Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1270/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2021 r. sprawy C. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2021 r. C. B. (zwany dalej "stroną" lub "skarżącym") zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem M. B. Do wniosku załączył orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w C. o zaliczeniu syna do pierwszej grupy inwalidzkiej i uznaniu, że inwalidztwo istnieje od trzeciego roku życia. Ponadto dołączył oświadczenie, z którego wynika, że pobiera emeryturę, nie pracuje w gospodarstwie rolnym, nie prowadzi działalności gospodarczej i opiekuje się niepełnosprawnym synem.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził co prawda, że syn strony wymaga całodobowej opieki i pomocy, zaś strona zapewnia wszystkie potrzeby życia codziennego. Jednak strona pobiera emeryturę. W związku z tym zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej w skrócie: "u.ś.r.", brak jest podstaw do wydania pozytywnej decyzji.

Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia wniosła od niej odwołanie. W odwołaniu zaakcentowano, że syn wymaga całodobowej opieki, a strona taką opiekę sprawuje.

Odwołanie nie przyniosło jednak zamierzonego skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jako podstawę prawną swojej decyzji Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W motywach podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło najpierw przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło przepisy u.ś.r., stanowiące podstawę prawną decyzji.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do emerytury. W związku z tym Kolegium uznało, że posiadanie przez stronę prawa do emerytury stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że skarżący ma ukończone 70 lat, a więc jest w wieku poprodukcyjnym. Jego nieaktywność zawodowa jest więc spowodowana wiekiem. Ponadto prawo do świadczenia emerytalnego przysługuje mu od [...] r., a zatem od czterech lat. Z żadnego oświadczenia ani odwołania nie wynika, aby skarżący zrezygnował z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, który ma aktualnie 42 lata, a jego niepełnosprawność datuje się od trzeciego roku życia.

Ponadto zdaniem Kolegium w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie wymusza na nim konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Syn skarżącego jest zdolny do samoobsługi i nie wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w codziennej egzystencji. W szczególności jest w stanie samodzielnie się ubrać i dbać o higienę osobistą i potrzeby fizjologiczne. Nie jest osobą leżącą, pampersowaną. Samodzielnie przyjmuje pokarmy. Ponadto w skład rodziny wchodzi żona skarżącego, która z pewnością prowadzi gospodarstwo domowe i przygotowuje posiłki, albowiem w wywiadzie środowiskowym skarżący nie przypisuje sobie tych czynności. W konsekwencji w ocenie Kolegium zakres opieki świadczonej przez skarżącego nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej, uniemożliwiającej mu podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze etatu.

W konkluzji zaś Kolegium stwierdziło, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest słuszna, aczkolwiek dodatkowo z innych przyczyn niż te wskazane przez organ I instancji.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto zarzucono naruszenie art. 2, art. 32 ust. 1, art. 69, art. 71 Konstytucji RP w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit c Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami sporządzonej w Nowym Jorku 13 grudnia 2006 r., polegające na niezastosowaniu tych przepisów.

W skardze zarzucono również naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego.

W związku z podniesionymi zarzutami skarżący domaga się uchylenia decyzji Kolegium.

W uzasadnieniu skargi skarżący zaakcentował zmianę linii orzeczniczej sądów administracyjnych i ukształtowanie obecnie stanowiska, wedle którego błędnym jest odczytanie treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a wyłącznie w oparciu o dyrektywy wykładni językowej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona, a decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji ostać się nie mogły. Decyzje te zostały bowiem wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111), dalej w skrócie jak dotychczas "u.ś.r." poprzez jego niewłaściwą wykładnię, jak i z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest to, że skarżący posiada prawo do emerytury. W konsekwencji istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się w pierwszej kolejności do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.

Zgodnie z powyższym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, opierając się wyłącznie na literalnym brzmieniu powołanego powyżej przepisu, przyjęły, że ponieważ skarżący ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

Problem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. był wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych. Stanowiska w tym zakresie nie były jednolite, przy czym można w tym zakresie stwierdzić ukształtowanie się co najmniej kilku linii orzeczniczych.

Pierwsza linia orzecznicza wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury czy renty, powołując się na wykładnię językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15 czy z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15. Takie też stanowisko przyjęły organy, wydające decyzje w rozpoznawanej sprawie.

Jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 r., s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na kwotę 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury. Następnie świadczenie to było waloryzowane, co skutkowało tym, że obecnie jest już zdecydowanie wyższe od najniższej emerytury. Nie można mieć wątpliwości, że intencją ustawodawcy było ustanowienie ograniczenia, by uprawniony opiekun pobierał jedno, zapewne wyższe świadczenie. W obecnych realiach jednak świadczeniem znaczenie wyższym jest świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec powyższego stwierdzić można ukształtowanie się nowej linii orzeczniczej, wskazującej na potrzebę zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Za reprezentatywne w tym zakresie uznać wypada wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gorzowie Wielkopolskim z 20 lutego 2019 r. sygn. II SA/Go 833/18 , w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. III SA/Kr 137/19, w Gdańsku z 12 września 2019 sygn. III SA/Gd 472/19. Ta linia orzecznicza znalazła także wyraz w wyrokach Naczelnego Sadu Administracyjnego: z 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 1546/1. W wyrokach tych Sądy stanęły na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranej emerytury, podkreślając, że potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem, osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawą nie podziela jednak przedstawionego powyżej stanowiska. Natomiast akceptuje i przyjmuje za własne stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 764/20 i z 15 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 1983/20. Nie podzielono w nich stanowiska w zakresie rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością pobieranego świadczenia emerytalnego (netto). Podkreślono, że takie rozwiązanie pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r. Przepis ten wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa bowiem kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Zwłaszcza, że spowodowałoby to dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalenia przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. W powyższych wyrokach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rozwiązaniem problemu jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Emerytura jest prawem niezbywalnym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Ponadto zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Zaakcentować należy, że konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącego o przysługującej mu, zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią przepisów prawa, możliwości wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały go o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. W konsekwencji skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Przysługujące skarżącemu prawo do emerytury nie było jednak jedyną przyczyną, z powodu której Kolegium uznało za zasadną odmowę przyznania wnioskowego świadczenia. Kolegium stwierdziło bowiem, że po stronie skarżącego zachodzą jeszcze inne, nie podniesione przez organ I instancji, przeszkody do przyznania tego świadczenia.

Według Kolegium skarżący ze względu na ukończone 70 lat jest w wieku poprodukcyjnym. Jego nieaktywność zawodowa jest więc, zdaniem Kolegium, spowodowana wiekiem. Jednak takiego stanowiska, zdaniem Sądu, nie można uznać za prawidłowe. Ustawodawca wprowadzając w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w postaci nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie posłużył się bowiem kryterium wieku opiekuna. Zwracano zresztą na to uwagę już wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak wskazał przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt. I OSK 260/21 "zdolność do zatrudnienia, podjęcia pracy, prowadzenia działalności gospodarczej, czy też podejmowania pracy zarobkowej na podstawie różnych tytułów prawnych co do zasady (z wyłączeniem szczególnych zawodów co wynika z przepisów szczególnych) nie została ograniczona, ani wyłączona z uwagi na wiek. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku" (zob. także wyroki NSA: z dnia: 9 marca 2012r. sygn. I OSK 1787/11 oraz z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2304/20). W kwestii tej trafnie wypowiedział się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 14 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 19/21, stwierdzając "że skoro skarżąca ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawną, dorosłą osobą (jej wiek i zdrowie nie uniemożliwiają jej tego), to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia." Stwierdzenie to, zdaniem Sądu rozpatrującego niniejszą sprawą, można również odnieść w stosunku do skarżącego.

Ponadto nie można, zdaniem Sądu, wywodzić podstaw do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego z podniesionej przez Kolegium okoliczności, że skarżącemu już od czterech lat przysługuje prawo emerytury, zatem przez ten okres skarżący nie jest już aktywny zawodowo. Ustawodawca formułując w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie powiązał jej bowiem z wymogiem określonego maksymalnego czasookresu pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej a ubieganiem się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało na jeszcze jeden powód odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia tj. że zakres opieki przez niego świadczonej na rzecz syna nie ma charakteru opieki stałej i długotrwałej, uniemożliwiającej podjęcie mu zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Rezygnacja zaś z zatrudnienia, według Kolegium, nie jest spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad synem. Stanowiska tego Sąd również nie może uznać za prawidłowe. Zaakcentować bowiem należy, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie musi być sprawowana nieustanie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Opieka ta powinna natomiast być sprawowana zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności i mieć charakter opieki długotrwałej lub stałej (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). Sprawowanie takiej opieki wymaga dużego zaangażowania w różnych godzinach, także w sytuacjach nieoczekiwanych. Zwłaszcza, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, syn skarżącej choruje na [...], a materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwala stwierdzić, czy schorzenie to wymaga stałej obecności innej osoby. Należy jednocześnie zaakcentować, że to opiekun decyduje, czy rezygnuje z zatrudnienia i poświęca swój czas dla osoby niepełnosprawnej, czy podejmując zatrudnienie zapewnia jej opiekę w inny sposób. Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę.

Ponadto Kolegium w sposób nieuprawniony zakwestionowało w istocie orzeczenie wydane w stosunku do syna skarżącego, z którego wynika, że wymaga on opieki innych osób. Zakwestionowało również ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia [...] r. w toku postępowania przed organem I instancji, wedle których syn skarżącego z powodu stanu zdrowia i niepełnosprawności nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku, wymaga opieki osób drugich, przy czym opieka ta jest sprawowana przez 24 godziny na dobę. Kolegium położyło przy tym nacisk na to, że syn skarżącego jest w stanie samodzielnie się ubrać i dbać o higienę osobistą, mimo że z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący pomaga mu przy tych czynnościach. Ponadto zaakcentowało, że syn nie jest osobą "leżącą, pampersowaną", pomimo, że na gruncie przepisów u.ś.r. ustawodawca nie wskazał takich przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Co więcej, Kolegium oparło się na przypuszczeniu, że to żona skarżącego prowadzi gospodarstwo domowe i przygotowuje posiłki, pomimo że takie okoliczności nie zostały wprost ustalone w trakcie wywiadu środowiskowego (zresztą zasadniczo nie wyklucza to przyznania świadczenia pielęgnacyjnego). W sytuacji, w której organ odwoławczy w powyższym zakresie nie przeprowadził dodatkowego postępowania dowodowego, dokonaną przez ten organ odmienną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie sposób uznać z przekonującą.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej też jako p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zastosuje się do wskazań co do dalszego postępowania, które wprost wynikają z powyższych rozważań Sądu. Organ I instancji zaktualizuje najpierw ustalenia dotyczące zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad synem. W przypadku zaś ustalenia, że jest ona nadal sprawowana przez skarżącego w dotychczasowy sposób i w dotychczasowym zakresie, a skarżący w dalszym ciągu z powodu sprawowania tej opieki nie podejmuje zatrudnienia i tym samym spełnione są przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, zaś jedyną przeszkodą do jego przyznania jest prawo do emerytury, to wówczas organ dołoży starań, aby skarżącego zapewnić w przystępny dla niego sposób o tym, że po zawieszeniu prawa do emerytury niezwłocznie wydana zostanie decyzja o przyznaniu wnioskowanego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym działania organu powinny zostać zorganizowane w taki sposób, aby skarżący nawet przez najkrótszy czas nie został pozbawiony świadczeń, o czym skarżącego należy również w przystępny dla niego sposób zapewnić.

Przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest w Centralnej Bazie Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).