Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2885/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 135, art. 174, art. 176, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 209
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 15 § 1, art. 33, art. 59 § 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 43
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 850/12 w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. N. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 850/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. N. (zwanego dalej: "zobowiązanym" lub "skarżącym") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. dokonał zajęcia rachunku bankowego, a zawiadomienie o tym zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu 16 września 2011 r. Pismem z 29 września 2011 r. zobowiązany złożył skargę dotyczącą prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazując, że zawiadomienie o zajęciu zostało wydane z naruszeniem art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; zwanej dalej: "u.p.e.a."), gdyż zobowiązany nie otrzymał od wierzyciela upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku. Postanowieniem z 5 grudnia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie oddalił wniesioną skargę, a ponadto powiadomił zobowiązanego o konieczności wniesienia zarzutu polegającego na braku uprzedniego doręczenia upomnienia.

Pismem z 21 grudnia 2011 r. skarżący złożył zarzut dotyczący braku doręczenia upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.) oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z 14 lutego 2012 r. organ egzekucyjny odmówił uwzględnienia zarzutu z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia, zaś postanowieniem z 13 lutego 2012 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu na rozstrzygnięcie z 13 lutego 2012 r. zobowiązany zarzucił naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 81 u.p.e.a. i art. 40 § 1, art. 42 do 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. J. N. argumentował, że potwierdzenie odbioru zawiadomienia o zajęciu oraz odpisu tytułu wykonawczego w 16 września 2011 r. przez A. N., nie będącą pełnomocnikiem strony, nie mogło być skuteczne względem zobowiązanego. Egzekucja nie mogła być więc prowadzona a postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone.

Postanowieniem z 12 kwietnia 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego nie stwierdzając podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 u.p.e.a.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że doręczenie adresatowi tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nastąpiło z zachowaniem przesłanek wymienionych w art. 43 k.p.a. Jak wynika bowiem z analizy zwrotnego potwierdzenia odbioru, odbiór przesyłki pokwitowała podpisem A. N. (żona), będąca pełnoletnim domownikiem, który podjął się oddania przesyłki adresatowi. Organ podkreślił, że zobowiązany mylnie sugerował jakoby przesyłka została doręczona na ręce pełnomocnika, którego - jak twierdził - nie ustanowił w postępowaniu egzekucyjnym. Nie jest bowiem tożsame ustanowienie pełnomocnika działającego w imieniu swojego mocodawcy (na ręce którego co do zasady doręcza się przesyłkę), z dorosłym domownikiem, który podjął się oddania przesyłki adresatowi.

W skardze do sądu administracyjnego J. N. domagał się uchylenia powyższego postanowienia wskazując na naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 140 w zw. z art. 7 k.p.a., art. 40 § 2, art. 42 i art. 44 k.p.a. w zw. z art. 15 § 1 i art. 18 u.p.e.a. oraz art. 33 pkt 7 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w motywach rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności podniósł, że na gruncie niniejszej sprawy wierzyciel był zobligowany do skierowania do zobowiązanego upomnienia wzywającego do wykonania obowiązku, zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541).

Sąd potwierdził następnie skuteczność doręczenia odpisu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego w trybie art. 43 k.p.a., podnosząc, że nastąpiło ono do rąk A. N. (dorosłego domownika), która pokwitowała odbiór zobowiązując się do przekazania przesyłki adresatowi.

Końcowo Sąd stwierdził, że organy zasadnie odmówiły umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., który stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki zaistniał. Fakt odbioru adresowanej do zobowiązanego przesyłki poleconej zawierającej upomnienie przez domownika, o którym wiadomo, że był osobą dorosłą, przy adnotacji doręczającego przesyłkę, że odbierający przesyłkę domownik zobowiązał się oddać przesyłkę adresatowi, uprawniał organ do przyjęcia skuteczności doręczenia zastępczego.

Mając powyższe na względzie Sąd ocenił wniesione przez stronę zarzuty jako niezasadne.

W skardze kasacyjnej J. N. wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie.

Sąd bowiem niezasadnie uznał, że Skarżący otrzymał "upomnienie", zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a. Dokumentem tym było zawiadomienie z dnia 11 września 2014 r., wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., o treści: "Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem". Skierowane było ono do banku i zawierało wezwanie, aby bank bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunków bankowych zobowiązanego.

Przedmiotowe stanowisko Sądu narusza – zdaniem strony – art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w związku z art. 15 § 1 tej ustawy, gdyż pomimo braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a. – została wszczęta egzekucja w formie środka egzekucyjnego, tj. zajęcia konta bankowego. Tymczasem istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec spełnionej przesłanki określonej w art. 59 § 1 pkt 7 (zobowiązanemu nie doręczono upomnienia chociaż obowiązek taki ciążył na wierzycielu).

W skardze kasacyjnej podniesiono także zarzut naruszenia art. 1 w związku z art. 135 p.p.s.a., a także art. 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 135 tej ustawy, stanowiące również podstawę skargi kasacyjnej.

Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną jej podstawą prawną, nieprawidłowo przyjął, że dokument nazwie "zawiadomienie" z dnia 14 września 2011 r. jest "upomnieniem przedegzekucyjnym" w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a. Tym samym Sąd nie dostrzegł naruszenia prawa, polegającego na błędnym przyjęciu przez organy podatkowe, że dokument, który w imieniu Skarżącego miałaby otrzymać 16 września 2011 r. A. N., był "upomnieniem". Dokument ten nie spełniał wymogów określonych w art. 15 § 1 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie przypomnieć należy, że, na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a., poza uregulowanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których w sprawie nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają adekwatne do niej zarzuty kasacyjne sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami wynikającymi z unormowań art. 174 i art. 176 p.p.s.a.

W obszarze unormowania art. 174 p.p.s.a. dopuszcza się dwie podstawy kasacyjne: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Stosownie do art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu, zaś naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie podciągnięto pod hipotezę określonej normy prawnej. Natomiast zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Użycie przez ustawodawcę słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu powinien zachodzić związek przyczynowy. Związek ten nie musi być realny, wystarczy, że zaistniała hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku sprawy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy skonstatować, że skarga kasacyjna wniesiona w sprawie niniejszej wymogów tych dostatecznie nie spełnia.

Otóż pełnomocnik Skarżącego, w petitum analizowanej skargi kasacyjnej, postawił zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 § 1 u.p.e.a. i art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wskazane przepisy prawne nie mają charakteru materialnego, a zatem nie mieściły się w podstawie kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Normy te są bowiem przepisami procesowymi, i dotyczą odpowiednio przypadków niemożności wszczęcia egzekucji należności pieniężnej bez uprzedniego doręczenia upomnienia zobowiązanemu, (art. 15 cyt. ustawy) oraz konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, chociaż obowiązek taki ciążył na wierzycielu (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.).

Podkreślić także należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dokonywał oceny prawidłowości doręczenia zobowiązanemu upomnienia i nie dokonywał wykładni art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pod tym kątem. Postępowanie dotyczące właśnie tego zarzutu tj. braku doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego – toczyło się odrębnie, w sprawie zakończonej postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 26 marca 2012 r. Skarga zobowiązanego na to postanowienie została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 sierpnia 2012, sygn. akt I SA/Kr 849/12. Również oddalona została skarga kasacyjna strony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014, sygn. akt II FSK 2884/12.

W niniejszej sprawie skarżący przeniósł zarzuty dotyczące kwestii doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w sposób wskazany w art. 43 k.p.a. na rozstrzygnięty już w innym postępowaniu (opisanym wyżej) problem nieotrzymania przez zobowiązanego upomnienia w rozumieniu art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił tymczasem w uzasadnieniu wyroku zasadność, poprawność i słuszność skierowania sprawy na drogę postępowania administracyjnego wobec prawidłowego doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego. Akurat te okoliczności nie były przez skarżącego kwestionowane.

W związku z powyższymi konstatacjami należało zarzuty naruszenia art. 15 i art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. powołać w ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Jednakże w tak zaprezentowanej formie, również nie odniosłyby zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż dotyczą kwestii nie objętej zakresem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Zaakcentować także należy, iż naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania to dwie różne i nietożsame podstawy kasacyjne odrębnie unormowane w art. 174 p.p.s.a., i nie mogą być one bezzasadnie wykorzystywane w sposób zamienny, jak to uczynił wnoszący skargę kasacyjną.

Dodatkowo także zaznaczyć należy, że Sąd nie rozpatrywał okoliczności, które mogłyby być przedmiotem zarzutów egzekucyjnych na podstawie art. 33 u.p.e.a., bowiem sprawa dotyczyła wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż (jak twierdził zobowiązany w uzasadnieniu wniosku) nie udzielił nikomu pełnomocnictwa w jakiejkolwiek sprawie egzekucyjnej.

Tymczasem, jak to wyjaśnił Sąd I instancji, z akt postępowania egzekucyjnego wynika, że odpis tytułu wykonawczego z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego odebrała A. N., która jako dorosły domownik, podjęła się oddać pismo skarżącemu. Wskazany dokument został zatem doręczony w trybie przewidzianym w art. 43 k.p.a. (str. 7-8 uzasadnienia wyroku).

Powyższe okoliczności uzasadniały odmowę umorzenia postępowania, wobec braku przesłanek o jakich mowa w art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Odnosząc się do zrzutu naruszenia art. 1 w zw. z art. 135 p.p.s.a. wyjaśnić należy, iż niezbędność zastosowania przez sąd przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów innych niż zaskarżone, wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy dla końcowego jej załatwienia oznacza zapewnienie "ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy". Obowiązkiem sądu administracyjnego jest stworzenie takiego stanu, by w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Tymczasem w niniejszej sprawie, czego nie chce zrozumieć strona skarżąca, problem zarzutu (spóźnionego) dotyczącego braku doręczenia upomnienia, został ostatecznie rozstrzygnięty przez organ egzekucyjny, a nadto poddany ocenie pod kątem zgodności z prawem zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania, na które składają się koszty zastępstwa procesowego, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c i ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490).