działce nr [...] w miejscowości Z., jak również na okoliczność ilości piasku, jaki w czasie tych prac został wydobyty z wykopów oraz K. K. i S. J., na okoliczność występowania na terenie działki nr [...] w miejscowości Z. cegielni oraz pozostałości pocegielnianych, a w tym wyrobisk poeksploatacyjnych pozostałych po wydobywaniu gliny, jak też na okoliczność potrzeby prowadzenia na nieruchomości prac związanych z niwelacją terenu. Odwołujący się wniósł także o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geologa "na okoliczność, że na działce nr [...] w miejscowości Z. nadal występują obszary, na których w ziemi znajduje się gruz pocegielniany, przykryty tylko nieznaczną warstwą ziemi, co potwierdzi pośrednio charakter i zakres prac, których prowadzenie stwierdzono w dniu 29.07.2015 r." oraz przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety, na okoliczność, że na całym obszarze nieruchomości nadal występują znaczne zaniżenia poeksploatacyjne, pozostałe po działalności cegielni i wydobywaniu gliny, teren nadal jest nierówny i pofałdowany.

Odwołujący wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do organu I instancji celem jej ponownego rozpatrzenia.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego rozpatrując odwołanie wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 3 i 19 p.g.g., złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może (nie musi) przynieść korzyść gospodarczą, zaś kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża. Bezspornym jest, że na terenie nieruchomości gruntowej o nr ew. [...] w miejscowości Z., niezależnie od motywów jakimi kierował się odwołujący, doszło do odłączenia kopaliny (piasku) od złoża, a zatem do jej wydobycia, czego dowodzi, sporządzona przez pracownika organu l instancji, ,,Notatka służbowa o ustalonym stanie faktycznym (. . .)" z 29 lipca 2015 r. wraz z pomiarem geodezyjnym wyrobisk po eksploatacyjnych, a w szczególności materiał zdjęciowy przedstawiający wyrobiska po eksploatacji piasku, sprzęt technologiczny (koparka hydrauliczna [...] i spycharka) oraz samochód samowyładowczy. Faktu tego nie kwestionuje zresztą sam odwołujący się, który twierdzi, że w wykopach zdarzały się "żyły" piasku, których wydobytą przez siebie ilość szacuje na 100 ton (5 transportów piasku po 20 ton każdy). Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest zatem nie sam fakt wydobywania kopaliny bez koncesji przez odwołującego się, ale ilość wydobytej, kopaliny, bowiem z ustaleń organu l instancji wynika, że było to nie 100 ton, ale [...] ton.

Organ odwoławczy uznał za nieprzekonywujące argumenty odwołującego się, że prowadzone przez niego prace polegały jedynie na pracach ziemnych związanych z wymianą gruntu w miejscach, gdzie nie rosło zboże oraz na porządkowaniu powierzchni działki, w tym likwidacji zawyżeń terenu oraz zaniżeń terenu stanowiących wyrobiska po byłej cegielni. W ocenie organu II instancji, wyjaśnienia te stoją w sprzeczności z zastanym stanem faktycznym stwierdzonym przez pracownika organu l instancji 29 lipca 2015 r. Załadunek piasku na samochód ciężarowy, prace związane z zasypywaniem miejsc wydobycia piasku innymi masami ziemnymi, a szczególnie zakres robót sięgający głębokości aż 4 m pod powierzchnią terenu, czynią wyjaśnienia odwołującego się mało wiarygodnymi. Nie znajduje uzasadnienia wydobywanie fragmentów cegieł i gruzu z zasypanych fundamentów oraz wymiana gruntu w celu uprawy zboża, aż na głębokość 4 m. Co więcej, podczas kontroli 29 lipca 2015 r. w wyrobiskach nie stwierdzono ani cegieł, ani gruzu, stwierdzono natomiast prowadzenie załadunku piasku i przywożenie mas ziemnych z zewnątrz celem zasypania wykopów. Organ II instancji nie kwestionował, że na nieruchomości gruntowej obecnie oznaczonej nr ew. [...] w Z. istniała w przeszłości cegielnia. Natomiast zgodnie z załączoną do odwołania mapą katastralną z 1964 r., zarówno budynki cegielni, jak i wyrobiska znajdowały się poza obrysem miejsca, w którym wydobywano piasek (wycinek mapy katastralnej z 1964 r. z naniesionymi na potrzeby niniejszego postępowania wyrobiskami stwierdzonymi w 2015 r.). Jedynie niewielki fragment wyrobiska oznaczonego nr l, wchodzi na dawną nieruchomość o nr ew. [...] (obecnie scaloną z działką nr [...]), na której zlokalizowane były obiekty cegielni, nie obejmując jednak samych budynków. Tym samym twierdzenia odwołującego, że "W 1993 r. w miejscu, w którym stwierdzono wykonywanie prac w dniu 29.07.2015 r. stały jeszcze mury po budynkach cegielni, a w ziemi znajdowały się fundamenty byłych budynków (. .. ) "nie znajdują oparcia w materiale dowodowym.

Zdaniem organu II instancji, wniosek odwołującego się o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geologa oraz geodety na okoliczność, że na działce nr [...] w miejscowości Z. nadal występują obszary, na których w ziemi znajduje się gruz pocegielniany oraz w celu stwierdzenia, że teren jest nierówny i pofałdowany jest nieuzasadniony. Dla potwierdzenia tych okoliczności nie jest potrzebna wiedza specjalistyczna. Organ II instancji nie kwestionuje faktu funkcjonowania na działce w przeszłości cegielni, a ponadto wskazuje, że przedmiotem postępowania nie jest obszar całej nieruchomości nr [...], ale jedynie jej określony fragment, z którego wydobyto już kopalinę, a następnie zasypano powstałe wyrobiska, co potwierdza oświadczenie zawarte w odwołaniu: "Wyrobiska stwierdzone w czasie wizji terenowej w dniu 29.07.2015 r. (. . .) zostały zasypane wymieszanym gruntem i w październiku 2015 r. zasiano w tym miejscu pszenicę (. . .) ". Tym samym wniosek odwołującego się w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania K. K. i S. J. na okoliczności wskazane w odwołaniu jest niecelowe.

Pracownik organu I instancji dokonywał ustaleń nie na podstawie zdjęć, ale na podstawie wizji w terenie udokumentowanej notatką służbową z dnia 29 lipca 2015 r. Stwierdził on wówczas załadunek piasku koparką "A" na samochód ciężarowy o nr rej. [...]. Zdjęcia dokumentują jedynie zastany stan nieruchomości, w tym obecność na miejscu koparki, spycharki i samochodu ciężarowego należących do odwołującego się. Zdjęcia wykonane podczas wizji dokumentują także istnienie głębokich wyrobisk z piaskiem. Organ I instancji uznał, że widoczne na zdjęciach wyrobiska z piaskiem powstały przy wykorzystaniu znajdującego się na nieruchomości sprzętu.

Pomiaru miejsca wydobywania kopaliny dokonał upoważniony pracownik Okręgowego Urzędu Górniczego w P. posiadający uprawnienia mierniczego górniczego, przy zastosowaniu metody, która pozwoliła na dokładne określenie kubatury kopaliny wydobytej z poszczególnych wykopów. Zastosowana metoda określenia głębokości poszczególnych wyrobisk, tj. bezpośredni pomiar dalmierzem DISTO D8 długości skarp wyrobisk i obliczenie głębokości wykopów na podstawie pomierzonych ukośnych długości i kąta nachylenia skarpy, jest zgodny z zasadami trygonometrii i pozwala na określenie głębokości wyrobisk z dokładnością wymaganą dla uzyskania założonego celu, tj. ustalenia wymiaru opłaty podwyższonej. Wykonanie pomiaru w terenie nie wymaga wiadomości specjalnych, które wykraczałyby poza wiedzę i umiejętności przekraczające możliwości pracowników organu nadzoru górniczego ( wyrok WSA Gliwice z 23.02.2016 r., sygn. akt III SA/GI 2158/15). Organ II instancji nie dopatrzył się związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy dokonaniem pomiaru pod nieobecność odwołującego się, a koniecznością podważenia przez niego wyników tego pomiaru, na co wskazano w odwołaniu.

Organ II instancji, w świetle powyższych ustaleń, uznał przeprowadzenie dowodu z przesłuchania M. R. za niecelowe, służące jedynie przewlekłości prowadzonego postępowania. Zarzut odwołującego dotyczący naruszenia art. 7 i 77 kpa, poprzez nie przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania uznano za niezasadny.

Organ II instancji podkreślił, że odwołujący się wiedział o możliwości gospodarczego wykorzystania piasku i zasadach obowiązujących w tym zakresie bowiem w przeszłości prowadził koncesjonowaną działalność gospodarczą obejmującą wydobywanie piasku ze złóż "B" i "C", znajdujące się w linii prostej o 23 km od obecnego miejsca wydobywania piasku w Z.. Organ II instancji odwołał się do decyzji Starosty [...] z [...] r., znak: [...], udzielającej J. R. koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego ze złoża "C" w Spławie w gm. K. w powiecie [...] oraz decyzji Wojewody [...] z [...] r., znak: [...], zatwierdzającej przedłożoną przez odwołującego się dokumentację geologiczną złoża "B".

Podkreślono, że odwołujący nie posiadał koncesji na wydobywanie kopaliny, nie zgłaszał zamiaru jej pozyskania na potrzeby własne oraz nie posiadał innych decyzji, pozwoleń i zezwoleń uprawniających go do przekształcenia powierzchni terenu w granicach nieruchomości gruntowej o nr [...] w miejscowości Z.. Organ I instancji właściwie ustalił, na podstawie wykonanych pomiarów, ilość wydobytej kopaliny, zaś dokumentacja w tym zakresie została sporządzona prawidłowo. Organ II instancji, podobnie jak organ I instancji, nie dał wiary, twierdzeniom odwołującego się, że znaczącą większość wydobytego przez niego materiału stanowiły fragmenty cegieł, gruz, glina i margiel, bowiem, co już wskazano wcześniej, na odsłoniętych ścianach wyrobisk widoczny był piasek.

Pismem z 26 czerwca 2017r. strona złożyła skargę na powyższą decyzję zarzucając jej:

A. naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g. w związku z art. 140 ust. 3 pkt 3 p.g.g. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na niewłaściwym przyjęciu przez organ I instancji, że wydobyciem kopaliny w postaci piasku jest każde odłączenie kopaliny (piasku) od złoża w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia w/w przepisu nakazuje traktować jako wydobycie wyłącznie takie odłączenie kopaliny od złoża, które ma charakter trwały; natomiast nie stanowi odłączenia od złoża krótkotrwałe przemieszczenie kopaliny w celu przemieszczenia, jeżeli nastąpiło ponowne połączenie ze złożem; w konsekwencji takiego rozumienia przepisów organ winien ustalić, czy i ewentualnie w jakim zakresie nastąpiło trwałe odłączenie piasku od złóż znajdujących się na terenie działki nr [...], a w jakim zakresie odłączenie były tylko tymczasowe i wiązało się z przesunięciem piasku w ramach wyrównania terenu;

B. naruszenie art. 143 ust. 1 p.g.g. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu przez organ I instancji i powieleniu w tym zakresie uchybień organu I instancji, że decyzja ustalająca opłatę podwyższoną za wydobycie kopalin ze złóż bez wymaganej koncesji wydana w trybie przepisu art. 140 ust. 3 pkt 3 p.g.g, nie może zostać wydana po upływie 5 lat od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające jej wydanie tj. wydobycie kopaliny ze złoża; w konsekwencji organ prowadzący postępowanie miał obowiązek ustalić, w jakiej dacie i w jakim zakresie doszło do ewentualnego nielegalnego wydobycia kopaliny (piasku) z poszczególnych wyrobisk pozostałych na działce nr [...];

C. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 7, 77 i 80 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji pomimo niewyjaśnienia przez ten organ wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych związanych z:

- datą powstania wyrobisk na działce nr [...],

- usytuowaniem dawnej cegielni na działce nr [...],

- ustaleniem dokładnej zawartości gleby znajdującej się w wyrobiskach wgłębnych oraz w ich bezpośrednim sąsiedztwie na działce nr [...], w szczególności, czy i w jakim zakresie w glebie występują pozostałości po cegielni (fundamenty, gruz, cegły), glina, margiel lub inne rodzaje składników i minerałów glebowych,

- ustaleniem ciężaru objętościowego piasku znajdującego się w wyrobiskach wgłębnych na działce nr [...],

- ustaleniem ilości piasku wydobytego przez skarżącego z wyrobisk znajdujących się na działce nr [...] w okresie od dnia 1 stycznia 2012 roku do dnia wydania ostatecznej decyzji ustalającej opłatę podwyższoną w niniejszej sprawie;

D. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 7, 77 i 80 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji pomimo tego, że decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o błędną ocenę materiału dowodowego poprzez przypisanie zbyt dużej mocy dowodowej zdjęciom z portalu Google Earth, notatce służbowej i dokumentacji fotograficznej autorstwa pracownika organu W. L. oraz dokumentowi "Obliczenie ilości wybranego kruszywa bez wymaganej koncesji w miejscowości C. gm. W. na działce [...]" autorstwa J. N., a w konsekwencji oparcie na tych dowodach ustaleń organu co do daty powstania wyrobisk na działce nr [...] oraz ilości wydobytego kruszywa, w sytuacji gdy powyższe ustalenia pozostawały w sprzeczności z wyjaśnieniami strony co do daty powstania wyrobisk, składu gleby w miejscu wyrobisk i ilości wydobytego piasku oraz nie zostały potwierdzone opinią biegłego geodety; nadto ustalenia dotyczące ciężaru objętościowego wydobytego piasku zostały oparte na wycofanej 31 marca 2010 roku normie PN-B-03020:1981;

E. naruszenie art. 7, 77 i 80 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu przez organ II instancji błędnej oceny materiału dowodowego w postaci mapy katastralnej obręb Z. z roku 1964 przedłożonej przez pełnomocnika skarżącego w odwołaniu, poprzez niewłaściwe przyjęcie przez organ, że przedmiotowa mapa wskazuje, że budynki cegielni oraz wyrobiska znajdowały się poza obrysem miejsca, w którym wydobywano piasek, w sytuacji gdy powyższe ustalenie organu zostało oparte na umiejscowieniu wyrobisk na fragment tej mapy przez organ II instancji bez udziału biegłego geodety, co pozbawia zmodyfikowany przez organ fragment mapy wiarygodności i mocy dowodowej; niezależnie od tego z fragmentu mapy katastralnej zmodyfikowanej przez organ wynika, że wyrobisko nr 1 znajdowało się w bezpośrednim sąsiedztwie dawnej cegielni, co potwierdzałoby twierdzenia skarżącego dotyczące znajdujących się w wyrobiskach fragmentów cegieł i gruzów pocegielnianych;

F. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 84 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji pomimo braku opinii biegłego z dziedziny geologii, koniecznej do ustalenia wiadomości specjalnych dotyczących możliwej daty powstania wyrobisk, dokonania i zakresu wydobycia kopaliny piasku ze złóż przez skarżącego zawartości gleby znajdującej się w wyrobiskach wgłębnych i w ich bezpośrednim sąsiedztwie na działce nr [...] oraz ciężaru objętościowego piasku tam zlokalizowanego;

G. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 8 kpa, art. 9 kpa, art. 10 § 1 kpa oraz art. 79 § 1 i 2 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji pomimo, że postępowanie organu I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem prawa strony do czynnego udziału w sprawie, albowiem organ I instancji nie zawiadomił skarżącego o przeprowadzeniu oględzin działki [...] oraz o dokonaniu pomiarów wyrobisk w konsekwencji czego nie uczestniczył on w tych czynnościach; ponadto organ nie pouczył skarżącego o możliwości składania wyjaśnień dotyczących przeprowadzonych dowodów, o możliwości powołania pełnomocnika oraz składania wniosków dowodowych;

H. naruszenie art. 136 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprzeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ odwoławczy, mimo stosownych wniosków dowodowych złożonych w odwołaniu przez pełnomocnika skarżącego, które to wnioski zmierzały do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. wniosków o: przesłuchanie w charakterze świadka M. R. na okoliczność zakresu i charakteru prowadzonych prac oraz ilości wydobytego piasku, przesłuchanie w charakterze świadka K. K. i S. J. na okoliczność występowania cegielni i pozostałości pocegielnianych oraz wyrobisk poeksploatacyjnych na terenie działki [...], opinii biegłego geologa na okoliczność występowania na obszarze wyrobisk gruzu pocegielnianego, opinii biegłego geodety na okoliczność zaniżeń poeksploatacyjnych, pozostałych po działalności cegielni i wydobyciu gliny, nierówność terenu i pofałdowanie;

I. naruszenie art. 141 ust. 1 p.g.g. i 142 ust. 2 p.g.g. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, która błędnie nakazuje skarżącemu wniesienie nałożonej opłaty w zakresie kwoty [...] zł na konto Urzędu Gminy we W., w sytuacji gdy zgodnie z przywołanymi przepisami p.g.g. wpływy z opłat podwyższonych za wydobycie kopalin bez wymaganej koncesji stanowią dochód gminy, w której prowadzona jest działalności, a gmina jest wierzycielem w zakresie tych opłat, natomiast decyzja organu I instancji jako uprawniony podmiot błędnie wskazuje Urząd Gminy zamiast Gminy.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący w całości podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

W odpowiedzi na skargę Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Termin prowadzenia wydobycia określono na podstawie wizji lokalnej, zdjęć, anonimowych informacji, a nadto porównania z zdjęciami lotniczymi z 16 kwietnia 2014r. dokumentującymi teren nie przekształcony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1066 ze zm.), sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz.718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a.

Analizując przepisy regulujące kwestię wydobycia kopalin oraz sankcji za ich nieprzestrzeganie, zauważyć należy, że stosownie do treści art. 140 ust. 1 p.g.g., działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej. Organem właściwym w tego rodzaju sprawach, poza wyjątkami wynikającymi z art. 140 ust 2 pkt 1 p.g.g., jest właściwy organ nadzoru górniczego (art. 140 ust. 2 pkt 2 p.g.g.). Zgodnie z art. 143 ust. 2 pkt 2 p.g.g., w sprawach określonych Działem VII. Opłaty stroną postępowania jest podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 p.g.g. ustawa ta określa zasady i warunki podejmowania, wykonywania oraz zakończenia działalności w zakresie:

1) prac geologicznych;

2) wydobywania kopalin ze złóż;

3) podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji;

4) podziemnego składowania odpadów;

5) podziemnego składowania dwutlenku węgla w celu przeprowadzenia projektu demonstracyjnego wychwytu i składowania dwutlenku węgla.

W rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g. kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zaś złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 19 p.g.g.). Z kolei działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być, w świetle art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g., wykonywana na podstawie udzielonej koncesji.

Przenosząc powyższe uregulowania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa z 20 lipca 2015 r. o anonimowej informacji telefonicznej do Okręgowego Urzędu Górniczego w P. o nielegalnej eksploatacji pisaku w miejscowości C., gmina W., "przy torach z prawej strony".

Pracownik Okręgowego Urzędu Górniczego w P. 29 lipca 2015r. dokonał oględzin działki nr [...] i stwierdził zgromadzenie na południe od linii kolejowej B.-W. na powierzchni 0,5 ha gromadzenie mas ziemnych przywożonych z zewnątrz, stwierdzono istnienie wyrobisk wgłębnych o powierzchni odpowiednio 1227 m 2 zasypane do rzędnej ok. 2m ppt 74m 2 i głębokości 4 m eksploatowane koparką łyżkową "A", 104 m2 i głębokości 4 m oraz 1076 m 2 o głębokości 4m w części północnej zasypane do rzędnej 2m ppt w części południowej. Spycharka prowadziła na bieżąco zasypywanie ukopów. Na samochód ciężarowy nr rej. [...] będący własnością skarżącego ładowany był koparką piasek. Nie zachowano 6 metrowego pasa ochronnego do granicy działki nr [...]. W trakcie wizji dokonano pomiaru kontrolnego urządzeniem GPS-GRS-1, wykonano zdjęcia (z oględzin sporządzono notatkę służbową z 29 lipca 2015 r. wraz z załącznikami: 7 fotografii, mapa sytuacyjna).

Na podstawie zebranych dowodów w sprawie, tj. dokumentacji fotograficznej i pomiarów wykonanych podczas wizji 29 lipca 2015 r. pracownicy organu I instancji, specjaliści z zakresu geologii i miernictwa górniczego, dokonali obliczenia ilości kopaliny wydobytej z działki nr [...] w miejscowości C..

W oparciu o wypis z rejestru gruntów organ ustalił, że współwłaścicielem działki nr [...] jest skarżący.

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie posiadał koncesji na wydobywanie kopaliny. Natomiast decyzją Starosty [...] z [...] r. udzielono skarżącemu koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego ze złoża "C" w Spławie w gm. K. w powiecie [...]m oraz decyzją Wojewody [...] z [...] r. zatwierdzono przedłożoną przez odwołującego się dokumentację geologiczną złoża "B". Skarżący nie uzyskał decyzji w sprawie rekultywacji i zagospodarowania gruntów na podstawie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz decyzji zatwierdzającej projekt robót geologicznych, których wykonanie nie wymaga koncesji.

W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy organy zasadnie stwierdziły, że czynności wykonywane przez skarżącego stanowiły działalność górniczą, polegającą na wydobyciu kopaliny w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g. Świadczy o tym stan terenu eksploatacji kopaliny zobrazowany na zdjęciach, a sam skarżący nie przeczył tym ustaleniom, jedynie przypisywał im inny walor niż eksploatacja złoża, twierdząc, że wykonywał prace agrotechniczne związane z uprawą gleby, wyrównując teren i przemieszczając masy ziemne. Efektem tych działań miało być zwiększenie powierzchni upraw, na dowód czego skarżący przedłożył wnioski o przyznanie płatności obszarowych do gruntów rolnych za rok 2005, 2006, 2010 i 2017.

Odnosząc się do powyższych zagadnień należy podzielić pogląd organu, co do jego oceny w zakresie wykonywania robót ziemnych. W szczególności należało odnieść się do ustaleń poczynionych podczas wizji lokalnej 29 lipca 2015r. Ze zdjęć załączonych do protokołu wizji lokalnej jednoznacznie wynika, że w wykopach znajduje się złoże pisaku o miąższości 3,5 metra. Równocześnie na zdjęciach utrwalono samochód ciężarowy, koparkę i spychacz, a pozostawione przez nie ślady na gruncie, koleiny, ślady gąsienic, pozwalają na stwierdzenie, że maszyny te wykonywały prace ziemne bezpośrednio przed wizją lokalną. Z dołączonego do protokołu szkicu wynika wzajemne usytuowanie miejsc, gdzie wykonano zdjęcia oraz ich usytuowanie wobec drogi i torów kolejowych. Ustalenia te pozwalają na ocenę charakteru działań skarżącego i ocenę jego stanowiska w sprawie, w szczególności w zakresie zalegania cegieł i innych pozostałości po sąsiadującej z gruntem nieczynnej cegielni oraz uzdatniania gruntu dla potrzeb prowadzonej działalności rolniczej, tj. uprawy zbóż. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika by w gruncie zalegały pozostałości po produkcji cegły, zaś uprawa zbóż nie wymaga ingerencji w grunt do głębokości 4m, tym bardziej, że na powierzchni gruntu stwierdzono humus o miąższości 0,5m. Obszar wyrobisk nie jest objęty koncesją na prowadzenie eksploatacji piasku, a skarżący nie posiada dokumentacji związanej z niwelacją terenu i pracami ziemnymi.

W aktach sprawy znajdują się zarówno mapy terenu jak i dokumentacja obrazująca sposób wyliczenia wielkości wyrobisk wykonane przez mierniczego górniczego i geologa górniczego. Określając zakres czasowy eksploatacji organ oparł się na wydrukach zdjęć satelitarnych z aplikacji Google Earth z 16 kwietnia 2015r. i 3 sierpnia 2015r., które porównano z mapami ze Starostwa we W. z 1999r., nieaktualizowanymi. Mapa ta nie potwierdziła istnienia w tym czasie wyrobisk poeksploatacyjnych, które widoczne są na zdjęciach satelitarnych z 2015r. Organ dokonał zestawienia usytuowania wyrobisk z 2015 roku oraz budynków byłej cegielni z mapy katastralnej z 1964 roku. Z tego porównania nie wynika by położenie tych obiektów zachodziło na siebie. Odpierając ten argument skarżący stwierdził, że mapa ta nie została sporządzona przez osobę o stosownych uprawnieniach. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie o tyle, że oba obszary są od siebie istotnie oddalone, a prócz powyższego zarzutu skarżący nie przedstawił innych argumentów przeczących temu zestawieniu, choć co do zasady nie ma ono przesądzającej mocy dowodowej w zestawieniu z innymi powołanymi dowodami. Na podkreślenie zasługuje również fakt, że obszar objęty wizją lokalną został przez pracę ziemne znacznie zmieniony, pozbawiony roślinności, co świadczy o czasie wykonywania tych robót. Strona skarżąca odwołuje się do zdjęć z systemu Google Earth z 16 kwietnia 2014r., które nie wykazały prac ziemnych, jednakże organ zasadnie stwierdził, że w dacie dokonania wizji prace te były prowadzone, a określenie terminu ich prowadzenia "po 1 stycznia 2012r." nie stoi w sprzeczności z tym ustaleniem. Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 143 ust. 1 p.g.g. nie znajduje oparcia w przedstawionym przez organ materiale dowodowym.

Odnośnie pominięcia dowodu z przesłuchania w charakterze świadków M. R., K. K. i S. J. na okoliczność zakresu prowadzonych robót, zalegania pozostałości po cegielni, konieczności dokonania niwelacji należało stwierdzić, że stanowisko organu jest zasadne, gdyż w sprawie nie jest sporne, że na przedmiotowej nieruchomości posadowiona była cegielnia. Natomiast co do pozostałych wskazanych okoliczności organ oparł się na zeznaniach samego skarżącego, po części ich jednak nie podzielając, a to chociażby w zakresie ilości wydobytego kruszywa. Zeznania wskazanych przez skarżącego świadków nie mogły stanowić skutecznego kontr argumentu w stosunku do poczynionych wyliczeń.

Zasadnie skarżący podkreślił, że w decyzji błędnie określono, w miejsce Gminy W., Urząd Miasta i Gminy W.. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla istoty sprawy w sposób, który miałby wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy (art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a.).

W świetle tego materiału dowodowego, zasadnie organ stwierdził, że skarżący, pomimo braku koncesji, prowadził wydobywanie kopaliny, a zatem wymierzenie opłaty podwyższonej było uzasadnione. Zgodnie z art. 140 ust. 3 pkt 3 p.g.g. opłatę podwyższoną za wydobywanie kopaliny ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny.

Odnosząc się do pozostałych zrzutów skargi należało podkreślić, że koncentrują się one w zasadzie wokół naruszenia przepisów prawa procesowego.

W ocenie Sądu w sprawie nie można dopatrzeć się naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 79, art. 80, art. 84, art. 136, art. 138 k.p.a., gdyż organ przeprowadził postępowanie dowodowe w niezbędnym do wydania decyzji zakresie, a skarżący miał zapewnione prawo czynnego udziału w tym postępowaniu. Dokonując oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska strony organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów.

Stosownie do treści art. 67 § 1 kpa organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Powyższe odnosi się do znaczenia w niniejszym postępowaniu protokołu z wizji na miejscu wydobywania kopaliny. Słusznie zatem organ stosując się do art. 75 § 1 zd. 1 kpa, nakazującego jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, dopuścił dowód z protokołu z wizji z 29 czerwca 2015r. wraz z dokumentacją zdjęciową.

Nie mogły także odnieść skutków prawnych pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Z art. 153 p.g.g. i następnych wynikają uprawnienia pracowników organów przy wykonywaniu nadzoru i kontroli. Podkreślić należy, że art. 153 ust. 1 pkt 4 p.g.g. jest regulacją szczególną wobec art. 79 kpa i wyklucza zastosowanie art. 79 kpa. Wobec powyższego w tym przypadku nie doszło do naruszenia art. 79 k.p.a., zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1) oraz ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2). W rozpoznawanej sprawie skarżący miał możliwość zapoznania się z wyjaśnieniami oraz możliwość odniesienia się do nich w trakcie prowadzonego postępowania, zatem nie ograniczono jej praw wynikających z art. 10 kpa i nie naruszono również wymogu z art. 81 kpa. Nadto skarżący nie kwestionował ustaleń dokonanych w czasie wizji, natomiast przedstawił swoje stanowisko, co do poczynionych ustaleń kwestionując charakter wykonywanych robót.

Organ nie naruszył również przepisów postępowania określonych w punkcie C skargi, co w warstwie materialnoprawnej zostało omówione powyżej. Argumentacji organu skarżący nie przedstawił dowodów przeciwnych, w szczególności w zakresie ustalenia dokładnej zawartości gleby znajdującej się w wyrobiskach. Z ustaleń poczynionych przez organ, a zobrazowanych zdjęciami wyrobisk, wynika warstwa piasku o miąższości około 3 metrów, a złoże to nie ma charakteru punktowego lecz jest tworem geologicznym o pewnej ciągłości, a zatem skoro w przekroju gruntu uwidocznionym na zdjęciu znajduje się złoże pisaku to musiało ono również znajdować się w części wyeksploatowanej, w wyrobisku. Odnośnie zaś sposobu wyliczenia ilości kopaliny upoważnieni pracownicy organu, posiadający stosowne uprawnienia zawodowe dokonali pomiaru dalmierzem DISTO D8 długości skarp i głębokości wykopów na podstawie ukośnych długości i kąta nachylenia skarpy, zgodnie z zasadami trygonometrii. Odnośnie zaś zastosowanej normy dla potrzeb ustalenia ciężaru objętościowego piasku przyjęto najniższą gęstość objętościową właściwą dla piasków drobnych i pylastych mało wilgotnych zawartą w normie polskiej PN-81.B-03020. Zasadnie skarżący zarzucił, że norma ta została wycofana, a w jej miejsce nie wprowadzono nowych uregulowań. Wobec braku tych unormowań organ przyjął warunki z normy w najkorzystniejszej dla skarżącego, a stanowisko to jest do przyjęcia o tyle, że jest stosowane we wszystkich prowadzonych przez organ postępowaniach, co zapewnia równe traktowanie kontrolowanych podmiotów.

Sąd podziela także stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ nie miał obowiązku powołania biegłego w sprawie. Nie jest kwestią sporną, że ustalenie, czy piasek pochodzący z wykopu rzeczywiście był kopaliną oraz czy na działce nr ewid. [...] znajduje się złoże kopaliny, wymaga wiedzy specjalistycznej. Tej wiedzy wymaga też konieczność ustalenia wielkości wydobytego złoża. Nie ulega wątpliwości, że pomiarów i obliczeń dokonali inspektorzy OUG ds. miernictwa z uprawnieniami m.in. mierniczego górniczego oraz geologa górniczego, za pomocą specjalistycznych urządzeń. Kwestie uprawnień górniczych w ustawie prawo geologiczne i górnicze zawarto w Dziale IV "Kwalifikacje, rzeczoznawcy i odpowiedzialność zawodowa", Rozdziale 2 zatytułowanym "Kwalifikacje w zakresie górnictwa i ratownictwa górniczego" (art. 53). Znajduje się tam wykaz stanowisk, w odniesieniu do których określa się wymagania i stwierdza kwalifikacje, a wśród nich znajduje się mierniczy górniczy i geolog górniczy. Nie budzi zatem wątpliwości posiadanie przez osoby dokonujące pomiarów i obliczeń, uprawnień do tych czynności. Brak było w tej sytuacji przesłanek do powoływania biegłego w sprawie.

Zgodnie z art. 75 § 1 kpa w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii na mocy art. 84 § 1 kpa. Czynności wykonane w rozpoznawanej sprawie przez organ należy ocenić jako spełnienie dyspozycji powołanych przepisów, zaś do dokonania prawidłowej oceny stanu faktycznego nie były wymagane wiadomości specjalne, ponad te którymi dysponowali pracownicy organu. Przepis art. 84 § 1 kpa pozostawia kwestię dopuszczenia przez organ dowodu z opinii biegłego uznaniu organu, który może przyznać, że nie dysponuje wystarczającą wiedzą w rozstrzyganym przedmiocie i powołać biegłego lub też uznaje, jak w rozpoznawanej sprawie, że dysponuje wiedzą specjalistyczną oraz sprzętem technicznym do dokonania oceny stanu sprawy, tj. jego pracownicy mają uprawnienia mierniczych górniczych i dysponują sprzętem i wiedzą do ustalenia wielkości wyrobiska i urobku. (wyrok WSA w Lublinie z 5.03.2013 r. sygn. akt II SA/Lu 1090/12, LEX nr 1305696, wyrok WSA w Olsztynie z 9.12.2014r. sygn.. akt II SA/Ol 1161/14, LEX nr 1648059). Ze sprawozdania technicznego do dokumentacji ustalającej ilość wydobytej kopaliny bez koncesji sporządzonej przez uprawnionego mierniczego górniczego wynika dokładny opis sposobu dokonania pomiarów w terenie, sposobu wyliczenia kubatury wyrobiska, z uwzględnieniem prac ziemnych wykonywanych przez poprzedniego właściciela nieruchomości, sposobu wyliczenia kubatury urobku, z uwzględnieniem parametrów technicznych stosowanych urządzeń.

Podkreślić należało, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Organy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szeroko odniosły się do zarzutów skarżącego, dotyczących kopaliny, jej składu, usytuowania byłej cegielni, a ustalenia te zasługują na aprobatę. Organ odwoławczy rozważył zebrany w sprawie materiał dowodowy w kontekście zarzutów odwołania nie naruszając zasad określonych w art. 138 kpa.

W odniesieniu do wniosku strony o dopuszczenie na etapie postępowania sądowego jako dowodów w sprawie wniosków o płatności obszarowe z lat 2017, 2010, 2005 na okoliczność zmian powierzchni gruntów rolnych na działce [...] w latach 2005-2017 oraz z wydruku ze strony Polskiego Komitetu Normalizacyjnego stwierdzić należało, że były one nieprzydatne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Kwestia wycofania normy PN-B-03020:1981 nie była sporna w niniejszej sprawie. Natomiast fakt powiększenia powierzchni zgłoszonej do płatności obszarowych to fakt ten nie ma bezpośredniego związku z przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. W tym kontekście stanowisko organu i stanowisko skarżącego nie jest sprzeczne, gdyż roboty ziemne mogły w obu przypadkach skutkować powiększeniem areału zgłoszonego do płatności obszarowych. Opłata podwyższona w rozpoznawanej sprawie została wymierzona w związku z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym, a celem postępowania sądowego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy prawidłowo organy ustaliły stan sprawy zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepis prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić. Przepis 106 § 3 p.p.s.a. nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza. Wniosek strony w istocie w tym kierunku zmierzał, a strona odnosiła się do nieprawidłowych ustaleń stanu faktycznego. Zarzuty te nie zasługiwały jednak na uwzględnione, co zostało omówione powyżej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.