Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1568/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 a ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 469
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman, Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Protokolant ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. R. i K. R. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku likwidacji wykonanego urządzenia wodnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty L. z dnia [...] września 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w [...] solidarnie na rzecz A. R. i K. R. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. (dalej: "Dyrektor RZGW") z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] (dalej powoływana również jako "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą Dyrektor RZGW, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania K. R. i A. R. (dalej: "skarżący") oraz M. S., utrzymał w mocy decyzję Starosty L. (dalej: "Starosta") z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w sprawie nałożenia obowiązku likwidacji wykonanego urządzenia wodnego bez uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na styku działek o nr ew. [...] i [...] położonych w obrębie P., gmina P., wydaną na podstawie art. 64a ust. 5 Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001r. (t. j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 469 z późn. zm.; dalej: "Prawo wodne z 2001 r.").

II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

II.1. Starosta L. zawiadomieniem z 4 maja 2016 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w wyniku otrzymanego pisma Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. z 19 kwietnia 2016 r.. W ww. piśmie na podstawie wyników kontroli gospodarowania wodami przeprowadzonej w dniu 3 marca 2016 r., mającej za przedmiot wykonanie urządzenia wodnego na terenie działki o nr ew. [...] w miejscowości P., gm. P., gdzie podmiotem kontrolowanym był M. S. i S. S. (pełnomocnik), poinformowano o wykonaniu urządzenia wodnego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na terenie działek o nr ew. [...] i [...] w miejscowości P., gmina P. oraz złożono wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie wykonania urządzenia wodnego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Starosta ustalił, że status stron w prowadzonym postępowaniu mają również K. i A. R. (właściciele działki o nr ew. [...]). Z protokołu sporządzonego przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. z przeprowadzonej kontroli gospodarowania wodami wynika, iż na styku działek o nr ew. [...] i [...] istnieje urządzenie wodne o szerokości w dnie ok. 3,5 m i długości ok. 75 m, które wypełnione jest wodą do wysokości ok. 1 m oraz posiada szerokość na poziomie powierzchni terenu do 7 m. Ponadto ustalono, że urządzenie jest połączone z rowem, który przebiega między działkami o nr ew. [...] i [...], a z drugiej strony przy działce o nr ew. [...] występuje zagłębienie po starym rowie, który jest zarośnięty. W czasie kontroli ustalono, że urządzenie wodne położone na działce o nr ew. [...] na granicy z działką o nr ew. [...] mogło zostać przebudowane do obecnego stanu prawdopodobnie około 5 lat temu, o czym może świadczyć stan roślinności na skarpach. Ustalono także, że kontrolowany nie posiada decyzji udzielającej pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzenia wodnego lub na jego legalizację. W trakcie kontroli w imieniu M. S. wyjaśnienia składał S. S. (ojciec kontrolowanego). S. S. oświadczył, że poszerzył rów w celu odwodnienia działki o nr ew. [...]. Zdaniem Pana S. powstałe po przeprowadzeniu prac urządzenie wodne posiada szerokość ok. 5 m. Kontrolowany oświadczył także, że nie uzyskał zgody właściciela działki o nr ew. [...], gdyż uważał, że prace wykonuje na swojej działce. Do powyższego protokołu uwagi wnieśli także K. i A. R., którzy wskazali, że 90 % urządzenia wodnego powstałego w wyniku prowadzonych prac przez S. S. jest położone na ich działce o nr ew. [...]. Zdaniem skarżących prace związane z rozbudową rowu były prowadzone we wrześniu 2011 r. Ponadto podnieśli, iż przed wskazaną datą istniało zagłębienie terenu o szerokości do 80 cm, a ponadto wskazali również, że do rozbudowanego urządzenia wodnego wprowadzane są wody z drenowania działki należącej do kontrolowanego. K. i A. R. poruszyli też kwestie wycięcia drzew oraz zagospodarowania urobku z przebudowy urządzenia wodnego. K. R. wskazała wymiary powstałego urządzenia wodnego, które zostały przeprowadzone w dniu 16 marca 2016 r. podając parametry: szerokość ok. 7 m, długość ok. 80 m, głębokość od 2,5 m do 3,5 m, poziom wody od 1 m do 1,2 m. Do pisma dołączono również dokumentację fotograficzną, na której utrwalone zostało pompowanie wody z wykonanego urządzenia wodnego. Kontrolowani M. S. i S. S. pismem z dnia 15 marca 2016 r. wnieśli "odwołanie" od protokołu z kontroli, która była przeprowadzona w dniu 3 marca 2016 r., w którym złożyli zastrzeżenia do pomiaru długości rowu informując, że szerokość działki nr [...] wynosi 60 m, natomiast w protokole wskazano długość wykonanego urządzenia wodnego 75 m, podnieśli również kwestię szerokości rowu wskazując, że wynosi ona ok. 4 m. Poinformowano także, że urządzenie wodne powstało w wyniku prowadzenia prac konserwacyjnych rowu, który został uwidoczniony na mapie, a jego szerokość na poziomie terenu wynosi 3 m, zatem zdaniem S. S. rów został poszerzony o 1 m i pogłębiony o około 20 do 40 cm. Kontrolowani wnieśli również zastrzeżenie do terminu wykonanych prac wskazanych w protokole z kontroli. S. S. wskazał, że działkę nr [...] nabył [...] kwietnia 2005 r. i w tym samym czasie przeprowadzono prace związane z pogłębieniem i odmuleniem rowu. Na dowód tego kontrolowani wskazali również świadków T. U. i M. M., którzy mogą potwierdzić wskazany przez nich termin wykonywania prac. W dniu 12 maja 2016 r. M. S. i S. S, stawili się w Starostwie Powiatowym celem złożenia wyjaśnień w niniejszej sprawie. S. S. ponownie wskazał tych samych świadków, których podał w piśmie kierowanym do Dyrektora RZGW w W., a którzy mogą potwierdzić okres wykonania prac na rowie. Złożył również wniosek o legalizację przedmiotowego urządzenia wodnego, jednakże zastrzegł, że w przypadku, jeżeli wykonanie dokumentacji będzie zbyt kosztowne, to urządzenie zostanie zlikwidowane poprzez jego zasypanie do parametrów projektowych rowu. Zawnioskował również o przeprowadzenie oględzin w terenie w miejscu wykonanego urządzenia wodnego. Z powyższych wyjaśnień złożonych przez M. S. i S. S. sporządzono protokół, do którego dołączono pismo kierowane do Dyrektora RZGW w W. zatytułowane jako odwołanie od protokołu kontroli nr [...], mapkę, protokół kontroli z dnia 3 marca 2016 r., nr [...], wypis z ewidencji gruntów oraz akt notarialny. W związku z powyższym organ I instancji postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] uwzględnił ostatni z wymienionych wniosków i na dzień 25 lipca 2016 r. wyznaczył termin oględzin. Pismem z dnia 13 czerwca 2016 r. do którego dołączono również kopię mapy zaznaczając jednocześnie przedmiotowy rów, starosta dążąc do wyjaśnienia przedmiotowej sprawy, wystąpił do Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w L. Terenowy Inspektorat w P. z prośbą o udzielenie informacji, czy przedmiotowy rów figuruje w prowadzonej ewidencji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych oraz o podanie parametrów projektowych w/w rowu, jeżeli są one w posiadaniu urzędu. W odpowiedzi na powyższe Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w L. Terenowy Inspektorat w P. pismem z 20 czerwca 2016 r. poinformował, że przedmiotowy rów nie figuruje w ewidencji melioracji wodnych szczegółowych. Organ I instancji pismem z dnia 17 czerwca 2016 r. poinformował także Powiatowego inspektora Nadzoru Budowlanego w L. o prowadzonym postępowaniu w sprawie ewentualnej samowoli w celu podjęcia czynności w zakresie posiadanych przez PINB kompetencji. Pismem z 9 sierpnia 2016 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w L. przekazał sprawę dotyczącą rowu znajdującego się między działkami nr [...] i [...] w P. gm. P. do organu I instancji w celu rozpatrzenia jej zgodnie z właściwością. S. S. zawnioskował o wydanie decyzji zobowiązującej do zasypania wykonanego urządzenia wodnego i odtworzenia rowu, zgodnie z mapką geodezyjną oraz ponowił wniosek o przeprowadzenie oględzin spornego rowu. Pismem z 23 marca 2016 r. organ I instancji wystąpił do Dyrektora Oddziału Regionalnego w L. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o udostępnienie ortofotomap wykonanych podczas nalotów fotograficznych w latach: 2004, 2009, 2012 i 2015 dla działek o nr ew. [...] i [...]. W odpowiedzi na powyższe organ I instancji pismem z 11 sierpnia 2016 r. uzyskał zrzuty ekranowe z bazy danych systemu LPIS z obrazem ortofotomap wykonanych ze zdjęć lotniczych z: 20 lipca 2004 r., 19 września 2009 r., 5 maja 2012 r., 12 maja 2015 r. W dniu 25 lipca 2016 r. organ I instancji przeprowadził oględziny urządzenia wodnego powstałego w wyniku przebudowy rowu w obrębie P., położonego na styku działek nr [...] i [...]. Oględziny zostały przeprowadzone przez pracowników Starostwa Powiatowego w L. przy udziale K. i A. R. W powyższych oględzinach nie uczestniczył S. S., pomimo, że został skutecznie zawiadomiony. Jak wynika z protokołu spisanego przez organ I instancji w dniu przedmiotowej wizji, sporny rów jest położony pomiędzy działkami nr [...] i [...], posiada długość mierzoną wzdłuż działki nr [...] i wynoszącą 66,40 m. Przeprowadzono pomiar, z którego wynika, że rów został przebudowany na długości 60,9 m, szerokość rowu mierzona na powierzchni terenu w czerech miejscach w odległości, co 10 m wynosiła od 6,40 m do 7,0 m, głębokość rowu mierzona od dna rowu do powierzchni terenu działki nr [...] wynosiła od 1,90 m do 2,10 m, szerokość lustra wody mierzona w trzech miejscach wahała się od 4,5 m do 4,9 m. Poziom wody w rowie wynosił ok. 0,5 m. Z przeprowadzonego pomiaru sporządzono w protokole rysunek obrazujący powyższe ustalenia. Stwierdzono także, że w skarpie po stronie działki nr [...] w odległości 9 m od początku przebudowanego rowu znajduje się wylot węża o średnicy 8 cm. W dniu oględzin nie stwierdzono istnienia innego wylotu, pomimo twierdzenia właścicieli działki o nr ew. [...] o jego istnieniu. Ponadto stwierdzono, że skarpy powstałego urządzenia wodnego są nieregularne poobrywane, a ich powierzchnie pokrywa roślinność trawiasta oraz kilka krzaków samoistnie wyrastającej olchy i jej samosiejki o wysokości ok. 1 m. Teren po stronie działki o nr ew. [...] przy początku skarpy rowu jest pofałdowany. Od strony zachodniej rów przebiega dalej na działkach nr [...], [...] i [...] . Od strony wschodniej występuje ślad po rowie o głębokości ok. 20 - 50 cm i szerokości ok. 1 m. Rów w tej części nie spełnia swojej funkcji - jest niesprawny. A. i K. R. podnieśli, że w wyniku wykonanych prac w 2011 r. powstałe urządzenie wodne zajmuje powierzchnię ich gruntu w wielkości 80% powierzchni tego urządzenia, a do połowy działki o nr ew. [...] rozkopany rów znajduje się w 100 % na działce o nr ew. [...]. Wskazali również, że przedmiotowy rów przed wykonaniem prac miał parametry takie jak w części położonej przed działką nr [...] i posiadał takie parametry ponad 30 lat temu. W czasie oględzin poinformowano skarżących o możliwości ubiegania się przez M. S. o legalizację wykonanego urządzenia wodnego przy uwzględnieniu ich żądań. K. i A. R. wskazali, iż żądają likwidacji powstałego urządzenia wodnego do stanu pierwotnego wskazywanego powyżej oraz poinformowali, że nie zgadzają się na jego legalizację. Sporządzony na miejscu protokół nie został podpisany przez skarżących, którzy odmówili podpisania z powodu konieczności konsultacji powyższego z adwokatem. W czasie oględzin wykonano dziewięć zdjęć dokumentujących sporną części rowu. W dniu 26 lipca 2016 r. do Starosty stawił się S. S. w sprawie wykonania urządzenia wodnego bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Zapoznał się on z treścią protokołu z oględzin spornego rowu i złożył następujące wyjaśnienia, a mianowicie poinformował, że wskazani w protokole z 12 maja 2016 r. świadkowie T. U. i M. M. nie posiadają wiedzy na temat pierwotnych parametrów rowu położonego pomiędzy działkami [...] i [...]. Natomiast zostali wskazani, jako świadkowie w związku z posiadaną wiedzą i możliwością potwierdzenia przez nich daty przeprowadzenia prac na spornym rowie. Poinformował również, iż rów został odmulony do parametrów, jakie były w mapce geodezyjnej w 2005 r. Następnie w 2006 r. prace te zostały powtórzone, ze względu iż rów zamulił się ponownie oraz z uwagi na ukształtowanie terenu i piaszczystość podłoża i wtedy rów został poszerzony powyżej parametrów projektowych o ok. 1 m po stronie działki [...], zwiększono również głębokość rowu ok. 0,20 - 0,40 m. Wskazał również, że wszystkie prace były prowadzone z działki [...], a od 2006 r. do dnia dzisiejszego nie wykonywał żadnych prac na rowie. S. S. stwierdził, że rów w obecnym stanie ma długość 60,90 m jest położony w ok. 75 % na działce o nr ew. [...], której właścicielem jest M. S. Wskazał, że o zamiarze prowadzenia prac ziemnych w 2005 i 2006 roku nie poinformował sąsiada - właściciela działki o nr ew. [...] ponieważ nie wiedział kto jest właścicielem ww. działki. S. S. został poinformowany w urzędzie o możliwości ubiegania się o legalizację wykonanego urządzenia wodnego. Jak wynika z protokołu po zapoznaniu się z wymogami, jakie musi spełnić, aby zalegalizować ww. urządzenie, wycofał wniosek złożony do protokołu w dniu 12 maja 2016 r. w zakresie legalizacji. Poinformował również, że po otrzymaniu decyzji nakazującej przywrócenie rowu do stanu pierwotnego, powyższy rów zostanie przywrócony do parametrów projektowych wskazanych w mapce geodezyjnej. Do protokołu S. S. dołączył notatkę z dnia 19 lipca 2016 r. sporządzoną przez K. C. - inspektora z Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w L., z której wynika, że S. S. nie uczestniczył w kontroli w dniu 18 lipca 2016 r. przeprowadzonej przez K. C., ze względu na spór sąsiedzki i agresywne zachowanie skarżących. Poinformował także, że w zakresie wskazanego wylotu w rowie (węża typu melioracyjnego) o średnicy 8 cm i innych wylotów wskazanych przez skarżących podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 25 lipca 2016 r. - nic nie może powiedzieć w tej sprawie, gdyż nie posiada wiedzy na ten temat. Ponadto zaznaczył, że w 2005 r. wystąpił do Urzędu Gminy w P. o wydanie mu pozwolenia na wykonanie odmulenia ww. rowu, jednakże w odpowiedzi uzyskał informację, że na wykonanie takich prac nie trzeba uzyskiwać pozwolenia i że takie prace każdy prowadzi we własnym zakresie. O uzyskanie ww. pozwolenia występował ustnie i nie posiada w tym zakresie żadnego dokumentu. W dniu 1 sierpnia 2016 r. K. i A. R. złożyli pismo, w którym zawarli zastrzeżenia do protokołu z oględzin, a także całego toku postępowania. Starosta w piśmie z dnia 22 sierpnia 2016 r. poinformował K. R., że uwagi zawarte w powyższym piśmie dotyczące głównie prowadzonego postępowania zostaną uwzględnione w decyzji rozstrzygającej. Z uwagi na fakt, że w ww. piśmie zawarto również uwagi do protokołu z oględzin przeprowadzonych w dniu 25 lipca 2016 r. organ I instancji wyjaśnił, że stwierdzono od strony wschodniej rozkopanego rowu występowanie śladu po rowie o głębokości od 20 do 50 cm i szerokości 1 m. Fakt istnienia rowu znalazł również potwierdzenie w protokole z kontroli przeprowadzonej w dniu 3 marca 2016 r. przez Dyrektora RZGW w W. Z uwagi na fakt, iż w przesłanym piśmie zostały wskazane następne urządzenia wodne - rowy, które zdaniem skarżących zostały wykonane nielegalnie, organ poinformował, że należy złożyć odpowiednie wnioski i dowody do urzędu w sprawie samowolnie wykonanych urządzeń wodnych. Wyjaśniono także, że odwołanie od protokołu z dnia 25 lipca 2016 r. jest traktowane, jako wniesienie zastrzeżeń w sprawie. Pismem z dnia 4 sierpnia 2016 r. A. R. złożył "odwołanie od protokołu odnośnie stawu na działce [...]". W dniu 26 sierpnia 2016 r. do Starosty wpłynęło kolejne pismo skarżących, w którym zgłoszono uwagi do sposobu prowadzenia postępowania przez organ I instancji. W dniu 7 września 2016 r. M. S. złożył pismo, którym zwrócił się do organu I instancji z prośbą o legalizację rowu na styku działek [...] i [...] w miejscowości P.

II.2. W następstwie przeprowadzonego postępowania Starosta L. decyzją z [...] września 2016 r., nr [...] nałożył na M. S. obowiązek likwidacji wykonanego urządzenia wodnego - poszerzonego rowu na długości 60,90 m jego biegu w części położonej na działce o nr ew. [...] należącej do niego i na działce o nr ew. [...] należącej do K. i A. R., pozostawiając rów na poziomie terenu o szerokości 3 m, który będzie zajmował pas gruntu o jednakowej szerokości wynoszącej 1,5 m na każdej z działek i będzie miał przebieg wzdłuż granicy działek o nr ew. [...] i [...]. Określił, iż głębokość rowu powinna nawiązywać do części rowu położonego między działkami o nr ew. [...] i [...], która nie została zmieniona. Równocześnie należy zlikwidować wylot węża o średnicy 80 mm położonego w ww. urządzeniu wodnym w jego skarpie od strony działki o nr ew. [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Starosta wskazał, iż nie rozważył prośby M. S. o legalizację rowu na styku działek [...] i [...] w miejscowości P. z uwagi na fakt, że większa część rozbudowanego rowu jest położona na działce nr [...], która jest własnością Państwa R., a także ze względu na to, że zawarty w ww. piśmie wniosek o legalizację spornego rowu nie spełnia wymogów art. 64a ust. 1 ustawy Prawo wodne z 2001 r. Ponadto zaznaczył, że skarżący nie zgadzają się na legalizację powyższego spornego urządzenia wodnego w jego obecnej lokalizacji.

II.3. Od przedmiotowego orzeczenia odwołanie do Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W., za pośrednictwem organu pierwszej instancji złożyli K. i A. R. oraz M. S.

II.4. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. decyzją z [...] kwietnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty L. z dnia [...] września 2016 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nie znalazł dowodów świadczących o braku istnienia rowu, natomiast w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż w miejscu wykonanego urządzenia wodnego (opisanego jako staw) bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego istniał rów o szerokości 3 m na poziomie gruntu - na co wskazuje kopia dokumentu mapy ewidencyjnej z dnia 4 lipca 2016 r. Znajdująca się w aktach sprawy mapka jest jedynym dokumentem, w którym wskazano parametr dla rowu. Zdaniem Dyrektora, dowodem na istnienie przedmiotowego rowu są także wpisy w informacjach o działce, w których wykazano, iż na działce o nr ew. [...] znajdują się grunty pokryte rowami o powierzchni 0,01 ha, a na działce o nr ew. [...] grunty pokryte rowami o powierzchni 0,02 ha. W związku z powyższym twierdzenie K. i A. R. o braku przedmiotowego rowu Dyrektor uznał za bezpodstawne, a twierdzenie, że właściciel działki o nr ew. [...] wykopał staw, za niewłaściwe. Według organu odwoławczego prace wykonane przez S. S. na spornym rowie, prowadzone dwukrotnie raz w 2005 r. i raz w 2006 r., należy uznać za przebudowę istniejącego urządzenia wodnego - rowu. Pomimo, iż prowadzenie powyższych prac nie pokrywa się z datą wskazaną przez skarżących, którzy wskazali, że powyższe urządzenie wodne zostało wykonane we wrześniu 2011 r., to z analizy znajdujących się w aktach sprawy ortofotomap przekazanych przy piśmie z dnia 11 sierpnia 2016 r. przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Departament Baz Referencyjnych i Kontroli Terenowych wynika, że prace mogły być wykonywane w latach 2005 r. - 2009 r., o czym stanowią poniższe fakty: na zdjęciu z 2004 r. nie widać przebiegu rowu, natomiast na zdjęciu z 2009 r. uwidoczniony jest już jego zarys. Na zdjęciach z 2012 r. i 2015 r. widać wyraźnie przebieg wykonanego urządzenia wodnego. Dyrektor jednak podkreślił, że wykonywanie prac na rowie mogło także być prowadzone w późniejszym terminie. Powyższy szczegół nie ma znaczenia w rozstrzygnięciu, biorąc pod uwagę fakt, że wykonane urządzenie wodne zostało zrealizowane bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego. Powyższy rów nie figuruje w ewidencji melioracji wodnych szczegółowych, o czym świadczy pozyskana dokumentacja przez organ i instancji. Ponadto ww. jednostka organizacyjna województwa poinformowała także, iż działka o nr ew. [...] figuruje, jako grunt niezmeliorowany. Odnośnie zarzutu wykonania melioracji przez właściciela działki o nr ew. [...], Dyrektor zwrócił uwagę na fakt, iż Starota w zaskarżonej decyzji nakazał likwidację wylotu węża o średnicy 80 mm położonego w urządzeniu wodnym, a pomimo twierdzenia skarżących o istnieniu innych wylotów na przeprowadzonej w dniu 26 lipca 2016 r. wizji nie stwierdzono innych wylotów. Odnosząc się do zarzutów stron skarżących dotyczących wymiarów powstałego urządzenia wodnego, organ odwoławczy stwierdził, iż pomimo istniejących rozbieżności należy przyjąć wymiary przedmiotowego urządzenia wodnego, które zostały ustalone przez organ I instancji w dniu prowadzonej wizji w terenie. W tym miejscu organ odwoławczy zaznaczył, że Państwo R. uczestniczyli w przedmiotowej wizji i przedmiotowych pomiarach i nie wnosili zastrzeżeń do sposobu i miejsca prowadzonych pomiarów. Również S. S. pełnomocnik M. S. w dniu 26 lipca 2016 r. w siedzibie organu I instancji zapoznał się z treścią protokołu z oględzin spornego rowu. Dyrektor RZGW wyjaśnił, że zgodnie z art. 64a ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r., jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia, właściciel tego urządzenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację, do którego dołącza dokumenty wskazane w art. 131. W przepisie tym uregulowano zatem postępowanie wszczynane na wniosek właściciela samowolnie wykonanego urządzenia wodnego zmierzające do legalizacji tego urządzenia. Zatem zarzut nierozpatrzenia przez Starostę pisma M. S. z dnia 7 września 2016 r. jest według Dyrektora RZGW niezasadny, gdyż nie spełnia wymagań art. 64a ust. 1 Prawa wodnego. Ponadto organ I instancji wyjaśnił, iż nie rozważył prośby M. S. z uwagi na fakt, że większa część rozbudowanego rowu jest położona na działce nr [...], która jest własnością Państwa R., a którzy nie wyrażają zgody na przedmiotową legalizację. Organ II instancji stwierdził też, że Starosta L. po przeanalizowaniu całości zgromadzonego materiału w sprawie wydał prawidłowe orzeczenie opierając się na art. 64a ust. 5 ustawy Prawo wodne. Pomimo, iż z orzeczeniem organu I instancji nie zgadza się zarówno jedna jak i druga strona i może ono wydawać się dla skarżących krzywdzące, to zdaniem Dyrektora RZGW Starosta L. wydał prawidłowe orzeczenie, które zostało oparte na wystarczającym dla rozstrzygnięcia materiale dowodowym, jak i prawidłowej jego analizie, a także ocenie zawartej w decyzji Starosty L..

III.1. W skardze złożonej na ww. decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], skierowanej przeciwko całej decyzji, skarżący A. R. i K. R. podnoszą, że żadnego rowu do tej pory na działce nr [...], stanowiącej ich własność, nie było, a istniejące wówczas zagłębienie terenu nie było rowem melioracyjnym. Żądają jednocześnie likwidacji stawu wybudowanego przez M. S. na ich działce i nie zgadzają się na odtworzenie rowu na ich nieruchomości. Ich zdaniem Starosta dokonał również niewłaściwych pomiarów ww. urządzenia wodnego.

III.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. wniósł o jej oddalenie.

III.3. Na rozprawie w dniu 5 czerwca 2018 r. K. R. poparła skargę. Zakwestionowała wcześniejsze istnienie na jej nieruchomości rowu. Przedłożyła kserokopie map wydanych w 2014 i 2015 r., a także kopie wydruków obejmujących zdjęcia lotnicze wykonane dla Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2011 i 2015 r.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

IV.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem materiał zebrany dotychczas w aktach administracyjnych jest niewystarczający do sformułowania stanowczych ocen prawnych co do prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych w zaskarżonej decyzji, a kwestionowanych przez skarżących w postępowaniu przed sądem (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.).

IV.2.1. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 64a ust. 5 Prawa wodnego z 2001 r. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku. Przepis ten reguluje skutki samowoli wodnoprawnej polegającej na wykonaniu urządzenia wodne bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia w przypadku, gdy właściciel nie wystąpił skutecznie z wnioskiem o legalizację tego urządzenia (art. 64a ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r.). Przedmiotowa decyzja ma charakter sankcji administracyjnej, a jej celem jest usunięcie stanu niezgodnego z prawem. Dla zastosowania art. 64a ust. 5 Prawa wodnego z 2001 r. konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, że sporne uprzedzenie jest urządzeniem wodnym. Po drugie, że urządzenie to zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia, a następnie nie wydano ostatecznej decyzji legalizującej przedmiotową samowolę wodnoprawną. Po trzecie, konieczne jest dokładne ustalenie rodzaju i parametrów spornego urządzenia wodnego oraz zakresu prac, jakie należy wykonać aby przywrócić stan sprzed popełnienia samowoli wodnoprawnej. Pamiętać przy tym należy, że określenie treści obowiązku nałożonego na podstawie art. 64a ust. 5 Prawa widnego z 2011 r. winno być na tyle precyzyjne, aby nie powodowało wątpliwości na etapie ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organów co do zakresu stwierdzonej samowoli winny być jednoznaczne i poparte odpowiednim materiałem dowodowym zebranym w aktach administracyjnych.

IV.2.2. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nie budzi wątpliwości, że sporne urządzenie wykonane przez M. S. jest urządzeniem wodnym. Zgodnie bowiem z art. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 19 Prawa wodnego z 2001 r., pod pojęciem urządzeń wodnych rozumie się urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności: budowle piętrzące, upustowe, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy, zbiorniki, obiekty zbiorników i stopni wodnych, stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków, rekreacji lub innych celów, obiekty służące do ujmowania wód powierzchniowych oraz podziemnych, obiekty energetyki wodnej, wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód lub urządzeń wodnych oraz wyloty urządzeń służące do wprowadzania wody do wód lub urządzeń wodnych, stałe urządzenia służące do połowu ryb lub do pozyskiwania innych organizmów wodnych, mury oporowe, bulwary, nabrzeża, pomosty, przystanie, kąpieliska, stałe urządzenia służące do dokonywania przewozów międzybrzegowych. Można przyjąć, że koncepcję urządzenia wodnego oparto na założeniu, że wszystkie urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich są urządzeniami wodnymi. Zarówno rowy, jaki stawy, zostały wprost wskazane jako urządzenia wodne w powołanym przepisie Prawa wodnego z 2001 r. Równocześnie w art. art. 9 ust. 2 pkt 2 Prawa wodnego z 2001 r. przyjęto, że przepisy ustawy dotyczące wykonania urządzeń wodnych stosuje się odpowiednio do odbudowy, rozbudowy, przebudowy, rozbiórki lub likwidacji tych urządzeń, z wyłączeniem robót związanych z utrzymywaniem urządzeń wodnych w celu zachowania ich funkcji. Następnie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 3, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na wykonanie urządzeń wodnych. Skarżący od początku postępowania utrzymywali, że urządzenie wykonane przez M. S. w rejonie granicy działki inwestora (nr [...]) oraz działki skarżących (nr [...]) jest stawem, a nie rowem. Kwestia ta jest również kilkukrotnie podnoszona w skardze. Orzekające w sprawie organy przyjęły, sporne urządzenie jest rowem. W kwestii tej nie przedstawiły jednak rzeczowej argumentacji, w szczególności z odniesieniem się do ustawowej definicji rowu z art. 9 pkt 13 Prawa wodnego z 2001 r. Zgodnie z tym przepisem, przez rowy rozumie się sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ich ujściu. Uchybienie to stanowiło naruszenie m. in. art. 8 i 11 k.p.a. (zasady zaufania i przekonywania), ale nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, albowiem niezależnie od kwalifikacji spornego urządzenia (rów czy staw, a może kanał), jego wykonanie przez M. S. (mając na uwadze ustalone podczas oględzin wymiary i położenie) wymagało bezspornie pozwolenia wodnoprawnego. Rozpoznając sprawę ponownie orzekające organy będą jednak zobowiązane rzeczoną kwestię kwalifikacji urządzenia wodnego jednoznacznie ustalić i umotywować w uzasadnieniu decyzji w sposób poddający się ewentualnej kontroli instancyjnej i/lub sądowej.

IV.2.3. Kwestią o podstawowym znaczeniu w niniejszej sprawie było natomiast prawidłowe ustalenie dokładanego stanu poprzedniego, do przywrócenia którego winna zobowiązywać M. S. zaskarżona decyzja. Stanowiska stron były w tej kwestii zasadniczo rozbieżne. Otóż M. S. kwestionował w ogóle wykonanie prac na należącej do skarżących działce [...], zaś jako zakres wykonanych przez siebie prac, przynajmniej początkowo (zob. np. pismo do Dyrektora RZGW z 12 marca 2016 r.), podawał jedynie odmulenie i pogłębienie istniejącego rowu. Prace miały być wykonane około 2005 – 2006 r. Należy już w tym miejscu zaznaczyć, że w tym samym piśmie równocześnie wskazano, że rów miał mieć szerokość 3 m, gdy tymczasem pomiary dokonane podczas oględziny wskazują na szerokość ok 6 – 7 m. Należy dodać, że podczas kontroli przeprowadzonej przez Dyrektora RZGW w dniu 3 marca 2016 r. S. S. (ojciec M. S.) wspomniał już jednak o poszerzeniu rowu. Według M. S. przedmiotowe prace miały mieć miejsce w latach 2005 – 2006. Tymczasem skarżący (zob. np. protokół ze wspomnianej kontroli 3 marca 2016 r. ) prezentowali stanowisko, że sporne prace zostały wykonane około roku 2011, dotychczasowy rów (zagłębienie) miał szerokość około 80 cm, a nadto obecny rów (staw) położony jest w około 90 % na ich działce. Przy tak rozbieżnych stanowiskach stron co do stanu faktycznego obowiązkiem organów dołożenie szczególnej staranności i wnikliwości przy zbieraniu materiału dowodowego i czynieniu ustaleń faktycznych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz obowiązkiem działania organów z urzędu w kwestii gromadzenia materiału dowodowego (art. 7, 75 i 77 k.p.a.). Dowodem, który w sposób jednoznaczny wskazuje na istnienie rowu o szerokości 3 m między działkami [...] i [...] jest w zasadzie jedynie mapa o identyfikatorze ewidencyjnym [...] wydana przez Wydział Geodezji i Kartografii Starostwa L. w lipcu 2016 r. Rów miedzy tymi działkami jest również uwidoczniony na mapie dla celów opiniodawczych wydanej 1 lipca 2016 r. (karty akt administracyjnych przesłanych do Sądu nie zostały ponumerowane). W aktach sprawy znajdują się również informacje o działkach [...] i [...] pochodzące z 2016 r., z których wynika, że działki te w części stanowią grunty pod rowami (W-ŁIV). Na podstawie tych dokumentów nie jest jednak możliwe jednoznaczne ustalenie, na jaki dzień przedstawiają one stan na gruncie. Tymczasem decyzja wydawana na podstawie art. 64a ust. 5 Prawa wodnego z 2001 r. ma nakazywać przywrócenie stanu poprzedniego jaki istniał w chwili rozpoczęcia prac stanowiących samowolę wodnoprawną. Decyzja ta nie zastępuje natomiast instytucji przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego (art. 64b Prawa wodnego z 2001 r.). Z zebranych przez organy dowodów w postaci wydruków z ortofotomapy przekazanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR") przy piśmie z 11 sierpnia 2018 r. (odczytanych m. in. w powiązaniu ze zdjęciami z oględzin oraz mapami z ARiMR przygotowanymi dla A. R.) wynika ponad wszelką wątpliwość, że sporne urządzenie w obecnym kształcie jest widoczne co najmniej od 2012 r. Dowody te mogą zatem potwierdzać stanowisko skarżących co do daty wykonania spornego urządzenia (około roku 2011), przy czym należy zaznaczyć, że na mapie z 2009 r. sporne urządzenie jeszcze nie występuje. Warto zauważyć, że budowa spornego urządzenia koresponduje ze zmianą sposobu zagospodarowania działki nr [...], tj. posadowieniu tam zadaszonych konstrukcji związanych z produkcją rolną (są one widoczne na zdjęciu z 2012 r., a nie ma ich na zdjęciu z 2009 r.). Podobnie wskazane wyżej dowody potwierdzają, że sporne urządzenie jest zlokalizowane w przeważającej części na działce skarżących nr [...]. Natomiast dowody te, podobnie jak pozostałe dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, nie pozwalają na jednoznaczną ocenę przez Sąd prawidłowości ustalenia przez orzekające organy, że przed rozpoczęciem wykonywania spornego urządzenia przez M. S. pomiędzy działką nr [...] i [...] istniał rów o szerokości 3 m, po 1,5 m na każdej z tych działek. Organy rozpoznając sprawę ponownie zobowiązane będą kwestię tę jednoznacznie ustalić, mając na uwadze zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) oraz regułę, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Orzekające w sprawie organy winny zatem przede wszystkim zgromadzić dane z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dotyczące stanu spornych działek, z uwzględnieniem zmian tych danych. W szczególności chodzi o ustalenie, czy w świetle danych zawartych w tym zasobie uwidoczniony jest rów na granicy działek [...] i [...], kiedy i na jakiej podstawie dokonano ewentualnie takiego wpisu i kiedy był on ewentualnie aktualizowany. Organy winny podjąć również działania zmierzające do uzyskania jeszcze dalszych ortofotomap lub zdjęć przedmiotowych działek pomocnych w ustaleniu spornych w sprawie okoliczności. Warto zauważyć, że ARiMR w piśmie z 11 sierpnia 2016 r. poinformowała Starostę, że istnieje możliwość zwrócenia się do Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej o udostępnienie m. in. ortofotomap, w których posiadaniu nie jest ARiMR. W następnym kroku, jeżeli zebrany materiał nie pozwoli na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego w sposób podający się kontroli instancyjnej lub sądowej, organ winien rozważyć dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety (art. 84 k.p.a.). Biegły ten może poddać analizie dostępne dokumenty (m. in. mapy, wypisy, inne dane zawarte w operacie ewidencyjnym) oraz zdjęcia. Wyniki prac biegłego mogą mieć zasadnicze znaczenie dla poczynienia jednoznacznych ustaleń, czy na granicy działek [...] i [...], przed wykonaniem spornych robót przez M S., istniało urządzenie wodne, a jeżeli tak, to jakie miało położenie i jakie wymiary. Biegły ten winien również wziąć udział w oględzinach wspomnianych nieruchomości. Czynność taka może być nie tylko pomocna w ustaleniu dokładnego przebiegu urządzenia wodnego według stanu sprzed rozpoczęcia prac przez M. S., ale również w dokładnym ustaleniu położenia i wymiarów aktualnie istniejącego urządzenia wodnego (te kwestie też były sporne między stronami). Mając na uwadze skomplikowany, pod względem faktycznym, charakter sprawy, organ winien również rozważyć, czy nie przesłuchać w charakterze świadków właścicieli sąsiednich nieruchomości, którzy mogą mieć wiedzę co do faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Organ winien w końcu rozważyć, czy w sprawie nie zachodzi konieczność przesłuchania stron (art. 86 k.p.a.).

IV.3. Zakres postępowania dowodowego, jakie musi być w sprawie przeprowadzone, uzasadnia uchylenie również decyzji Starosty (art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 15 i 136 k.p.a.). Właściwy organ rozpoznając sprawę ponownie winien procedować, w aspekcie podstawy prawnomaterialnej, z uwzględnieniem przepisów Prawa wodnego z 2001 r., czyli przede wszystkim art. 64a ust. 5 tej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566 ze zm.), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego jest Prezes Wód Polskich, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego był w tych sprawach Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Przepis ten literalnie dotyczy tylko spraw wszczętych i niezakończonych, ale wnioskując a minori ad maius należy przyjąć, że tym bardziej obejmuje on sytuacje, gdy decyzja ostateczna wydana przed 1 stycznia 2018 r. została po tej dacie uchylona przez sąd administracyjny i zachodzi konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania. Jeżeli zaś chodzi o właściwość organów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, do dla ich ustalenia relewantne są przepisy nowego prawa, czyli ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (zob. m. in. 545 ust. 5 tej ustawy).

IV.4. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a Na koszty te składa się wpis w kwocie 300 zł.