Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 282/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono orzeczenie I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 25 stycznia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska,, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant Asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 roku sprawy ze skargi K. F. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej 1. uchylono zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. z dnia [...], sygnatura [...]; 2. zasądza od Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. na rzecz K. F. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 3. orzeka, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 282/06

UZASADNIENIE

Orzeczeniem nr [...] z dnia [...], Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. utrzymał w mocy orzeczenie Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. z dnia [...] (sygn. [...]), którym to orzeczeniem [...] K. F. starszy wychowawca działu penitencjarnego Zakładu Karnego w Ł. został uznany za winnego:

1. popełnienia przewinienia polegającego na tym, że od dnia 12 września 2005 roku nie podejmuje służby na stanowisku starszego wychowawcy działu penitencjarnego tj. przewinienia określonego w art. 125 ust. 2 w zw. z art. 58 ust. 1 i w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 roku o Służbie Więziennej (tj. Dz. U. z 2002 roku, nr 207, poz. 1761 ze zm.);

2. nie wykonania w dniu 21 września 2005 roku polecenia służbowego wydanego przez wyższego przełożonego - Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. tj. przewinienia określonego w art. 125 ust. 3 pkt. 2 ustawy o Służbie Więziennej;

3. zawarcia umowy z innym pracodawcą o wykonywaniu od dnia 1 września 2005 roku zajęcia zarobkowego poza służbą, nie posiadając wymaganego zezwolenia kierownika jednostki organizacyjnej tj. przewinienia określonego w art. 125 ust. 2 w zw. z art. 63 ustawy o Służbie Więziennej;

4. wykorzystania w okresie od dnia 1 do 8 września 2005 roku niezgodnie z celem i przeznaczeniem zwolnienia lekarskiego w ten sposób, że świadczył w tym czasie pracę na rzecz innego pracodawcy tj. przewinienia określonego w art. 125 ust. 2 w zw. z art. 60 ustawy o Służbie Więziennej i w zw. z § 25 ust. 1 Regulaminu Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie sposobu pełnienia służby przez funkcjonariuszy Służby Więziennej;

- za co wymierzono obwinionemu karę przeniesienia na niższe stanowisko służbowe.

Jak wynika z wynika z załączonych akt postępowania dyscyplinarnego powyższe orzeczenie o ukaraniu wydane zostało w następujących okolicznościach:

Skarżący - [...] K. F. został wybrany w 2005r. na Przewodniczącego Zarządu Okręgowego NSZZFiPW w Ł.. Po jego wyborze, w marcu 2005 r do Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. wpłynął wniosek Zarządu Okręgowego NSZZFiPW w Ł. o zwolnienie K. F. z obowiązku świadczenia służby na okres kadencji, począwszy od 1 kwietnia 2005 r. do lutego 2009 r. z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Zakładu Karnego w Ł. odmówił zwolnienia [...] K. F. z obowiązku świadczenia służby na czas kadencji , a Zarząd Okręgowy NSZZFiPW w Ł. wniósł odwołanie od tej decyzji do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł., który decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu w Ł.. Na wniosek Zarządu Głównego NSZZFiPW w W. obie decyzje w trybie nadzoru uchylone zostały przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej decyzją Nr [...] z dnia [...] i sprawa wróciła do ponownego rozpoznania do Dyrektora Zakładu Karnego w Ł..

K. F. od dnia 12 września 2005 r zaprzestał pełnienia służby i wykonywania obowiązków starszego wychowawcy działu penitencjarnego przesyłając do Zakładu Karnego w Ł. uchwałę Nr 5 Zarządu Okręgowego , w której postanowiono m.in. aby Przewodniczący Zarządu Okręgowego przystąpił niezwłocznie do wykonywania swoich obowiązków związkowych , pomimo braku stosownej decyzji ze strony Dyrektora ZK. Także na tę uchwałę skarżący powołał się udzielając wyjaśnień Dyrektorowi Zakładu Karnego w Ł. co do przyczyn swojej nieobecności w służbie. Nieobecność skarżącego w służbie od dnia 12 września 2005 r. uznana została za nieusprawiedliwioną i stanowiła podstawę sformułowania pierwszego zarzutu - naruszenia art. 58 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, zgodnie z którym funkcjonariusz jest obowiązany postępować zgodnie ze złożonym ślubowaniem oraz przestrzegać przepisów niniejszej ustawy i przepisów wydanych na jej podstawie, w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy ( treść roty ślubowania ).

Następnie na kolegium dyrektorów jednostek organizacyjnych SW okręgu ł. w dniu 21 września 2005 r., na które stawił się również [...] K. F., jako Przewodniczący Zarządu Okręgowego NSZZFiPW, Dyrektor Okręgowy SW polecił mu by opuścił salę i udał się bezzwłocznie do Zakładu Karnego w Ł. by rozpocząć służbę. Jak wynika z wypisu protokołu z kolegium ( k- 24 akt adm.) skarżący oświadczył, że z uwagi na takie stanowisko Dyrektora Okręgowego SW w Ł., związki zawodowe nie będą reprezentowane na spotkaniu i opuścił salę wraz z wiceprzewodniczącym związku. Niewykonanie polecenia służbowego uznane zostało za przewinienie określone w art.. 125 ust. 3 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym m.in. naruszeniem dyscypliny służbowej jest odmowa wykonania lub niewykonanie polecenia służbowego.

W dniu 1 września 2005 r. K. F. zawarł z Dyrektorem ZSZ Nr 2 w Ł. umowę o pracę na czas określony od dnia 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w wymiarze 12 godzin tygodniowo i na podstawie tej umowy prowadził w szkole zajęcia dydaktyczne . Na świadczenie tej pracy nie uzyskał zgody Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. i nie występował w 2005 r o taką zgodę. Skarżący wcześniej uzyskał takie zezwolenie od swojego przełożonego ale na rok 2002/2003. W dniu 9 września 2005 r zgodę na wykonywanie dodatkowej pracy w charakterze nauczyciela przez K. F. wyraził Zarząd Okręgowy NSZZFiPW. Podjęcie dodatkowego zatrudnienia bez zgody Dyrektora ZK uznane zostało za naruszenie art. 63 ustawy, zgodnie z którym funkcjonariusz nie może bez zezwolenia właściwego kierownika jednostki organizacyjnej podejmować zajęcia zarobkowego poza służbą.

Skarżący złożył w kadrach Zakładu Karnego zwolnienie lekarskie od lekarza psychiatry o niezdolności do pracy od 16 sierpnia do 8 września 2005 r. , a od 1 do 8 września 2005 r. prowadził w szkole zajęcia dydaktyczne, co zostało uznane za wykorzystanie zwolnienia lekarskiego od pracy niezgodnie z jego celem i przeznaczeniem i naruszenie art. 125 ust. 2 w zw. z art. 60 ustawy o Służbie Więziennej i w zw. z § 25 ust. 1 Regulaminu Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu pełnienia służby przez funkcjonariuszy SW.

W zażaleniu na orzeczenie Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. z dnia [...] pełnomocnik obwinionego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego powołanych w poszczególnych zarzutach , błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i wnosił o uniewinnienie skarżącego. Wnosił też o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego neurologa na okoliczność stanu zdrowia skarżącego i przeciwwskazań co do wykonywania określonych czynności. Podnosił, że w zakresie dwóch pierwszych zarzutów postępowanie dyscyplinarne winno być umorzone w związku z wydaniem przez Dyrektora Generalnego SW decyzji Nr [...] z dnia [...] uchylającej w trybie nadzoru decyzję Dyrektora ZK w Ł. i decyzję Dyrektora Okręgowego SW w Ł. , które odmawiały zwolnienia skarżącego z obowiązku świadczenia służby na czas kadencji przewodniczącego Zarządu Okręgowego NSZZFiPW w Ł. Podkreślał, że objęcie przez skarżącego funkcji związkowych zostało uznane za zgodne z prawem. Co do zarzutu podjęcia pracy bez wymaganego zezwolenia podnosił, że w momencie zawierania umowy o pracę formalnym zwierzchnikiem skarżącego była organizacja związkowa i zgodę jej organów skarżący uzyskał. Uważał także za niezasadny zarzut niewłaściwego wykorzystania zwolnienia lekarskiego, gdyż zaburzenia neurologiczne, na które cierpiał skarżący uniemożliwiały wykonywanie funkcji wychowawcy w ZK , ale nie kolidowały z pełnieniem funkcji związkowej, co powinien wyjaśnić biegły.

Do zażalenia dołączone zostały dodatkowe dokumenty, z wnioskiem o ich załączenie do akt sprawy: uchwała V Okręgowej Konferencji Sprawozdawczo-Wyborczej z 16 lutego 2005 r. zobowiązująca Zarząd Okręgowy do wystąpienia z wnioskiem do Dyrektora ZK w Ł. o zwolnienie skarżącego z obowiązku świadczenia służby, umowa o pracę zawarta przez K. F. z dyrektorem Zespołu Szkół Zawodowych Nr 2 w Ł. na czas określony od dnia 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r w wymiarze 12 godzin dydaktycznych tygodniowo, oświadczenie dyrektora Szkoły, protokół komisji skrutacyjnej z wyboru skarżącego na Przewodniczącego Zarządu Okręgowego, raport o zezwolenie na podjęcie pracy zarobkowej z czerwca 2002r, zawiadomienie o wyrażeniu zgody na podjęcie pracy dodatkowej w charakterze nauczyciela w roku szkolnym 2002/2003 - ( k-120 - 127 akt adm.).

W odrębnym piśmie, nazwanym zażaleniem, również K. F. wnosił o uchylenie wymierzonej kary i uniewinnienie od zarzucanych przewinień ( k- 134) .

Podkreślał, że wszelkie jego działania związane były z wykonywaniem działalności związkowej, a działania Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. oraz Dyrektora OISW zmierzały do uniemożliwienia prowadzenia działalności związkowej. Wskazywał, że pomimo decyzji wydanej [...] przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, Dyrektor ZK w Ł. ponownie wydał [...] decyzję odmawiającą zwolnienia go z obowiązku świadczenia służby. Od tej decyzji złożone zostało odwołanie, a równocześnie [...] nowy Dyrektor Generalny SW ponownie uchylił decyzję dyrektora ZK i nakazał realizację wniosku w trybie natychmiastowym .

Skarżący złożył ponadto do Sądu Dyscyplinarnego wniosek o uchylenie orzeczenia o wymierzeniu mu kary dyscyplinarnej i umorzenie postępowania oraz wnioski o przesłuchanie świadków.

Na posiedzeniu Sądu Dyscyplinarnego w dniu 24 marca 2006 r. wnioski dowodowe zgłoszone przez K. F. zostały odrzucone, z uzasadnieniem, że obwiniony nie wykazał w nich okoliczności, które mają być udowodnione. Nie został też uwzględniony wniosek o zawieszenie postępowania z uwagi na toczące się w prokuraturze postępowanie o łamanie uprawnień związkowych.

Rozpoznając zażalenie na orzeczenie o wymierzeniu kary dyscyplinarnej Sąd Dyscyplinarny ustalił, że w marcu 2005 roku Zarząd Okręgowy NSZZFiPW wystąpił do Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. z wnioskiem o zwolnienie przewodniczącego Zarządu Okręgowego K. F. z obowiązku świadczenia służby na okres kadencji począwszy od 1 kwietnia 2005 roku. Dyrektor Zakładu Karnego w Ł. odmówił zwolnienia K. F. pełniącego z wyboru funkcję przewodniczącego Zarządu Okręgowego, z obowiązku świadczenia służby w okresie kadencji, uzasadniając swą decyzję tym, iż wykazana we wniosku Zarządu Okręgowego organizacja międzyzakładowa nie jest organizacją międzyzakładową w rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych. Decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. utrzymał w mocy Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Ł. w dniu [...].

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Generalny Służby Więziennej w W. po rozpatrzeniu wniosku Zarządu Głównego NSZZFiPW w W. o poddanie decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. oraz Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. ocenie w trybie nadzoru, uchylił obie decyzje i nakazał dokonać ponownej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz ustalić czy organizacja międzyzakładowa o nazwie Zarząd Okręgowy NSZZFiPW w Ł. jest w kontekście uregulowań statutowych organizacją zakładową w rozumieniu ustawy o związkach zawodowych oraz czy posiada uprawnienia o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Dyrektor Zakładu Karnego w Ł. po ponownym przeanalizowaniu sprawy, w dniu [...] ponownie odmówił K. F. zwolnienia z obowiązku świadczenia służby.

Po rozpatrzeniu odwołania Zarządu Okręgowego NSZZFiPW w Ł., decyzję organu I instancji zmienił w dniu [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Ł. zwalniając K. F., funkcjonariusza Służby Więziennej w ZK w Ł. powołanego do pełnienia z wyboru funkcji Przewodniczącego Zarządu Okręgowego NSZZFiPW, z obowiązku świadczenia służby w okresie sprawowania tej funkcji z zachowaniem prawa do uposażenia.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. stwierdził w uzasadnieniu swojego orzeczenia, że przepisy nie pozostawiają żadnej wątpliwości, iż decyzję w sprawie zwolnienia K. F. ze świadczenia obowiązków starszego wychowawcy działu penitencjarnego mógł podjąć jedynie pracodawca, czyli w tym przypadku Dyrektor Zakładu Karnego w Ł.. Proces wydawania decyzji w sprawie zwolnienia K. F. z obowiązku świadczenia służby, wskutek wątpliwości które podnosił także zastępca Dyrektora Generalnego SW (nie uznał decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. za niezgodną z ustawą o związkach zawodowych a nakazał jedynie ponowne przeanalizowanie sprawy) trwał od marca 2005 roku do 6 marca 2006 roku czyli do dnia pozytywnej decyzji Dyrektora Okręgowego.

Zdaniem Sądu Dyscyplinarnego K. F. do dnia wydania tej decyzji miał obowiązek świadczenia pracy jako starszy wychowawca działu penitencjarnego. Nie miał prawa jako funkcjonariusz Służby Więziennej odmówić wykonywania powierzonych mu przez Dyrektora obowiązków. W ocenie Sądu Dyscyplinarnego, K. F. w toku przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego, nie przedstawił żadnych okoliczności, z których wynikałoby, że miał prawo do tego by nie wykonywać obowiązków służbowych.

Następnie Sąd Dyscyplinarny wskazał, iż ustawa o związkach zawodowych nie daje możliwości zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy Zarządowi Okręgowemu NSZZFiPW i dlatego usprawiedliwieniem nieobecności skarżącego w służbie nie może być uchwała wzywająca przewodniczącego do niezwłocznego przystąpienia do wykonywania obowiązków związkowych. Brak pozytywnej decyzji Dyrektora Zakładu Karnego nie stanowił przeszkody w wykonywaniu obowiązków związkowych. Sąd Dyscyplinarny uznał, że do czasu rozstrzygnięcia kwestii zwolnienia [...] F. ze świadczenia obowiązków służbowych, powinien on pogodzić obowiązki służbowe oraz związkowe. Wychodząc z przedstawionych wyżej argumentów Sąd Dyscyplinarny , nie ustosunkowując się do kwestii czy Dyrektor Zakładu Karnego w Ł. i Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Ł. słusznie postąpili nie zwalniając K. F. ze świadczenia pracy na okres kadencji przewodniczącego Zarządu Okręgowego NSZZFiPW uznał, iż z powodu braku pozytywnej decyzji w tej sprawie przewinienia zarzucane obwinionemu w punktach 1 i 2 są zasadne.

Odnosząc się do pozostałych dwóch zarzutów Sąd Dyscyplinarny podkreślił, że zgodnie z art. 63 ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariusz nie może bez zgody kierownika jednostki organizacyjnej podejmować zajęcia zarobkowego poza służbą, a [...] K. F. zgody takiej nie posiadał , a mimo to od 1 września 2005 r. świadczył pracę na rzecz Zespołu Szkół Zawodowych Nr 2 w Ł.. Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy ustawy o Służbie Więziennej nie przewidują w tym zakresie żadnych odstępstw i dlatego tłumaczenie obwinionego, że zgodę na pracę poza służbą otrzymał od Zarządu Okręgowego NSZZFiPW nie zmienia oceny o zasadności tego zarzutu. Nie ulega też wątpliwości fakt, że obwiniony przebywając na zwolnieniu lekarskim i nie świadcząc z tego powodu pracy na rzecz Zakładu Karnego w Ł., świadczył ją okresie od 1 do 8 września na rzecz Zespołu Szkół Zawodowych Nr 2 w Ł..

W ocenie Sądu Dyscyplinarnego przewinienia, których dopuścił się skarżący stanowią bardzo ciężkie naruszenie dyscypliny służbowej. Funkcjonariusz Służby Więziennej winien w sposób szczególny kierować się zasadami praworządności , bezwzględnie przestrzegać obowiązujących przepisów i postępować zgodnie z prawem. Dlatego winien najpierw wykorzystać wszelkie dopuszczalne przez prawo sposoby realizacji swoich uprawnień, a nie podejmować kroki z tymi przepisami niezgodne. Organ odwoławczy uznał, że obwiniony rażąco ignorował przepisy ustawy o Służbie Więziennej i tkwił uporczywie w przekonaniu, że postępuje zgodnie z obowiązującymi przepisami i nawet po wszczęciu przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego nie podjął obowiązków służbowych ani nie złożył prośby o zgodę na pracę poza służbą, co mogłoby stanowić okoliczność łagodzącą.

Na powyższe orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego pełnomocnik K. F. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i wniósł o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: 1/ w zakresie czynu 1-go - naruszenie art. 125 ust. 2 w zw. z art. 58 ust. 1 w zw. z art. 27 ustawy o Służbie Więziennej, 2/ w zakresie czynu 2-go naruszenie art. 125 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 63 cyt. ustawy, 3/ w zakresie czynu 3-go naruszenie art. 125 ust. 2 w zw. z art. 60 w/w ustawy oraz § 25 Regulaminu Dyrektora Generalnego Służby Więziennej . Ponadto zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. : art. § 15 ust. 2, § 16 ust. 1-3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 roku w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (tj. Dz. U. z 1996 roku, nr 135, poz. 634 ze zm.), polegające na odmowie dopuszczenia dowodów zgłaszanych przez skarżącego.

Odnośnie dwóch pierwszych zarzutów, w uzasadnieniu skargi wskazano, iż w tej sprawie toczyło się postępowanie przed organami Służby Więziennej co do decyzji przełożonego skarżącego w zakresie zgody na pełnienie funkcji w organach związkowych. Zastępca Dyrektora Generalnego w sprawie o sygn. akt [...] uchylił decyzje niekorzystne dla skarżącego i nakazał dokonać ponownej oceny stanu faktycznego i ponownego rozpoznania wskazując jednocześnie jakimi przesłankami ma się kierować przełożony skarżącego wydając ponownie decyzję w tym przedmiocie. Podniesiono też, że jeszcze przed podjęciem pracy w organizacji związkowej skarżący występował z wnioskiem o wyrażenie zgody o zatrudnienie w szkole zawodowej i taką zgodę bezpośredni przełożony wyraził.

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego wykorzystania zwolnienia lekarskiego w skardze wskazano, że zwolnienie dotyczyło zaburzeń neurologicznych co uniemożliwiało wykonywanie funkcji wychowawczej w Zakładzie Karnym, natomiast niezdolność do pracy nie kolidowała z pełnieniem funkcji związkowej. W zakresie tego zarzutu organy prowadzące postępowanie winny zasięgnąć opinii biegłego. Skarżący podkreślił, że taki wniosek dowodowy został powołany w zażaleniu, jednakże organ prowadzący postępowanie nie odniósł się do tej kwestii. Ponadto wskazano, że Sąd Dyscyplinarny naruszył przepisy w zakresie procedury oddalając wszystkie wnioski dowodowe zgłaszane przez skarżącego.

Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. pełnomocnik skarżącego popierał skargę. Wyjaśnił, że skarżący za okres od 12 września 2005 r. do 5 marca 2006 r. wynagrodzenia nie otrzymał zaczął je otrzymywać dopiero od dnia 6 marca 2006 r. Oświadczył też, że o zgodę ma dodatkowe zatrudnienie skarżący wystąpił w lipcu 2006 r. i zgoda nie została wyrażona. Wcześniej zaś o taką zgodę występował tylko w roku 2002.

W odpowiedzi na skargę organ administracji, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje:

Skarga jest w ocenie Sądu uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem , jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 par. 2 wskazanej wyżej ustawy).

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd administracyjny ocenia czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [p.p.s.a.] (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie :

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.. 156 k.p.a. lub innych przepisach ;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie skargę należało uwzględnić, ale w znacznej mierze z innych przyczyn niż zostały w niej wskazane. Przede wszystkim w ocenie Sądu, podczas rozpoznawania sprawy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy Służby Więziennej poświęcony rozdział 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r Nr 207, poz. 1761 ze zm.). Zgodnie z art. 125 ust. 2 ustawy funkcjonariusz podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie dyscypliny służbowej, nieprzestrzeganie etyki zawodowej, a zwłaszcza honoru, godności i dobrego imienia służby, oraz w innych przypadkach określonych w ustawie. W myśl art. 130 ust 1 ustawy wymierzanie kar dyscyplinarnych należy do przełożonych właściwych w sprawach osobowych funkcjonariuszy lub wyższych przełożonych. Od wymierzonej kary dyscyplinarnej służy zażalenie do właściwego sądu dyscyplinarnego, a od orzeczenia sądu dyscyplinarnego funkcjonariuszowi, wyższemu przełożonemu oraz Ministrowi Sprawiedliwości służy skarga do sądu administracyjnego ( art. 131 ust.1 i art. 132a. ust. 1 ustawy).

Zasady i tryb przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych, wymierzania kar dyscyplinarnych i ich wykonywania , a także zasady odwoływania się od wymierzonych kar określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej ( Dz. U. Nr 135, poz.634 ze zm.), wydane na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 133 ustawy, zwane dalej regulaminem. W myśl § 70 regulaminu w sprawach nie uregulowanych rozporządzeniem stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jedną z naczelnych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego poza zasadą prawdy obiektywnej jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, w myśl której organy administracji obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zarówno jedna jak i druga zasada znajdują odzwierciedlenie w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (zasada prawdy obiektywnej m.in. w § 2 ust. 2 , § 6 ust. 2 i § 13 ust. 1, a zasada czynnego udziału strony w postępowaniu m.in. w § 2 ust. 2 zd. 2 , § 10 ust. 1, § 15 ust. 1, § 19 ust 1, 2 , § 21 ust. 1 i ust. 4 .), przy czym zasada czynnego udziału strony w postępowaniu jest nierozerwalnie związana z prawem obwinionego do obrony.

Zgodnie z § 2 ust. 2 regulaminu wymierzenie kary dyscyplinarnej powinno być poprzedzone dokładnym ustaleniem rodzaju przewinienia i okoliczności w jakich przewinienie zostało popełnione. Obwinionemu należy umożliwić złożenie ustnych lub pisemnych wyjaśnień. Nadto stosownie do § 21 ust. 1 regulaminu, organ orzekający w postępowaniu dyscyplinarnym może wydać orzeczenie o uznaniu obwinionego za winnego popełnienia przewinienia i wymierzeniu kary - po wysłuchaniu obwinionego.

Jak stanowi § 21 ust. 4 regulaminu obwinionego nie wysłuchuje się w razie:

1/ tymczasowego aresztowania,

2/długotrwałej, obłożnej choroby,

3/odmowy stawienia się lub nie usprawiedliwionej nieobecności.

Zdaniem Sądu, Dyrektor Zakładu Karnego w Ł. naruszył § 21 ust. 1 i ust. 4 pkt 3 regulaminu uznając, że nieobecność skarżącego w dniu 10 stycznia 2006 r. jest nie usprawiedliwiona i rezygnując z wysłuchania obwinionego przez wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego.

Podstawowym warunkiem zastosowania tego przepisu jest bowiem przede wszystkim prawidłowe powiadomienie osoby wzywanej o miejscu i terminie wysłuchania ze wskazaniem w jakim charakterze i w jakim celu zostaje wezwana, czy powinna stawić się osobiście lub przez pełnomocnika i jakie będą skutki prawne niezastosowania się do wezwania( art.54 § 1 k.p.a.), co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W załączonych aktach postępowania dyscyplinarnego na karcie 104 znajduje się notatka służbowa sporządzona przez [...] E. B. - [...], z której wynika, że w dniu 6 stycznia 2006r. na polecenie Dyrektora Zakładu Karnego, działając na podstawie art. 55 § 1 k.p.a., w obecności dwóch innych funkcjonariuszy wezwała telefonicznie obwinionego [...] K. F. do stawienia się w dniu 10 stycznia 2006 r. o godzinie 14.00 w Zakładzie Karnym w Ł. ( wraz z ustanowionym obrońcą, jeżeli taka będzie wola obwinionego), w celu wysłuchania przed wymierzeniem kary dyscyplinarnej. Notatka zawiera stwierdzenie, że wybór telefonicznego sposobu wezwania był spowodowany trwającą nadal nieusprawiedliwioną nieobecnością w służbie obwinionego oraz ryzykiem nie doręczenia wezwania w terminie umożliwiającym stawienie się w dniu 10 stycznia 2006 r. oraz, że nie ma wątpliwości, iż wezwanie dotarło do adresata.

Na karcie 105 akt znajduje się kolejna notatka służbowa z dnia 10 stycznia 2006 r. podpisana przez Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. [...] R. P., w której stwierdza się, że prawidłowo powiadomiony [...] K. F. nie stawił się w dniu 10 stycznia 2006 r. w ZK o wyznaczonej godzinie i w związku z powyższym nie został wysłuchany. Notatkę podpisało dodatkowo dwóch funkcjonariuszy (świadków).

Tymczasem na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. skarżący K. F. , po zapoznaniu się treścią notatki z k-104 akt , zaprzeczył aby w ten sposób został powiadomiony o terminie wysłuchania przed wymierzeniem kary dyscyplinarnej, oraz oświadczył, że gdyby otrzymał takie wezwanie zgłosiłby się na wyznaczony termin wysłuchania.

Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony już na etapie postępowania dyscyplinarnego oświadczył, że również nie był powiadomiony o terminie wysłuchania swojego mocodawcy.

W tym stanie rzeczy, Sąd nie miał podstaw do przyjęcia, że notatka służbowa ( k104 akt adm.) stanowi dowód prawidłowego zawiadomienia skarżącego o miejscu i terminie wysłuchania.

Po pierwsze, skarżący zaprzeczył aby był powiadomiony w ten sposób o terminie wysłuchania, a wezwanie dokonane w sposób określony w art. 55 § 1 powoduje skutki prawne tylko wtedy, gdy nie ma wątpliwości, że dotarło do adresata we właściwej treści i w odpowiednim terminie. Po drugie, w sytuacji gdy obwiniony w postępowaniu dyscyplinarnym ustanowił sobie obrońcę, tak jak miało to miejsce w rozstrzyganej sprawie ( k-40 akt post. dyscyplinarnego), o terminie i celu wezwania obwinionego powinien być również powiadomiony jego pełnomocnik. Dodatkowo należy zauważyć, że zastosowana przez organ szczególna forma wezwania (telefoniczna), przewidziana została w art. 55 § 1 k.p.a. dla spraw niecierpiących zwłoki. Tymczasem z akt nie wynika, aby jakieś nagłe i niespodziewane okoliczności uzasadniły zastosowanie tego trybu wezwania w niniejszej sprawie. Fakt, iż regulamin w § 21 ust. 2 przewiduje, że orzeczenie należy wydać nie później niż w ciągu 7 dni od dnia sporządzenia sprawozdania kończącego postępowanie dyscyplinarne , nie oznacza, że mamy do czynienia ze sprawą niecierpiącą zwłoki w rozumieniu art. 55 § 1 k.p.a. Sposób wezwania przewidziany w art. 55 § 1 k.p.a. stanowi wyjątek od zasady, że wezwanie powinno być dokonane w formie pisemnej z zachowaniem wymogów określonych w art. 54 § 1 i 2 k.p.a. i jak każdy wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco, tym bardziej , że niejasność lub niezrozumienie treści wezwania może prowadzić do naruszenia prawa obwinionego do obrony.

Reasumując, ponieważ skarżący i jego obrońca nie zostali prawidłowo powiadomieni o terminie wysłuchania, nie było podstaw do przyjęcia , iż nieobecność skarżącego u Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. dniu 10 stycznia 2006 r., była nieobecnością nieusprawiedliwioną, co oznacza naruszenie przez organ I instancji § 21 ust. 4 pkt 3 regulaminu.

Pozbawienie w ten sposób obwinionego możliwości złożenia wyjaśnień po zebraniu całego materiału dowodowego i sporządzeniu sprawozdania przez prowadzącego postępowanie, naruszyło prawo skarżącego do obrony i zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu . Orzeczenie dyscyplinarne wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania nie może być uznane za zgodne z prawem . Naruszenia prawa dopuścił się także organ odwoławczy akceptując ustalenia organu I instancji dokonane z naruszeniem reguł postępowania , co uzasadnia uchylenie orzeczeń organów obu instancji.

Za częściowo zasadne uznać w tym miejscu należy zarzuty zawarte w skardze, a odnoszące się do wniosków dowodowych zgłoszonych na etapie postępowania odwoławczego.

Zgodnie z § 39 pkt 2 regulaminu , w toku postępowania przed sądem dyscyplinarnym obrońca ma prawo m.in. zadawania pytań osobom przesłuchiwanym i składania wniosków dowodowych. W myśl § 42 regulaminu sąd dyscyplinarny w uzasadnionych przypadkach przeprowadza postępowanie dowodowe co do istoty sprawy , a w szczególności może zarządzić przeprowadzenie dowodu bezpośrednio na rozprawie; przepis § 13 stosuje się odpowiednio. § 13 ust. 1 stanowi zaś, że prowadzący postępowanie zbiera dowody i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy /.../.

Z załączonych akt postępowania wynika, że zgłoszone przez skarżącego wnioski o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków nie zostały uwzględnione, uzasadnienie orzeczenia nie zawiera jednak wyjaśnienia tej oceny dokonanej przez Sąd Dyscyplinarny. Stwierdzenie zawarte w protokole posiedzenia, że skarżący nie wykazał w nich okoliczności, które mają być udowodnione, nie jest wystarczające i narusza § 54 ust. 1 pkt 6 regulaminu. Sąd dyscyplinarny nie odniósł się także do wniosku dowodowego zawartego w zażaleniu o powołanie biegłego neurologa .

Stwierdzenie przez sąd administracyjny wskazanych powyżej naruszeń przepisów postępowania nie pozwala na dokonanie wiążącej oceny, czy w sprawie zebrany został i rozważony cały materiał dowodowy ( § 2 ust. 2 regulaminu), a tym samym czy doszło przy wydawaniu orzeczenia do naruszenia przepisów materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien przed wydaniem orzeczenia wysłuchać obwinionego w kontekście całego zebranego w sprawie materiału, w tym na okoliczności mające znaczenie przy określaniu kary, wskazane w § 3 ust. 1 regulaminu.

Zgodnie z § 3 ust. 1 regulaminu przy wymiarze kary dyscyplinarnej bierze się pod uwagę w szczególności: rodzaj i wagę przewinienia, okoliczności w jakich zostało popełnione, pobudki czynu, stopień winy, zachowanie się obwinionego przed i po popełnieniu przewinienia, okres pozostawiania w służbie i opinię służbową. Szczegółowe i wnikliwe ustalenia co do wszystkich wymienionych w tym przepisie okoliczności winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia. Uzasadnienie orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej winno zawierać tak uzasadnienie faktyczne jak i prawne ( art. 107 k.p.a., § 23 i § 54 regulaminu ). Wymogów tych nie spełniało orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego utrzymujące w mocy orzeczenie wymierzające skarżącemu karę przeniesienia na niższe stanowisko służbowe - najsurowszą karę jaka praktycznie mogła być wymierzona przez Dyrektora Zakładu Karnego, ani orzeczenie organu I instancji.

Wymierzając karę dyscyplinarną należy uwzględniać nie tylko okoliczności obciążające obwinionego , ale także okoliczności łagodzące wynikające z zebranego materiału, w tym z ewentualnych wyjaśnień K. F. oraz wziąć pod uwagę także to, w jakim stopniu działanie organu miało wpływ na zaistniałą sytuację.

Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia ogranicza się do stwierdzenia, że przewinienia, których dopuścił się [...] K. F. stanowią ciężkie naruszenie dyscypliny służbowej i wskazuje wszystkie okoliczności obciążające skarżącego podkreślając obowiązek bezwzględnego przestrzegania przez funkcjonariusza Służby Więziennej przepisów prawa, uporczywość w naruszaniu prawa mimo wszczęcia postępowania dyscyplinarnego i stwierdza brak jakichkolwiek działań, które mogłyby być uznane za okoliczność łagodzącą.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organ orzekający w sprawie winien wziąć pod uwagę i ocenić m.in. również tę okoliczność, że rozpoznając wniosek Zarządu Okręgowego NSZZF i PW z dnia 10 marca 2005 r. Dyrektor Zakładu Karnego nie przestrzegał terminów k.p.a. ( art. 35 § 1-3 ) do załatwienia sprawy np. wydając pierwszą decyzję ( odmowną) dopiero po ponad trzech miesiącach oraz to, że ostateczną decyzją Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] wydaną po upływie roku K. F. został zwolniony z obowiązku świadczenia służby w okresie sprawowania funkcji Przewodniczącego Zarządu Okręgowego NSZZF i PW z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Wniosek Zarządu Okręgowego NSZZF i PW z dnia 10 marca 2005 r. miał więc oparcie w przepisach prawa, szczególnie w art. 31 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych ( Dz. U. z 2001 r Nr 79, poz. 854 ze zm. ), a wcześniejsze decyzje odmowne Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. i Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. prawo to naruszały. Decyzja rozstrzygająca wniosek Zarządu Okręgowego NSZZF i PW nie była też decyzją uznaniową, gdyż zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych /..../ ( Dz. U. Nr 71 poz. 336) pracodawca jest obowiązany, na wniosek zarządu zakładowej organizacji związkowej, zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie tej organizacji, jeżeli zakładowa organizacja związkowa wykaże we wniosku, że zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zwolnienia, o których mowa w art. 31 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.

Ponieważ spór pomiędzy Zarządem Okręgowym NSZZF i PW w Ł. a pracodawcą tj. Dyrektorem Zakładu Karnego w Ł. i Dyrektorem Okręgowym Służby Więziennej w Ł., który doprowadził do podjęcia przez skarżącego działań ocenianych w przedmiotowym postępowaniu dyscyplinarnym, zakończył się wydaniem decyzji korzystnej dla związku zawodowego, okoliczność ta powinna podlegać ocenie organu przy rozważaniach dotyczących kary.

Wszystkie te okoliczności są bowiem okolicznościami , w jakich zarzucane przewinienia zostały popełnione , a więc okolicznościami , o których mowa w § 3 ust. 1 regulaminu.

Wbrew stanowisku strony skarżącej, sam fakt wydania przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. decyzji z dnia [...] nie uzasadniał natomiast uniewinnienia skarżącego od zarzucanych przewinień ani umorzenia postępowania co do dwóch pierwszych zarzutów.

W tym zakresie należy podzielić pogląd wyrażony w orzeczeniu Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. w odniesieniu do dwóch pierwszych zarzutów postawionych K. F., że ustawa o związkach zawodowych nie daje Zarządowi Okręgowemu możliwości zwolnienia wybranego członka Zarządu z obowiązku świadczenia pracy. Okoliczność, że pracodawca jest obowiązany do zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy, jeżeli zachodzą i zostaną wykazane okoliczności uzasadniające udzielenie zwolnienia ( § 4 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia ) , nie zmienia faktu, że konieczne jest złożenie przez pracodawcę stosownego oświadczenia woli ( w tym wypadku wydanie decyzji administracyjnej). Do dnia wydania decyzji [...] skarżący miał więc obowiązek świadczenia pracy i ewentualnie godzenia tych obowiązków z pracą związkową.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w związku z art. 135 i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.