Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 79/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: *Stwierdzono bezskuteczność czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków
Powołane przepisy: article: art. 39 a ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi E. W. na czynność Burmistrza Miasta Z. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania bezpłatnego dowozu ucznia niepełnosprawnego i jego opiekuna I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Burmistrza Miasta Z. na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Strona skarżąca – E. W. - zaskarżyła czynność Burmistrza Miasta Gminy Miejskiej Z. wynikającą z pisma tego organu z dnia [...]11.2020 r., znak [...], w przedmiocie odmowy przyznania córce skarżącej J. W. bezpłatnego dowozu do Ośrodka Rewalidacyjno - Wychowawczego w Zespole Placówek Specjalnych przy ul. [...] w L. z miejsca jej zamieszkania do w/w Ośrodka oraz z w/w Ośrodka do miejsca jej zamieszkania na trasie [...], oraz odmowę zapewnienia opiekuna. Zaskarżonej czynności zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 39 ust. 4 pkt 2b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 910, poprzez jego niezastosowanie pomimo spełnienia przez córkę skarżącej wszystkich ku temu przesłanek przewidzianych w treści przytoczonych przepisów.

Na tle sformułowanych zarzutów strona skarżąca wniosła o przyznanie na podstawie art. 135 p.p.s.a. i art. 146 § 2 p.p.s.a. uprawnienia córce skarżącej do bezpłatnego dowozu do Ośrodka Rewalidacyjno - Wychowawczego w Zespole Placówek Specjalnych przy [...] w L. z miejsca jej zamieszkania do w/w Ośrodka oraz z w/w Ośrodka do miejsca jej zamieszkania na trasie [...], wraz z zapewnieniem opiekuna, a także wniosła o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

Na poparcie skargi podniesiono między innymi, że w piśmie skierowanym przez pełnomocnika skarżącej do organu, z dnia [...] października 2020 r., nr rep. [...], doręczonym organowi w dniu [...] listopada 2020 r., powołując się na przepis art. 39 ust. 4 pkt 2b Prawa oświatowego, skarżąca zwróciła się o przyznanie jej córce (posiadającej orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno - wychowawczych z uwagi na występującą u niej niepełnosprawność intelektualną w stopniu głębokim) bezpłatnego dowozu do opisanego Ośrodka Rewalidacyjno - Wychowawczego w L. z miejsca jej zamieszkania do w/w Ośrodka oraz z w/w Ośrodka do miejsca jej zamieszkania na trasie [...], wraz z zapewnieniem opiekuna. Do przedmiotowego pisma została załączona kopia orzeczenia Nr [...] o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, wydanego dnia [...]06.2019 r. przez Powiatowy Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli i Poradnictwa Psychologiczno - Pedagogicznego w Z. W odpowiedzi organ wystosował do pełnomocnika skarżącej pismo z dnia [...]11.2020 r., znak pisma [...] (doręczone [...] listopada 2020 r.), odmawiając w tym piśmie przyznania córce skarżącej przedmiotowego dowozu oraz zapewnienia opiekuna, podając prozaiczny powód braku posiadania przez Gminę Miejską Z. własnego samochodu, który byłby dostosowany do przewozu osób niepełnosprawnych. Organ w tymże piśmie wskazał ponadto, iż w ramach porozumienia międzygminnego, Gmina Miejska Z. zobowiązała się do dowozu dziecka skarżącej jedynie z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego w L., (tj. na trasie [...]) bez zapewnienia dowozu powrotnego do miejsca zamieszkania oraz bez zapewnienia córce skarżącej opiekuna. Organ powołał się także w swoim piśmie na oświadczenie złożone przez skarżącą z dnia [...]09.2020 r,. z którego ma wynikać, iż skarżąca będzie odbierać swoją córkę i sprawować nad nią opiekę podczas dowozu, natomiast przejazd na trasie dom-placówka-dom skarżąca będzie wykonywać swoim prywatnym samochodem. W konsekwencji powyższego Gmina przygotowała i przekazała skarżącej do podpisu umowę w zakresie zwrotu kosztów przewozu na okres od 1 września 2020 r. do 25 czerwca 2021 r. - co ma w ocenie organu wypełniać obowiązki gminy wynikające z przepisów art. 39 ust. 4 pkt 2b oraz art. 39a. ust. 4 Prawa oświatowego.

Nie godząc się z takim stanowiskiem organu, wskazano dalej w skardze, że skarżąca w punkcie 1) powołanego wyżej pisma pełnomocnika skarżącej skierowanego do organu wyraźnie zaznaczyła, iż nie akceptuje warunków umowy w zakresie zwrotu kosztów przewozu ucznia i jego rodzica, opisanych we wcześniej skierowanym do samej skarżącej w piśmie organu z dnia [...]10.2020 r., znak [...], będącego odpowiedzią na wniosek skarżącej złożony dnia [...]09.2020 r., które to warunki były tożsame z tymi, które zostały zaproponowane w piśmie organu z dnia [...]11.2020 r., znak pisma [...]. Złożone przez skarżącą oświadczenie z dnia [...]09.2020 r., na które powołuje się organ w swoim ostatnim piśmie z dnia [...]11.2020 r., (które to oświadczenie skarżąca złożyła wszak zbyt pochopnie, nie będąc wówczas jeszcze świadoma uprawnień jakie przysługują jej córce od gminy na gruncie powołanych wyżej przepisów prawa oświatowego), nie może mieć jednakże żadnego znaczenia w kontekście niniejszej sprawy, albowiem ostatecznie skarżąca nie zawarła z gminą umowy w tymże zakresie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się bowiem dość jednolity pogląd, w myśl którego w pierwszej kolejności gmina powinna zapewnić niepełnosprawnemu dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu. Jeśli jednak rodzice zdecydują się na dowożenie dziecka i zapewnienie opieki w czasie przewozu, to gmina zostaje zwolniona z obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu, pod warunkiem że między gminą a rodzicami dojdzie do zawarcia umowy, o której mowa w art. 39 ust. 4 pkt 3 prawa oświatowego. Innymi słowy, brak zawarcia umowy (niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy) aktualizuje obowiązek gminy w zakresie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki, o których mowa w art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 prawa oświatowego (wyrok z dnia 17 stycznia 2018 r., SA/Łd 1097/17; z dnia 7 lutego 2019 r., II SA/Bk 723/18; z dnia 21 marca 2019 r. w sprawie SA/Bk 778/18). W ocenie strony skarżącej organ błędnie interpretuje zakres zastosowania norm, o których mowa w art. 39 ust. 4 pkt 2b i art. 39a. ust. 1 prawa oświatowego

Uzasadniając swe żądanie w zakresie przyznania przez Sąd w wyroku uprawnienia bezpłatnego dowozu wraz z zapewnieniem opiekuna, przywołano okoliczność, iż stan faktyczny sprawy w zakresie wieku (brak 25 lat) i niepełnosprawności intelektualnej w stopniu głębokim córki skarżącej jest bezsporny.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi w całości.

Relacjonując stan faktyczny sprawy organ podał, że skarżąca w dniu [...] września 2020 r. do siedziby organu złożyła pismo, wnioskując o zorganizowanie dowozu do wymienionego Ośrodka Rewalidacyjno - Wychowawczego w L. dla niepełnosprawnej córki. W tym dniu rozpoczął się nowy rok szkolny 2020/2021, z uwagi na to, dowóz dla dziecka należało zorganizować bezzwłocznie, tj. od [...] września 2020 roku, uwzględniając zasady sanitarne i ograniczenia obowiązujące w związku z COVID-19. Mając na uwadze również fakt, iż organ nie posiada własnego samochodu dostosowanego do przewozu osób niepełnosprawnych a także ze względu na to, iż telefoniczne rozeznanie rynkowe w celu wyłonienia wykonawcy przewozu okazało się bezskuteczne, organ zwrócił się z prośbą w/w sprawie w celu nawiązania współpracy do Gminy Z., która dowozi swojego ucznia do Ośrodka Rewalidacyjno - Wychowawczego w L. W związku z uzyskaną zgodą na współpracę z Gminą Z., jeszcze w dniu [...] września 2020 r., skarżąca została poinformowana drogą telefoniczną o załatwieniu dojazdu dla dziecka z miejsca zamieszkania do Ośrodka (tj. na trasie [...]) od dnia [...] września 2020 r. Skarżąca przyjęła do wiadomości, że dowóz będzie realizowany w drodze do szkoły, natomiast w drodze powrotnej skarżąca miałaby odbierać dziecko i zapewnić mu opiekę, tj. na trasie dom-placówka-dom, na co zostanie przygotowana umowa w zakresie

zwrotu kosztów dojazdu. Jednocześnie skarżąca została poinformowana o konieczności uzupełnienia wniosku z dnia [...]09.2020 r. o brakujące dokumenty, tj. aktualne zaświadczenie poświadczające uczęszczanie dziecka do szkoły oraz oświadczenie, dotyczące sprawowania opieki podczas dowozu dziecka samochodem prywatnym a także informację zawierającą numer rachunku bankowego na potrzeby sporządzenia umowy w zakresie zwrotu kosztów dowozu autem prywatnym. Konsekwencją w/w uzgodnień ze skarżącą jest realizacja dowozu jej niepełnosprawnego dziecka od dnia [...] września 2020 r. z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno- Wychowawczego w Zespole Placówek Specjalnych przy ul. [...] w L., (tj. na trasie [...]) oraz odbiór dziecka przez skarżącą ze szkoły samochodem prywatnym.

Ponadto, wracając do kwestii dotyczącej nawiązania współpracy z Gminą Z., organ wskazał, że na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 12 i art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r., poz. 713 ze zm.) gminy mogą zawierać porozumienia międzygminne w sprawie powierzenia jednej z nich określonych przez nie zadań publicznych. Gmina wykonująca zadania publiczne objęte porozumieniem przejmuje prawa i obowiązki związane z powierzonymi jej zadaniami, a gmina powierzająca jej zadania będzie pokrywała koszty dowozu w/w ucznia, ustalone zgodnie z treścią Porozumienia. W związku z powyższym zaś, organ przygotował projekt uchwały w sprawie wyrażenia woli zawarcia i realizacji porozumienia międzygminnego pomiędzy Gminą Miejską Z. a Gminą Z. Przedmiotowe uchwały zostały podjęte w najbliższych możliwych terminach na sesjach rady, przez organy stanowiące Gminy Miejskiej Z. oraz Gminy Z., tj.:

uchwałą nr [...] Rady Miejskiej Z. z dnia [...] października 2020 r. w sprawie wyrażenia woli zawarcia i realizacji porozumienia międzygminnego pomiędzy Gminą Miejską Z. a Gminą Z. w przedmiocie powierzenia Gminie Z. realizacji zadania własnego w zakresie zapewnienia dzieciom i młodzieży bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego,

uchwałą nr [...] Rady Gminy Z. z dnia [...] października 2020 r. w sprawie wyrażenia woli na zawarcie i realizację porozumienia międzygminnego pomiędzy Gminą Z. a Gminą Miejską Z. w przedmiocie powierzenia Gminie Z. realizacji zadania własnego w zakresie zapewnienia dzieciom i młodzieży bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.

W konsekwencji, na mocy w/w uchwał w dniu [...] listopada 2020 r. zawarto porozumienie międzygminne na okres od [...]09.2020 r. do dnia [...]06.2021 r. Ponadto, w dniu [...]09.2020 r. skarżąca w celu uzupełnienia wniosku złożyła aktualne zaświadczenie poświadczające uczęszczanie dziecka do szkoły, oraz oświadczenie, z którego wynika, iż będzie odbierać i sprawować opiekę nad dzieckiem podczas dowozu, natomiast przewóz na trasie dom-placówka-dom będzie wykonywać samochodem marki [...] o pojemności skokowej silnika [...] cm3., a także złożyła na piśmie numer rachunku bankowego w celu zawarcia umowy dot. zwrotu kosztów dowozu. Na podstawie posiadanych dokumentów organ sporządził umowę w zakresie zwrotu kosztów przewozu ucznia i jego rodzica, gdzie zawarto zasady zwrotu kosztów przewozu za okres od 1 września 2020 r. do 25 czerwca 2021 r. Jednakże, w dniu [...] października 2020 r. do siedziby organu wpłynęło pismo skarżącej (pismo z dnia [...]10.2020 r.) będące wnioskiem o dowóz i powrót córki wraz z opiekunem - na trasie do siedziby oraz z siedziby Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego do miejsca zamieszkania dziecka skarżącej.

Wobec poczynionych działań organ pismem z dnia [...]10.2020 r. poinformował stronę skarżącą o zrealizowanych działaniach, oraz wyjaśnił, iż w ramach złożonego wniosku z dnia [...] września 2020 r., oraz złożonego oświadczenia rodzica (opiekuna), w oparciu o art. 39a. ust. 4 prawa oświatowego sporządzono dla skarżącej umowę w zakresie zwrotu kosztów przewozu ucznia i jego rodzica w celu określenia zasad zwrotu kosztów przewozu na okres od 1 września 2020 r. do 25 czerwca 2021 r. W związku z tym, w załączeniu do pisma zostały przekazane podpisane jednostronnie dwa egzemplarze umowy, z prośbą o podpisanie i zwrot 1 egzemplarza przez skarżącą.

W odpowiedzi skarżąca w piśmie z dnia [...]10.2020 r. (data wpływu – [...]11.2020 r.) skierowanym przez jej pełnomocnika wskazała, iż nie akceptuje warunków umowy w zakresie zwrotu kosztów przewozu ucznia i jego rodzica i wniosła o przedstawienie przez organ nowych warunków umowy. Wobec otrzymanego pisma, organ pismem z dnia [...]11.2020 r. po raz kolejny poinformował skarżącą o zrealizowanych działaniach w sprawie oraz ponownie wniósł o podpisanie umowy, argumentując, iż umowa została sporządzona na podstawie posiadanych w sprawie dokumentów, zgodnie z aktualnie obowiązującym prawem.

Organ przytoczył następnie brzmienie art. 39 ust. 4 pkt. 2b oraz art. 39a ust. 1 i 5 Prawa oświatowego i stwierdził, że działał zgodnie z obowiązującym prawem, na podstawie posiadanych dokumentów i wykonał żądanie skarżącej w sposób zgodny z jej wnioskiem. Nie odmówił przyznania niepełnosprawnej córce skarżącej bezpłatnego dowozu do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego w Zespole Placówek Specjalnych przy ul. [...] w L. z miejsca jej zamieszkania na trasie do w/w Ośrodka oraz z w/w Ośrodka do miejsca zamieszkania na trasie [...], oraz nie odmówił zapewnienia opiekuna zgodnie z treścią wyżej przytoczonych przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia, ale także na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, ze zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Kontrola powyższych aktów administracyjnych i czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana według kryterium legalności. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz jedynie ocenia zgodność aktu lub czynności z przepisami obowiązującego prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności podnieść wypada, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest podgląd, iż odmowa zapewnienia uczniom dojazdu do placówki oświatowej jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem jest ona zaskarżalna skargą do sądu administracyjnego (por. wyroki WSA: w Białymstoku z dnia 11 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 270/17, w Szczecinie z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 775/07, w Olsztynie z 15 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 149/08, w Warszawie z 16 stycznia 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 614/07 i z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 369/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił zasadniczo art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 910; zwanej dalej Prawem oświatowym), zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest: "1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;

2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:

a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,

b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych;"

Niewątpliwie obowiązek zapewnienia przez gminę przewozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Zgodnie z przepisem art. 70 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa – Prawo oświatowe. W art. 1 pkt 6 i 7 tej ustawy ustawodawca wskazał na możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami, jak również opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwienie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych. Obowiązki gminy w tej materii ustanawia cytowany wyżej art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego. Stosownie natomiast do art. 39a, normującym sposób realizacji obowiązku dowozu niepełnosprawnych dzieci do placówek oświatowych, jak stanowi ustęp 1 - obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. W ustępach 2 – 3 przepisu art. 39a ustawodawca określił wzór dla obliczenia zwrotu kosztów jednorazowego przewozu, zaś w ustępie 4 postanowił, że zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami. Według ust. 5 - wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiera z rodzicami umowę, o której mowa w ust. 4, w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice. Jeżeli rodzice (ust. 6) powierzyli wykonywanie transportu i sprawowanie opieki w czasie przewozu innemu podmiotowi, kwotę zwrotu kosztów przewozu ustala się zgodnie z ust. 2.

W judykaturze trafnie zwraca się uwagę na to, że prawidłowa wykładnia przepisu art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego prowadzi do konkluzji, że przepis ten przewiduje dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, wskazanym w przepisie, transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna, przy czym o wyborze rodzaju obowiązku gminy decydują rodzice dziecka. Innymi słowy, jeżeli dowożenia dziecka do szkoły nie zapewniają rodzice, to wówczas mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły (wyroki WSA w Bydgoszczy z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 211/08, WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1097/17, WSA w Białymstoku z 27 października 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 550/17). Jeśli jednak rodzice zdecydują się na dowożenie dziecka i zapewnienie opieki w czasie przewozu, to gmina zostaje zwolniona z obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu, pod warunkiem, że między gminą a rodzicami dojdzie do zawarcia umowy o zwrocie kosztów dojazdu przez gminę (art. 39a ust. 1 Prawa oświatowego).

Zaprezentowanej wykładni nie zmienia fakt, że przepis art. 39a ust. 1 Prawa oświatowego wprowadza alternatywę rozłączną poprzez użycie spójnika "albo" stanowiąc, że gmina zapewnia bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów tego przewozu. Komentowane bowiem obowiązki gminy w zakresie zapewnienia niepełnosprawnym uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej placówki oświatowej mają charakter zobowiązania przemiennego, co oznacza, że realizacja przez gminę jednej z alternatywnych powinności skutkuje wypełnieniem wskazanego obowiązku, jednakże - co wymaga podkreślenia - wybór sposobu realizacji omawianej powinności publicznoprawnej organu gminy jest pozostawiony rodzicom dziecka i to oni decydują jaki wariant dowozu dziecka wybrać. Na gruncie unormowań zawartych w art. 39 ust. 4 pkt 2b i art. 39 Prawa oświatowego przyjąć należy, że oświadczenie rodziców niepełnosprawnego dziecka w kwestii dowozu tego dziecka do ośrodka rewalidacyjnego-wychowawczego wiąże organ gminy w tym znaczeniu, że jeżeli sami wyrażają zamiar dowożenia dziecka do ośrodka, to wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna, ale w przeciwnym przypadku to także oznacza, że jeżeli rodzice dziecka nie zgłaszają takiego zamiaru, wówczas obowiązkiem gminy jest we własnym zakresie zorganizowanie dowozu niepełnosprawnego dziecka oraz zapewnienie mu opieki. Gmina nie może przenieść dowolnie swego obowiązku na rodziców dziecka niepełnosprawnego bez jego zgody, nawet za zwrotem kosztów. Zwrot kosztów w razie wyboru przez rodziców dziecka niepełnosprawnego transportu dowozu i opieki we własnym zakresie następuje w drodze zawartej umowy (po myśli art. 39a ust. 4), a umowa ta jest dwustronną czynnością prawną, wymagającą zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. Organ gminy nie może powoływać się skutecznie na okoliczność, że przygotowano do podpisania przez stronę (rodzica) dokument umowy odnośnie do zwrotu (refundacji) kosztów transportu niepełnosprawnego dziecka. Tylko podpisanie umowy o zwrot kosztów zwalnia gminę z obowiązku zapewnienia dojazdu dziecka niepełnosprawnego do konkretnego ośrodka wybranego przez rodzica (vide wyroki WSA: w Łodzi z 17 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 1097/17 oraz w Białymstoku z 7 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 723/18). W przypadku gdy umowa ta nie została zawarta (podpisana), zatem jako nieistniejąca nie wywołuje żadnych skutków prawnych, a tym samym gmina nie zostaje zwolniona z ustawowego obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu oraz opieki w czasie przewozu niepełnosprawnego dziecka do i z ośrodka rewalidacyjno - wychowawczego.

Z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżąca wyrażała ostatecznie zamiar realizacji dowozu niepełnosprawnego dziecka do wymienionej placówki oświatowej we własnym zakresie. Jakkolwiek bowiem, w rzeczy samej, pierwotnie wystąpiła (i na tę okoliczność złożyła stosowne, jednostronne oświadczenie woli) jedynie o dowóz córki z domu do ośrodka a powrót realizować miała własnym samochodem, lecz później odstąpiła od tego oświadczenia woli żądając realizacji przez gminę obowiązku przewozu i opieki nad dzieckiem w pełnym zakresie (tam i z powrotem, wraz z opiekunem) - co wiązało organ gminy, albowiem skarżąca nie zgodziła się z przysłanym jej projektem umowy i jej nie podpisała. W rezultacie nie doszło do zawarcia umowy. W takiej sytuacji, przy spełnieniu wymaganych pozostałych przesłanek, obowiązkiem organu była realizacja dyspozycji art. 39 ust. 4 pkt 2b Prawa oświatowego, czyli zapewnienie niepełnosprawnej córce strony skarżącej bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do wymienionego ośrodka z miejsca zamieszkania oraz powrotu.

W ocenie Sądu, kontrola zgodności z prawem zaskarżonej czynności odmowy realizacji tego obowiązku w zakresie objętym żądaniem strony skarżącej, wykazała zatem, że czynność ta została ona dokonana bez prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego to jest art. 39 ust.4 pkt 2b i art. 39a ust. 4 Prawa oświatowego wskutek ich błędnej wykładni. Organ wypełnił swój obowiązek połowicznie zapewniając jedynie dowóz do placówki oświatowej z miejsca zamieszkania.

W konsekwencji wystąpiły podstawy do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności (pkt I sentencji). Sąd nie orzekł w przedmiocie stwierdzenia uprawnienia skarżącej z uwagi na upływ czasu oraz generalnie możliwość zmiany okoliczności stanu faktycznego sprawy na dzień wyrokowania. W ponownym postępowaniu, po aktualizacji stanu faktycznego sprawy, rzeczą organu będzie, stosownie do postanowień art. 153 p.p.s.a, uwzględnienie stanowiska Sądu i przedstawionej oceny prawnej, a także podjęcie działań wynikających z przepisów ustawy Prawo oświatowe zmierzające do realizacji żądania strony skarżącej.

O kosztach postępowania (pkt II) rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.