Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 891/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 4, 4a, 4b, 4f, 5, art. 18 ust. 1, art. 23
journal: Dz.U. 2015 poz 2031
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania  i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity
article: art. 128 ust. 1, art. 130 ust. 1 i 2, art. 133 pkt 2, art. 113 ust. 6 i 7
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 84, art. 80, art. 30 par. 5, art. 104 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Starosta P. ustalił na rzecz J. B. odszkodowanie w kwocie [...]złotych za udział wynoszący [...] części w prawie własności nieruchomości położonej w miejscowości M. , oznaczonej jako działka nr [...], arkusz mapy 9, obręb M. , o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], wydzielonej pod drogę publiczną (gminną) na mocy ostatecznej decyzji Starosty [...] z dnia [...] r., nr [...] r. znak [...], w trybie art. 12 ust. 4b ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2031). Jednocześnie Starosta określił, że odszkodowanie wypłacone zostanie przez Burmistrza [...] na rzecz J. B. jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż decyzją Nr [...] znak [...] z dnia [...] r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej Starosta P. ustalił lokalizację inwestycji na rzecz Burmistrza [...], polegającej na budowie ulicy [...] w M. w trybie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 2031, dalej: "ustawa o inwestycjach drogowych"). Decyzją tą zatwierdzono projekt podziału m.in. działki nr [...] wydzielając pod realizację opisanej wyżej inwestycji działkę nr [...] o pow. [...] m2 z arkusza mapy 9, obrębu M. Starosta P. wyjaśnił, iż świetle powołanej ustawy odszkodowanie za nieruchomości, których własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe

Dalej organ wskazał, iż z księgi wieczystej nr [...] wynika, zę właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest "kupiec J. B. z M. " wpisany jako właściciel w dniu [...] r. W toku postępowania ustalono, iż J. B. zmarł w dniu [...] r. w P., co potwierdza odpis skrócony aktu zgonu znak [...] seria [...] wydany przez kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P.. Następnie wskazano, iż w toku postępowania ustalono, że jednym ze spadkobierców J. B. jest J. B.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r., [...], spadek po J. B. odziedziczyły 24 osoby, w tym zmarły w dniu [...] r. Z. B. (w [...] części), po którym przeprowadzono postępowanie spadkowe przed Sądem Rejonowym w P. pod sygn. akt [...]. J. B. nabył spadek po zmarłym Z. B. w [...]. Następnie w dniu [...]. w M. zmarła M. C. B. z d. K. , ustanawiając na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...]. swoimi spadkobiercami syna J. B. oraz jego małżonkę T. B. w udziale po [...] części każde.

Dalej Starosta P. wskazał, iż postanowieniem znak [...] z dnia [...] r. powołał rzeczoznawcę majątkowego J. W. jako biegłego w celu określenia aktualnej wartości rynkowej działki nr [...] położonej przy ulicy [...] w M. , przeznaczonej pod inwestycję drogową.

Następnie organ I instancji szczegółowo odniósł się do sporządzonego operatu szcunkowego, wyjaśniając, że operat opracowano przy uwzględnieniu stanu nieruchomości na datę wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, poziom cen określono na datę sporządzenia operatu, a przeznaczenie działki nr [...] – z uwagi na brak planu miejscowego – ustalono zgodnie z zapisami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego na datę wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, jako tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i usługowej. Przeprowadzono analizę rynku nieruchomości gruntowych niezabudowanych przeznaczonych pod zabudowę wielorodzinną i usługową na obszarze gminy M. za lata 2013 – 2015. Do bezpośrednich porównań wybrano 3 transakcje nieruchomościami podobnymi. Uwzględniając zakres współczynników korygujących oraz charakterystykę stanów brzegowych i pośrednich atrybutów, utalono wartość rynkową działki nr [...] na kwotę [...]zł.

Oceniając przedmiotowy operat szacunkowy Starosta P. uznał, że jest on zgodny z przepisami prawa obowiązującymi w dacie wykonania, wskazuje i uzasadnia metodę zastosowaną do wyceny, czynniki wpływające na kształtowanie się cen transakcyjnych, jak również uwzględnia ceny nieruchomości występujące na określonym rynku regionalnym, zaś osoba rzeczoznawcy majątkowego z wieloletnim doświadczeniem daje gwarancję należytego przygotowania analizowanej wyceny.

W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w szczególności dokumentację fotograficzną operatu szacunkowego ukazującą posadowienie na nieruchomości kilkunastu blaszanych garaży, Starosta P. ustalił, iż nie zaszły okoliczności o których mowa w art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tj. Dz. U. z 2015r.,poz. 2031) uzasadniające zwiększenie odszkodowania o 5% wartości nieruchomości.

Następnie organ I instancji wskazał na nieuregulowany stan prawny przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem organu prezentowane w toku postępowania oraz rozprawy administracyjnej z dnia [...] r. stanowisko J. B. dowodzi braku zainteresowania w uregulowaniu kwestii własnościowych nieruchomości, przy jednoczesnym żądaniu ustalenia i wypłaty odszkodowania w całości na rzecz jednego ze współwłaścicieli. Ustalono, że mimo istniejącego zapisu w dziale IV księgi wieczystej nr [...] o hipotece przymusowej zwykłej w kwocie [...]złotych z tytułu roszczeń z nakładów objętych nakazem na rzecz Skarbu Państwa oraz hipotece przymusowej zwykłej w kwocie [...]złotych z tytułu nakładów objętych wykazem na rzecz Skarbu Państwa wierzytelność stanowiąca podstawę zabezpieczenia została spłacona, na co wskazuje dokument wydany przez Bank Gospodarstwa Krajowego znak [...] z dnia [...] r.

W odwołaniu z dnia [...] r. od opisanej decyzji Starosty [...] J. B. zarzucił naruszenie:

1. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. - słusznym interesem obywatela w niniejszej sprawie jest otrzymanie całości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, odwołujący jest bowiem faktycznym zarządcą nieruchomości po J. B.;

2. art 30 § 5 k.p.a. - odwołujący sprawuje faktyczny zarząd nad majątkiem spadkowym po J. B. i jest uprawniony do działania za pozostałych spadkobierców, których nie można z powodu upływu czasu w sposób szybki jednoznacznie ustalić.;

3. art. 132, art. 133 w zw. z art. 113 ust. 6 i 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.) - organy administracji publicznej permanentnie dążą do tego, aby w ogóle nie wypłacono odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, co przejawia się w takim interpretowaniu u.g.n., aby kwotę odszkodowania umieścić w depozycie, po czym - po 10 latach - depozyt ten zlikwidować na zasadach określonych w ustawie z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów.

4. art. 11 K.p.a. i art. 12 § 1. K.p.a. - realia niniejszej sprawy jednoznacznie wskazują na to, że Starosta P. permanentnie pomija dowody zgromadzone w sprawie, pragnie inicjować dodatkowe procedury (np. złożenie do depozytu sądowego, jego ewentualną likwidację), podczas gdy najprostszym środkiem prowadzącym do załatwienia sprawy jest wypłata odszkodowania faktycznemu zarządcy masy spadkowej i pozostawienie spadkobiercom kwestii wzajemnych rozliczeń.

5. art. 49 k.p.a. - organ administracji publicznej jako działający w granicach i na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.), winien bezpośrednio wskazać przepis szczególny, który uprawniał go do zastosowania art. 49 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...].

Organ odwoławczy wskazał, iż za nieruchomości wywłaszczone w skutek decyzji o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej, wydanej w oparciu o ustawę z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, właścicielom, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe przysługuje odszkodowanie. Wyjaśniono, iż ustawodawca w przepisie art. 12 ust. 5 ustawy o inwestycjach drogowych przyjął, że odszkodowanie będzie ustalane według zasad i trybu jak za wywłaszczone nieruchomości, co daje gwarancję uwzględnienia praw właścicieli nieruchomości do właściwego odszkodowania, z zastrzeżeniem przepisów ustawy o inwestycjach drogowych stanowiących lex specialis w tym zakresie. Wyjaśniono też, iż przepis art. 18 ust. 1 tej ustawy o inwestycjach drogowych stanowi, że wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania.

Dalej Wojewoda wyjaśnił, że kompleksowa analiza sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego nie wykazała błędów, uchybień czy nieścisłości. Operat został wykonany zgodnie z wymaganiami określonymi wart. 175 ust. 1 u.g.n., stanowi pełnowartościowy materiał dowodowy i może stanowić podstawę do określenia wysokości odszkodowania. Spełnione zostały wymogi formalne określone w § 56 i § 57 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207 poz. 2100. z późn zm.). Operat nie budzi również zastrzeżeń pod kątem spójności oraz zasad logicznego rozumowania.

W ocenie Wojewody - w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego - Starosta P. prawidłowo ustalił wysokość odszkodowania (w kwocie [...]zł) przysługującego J. B. za posiadany udział (wynoszący [...] części prawa własności) w nieruchomości położonej w M. , oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków: obręb M. , arkusz mapy 9. działka nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...]

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda zaznaczył, że zgodnie z art. 12 ust. 4f ustawy o inwestycjach drogowych odszkodowanie przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Instytucja zarządcy masy spadkowej w rozumieniu art. 30 § 5 k.p.a. nie ma zastosowania w sprawie o ustalenie odszkodowania. Jeżeli odszkodowania nie można ustalić na rzecz osób uprawnionych – wobec nieuregulowanego stanu prawnego nieruchomości – to zgodnie z art. 133 u.g.n. w zw. z art. 23 ustawy o inwestycjach drogowych wpłaca się je do depozytu sądowego. Podobnie postępuje się, jeżeli wypłata odszkodowanie natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody (np. nie jest znane miejsce pobytu uprawnionego do odszkodowania).

Wojewoda wyjaśnił dalej, iż definicję nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym zawiera art. 113 ust. 6 i 7 u.g.n. Jest to sytuacja, gdy nieruchomość nie ma księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów, wobec czego nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe. Analogicznie traktuje się sytuację, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe. W przedmiotowej sprawie sytuacja jest nietypowa, bowiem po spadkodawcy przeprowadzono postępowanie spadkowe. Niemniej w obu wypadkach odszkodowanie wpłaca się do depozytu sądowego ze względu na art. 133 u.g.n., a nie jest tak że pozostałych "potencjalnych" spadkobierców reprezentuje ten, który objął cały spadek w zarząd (za jaką to osobę uważa się odwołujący). Zdaniem Wojewody nie wiadomo, na czym dokładnie zasadza odwołujący swoje przekonanie, że przysługuje mu prawo do całości odszkodowania. W dacie wywłaszczenia nie przysługiwało mu prawo rzeczowe do większej części udziałów w prawie własności, niż to ustalił Starosta P..

Organ odwoławczy wyjaśnił nadto, że Starosta P. prawidłowo stwierdził, że wierzytelność zabezpieczona hipotekami w dacie wydania decyzji przez organ I instancji została spłacona.

Stwierdzono nadto, że Starosta P. nie naruszył wymienionych w odwołaniu przepisów proceduralnych, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 11, art. 12, art. 30 § 5 i art. 40 K.p.a., ani też nie naruszył przepisu art. 49 K.p.a. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że organ I instancji korzystał w sprawie z instytucji zawiadomienia w formie obwieszczenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisaną wyżej decyzję Wojewody wniósł J. B. zarzucając naruszenie: (1) art. 30 § 5, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, brak rozpatrzenia całego zgromadzonego materiału dowodowego oraz dowolną jego ocenę skutkującą przede wszystkim brakiem ustalenia, że J. B. jest faktycznym zarządcą masy spadkowej po J. B.; (2) art. 49 K.p.a. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że dopuszczalnym było dokonywanie powiadomień poprzez obwieszczenie, podczas gdy żaden przepis szczególny ustawy mającej zastosowanie w sprawie nie upoważniał organu administracji publicznej do jego zastosowania; (3) art. 133 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 113 ust 6 i 7 tej ustawy poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji uznanie, że nieruchomość po J. B. jest nieruchomością o nieuregulowanym stanie prawnym, podczas gdy postępowanie spadkowe po J. B. zostało zakończone, a dla nieruchomości, z której wydzielono działkę o nr [...], prowadzona jest księga wieczysta nr [...]; (4) naruszenie art. 11 K.p.a. i art. 12 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie przesłanek, jakimi kierował się organ II instancji przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i brak odniesienia się do argumentacji zawartej w odwołaniu oraz zaniechaniu posłużenia się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy jakim było uznanie skarżącego za faktycznego zarządcę masy spadkowej po zmarłym J. B..

W uzasadnieniu skargi dodatkowo podniesiono, iż organy administracji publicznej nie są uprawnione do wiążącego ustalania spadkobierców, co może nastąpić wyłącznie poprzez postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialne poświadczenie dziedziczenia (art. 1025 § 2 k.c.). Dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego generuje wyłącznie koszty i podważa zaufanie obywateli do działalności organów administracji publicznej, tym bardziej, że w sprawie działa zarządca masy spadkowej po J. B.. Organy administracji publicznej powinny załatwiać sprawy w taki sposób, aby osiągnąć cel postępowania (ustalenie i wypłata odszkodowania do masy spadkowej po zmarłym J. B.), jednocześnie minimalizując koszty swojej działalności i budując zaufanie obywateli do władzy publicznej.

Skarżący sprawuje zarząd nad masą spadkową po J. B., płaci podatki, zapłacił należności z tytułu wierzytelności objętych hipotekami ujawnionymi w księdze wieczystej nr [...] Jedynie skarżący jest zainteresowany kwestią zachowania masy spadkowej. Objął on w zarząd faktyczny masę spadkową, jest więc wyłącznie legitymowany do podejmowania czynności w niniejszej sprawie. Wpłata odszkodowania do depozytu sądowego na podstawie art. 133 u.g.n. następuje przede wszystkim wtedy, gdy wywłaszczenie dotyczy nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, to jest takiej, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują prawa rzeczowe, a także nieruchomości, której właściciel lub użytkownik wieczysty nie żyje i nie przeprowadzono postępowania spadkowego lub nie zostało ono zakończone (art. 113 ust. 6 i 7). W przedmiotowej sprawie dla wywłaszczonej nieruchomości istniała księga wieczysta (KW nr [...]), był ujawniony jej właściciel (J. B.), a także zostało przeprowadzone po nim postępowanie spadkowe. Postępowanie spadkowe ujawniło sporą ilość spadkobierców, dlatego zasadnym jest aby jeden ze spadkobierców (w tym wypadku skarżący), który w dodatku objął zarząd nad masą spadkową, działał jako strona i był legitymowany do odbioru całości odszkodowania.

Skarżący zarzucił, że organy administracji celową dążą do przejęcia na własność część nieruchomości bez wypłaty jakiegokolwiek odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem kontrolowanej przez Sąd decyzji jest ustalenie dla J. B. odszkodowania za działkę nr [...] położoną w M. , która przeszła na własność Gminy M. na mocy ostatecznej decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej wydanej na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j.Dz. U. z 2017 r., poz. 1496 ze zm., dalej: "ustawa o inwestycjach drogowych").

Odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną pod drogę publiczną ustalane jest na zasadach określonych w art. 12 ust. 4a i 5 oraz art. 18 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. oraz z uwagi na treść art. 12 ust. 5 oraz art. 23 tej ustawy, na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2016 r, poz. 2147 ze zm., dalej: "u.g.n.") oraz przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 159 u.g.n. Przepis art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o inwestycjach drogowych stanowi, że nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6 (nieruchomości wskazane w decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej), stają się z mocy prawa własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych - z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Z kolei art. 12 ust. 4a tej ustawy wskazuje, iż w decyzji wydawanej przez właściwy organ ustala się wysokość odszkodowania za nieruchomości o jakich mowa w ust. 4. Odpowiednio także w myśl art. 12 ust. 4f ustawy o inwestycjach drogowych dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe przysługuje odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4. Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w ust. 4a, stosuje się – jak stanowi art. 12 ust. 5 – odpowiednio przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. Natomiast w myśl art. 18 ust. 1 ustawy o inwestycjach drogowych odszkodowanie, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wartości odszkodowania. Ponadto art. 23 tej ustawy stanowi, że w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z kolei zgodnie z przepisem art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie nieruchomości następuje za odszkodowaniem odpowiadającym wartości tego prawa.

Przepisy ustawy o inwestycjach drogowych nie regulują w jaki sposób określać należy przeznaczenie nieruchomości przejętej w związku z realizacją inwestycji drogowej oraz w jaki sposób dokonywać należy wyceny takiej nieruchomości. W powyższym zakresie bezpośrednie zastosowanie znajdą zatem przepisy o gospodarce nieruchomościami, w tym w szczególności art. 4 pkt 16 i pkt 17 art. 130 ust. 1, art. 134 ust. 1, art. 153 ust. 1, art. 154 u.g.n. oraz § 4 i § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Powyższe oznacza, iż skoro zgodnie z art. 130 ust. 1 u.g.n. w przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, co ma miejsce w sprawach dotyczących nieruchomości wywłaszczonych w trybie ustawy o inwestycjach drogowych, to wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji (art. 18 ust. 1 ustawy o inwestycjach drogowych), według przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia praw (art. 130 ust. 1 u.g.n.) oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania (art. 18 ust. 1 ustawy o inwestycjach drogowych). Stosowni do art. 130 ust. 2 u.g.n. Ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.

W niniejszej sprawie w celu ustalenia wartości wywłaszczonej nieruchomości organ I instancji zlecił rzeczoznawcy majątkowemu określenie aktualnej wartości rynkowej działki nr [...]. W operacie szacunkowym z [...] r. biegły rzeczoznawca oszacował wartość przedmiotowej działki na kwotę [...]- złotych.

Operat szacunkowy stanowi dowód z opinii biegłego (art. 84 k.p.a.) i podlega ocenie organu - tak jak każdy dowód - z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Na organie spoczywa zatem obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz podjęcia niezbędnych działań zmierzających do prawidłowego ustalenia wartości nieruchomości. Organy obu instancji uznały, iż ustalenia zawarte w przedłożonym operacie zostały prawidłowo wyjaśnione, uzasadnione i udokumentowane, a ustalona wartość działki [...] nie budzi zastrzeżeń. Również Sąd nie opatrzył się uchybień w załączonym do akt sprawy operacie szacunkowym z [...] r., podzielając w tej kwestii ustalenia i wyjaśnienia poczynione przez organy obu instancji.

Kwestią sporną na gruncie rozpoznawanej sprawy było natomiast przyznanie skarżącemu odszkodowania w kwocie [...]zł jako odpowiadającej wartości jego udziału, wynoszącego [...] części, w prawie własności przedmiotowej nieruchomości. Skarżący, powołując się na faktyczny zarząd całą nieruchomością wchodzącą w skład masy spadkowej po J. B. i nie kwestionując wysokości przysługującego mu udziału, domagał się wypłaty całej ustalonej kwoty odszkodowania. Swoje uprawnienie w tym zakresie wywodził z przepisu art. 30 § 5 K.p.a.

Jak wskazano wyżej, stosownie do art. 12 ust. 4f ustawy o inwestycjach drogowych odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Z ustaleń organów administracji – poczynionych m.in. w oparciu o księgę wieczystą nr [...], postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r., [...], postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...] r., [...], oraz z testamentu notarialnego z [...] r. – wynika, że skarżącemu, jako następcy J. B., przysługuje udział w wysokości [...] własności przedmiotowej nieruchomości. Okoliczność ta, oraz wysokość ustalonego przez organy udziału w prawie własności, nie są przez stronę skarżącą kwestionowane. Zatem niewątpliwe skarżącemu jako współwłaścicielowi w częściach ułamkowych wywłaszczonej nieruchomości przysługiwało prawo do odszkodowania w części odpowiadającej wielkości udziału w prawie własności.

Podkreślić należy, iż art. 12 ust. 4f ustawy o inwestycjach drogowych jednoznacznie wskazuje podmioty uprawnione do odszkodowania za nieruchomości zajętą pod inwestycję drogową. Jest to przepis o charakterze materialnym. Natomiast powołany przez skarżącego art. 30 § 3 K.p.a. nie posiada takiego charakteru. Przepis 30 § 5 k.p.a. daje osobom w nim wymienionym wyłącznie legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawach dotyczących spadków nie objętych. Z przepisu tego nie wynikają natomiast jakiekolwiek uprawnienia materialnoprawne tych osób (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 stycznia 1995 r. o sygn. IV SA 1922/93 – dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl ). Osoby, o których mowa w art. 30 § 5 K.p.a. są jedynie zastępcami procesowymi strony. Zarządca spadku nieobjętego reprezentuje jedynie masę spadkową, nie realizuje zaś własnych uprawnień właścicielskich (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 października 2009 r. o sygn. akt II SA/po 1053/08 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym, skarżącemu jako zarządcy masy spadkowej, przysługuje status strony w postępowaniach dotyczących masy spadkowej, niemniej art. 30 § 3 K.p.a. nie jest przepisem dającym mu roszczenie o wypłatę odszkodowania "do masy spadkowej". Kwestie wypłaty odszkodowania za zajętą pod inwestycje drogową nieruchomość, w przypadku nieustalenia wszystkich jej współwłaścicieli, reguluje natomiast art. 118a ust. 3 i art. 133 pkt 2 u.g.n. w zw. z art. 12 ust. 5 ustawy o inwestycjach drogowych.

Z art. 12 ust. 4a i 4b ustawy o inwestycjach drogowych wynik, iż decyzja w przedmiocie odszkodowania za zajętą nieruchomość wydawana jest z urzędu, przez właściwy organ, w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Zauważyć także trzeba, iż zgodnie z art. 104 § 2 K.p.a. organ może rozpoznać decyzją sprawę co do istoty, w całości lub w części. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy decyzja Starosty [...] z [...] r. jest decyzją częściową, bowiem nie załatwia kwestii ustalenia i wypłaty odszkodowana za działkę [...] w całości z uwagi na trudności z ustaleniem wszystkich aktualnych współwłaścicieli tej nieruchomości, a rozstrzygnięcie dotyczy uprawnienia tylko jednego z tych współwłaścieli – J. B.. Wobec faktu, iż organy napotkały trudności z ustaleniem czy nadal żyją pozostali spadkobiercy J. B., wskazani w postanowieniu Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r., [...], oraz w postanowieniu Sądu Rejonowego w P. z [...] r., [...], wydanie decyzji częściowej w stosunku do skarżącego było w pełni uzasadnione. Podkreślić trzeba, iż w utrzymanym zaskarżoną decyzją rozstrzygnięciu Starosty [...] nie orzeczono w zakresie wypłaty odszkodowania wobec innych współwłaścicieli, a także nie orzeczono o złożeniu pozostałej kwoty ustalonego odszkodowania do depozytu sądowego. Stąd też zarzuty strony skarżącej w tym zakresie są chybione i co najmniej przedwczesne.

Gwoli pełnego wyjaśnienia sprawy zauważyć należy, iż zgodnie z art. 133 pkt 2 u.g.n. odszkodowanie wpłaca się do depozytu sądowego, jeżeli dotyczy ono nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. Zgodnie z art. 113 ust. 6 u.g.n. przez nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym rozumie się nieruchomość, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe. Przepis ust. 6 stosuje się również, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe (art. 113 ust. 7 u.g.n.). Należy podkreślić, że oceny czy nieruchomość ma uregulowany czy nieuregulowany stan prawny dokonuje się na moment wydania decyzji wywłaszczeniowej. Brak stosownych dokumentów pozwalających na ustalenie wszystkich osób, którym w dacie wywłaszczenia przysługiwały prawa rzeczowe do wywłaszczanej nieruchomości świetle art. 113 ust. 6 i 7 u.g.n. oznacza, iż posiada ona nieuregulowany stan prawny, co wymaga podjęcia czynności wskazanych w art. 114 ust. 3, art. 115 ust. 3, art. 118a i art. 133 pkt 2 u.g.n. w zw. z art. 12 ust. 5 ustawy o inwestycjach drogowych.

Należy podzielić pogląd wyrażony prez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 marca 2014 r., I OSK 2172/12, (dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), że przejęcie w trybie ustawy o inwestycjach drogowych nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym oznacza konieczność wypłaty odszkodowania dla nieruchomości mającej nieuregulowany stan prawny. Tryb ustalenia i wypłaty odszkodowania w takiej sytuacji wynika wprost z art. 118a ust. 3 u.g.n., do którego jako przepisu regulującego wypłatę odszkodowania odsyła art. 12 ust. 5 ustawy o inwestycjach drogowych. W postępowaniu odszkodowawczym prowadzonym w trybie powyższej ustawy odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy także art. 113 ust. 6 i 7 oraz w konsekwencji art. 114 ust. 3 i art. 115 ust. 3 u.g.n.

Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem brak jest stosownych dokumentów pozwalających na ustalenie wszystkich aktualnych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości – następców prawnych zmarłego w [...] r. J. B., co rodziło po stronie organu konieczność publicznego obwieszczenia o zamiarze ustalenia odszkodowania za zajętą nieruchomość – art. 49 K.p.a. w związku z art. 118a ust. 2 u.g.n. i art. 12 ust. 5 ustawy o inwestycjach drogowych.

Uzupełniająco zauważyć należy, iż z akt sprawy wynika, że po wydaniu decyzji z dnia [...]., której adresatem był skarżący, Starosta P. wydał kolejną decyzję częściową, orzekając o ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na rzecz kolejnych następców prawnych zmarłego J. B., tj. na rzecz B. D. J., E. I. J., G. M. P., J. A. J. – decyzja z dnia [...] r. znak [...] Tym samym zarzuty skarżącego, jakoby organy dążyły do uchylenia się od obowiązku wypłaty należnego odszkodowania właścicielom wywłaszczonej nieruchomości są całkowicie bezpodstawne.

Resumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Wojewody i poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] odpowiadały prawu, a skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.