Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1753/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1 pkt 2, art 105  par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art 106 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Przemysław Żmich ( spr.) Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu sprawy wszczętej z urzędu, w związku ze sprzeciwem Rzecznika Praw Obywatelskich, dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2017 r. nr [...], którą przyznano [...] zasiłek stały, umorzyło postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z [...] stycznia 2017 r.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Prezydent [...], po rozpatrzeniu wniosku [...], decyzją z [...] stycznia 2017 r., przyznał [...] świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2018 r. w kwocie [...] miesięcznie oraz objął [...] ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9,00 % kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Z uwagi na brak wniesienia od tej decyzji odwołania, stała się ona ostateczna.

18 marca 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął sprzeciw Rzecznika Praw Obywatelskich z [...] marca 2019 r. od decyzji z [...] stycznia 2017 r. W sprzeciwie zarzucono, iż decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, zatem obarczona jest wadą, o jakiej mowa jest w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Rzecznik Praw obywatelskich zażądał stwierdzenia nieważności tej decyzji, w części dotyczącej daty początkowej ustalenia prawa do zasiłku stałego

Rozpatrując z urzędu tę sprawę, na skutek wniesionego sprzeciwu, organ oparł się na wyrażonej w art. 16 § 1 kpa zasadzie trwałości decyzji. Podniósł, że z zasady trwałości decyzji ostatecznych wynika, że uchylenie, zmiana, stwierdzenie nieważności decyzji oraz wznowienie postępowania, od których nie zostało wniesione w ustawowym terminie odwołanie nastąpić może tylko w ściśle określonych przepisami sytuacjach.

Jednym z trybów weryfikacji decyzji ostatecznych jest stwierdzenie nieważności. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji dotyczy wycofania z obrotu prawnego decyzji, z uwagi na tkwiące w niej kwalifikowane wady odnoszące się do stosunku administracyjnoprawnego nawiązanego na podstawie tej decyzji w zakresie jego elementów podmiotowych (organu, strony), przedmiotowych (uprawnień, praw lub obowiązków wymienionych w rozstrzygnięciu) oraz podstawy prawnej stosunku prawnego. Sytuacja taka zachodzi, gdy decyzja jest obciążona wadami o tak dużym ciężarze gatunkowym, że na jej podstawie w ogóle nie powstał stosunek prawny lub stosunek taki wprawdzie powstał, lecz ma on ułomną naturę. Zadaniem organu w takim postępowaniu jest ocena kwestionowanej decyzji jedynie pod kątem kwalifikowanych wad prawnych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa.

Organ uznał jednak, że decyzja z [...] stycznia 2017 r., nie jest obarczona żadną z takich wad. Podstawę materialno-prawną badanej decyzji stanowił art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508) – dalej zwanej "ustawą". Organ stwierdził, iż [...] spełnia określone w powyższym przepisie wymogi, aby otrzymać zasiłek stały. Jednocześnie organ nie zakwestionował także ustalonej wysokości świadczenia.

Organ zauważył, że w realiach rozpatrywanej sprawy wątpliwości Rzecznika Praw Obywatelskich wzbudziła jednak kwestia okresu, na jaki Prezydent [...] przyznał [...] zasiłek stały. W sprzeciwie podniesiono bowiem, że zakreślony w zakwestionowanej decyzji okres jest nieprawidłowy bowiem nie uwzględnia, że na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...] [...] został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od 1 czerwca 2015 r. do 30 września 2018 r. Dlatego też zasiłek stały winien zostać przyznany począwszy od daty powstania niepełnosprawności, co nie miało jednak miejsca. Dlatego też, w ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zakończonej wydaniem zakwestionowanej decyzji doszło do rażącego naruszenia art. 106 ust. 3 ustawy, który wyrokiem Trybunały Konstytucyjnego z 6 października 2015 r. sygn. akt SK 19/14 został uznany za niekonstytucyjny.

Organ jednak nie zgodził się z takim stanowiskiem Rzecznika. Jak zaznaczył art. 106 ust. 3 ustawy podlegał niewątpliwie kontroli przez Trybunał Konstytucyjny, który ww. wyrokiem z 6 października 2015 r. stwierdził, że powyższy przepis w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niemającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wskazując jednocześnie, iż traci on moc obowiązującą z upływem 31 grudnia 2016 r.

Należało jednak zdaniem organu zwrócić uwagę, że stwierdzenie niekonstytucyjności powyższego odnosiło się jedynie do sytuacji osoby całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżący zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Ponadto Trybunał wywodził tą niekonstytucyjność art. 106 ust. 3 ustawy z sytuacji osób, którym nie można przypisać zwłoki w ubieganiu się o świadczenie z pomocy społecznej w związku z długotrwałym postępowaniem w przedmiocie orzeczenia niepełnosprawności, a to nie był przypadek [...]. Ponadto Trybunał Konstytucyjny pozostawił w obrocie prawnym zakwestionowany przepis do 31 grudnia 2016 r. uznając, że nie jest uprawniony do ustalania momentu przyznawania zasiłku i jego wypłaty, a w konsekwencji również nie jest rolą sądów administracyjnych wypełnianie tej luki.

W następstwie tego wyroku ustawą z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2174) zmieniono art. 106 ust. 3 ustawy nadając mu nową treść oraz dodano do tego artykułu nowe ustępy, tj. 7–11. Analiza nowych przepisów zdaniem organu jednoznacznie wskazuje, że ustawodawca nadal łączy datę, od której przysługuje zasiłek stały, z miesiącem, w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia, wprowadzając jedynie uregulowania, które zapewniają ochronę strony w sytuacji toczącego się równolegle postępowania w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności.

Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że [...] wniosek o przyznanie zasiłku stałego złożył 13 stycznia 2017 r., a więc w czasie, gdy w obrocie prawnym znajdował się już ww. wyrok z [...] grudnia 2016r., którym zaliczono go do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym.

Jak wynika zaś z pisma Prezydenta [...] z [...] czerwca 2019 r. [...] przed 13 stycznia 2017 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku stałego złożył wyłącznie 8 maja 2012 r. i po jego rozpatrzeniu przyznano mu wnioskowane uprawnienie na okres od 1 maja 2012r. do 31 maja 2015 r. na podstawie decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...]. Kolejny wniosek o przyznanie zasiłku stałego, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, [...] złożył dopiero 13 stycznia 2017 r.

Mając zatem na względzie poczynione powyżej ustalenia organ stwierdził, że brak było podstaw do łączenia daty, od której należało przyznać zasiłek z datą powstania u [...] niepełnosprawności wskazanej w ww. wyroku Sądu Rejonowego [...].

Zdaniem Kolegium w kontekście brzmienia art. 106 ust. 3 ustawy [...] nie mógł również skutecznie domagać się przyznania świadczenia za miesiące poprzedzające jego wniosek z [...] stycznia 2017 r.

W związku z tym organ stwierdził, że przy wydawaniu zakwestionowanej decyzji z [...] stycznia 2017 r., w zakresie ustalenia daty początkowej, od której przyznano [...] zasiłek stały nie doszło do naruszenia prawa, a tym bardziej do naruszenia prawa, któremu przypisać można znamię naruszenia rażącego. Nadto organ nie dopatrzył się innych przesłanek, których zaistnienie oznaczałoby konieczność stwierdzenia nieważności zakwestionowanej decyzji. W związku z tym umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Od decyzji z [...] lipca 2019 r., w części dotyczącej daty początkowej ustalenia prawa [...] do zasiłku stałego Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 105 § 1 kpa przez błędne przyjęcie, że w sytuacji, gdy organ administracji dokonał analizy wystąpienia przesłanki rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i uznał, że przesłanka ta nie występuje uprawniony był do stwierdzenia, że wynik dokonanej analizy przesądza o bezprzedmiotowości postępowania i stanowi przesłankę umorzenia postępowania, 2) art. 158 § 1 kpa przez jego niezastosowanie będące konsekwencją błędnego uznania, że dopuszczalne jest wydanie decyzji umarzającej postępowanie wszczęte z urzędu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wówczas, gdy - w ocenie organu - badana decyzja nie jest obarczona wadami, o których mowa w art. 156 § 1 kpa, 3) art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 106 ust. 3 ustawy i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez: a) błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 października 2015 r. dopuszczalne było oparcie decyzji na normie prawnej z art. 106 ust. 3 ups, która - w zakresie w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie mającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek - utraciła 31 grudnia 2016 r. moc obowiązującą, b) wadliwe uznanie, że w sytuacji rozpoznawania wniosku o kontynuację wypłaty zasiłku stałego złożonego przez osobę całkowicie niezdolną do pracy, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie mającą innych środków utrzymania prawidłowe jest nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 października 2015 r., a w konsekwencji błędne przyjęcie, że datę początkową prawa do zasiłku stałego w takiej sytuacji wyznacza miesiąc złożenia wniosku, a powołany wyrok Trybunału pozostaje bez wpływu na sytuację prawną osób uprawnionych do zasiłku stałego posiadających orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Mają na uwadze powyższe Rzecznik Praw obywatelskich wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2019 r. nr [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Rzecznik Praw Obywatelskich w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że decyzja Prezydenta [...] z [...] stycznia 2017 r. przyznająca [...], na skutek wniosku z [...] stycznia 2017 r. (zawartego w pkt II, str. 2 protokołu aktualizacji wywiadu środowiskowego), zasiłek stały w kwocie [...], za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2018 r., została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wada nieważności – zdaniem skarżącego – dotyczy daty początkowej ustalenia prawa do zasiłku stałego (takie było żądanie sprzeciwu).

Zdaniem skarżącego rażące naruszenie prawa przez organ pomocy społecznej dotyczyło art. 106 ust. 3 ustawy i polegało na tym, że Prezydent [...] wydając decyzję pominął skutki wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 października 2015 r. sygn. akt SK 19/14. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że art. 106 ust. 3 ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku stałego osobie całkowicie niezdolnej do pracy, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie mającej innych środków utrzymania, prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jest niezgodny z art. 67 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał stwierdził też, że wyżej wymieniony przepis, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 31 grudnia 2016 r.

Skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie organ pomocy społecznej zastosował art. 106 ust. 3 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r., gdy tymczasem przepis ten w tymże brzmieniu utracił domniemanie konstytucyjności z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 października 2015 r., tj. z dniem 15 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1616). W konsekwencji Prezydent [...] błędnie określił początkową datę przyznania zasiłku stałego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego (stycznia 2017 r.), a powinien przyznać [...] zasiłek stały także za okres od 1 czerwca 2015 r. do 31 grudnia 2016 r., tj. za okres oczekiwania na otrzymanie orzeczenia o umiarkowanym niepełnosprawności, będącego kontynuacją poprzedniego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które wydane zostało do 31 maja 2015 r.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich rodzaj naruszenia prawa, charakter naruszonego przepisu i skutki tego naruszenia powodują, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organ praworządnego państwa. Stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej.

Z tymi poglądami nie zgadza się skład orzekający w niniejszej sprawie.

Na wstępie należało wskazać, że rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, to naruszenie oczywiste, łatwo dostrzegalne, wyraźne, niewątpliwe.

Uchybienia tego rodzaju mają charakter rażący w przypadku istnienia w decyzji wad o szczególnym ciężarze gatunkowym. Następuje to wówczas, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść rozstrzygnięcia stanowią zaprzeczenie obowiązującego stanu prawnego w całości lub w części.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa ma miejsce wtedy, gdy łącznie spełnione są następujące przesłanki: 1) treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa; 2) charakter naruszonego przepisu i skutki tego naruszenia powodują, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

Wedle utrwalonego stanowiska jako rażąco naruszającego prawo nie można traktować takiego rozstrzygnięcia, które wynika z odmiennej interpretacji danej normy.

Z powyższego wynika, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi kwalifikowaną postać naruszenia prawa i nie może być interpretowane w sposób rozszerzający.

Przechodząc do meritum sprawy Sąd zwraca uwagę, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 października 2015 r. sygn. akt SK 19/14 został wydany na skutek skargi konstytucyjnej osoby o określonych cechach. Z uzasadnienia wyroku trybunalskiego wynika, że inicjatorką postępowania była osoba samotna, z niepełnosprawnością w stopniu znacznym, w stosunku do której orzeczono, że niepełnosprawność ma charakter stały. Osoba ta była niezdolna do pracy, nieporadna. Z pkt 9 uzasadnienia tego wyroku wynika wyraźnie, że zakresowa niekonstytucyjność art. 106 ust. 3 ustawy nie dotyczy wszystkich niepełnosprawnych, ale pewnej części (grupy) osób niepełnosprawnych (pewnej części osób niezdolnych do pracy), których dotyczy sentencja wyroku.

Wyrok ten nie ma charakteru uniwersalnego, nie deroguje całej normy prawnej z porządku prawnego z dniem 31 grudnia 2016 r. Wyrok ten ma charakter zakresowy, jest jak "garnitur uszyty na miarę". Ma zatem znaczenie w sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym.

Uszło natomiast Rzecznikowi Praw Obywatelskich, że w niniejszej sprawie skarżący nie posiada cech istotnych tożsamych z tymi jakie posiadała osoba inicjująca postępowanie trybunalskie w sprawie o sygn. akt SK 19/14.

[...] nie jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 ustawy. Ma córkę i matkę. Zamieszkuje z matką, która jest najemcą lokalu mieszkalnego i ponosi koszty jego utrzymania (Aktualizacja wywiadu). [...] jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Ustalony stopień niepełnosprawności ma charakter czasowy – od 1 czerwca 2015 r. do 30 września 2018 r. [...] jest zdolny do pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności lub na rynku pracy chronionej i wymaga tylko częściowej pomocy usługowej (prawomocny wyrok z [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...]). [...] wyrażał gotowość do podjęcia pracy, skoro był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Miał wyznaczoną wizytę w urzędzie pracy na [...] czerwca 2017 r. (Aktualizacja wywiadu).

Z powyższego wynika, że [...] znajduje się w zupełnie innej, nieporównywalnie lepszej, sytuacji osobistej, niż inicjatorka sprawy o sygn. akt SK 19/14. Wobec tego nie można wykluczyć tego, że gdyby inicjatorem postępowania trybunalskiego był [...] wyrok trybunalski miałby inną treść.

Mając na uwadze powyższe wywody Sąd uznał, że w realiach tej konkretnej sprawy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 października 2015 r. sygn. akt SK 19/14 nie miał znaczenia przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie zasiłku stałego, z uwagi na inny stan faktyczny sprawy trybunalskiej i inny zakres stwierdzonej w tym wyroku niekonstytucyjności art. 106 ust. 3 ustawy.

Sąd zwraca uwagę, że z dniem 1 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 2 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2174), która znowelizowała ust. 3 art. 106 i dodała do tego artykułu ustępy 7-11. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku stałego osobom, które złożyły wniosek o przyznanie zasiłku stałego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, toczą się według przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Poza sporem jest to, że [...] złożył wniosek o zasiłek stały już w nowym stanie prawnym (styczniu 2017 r.), po uprawomocnieniu się orzeczenia ustalającego umiarkowany stopień niepełnosprawności i po otrzymaniu prawomocnego wyroku zawierającego to orzeczenie. Dlatego też – na co słusznie zwrócił uwagę skarżący – nie miał do niego zastosowania przepis przejściowy z art. 2 ustawy zmieniającej, ani nowe zasady ustalania początkowej daty przyznania zasiłku stałego, o których mowa w art. 106 ustawy.

Ze zmian wprowadzonych od 1 stycznia 2017 r. do art. 106 ust. 3 ustawy wynika, że wprowadzone zmiany odnoszą się do osoby, która w momencie złożenia wniosku o zasiłek stały z wymaganą dokumentacją legitymowała się jedynie potwierdzeniem złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a jeszcze nie posiadała orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Art. 106 ustawy w nowym brzmieniu umożliwia przyznanie zasiłku stałego w zależności od terminu dostarczenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z potwierdzeniem, o którym mowa w art. 106 ust. 7 albo od miesiąca, w którym dostarczono orzeczenie, o którym mowa w art. 106 ust. 7.

Tymczasem w niniejszej sprawie [...] skutecznie złożył podanie zawierające żądanie przyznania zasiłku stałego [...] stycznia 2017 r. W aktach sprawy znajduje się adnotacja pracownika pomocy społecznej nosząca datę [...] stycznia 2017 r. z której wynika, że [...] zgłosił wniosek o pomoc telefonicznie. Jednakże zgodnie z art. 63 § 1 w zw. z art. 14 ustawy podania (żądania) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu, a także za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej. Ustawa i kpa nie przewidują możliwości wniesienia podania za pomocą telefonu, ponieważ nie ma możliwości potwierdzenia przez organ tak wniesionego podania na skutek żądania wnoszącego (art. 63 § 4 kpa). Ta forma łączności uczestników postępowania administracyjnego z organem zarezerwowana jest tylko dla działalności organu i dotyczy wezwania uczestnika postępowania w sprawie niecierpiącej zwłoki (art. 55 § 1 kpa) i sposobu załatwienia sprawy jeżeli za tym przemawia interes strony i nie jest to sprzeczne z prawem (art. 14 § 2 kpa).

Wobec tego należało przyjąć, że datą wszczęcia postępowania o zasiłek stały był [...] stycznia 2017 r., tj. dzień ustnego wniesienia przez [...] podania zawierającego wniosek (żądanie) przyznania tej formy pomocy do protokołu aktualizacji wywiadu środowiskowego (art. 61 § 3 kpa w zw. z art. 14 i art. 102 ust. 1 ustawy). Z kolei jak wynika ze sprzeciwu Rzecznika Praw Obywatelskich prawomocne orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżący złożył organowi pomocy społecznej 11 stycznia 2017 r.

Ze zrozumiałych względów (wobec uprawomocnienia się 29 grudnia 2016 r. wyroku z [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...]) [...] nie mógł także legitymować się w dacie zgłoszenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego potwierdzeniem wniesienia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 106 ust. 7 ustawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], że w realiach niniejszej sprawy Prezydent [...] prawidłowo zastosował art. 106 ust. 3 ustawy w tej części w której przepis ten przewiduje, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją.

Trafnie wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich, że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dokonało merytorycznej oceny legalności decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2017 r. w aspekcie m.in. wady nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wobec tego organ nadzoru wadliwie zastosował art. 105 § 1 kpa umarzając postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji jako bezprzedmiotowe. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji prowadzone z urzędu jest bezprzedmiotowe w dwóch przypadkach: 1) braku decyzji, której nieważność miałaby być stwierdzona, 2) niedopuszczalności weryfikacji decyzji w tym trybie.

Zgodzić należało się ze skarżącym, że w takiej sytuacji zastosowanie miał art. 158 § 1 kpa. Skoro organ nadzoru orzekał w postępowaniu nieważnościowym, co do istoty sprawy (art. 104 § 2 kpa), a prócz Rzecznika Praw Obywatelskich inicjującego poprzez wniesienie sprzeciwu postępowanie nieważnościowe z urzędu, zainteresowanym w merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy był [...], to należało wydać decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2017 r. w części wskazanej w sprzeciwie.

Naruszenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] art. 105 § 1 kpa nie miało jednak żadnego wpływu na wynik niniejszej sprawy. Postępowanie nieważnościowe wszczęte na skutek sprzeciwu Rzecznika Praw Obywatelskich nie mogło doprowadzić do wydania decyzji nadzorczej uwzględniającej żądanie sprzeciwu i korzystnej dla [...]. W tej sytuacji Sąd nie podzielił stanowiska zaprezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 17 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 42/06.

Nie można pominąć tego, że wskazany wyżej wyrok NSA zapadł w sprawie, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 15 września 2005 r. sygn. akt III SA/Lu 303/05 uchylił zaskarżoną decyzję, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa". WSA w Warszawie w wyroku tym nie stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptował stanowisko sądu I instancji (oddalił skargę kasacyjną), ale nie stwierdził, że doszło do "rażącego", w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, naruszenia art. 158 § 1 i art. 105 § 1 kpa.

Poza tym powyższy wyrok NSA zapadł na tle innego stanu faktycznego sprawy. Jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku obowiązkiem organu wszczynającego postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest zbadanie, nie tylko czy wystąpiła w sprawie ta przesłanka, która legła u podstaw wszczęcia postępowania, ale także czy nie miały miejsca inne naruszenia prawa objęte art. 156 § 1 kpa. NSA uznał, że wydając decyzje o umorzeniu postępowania Kolegium uchyliło się całkowicie od tej oceny.

Uszło uwadze skarżącego, że w niniejszej sprawie Kolegium, mimo wadliwego rozstrzygnięcia, dokonało merytorycznej oceny legalności kwestionowanej decyzji Prezydenta [...] z [...] stycznia 2017 r., w zakresie żądania objętego sprzeciwem, w aspekcie wady nieważności wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Sąd zwraca uwagę, że uwzględnienie skargi, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (naruszenie prawa materialnego - art. 156 § 1 pkt 2 kpa), czy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c (naruszenie prawa procesowego – art. 105 § 1 kpa) ma sens wówczas, gdy po wycofaniu decyzji z obrotu prawnego, może to doprowadzić do innego (korzystnego dla skarżącego) wyniku sprawy, a nie tylko uwikłania obywatela w kolejną sprawę administracyjną. Z uwagi na powagę orzeczeń sądowych sąd administracyjny nie może wydać wyroku uwzględniającego skargę, stwarzającego pozory ochrony prawnej i dającego obywatelowi złudne nadzieje na uzyskanie w przyszłości korzystnej decyzji, gdy nie ma ku temu podstaw.

Jeżeli chodzi o podnoszoną w skardze kwestię uwzględnienia, zgodnej ze standardami konstytucyjnymi i słusznym interesem strony (art. 100 ust. 1 ustawy), wykładni art. 106 ust. 3 ustawy polegającej na tym, że przepis ten dotyczy osób, które wnioskują o przyznanie zasiłku po raz pierwszy, a nie ma zastosowania do sytuacji ciągłości niepełnosprawności i kontynuacji tego zasiłku poprzez złożenie kolejnego wniosku Sąd zwraca uwagę, że niniejsza sprawa administracyjna toczyła się trybie nadzwyczajnym, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zakres tego postępowania jest ograniczony do badania wystąpienia konkretnych wad nieważności. Kwestia takiej, a nie innej interpretacji przepisu prawa materialnego nie może świadczyć o rażącym naruszeniu prawa. Tego rodzaju zarzut nie mógł zatem doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji. Nie wystąpiła bowiem jedna z koniecznych przesłanek decydujących o wydaniu decyzji w warunkach rażącego naruszenia prawa – oczywistość naruszenia, rzucające się w oczy działanie w zaprzeczeniu do obowiązującego stanu prawnego. Powoływane w skardze orzeczenia sądowe (w szczególności o sygn. akt I OSK 1297/16 i I OSK 353/05) są nieadekwatne dla niniejszej sprawy, ponieważ zapadły w sprawach administracyjnych, które toczyły się w trybie zwyczajnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ppsa orzekł, jak w sentencji.