Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 849/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r.


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII Sa/Wa 849/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] października 2020 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R.( dalej organ odwoławczy, SKO) po rozpatrzeniu odwołania L. K. od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] sierpnia 2020 roku, nr [...] odmawiającej L. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na siostrę T. K. – orzekło – utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.

Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 roku odmówił skarżącej L. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, wnioskowanego na siostrę T. K..

W uzasadnieniu organ podniósł, iż powodem odmowy przyznania świadczenia był fakt, iż L.K. posiada prawo do emerytury oraz do zasiłku stałego, które są samodzielnymi negatywnymi przesłankami do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonymi w art. 17 ust.5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku ustawy o świadczeniach rodzinnych( Dz.U z 2020 roku, poz.111 dalej jako ustawa).

Jednocześnie organ pierwszej instancji odniósł się niejednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych w sprawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania emerytury i zasiłku stałego wskazując, iż organ skłania się do bezpośredniego stosowania zapisu ustawowego i odmowy prawa do wnioskowanego prawa do świadczenia.

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołała się L. K. gdzie zarzuciła naruszenie zasady równości poprzez zastosowanie takiej wykładni przepisu art. 17 ustawy, która pozbawia go w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy ustalił i zważył co następuje:

W dniu 25 maja 2020 roku skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą T. K., która w dniu 29 kwietnia 2020 roku została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 maja 2021 roku. Niezdolność powstała przed 1 lutego 2020 roku.

Z decyzji ZUS – Oddział w R. z dnia [...] marca 2020 roku wynika, że jest ona uprawniona do emerytury w wysokości [...]zł, a także pobiera zasiłek stały w wysokości [...] zł.

W ocenie organu skarżąca spełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust.1 pkt 4 oraz art. 17 ust.1a ustawy.

Ustawodawca w art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy postanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone między innymi prawo do emerytury lub zasiłku stałego. Warunkiem nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek określonych w art. 17 ust.1 ustawy oraz brak wystąpienia przesłanek wykluczających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy podnosił, iż podziela stanowisko organu pierwszej instancji zbieg uprawnień do emerytury i zasiłku stałego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się orzecznictwo sądów administracyjnych wskazując, że sądy opowiedziały się za tym, że w przypadku gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury, to wyczerpuje to negatywną przesłankę z art. 17 ust.5 lit.a) ustawy, a przepis jest jednoznaczny i nie wymaga żadnej wykładni.

Organ wskazywał na rozbieżności w tym zakresie w orzecznictwie sądów, jednakże w jego ocenie należy bezpośrednio stosować przepisy ustawy, które są w tym zakresie jednoznaczne.

W związku z tym w ocenie organu nie jest możliwe ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, ani w wysokości różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością otrzymywanej emerytury i zasiłku stałego. Organ powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z uzasadnienia wyroku z 19 stycznia 2017 roku, I OSK 1831/15 gdzie sąd podnosił ,, iż tylko ustawodawca może wprowadzić na podstawie regulacji ustawowej normę prawną, która pozwalałaby wprowadzić ,, mechanizm wyrównawczy’’, który wprowadziłby regułę, że świadczenie emerytalne dla osób które sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami ( ....) będą uzupełniane do wysokości przewidzianej w ustawie o świadczeniach rodzinnych .....). Ustawodawca nie przewidział również możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym, a świadczeniem pielęgnacyjnym, ewentualnie z dopłatą wyrównującą niższe świadczenie’’.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła L. K..

Zaskarżonej decyzji zarzucała:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) ustawy poprzez jego błędną wykładnię dokonaną z naruszeniem art. 32, art. 67, art. 69, art. 71 ust.1 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust.1 i 2 lit.c) Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych polegającą na uznaniu, że posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury pozbawia ją możliwości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości podczas gdy wykładnia funkcjonalna i celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że stosowanie tego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości emerytury, nadto nie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca deklarowała gotowość do rezygnacji z pobierania zasiłku stałego i emerytury.

W związku z powyższym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podnosiła, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy.

Zdaniem skarżącej organy obu instancji poprzestając na wykładni językowej wyżej powołanego przepisu przyjęły, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i zasiłku stałego, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości. Wskazywała, że była gotowa zrezygnować z zasiłku stałego i zawiesić pobieranie emerytury lecz z uwagi na trudną sytuację materialną nie mogła zrezygnować tych świadczeń w sytuacji gdy organ nie zajmował negatywne stanowisko, co do możliwości przyznania jej wnioskowanego świadczenia oraz nie miałaby ubezpieczenia zdrowotnego w tym okresie.

Podnosiła, że zgodnie z art. 8 ust.2 Konstytucji RP zasadą jest bezpośrednie stosowanie jej przepisów. Wobec powyższego obowiązkiem organów było stosowanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy. Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się potrzebę uzupełniania wyników wykładni językowej wyżej powołanego przepisu wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej oraz systemowej.

Skarżąca wskazała na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z uzasadnienia wyroku z 8 stycznia 2020 roku, I OSK 2392/19 gdzie stwierdzono, że ,, pomimo, iż proces wykładni zawsze zaczyna się od dyrektyw językowych, to nie może się do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów( uchwała NSA składu siedmiu sędziów z 10 grudnia 2009 roku, I OPS 8/09).

Skarżąca podnosiła, iż była zatrudniona do 31 sierpnia 2018 roku. Wobec pogorszenia się stanu zdrowotnego siostry musiała przejąć opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pobiera emeryturę w wysokości [...] zł oraz zasiłek stały w wysokości [...] zł. W jej ocenie niesprawiedliwym jest wyłączenie w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Powołała się na stanowisko NSA z wyroków z 28 czerwca 2019 roku, I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 roku, I OSK 2392/19 oraz z 30 kwietnia 2020 roku, I OSK 1546/19 gdzie sąd stanął na stanowisku, że zastosowanie reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury.

Jej zdaniem wykładnia językowa powołanego przepisu przyjęta przez organy narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP pozbawiając skarżącą w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo do emerytury oraz zasiłku stałego w wysokości niższej niż to świadczenie.

Z tego względu zasadnym jest stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane na skutek nieprawidłowej wykładni art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy, co uzasadnia eliminację ich z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325,dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się

z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z [...] października 2020 roku, nr [...]utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] sierpnia 2020 roku orzekającą o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą T. K..

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

o świadczeniach rodzinnych.

Organy obu instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołały się na sformułowaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy przesłankę mającą charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organ II instancji odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku skarżącej

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym wywiódł, że w świetle powyższego przepisu ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia nie jest możliwe i również brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy kwotą tego świadczenia a pobieraną przez skarżącą emeryturą.

Nie ulega wątpliwości, że wykładnia językowa (jaką zastosowały organy obu instancji) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy może prowadzić do powyższego wniosku (skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i przyznano jej prawo do zasiłku stałego, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości). Jednakże zdaniem Sądu zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia wspomnianego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do świadczeń wymienionych w powołanym wyżej przepisie, jeżeli świadczenia te są w wysokości zdecydowanie niższej niż świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu siedmiu sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, publ. ONSA i WSA 2010/2/21). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy winna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa. W dacie uchwalenia ustawy

o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat jakie ponosi w związku z rezygnacją

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa

w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już niemal dwukrotnie wyższe od otrzymywanej przez skarżącą emerytury. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytywanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w obecnych realiach jako pozbawiającego

w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, publ. Lex nr 2767685; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Go 774/19, publ. Lex nr 2759823; wyrok WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 137/19, publ. Lex 2650442; wyrok WSA w Olsztynie z 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 714/19, publ. Lex nr 2743741).

Dla prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy istotne znaczenie ma wskazanie celu i funkcji świadczenia pielęgnacyjnego. Celem omawianego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku

z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej.

W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia

w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. W tym zakresie Sąd nie przychyla się do poglądu wyrażanego w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (por. wyrok TK z 9 marca 1988 r., U 7/87, a także wyroki TK z 20 października 1998 r., K 7/98, z 17 maja 1999 r., P 6/98, z 4 stycznia 2000 r., K 18/99,

z 18 grudnia 2000 r., K 10/00, z 21 maja 2002 r., K 30/01, z 28 maja 2002 r., P 10/01,

z 18 marca 2014 r., SK 53/12).

W świetle art. 17 ust. 1 ustawy istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z treści cytowanej ustawy sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne

i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 23 listopada 2010 r., K 5/10, z 19 kwietnia 2011 r., P 41/09, z 18 czerwca 2013 r., K 37/12, z 5 listopada 2013 r., K 40/12 i z 17 czerwca 2014 r., P 6/12). Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny

w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r., K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone do emerytury w chwili wejścia w życie ustawy było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę nie ponosiła straty finansowej pobierając emeryturę. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury. W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" (orzeczenie z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95, OTK ZU nr 1/1997, poz. 7). Ustawa w swym założeniu jest w całości aktem normatywnym służącym realizacji wskazanych powyżej zasad konstytucyjnych. Zmiany wysokości świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wiązać muszą się z kolei z taką interpretacją jej przepisów, która będzie urzeczywistniała te zasady. Oznacza to, iż zasady konstytucyjne będące wyrazem określonych wartości determinują nie tylko treść aktów normatywnych stanowionych w państwie, lecz także proces stosowania prawa i związanej z nim wykładni jego przepisów. Przekładając to na rozpoznawaną sprawę wskazać należy, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy prawidłowo zinterpretowany powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Warto również zwrócić uwagę, iż TK w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 roku, SK 2/17 stwierdził, iż art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a) ustawy. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust.1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust.1 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, a także uznając, że organy dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie organ zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Weźmie zatem pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawi ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Innymi słowy, organ przyjmie, że posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie tego prawa w innym rozmiarze, w wysokości pomniejszonej o emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną przez skarżącą, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne).

Możliwie też jest rozwiązanie poprzez przyznanie skarżącej pełnego świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy skarżąca wyraża zgodę na zawieszenie świadczenia emerytalnego i rezygnacje z zasiłku stałego.