Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4083/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 208 ust. 1, art. 210 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1541
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Firmy Handlowo-Usługowej [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 października 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 255/20 w sprawie ze skargi Firmy Handlowo-Usługowej [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 29 października 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 255/20, oddalił skargę Firmy Handlowo-Usługowej [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji decyzją z dnia [...] października 2019 r., Nr [...], Wójt Gminy [...] na podstawie art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1541) - dalej: "u.p.o.o.", w ramach świadczeń rzeczowych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, przeznaczył, będący w posiadaniu Firmy Handlowo-Usługowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej [...] z siedzibą w [...] (dalej: "strona", "spółka", "skarżąca"), pojazd marki [...] (sztuk 1) nr rej. [...] do oddania w używanie na rzecz [...] Grupy Zabezpieczenia Medycznego ([...]), w miejscu [...], do chwili ustania potrzeby używania.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] - dalej: "WKU" wystąpił z wnioskiem, na podstawie § 3 ust. 1 oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r., w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. Nr 181 poz. 1872 ze zm.) - dalej: "rozporządzenie", o przeznaczenie pojazdów mechanicznych w ramach świadczeń rzeczowych na uzupełnienie etatowych potrzeb Sił Zbrojnych. Wymieniony we wniosku środek transportowy spełnia wymagania wnioskodawcy i znajduje się we władaniu posiadacza, zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego. Decyzja, zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia, została wydana przez właściwego Wójta Gminy, gdyż siedziba posiadacza znajduje się w granicach gminy [...]. Organ I instancji pouczył w decyzji, że w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny strona jest zobowiązana przystąpić do wykonania świadczenia w terminie do 8.00 godziny drugiego dnia mobilizacji, pomimo nieotrzymania w tej sprawie wezwania.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Spółka.

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że obowiązek wykonania świadczenia rzeczowego został nałożony na podstawie art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 u.p.o.o., a więc planowanego do wykonania tylko w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, wówczas strona będzie zobowiązana przystąpić do wykonania świadczenia w terminie do 08.00 godziny 2 (drugiego) dnia mobilizacji, pomimo nieotrzymania w tej sprawie wezwania. Zdaniem organu odwoławczego, decyzja organu I instancji nie narusza przepisów u.p.o.o. oraz rozporządzenia. Została wydana na podstawie wniosku uprawnionego organu, tj. WKU, który uznał przedmiotowy pojazd za przydatny z punktu widzenia potrzeb obronności kraju w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. WKU jest podmiotem uprawnionym do wyrażania swoich potrzeb w sposób zabezpieczający realizację celów nałożonych przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i jest najlepiej zorientowany, co i w jakim zakresie jest istotne do realizacji jego obowiązków. Natomiast organ, do którego wpływa taki wniosek, nie jest uprawniony do jego weryfikacji pod kątem jego celowości i zasadności. Ocena celowości wniosku polega na sprawdzeniu wyłącznie, czy dana rzecz jest we władaniu danego podmiotu i czy wniosek spełnia wymogi określone prawem. Ocena przez organy przydatności ruchomości na rzecz obrony ma charakter ograniczony, gdyż to wnioskodawca wskazuje ruchomość i jego właściciela. Ponadto, w ocenie Wojewody, wobec strony nie ma zastosowania art. 208 ust. 4 u.p.o.o. Samochody strony nie należą bowiem do rzeczy wymienionych w tym artykule, określającym katalog wyłączeń z obowiązku świadczeń rzeczowych na cele przygotowania obrony Państwa, który jest katalogiem zamkniętym. Niedopuszczalne jest rozszerzenie tego katalogu. Do czasu zmiany lub cofnięcia wniosku WKU, organy załatwiające sprawę, w tym organ odwoławczy, są tym wnioskiem związane. Nie zasługiwało również, w ocenie organu odwoławczego, na uwzględnienie stanowisko strony, zgodnie z którym prawidłowa wykładania przepisów prawnych nakłada na organ obowiązek rozważenia, czy obowiązkowi świadczeń rzeczowych są w stanie sprostać urzędy i instytucje państwowe, a dopiero w przypadku braku takiej możliwości, obowiązek ten może zostać skierowany do przedsiębiorców i innych jednostek organizacyjnych. Przepis § 11 ust. 4 rozporządzenia w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju wskazuje, że kolejność, w jakiej poszczególne podmioty lub jednostki powinny być obciążane obowiązkami na rzecz obrony państwa zależeć będzie od wniosków wojskowych komendantów uzupełnień o przeznaczenie nieruchomości lub rzeczy ruchomych na cele świadczeń wykonywanych na rzecz Sił Zbrojnych, gdyż te powinny być realizowane jako pierwsze.

Według organu odwoławczego, organ I instancji był właściwy do wydania przedmiotowej decyzji. Powyższego nie zmienia fakt, że pojazdy są używane i mają miejsca postojowe na terenie innego miasta niż siedziba posiadacza, tj. na terenie [...]. Fakt używania i poruszania się samochodu na terenie innej miejscowości niż siedziba posiadacza lub na terenie różnych gmin, nie daje podstaw do przyjęcia, że przedmiot świadczenia znajduje się w oddziale, placówce lub filii poza siedzibą Strony. Poza tym z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego strony wynika, że spółka nie posiada oddziałów. Organ wskazał także, że nałożenie na spółkę prawa handlowego obowiązku świadczeń rzeczowych, tj. dostarczenie i oddanie w używanie samochodu na rzecz Sił Zbrojnych RP oraz wynikające z tego obowiązki nie ograniczają wolności sumienia i wyznania T. Z. – wspólnika spółki i jednocześnie osoby uprawnionej do jej reprezentacji, z uwagi na charakter tych świadczeń. Wykonanie tych świadczeń nie pozostaje w związku z pełnieniem służby wojskowej. Ponadto, zaskarżoną decyzją nałożony został obowiązek świadczeń rzeczowych na rzecz obrony na spółkę posiadająca osobowość prawną, a nie na osobę fizyczną, tj. T. Z.

Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na wyżej opisaną decyzję Wojewody [...], zarzucając jej:

1. naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na treść wydanej decyzji, tj. § 12 ust. 2 rozporządzenia, polegające na wydaniu przez organ II instancji decyzji utrzymującej w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy [...], podczas gdy przedmiotowy pojazd jest samochodem firmowym i znajduje oraz porusza się na terenie miasta [...], gdyż tam używany jest do wykonywania prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, więc na mocy ww. przepisu Wójt Gminy [...] nie jest właściwy miejscowo do wydania ewentualnej decyzji w I instancji;

2. naruszenie art. art. 7, 77 § 1,107 § 3 k.p.a. w związku z art. 208 ust. 1 i 210 ust. 1 i 2 u.p.o.o., polegające na przekroczeniu granic uznaniowości, poprzez nie wskazanie w zaskarżonej decyzji żadnych okoliczności faktycznych ze względu na które samochód skarżącej stał się przedmiotem świadczenia rzeczowego;

3. naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 10 § 1 K.p.a., polegające na doręczeniu w tym samym dniu zaskarżonej decyzji oraz zawiadomienia o zamiarze zakończenia postępowania odwoławczego i możliwości wypowiedzenia się strony w zakresie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni, co sprawiło, że ww. uprawnienie i określony termin miały charakter jedynie pozorny i strona nie miała obiektywnej możliwości skorzystania z tych uprawnień przed zakończeniem postępowania odwoławczego i doręczeniem jej decyzji kończącej postępowanie,

4. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 53 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, polegające błędnej interpretacji tych przepisów, co skutkowało uznaniem, że kwestie związane z wyznaniem T. Z. - Prezesa Spółki będącej komplementariuszem skarżącej, nie stanowią przeszkody do realizacji obowiązku wynikającego z decyzji organu I instancji, podczas gdy T. Z. jako [...] zobowiązany jest do powstrzymywania się od jakichkolwiek świadczeń na cele wojskowe.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Jego zdaniem w badanej sprawie wniosek został sporządzony według wzoru i zawiera wszystkie wymagane elementy. Dotyczy on dziewięciu pojazdów, z czego cztery należą do skarżącej. Jakkolwiek Sąd meriti przyznał rację, że wniosek nie zawiera uzasadnienia, z którego wynikałoby, czym kierował się wojskowy komendant uzupełnień domagając się oddania w używanie tych właśnie pojazdów, to jednak z treści wniosku takie informacje wynikają. W tabeli na stronie 2 wskazano bowiem, że wymienione tam pojazdy to samochody osobowo-ciężarowe o wysokiej mobilności, co w połączeniu z informacją zawartą w pkt 1, z której wynika, że w razie mobilizacji powinny zostać dostarczone do [...] Grupy Zabezpieczenia Medycznego, stanowi wytłumaczenie z jakich względów właśnie te pojazdy stanowiły przedmiot wniosku i do jakich celów będą służyć.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, tak sformułowany wniosek stanowił wystarczającą podstawę do jego rozpatrzenia, bez konieczności wzywania wnioskodawcy do jego uzupełnienia. Skoro oczywistym jest, że pojazdy osobowo - ciężarowe służą do przewożenia ładunku i osób, to równie oczywista jest przydatność takich pojazdów do celów związanych z prowadzonymi działaniami wojennymi, chociażby transportu sprzętu medycznego itp. Jeżeli wniosek spełnia wymagania formalne, a przedmiot żądania – tak jak w niniejszej sprawie, nie wzbudza wątpliwości organu, to w ocenie Sądu pierwszej instancji brak jest podstaw do odmowy jego uwzględnienia.

Zdaniem Sądu meriti, wymienienie w art. 208 ust. 1 u.p.o.o. podmiotów zobowiązanych do świadczeń rzeczowych w takiej, a nie innej kolejności nie ma przypisywanego mu przez skarżącą znaczenia. W szczególności nie można wywieść z treści tego przepisu takiej konstatacji, iż w pierwszej kolejności zobowiązane są do świadczeń urzędy i instytucje państwowe, a dopiero w dalszej kolejności przedsiębiorcy, inne jednostki organizacyjne i osoby fizyczne. Zatem wnioskodawca nie ma obowiązku wskazywania w swym wniosku, że urzędy i instytucje państwowe zostały już wcześniej obciążone obowiązkiem oddania pojazdów w używanie i w jakim stopniu. Organ zaś nie ma podstaw do tego, aby takich informacji od wnioskodawcy żądać. Zgodnie zaś z § 12 ust. 2 rozporządzenia, w przypadku gdy przedmioty świadczeń znajdują się w oddziałach, placówkach lub filiach poza siedzibą posiadacza, decyzję wydaje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) właściwy według siedziby tych oddziałów, placówek lub filii; decyzję doręcza się posiadaczowi lub upoważnionej przez niego osobie. Jak wynika z akt i twierdzeń pełnomocnika skarżącej, spółka nie posiada oddziałów, placówek ani filii, zatem organem właściwym do wydania decyzji był organ I instancji – zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia. W badanej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 53 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 12 ust. 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Obowiązek świadczeń rzeczowych został nałożony na spółkę prawa handlowego, która posiada osobowość prawną, a zatem jest podmiotem praw i obowiązków, w tym również o charakterze publicznoprawnym, a nie na prezesa zarządu jej komplementariusza. Pojazd, którego dotyczy decyzja nie stanowi prywatnej własności prezesa, lecz własność spółki, zatem to nie prezes, ale spółka jest adresatem decyzji. Wyznanie członków zarządu nie może mieć zatem znaczenia dla realizacji obowiązków wynikających z ustawy o powszechnym obowiązku obrony przez podmiot prawa handlowego, który samodzielnie we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą i jako przedsiębiorca ma również szereg obowiązków wobec państwa, na terenie którego tę działalność wykonuje. Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa Sąd Wojewódzki, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.) - dalej: "P.p.s.a." - orzekł o jej oddaleniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Firma Handlowo-Usługowa [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa w [...]. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu I instancji w całości, zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 208 ust. 1 u.p.o.o. Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na błędnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, że obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony Państwa, może być nałożony na dowolnie wybrane podmioty wymienione w art. 208 ust. 1 ww. ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że przed nałożeniem przedmiotowego obowiązku na przedsiębiorcę konieczne jest rozważenie przez organ, czy zrealizowanie obowiązku byłoby możliwe przy wykorzystaniu jedynie zasobów urzędów i instytucji państwowych;

2. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 210 ust. 1 u.p.o.o., polegające na błędnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, że organ wydający decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, jest związany treścią wniosku organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1. ww. ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że organ wydający decyzję nie jest w żaden sposób zwolniony od przeprowadzenia postępowania na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym usuwania wszelkich wątpliwości i braków pojawiających się na tle porównania treści wniosku z przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, tak aby przeprowadzone postępowanie i wydana decyzja administracyjna spełniały wymagania określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności by decyzja odpowiadała regułom przekonywania określonym w art. 11 K.p.a.

3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., 77 § 1 K.p.a., 80 K.p.a., 107 § 3 K.p.a., 138 § 1 pkt 1 K.p.a., polegające na pominięciu znaczenia dokumentu w postaci ewidencji przebiegu pojazdu dla celów VAT oraz zeznań T. Z., które to środki dowodowe wskazywały jednoznacznie, że przedmiotowy pojazd porusza się poza Gminą [...] i stacjonuje w placówce firmy położonej również poza tą gminą, a naruszenie to doprowadziło do powielenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny niesłusznych ustaleń dokonanych przez organy administracyjne I i II instancji, że pojazd znajduje się na terenie Gminy [...], a wójt tej Gminy jest organem właściwym miejscowo do wydania decyzji w sprawie wykonania świadczenia rzeczowego na rzecz obrony, czyli tym samym naruszenie przepisów postępowania doprowadziło do utrzymania w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie decyzji wydanej z naruszeniem § 12 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju.

Mając powyższe na uwadze skarżąca Spółka wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Nadto, na podstawie 176 § 2 P.p.s.a., pełnomocnik skarżącej Spółki oświadczył, że zrzeka się w jej imieniu rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że prawidłowa wykładnia art. 208 ust. 1 u.p.o.o. nakłada na organ obowiązek respektowania przyjętej przez ustawodawcę kolejności, a tym samym konieczność rozważenia po pierwsze, czy obowiązkowi świadczeń rzeczowych są w stanie sprostać urzędy i instytucje państwowe. Dopiero w przypadku braku takiej możliwości, obowiązek ten może zostać skierowany do przedsiębiorców i innych jednostek organizacyjnych, a jeżeli nawet one nie będą w stanie mu sprostać, to ostatecznie może on być skierowany do osób fizycznych. W ocenie strony skarżącej nie sposób jest przyjmować, że ustawodawca dokonał wyliczenia podmiotów w art. 208 ust. 1 ww. ustawy w sposób całkowicie dowolny i nieistotny. Dalej wskazano, że potwierdzone przez pełnomocnika zostało jedynie to, że Spółka nie posiada oddziałów ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym. Jednak spółka posiada w [...] placówkę - tzw. "bazę", która ujawniona jest w ewidencji przebiegu pojazdu dla celu VAT, a na której znajdują się pomieszczenia biurowe, gospodarcze, magazynowe, a także miejsca parkingowe. Pełnomocnik skarżącej Spółki wskazał również, że jej zarząd (komplementariusza) jest jednoosobowy i to wyłącznie T. Z., będący również beneficjentem rzeczywistym skarżącej, jest uprawniony do jednoosobowego działania w imieniu spółki. Zatem jego wyznanie ma wpływ na sposób działania spółki, co znajduje wyraz nie tylko w podejmowaniu wszelkich przewidzianych prawem środków, mających na celu powstrzymanie się od świadczeń nadzorowanych lub kontrolowanych przez wojsko (jak to określono w orzeczeniach np. Bajatjan przeciw Armenii nr 23459/03, Świadkowie Jehowy w Moskwie przeciw Rosji nr 302/02, Stefanów przeciw Bułgarii 32438/96), ale również znajduje wyraz w odmowie świadczenia przez spółkę usług na rzecz wojska, które to usługi w wielu przypadkach mogłyby przynieść tej spółce znaczne korzyści finansowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie podać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., gdyż pełnomocnik strony wnoszącej skargę kasacyjną zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty administracyjne na datę ich wydania. Tym samym okoliczności stanu faktycznego, które powstały już po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie mogły być zarówno przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji, jak i nie mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie zarzucając naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w związku z art. 7 K.p.a., 77 § 1 K.p.a., 80 K.p.a., 107 § 3 K.p.a., 138 § 1 pkt 1 K.p.a. podniosła pominięcie znaczenia dokumentu w postaci ewidencji przebiegu pojazdu dla celów VAT oraz zeznań T. Z., które to środki dowodowe wskazywały jednoznacznie, że przedmiotowy pojazd porusza się poza Gminą [...] i stacjonuje w placówce firmy położonej również poza tą gminą, a naruszenie to doprowadziło do powielenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny niesłusznych ustaleń dokonanych przez organy administracyjne I i II instancji, że pojazd znajduje się na terenie Gminy [...], a wójt tej gminy jest organem właściwym miejscowo do wydania decyzji w sprawie wykonania świadczenia rzeczowego na rzecz obrony.

Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia decyzję o przeznaczeniu do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy według siedziby posiadacza albo jego miejsca zameldowania na pobyt stały lub miejsca pobytu czasowego trwającego ponad trzy miesiące. Przepis ten określa podstawowe kryterium ustalenia właściwości miejscowej organu, jakim jest siedziba, miejsce zamieszkania, miejsce pobytu stałego lub czasowego posiadacza pojazdu. Właściwość miejscowa ulega zmianie w przypadku objętym § 12 ust. 2 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku, gdy przedmiot świadczenia znajduje się w oddziale, placówce lub filii poza siedzibą posiadacza, decyzję wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy według siedziby oddziału, placówki lub filii i doręczą ją posiadaczowi bądź upoważnionej przez niego osobie. Ani rozporządzenie, ani też u.p.o.o. nie definiują pojęcia oddziału, filii lub placówki. Zgodnie z definicją oddziału zawartą w słowniku języka polskiego oddziałem jest dział fabryki, urzędu lub biura wyodrębniony ze względu na rodzaj produkcji lub wykonywaną pracę (Słownik Języka Polskiego L-P, pod red. M. Szymczaka Warszawa 1996, s. 430). Placówką jest zakład lub instytucja pełniąca rolę ośrodka w jakiejś dziedzinie, np. placówka gospodarcza, placówka handlowa w tym sklep, magazyn, dom towarowy (Słownik Języka Polskiego L-P, pod red. M. Szymczaka Warszawa 1996, s. 653). Filia to oddział większego przedsiębiorstwa (Słownik Języka Polskiego A-K, pod red. M. Szymczaka Warszawa 1996, s. 550). Na podstawie powyższych definicji można wskazać, że w języku potocznym takie pojęcia jak oddział, placówka i filia łączy jedna wspólna cecha: są to wyodrębnione organizacyjnie od siedziby głównej przedsiębiorcy miejsca prowadzonej działalności. Także w języku prawnym można znaleźć analogiczne definiowanie ww. pojęć. Zgodnie z art. 42 ust. 4 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1068 z późn. zm.) pod pojęciem jednostki lokalnej należy rozumieć zorganizowaną całość (zakład, oddział, filia) położoną w miejscu zidentyfikowanym odrębnym adresem, pod którym lub z którego prowadzona jest działalność co najmniej przez jedną osobę pracującą. Uznanie właściwości miejscowej organu wykonawczego gminy do wydawania decyzji w oparciu o § 12 ust. 2 rozporządzenia wymagało spełnienia dwóch przesłanek. Po pierwsze organizacyjnego wyodrębnienia w ramach danej działalności gospodarczej oddziału (filii lub placówki), a po drugie ustalenia, że przedmiot świadczenia znajduje się w takim oddziale, placówce lub filii. Wynika to wprost z powołanego § 12 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym tylko w przypadku, gdy przedmiot świadczenia znajdują się w oddziale, placówce lub filii poza siedzibą posiadacza, właściwym będzie wójt miejsca siedziby oddziału, filii lub placówki. Wskazane w tym przepisie "znajdowanie się" oznacza, że dany przedmiot służy przede wszystkim do prowadzenia działalności gospodarczej w danym oddziale, filii lub placówce i nie podlega on swobodnemu dysponowaniu w jakiejkolwiek innej jednostce organizacyjnej niż ta, do której został przez przedsiębiorcę oddany do korzystania na potrzeby działalności gospodarczej. Nie można bowiem uznać, że dany przedmiot znajduje się w oddziale (placówce, filii), a jednocześnie podlega dowolnemu dysponowaniu przez osoby niezależnie od miejsca prowadzenia danej działalności.

Przenosząc powyższe ustalenia do oceny ww. zarzutu skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, aby pojazd o nr rej. [...] przeznaczony był do wykorzystywania w prowadzonej działalności gospodarczej w oparciu o oddział, filię lub placówkę inną niż miejsce siedziby przedsiębiorcy prowadzącego działalność pod firmą F.H.U. [...] Sp. z o. o. Sp.k z siedzibą w [...]. Także żaden dokument znajdujący się w aktach sprawy nie potwierdza utworzenia wyodrębnionego oddziału (placówki, filii) przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą pod ww. firmą, jak i przyporządkowania pojazdu tylko do wykonywania działalności gospodarczej w danym oddziale (filii, placówce). Okoliczność, że przedmiotowy pojazd poruszał się poza miejscem siedziby przedsiębiorcy wynika jedynie z zakresu prowadzonej działalności gospodarczej. Zauważyć należy, że stanowisko strony skarżącej kasacyjnie zaprezentowane w skardze kasacyjnej sprowadzałoby się do braku możliwości ustalenia jakiejkolwiek właściwości miejscowej organu administracyjnego, ponieważ to od samego skarżącego kasacyjnie uzależnione byłoby, gdzie w danej chwili przebywa pojazd i mając na uwadze obowiązek przestrzegania właściwości miejscowej przez cały czas prowadzenia postępowania, taki pojazd mógłby zmieniać miejsca na obszarze różnych gmin. Skutkiem tego byłaby praktyczna niemożliwość ustalenia właściwości miejscowej w tej sprawie.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że tylko wówczas, gdy strona jest w stanie wykazać w sposób niebudzący wątpliwości zarówno trwałe organizacyjnie wyodrębnienie swojej działalności z podziałem na oddziały (filie, placówki) jak i znajdowanie się danego przedmiotu w danym konkretnym oddziale (filii, placówce) służącym do prowadzenia działalności w oparciu o tak wyodrębnioną jednostkę, wówczas mogłaby być ustalana właściwość w oparciu o § 12 ust. 2 rozporządzenia. Skoro w tej sprawie strona skarżąca kasacyjnie w żadnym z przedłożonych dokumentów nie wykazała spełnienia przesłanek dotyczących właściwości miejscowej wynikającej z § 12 ust. 2 rozporządzenia, to nie narusza prawa stanowisko Sądu pierwszej instancji stwierdzające brak naruszenia właściwości miejscowej przez wójta Gminy [...]. Tym samym Sąd pierwszej instancji kontrolując zaskarżoną decyzję nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 7, art., 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. Również zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. nie jest zasadny. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie okolicznością istotną wpływającą na właściwość miejscową organu pierwszej instancji nie było to, gdzie faktyczne znajdował się samochód, ale okoliczność, czy skarżący utworzył wyodrębniony organizacyjnie oddział (filię, placówkę) i czy taki samochód został przeznaczony do wykonywania działalności gospodarczej w oparciu o dany oddział (filię, placówkę). Okoliczność taka nie znalazła odzwierciedlenia w materialne aktowym sprawy. Zatem nie stanowiło naruszenia prawa wydanie przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Przechodząc do rozpoznania wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wskazać należy, że nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 208 ust. 1 u.p.o.o. Przepis ten wymienia podmioty, na które mogą być nałożone obowiązki świadczeń rzeczowych i z jego treści nie wynika, aby warunkiem obciążenia takim obowiązkiem konkretnego podmiotu było uprzednie ustalenie braku możliwości spełnienia świadczenia przez inny podmiot. Tryb postępowania w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony uregulowany został częściowo w § 6-10 rozporządzenia. Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) z wnioskiem o przeznaczenie rzeczy ruchomych na cele świadczeń planowanych do wykorzystania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny występuje - za jednostki organizacyjne Sił Zbrojnych - wojskowy komendant uzupełnień. Wzór takiego wniosku określa załącznik nr 1 do rozporządzenia, w którym wyszczególnia się przedmioty świadczeń oraz dane o ich posiadaczu lub właścicielu. Po otrzymaniu takiego wniosku właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta) wszczyna postępowanie i w toku tak prowadzonego postępowania organ ten może dokonywać oględzin rzeczy ruchomych, które stosownie do zgłoszonych wniosków i własnych potrzeb, mogą być przedmiotem świadczeń (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). W przypadku stwierdzenia w toku oględzin nieprzydatności rzeczy ruchomych na potrzeby świadczeń, wójt (burmistrz, prezydent miasta) odstępuje od nałożenia obowiązku świadczenia i zawiadamia o tym organ wnioskujący o nałożenie świadczeń (§ 9 ust. 1 rozporządzenia). Tym samym jak wynika z powołanych przepisów, wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadząc postępowanie nie może dokonywać oceny, czy zasadnym było wskazanie danej rzeczy ruchomej będącej własnością lub w posiadaniu konkretnego podmiotu jako właściwej na potrzeby mobilizacji i potrzeby w czasie wojny. Nie jest warunkiem wydania decyzji nakładającej obowiązek przeznaczenia w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny konkretnej rzeczy ruchomej będącej w posiadaniu przedsiębiorcy do używania na rzecz konkretnej jednostki wojskowej ustalenie, czy inny podmiot mógłby takie świadczenie spełnić. Z treści art. 208 ust. 1 u.p.o.o. nie wynika, że warunkiem obciążenia danych świadczeniem przedsiębiorcy jest uprzednie ustalenie, że urząd lub instytucja państwowa nie może danego świadczenia spełnić. Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 26 sierpnia 2020 r. sygn. akt II OSK 76/20, (LEX nr 3117217) stwierdzając, że na podstawie art. 208 ust. 1 u.p.o.o. obowiązek wynikający z tego przepisu może być nałożony na każdą, wyodrębnioną i wymienioną w tym przepisie jednostkę.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 210 ust. 1 u.p.o.o. O wszczęciu tego postępowania została zawiadomiona strona i umożliwiono jej wypowiedzenie się, co do zebranego materiału dowodowego. Strona wniosła także odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji i w toku postępowania odwoławczego także stosowano przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W razie pojawienia się wątpliwości organy miały obowiązek je wyjaśnić i tej zasady nie kwestionowały w tej sprawie ani organy administracyjne, ani Sąd pierwszej instancji. Jak wynika z wniosku WKU w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nie tylko skarżący został wskazany jako podmiot będący właścicielem pojazdów samochodowych. Wojskowy Komendant Uzupełnień wskazał także innych przedsiębiorców, których pojazdy zostały wskazane jako przewidziane do oddania w używanie w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zawarta w art. 11 K.p.a. zasada przekonywania nakazuje wyjaśnianie stronie zasadność przesłanek w oparciu o które zostały wydane decyzje w toku postępowania administracyjnego tak, aby w miarę możliwości przekonać stronę do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Z zasady tej wynika nakaz uzasadniania decyzji celem wyjaśnienia stronie zasadności i podstaw jej wydania. Zaskarżona do Sądu pierwszej instancji decyzja Wojewody [...] spełnia ten wymóg i zawiera uzasadnienie przesłanek, w oparciu o które zostały wydane decyzje w tej sprawie.

Mając powyższe należy stwierdzić, że skoro wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, a zarzuty skargi kasacyjnej nie uzasadniają uznania naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.