Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 212/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-10-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "M" Spółka jawna w likwidacji M. G-H, R. H o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2002 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej "M" Spółki jawnej w likwidacji M. G-H, R. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.

Z danych zawartych w urzędowym wniosku o przyznanie pomocy wynika, że przedmiotem działalności wnioskodawcy jest handel detaliczny artykułami nieżywnościowymi w wyspecjalizowanych sklepach. Aktualnie spółka jest w likwidacji i nie prowadzi działalności. Ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą w wysokości 18.000 zł. Spółka nie posiada majątku, środków trwałych. Spłaca zaległe zobowiązania wobec ZUS i wierzycieli do komornika sądowego z dochodów uzyskiwanych przez wspólników. Firma nie posiada rachunku bankowego.

Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca poinformowała, że rozlicza się na podstawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów, a w związku z tym jest zwolniona ze sporządzania bilansu i sprawozdania finansowego. Wysokość zarobków wspólników na dzień [...] sierpnia 2008 r. wynosi: 1126 zł M. G.-H. i 3000 zł R. H. Miesięczne wydatki wspólników związane z bieżącymi potrzebami, jak również zobowiązania wynikłe po kontroli UKS i inne zobowiązania obciążające gospodarstwo domowe przedstawiają się następująco: prąd 145,19 zł za 2 miesiące, woda 84,18 zł za 2 miesiące, gaz 209,15 zł za 2 miesiące, śmieci 30,60 zł miesięcznie, rata zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług wg. decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr: [...] - 2.000 zł, rata zaległości podatkowej podatku dochodowym od osób fizycznych wg. decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr: [...] - 800 zł, rata należności z tytułu składek ZUS - 246,50 zł, komornik sądowy - 400 zł miesięcznie. Wspólnicy oświadczyli, że nie posiadają żadnych oszczędności, jak również przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Do pisma procesowego załączono wyciągi z rachunków bankowych obejmujące operacje za ostatnie trzy miesiące, zeznania podatkowe za 2007 rok oraz wykaz nieruchomości posiadanych przez wspólników.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych.

Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 2 powołanej ustawy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.

Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...], niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Po przeprowadzeniu analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, będące niezbędnym warunkiem do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie zostały w niniejszej sprawie spełnione.

Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca jest spółką jawną w likwidacji, a zainicjowane postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W związku z tym należy zauważyć, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością spółki, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92).

Z zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36-L złożonych przez wspólników spółki wynika co prawda, że w roku podatkowym 2007 spółka osiągnęła przychód w wysokości 18.904,54 zł przy kosztach uzyskania przychodu 36.881,46 zł, co dało stratę w wysokości 17.976,92 zł. Wykazana strata nie oznacza, iż nastąpił brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych.

Zauważyć wypada, że spółka na bieżąco spłaca raty zaległości z tytułu podatku od towarów i usług wynikające z decyzji organu skarbowego w wysokości 2.000 zł oraz zaległości wobec ZUS wynikające z umowy ratalnej w wysokości 246,50 zł miesięcznie. Oznacza to, że dysponuje środkami na spłatę ciążących na niej zobowiązań. Ponadto orzekający pragnie zwrócić uwagę na fakt, że likwidator spółki w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2008 roku na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] (sprawa o sygn. I SA/Kr 511/08) sam zaakcentował, iż spółka znalazła możliwość dalszej egzystencji i możliwości powrotu na rynek działalności gospodarczej po unormowaniu spraw związanych z zagrożeniem jej bytowi na rynku. Spółka podejmuje próby powrotu na arenę działalności gospodarczej poszukując dogodnego lokum na jej prowadzenie i odpowiedniej gałęzi działalności gospodarczej, w której mogłaby prowadzić działalność.

Odnośnie sytuacji majątkowej wspólników spółki jawnej w likwidacji należy zauważyć, że zarówno M. G.-H., jak i R. H. osiągają stałe miesięczne dochody z tytułu zatrudnienia w Spółce z o.o. "G", które na podstawie załączonych zaświadczeń z dnia [...] sierpnia 2008 roku wynoszą odpowiednio 1.126 zł i 3.000 zł brutto. Orzekający zwrócił jednak uwagę na fakt, że z uzasadnienia załączonych decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, że M. G.-H. zatrudniona jest także w firmie "E-C". za wynagrodzeniem miesięcznym 3.150 zł brutto. Ponadto posiada ona 250 udziałów po 100,00 zł każdy w Spółce z o.o. "G". O okolicznościach tych pełnomocnik strony - odnosząc się do wezwania referendarza sądowego o wykazanie miesięcznych dochodów wspólników - nie wspomniał.

Dokonana analiza przepływu środków finansowych na rachunkach bankowych wspólników spółki wskazuje, że wspólnicy regulują zobowiązania w kwotach znacznie wyższych od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Należy także zauważyć, że strona skarżąca korzysta z pomocy radcy prawnego, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego pełnomocnika. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy (orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 r. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52).

Podsumowując należy zauważyć, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach: z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej jej możliwości finansowych (por. M. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr11-12, s. 85). Przeprowadzona w niniejszej sprawie analiza nie pozwala na stwierdzenie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).