Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 133/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, art. 28 ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7,art.11, art.77 par 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 133/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2013r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Ewa Michna, Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2013r., sprawy ze skargi W.M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 16 listopada 2012r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 22 września 2012r. nr [...]


UZASADNIENIE

W.M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, z uwagi na trudną sytuacją życiową. Wnioskodawca podał, że był zmuszony do emigracji zarobkowej ze względu na ciężką chorobę syna, wymagającą środków finansowych na jej leczenie. Założona przez niego działalność gospodarcza przyniosła duże straty w latach 1989-1990 w związku ze zmianami ustrojowymi. Wnioskodawca założył następnie spółkę cywilną, zajmującą się wyprzedażą sprzętu budowlanego, jednak został okradziony przez wspólnika i po rozwiązaniu spółki był zmuszony spłacać powstałe zadłużenie wobec 23 wierzycieli. Sytuacja ta odbiła się na zdrowiu jego żony, która uległa rozległemu zawałowi serca i po kilku zabiegach ma jedynie 30% wydolności serca. Również wnioskodawca ma chore tętnice w nogach, aorcie brzusznej i szyjnej.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 września 2012 r. nr [...] odmówiono wnioskodawcy umorzenia należności składkowych, wynoszących w sumie 227.434,16 zł.

W ramach ustaleń faktycznych stwierdzono, że dochód wnioskodawcy w 2009 r. wyniósł 7.029 zł (przychód 152 458 zł), w 2010 r. - 7.018,37 zł (przychód 73.539 zł), a w 2011 r. – 1.245 zł (przychód 66.972 zł). Aktualnie wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł lecz nie jest też zgłoszony w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Nie korzysta też z pomocy społecznej. Wnioskodawca nie ma orzeczonej niepełnosprawności ani niezdolności do pracy. Płatnik nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego ani pojazdów. Zamieszkuje w mieszkaniu kwaterunkowym w K. z żoną oraz czasowo z dorosłym synem i jego partnerką, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Czynsz za mieszkanie wynosi 634,90 zł. Umowa najmu, na podstawie której wnioskodawca zajmuje mieszkanie została wypowiedziana z powodu nieuregulowania zaległych czynszów. Wypowiedzenie zostało jednak wstrzymane do końca bieżącego roku z uwagi na częściowe uregulowanie należności czynszowych przez dzieci. Przedmiotowe mieszkanie wyposażone jest w meble i sprzęty bez żadnej wartości.

Żona wnioskodawcy nie pracuje i pobiera emeryturę w wysokości 1.100 zł netto, jest to zarazem aktualnie jedyne źródło utrzymania rodziny. W zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych pomoc świadczą wnioskodawcy dzieci oraz teściowa. Wnioskodawca oświadczył, że miesięczne koszty jego utrzymania związane z czynszem, mediami, żywnością i leczeniem wynoszą ok. 1.300 zł.

Wnioskodawca posiada zaległości podatkowe z tytułu podatku VAT za lata 2005-2007 i 2009 r., których nie spłaca dobrowolnie, a prowadzone w tym zakresie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, z uwagi na nieskuteczność podejmowanych czynności, w tym brak skutecznej egzekucji z rachunków bankowych.

Jeżeli chodzi o stan zdrowia wnioskodawcy, to jest on leczony z powodu nadciśnienia i choroby tętnic. Przeszedł operację wycięcia tętniaka tętnicy podkolanowej lewej.

Następnie wyjaśniono, że do umorzenia zaległości składkowych może dojść w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 cyt. ustawy. Umorzenie jest ponadto możliwe na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazano tez na uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy uznano, że w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wprawdzie postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania zaległości składkowych zostało w dniu 9 marca 2011 r. umorzone, podobnie jak postępowania egzekucyjne, których przedmiotem były zaległości podatkowe, jednakże na obecnym etapie sprawy brak jest podstaw do uznania, że w razie podjęcia na nowo czynności zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, zadłużenie nie ulegnie przynajmniej częściowemu zaspokojeniu. Zauważono bowiem, że wnioskodawca posiada zaległości wobec innych wierzycieli (S. Sp. j. w N. oraz Polskiej Telefonii Cyfrowej S.A.), które są egzekwowane przymusowo.

W sprawie nie zostały spełnione również przesłanki określone w § 3 cyt. rozporządzenia. W ocenie organu, wnioskodawca nie wykazał, ażeby jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Obliczono, że suma stałych wydatków ponoszonych przez rodzinę wnioskodawcy przekracza wysokość osiąganego dochodu. Tym samym organ rentowy przyznał, że sytuacja zarówno finansowa jak i zdrowotna wnioskodawcy utrudnia mu podjęcie spłaty posiadanych zaległości. Uznano jednak, że wnioskodawca nie dowiódł, aby był osobą niezdolną do podejmowania zatrudnienia. Wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiony jest możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Nie został on bowiem uznany z powodu istniejących schorzeń za osobę niezdolną do pracy, może zatem podjąć zatrudnienie i uzyskiwać dochód. Uznano na tej podstawie, że obecna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie ma charakteru trwałego i może ulec zmianie na lepsze, co nie wyklucza możliwości podjęcia w perspektywie spłaty przynajmniej części istniejącego zadłużenia z tytułu składek.

Za odmową umorzenia zaległości przemawia w niniejszej sprawie zdaniem organu również interes społeczny, rozumiany jako solidarność społeczna, sprawiedliwość oraz zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa.

Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wyraził poczucie pokrzywdzenia, rozgoryczenia oraz liczne pretensje pod adresem organu rentowego. Zaznaczył, że do tej pory nie korzystał z pomocy państwa ani ze zwolnień chorobowych. Jego zdaniem stan zdrowia, w tym rozległa łuszczyca oraz tętniaki uniemożliwiają mu w praktyce podjęcie zatrudnienia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 16 listopada 2012 r. nr [...] utrzymał jednak w mocy poprzednią decyzję.

Organ dokonał tożsamych ustaleń faktycznych, z tym, że uwzględnił, iż koszty leków wnioskodawcy i jego żony wzrosły do kwoty ok. 600 zł oraz że wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Wyjaśniono, że uznaniowy charakter decyzji nie oznacza dowolności. Następnie potwierdzono ocenę, zgodnie z którą w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Zgodzono się z wnioskodawcą, że opisane przez niego schorzenia znacznie utrudniają podjęcie zatrudnienia, niemniej jednak zdaniem organu wnioskodawca może podjąć starania o uzyskanie ewentualnego świadczenia rentowego, a w niedługim czasie również emerytalnego, jak również ubiegać się o pomoc świadczoną przez pomoc społeczną. Dochód, który w ten sposób wnioskodawca by uzyskał z pewnością pozwoliłby mu na spłatę zadłużenia oraz regulowanie bieżących opłat.

Podtrzymano też twierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał, ażeby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie był w stanie opłacić zaległości. Podkreślono, że w opisanej sytuacji wnioskodawca powinien zwrócić się o udzielenie pomocy społecznej, która z pewnością zostanie mu udzielona. W sytuacji zaś, gdy wnioskodawca nie podejmuje działań w celu polepszenia swojej sytuacji materialnej, organ rentowy nie zgodzi się na umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych. Skoro wnioskodawca nie korzysta z żadnej formy pomocy państwa, to jego sytuacja finansowa nie wskazuje, aby opłacenie zaległości składkowych pozbawiło go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślono, że jeżeli zachodziły okoliczności pozwalające na uzyskanie świadczenia rentowego, to wnioskodawca mógł z tego skorzystać.

Na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 listopada 2012 r. wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu zarzucił wadliwe ustalenie, że wnioskodawca prowadził taksówkę osobową, podczas gdy w ostatnim okresie prowadził małą gastronomię. Skarżący zwrócił uwagę, że w postępowaniu egzekucyjnym stwierdzono brak majątku trwałego i ruchomego. Jego zdaniem w razie uzyskania świadczenia rentowego spłata zadłużenia pozostaje nierealna. Zarzucono też, że postępowanie odwoławcze było prowadzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy wnioskodawcę wcześniej poinformowano, że odwołanie będzie rozpatrzone przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania skargi stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, a także mając na uwadze okoliczność, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na tle tak brzmiącego przepisu należy zaznaczyć, że wobec skarżącego toczyły się dwa postępowania egzekucyjne – jedno, w ramach którego organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego próbował wyegzekwować zadłużenie skarżącego z tytułu podatku od towarów i usług, drugie zaś odnosiło się bezpośrednio do zaległych należności składkowych, które obecnie objęte zostały wnioskiem o ich umorzenie. W obydwu tych przypadkach organ egzekucyjny umorzył postępowanie z uwagi na nieskuteczność podejmowanych czynności, w tym brak jakiegokolwiek majątku, który mógłby stanowić źródło zaspokojenia. Powyższych należności składkowych nie dało się wyegzekwować w drodze przymusowej od 2003 r. Zatem, wbrew twierdzeniom organu rentowego, została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności objętych wnioskiem o ich umorzenie w trybie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ egzekucyjny (Naczelnik Urzędu Skarbowego) stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i umorzył postępowanie (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Powyższe postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w 2011 r., a z akt sprawy nie wynika, by od tego czasu organ rentowy jako wierzyciel podejmował jakiekolwiek kroki w celu wyegzekwowania zaległych należności. Nie wskazał także, jakie dostrzegł dalsze możliwości wyegzekwowania zaległych składek w drodze przymusowej - z jakiego konkretnie majątku ruchomego, czy nieruchomego, albo z jakich dochodów skarżący miałby zaspokoić dług i jakie ma realne możliwości jego spłaty w tak drastycznym stanie finansów i zdrowia, zwłaszcza że – zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu – perspektywy poprawy sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego i jego rodziny są znikome.

Również sam fakt wszczęcia wobec skarżącego egzekucji z wniosku wierzyciela Firmy Handlowej "S" Sp. Jawna w N., na co powołuje się organ rentowy, nie przesądza o braku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, zwłaszcza w kontekście umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego przymusowego ściągnięcia należności objętych wnioskiem o umorzenie.

Okoliczności te organ winien zatem wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W opinii Sądu organ rentowy dokonał również nieprawidłowej , tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Po pierwsze arbitralnie uznał, że choroba skarżącego pozwala mu na podjęcie zatrudnienia, a w związku z tym na poprawę w dalszej perspektywie sytuacji finansowej. Organ wyszedł bowiem z założenia, że brak orzeczenia o niepełnosprawności wyklucza spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia wykonawczego. Nie można zaakceptować powyższego stanowiska ZUS. Sam fakt nieubiegania się przez skarżącego o orzeczenie stopnia niepełnosprawności i w związku z tym brak takiego orzeczenia, a co za tym idzie brak uznania skarżącego za niezdolnego do pracy nie powoduje, by skarżący pomimo udowodnionych schorzeń był w stanie podjąć pracę i poprawić swoją trudną sytuację życiową. Organ miał obowiązek ocenić, czy charakter schorzeń wnioskodawcy oraz nasilenie dolegliwości w sposób realny pozwolą uzyskać zatrudnienie. Doświadczenie życiowe i nawet niewielka świadomość istniejącej obecnie sytuacji na rynku pracy wskazują na to, że przekonanie organu o prawdopodobieństwie znalezienia przez skarżącego w najbliżej przyszłości pracy i rychłej poprawie jego kondycji materialnej jest całkowicie nieuprawnione, zwłaszcza w kontekście wieku skarżącego (62 lata), zdiagnozowanej przewlekłej łuszczycy oraz tętniaków tętnicy podkolanowej i udowej (leczenie operacyjne) i choroby nadciśnieniowej.

Zaznaczyć przy tym należy, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036). Uwagi te odnoszą się również do twierdzeń organu rentowego odnośnie do możliwości ubiegania się skarżącego o przyznanie świadczenia rentowego lub emerytalnego, zwłaszcza w kontekście realnych szans na uzyskanie takich świadczeń przez wnioskodawcę w sytuacji, gdy nie opłacał on przez lata składek emerytalno – rentowych. Dlatego za pozbawioną logicznego uzasadnienia Sąd uznał ocenę organu rentowego odnośnie do tego, że trudna sytuacja materialna skarżącego ma charakter przemijający i rokuje poprawę.

Nadto zwrócić należy uwagę na okoliczność, iż fakt, że skarżący nie ubiegał się o zinstytucjonalizowaną pomoc społeczną nie może przemawiać na jego niekorzyść i nie oznacza, że samodzielnie jest w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Organ uznał przecież za udowodnioną okoliczność całkowitego bilansowania się koniecznych wydatków z uzyskiwanym dochodem oraz korzystania z pomocy rodziny (pełnoletniego syna oraz teściowej JJ) w zaspakajaniu potrzeb bytowych (obowiązkowe opłaty). Te okoliczności świadczą zaś o tym, że emerytura żony skarżącego, stanowiąca jedyne źródło utrzymania małżonków M., w wysokości 1.100 zł nie wystarcza na pokrycie zasadniczych potrzeb życiowych rodziny, zwłaszcza w kontekście sygnalizowanych przez skarżącego problemów z regulowaniem obowiązkowych opłat, na co wskazuje wypowiedzenie przez Prezydenta Miasta K. umowy najmu lokalu komunalnego z powodu zaległości w opłacaniu czynszu (pismo z dnia 13 czerwca 2012 r. – k. 69 akt administracyjnych) oraz zajęcie wierzytelności z dnia 20 czerwca 2012 r. na wniosek Polskiej Telefonii Cyfrowej.

W charakterze nieporozumienia natomiast należy potraktować odsyłanie przez organ rentowy skarżącego po środki z opieki społecznej, co w opinii ZUS ma polepszyć sytuację finansową rodziny i jednocześnie pozwolić na zapłatę zaległych składek. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06 oraz z dnia 2 grudnia 2010 r. o sygn. akt II GSK 1036/09, zgodnie z którym sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Nie leży także, zdaniem Sądu, w interesie publicznym spłata zaległości składkowych ze środków uzyskanych z pomocy państwa.

Stwierdzić na koniec należy, że wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314).

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w wyżej przytoczonych przepisach, a zdaniem orzekającego Sądu na gruncie niniejszej sprawy taka okoliczność miała miejsce, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia winien przekonać skarżącego, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności, ale jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada, czego w zaskarżonej decyzji zabrakło. To ostatnie stwierdzenie jest o tyle istotne, że jak wskazano wyżej skarżący jest poważnie i przewlekle schorowany (łuszczyca, choroba tętniakowa), nie jest osobą młodą (62 lata), nie pracuje, posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych cennych ruchomości, a jedynym źródłem utrzymania jego oraz jego równie schorowanej małżonki pozostaje świadczenie rentowe E. M. w wysokości 1.100 zł. Podstawowe, stałe wydatki rodziny, w tym ponoszone na leczenie, przewyższają ów dochód, tak że skarżący jest zmuszony korzystać z pomocy osób trzecich, aby zabezpieczyć minimalne potrzeby życiowe.

W sprawach dotyczących umorzenia konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (tak: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 130/12, LEX nr 1145285). Trudno w wyżej opisanej ciężkiej sytuacji zdrowotnej i materialnej W.M. doszukać się realnych możliwości pozyskania takich środków finansowych, czy takiego majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie zaległych należności. Organ zresztą nie wykazał, czy dodatkowe obciążenie rodziny obowiązkiem spłaty zaległych składek, przy tak ustalonym dochodzie, nie zagrozi jej egzystencji.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem wzięcie pod uwagę wszystkich wskazywanych wyżej okoliczności oraz dokonanie kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.