Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 644/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienia
Powołane przepisy: article: art 138 par 1, art 144
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sądzia WSA Anna Sokołowska WSA Nadzieja Karczmarczyk – Gawęcka WSA Elżbieta Woźniak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2015 r. sprawy ze skargi G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji i umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej G. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 18, art. 40 § 1 i art. 44 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej u.p.e.a.) po rozpoznaniu skutek zażalenia [...] z dnia 07.01.2015 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 23.12.2014 r. w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty [...] zł, wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowego "[...]" Spółki z o.o. w upadłości z siedzibą w [...], Dyrektor Izby Skarbowej w [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowego "[...]" Spółki z o.o. w likwidacji (zobowiązana) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzycieli: Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], Burmistrza Miasta i Gminy [...], Burmistrza Miasta i Gminy w [...] oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...]. W toku egzekucji organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanej z tytułu najmu pomieszczeń spółce cywilnej [...] .Do zajętej wierzytelności egzekucję w trybie sądowym skierował również komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...], co doprowadziło do zbiegu egzekucji. Sąd Okręgowy w [...], prawomocnym postanowieniem z dnia 24.10.2014 r., powierzył dalsze łączne prowadzenie egzekucji z przedmiotowej wierzytelności administracyjnemu organowi egzekucyjnemu - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...]. W dniu 21.11.2014 r. na skutek realizacji zajęcia egzekucyjnego przez dłużnika zajętej wierzytelności na rachunek organu egzekucyjnego wpłynęła kwota [...] zł. W następstwie powyższego, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 27.11.2014 r. dokonał podziału kwoty uzyskanej z realizacji prawa zbywalnego i przekazał należne z tego tytułu środki pieniężne uczestniczącym w podziale wierzycielom.

Gospodarczy Bank Spółdzielczy w [...] nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 05.12.2014 r., złożył zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego. W zażaleniu Bank zwrócił się również z żądaniem na podstawie art. 38 § 1 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr. 229, poz. 1954 ze zm., dalej u.p.e.a.) o wyłączenie spod egzekucji kwoty [...] zł.

Organ pierwszej instancji przekazał zażalenie Strony Dyrektorowi Izby Skarbowej w [...] do załatwienia zgodnie z właściwością, natomiast w zakresie wniosku o wyłączenie spod egzekucji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie z dnia 23.12.2014 r., którym odmówił uwzględnienia wniosku strony o wyłączenie spod egzekucji przedmiotowej kwoty wskazując, że Bank złożył żądanie wyłączenia spod egzekucji już po wykonaniu planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji i po przekazaniu przez organ egzekucyjny kwot wierzytelności przysługującym wierzycielom na ich konta. Tym samym organ uznał żądanie strony za niedopuszczalne w świetle treści art. 44 u.p.e.a.

Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego od powyższego postanowienia przez stronę, organ drugiej instancji – Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wydał zaskarżone postanowienie, którym uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie przed tym organem w całości.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał art. 18 u.p.e.a. co do odpowiedniego zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej K.p.a.).

Następnie organ drugiej instancji wskazał na treść art. 138 § 1 K.p.a. i art. 114 K.p.a. odnośnie treści rozstrzygnięć organu odwoławczego w postępowaniu zażaleniowym.

Dalej organ wskazał na treść art. 38 § 1 i 2 u.p.e.a. i wywiódł, że uprawnienie do zainicjowania postępowania w sprawie o wyłączenie spod egzekucji przysługuje osobie, która w swoim przekonaniu posiada prawo do rzeczy., a przedmiotem prowadzonego przez organ postępowania będzie ocena, czy w rzeczywistości wskazane prawo wnioskodawcy przysługuje.

Zdaniem organu odwoławczego istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma art. 44 u.p.e.a., zgodnie z którym żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Wskazując, że realizacja zajęcia egzekucyjnego dotyczącego prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, nastąpiła w dniu 21.11.2014 r., a wyegzekwowane z tego tytułu środki pieniężne zostały rozdysponowane w dniu 27.11.2014 r., pomiędzy wierzycieli zgodnie z postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia 27.11.2014 r., tzn. jeszcze przed złożeniem wniosku w [...] z dnia 05.12.2014 r. o wyłączenie spod egzekucji przedmiotowej wierzytelności, organ uznał, iż wobec okoliczności, że sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu byłoby bezskuteczne. Zdaniem organu w takim przypadku, jeżeli dokonanie przez osobę trzecią czynności złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego nastąpi w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, to nawet przy zachowaniu terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., czyli czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy lub prawa majątkowego, nie będzie ona wywierała skutku prawnego w postaci rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Osoba trzecia ma w takim wypadku możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

Uznając, że realizacja zajęcia egzekucyjnego oznacza wykonanie prawa majątkowego, tym samym wyklucza możliwość wyłączenia spod egzekucji wyegzekwowanej kwoty organ wskazał, że zastosowanie znajdzie przepis art. 105 K.p.a., odnośnie umorzenia postępowania w sytuacji wystąpienia bezprzedmiotowości postępowania.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł [...]w [...], zaskarżył je w całości i zarzucił mu:

1. naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez niezgromadzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a nadto niezawiadomienie stron o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym już materiałem w sprawie oraz wypowiedzenia się co niego;

2. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 105 kpa poprzez jego błędne zastosowanie poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz umorzenie postępowania pierwszoinstancyjnego w całości z powodu jego bezprzedmiotowości, bez wskazania przepisu art. 105 kpa w podstawie prawnej decyzji, a tylko w uzasadnieniu i bez wskazania przepisów postępowania, które organ pierwszej instancji naruszył,

3. naruszenie art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego błędne zastosowanie poprzez wydanie postanowienia o odmowie wyłączenia spod egzekucji sumy uzyskanej z egzekucji, podczas gdy suma ta nie została jeszcze rozdysponowana w całości; skoro przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w [...] nadal toczy się postępowanie w sprawie ustalenia wierzycieli uprawnionych do uczestniczenia w podziale kwoty uzyskanej z egzekucji sygn. sprawy -odmowa wyłączenia prawa majątkowego należnego [...]była bezzasadna;

4. naruszenie art. 38 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wypłatę części sumy uzyskanej z egzekucji wbrew przepisom za pośrednictwem komornika sądowego oraz przed lub niezwłocznie po wydaniu nieostatecznego postanowienia w sprawie podziału tej sumy uzyskanej z egzekucji i w ten sposób uniemożliwienie wierzycielowi hipotecznego skuteczne dochodzenie wyłączenia spod egzekucji całej sumy uzyskanej w wyniku podziału;

5. naruszenie art. 130 § 1, art. 108 w zw. z art. 123 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ II Instancji i pominięcie odniesienia się do tego uchybienia przez organ I Instancji, polegającym na wypłacie sumy podlegającej podziałowi na podstawie nieostatecznego postanowienia organu I instancji nawet przed jego doręczeniem stronom, gdy przed upływem terminu do wniesienia odwołania istnieje zakaz wykonywania postanowienia nieostatecznego przez organ egzekucyjny, i w braku nadania postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności,

6. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisu art. 115 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że zajęta wierzytelność Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowego "[...]" spółka z o.o. w likwidacji z tytułu najmu nieruchomości nie stanowi należności objętej hipoteką;

7. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 88 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie, co skutkowało przyjęciem przez organ, że wierzytelność Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowego "[...]" spółka z o.o. w likwidacji z tytułu najmu nieruchomości nie stanowi należności objętej hipoteką.

8. powoływanie się na niemożliwość wstrzymania egzekucji wobec ogłoszenia upadłości dłużnika, bez sprawdzenia tego faktu i ustalenia choćby daty prawomocności postanowienia o ogłoszeniu upadłości w sprawie o sygn. akt, oraz wobec skutków prawnych błędnych decyzji organu podjętych przed ogłoszeniem upadłości, które trwają nadal,

9. brak zbadania przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...] przedmiotu zaskarżenia w granicach danej sprawy oraz brak ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, które miało wpływ na wynik sprawy, z powołaniem na ocenę w odrębnym niezakończonym postępowaniu, mimo, iż oba postępowania są ze sobą ściśle powiązane, a tym samym brak odniesienia się przez organ II instancji do zarzucanego:

a) naruszenia przepisu art. 115 § 1 pkt. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego niezastosowanie do należności Banku [...] jak wierzyciela posiadającego wierzytelności zabezpieczone hipoteką, które ciążyły na nieruchomości przed dokonaniem w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji i brak przyznania temu wierzycielowi należnej kwoty w kategorii III,

b) naruszenia przepisu art. 115 § 2a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego niezastosowanie do należności o świadczenia uboczne objęte zabezpieczenie hipotecznym wpisanym w księdze wieczystej na rzecz Banku [...] jak wierzyciela hipotecznego,

c) naruszenia przepisu art. 115 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyjęcie, iż plan podziału dotyczy realizacji prawa zbywalnego, obciążonego, gdy zgodnie z art. 929 § 1 kpc w zw. z art. 930 § 2 kpc rozporządzenie przedmiotami podlegającymi zajęciu razem z nieruchomością po ich zajęciu są nieważne,

d) naruszenia przepisu art. 115 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyznanie w planie podziału należności wierzycielom, których wierzytelności podlegają zaspokojeniu w dalszej kolejności i po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kategorii, tj. Banku [...] w [...], wobec braku wystarczających środków na zaspokojenie w całości wszystkich należności,

e) pominięcia w postanowieniu dokładnego określenia nieruchomości, na której wynajmowane są pomieszczenia [...] spółka cywilna, z podaniem jej księgi wieczystej, ustalenie zajęcia nieruchomości i Banku [...] w [...] jako wierzyciela na którego rzecz zajęcie nieruchomości nastąpiło ze skutkiem wobec pożytków cywilnych rzeczy z tytułu umów najmu (art. 929 kpc w związku z art. 88 ustawy o księgach wieczystych i hipotece),

f) błędne określenie trzecio dłużnika, wobec braku posiadania osobowości prawnej przez spółki cywilne i konieczności wskazania przedsiębiorców, którzy taką spółkę na mocy umowy zawiązali.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o uchylenie w całości poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 27 listopada i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, a także o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego jedynie wobec faktu wykonania prawa majątkowego jest sprzeczne z aktualnie obowiązującym orzecznictwem administracyjnym.

Niezasadnie także zdaniem skarżącego organ drugiej instancji nie dopatrzył się uchybień organu pierwszoinstancyjnego przede wszystkim w zakresie przedwczesnego wykonania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] nieostatecznego postanowienia tego organu wydanego w zakresie podziału sumy uzyskanej z egzekucji pieniężnej, czyli wypłaty podzielonej sumy pomiędzy niektórych tylko wierzycieli, przed lub tuż po wydaniu nieostatecznego postanowienia o podziale - przez co pokrzywdził wierzyciela hipotecznego [...] w [...], któremu winna przypaść cała suma z podziału.

Skarżący wskazał także, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] nie ustalił jeszcze wszystkich wierzycieli w sprawie, a mimo to rozpoczął wypłatę sumy uzyskanej z egzekucji wierzycielom już ustalonym, a na podstawie dokonanej wypłaty odmówił wyłączenia spod egzekucji całej wierzytelności, natomiast organ drugiej instancji toleruje to bezprawne działanie twierdząc, że wniosek o wyłączenie nie przysługuje wobec wykonania prawa majątkowego.

Zdaniem skarżącego suma uzyskana z podziału winna zostać wypłacona po upływie terminu do zaskarżenia postanowienia. Tymczasem wobec działań organu pierwszej instancji od chwili wydania postanowienia o podziale sumy uzyskanej z egzekucji, która była pierwszą czynnością tego organu, o której dowiedział się wierzyciel hipoteczny, nie miał on już ani jednego dnia na złożenie wniosku o wyłączenie tej sumy spod egzekucji. Termin ten był niemożliwy zwłaszcza wobec faktu, że wierzyciel hipoteczny otrzymał postanowienie o planie podziału w dniu 01.12.2014r., podczas gdy suma uzyskana z egzekucji wpłynęła na konto wierzyciela od komornika sądowego [...], a nie od organu I instancji w dniu 29.11.2014r.

Skarżący podniósł także, że działanie organu pierwszej instancji pociąga za sobą daleko idące i wysoce niekorzystne dla niego skutki prawne, gdyż jako wierzyciel hipoteczny wobec działań organu nie ma możliwości skorzystania z przepisu art. 168a u.p.e.a., jako że dłużnik Przedsiębiorstwo PUH [...] Spółka z o.o. w upadłości z siedzibą w [...] jest niewypłacalny.

Ponadto skarżący wskazał, iż organy egzekucyjne obu instancji naruszyły przepis art. 10 kpa bowiem nie zawiadomiły uczestników postępowania o możliwości zapoznania się z już zgromadzonym materiałem dowodowym sprawy, a także nie umożliwiły wypowiedzenia się w stosunku do niego.

Uzasadniając naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. skarżący odwołał się do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 maja 2014 r. w sprawie II FSK 1304/12.

Natomiast naruszenie art. 44 u.p.e.a. oraz art. 38 § 1 u.p.e.a., skarżący uzasadnił tym, że organy egzekucyjne obu instancji odmówiły wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego zgodnie z wnioskiem wierzyciela hipotecznego pomimo tego, że czynności egzekucyjne w stosunku do sumy uzyskanej z egzekucji na podstawie postanowienia z dnia 27.11.2014r. nr [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] nie zostały zakończone, gdyż organ ten nadal ustala wierzycieli uprawnionych do uczestniczenia w podziale prawa majątkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a.", zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.),

a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest

w granicach sprawy.

Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane

w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże rozstrzygnięcie

"w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej według powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest dotknięte wadą, która nakazuje wyeliminować je z obrotu prawnego.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest odmienna ocena przez organ drugiej instancji oraz skarżącego dwóch kwestii: po pierwsze wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania o wyłączenie spod egzekucji w sytuacji przeprowadzenia egzekucji przez wykonanie prawa majątkowego (art. 44 u.p.e.a.) oraz kwestia spełnienia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przesłanki "wykonania prawa majątkowego".

Na wstępie jednak wskazać należy, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] wydane w kwestii wyłączenia spod egzekucji, skarga natomiast zawiera szereg zarzutów nieodnoszących się do przedmiotu postępowania, zarzuty te zostały sformułowane w punktach 5 do 9 i dotyczą kwestii związanych z planem podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Zarzuty te nie mogą być rozpatrzone w niniejszej sprawie, jako że nie dotyczą jej przedmiotu. Ponadto zauważyć należy, że w uzasadnieniu skargi sam skarżący uzasadnia zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 art. 80 oraz art. 10 K.p.a. odnośnie nieprawidłowego procedowania organu w kwestii odmowy wyłączenia spod egzekucji i umorzenia postępowania w tym przedmiocie, naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez błędną ocenę wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania oraz art. 44 i art. 38 § u.p.e.a. poprzez zakwestionowanie okoliczności wykonania prawa majątkowego. Skarżący zatem sam nie rozwija ani też nie uzasadnia zarzutów dotyczących kwestii związanych z planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Zarzuty dotyczące kwestii związanych z planem podziału sumy uzyskanej z egzekucji jako dotyczące odrębnej sprawy nie mogą stanowić przedmiotu rozważań sądu w niniejszej sprawie.

Z zarzutów dotyczących przedmiotu niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy rozważyć zarzut dotyczący niewłaściwej oceny wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania w sytuacji spełnienia przesłanki z art. 44 u.p.e.a. skutkujący koniecznością umorzenia postępowania o jakiej mowa w art.105 K.p.a., jako najdalej idący.

Zarzut powyższy należy uznać za uzasadniony

Zdaniem organu złożenie przez osobę trzecią wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego oznacza, że wniosek ten nie będzie wywierał skutku prawnego w postaci jego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Oceny tej nie zmienia zachowanie czternastodniowego terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Pozostaje jedynie droga roszczenia odszkodowawczego przed sądem cywilnym o jakiej mowa w art. 168a u.p.e.a.

Stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji

w całości albo w części. W oparciu o powyższy przepis Dyrektor Izby Skarbowej

w [...] uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Cytowany przepis znajdujący z mocy art. 144 K.p.a. także zastosowanie

w postępowaniu zażaleniowym nie określa samoistnie przesłanek wydania postanowienia o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i umorzeniu postępowania

w pierwszej instancji. Zatem kwestia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji nie została uregulowana w art.138 § 1 pkt 2 K.p.a.,

w związku z czym przyjąć należy, że w tym zakresie stosownie do treści art., 140 K.p.a., mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji, czyli zastosowanie znajdzie przepis art. 105 K.p.a. Słusznie skarżący odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2014 r. wydanego w sprawie

II FSK 1304/12, w którym wskazano, że do przyjęcia powyższej koncepcji zmierzają piśmiennictwo i orzecznictwo, zgodnie przyjmując, że organ odwoławczy może wydać taką decyzję (postanowienie) tylko wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe (W. Dawidowicz, Zarys procesu, 1989, s. 167; B. Adamiak (w:) Komentarz, 1996, s. 590), przy czym chodzi tu o tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania pierwszoinstancyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 (wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 1985 r., III SA 1105/84, RNGA 1986, nr 2,

s. 37; GAP 1987, nr 5, s. 43, w którym stwierdzono, że: "1. Art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie precyzuje wyraźnie przyczyn umorzenia w postępowaniu odwoławczym postępowania pierwszej instancji. Wydaje się jednak oczywiste, że umarzając postępowanie organu

I instancji, organ odwoławczy kieruje się przesłankami określonymi w art. 105 § 1 k.p.a., czyli spowodowaną jakimikolwiek przyczynami - bezprzedmiotowością postępowania.

NSA w przywołanym wyroku wskazał także, że: "Instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania (A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne, 1996, s. 160), zastojem trwałym i ostatecznym postępowania

(J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 459), co różni tę instytucję od zawieszenia postępowania, w której przeszkoda w prawidłowym prowadzeniu postępowania ma charakter przeszkody przemijającej i usuwalnej.

Przepis art. 105 Kpa kładzie jednak akcent nie na przeszkodę w prowadzeniu postępowania, lecz na bezprzedmiotowość, czyli brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Poglądy na istotę umorzenia postępowania administracyjnego są zatem uwarunkowane przez stanowisko wobec samego przedmiotu postępowania administracyjnego. W piśmiennictwie na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 Prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego.

W pierwszym wypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem.

Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne."

Rozważając kwestię bezprzedmiotowości postępowania w rozpoznawanej sprawie należy wskazać, że zgodnie art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.

Natomiast stosownie do treści art. 40 § 1 u.p.e.a. na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, o której mowa w art. 38 § 1. Na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Zgodnie zaś z treścią art. 44 K.p.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni zgadza się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w przywołanym powyżej wyroku z dnia 6 maja 2014 r, stosownie do którego, przytoczone wyżej przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dają podstaw aby przyjąć, że w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania.

NSA w cytowanym wyroku stwierdził, że: "żądanie osoby, nie będącej zobowiązanym, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną znajduje podstawę w przepisie prawa pozytywnego (art. 38 § 1 u.p.e.a.); istnieje zatem podstawa prawna do rozstrzygnięcia w przedmiocie tego żądania.

Przepis art. 44 u.p.e.a. stanowi prawem określoną konsekwencję okoliczności faktycznej polegającej na egzekucyjnej sprzedaży rzeczy lub wykonania prawa majątkowego. Ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu byłoby bezskuteczne co jednak nie powinno być utożsamiane

z bezprzedmiotowością postępowania. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić wówczas jedynie odszkodowania za wyrządzoną

w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a.

Zatem zaistnienie przesłanki wynikającej z art. 44 u.p.e.a. stanowi podstawę odmowy uwzględniania wniosku a nie stwierdzenia jego bezprzedmiotowości."

Innymi słowy organ wydając rozstrzygnięcie na podstawie art. 44 u.p.e.a. rozpoznaje merytorycznie sprawę, gdyż ocenia zaistnienie przesłanki przeprowadzenia egzekucji przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

Z drugiej jednak strony art. 44 u.p.e.a., stanowi, że "żądanie nie może być zgłoszone" co można rozumieć jako formalną przeszkodę uwzględnienia wniosku. Jednak jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku

z dnia 6 maja 2014 r.: "Czym innym jest jednak formalna przeszkoda uwzględnienia wniosku, czym innym zaś bezprzedmiotowość rozumiana jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Przedmiot postępowania administracyjnego nie może być utożsamiany z istnieniem konkretnej rzeczy lub prawa, co do zasady bowiem okoliczność ta nie przesądza o istnieniu sprawy administracyjnej."

W ocenie sądu zatem organ drugiej instancji nieprawidłowo ocenił, że w sprawie nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania.

Za NSA ponadto należy także zwrócić uwagę na treść art. 842 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, stosownie do którego, dopuszczalne jest również powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracyjnej. Do pozwu należy dołączyć postanowienie administracyjnego organu egzekucyjnego odmawiające żądaniu wyłączenia przedmiotu spod egzekucji. Niezależnie od wyniku sprawy sąd nałoży koszty procesu na osobę trzecią, powołującą w powództwie o zwolnienie przedmiotu od egzekucji administracyjnej nowe dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, których nie przedstawiła w postępowaniu administracyjnym, mimo że mogła je powołać w tym postępowaniu. Powództwo można wnieść w ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia administracyjnego organu egzekucyjnego, a jeżeli zainteresowany wniósł zażalenie na to postanowienie - w ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia wydanego na skutek zażalenia (§ 2).

Zatem warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia powództwa z art. 842 k.p.c. jest uprzednie wystąpienie osoby trzeciej z żądaniem do organu administracji o wyłączenie przedmiotu od egzekucji i zakończenie tego postępowania. W razie niedołączenia postanowienia organu administracji o odmowie wyłączenia przedmiotu od egzekucji i nieuzupełnienia tego braku w terminie 7 dni, nastąpi zwrot pozwu, z kolei zwrócony w ten sposób pozew nie wywoła żadnych skutków związanych z jego wniesieniem (Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. Z. Resich,

W. Siedlecki, Warszawa 1969, s. 1160).

Zatem słusznie NSA wskazał, że: "analizowany przepis art. 44 u.p.e.a. nie może być traktowany jako wyłączenie spod kontroli sądowej rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego w przedmiocie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Strona trzecia ma prawo żądania sądowej kontroli zasadności odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Właśnie zaistnienie okoliczności, o której mowa w art. 44 u.p.e.a. w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy będzie przedmiotem oceny sądu powszechnego. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że wypowiedź organu egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 44 u.p.e.a. stanowi mimo wszystko odmowę uwzględnienia wniosku a nie stwierdzenie jego bezprzedmiotowości."

W ocenie sądu zatem w obecnym stanie sprawy rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 38 § 1 w zw. z art. 44 u.p.e.a. jest niecelowe.

W konsekwencji uznać należało zatem, że organ odwoławczy zajmując odmienne stanowisko w tej kwestii błędnie wydał postanowienie o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego czym naruszył art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 K.p.a. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do wydania zaskarżonego postanowienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ drugiej instancji rozpozna zażalenie wniesione przez stronę merytorycznie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 2, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).