Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 235/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 124b
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 46, art. 47, art. 48.
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 16 pkt 65, art. 393 ust. 4.
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 6, art. 15, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 7, art. 77, art. 80, art. 11, art. 107 par. 3.
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151.
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta K. decyzją z dnia 19 października 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej zwanej: "k.p.a.") w związku z art. 124b ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm. - dalej zwanej: "u.g.n."), po rozpatrzeniu wniosku K. Spółki z o.o. z siedzibą

w W. (powoływanej dalej: "strona", "skarżąca", "Spółka") - umorzył w całości postępowanie w sprawie wydania decyzji o zobowiązaniu A. M. w trybie art. 124b u.g.n. do udostępnienia części nieruchomości oznaczonej działkami nr [...], nr [...] i nr [...] położonych w obrębie ewidencyjnym nr [...] miasta K. w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontem oraz zabezpieczeniem rowu melioracyjnego - z powodu jego bezprzedmiotowości, tj. braku ciągu drenażowego niestanowiących części składowych ww. działek.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że pismem

z dnia 6 lipca 2021 r. [...] K. Sp. z o.o. wystąpiła do Starosty K. z wnioskiem o zobowiązanie w trybie art. 124b u.g.n. A. M., właściciela działek o nr [...], [...] oraz [...], położonych w obrębie nr [...], objętych księgą wieczystą o nr KO [...] do udostępnienia ww. nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontem oraz zabezpieczeniem rowu melioracyjnego prowadzącego do rzeki P. na odcinku od km 0+800 do km 1+760, prowadzących do przywrócenia przepustowości rowu, w tym zobowiązania do udostępnienia nieruchomości w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie ww. czynności.

W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że jest właścicielem nieruchomości stanowiących działki nr [...] i [...], położonych w obrębie ewidencyjnym B. , gmina K.. Przez nieruchomość Spółki biegnie rów melioracyjny, który dalej biegnie przez nieruchomość A. M. i kieruje wody do rzeki P. . Wnioskodawca emitować będzie do rowu wody opadowe, co określa pozwolenie wodnoprawne z 19 kwietnia 2018 r., przeniesione na Spółkę decyzją z 10 sierpnia 2018r.

W toku postępowania Spółka wskazała, że podjęła z właścicielem nieruchomości - A. M., negocjacje mające na celu uzyskanie zgody na wykonanie prac na nieruchomości, które zakończyły się jednak niepowodzeniem. Podniosła także, że rów będący przedmiotem wniosku nie jest częścią składową nieruchomości.

Organ zwrócił uwagę, że w złożonym w toku postępowania piśmie z 24 sierpnia 2021 r. A. M. oświadczył, że sprzeciwia się administracyjnemu ograniczeniu jego prawa własności. Nadto podniósł, że sporne urządzenie melioracji szczegółowej nie wchodzi w skład żadnego przedsiębiorstwa i jest częścią składową jego nieruchomości, a zatem nie może być w ogóle przedmiotem wszczętego postępowania. Rów melioracyjny objęty wnioskiem Spółki położony na jego nieruchomości jest w pełni sprawny technicznie i nie wymaga żadnych prac hydrotechnicznych poza tymi wykonywanymi przez niego na bieżąco.

W podsumowaniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że skoro rów znajdujący się na działkach o numerach [...], [...], [...] należących do A. M. stanowi część składową nieruchomości, zaś zgodnie z art. 124b u.g.n. zobowiązanie do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania określonych w tym przepisie czynności dotyczy urządzeń nienależących do części składowych nieruchomości, zatem przedmiotowe postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Nie zgadzając się z powołaną decyzją K. Spółka z o.o.

w W. złożyła odwołanie, w którym wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji

i orzeczenie co do istoty poprzez zobowiązanie właściciela nieruchomości do jej udostępnienia. Jednocześnie zarzuciła przedmiotowej decyzji:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 124b u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, polegającą w szczególności na:

- kwalifikacji rowu melioracyjnego jako części składowej nieruchomości

z perspektywy prawa cywilnego, podczas gdy w kontekście zastosowania art. 124b rów melioracyjny należy postrzegać jako urządzenie wodne, a nie w cywilnym ujęciu przynależności wody do gruntu,

- pominięciu, że przepisy Prawo wodne stanowią lex specialis dla ogólnej zasady wyrażonej w Kodeksie cywilnym,

- pominięciu funkcjonalnego aspektu urządzenia wodnego, jako części otwartego systemu kanalizacji deszczowej z wodą płynącą,

- nieuwzględnieniu celu legislacyjnego instytucji art. 124b u.g.n., która służy realizacji obowiązków nałożonych na Skarżącego,

b) art. 205 w zw. z art. 197 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez jego nieuwzględnienie i pominięcie, że wskazana regulacja nakłada na Skarżącą obowiązek utrzymania urządzeń melioracji wodnych, które zgodnie z ustawą obejmują rowy melioracyjne,

c) art. 46, art. 47 oraz art. 48 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny poprzez ich zastosowanie w rozpoznawanej sprawie i przyjęcie, że regulacje Kodeksu cywilnego dotyczące nieruchomości i ich części składowych warunkują możliwość zastosowania art. 124b u.g.n., podczas gdy wykładania art. 124b u.g.n. powinna być dokonana na płaszczyźnie funkcjonalnej uwzględniającej przynależność rowu melioracyjnego do otwartego systemu kanalizacji deszczowej,

2. naruszenie przepisu postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe.

Decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r. nr [...], wydaną

w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 124b u.g.n., na skutek rozpatrzenia złożonego odwołania Wojewoda Zachodniopomorski uchylił zaskarżoną decyzję

w całości oraz orzekł o odmowie zobowiązania właściciela, A. M., do udostępnienia K. Sp. z o.o. z siedzibą w W., nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], nr [...] i nr [...], położonej w obrębie nr [...] miasta K., w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontem oraz zabezpieczeniem rowu melioracyjnego prowadzącego do rzeki Parsęta na odcinku od km 0+800 do km 1+760, w tym do zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie ww. czynności.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ II instancji przytoczył przepis art. 124b u.g.n. wyjaśniając, że na jego podstawie umożliwiono zobowiązanie m.in. właściciela nieruchomości, w drodze decyzji administracyjnej, do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania określonych w tym przepisie czynności, gdy ten nie wyraża na to zgody. Zastosowanie tego przepisu może mieć miejsce w sytuacji, gdy wymienione urządzenia infrastruktury technicznej nie stanowią części składowych nieruchomości.

Wojewoda podzielił w tym zakresie stanowisko organu I instancji i uznał, że rów melioracyjny znajdujący się na nieruchomości A. M. jest częścią składową tej nieruchomości.

Nadto organ wyjaśnił, że rów melioracyjny jest urządzeniem wodnym wskazanym w katalogu urządzeń wodnych w art. 16 pkt 65 lit. a ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm.). Z przepisów Kodeksu cywilnego wynika, że wszystko co jest częścią składową gruntu dzieli jego los prawny. Zatem właściciel gruntu jest właścicielem zlokalizowanych na nim urządzeń wodnych, niezależnie od tego, czy był wykonawcą tego urządzenia. Urządzenie melioracji wodnej jest inwestycją o charakterze liniowym, która przebiega na dłuższym odcinku niż tylko przez jedną nieruchomość, co oznacza, że właściciele gruntów, na których jest zlokalizowana, są właścicielami tych części, które położone są na ich nieruchomości.

Wedle organu odwoławczego sporny rów melioracyjny stanowi część składową nieruchomości stanowiącej własność A. M., co w sensie prawnym oznacza, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione w art. 124b u.g.n., a więc decyzja winna być odmowna.

Wojewoda podkreślił przy tym, że obowiązki właściciela nieruchomości względem urządzenia wodnego, wynikające z art. 205 Prawa wodnego, nie mogą stanowić podstawy do władczej ingerencji organu administracji publicznej w prawo własności innej nieruchomości.

Organ odwoławczy podzielił w tej kwestii stanowisko pełnomocnika A. M., że Spółka nie jest uprawniona do korzystania z nieruchomości stanowiącej jego własność i nie ma żadnej podstawy do twierdzenia, że takie uprawnienie jej przysługuje lub ciąży na niej obowiązek do wykonania takich prac na jego gruntach. Wedle organu takim źródłem nie mogą być decyzje Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarząd Zlewni w K. z 19 kwietnia 2018 r. nr [...] i z 10 sierpnia 2018 r. nr [...], w których udziela się pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzeń wodnych na terenie działek nr [...] i [...], położnych w obrębie ewidencyjnym B. , gmina K.. Mimo że w decyzji z 19 kwietnia 2018 r. zobowiązuje się Spółkę do konserwacji rowu na całym odcinku - do miejsca wylotu wód opadowych aż do ujścia rowu do rzeki P. - to w pouczeniu zapisano, że pozwolenie wodnoprawne nie rodzi praw do nieruchomości i urządzeń wodnych koniecznych do jego realizacji oraz nie narusza prawa własności i uprawnień osób trzecich przysługujących wobec tych nieruchomości i urządzeń.

Takich uprawnień nie można upatrywać również w decyzji Starosty Kołobrzeskiego z 8 listopada 2017 r. nr [...] o pozwoleniu wodnoprawnym dla K. Sp. z o.o. na wykonanie urządzenia wodnego polegającego na przebudowie rowu melioracji wodnej szczegółowej PD obejmującą rozbiórkę i budowę przepustu na skrzyżowaniu rowu z drogą powiatową nr 333OZ ul. [...] w K. na działkach nr [...], [...] i [...] obręb nr [...] Gmina Miasto K..

W podsumowaniu Wojewoda podniósł, że w aktualnym stanie faktycznym

i prawnym, wobec niespełnienia przesłanek art. 124b u.g.n., należało odmówić Spółce zobowiązania do udostępnienia jej nieruchomości stanowiących własność A. M., a nie jak to uczynił Starosta K. - umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. W przypadku niespełnienia jednej z przesłanek przepisu prawa materialnego decyzja rozstrzygająca sprawę powinna stanowić o odmowie przyznania uprawnień. Brak spełnienia jednej z przesłanek przepisu prawa materialnego nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania.

W tych okolicznościach organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł o odmowie zobowiązania A. M. do udostępnienia Spółce należących do niego działek w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontem oraz zabezpieczeniem rowu melioracyjnego.

K. Spółka z o.o. w W. , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Jednocześnie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego tj.:

a) art. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, polegającą w szczególności na:

- niezasadnym przyjęciu, że rów melioracyjny (w rozumieniu ustawy - Prawo wodne) stanowi część składową nieruchomości, na której się znajduje, wobec czego nie jest rodzajem urządzenia wymienionego w art. 124b ust. 1 u.g.n., w sytuacji, gdy rów melioracyjny stanowi szczególny przedmiot obrotu prawnego, uregulowany przepisami ustawy - Prawo wodne, który stanowi odrębny przedmiot własności od gruntu, na jakim się znajduje, wobec czego nie jest częścią składową tej nieruchomości, a zatem rów melioracyjny stanowi rodzaj urządzenia wymienionego w art. 124b ust. 1 u.g.n., co w konsekwencji uzasadnia zastosowanie powyższego przepisu w niniejszej sprawie i wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącej;

- analizie art. 124b u.g.n. oraz możliwości jego zastosowania, w rozpoznawanej sprawie, w bezpośrednim powiązaniu z przepisami Kodeksu cywilnego, które ogólnie stanowią o statusie nieruchomości i ich części, lecz nie można ich wprost zastosować w tej sprawie z uwagi na specyfikę przepisów Prawa wodnego, instytucji czasowego wywłaszczenia, określonego w art. 124b u.g.n., oraz celu ustawodawczego art. 124b u.g.n.,

- zastosowaniu wyinterpretowanej z Kodeksu cywilnego zasady - superficies solo cedit - przy analizie art. 124b u.g.n. oraz możliwości jego zastosowania, podczas gdy przepisy ustawy Prawo wodne stanowią lex specialis dla ww. zasady i wyłączają możliwość jej zastosowania,

- przyjęciu, że dla zastosowania art. 124b u.g.n. istotna jest kwestia własności i typowy cywilny status urządzenia wodnego, podczas gdy przepis ten w żadnym zakresie nie odnosi się do kwestii własności ani do typowej cywilnej kwalifikacji,

- nieuwzględnieniu celu legislacyjnego instytucji art. 124b u.g.n., która służy realizacji określonego celu i obowiązków nałożonych na skarżącą.

b) art. 16 pkt 65 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U.2021.2233 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niedostrzeżenie, że na gruncie przepisów Prawa wodnego bezsporna kwalifikacja rowu melioracyjnego do urządzeń wodnych nadaje mu specyficznych, szczegółowo określonych w ustawie - Prawo wodne cech funkcjonalnych, z związku z którymi stanowi swoisty przedmiot obrotu prawnego, odrębny od gruntu, na którym jest położony,

c) art. 205 w zw. z art. 197 pr.wod. poprzez jego błędną interpretację i niezastosowanie w sprawie, poprzez przyjęcie, że ww. regulacja nie może stanowić podstawy do władczej ingerencji organu administracji, podczas gdy Skarżący jest w tym przypadku zainteresowanym właścicielem gruntu przyległego, zaś sporny rów stanowi urządzenie melioracji wodnej, które łączy i przebiega zarówno przez grunt należący do Skarżącego, jak i sąsiedni grunt należący do uczestnika;

d) art. 46, art. 47 oraz art. 48 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2020.1740 z późn. zm., dalej jako: "k.c.") poprzez ich zastosowanie

w rozpoznawanej sprawie i przyjęcie, że regulacje ustawy Kodeks cywilny dotyczące nieruchomości i ich części składowych przesądzają o kwalifikacji urządzenia wodnego do nieruchomości i warunkują możliwość zastosowania art. 124b u.g.n., podczas gdy wykładnia art. 124b u.g.n. powinna być dokonana w powiązaniu z interpretacją ustawy - Prawo wodne, w tym na płaszczyźnie funkcjonalnej uwzględniającej m.in. przynależność rowu melioracyjnego do otwartego systemu kanalizacji deszczowej oraz specyfikę rowu jako urządzenia melioracyjnego i urządzenia wodnego, w sposób szczególny i specyficzny uregulowanego w ustawie — Prawo wodne, a nie w oparciu o siatkę pojęciową zawartą w regulacji prawa cywilnego dotyczących rzeczy.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:

a) art. 15 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. formułujących zasadę dwuinstancyjności postępowania poprzez wydanie w postępowaniu odwoławczym decyzji o charakterze merytorycznym, tj. decyzji reformatoryjnej, podczas gdy sprawa w pierwszej instancji została zakończona umorzeniem, a zatem nie została dwukrotnie rozpoznana merytorycznie (w obu instancjach), a to z uwagi na wydanie i faktyczne rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji w ograniczonym zakresie, skutkujące wydaniem decyzji

o umorzeniu postępowania, w oparciu o art. 105 k.p.a., co uniemożliwiło Skarżącemu skorzystanie ze środka odwoławczego od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy

w administracyjnym toku postępowania;

b) art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 80 k.p.a. wyznaczających model gromadzenia i oceny materiału dowodowego, pozwalających na rzetelne ustalenie i rozstrzygnięcie sprawy, poprzez wadliwe niezastosowanie, zebranie niewystarczającego materiału dowodowego i błędne ustalenia w sprawie, które winny być podstawą rozstrzygnięcia,

a w konsekwencji:

- błędne przyjęcie, że z pouczeń zawartych w decyzjach wodnoprawnych należy wyprowadzić wniosek, że Skarżący nie jest podmiotem uprawnionym do skorzystania

z instytucji art. 124b u.g.n., w sytuacji, gdy prawidłowa, wszechstronna ocena treści dokumentów zgromadzonych w sprawie (z uwzględnieniem jej znaczenia wynikającego z ustawy - Prawo wodne) prowadzi do uznania, że decyzje wodnoprawne, czy decyzja budowlana udzielone Skarżącemu należy uznać za pośrednie zobowiązanie, czy też pewne instrukcje dla Skarżącego, które Skarżący musi zrealizować, a co wynika z przepisów prawa,

- błędne pominięcie przy weryfikacji konieczności przeprowadzenia prac konserwacyjnych decyzji z dnia 8 listopada 2017 r. udzielającej Skarżącemu pozwolenia wodnoprawnego z uwagi na jej wygaśnięcie, podczas gdy względem ww. decyzji nie została jeszcze wydana decyzja o stwierdzeniu wygaśnięcia, a tym samym nie potwierdzono daty rzeczywistego wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego.

c) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez pominięcie przez organ II Instancji zarzutów podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu, a dotyczących odrębności przepisów ustawy Prawo wodne dla ogólnej zasady wyrażonej w Kodeksie cywilnym superficies solo cedit, odrębności samego rowu melioracyjnego - jako urządzenia wodnego - od nieruchomości, uwzględnienia w sprawie celu publicznego określonego w art. 6 pkt. 2 u.g.n., czy też kwestii przynależności rowu melioracyjnego do systemu otwartej kanalizacji deszczowej, co po wtóre przemawia za odrębnością rowu od nieruchomości oraz uzasadnia błędne wydanie decyzji organu II instancji reformatoryjnej o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącej,

d) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez organ II Instancji, iż organ

I Instancji nie rozpoznał całości sprawy w sposób merytoryczny, jednocześnie błędnie przyjmując, że jedynie nieprawidłowa jest sentencja decyzji bezpośrednio odwołująca się do umorzenia postępowania, z uwagi na jego bezprzedmiotowość, a wskutek tego wydanie decyzji rozpoznającej istotę sprawy, podczas gdy wydanie w I instancji decyzji o umorzeniu postępowania - przy zaistniałym stanie faktycznym - wymagało wydania decyzji kasatoryjnej, w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a.

Mając powyższe na względzie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak też o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norma prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Zachodniopomorski wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: "p.p.s.a.").

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten odpowiada prawu. Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym zgodnie z zaakceptowanym przez organ wnioskiem skarżącej (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 124b ustawy

o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się z urzędu albo na wniosek podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, o których mowa w ust. 1 (ust.2).

Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że może on być stosowany, jeśli kumulatywnie spełnione zostaną następujące przesłanki: wystąpi konieczność wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii wymienionych w przepisie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń oraz właściciel (użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości) nie wyraża zgody na takie udostępnienie.

Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi, czy rów melioracyjny zlokalizowany na nieruchomości należącej do uczestnika postępowania – A. M., objętej księgą wieczystą nr [...], którego dotyczył wniosek skarżącej Spółki z dnia 6 lipca 2021 r. o zobowiązanie do udostępnienia tej nieruchomości jest obiektem do którego może mieć zastosowanie regulacja wynikająca z art. 124b u.g.n.

Wyjaśnienia wymaga, że decyzja zobowiązująca do udostępnienia nieruchomości, o której mowa w art. 124b u.g.n. może dotyczyć podejmowania określonych w komentowanym artykule czynności, jednak wyłącznie w odniesieniu do tych ciągów, przewodów i urządzeń, które nie należą do części składowych nieruchomości.

Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie wśród przewodów

i urządzeń, o których mowa w art. 124b u.g.n. są sieci przesyłowe i dystrybucyjne

w rozumieniu Prawa energetycznego. W zakresie tego pojęcia są też sieci służące do transportu dwutlenku węgla, dostarczania ciepła, a także sieci wodociągów i kanalizacji. Przyjmuje się również, że chodzi przy tym o tego rodzaju sieci, które służą nieograniczonej i z góry nieustalonej liczbie i grupie osób, które spełniając konkretne warunki, staną się użytkownikami takich sieci (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2009 r., II OSK 1276/08, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei definicja części składowej gruntu została zawarta w art. 48 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm. "k.c.") w myśl którego z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Uzupełnienie powyższej regulacji wynika z art. 49 k.c., zgodnie z którym urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

Zdaniem Sądu, za prawidłowe należy uznać stanowisko organów wedle których sporny rów stanowi część składową nieruchomości należącej do A. M., bowiem jest urządzeniem trwale z tym gruntem związanym, a przy tym, co wymaga podkreślenia, nie stanowi składnika żadnego przedsiębiorstwa. W tej sytuacji nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 124b u.g.n., gdyż decyzja zobowiązująca do udostępnienia nieruchomości może być wydana jedynie w przypadku, gdy dotyczy urządzeń infrastruktury technicznej wymienionych w tym przepisie, będących składnikiem przedsiębiorstwa, a taka sytuacja nie zaistniała w niniejszej sprawie.

Wobec przytoczonych regulacji zawartych w przepisach ustawy Kodeks cywilny do których pośrednio odsyła art. 124b u.g.n. brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi odnoszącego się do zastosowania w sprawie powołanego art. 48 k.c. oraz art. 46 k.c. zawierającego definicję nieruchomości. Przy czym za niezrozumiały należy uznać zarzut dotyczący zastosowania w sprawie art. 47 k.c., który reguluje kwestię niebędącej gruntem części składowej rzeczy, tym bardziej w sytuacji gdy organ odwoławczy w żadnej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie odwołuje się do tego przepisu.

Bez znaczenia dla oceny prawidłowości przyjętych przez organy ustaleń pozostała próba odwołania się w skardze do przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm.).

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 16 pkt 65 ustawy Prawo wodne poprzez jego błędną wykładnię i niedostrzeżenie, że kwalifikacja znajdującego się na nieruchomości A. M. urządzenia jako rowu nadaje mu swoisty przedmiot obrotu prawnego wyjaśnienia wymaga, że rów jest urządzeniem ujętym w katalogu urządzeń wodnych w art. 16 pkt 65 lit. a ustawy Prawo wodne. Natomiast przez urządzenia wodne należy rozumieć urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Urządzenia wodne stanowią co do zasady część składową gruntu, na którym są zlokalizowane, do których znajduje zastosowanie reguła wynikająca z powołanego wyżej art. 48 k.c.

Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego zgodnie z którym należy odróżnić obowiązki właściciela nieruchomości względem urządzenia melioracji wodnych, o którym mowa w art. 197 ustawy Prawo wodne wynikające z art. 205 ww. ustawy od możliwości władczej ingerencji organu w prawo własności na podstawie art. 124b u.g.n., które jest możliwe po spełnieniu warunków tam określonych, a które w niniejszej sprawie nie zostały wykazane. Przy czym podkreślić należy, że skoro przepis art. 124b u.g.n. daje podstawy do ingerencji w konstytucyjnie chronione prawo własności, nie można dokonywać jego wykładni w sposób rozszerzający.

Wobec powyższego zdaniem Sądu nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 16 pkt 65 oraz art. 205 w zw. z art. 197 ustawy Prawo wodne.

W zakresie zgłoszonego zarzutu naruszenia art. 15 k.p.a., statuującego zasadę dwuinstancyjności postępowania w związku z art. 6 k.p.a., w którym została ustanowiona zasada praworządności oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy - przypomnieć wypada, że organ I instancji chociaż umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, powołując w podstawie prawnej art. 105 § 1 k.p.a. to jednak w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia dokonał merytorycznej oceny sprawy i przyjął, że skoro rów znajdujący się na terenie nieruchomości o numerach [...], [...] oraz [...] stanowi część składową nieruchomości, zatem brak jest podstaw do zastosowania art. 124b u.g.n.

Z kolei Wojewoda uznając takie działanie organu I instancji za wadliwe dostrzegł sprzeczność sentencji rozstrzygnięcia z dnia [...] października 2021 r. z jej uzasadnieniem, a w rezultacie decyzję uchylił i wydał rozstrzygnięcie merytoryczne na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W tym miejscu podkreślić należy, że postępowanie administracyjne,

z przewidzianymi w ustawie wyjątkami, jest dwuinstancyjne (art. 15 k.p.a.), a stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia przysługuje prawo wniesienia odwołania do organu wyższego stopnia. W następstwie wniesienia odwołania strona zyskuje prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ II instancji w jej całokształcie. Zasadniczo, z wyjątkiem o którym mowa w art. 136 k.p.a., organ odwoławczy wydaje rozstrzygnięcie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania przed organem I instancji. Rozstrzygnięcie organu II instancji powinno być wynikiem własnej analizy akt postępowania i oceny trafności zaskarżonej decyzji w kontekście obowiązujących przepisów prawa.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że chociaż organ I instancji, umorzył postępowanie w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. to niemniej, z treści uzasadnienia wynika, że nie skupił się na wykazaniu, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego, bowiem przedmiot sprawy nie istnieje, lecz zajął merytoryczne stanowisko analizując przesłanki wynikające z możliwości zastosowania art. 124b u.g.n.

W powołanych okolicznościach, zdaniem Sądu, organ odwoławczy uchylając tę decyzję i orzekając co do istoty sprawy, prezentując przy tym stanowisko tożsame

z zawartym w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie naruszył zasady dwuinstancyjności postępowania wynikającej z art. 15 k.p.a., jak też zasady praworządności wyrażonej w art. 6 k.p.a., a w rezultacie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Podsumowując zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, że organ odwoławczy uchybił swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. Wyciągniętych przez ten organ wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnienia wydanej decyzji za niespełniającego wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., przy uwzględnieniu zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), w sytuacji gdy organ odwoławczy odniósł się do podniesionych w odwołaniu kwestii, w tym udzielonych skarżącej pozwoleń wodnoprawnych, wydanych w oparciu o przepisy ustawy Prawo wodne, która to okoliczność jest bez znaczenia dla oceny prawidłowości przyjętych przez organ ustaleń. Pozwolenie wodnoprawne nie rodzi bowiem praw do nieruchomości i urządzeń wodnych koniecznych do jego realizacji oraz nie narusza prawa własności i uprawnień osób trzecich przysługujących wobec tych nieruchomości i urządzeń, o czym wprost stanowi art. 393 ust. 4 ustawy Prawo wodne.

Odmowa zobowiązania właściciela nieruchomości o numerach [...], [...] oraz [...] położonej w obrębie [...] miasta K. do jej udostępnienia, w tym do zapewnienia do niej dojazdu wynikała z niespełnienia przesłanek określonych w przywołanym powyżej art. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.