Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 668/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 2 i ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: par. 2, par. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz- Sass po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 marca 2015 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...]r. nr [...], II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek E. K.(zwanej dalej stroną, wnioskodawczynią lub skarżącą) z 12 listopada 2013 r., którym strona wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie swojemu synowi – J. K. – specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z autyzmem w wymiarze 5 godzin tygodniowo. W oświadczeniu z 21 listopada 2013 r. skarżąca doprecyzowała swoje żądanie wskazując, że syn realizując program edukacyjny w szkole, nie potrzebuje specjalistycznych usług opiekuńczych wymienionych w punkcie 5 § 2 rozporządzenia z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, lecz niezbędne są usługi wymienione w punkcie 1 tego przepisu. Jednocześnie strona dołączyła do wniosku orzeczenie o niepełnosprawności syna wystawione przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z terminem do 10 września 2020 r., wskazujące, że dziecko, którego niepełnosprawność datowana jest od urodzenia, wymaga opieki osoby drugiej oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia o stanie zdrowia dziecka dla potrzeb zespołu działającego w poradni psychologiczno – pedagogicznej wynika, że u syna skarżącej zdiagnozowano autyzm wczesnoszkolny oraz upośledzenie umysłowe w stopniu znacznym. Z tej też przyczyny w stosunku do syna wnioskodawczyni orzeczono o potrzebie kształcenia specjalnego na czas edukacji szkolnej w klasach I – III (orzeczenie Zespołu Orzekającego przy Poradni Psychologiczno–Pedagogicznej w W. z 27 lipca 2012r., nr 25/36/ 2011/2011).

Ponadto zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia dniu 17 października 2013r., wystawionym przez lek.med.Grażynę Pietruszkę – specjalistę psychiatrii dzieci i młodzieży, ze względu na stan zdrowia J. K. oraz sytuację rodzinną, konieczne jest zapewnienie dziecku specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo, w ramach których prowadzone byłoby uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu.

Na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego organ pomocy społecznej ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwóją niepełnosprawnych synów w wieku 3 lat (syn M.) oraz 9 lat (syn J.). Łączny dochód w rodzinie z tytułu wynagrodzenia za pracę, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku pielęgnacyjnego oraz wypłacanych do października 2013 r. zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami z tytułu kształcenia i rehabilitacji wyniósł 3922,15 złotych, dochód zaś na osobę w rodzinie - 980,54 złotych, gdy kryterium dochodowe stanowi kwota - 1824 złotych.

Decyzją z [...], Prezydent Miasta W., umorzył postępowanie w sprawie przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych.

W efekcie odwołania wnioskodawczyni od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...]r., nr [...]uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji, Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej Specjalnej nr 10 w W., udzielając odpowiedzi na wezwanie organu pomocy społecznej poinformował, że szkoła świadczy swoim uczniom pomoc w zakresie kształtowania umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania, motywowania ich do aktywności, leczenia, rehabilitacji, prowadzi trening umiejętności samoobsługi i umiejętności społecznych oraz wspiera w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak samoobsługa, dbałość o higienę i wygląd, utrzymanie kontaktów z otoczeniem, do czego zobowiązuje ją podstawa programowa dla dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu umiarkowanym i znacznym. Ponadto placówka oświatowa wspiera uczniów w formie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu, głównie w zakresie współpracy ze specjalistami, co z kolei wynika z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno – pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2013 r., poz. 532).

Dyrektor szkoły zauważył również, że rodzice J. K. starają się o wsparcie popołudniowe, czyli pomoc w organizowaniu i spędzaniu czasu wolnego oraz korzystanie z usług innych instytucji, do czego szkoła zobowiązana już nie jest.

Decyzją z [...], Prezydent Miasta W., działając na podstawie art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., zwanej dalej w skrócie u.p.s.), art. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572 ze zm.), art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r., nr 231, poz. 1375 ze zm.), § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r., nr 189, poz. 1598 ze zm.) oraz § 1, § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz ośrodkach (Dz. U. z 2014r., poz. 392), odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wskazał, że specjalistyczne usługi opiekuńcze polegają na pomocy danej osobie w zaspokajaniu jej szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności. W przypadku dzieci i młodzieży specjalistyczne usługi opiekuńcze polegają m.in. na uczeniu i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz dostępie do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno – wychowawczych w wyjątkowych przypadkach.

Organ podkreślił, że zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni z 21 listopada 2013 r., specjalistyczne usługi opiekuńcze miałyby być świadczone wyłącznie w zakresie uczenia i rozwijania umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia, albowiem program edukacyjny zalecany przez poradnię psychologiczno – pedagogiczną jest realizowany w placówce oświatowej, do której syn skarżącej uczęszcza.

Dalej organ pomocy społecznej zauważył, że strona w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą tej formy pomocy jest m.in. możliwość sprawowania opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W związku z powyższym organ pierwszej instancji uznał, że syn wnioskodawczyni ma zapewnioną stałą opiekę polegającą na pomocy rodzica w uczeniu się i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia. Ponadto dziecko uczęszczając do publicznej szkoły podstawowej specjalnej ma zapewnioną opiekę nie tylko w powyższym zakresie ale również posiada dostęp do zajęć rewalidacyjno – wychowawczych.

Po rozpatrzeniu odwołania strony skarżącej, która uznała wydane rozstrzygnięcie za krzywdzące, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), art. 50 u.p.s., § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych oraz § 2, § 4 i § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz w ośrodkach, zaskarżoną decyzją z dnia 4 czerwca 2014r., nr SKO 4103/ 185/2014, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że usługi opiekuńcze bądź specjalistyczne usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, ponieważ nie mogą one liczyć na pomoc najbliższych. Natomiast w stosunku do osób posiadających rodzinę należy – zdaniem Kolegium odwołać się do zasady pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych, zasad współżycia społecznego oraz prawa rodzinnego. Oznacza to, że takiej osobie można przyznać prawo do usług opiekuńczych dopiero wówczas, gdy opieki nie mogą jej zapewnić najbliżsi członkowie rodziny.

Organ drugiej instancji stwierdził, że syn wnioskodawczyni otrzymuje niezbędną pomoc w zakresie uczenia i rozwijania umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz usprawniania zaburzonych funkcji organizmu uczęszczając do specjalnej szkoły podstawowej. Do udzielania mu takiej pomocy zobowiązani są również członkowie jego najbliższej rodziny. Z tej też przyczyny Kolegium uznało, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona opisała dotychczasowy przebieg postępowania podkreślając, że pomoc jaką jej syn otrzymuje w szkole nie jest wystarczająca dla jego rozwoju z uwagi na ograniczony czas pobytu w placówce. Ponadto skarżąca wyraziła również oczekiwanie, że specjalistyczne usługi opiekuńcze wesprą ją w trudnej i wyczerpującej pracy polegającej na codziennej terapii i asystowaniu dziecku.

Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że sąd administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., nr 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że tak zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta W. z dnia 9 kwietnia 2014 r., nr[...], naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 wskazanej ustawy osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2).

Specjalistyczne usługi opiekuńcze są definiowane przez ustawę jako usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4).

Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust.5).

Istotne jest przy tym, że rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kwalifikacje osób świadczących te usługi określone zostały w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r., nr 189, poz. 1598 ze zm., powoływane dalej w skrócie jako "rozporządzenie wykonawcze", bądź "rozporządzenie z 22 września 2005 r.").

W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie mają specjalistyczne usługi opiekuńcze wymienione w § 2 pkt 1, 3 i 5 wskazanego rozporządzenia wykonawczego obejmujące odpowiednio:

– uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia;

– rehabilitację fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2004 r., nr 2010, poz. 2135 ze zm.);

– zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych o rewalidacyjno – wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r., nr 111, poz. 535 ze zm.).

Uzasadniając odmowę przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych organy orzekające w sprawie podkreśliły, że działania w zakresie wskazanym przez przywołane przepisy rozporządzenia z 22 września 2005 r. wykonywane są w ramach realizowanego obowiązku szkolnego w Publicznej Szkole Podstawowej Specjalnej nr [...] w W.. Zgodnie bowiem z pismem dyrektora placówki oświatowej z 9 kwietnia 2014 r. szkoła świadczy swoim uczniom pomoc w zakresie kształtowania umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania, motywowania ich do aktywności, leczenia, rehabilitacji, prowadzi trening umiejętności samoobsługi i umiejętności społecznych oraz wspiera w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych, w szczególności takich jak samoobsługa, dbałość o higienę i wygląd, utrzymanie kontaktów z otoczeniem, do czego zobowiązuje ją podstawa programowa dla dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu umiarkowanym i znacznym. Ponadto – jak zaznaczył dyrektor szkoły – placówka oświatowa wspiera uczniów w formie rehabilitacji fizycznej i usprawniania zaburzonych funkcji organizmu, głównie w zakresie współpracy ze specjalistami.

Wobec tak jednoznacznego – w ocenie organów – określenia profilu działalności placówki oświatowej, do której uczęszcza syn skarżącej, odpowiadającego treści specjalistycznych usług opiekuńczych wymienionych w § 2 pkt 1, 3, i 5 rozporządzenia wykonawczego, o których przyznanie wnioskowała strona, należało uznać że nie było wskazań do zadośćuczynienia żądaniu skarżącej. Dla organów obu instancji okolicznością istotną w sprawie był również fakt, że do świadczenia usług opiekuńczych na rzecz dziecka zobowiązani byli jego rodzice, w szczególności matka, która otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W ocenie Sądu organy administracji publicznej obu instancji nie sprostały obowiązkom wynikającym z ogólnych reguł administracyjnego postępowania dowodowego wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co skutkowało następnie brakiem wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całego zebranego materiału dowodowego prowadzącego do niewłaściwej oceny istnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych, o których przyznanie wnioskowała skarżąca. Z akt sprawy (oświadczenie z 21 listopada 2013, odwołanie) oraz treści skargi jednoznacznie wynika, że żądanie strony obejmuje te usługi, które – jej zdaniem – nie mieszczą się w zakresie działalności specjalnej szkoły podstawowej, bowiem świadczone są poza okresem jej funkcjonowania i polegają na wspieraniu w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych oraz organizowaniu czasu wolnego.

Odmawiając przyznania prawa do wskazanych usług specjalistycznych, organy powołały się m.in. na treść § 2 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, uznając że katalog wymienionych czynności pokrywa się z zakresem usług świadczonych przez placówkę oświatową. Organy nie odniosły się jednakże do pełnego brzmienia tego przepisu, wskazującego że usługi specjalistyczne obejmują także wspieranie w formie asystowania w codziennych czynnościach życiowych takich jak wspólne organizowanie i spędzanie czasu wolnego. Podkreślić przy tym wymaga – jak zasadnie podnosi to skarżącą – że usługi opiekuńcze świadczone byłyby w czasie wolnym od zajęć prowadzonych w specjalnej szkole podstawowej. Organom umknęło również, że na taki charakter usług powoływał się również dyrektor placówki oświatowej podając, że rodzice dziecka starają się o wsparcie popołudniowe, czyli pomoc w organizowaniu i spędzaniu czasu wolnego oraz korzystanie z usług innych instytucji, do czego szkoła nie była zobowiązana.

Wskazane uchybienie łączy się również z brakiem wnikliwego odniesienia się do zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych uwzględniających potrzeby wynikające z niepełnosprawności syna skarżącej. Jak stanowi bowiem art. 50 ust. 4 u.p.s. usługi specjalistyczne to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności danej osoby. Organ pominął tę okoliczność w treści swojego rozstrzygnięcia, poprzestając jedynie na odniesieniu się do ogólnych opisów usług opiekuńczych wymienionych w przepisach rozporządzenia oraz odpowiadających im czynności realizowanych w specjalnej placówce oświatowej. Nie wzięto pod uwagę czy i w jakim zakresie działania realizowane w szkole podstawowej spełniają potrzeby syna skarżącej wynikające z rodzaju jego schorzenia, wskazując jedynie, że istnieje obowiązek szkoły do zapewnienia wszystkim uczniom należytej opieki, zajęć edukacyjnych i rewalidacyjnych oraz pomocy psychologiczno – pedagogicznej w zakresie wynikających z odpowiednich przepisów prawa oświatowego.

Po drugie, organy administracji publicznej pominęły w zupełności treść zaświadczenia lekarskiego z 17 października 2013 r., w którym lekarz specjalista stwierdził, że ze względu na stan zdrowia oraz sytuację rodzinną konieczne jest zapewnienie dziecku specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 5 godzin tygodniowo, w ramach których prowadzone byłoby uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu.

Kontestując konieczność zapewnienia dziecku specjalistycznych usług opiekuńczych poza godzinami funkcjonowania szkoły, organy nie wyjaśniły w jaki sposób te działania miałyby zostać zrealizowane zgodnie z zaświadczeniem lekarskim. Nieuwzględnienie tej okoliczności faktycznej w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi o naruszeniu przez organ art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik niniejszego postępowania.

Po trzecie, Kolegium a także organ pierwszej instancji pominęły treść art. 50 ust. 4 u.p.s. wskazującego, że specjalistyczne usługi opiekuńcze to usługi świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.

Rozwinięciem powyższego przepisu jest regulacja zawarta w rozporządzeniu z 22 września 2005 r. podającym w § 3 ust. 1, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczone przez osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zawodu: pracownika socjalnego, psychologa, pedagoga, logopedy, terapeuty zajęciowego, pielęgniarki, asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekunki środowiskowej, specjalisty w zakresie rehabilitacji medycznej, fizjoterapeuty lub innego zawodu dającego wiedzę i umiejętności pozwalające świadczyć określone specjalistyczne usługi. Kolejne przepisy wskazują ponadto, że w przypadku osób z zaburzeniami psychicznymi oraz w zakresie niektórych rodzajów usług specjalistycznych wymagane jest dodatkowe przeszkolenie i doświadczenie (ust. 2 i 4).

Z powyższych regulacji wynika zatem jednoznacznie, że każda specjalistyczna usługa opiekuńcza winna być świadczona wyłącznie przez osobę posiadająca stosowne przygotowanie zawodowe oraz – w niektórych przypadkach – dodatkowe przeszkolenie i doświadczenie.

Organy administracji publicznej orzekające w sprawie, poza określeniem szczegółowego zakresu usług opiekuńczych, winny również ustalić czy mogą one być świadczone przez osoby zobowiązane do sprawowania opieki z tytułu najbliższego pokrewieństwa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 192/09, Lex nr 563388).

W przedmiotowej sprawie organy administracji publicznej przyjęły, że zobowiązanymi do realizacji specjalistycznych usług opiekuńczych są rodzice, w tym w szczególności matka pobierająca świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem J.. Jednakże organy całkowicie pominęły, nie odnosząc się tym samym do tego czy rodzice posiadają określone uprawnienia (specjalistyczne przygotowanie zawodowe), by takie usługi świadczyć (wykonywać). Z akt sprawy wynika jedynie, że mąż skarżącej jest nauczycielem religii w szkole zawodowej, natomiast w stosunku do wnioskodawczyni brak jest jakichkolwiek informacji o ewentualnym przygotowaniu zawodowym do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych. Brak takich danych nie pozwala więc na przyjęcie, że rodzice dziecka posiadają odpowiednie predyspozycje do wykonywania usług specjalistycznych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 117/13)

W szczególności organ pierwszej instancji niezasadnie przyjął, że skoro skarżąca posiada prawa od świadczenia pielęgnacyjnego, to tym samym zobowiązana jest ona do wykonywania wszystkich czynności opiekuńczych, które wiązać się będą ze schorzeniem jej syna. Podkreślić bowiem należy, że niepełnosprawność dziecka ma charakter sprzężony obejmujący upośledzenie umysłowe w stopniu znacznym oraz autyzm wczesnodziecięcy. Złożony rodzaj zaburzeń rozwojowych wskazuje na konieczność zapewnienia dziecku nie tylko zwykłej opieki, mieszczącej się w granicach czynności dostosowanych do potrzeb dziecka zdrowego, ale także powoduje konieczność zapewnienia mu niezbędnej pomocy specjalistycznej. Świadczenie zatem w takiej sytuacji przez rodziców wszelkich usług opiekuńczych na rzecz syna, w tym usług specjalistycznych nie jest uzasadnione w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia wykonawczego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z: 23 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 1085/10 oraz 7 maja 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 1117/07).

Rozstrzygnięcia podjęte w sprawie niewątpliwie ma charakter uznaniowy, co powoduje, że jego sądowa kontrola jest ograniczona. Kontrola legalności rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne. Istotne jest także zbadanie, czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie danego przepisu, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie. Wydawanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może jednakże oznaczać dowolności czy arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, co oznacza, że uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. Jednocześnie podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków finansowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 26 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1717/13 oraz 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3119/12).

W przedmiotowej sprawie organy orzekające w obu instancjach z wymienionych w treści niniejszego orzeczenia przyczyn uchybiły przepisom postępowania regulującym zarówno zasady gromadzenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 k.p.a.) a następnie jego wszechstronnego rozpatrzenia (art. 77 § 1 k.p.a.) i należytego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.).

Wskazane uchybienia obligowały Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 lit. c w zw. z .art 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie I sentencji.

Wobec wydania przez organy administracji publicznej decyzji odmownych, a więc niepodlegających co do zasady wykonaniu, na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie II sentencji.

Czyniąc zadość wymaganiom określonym w art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a., Sąd wyjaśnia, że wskazania, co do dalszego postępowania wynikają wprost z zaprezentowanych wyżej rozważań, nadto akcentując, iż po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i zgromadzeniu niezbędnego materiału dowodowego, organy zobowiązane są umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, ostatecznie wydając stosowne rozstrzygnięcie zaopatrzone w uzasadnienie spełniające ustawowe wymagania.