Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 24/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 28 ust. 2 i 3 pkt 1  6 , art. 48b i art. 86
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1  3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski, sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Protokolant Sekretarz sądowy Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 19 lutego 2014r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 6 czerwca 2013 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek W.K. (powoływanego dalej również jako: "wnioskodawca", strona", "skarżący") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy w łącznej wysokości 7.076,50 zł.

Wskazując na trudną sytuację finansową, wnioskodawca w złożonym w toku postępowania oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji majątkowej podał, że w okresie od stycznia 2006 r. do 13 września 2011 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie działalności prawniczej. Aktualnie nie prowadzi działalności i pobiera zasiłek z urzędu pracy w wysokości 635,40 zł brutto. Ponadto osiąga dochód z wynajmu lokalu w kwocie 487 zł netto. Nie korzysta z pomocy społecznej. Posiada mieszkanie o pow. 56 m² oraz udział w wysokości 1/5 części działki gruntu w K. o pow. 1.960 m². Obciążają go zobowiązania z tytułu podatku od spadków i darowizn w wysokości 21.379 zł w związku z nabyciem w drodze spadkobrania nieruchomości w K. oraz kosztów postępowania należnych Wojewodzie w wysokości 1.200 zł. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ponosi koszty utrzymania w wysokości 536,56 zł miesięcznie, w tym za energię – 77,31 zł, opał – 60 zł, gaz – 39,26 zł, wodę i kanalizację – 24,99 zł, leczenie – 200 zł, środki higieny osobistej i czystości – 84 zł, żywność – 100 zł. Wskazał ponadto, że jest w podeszłym wieku i choruje na zaawansowaną chorobę wieńcową

Do oświadczenia wnioskodawca dołączył kopie następujących dokumentów: decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, faktur dotyczących zakupu mediów oraz lekarstw, postanowienia Sądu Rejonowego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]’, stwierdzającego nabycie spadku, zeznania PIT – 36 wraz z PIT/O za 2012 r., decyzji o przyznaniu zasiłku dla osoby bezrobotnej, upomnienia wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowej z dnia "[...]", potwierdzeń przelewów na rzecz Urzędu Skarbowego i Urzędu Wojewódzkiego, a ponadto zaświadczenie lekarskie i oświadczenie o nieotrzymywaniu pomocy de minimis,

W dalszym toku postępowania skarżący pismem z dnia 15 lipca 2013 r. zgłosił wniosek o przesłuchanie w charakterze świadków pracowników Inspektoratu ZUS na okoliczność bezczynności organu i braku reakcji na nieprawidłowości w składanych przez niego deklaracjach rozliczeniowych w okresie od lutego 2008 r. do sierpnia 2009 r.. Podniósł, że pomimo obowiązków nałożonych na ZUS przez ustawodawcę, organ nie przystąpił do kontroli jego rozliczeń, która powinna być przeprowadzona już w pierwszym miesiącu złożenia deklaracji na niepełną wysokość należnych składek na ubezpieczenie. Przyjmował natomiast i zatwierdzał błędne deklaracje przez okres ponad półtora roku.

W piśmie z dnia 15 lipca 2013 r. wnioskodawca wyjaśnił, że w skład spadku nabytego postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia "[...]", o sygn. "[...]", wchodzi niezabudowana nieruchomość w K. o pow. 1.960 m². Wskazał ponadto, że osiąga dochód m.in. z tytułu najmu nieruchomości w S., której jest współwłaścicielem, a jego udział we współwłasności wynosi 1/18. Aktualnie dochód pozwala na zaspokojenie potrzeb, jednakże sytuacja zmieni się we wrześniu 2013 r., kiedy kończy się uprawnienie do zasiłku dla bezrobotnych.

Decyzją z dnia "[...]’ Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako "Zakład" lub "ZUS"), odmówił W. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy w łącznej wysokości 7.076,50 zł. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż sprawie nie zachodziły przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako: "u.s.u.s.". W toku postępowania egzekucyjnego ustalono bowiem, że skarżący posiada nieruchomości oraz wierzytelność, która może być przedmiotem egzekucji. Odmowę umorzenia składek uargumentowano też tym, że ocena sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej strony nie wykazała, by zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie".

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazywał na solidarną odpowiedzialność, Jego oraz ZUS, za powstałe zadłużenie z tytułu składek. Zarzucał, że organ niezasadnie odmówił przeprowadzenia wnioskowanego dowodu na okoliczność przyczynienia się ZUS do powstania zadłużenia poprzez nierzetelny pobór i kontrolę składanych deklaracji. Podniósł, że Zakład wprowadził stronę w błąd, przez co naruszył art. 48b i art. 86 u.s.u.s., a ponadto przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach naliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 78, poz. 465 ze zm.). Nie zgodził się z oceną ZUS w kwestii przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Podał, że ze środków otrzymanych w związku ze spadkobraniem po O.R. dokonał spłaty poręczenia wekslowego organizacji pożytku publicznego. Ponadto, nie nabył spadku po A.P., gdyż swój udział w tym spadku przekazał zapisobiercy M.P.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych ww. rozstrzygnięcie z "[...]’ utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca prowadził od dnia 1 lutego 2006 r. pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie usług prawniczych. Dokonał z tego tytułu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, deklarując podstawę wymiaru składek wynoszącą 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Decyzją z "[...]’, po uprzednim przeprowadzeniu kontroli rozliczeń składek strony, ZUS ustalił należną podstawę wymiaru składek za okres od 1 lutego 2008 r. do 2 września 2009 r., wskazując, że stosownie do art. 18 u.s.u.s. skarżący mógł jedynie przez okres pierwszych 24 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, tj. do dnia 31 stycznia 2008 r. korzystać z podstawy wymiaru składek wg zadeklarowanej kwoty nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Natomiast od dnia 1 lutego 2008 r. należna podstawa wymiaru składek powinna wynosić 60% przeciętnego wynagrodzenia. Jak wskazał ZUS, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", oddalił odwołanie strony od powyższej decyzji, a następnie Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", oddalił apelację od powyższego wyroku. Następnie w dniu "[...]" ZUS wydał decyzję określającą zaległości z tytułu nieopłaconych składek w wysokości 7.940,90 zł., tj. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 7.089,23 zł oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy w wysokości 851,67 zł. Decyzja ta w związku z odwołaniem strony, została poddana kontroli sądowej, na skutek której wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", oddalił odwołanie strony, a następnie Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", oddalił złożoną przez stronę apelację. Jak wskazał ZUS, podniesione w aktualnie prowadzonym postępowaniu zarzuty dotyczące okoliczności powstania zaległości z tytułu składek były już przedmiotem rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w ww. wyroku z dnia "[...]", który jako niezasadną ocenił argumentację strony obarczającą organ rentowy odpowiedzialnością za przyczynienie się do powstania zaległości składkowych. Odwołując się do art. 46 ust. 1 – 3 u.s.u.s., Sąd wskazał, że to ubezpieczony, jako płatnik składek, zobowiązany był do działań wynikających z ustawy.

Uznając w dalszej kolejności, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., Zakład podniósł, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony na podstawie tytułów wykonawczych nr "[...]" oraz od nr "[...]" do nr "[...]", dokonano zajęcia wynagrodzenia oraz rachunku bankowego zobowiązanego. Ustalono ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem mieszkania w G. przy ul. "[...]" (nr księgi wieczystej KW "[...]"), udziału 1/70 części położonej w G. działki o nr "[...]" i o pow. 0,2695 ha (nr KW "[...]"), udziału 3/9 części zabudowanej działki w G. o nr "[...]" i o pow. 0,0949 ha (nr KW "[...]"), wieczystym użytkownikiem działki zabudowanej w G. o nr "[...]" i o pow. 0,0018 ha (nr KW "[...]"). Podniesiono również, że od dnia 21 października 2013 r. skarżący podjął zatrudnienie. Uznając zatem, że ww. składniki majątku mogą być przedmiotem egzekucji, Zakład ocenił, iż podjęcie decyzji o umorzeniu składek w oparciu o art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s., byłoby przedwczesne.

Wskazując natomiast, że we wniosku strona odwołała się do przesłanek umorzenia ww. należności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., Zakład przywołał brzmienie § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki; Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Podniósł, że użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności" oznacza, iż w jego zakresie mieszczą się wszystkie przypadki, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Mając to na uwadze, ZUS wskazał, że skarżący jest kawalerem. W okresie od 15 września 2011 r. do 14 marca 2012 r. oraz od 15 marca do 20 października 2013 r. zarejestrowany był jako osoba bezrobotna, przy czym od 23 marca do 22 września 2013 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Natomiast od 15 marca 2012 r. do 14 marca 2013 r. zatrudniony był w Firmie A, gdzie aktualnie ponownie podjął zatrudnienie. W ocenie organu, powyższe okoliczności przeczyły argumentacji skarżącego, że jest osobą społecznie wykluczoną. Organ uwzględnił m.in. podaną przez stronę wysokość miesięcznych dochodów obejmujących zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ok. 550 zł oraz czynsz z tytułu najmu w kwocie 487 zł, jak również miesięczne koszty utrzymania w wysokości 490,07 zł. Wskazał również na zaległości z tytułu podatków w kwocie 21.379 zł, które skarżący spłaca w 400 zł miesięcznych ratach oraz zobowiązanie wobec Wojewody na sumę 1.200 zł, które reguluje w wysokości 100 zł miesięcznie. Podniósł, że w dniu 15 lipca 2009 r. wnioskodawca nabył spadek po W. K., tj. udział w wysokości 5/60 w prawie własności nieruchomości w S. o pow. 12.565 m² zabudowanej budynkiem mieszkalnym o wartości 30.000 zł. Natomiast w dniu 29 kwietnia 2010 r. nabył spadek po A.P., tj. udział w wysokości 1/10 części oraz udział w 1344/15360 części do zabudowanej nieruchomości w S. o wartości czynnej 182.000 zł, który został przekazany M.P. Z kolei w dniu 21 września 2010 r. zobowiązany nabył spadek po O.R. o wartości 194.184,84zł, w skład którego wchodził: udział 1/5 części niezabudowanej nieruchomości w miejscowości K.-J., 1/5 części w środkach pieniężnych z kwoty 76.684 zł, co stanowi kwotę 15.336,80 zł, 1/20 części samochodu osobowego Volkswagen Passat 1.9 TDI z 2001 r., a ponadto kwota 1.031,48 zł. Zgodnie z oświadczeniem strony środki nabyte w drodze spadku po O.R. zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań w wysokości 19.831,91 zł innych niż składki na ubezpieczenie.

Wskazując, że przepisy ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki; Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, organ odwołał się do danych statystycznych, w świetle których od dnia 1 października 2012 r. minimum egzystencji w 1-osobowym gospodarstwie pracowniczym wynosi ok. 521 zł. W ocenie Zakładu, w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż dochód strony jest wyższy od wskazanego wyżej minimum egzystencji, a ponadto od dnia 21 października 2013 r. skarżący podjął zatrudnienie.

Podnosząc, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej od 13 września 2011 r., Zakład nie stwierdził również wystąpienia przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności. W ocenie ZUS, w sprawie nie zaistniała też przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, którą jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z 2002 r. ze zm.), gdyż w/w przepis dotyczy należności za okres do dnia 31 grudnia 2001 r.. Wskazał natomiast, że wniosek o umorzenie należności obejmuje należności, które mogłyby być zostać umorzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551). Jednocześnie podniósł, że w związku z tym skarżący powinien złożyć stosowny wniosek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o uchylenie opisanej wyżej decyzji Zakładu wraz z poprzedzającą ją decyzją, zarzucając im naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych. Strona zarzuciła również naruszenie prawa do informacji poprzez niepowiadomienie jej o odmowie przeprowadzenia dowodu.

W uzasadnieniu podniosła, że zaskarżona decyzja została oparta na dowodach pozyskanych z Urzędu Miasta, Powiatowego Urzędu Pracy, Starostwa Powiatowego oraz w oparciu o dokumentację dotyczącą wysokości dochodów i wydatków strony. Nie uwzględniła natomiast okoliczności dotyczących powstania zaległości z tytułu składek, w ramach których ZUS dopuścił się naruszenia przepisów u.s.u.s., poprzez przyjmowanie nieprawidłowych deklaracji i w konsekwencji nierzetelny pobór składek, który prowadził do powstania zadłużenia. Tymczasem, w ocenie strony, wyjaśnienie tej kwestii jest istotne dla oceny prawidłowości podjętej w niniejszej sprawie decyzji. Dlatego też skarżący wystąpił z wnioskiem o przesłuchanie w charakterze świadków pracowników organu. Odmawiając przeprowadzenia ww. dowodu, organ nie powiadomił o podjętych ustaleniach na piśmie, przez co pozbawił stronę również prawa do złożenia innych wniosków dowodowych.

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, sprowadzający się zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) do kryterium jej zgodności z prawem, ma istotne znaczenie dla katalogu możliwych rozstrzygnięć sądu, który został wskazany w art. 145 § 1 p.p.s.a. Przepis ten bowiem stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi na decyzję sąd może ją uchylić w całości albo w części (pkt 1), stwierdzić jej nieważność w całości lub w części (pkt 2) lub też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (pkt 3).

W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W świetle przywołanych powyżej przepisów prawa, sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej ma ściśle zakreślone ramy. Jak już wskazano, kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem zgodności z prawem, co ma istotne przełożenie na charakter orzeczeń sądów administracyjnych, które tylko w wyjątkowych sytuacjach, nieznajdujących jednakże zastosowania w niniejszej sprawie, mogą orzekać merytorycznie. Co do zasady zaś sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, gdyż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji.

Powyższe w rozpoznawanym przypadku oznacza, że uznanie uprawnienia strony do umorzenia należności z tytułu składek należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, który wprawdzie nie dysponuje uprawnieniami, by nakazać Zakładowi podjęcie konkretnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonego przez stronę wniosku, niemniej jednak w sytuacji stwierdzenia naruszenia prawa przez Zakład, może nakazać mu podjęcie odpowiednich działań pozwalających na wyeliminowanie tego naruszenia i w rezultacie wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z przepisami prawa.

Na wstępie odniesienia wymaga zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 78 § 1 K.p.a., w ramach którego strona wskazywała na niedopełnienie przez organ obowiązków w zakresie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego sprawy, ustalenia wszystkich okoliczności sprawy oraz poinformowania strony o odmowie przeprowadzenia wnioskowanego dowodu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotem postępowania w sprawie z wniosku strony było umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, wyraźnie nawiązujące do sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnoszącego o umorzenie ww. należności. W tym kontekście jako bezzasadne należało ocenić sformułowane w skardze zarzuty wobec organu, że zaskarżone rozstrzygnięcie oparł na analizie ww. aspektów sytuacji strony, zaś pominął okoliczności powstania dochodzonych należności, w ramach których strona sygnalizowała, iż odpowiedzialność za powstanie należności spoczywa na ZUS, który pomimo składania przez nią błędnych w swej treści deklaracji co do wysokości składek, nie podjął się w odpowiednim czasie ich weryfikacji. Wyraźnego podkreślenia w tym miejscu wymaga, że poza zakresem kognicji sądu administracyjnego pozostaje kontrola prawidłowości określenia należności z tytułu składek, co należy do kompetencji sądów pracy i ubezpieczeń społecznych. Wnioski skarżącego w tym zakresie, m. in. odnośnie przeprowadzenia dowodu z zeznań pracowników organu w związku z zarzutem, że należności z tytułu składek powstały w wyniku nieprawidłowego działania organu, mogły być jedynie przedmiotem postępowania prowadzonego w przedmiocie określenia wysokości składek. Jak zaś wynika z akt administracyjnych, strona skorzystała już z przysługujących w tym zakresie środków prawnych, zaskarżając m.in. ustalającą podstawę wymiaru składek za okres od 1 lutego 2008 r. do 2 września 2009 r., decyzję ZUS z dnia "[...]", która pozostaje w obrocie prawnym po rozpoznaniu odwołania strony przez Sąd Okręgowy (wyrok z dnia "[...]", sygn. akt "[...]") i oddaleniu apelacji przez Sąd Apelacyjny (wyrok z dnia "[...]", sygn. akt III "[...]"). Nie został też skutecznie podważony dokonany przez ZUS wymiar należności z tytułu składek w kwocie 7.940,90 zł. Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", oddalono bowiem odwołanie od decyzji ZUS z "[...]" określającej tę zaległość, po czym Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia "[...]" o sygn. akt "[...]", oddalił apelację strony.

W tym stanie rzeczy kwestie dotyczącej podstawy prawnej wymiaru składek oraz ich wysokości zostały ostatecznie rozstrzygnięte. Jak zaś wskazano wyżej, nie jest kompetencją sądu administracyjnego ponowne ich badanie w związku z kontrolą legalności rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku zobowiązanego o umorzenie tych zaległości. Kontrola ta dotyczy zasadniczo zbadania, czy w związku z wnioskiem strony organ dokonał prawidłowych ustaleń i oceny w zakresie zaistnienia przesłanek umorzenia należności określonych ściśle w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. oraz § 1 ust. 1 pkt 1 – 3 cytowanego wyżej rozporządzenia wykonawczego.

Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przechodząc do analizy stanu sprawy w kontekście poszczególnych uregulowań dotyczących umorzenia należności z tytułu składek, Sąd stwierdził, że nie budzi zastrzeżeń przyjęcie przez Zakład, iż nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.. Wskazać należy, że powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, które ustawodawca uznaje za spełniające kryterium całkowitej nieściągalności, w tym przykładowo: zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie (pkt 3), niezaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym (pkt 4), stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5).

W ocenie Sądu, prawidłowo ustalony w toku postępowania stan majątkowy skarżącego potwierdza posiadanie przez niego majątku nieruchomego, a zatem i możliwość prowadzenia egzekucji wnioskowanej do umorzenia należności. Z akt wynika zaś, że ZUS prowadzi już wobec skarżącego, postępowanie egzekucyjne. Według ustaleń organu, W. K. jest posiadaczem czterech nieruchomości (własność mieszkania w G. przy ul. "[...]", udział w prawie własności działki w G. o pow. 0,2695 ha wynoszący 1/70 części, udział w prawie własności zabudowanej działki w G. o pow. 0,0949 ha wynoszący 3/9 części, wieczyste użytkowanie działki zabudowanej w G. o pow. 0,0018 ha). Z tytułu wynajmu jednej z nich osiąga dochód w wysokości 487 zł netto miesięcznie. Ponadto, jak ustalił ZUS, od dnia 21 października 2013 r. skarżący podjął zatrudnienie, co oznacza perspektywę prowadzenia egzekucji administracyjnej również z wynagrodzenia za pracę.

Wobec stwierdzenia przez organ egzekucyjny majątku, z którego można prowadzić egzekucję, przy założeniu nieistnienia pozostałych przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 4a i 6 u.s.u.s., nie było zatem możliwe umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s.

W wyroku z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1413/12 (opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował, że art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stanowi materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności, a więc na skutek okoliczności, które nie mają charakteru przemijającego, lecz trwały. O trwałym charakterze przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek można mówić dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego ustali się, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego byłaby możliwa egzekucja.

W świetle powołanych wyżej unormowań rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., wskazać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy istotna jest zwłaszcza przesłanka umorzenia należności z tytułu składek wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Nie budziło bowiem wątpliwości skarżącego, a przy tym nie wymagało też szerszego komentarza Sądu to, iż w jego sytuacji nie mogły znaleźć zastosowania przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 (poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia) i § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności), które nie były wskazywane przez stronę w toku postępowania.

Odnosząc się natomiast szerzej do wspomnianej przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, co jest uzasadnione wobec powołanej przez stronę we wniosku o umorzenie sytuacji finansowej, wskazać należy, że w świetle tego przepisu istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącego oraz jego rodziny zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby jego oraz rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1196/12 (opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), do takiej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny (dochodów i wydatków), stanu zdrowia i wieku w kontekście możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, a następnie wyciągnięcie wniosków, czy spłacenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. NSA w uzasadnieniu ww. wyroku trafnie podkreślił, że "zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a usus oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest więc zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji".

Jak wynika z akt, dokonując ustaleń w sprawie ZUS miał między innymi na względzie dane statystyczne, w świetle których od dnia 1 października 2012 r. minimum egzystencji w 1-osobowym gospodarstwie pracowniczym wynosi ok. 521 zł. W tym kontekście ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W okresie od 15 września 2011 r. do 14 marca 2012 r. oraz od 15 marca do 20 października 2013 r. zarejestrowany był jako osoba bezrobotna, przy czym od 23 marca do 22 września 2013 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Natomiast od 15 marca 2012 r. do 14 marca 2013 r. zatrudniony był w Firmie A, gdzie aktualnie ponownie podjął zatrudnienie. Osiąga ponadto dochód z czynszu z tytułu najmu w kwocie 487 zł miesięcznie. Ponosi też koszty utrzymania w wysokości 490,07 zł miesięcznie. Obciążają go przy tym zaległości z tytułu podatków w wysokości 21.379 zł oraz zobowiązanie wobec Wojewody na sumę 1.200 zł, które reguluje w ratach w łącznej wysokości 500 zł miesięcznie.

Analizując stan majątkowy strony w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, organ prawidłowo miał przede wszystkim na względzie to, że w latach 2009 – 2010, a więc już po dacie powstania zaległości z tytułu składek, strona trzykrotnie nabyła majątek w drodze spadkobrania. W dniu 15 lipca 2009 r. wnioskodawca nabył bowiem spadek po W.K., tj. udział w wysokości 5/60 w prawie własności nieruchomości w S. o pow. 12.565 m² zabudowanej budynkiem mieszkalnym o wartości 30.000 zł. Natomiast 29 kwietnia 2010 r. otrzymał spadek po A.P., tj. udział w wysokości 1/10 oraz w 1344/15360 części do zabudowanej nieruchomości w S. o wartości czynnej 182.000 zł, przekazany następnie M.P.. Z kolei w dniu 21 września 2010 r. zobowiązany nabył w 1/5 części spadek po O.R. o wartości 194.184,84 zł, przy czym jak wynikało z oświadczenia strony środki nabyte w drodze tego spadku zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań w wysokości 19.831,91 zł innych niż składki na ubezpieczenie.

W ocenie Sądu, wysnute z analizy powyższych ustaleń wnioski co do niezaistnienia w okolicznościach sprawy przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego nie budzą zastrzeżeń. Na tle tych okoliczności wyłania się zasadny wniosek, że skarżący powinien rozważyć możliwość wykorzystania w szerszym zakresie swego majątku nieruchomego jako potencjalnego dodatkowego źródła dochodów. Niewątpliwie, nie bez wpływu na ocenę zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu składek pozostaje również, że środki nabyte w drodze spadku po O.R. skarżący przeznaczył na spłatę zobowiązań w wysokości 19.831,91 zł, innych niż składki na ubezpieczenie. Jego udział w spadku po A.P. został natomiast przekazany innej osobie. Powyższe czyni zasadnym wniosek, że skarżący miał możliwość choćby częściowego uiszczenia zaległości z tytułu składek.

Słusznie też zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż przy braku podstaw do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, skarżącemu przysługuje prawo zwrócenia się o umorzenie powstałych zaległości w trybie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), którym to aktem w odniesieniu do osób prowadzących w okresie od 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. działalność gospodarczą i posiadających nieopłacone składki na ubezpieczenia, wprowadzono za ten okres swego rodzaju automatyzm w zakresie umarzania należności, bez występującego w decyzjach Zakładu wydanych na podstawie u.s.u.s. elementu uznaniowości. Niemniej, jak zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji, zainicjowanie postępowania prowadzonego na podstawie tej ustawy wymaga wniosku strony, który stosownie do art. 1 ust. 4 ww. ustawy powinien zostać złożony w terminie 24 m-cy od dnia jej wejścia w życie.

Uwzględniając powyższe, Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa skutkującego koniecznością jej uchylenia.

Wobec tego zaś, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić.