Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 666/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 68, art. 75
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o adwokaturze.
article: art. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 163 poz 1361
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Anna Tomaka-Magdoń po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej N. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 grudnia 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 1918/07 w sprawie ze skargi N. E. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. nr [...], 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz N. E. kwotę 397 zł (słownie: trzysta dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1918/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę N. E. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. o nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2005 r. Komisja Konkursowa do przeprowadzenia egzaminu konkursowego dla kandydatów na aplikantów adwokackich w Okręgowej Izbie Adwokackiej w K. stwierdziła, że N. E. uzyskała z egzaminu konkursowego negatywny wynik w ilości 182 punktów.

Wnioskiem z dnia 18 stycznia 2006 r. N. E. zwróciła się do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. o wpis na listę aplikantów adwokackich, nie kwestionując w treści tego wniosku przeprowadzonego egzaminu, ani uzyskanego negatywnego wyniku.

Uchwałą z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], Okręgowa Rada Adwokacka w K. (dalej jako: ORA) postanowiła jednogłośnie wpisać N. E. na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w K. W uzasadnieniu uchwały ORA wskazała, że skarżąca zarzuciła Komisji Konkursowej błędną ocenę ośmiu pytań i nieprzyznanie za nie punktów, mimo że odpowiedzi były prawidłowe. Wobec tego ORA dokonała weryfikacji oceny ośmiu pytań, uznała za prawidłowe udzielone na nie odpowiedzi wnioskodawczyni, stwierdziła, że skarżąca uzyskała wymaganą liczbę 190 punktów i podjęła uchwałę o wpisie. Powyższa uchwała wraz z aktami osobowymi została przedłożona Ministrowi Sprawiedliwości celem zbadania zgodności z prawem dokonanego wpisu.

Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi N. E. na listę aplikantów adwokackich Okręgowej Izby Adwokackiej w K. Stwierdził, że na listę aplikantów mogła być wpisana osoba, która uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego, tj. co najmniej 190 punktów z testu. Przepisy regulujące egzamin konkursowy na aplikację adwokacką w 2005 r. nie przewidywały możliwości doliczania do wyniku uzyskanego z testu dodatkowych punktów zarówno przez komisje konkursowe, jak i okręgowe rady adwokackie. Organy korporacyjne prowadząc nabór nie mogą samodzielnie określać istotnych wymogów, jak zasady przeprowadzania konkursu, czy zasady oceniania jego rezultatów. ORA w K. nie była zatem uprawniona do zweryfikowania uchwały Komisji Konkursowej, a tym samym doliczenia N. E. dodatkowych 8 punktów z przyczyn wskazanych w uchwale z dnia [...] lipca 2006 r. Minister Sprawiedliwości uznał wobec tego, że skarżąca uzyskała z egzaminu konkursowego 182 punkty. Nie można było zatem przyjąć, że N. E. uzyskała pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uprawniający do wpisu na listę aplikantów adwokackich, czyli co najmniej 190 punktów.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. N. E. podniosła, że test zawierał oczywiste błędy, które zostały naprawione przez ORA w K. Do skargi dołączyła kopię swego pisma z dnia 30 stycznia 2006 r. do Prezesa NRA, w którym wskazała na nieprawidłowości w teście oraz wykaz zakwestionowanych pytań wraz z uzasadnieniem podniesionych zastrzeżeń.

W piśmie procesowym z dnia 14 marca 2007 r. stwierdziła, że brak możliwości odwołania się od decyzji Komisji Konkursowej jest sprzeczny z art. 78 Konstytucji RP.

Uczestnik postępowania - ORA w K. w piśmie procesowym z dnia 13 czerwca 2007 r. - wskazała, że skarżąca pismem z dnia 20 stycznia 2006 r. zwróciła się do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej na aplikację adwokacką przy ORA w K. z wnioskiem o ponowne sprawdzenie jej testu i przeanalizowanie kwestionowanych pytań, a Przewodniczący stwierdził, że nie jest władny do zmiany tzw. klucza odpowiedzi, gdyż czynność ta może być poczyniona jedynie przez Zespół ds. koordynacji na aplikację adwokacką. W związku z tym ORA w K. pismem z dnia 8 lutego 2006 r. zwróciła się do Przewodniczącego Zespołu ds. koordynacji na aplikację adwokacką o wyrażenie zgody na ponowne przeanalizowanie jej uwag oraz reasumpcję decyzji. Pismem z dnia 30 maja 2006 r. Przewodniczący Zespołu stwierdził, że nie jest władny do podjęcia takich działań. Z uwagi na odmowę podjęcia merytorycznej decyzji przez dwa suwerenne organy, obowiązek obiektywnej i bezstronnej oceny, czy skarżąca spełnia kryteria przyjęcia w poczet aplikantów adwokackich spadł na ORA w K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Sąd I instancji stwierdził, że egzamin dla kandydatów na aplikację adwokacką, który odbył się w dniu 10 grudnia 2005 r. został przeprowadzony w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) z uwzględnieniem zmian przyjętych ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361; dalej cytowana jako: ustawa zmieniająca Prawo o adwokaturze). Nabór na aplikację adwokacką w drodze egzaminu konkursowego przeprowadzały okręgowe rady adwokackie (art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze), zaś sam egzamin miał formę testu przygotowanego przez Zespół do przygotowania pytań na egzamin konkursowy dla kandydatów na aplikantów adwokackich powołany przez Naczelną Radę Adwokacką (art. 7 ust. 4 i 10 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze). Test podlegał sprawdzeniu przez Komisję w składzie, w którym przeprowadzała egzamin konkursowy. Wynik kandydata Komisja ustalała w drodze uchwały. Wynik pozytywny otrzymywał kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów na 250 możliwych.

Ustawa zmieniająca Prawo o adwokaturze nie przewidywała odnośnie egzaminów przeprowadzonych w 2005 r. możliwości zaskarżenia samej uchwały Komisji konkursowej. Zdaniem Sądu I instancji, każdy kandydat, który przystąpił do egzaminu na aplikację adwokacką w 2005 r. mógł jednak w trybie art. 68 w związku z art. 75 ust. 5 Prawa o adwokaturze wystąpić w wnioskiem o wpis na listę aplikantów adwokackich, a okręgowa rada adwokacka była zobowiązana rozpoznać merytorycznie taki wniosek, zaś od uchwały tej kandydatowi przysługiwało odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej.

Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca wnioskiem złożonym do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. w dniu 18 stycznia 2006 r. wystąpiła o wpisanie jej na listę aplikantów adwokackich, nie kwestionując wyniku egzaminu. Zarzuty wobec egzaminu i jego wyniku N. E. postawiła w odrębnym piśmie z dnia 20 stycznia 2006 r. skierowanym do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej na aplikację adwokacką przy ORA w K., w którym kwestionowała oceny udzielonych odpowiedzi w pięciu pytaniach i wskazywała na nieprecyzyjność trzech pytań, nie wskazując przy tym, które pytania są nieprecyzyjne i które odpowiedzi zostały zakwalifikowane jako błędne.

Zdaniem Sądu I instancji, ORA w K. rozpoznała wniosek z dnia 20 stycznia 2006 r., w którym N. E. w sposób ogólny zarzuciła nieprawidłowości, co do oceny poprawności udzielonych przez skarżącą odpowiedzi na pytania oraz co do samych sformułowań pytań. Okręgowa Rada Adwokacka w K., błędnie uznając, że sformułowane w ten sposób zarzuty stanowią podstawę do przeprowadzenia z urzędu weryfikacji egzaminu i przyznania skarżącej dodatkowych punktów, naruszyła art. 7 i art. 61 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej zwanej k.p.a.). W ocenie Sądu I instancji, ORA w K. miała prawo rozpoznać merytorycznie wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich, ale nie miała podstaw do przeprowadzenia z urzędu weryfikacji egzaminu, bowiem takich uprawnień nie dawała okręgowym radom adwokackim ustawa zmieniająca Prawo o adwokaturze.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła N. E. Wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości - ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Powołała się na art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwanej p.p.s.a.) i zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 68 Prawa o adwokaturze w związku z art. 7 i art. 61 k.p.a. - poprzez przyjęcie, że wnioski skarżącej z dnia 18 stycznia 2006 r. (data wpływu) i z dnia 20 stycznia 2006 r. oraz wykaz pytań z testu na egzamin na aplikację adwokacką, o których ponowną ocenę wnosiła skarżąca, złożony do ORA w K., znajdujący się w aktach osobowych skarżącej - nie stanowiły żądania wszczęcia przez ORA w K. postępowania w sprawie weryfikacji egzaminu na aplikację adwokacką i przyznania skarżącej dodatkowych punktów.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej N. E. podniosła, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że występując do ORA w K. kwestionowała wynik egzaminu na aplikację adwokacką, podnosząc zarzut, że w ośmiu przypadkach udzieliła prawidłowych odpowiedzi na pytania, które to odpowiedzi Komisja egzaminacyjna zakwalifikowała jako błędne. W złożonym w ORA w K. piśmie zatytułowanym "Pytania z testu - egzamin na aplikację adwokacką, o których ponowną ocenę wnosi egzaminowany" skarżąca szczegółowo opisała pytania o nr 148, 149, 203, 208, 213, 117, 192 i 33, na które według jej oceny udzieliła prawidłowej odpowiedzi, a które Komisja egzaminacyjna zakwalifikowała jako odpowiedzi nieprawidłowe. W dniu 18 stycznia 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich. Złożenie wniosków o ponowną ocenę testu egzaminacyjnego oraz o wpis na listę aplikantów adwokackich świadczyło o zanegowaniu przez skarżącą wyników egzaminu. Ponadto, skarżąca w dniu 20 stycznia 2006 r. zwróciła się za pośrednictwem ORA do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej na Aplikację Adwokacką o ponowne sprawdzenie testu, załączając kopię wymienionego wyżej pisma zatytułowanego "Pytania z testu - egzamin na aplikację adwokacką, o których ponowną ocenę wnosi egzaminowany", czego potwierdzeniem jest treść korespondencji między Przewodniczącym Komisji Egzaminacyjnej a Przewodniczącym Zespołu ds. Koordynacji na Aplikację Adwokacką. Skoro skarżąca złożyła na piśmie w ORA w K. wykaz pytań, z których oceną dokonaną przez komisję egzaminacyjną się nie zgadza, podając uzasadnienie do każdego z tych pytań i wnosząc o ich ponowną ocenę - nie można uznać, że ORA z urzędu, bez wniosku skarżącej, dokonała weryfikacji wyników egzaminu na aplikację adwokacką.

W piśmie procesowym z dnia 7 lipca 2008 r. Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podał, że podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów ustawy Prawo o adwokaturze nie został uzasadniony. Stwierdził, że zaskarżony wyrok jest całkowicie słuszny i uzasadniony.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny /dalej zwany NSA/ rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania sądowego. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy przez NSA, poza nieważnością postępowania, która w sprawie niniejszej nie zachodzi, wyznacza strona przez wskazanie podstaw kasacyjnych.

W sprawie niniejszej kasatorka powołując się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. postawiła jeden tylko zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 68 Prawa o adwokaturze w związku z art. 7 i art. 61 k.p.a. - poprzez przyjęcie, że wnioski skarżącej z dnia 18 stycznia 2006 r. i z dnia 20 stycznia 2006 r. oraz wykaz pytań z testu na egzamin na aplikację adwokacką, o których ponowną ocenę wnosiła skarżąca, złożony do ORA w K., znajdujący się w aktach osobowych skarżącej - nie stanowiły żądania wszczęcia przez ORA w K. postępowania w sprawie weryfikacji egzaminu na aplikację adwokacką i przyznania skarżącej dodatkowych punktów.

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Na wstępie przypomnieć należy, że uregulowanie zasad egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką (i radcowską) w 2005 r. uregulowane zostało ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361; dalej cytowana jako: ustawa zmieniająca Prawo o adwokaturze). Ustawa ta uregulowała w nowy sposób dostęp do zawodów prawniczych, w tym także zmieniła zasady przeprowadzania egzaminów na aplikacje adwokackie i radcowskie. Ustawa zmieniająca Prawo o adwokaturze weszła w życie w dniu 10 września 2005 r., ale egzaminy na aplikacje, które miały odbyć się w tymże 2005 r. uregulowała w sposób "przejściowy", odmienny niż dotychczas i odmienny niż w latach następnych. Zasady naboru w 2005 r. na aplikację adwokacką regulował art. 6 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze (a nie, jak to mylnie podano w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, art. 7 tej ustawy).

Według tych uregulowań Naczelna Rada Adwokacka (dalej zwana NRA) powołała Zespół do przygotowania pytań na egzamin konkursowy (art. 6 ust. 4 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze). W skład 5-osobowego zespołu wchodził przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości i członek NRA, jako przewodniczący zespołu (art. 6 ust. 5 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze). Zespół przygotował jeden zestaw pytań w formie testu wyboru (art. 6 ust. 10 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze).

Egzamin przeprowadzały 5-osobowe Komisje konkursowe powołane przez okręgowe rady adwokackie i składające się z trzech adwokatów i dwóch przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości (art. 6 ust. 12 i ust. 13 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze).

Egzamin polegał na rozwiązaniu testu składającego się z 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa (art. 6 ust. 27 w związku z art. 1 pkt 15 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze w związku z art. 75i ust. 1 zmienionej ustawy Prawo o adwokaturze).

Test sprawdzała Komisja, która z przebiegu egzaminu sporządzała Protokół i ustalała wynik w drodze uchwały (art. 6 ust. 27 w związku z art. 1 pkt 15 ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze w związku z art. 75i ust. 2 i 4 oraz art. 75j ust. 1 zmienionej ustawy Prawo o adwokaturze). Pozytywny wynik egzaminu otrzymywał kandydat, który uzyskał co najmniej 190 punktów (art. 6 ust. 27 w związku z art. 1 pkt 15 w związku z art. 75i ust. 3 zmienionej ustawy Prawo o adwokaturze).

Procedury obowiązujące w 2005 r. nie przewidywały żadnych możliwości weryfikacji wyniku egzaminu, także wtedy, gdy zastrzeżenia zdających były obiektywnie uzasadnione z uwagi na błędy występujące w teście.

Jednocześnie, zgodnie z art. 74 ust. 2, 3 i 5 w związku z art. 68 ust. 1 zmienionej ustawy Prawo o adwokaturze osoba, która uzyskała pozytywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację na swój wniosek uzyskiwała wpis na listę aplikantów adwokackich.

Na gruncie ustawy o radcach prawnych i przepisów cytowanej wyżej ustawy zmieniającej Prawo o adwokaturze (art. 7) regulujących w sposób analogiczny egzamin konkursowy na aplikacje radcowskie w 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w jednolitej linii orzeczniczej prezentował pogląd, że wystąpienie błędów w sformułowaniu pytań egzaminacyjnych lub obliczaniu wyników testu nie tylko uprawniało, ale wręcz obligowało Komisje konkursowe do weryfikowania prawidłowości odpowiedzi i reagowania na dostrzeżone błędy (por. wyroki NSA z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II GSK 331/06; z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 325/06; z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 362/06; z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 42/07; z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt II GSK 543/07; z dnia 18 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 74/07; postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt II GPS 1/07). We wskazanych orzeczeniach NSA wyjaśnił, że w grę wchodzi tylko taka wykładnia przepisów prawa, która nie będzie stała w sprzeczności z celem i sensem dokonanej nowelizacji, ale jednocześnie będzie uwzględniała fundamentalną zasadę zaufania obywateli do organów Państwa i nieponoszenia przez obywateli negatywnych konsekwencji prawa niezawierającego odpowiednich mechanizmów dla jego prawidłowej realizacji.

W wyroku z dnia 15 listopada 2007 r. o sygn. akt II GSK 64/07 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił także, iż wynik egzaminu określony uchwałą Komisji konkursowej jest jedynie elementem stanu faktycznego sprawy, który - gdy zasygnalizowane zostaną istotne wątpliwości egzaminowanego - może być przedmiotem badania i oceny w postępowaniu, w którym dokonuje się wpisu na listę aplikantów. NSA wskazał, że biorąc pod uwagę możliwość powstania błędów przy opracowaniu pytań, czy pomyłek przy przeliczaniu zdobytych punktów, fakt uzyskania negatywnego wyniku egzaminu konkursowego nie pozbawia osób, które nie zgadzają się z oceną Komisji konkursowej, uprawnienia do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów. Dla dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ rozpatrujący wniosek o wpis winien w ramach tego postępowania ocenić zasadność podnoszonych wątpliwości prawnych. W szczególności organ dokonujący wpisu może zwrócić się do Komisji o weryfikację wyniku egzaminu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący sprawę niniejszą poglądy powyższe w pełni podziela. Obowiązujące w 2005 r. przepisy nie przewidywały procedur weryfikacji błędów w teście, ani weryfikacji wyników egzaminu testowego, a jednocześnie liczne skargi kandydatów wskazywały, że w teście były błędy, a odpowiedzi wskazane w "kluczu" nie zawsze były prawidłowe. W tym stanie rzeczy zasadny był zarówno wyrażany wielokrotnie przez NSA pogląd, iż Komisje konkursowe mogą weryfikować wyniki egzaminu w razie dostrzeżenia błędów w teście, jak również pogląd, że kwestionowany przez zdającego negatywny wynik egzaminu podlega kontroli także w postępowaniu dotyczącym wpisu na listę aplikantów. Nie jest bowiem możliwy do zaaprobowania pogląd, że w państwie prawa organy dokonujące wpisu na listę aplikantów, a więc decydujące o przyznaniu obywatelowi uprawnienia (do bycia aplikantem) nie mogą zweryfikować istnienia przesłanek przyznania tego uprawnienia (pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego), także wtedy, gdy dostrzegają, że przesłanki zostały ustalone wadliwie (wynik negatywny jest wynikiem błędnym), a brak innych procedur weryfikacji błędów.

Zważywszy powyższe uznać należy, że co do zasady, okręgowe rady adwokackie w postępowaniu o wpis na listę aplikantów były uprawnione i zobowiązane badać, czy zakwestionowany przez z wnioskodawcę negatywny wynik egzaminu jest prawidłowy.

ORA w K., do której wpłynął wniosek o wpis na listę aplikantów, mimo uchwały Komisji o negatywnym wyniku egzaminu konkursowego, mogła w postępowaniu o wpis badać zasadność poglądu wnioskodawczyni, iż spełnia ona przesłankę pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego.

Jak wynika ze znajdującej się w aktach dokumentacji, ORA weryfikując istnienie przesłanki pozytywnego wyniku egzaminu nie dokonała tej weryfikacji "z urzędu", ani pochopnie, bowiem N. E., przy braku procedur odwoławczych, zakwestionowała prawidłowość wyniku egzaminu na wiele sposobów.

Po pierwsze 18 stycznia 2006 r. złożyła wniosek o wpis, którego warunkiem jest pozytywny wynik egzaminu, co świadczy niewątpliwie o tym, iż kwestionowała negatywny wynik egzaminu. Ponadto złożyła do ORA pismo z dnia 20 stycznia 2006 r., w którym kwestionowała prawidłowość 8 pytań wraz z "Wykazem kwestionowanych pytań" i uzasadnieniem wątpliwości. Skarżąca zwracała się też ze swoimi wątpliwościami do Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej (e-mail z dnia 30 stycznia 2006 r.) i do Ministra Sprawiedliwości (pismo z dnia 16 marca 2006 r.). Prezes NRA nie odpowiedział, Minister wyjaśnił, że brak trybu odwoławczego. Jak wynika z pism ORA w K., organ ten podzielając wątpliwości kandydatki zwracał się, przed podjęciem uchwały o wpisie, zarówno do Przewodniczącego Komisji, jak i do Przewodniczącego Zespołu, który opracował pytania testowe, o weryfikację wyników egzaminu. Obaj uznali, że nie mają kompetencji do weryfikacji wyniku egzaminu.

W tym stanie rzeczy ORA w K. sama dokonała szczegółowej analizy merytorycznej zakwestionowanych pytań i odpowiedzi i uznała, że wszystkie zastrzeżenia wnioskodawczyni są zasadne, a prawidłowo ustalony wynik egzaminu powinien być pozytywny, co uzasadniało dokonanie wpisu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w stanie faktycznym i prawnym występującym w 2005 r., wobec występujących nieprawidłowości w teście i braku procedur odwoławczych, takie działanie ORA mieściło się w granicach prawa.

W tym stanie rzeczy sprzeciw Ministra Sprawiedliwości, oparty jedynie na poglądzie, iż w 2005 r. negatywny wynik egzaminu, choćby nieprawidłowy, nie mógł być wzruszony w postępowaniu o wpis z uwagi na brak procedur weryfikacyjnych, naruszał prawo.

Przypomnieć należy, że decyzja o sprzeciwie stanowi akt nadzwyczajnej weryfikacji działań samorządu w przedmiocie wpisu na listę aplikantów, a jej podjęcie uchyla skuteczność dokonanego przez ORA wpisu. Oddalając skargę na decyzję o sprzeciwie Sąd potwierdza, że działanie Ministra było legalne, a spowodowane decyzją uchylenie skuteczności wpisu jest zgodne z prawem, bowiem przesłanki dokonania wpisu nie były spełnione.

Jak wykazano wyżej, w postępowaniu o wpis ORA była uprawniona do weryfikacji zakwestionowanej przez wnioskodawczynię oceny testu, a Minister, aby skutecznie wnieść sprzeciw musiałby ocenić merytorycznie zasadność przeprowadzonej weryfikacji, czego jednak nie uczynił, a do ocen przeprowadzonych przez ORA w ogóle nie odniósł się. W tym stanie rzeczy Minister nie wykazał, że dokonana przez ORA ocena, iż wnioskodawczyni spełnia przesłankę zdania egzaminu - była wadliwa. Zatem wniesienie sprzeciwu naruszało prawo wnioskodawczyni do uzyskania wpisu wynikające z art. 68 w zw. z art. 75 zmienionej ustawy Prawo o adwokaturze.

Oddalenie skargi na sprzeciw Ministra, niezawierający merytorycznej oceny zasadności weryfikacji dokonanej przez ORA, narusza prawo materialne, tj. art. 68 w związku z art. 75 zmienionej ustawy Prawo o adwokaturze, bowiem prowadzi do akceptacji uchylenia skuteczności dokonanego wpisu bez rozważenia, czy były spełnione przesłanki do jego dokonania. Wobec nietrafności oceny, że w postępowaniu o wpis w 2005 r. nie była dopuszczalna weryfikacja zakwestionowanego wyniku testu przez organ dokonujący wpisu, wadliwe było uznanie, że weryfikacji tej organ dokonał "z urzędu". W postępowaniu o wpis organ był zobowiązany badać, czy istnieją przesłanki dokonania wpisu, a w przypadku zakwestionowania przez wnioskodawczynię wyniku egzaminu mógł samodzielnie ocenić istnienie przesłanki wpisu. Sam fakt weryfikacji wyniku egzaminu w postępowaniu o wpis nie stanowił o wadliwości tego postępowania i nie uzasadniał wniesienia sprzeciwu, zatem oddalenie skargi na tak umotywowany sprzeciw naruszało prawo materialne.

Z uwagi na powyższe podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 68 Prawa o adwokaturze należy uznać za uzasadniony.

Wobec postawienia przez kasatorkę jednego tylko zarzutu naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, rozpoznał skargę i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. o sprzeciwie od wpisu N. E. na listę aplikantów adwokackich.

O kosztach postępowania NSA orzekł na podstawie art. 209, art. 210 § 1, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zmianami) i zasądził kwotę 397 zł, na którą składa się równowartość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (100 zł), opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku Sądu I instancji (100 zł), opłaty skarbowej za pełnomocnictwo (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną, nie występował w postępowaniu przed Sądem I instancji i nie uczestniczył w rozprawie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym (180 zł).