Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 487/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 2 , art. 3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant: Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M.O.-S. i J.S. na decyzję Wojewody z dnia 7 września 1995 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Rejonowego w N. decyzją z dnia [...] sierpnia 1995r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 45 ust. 1 i art. 69 ustawy z dnia 25 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., poz. 127 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (Dz.U. Nr 72, poz. 315 ze zm.) oraz art.104 kpa, odmówił zwrotu nieruchomości Skarbu Państwa oznaczonej nr dz. ew. 1 i 2 obręb [...] o pow. 10a 67 m2 i 11a 53 m2 położonych w Z. przy ul. [...] nr [...] opisanych w Kw [...] i KW [...] V Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Z. , znajdujących się w użytkowaniu wieczystym Polskiej Akademii Nauk na rzecz M.B.O.-S. w 1/6 części praw własności dz. ew. 1 oraz J.S.S. w 1/2 części praw własności dz. ew. 2 .

W uzasadnieniu organ l instancji podał, że M.O.-S. wykazała się nabyciem praw do spadku po nieżyjącej A.O. z domu K. córki A. i M. na podstawie postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla K. z dnia [...] 1990r. sygn. akt [...]. natomiast J.S. jest poprzednim współwłaścicielem dz.ew.1 obręb [...]. Przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa Polskiej Akademii Nauk dwoma aktami notarialnymi sporządzonymi w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Umowa sprzedaży z dnia [...] 1972r. dotyczyła nabycia od W.P.O. i J.S.S. p.gr.l.kat. [...] o pow. 11a 53 m2. Umowa sprzedaży z dnia [...] 1972r. dotyczyła nabycia p.bud. 1 .kat .[...] o pow. 10a 67 m2 na rzecz Skarbu Państwa od A. z K.O. T.S.S. i A.S.

Kierownik Urzędu Rejonowego w N. decyzją z dnia [...] lutego 1995r, umorzył postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie, w związku z faktem nabycia przez Polską Akademię Nauk z mocy prawa użytkowania wieczystego na zawnioskowanych do zwrotu działkach ewidencyjnych.

Decyzją Wojewody z dnia [...] marca 1995r. decyzja ta została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji.

sygn. akt II SA/Kr 487/09

Organ w wyniku ponownego postępowania ustalił, że wnioskodawcy są osobami uprawnionymi do składania wniosku o zwrot jedynie w częściach ułamkowych do prawa własności przedmiotowych działek ewidencyjnych. Ponadto zgodnie z wykazem zmian p.gr. l.kat [...] odpowiada dz. ew. 2 obr.[...], a p.gr. [...] odpowiada dz. ew. 1 obr.[...]. Zgodnie z obowiązującym miejscowym planem ogólnym perspektywicznego zagospodarowania przestrzennego miasta Zakopane, zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy Tatrzańskiej z dnia 17 listopada 1994r. Nr VIl/42/94 dz.ew.1 i 2 obr. [...] położone są w jednostce strukturalnej "[...]" na terenach wydzielonych usług turystyki (symbol [...]). Działki te zgodnie z zapisem w księgach wieczystych stanowią własność Skarbu Państwa -Polskiej Akademii Nauk. Przed 5 grudnia 1990r. zapis taki dokumentował prawo zarządu dla Polskiej Akademii Nauk na terenie państwowym, a z tą datą prawo to przekształciło się w prawo użytkowania wieczystego na rzecz PAN na podstawie art. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Organ wskazał też, że w jego ocenie celem nabycia przedmiotowych działek była regulacja stanu prawnego, mająca doprowadzić do zgodności ze stanem faktycznym. PAN od 1951 roku prowadziła działalność naukową na tym obszarze, zarówno w budynku jak i na gruncie, o czym świadczy pismo PAN Zakładu Ochrony Przyrody z dnia 1 kwietnia 1972r. skierowane do współwłaścicieli nieruchomości, w którym PAN wyjaśnia, że w budynku i na gruncie od ponad dwudziestu lat prowadzona jest placówka naukowo -badawcza wraz z hodowlą rzadkich gatunków roślin i poletek doświadczalnych dla celów naukowych. Zdaniem organu sugeruje to, iż nabycie na rzecz państwa tej nieruchomości miało na celu kontynuowanie dotychczasowego sposobu zagospodarowania, tj. prowadzenia działalności naukowo - badawczej w zakresie Zakładu Ochrony Przyrody PAN. W dniu 19 maja 1995r. odbyła się rozprawa administracyjna połączona z przeprowadzeniem wizji lokalnej, podczas której ustalono, że niezabudowana dz. ew. 2 obręb [...], sąsiadująca bezpośrednio z dz. ew. 1 obręb [...] została zagospodarowana poprzez urządzenie na niej ogrodu doświadczalnego [...]. W ogrodzie tym znajdują się poletka doświadczalne licznie porośnięte roślinnością. Są tam również grządki i poletka, na których, zgodnie z wyjaśnieniem przedstawicieli Instytutu Ochrony Przyrody PAN rosną najcenniejsze gatunki flory Tatr, w tym gatunki chronione, ginące i zagrożone. Na poletkach rosną różne rośliny, uprawiane ze względu na ich rzadkość występowania, oraz fakt, że są najcenniejszymi wśród

sygn. akt II SA/Kr 487/09

roślinności tatrzańskiej. Wokół poletek urządzono alejki spacerowe, utwardzone. Cały pozostały teren porośnięty jest trawą, licznymi drzewami i krzewami. Na każdym poletku i grządce znajdują się tabliczki metalowe opisujące po łacinie i po polsku nazwę uprawianej rośliny, wygląd działki ma charakter zorganizowany i w najwyższym stopniu zagospodarowany oraz uporządkowany. Na działce znajduje się także punkt meteorologiczny, czyli tzw. klatka meteorologiczna. We wschodnio -południowym rogu działki umiejscowiony został zbiornik wodny (staw) z roślinnością wodną oraz torfowisko. Całość tworzy miniaturowy ogród botaniczny. Cały teren dz. ew. 2 i dz. ew. 1 obręb [...] jest ogrodzony płotem z siatki metalowej. Natomiast działka ew. 1 obręb [...] jest częściowo zabudowana budynkiem drewnianym krytym blachą, pod nazwą "[...]", a częściowo stanowi teren zielony porośnięty drzewami i krzewami. W części północnej działki zorganizowano również poletka doświadczalne, służące hodowli paproci. Na grządkach umieszczone są metalowe tabliczki z oznaczeniami poszczególnych okazów paproci. Ponadto we wschodnio -północnym rogu działki znajduje się metalowa budowla - zadaszenie, kryta blachą falistą służąca jako pomieszczenie na kosze na śmieci o wymiarach 2m x 1,5m x 2,5m. Na działkę prowadzi wjazd przez bramę metalową w ogrodzeniu, wyłożony, w formie dwóch wąskich pasów płytkami chodnikowymi. W dwukondygnacyjnym budynku tym mieści się [...] Stacja Terenowa PAN z wymienionymi w uzasadnieniu decyzji pomieszczeniami.

Organ l instancji uznał, że nieruchomość zagospodarowana jest w całości na cele Polskiej Akademii Nauk Instytutu Ochrony Przyrody, a nabycie tej nieruchomości na rzecz Państwa - Polskiej Akademii Nauk obok doprowadzenia do zgodności stanu faktycznego jej zagospodarowania ze stanem prawnym miało na celu kontynuację prowadzonej przez PAN dotychczasowej działalności na tym terenie. Działalność ta była kontynuowana w dniu orzekania, zatem organ uznał, że nieruchomość nie jest zbędna na cel określony w aktach nabycia i orzekł jak w sentencji decyzji.

Ponadto organ wskazał, że brak zgody pełnomocnika Polskiej Akademii Nauk Instytutu Ochrony Przyrody na zawieszenie postępowania nie pozwalał na zastosowanie art. 98 § 1 kpa. Organ wyjaśnił też, że wprawdzie pełnomocnik wnioskodawców poinformował o adresach i danych personalnych osób, które powinny brać udział w przedmiotowym postępowaniu w charakterze stron, ale podane trzy adresy osób nie wyczerpywały w pełni listy osób uprawnionych do składania wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej i ze względu na

sygn. akt II SA/Kr 487/09

konieczność terminowego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy decyzja niniejsza została wydana, a osoby wymienione w piśmie pełnomocnika z dnia 7 lipca 1995r. otrzymały ją do wiadomości.

Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody wnieśli M.O.-S. oraz J.S. . Zdaniem odwołujących się przewlekłe prowadzenie sprawy przez organy administracyjne doprowadziło do zmiany stanu prawnego w trakcie trwania postępowania, a organy prowadzące postępowanie błędnie zastosowały nowe przepisy zamiast tych obowiązujących w dniu złożenia wniosku. W odwołaniu zarzucono też, że organ l instancji nie ustalił prawidłowo celu dokonanego wywłaszczenia, co nie pozwala ustalić, czy stały się one na ten cel zbędne. Odwołujący się podnieśli, że organ skoncentrował się na opisie stanu zagospodarowania działek, który nie jest kwestionowany, a zupełnie pominął kwestię celowości prowadzenia tego rodzaju placówki PAN w miejscu, które nie służy prawidłowości prowadzonych badań. Zdaniem odwołujących się konieczne jest w tym celu przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego oraz z treści statutu placówki, które pozwolą ustalić, czy cel wywłaszczenia został prawidłowo zrealizowany. W odwołaniu zarzucono też brak zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy nie został ustalony krąg stron postępowania.

Natomiast T.S. i W.O. zarzucili w odwołaniu, że nieruchomość była użytkowana niezgodnie z celem wywłaszczenia, bowiem przez wiele lat wzbogacała prywatny dorobek naukowy dr P. , a w niektórych okresach funkcjonowała jako dom wczasowy.

Wojewoda decyzją z dnia [...] września 1995r. nr: [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Wojewoda uznał, że organ l instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i zasadnie przyjął, że zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości wskazuje w sposób niebudzący wątpliwości, że jest niezbędna na cel, na który została wywłaszczona, a więc nie podlega zwrotowi.

Ponadto Wojewoda wyjaśnił, że w przypadku, gdy umowa zawarta na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. nie precyzuje celu nabycia nieruchomości, to w postępowaniu w sprawie zwrotu tej nieruchomości cel ten powinien być ustalony na podstawie innych dowodów, co prawidłowo uczynił organ l

sygn. akt II SA/Kr 487/09

instancji. Zdaniem Wojewody zbędne było przeprowadzanie dowodu z opinii biegłego, zaś brak złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przez wszystkich współwłaścicieli lub ich następców prawnych w przedmiotowej sprawie nie zmienia dotychczasowego stanu prawnego i nie stanowi przeszkody do merytorycznego rozpatrzenie wniosku.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wnieśli M.O.S. i J.S. . W skardze zarzucono, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z art. 69 i in. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Podniesiono, że organy prowadzące postępowanie błędnie uznały, że całość przedmiotowej nieruchomości jest wykorzystywana na cel, dla którego została wywłaszczona, podczas gdy jest ona wykorzystywana też dla zaspokajania potrzeb socjalnych PAN. Ponadto podniesiono, że sprawa powinna zostać rozstrzygnięta w oparciu o przepisy ustawy z 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, co pozwoliłoby na zwrot przedmiotowych działek i rozwiązanie umowy ustanawiającej użytkowanie wieczyste na rzecz PAN. Skarżący zakwestionowali też sens istnienia hodowli roślin górskich w obecnym miejscu, którego sąsiedztwo zostało mocno zurbanizowane.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie postanowieniem z dnia 1 października 1996r. sygn. akt SA/Kr 2153/95 zawiesił postępowanie sądowe z powodu śmierci A.O.

Pismem z dnia 26 stycznia 2009r. pełnomocnik skarżących, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w K. sygn. akt [...] spadkobiercą A.O. i W.O. jest M.B.S. z domu O. Ponadto pełnomocnik skarżących podał, że w postępowaniu powinni brać udział również następcy prawni J.S. , którymi zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [....] w K. sygn. akt [...] są J.S.SA. , B.M.S. oraz M.T.S. . Do pisma dołączono również postanowienie Sądu Rejonowego dla [....] w K. sygn. akt [...] , którym ustalono spadkobierców A.S.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który

sygn. akt II SA/Kr 487/09

stał się właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2009r. podjął postępowanie sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przesądami administracyjnymi, w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowa polega na badaniu zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania obowiązującymi w dacie zaskarżonego do sądu rozstrzygnięcia.

Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. nr 30 z 1990 r., poz. 127, ze zm.), zwanej dalej ustawą. Stosownie do jej art. 69 ust. 1 nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wniosek wszczynający postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją złożony został przez M.O.-S. i J.S, , działających przez pełnomocnika. Przedmiotem wniosku było żądanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w trybie ustawy z 12.08. 1958 r. , stanowiącej pgr. [...]. kat. [...] obj. Kw nr [...]. Iwh. nr [...] gm. kat. Z. , zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...] w Z. i pgr. l. kat. [...] obj. Kw. Nr [...]. Parcele te, stanowiące własność :

1. l. kat [...]: W.P.O. i J.S.S. , po połowie,

2. l. kat. [...] : A.. z K.O. w połowie, oraz T.S.S. i A.S. w połowie,

- zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa - Polskiej Akademii Nauk, w dniu 20

sygn. akt II SA/Kr 487/09

grudnia 1972 r. umowami sprzedaży, zawartymi w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 12 sierpnia 1958 r.

Wnioskujący o zwrot wskazali we wniosku, że umowy zostały zawarte pod przymusem, nadto z uwagi na chęć uzyskania wypłaty odszkodowania w jednorazowej kwocie. Zarzucili, że niezgodne z prawdą było, iż właściciele nie wyrażają zgody na dalszą dzierżawę, ponieważ umowy dzierżawy w tym czasie trwały. Nadto, budynek przy ul. [...] wybudowany był z przeznaczeniem na pensjonat i tak powinien być użytkowany, zaś celem działalności PAN nie jest prowadzenie działalności pensjonatowej.

Wymagało zatem ustalenia przez organy, czy na podstawie art. 69 ustawy może nastąpić zwrot nieruchomości, której własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Kwestia, czy nieruchomość taka mieści się w zakresie pojęcia "nieruchomość wywłaszczona" była pod rządami ustawy g.g. i w.n. przedmiotem uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego (III CZP 82/91, OSN CP 4/1992 r.), który uznał, że przez nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy g.g.i w.n. należy rozumieć także nieruchomość zbytą Skarbowi Państwa na podstawie umowy przewidzianej w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. i stosownie do art. 48 ust. 1 ustawy g.g. i w.n. o jej zwrocie orzeka organ administracyjny - kierownik urzędu rejonowego. Uznanie nieruchomości zbytej w/w umowami za nieruchomość wywłaszczoną wymagało więc zastosowania innej, niż przypadku "zwykłych" nieruchomości wywłaszczonych, metody ustalania celu jej wywłaszczenia, ponieważ źródłem ustalenia nie mogła być oczywiście decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości, lecz zawarte w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej umowy sprzedaży. .Brak wyraźnego wskazania powyższych okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowi jedynie jej nieistotną wadę, nie mającą wpływu na treść rozstrzygnięcia.

W drugiej kolejności rozważenia i ustalenia przez organy wymagało, czy zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 69 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem zwrot wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić na wniosek poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego. Wynika z tego, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinni wystąpić wszyscy właściciele (współwłaściciele) lub ich spadkobiercy i z ich udziałem winno toczyć się postępowanie, przy czym tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać

sygn. akt II SA/Kr 487/09

wszystkim tym osobom w dacie zgłoszenia żądania. Kwestia legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oraz określenia stron toczącego się postępowania o zwrot była przedmiotem szeregu rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zasadnym jest przede wszystkim wskazanie, iż przepis art. 69 ust. 1 ustawy ma charakter materialnoprawny i pozwala on, wraz z art. 28 kpa na ustalenie, kto jest stroną postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (tak NSA w wyroku z dnia 13. 03. 2001 r. l SA 2313/99, LEX nr 78955). Zgodnie z poglądem wyrażonym w tezie w/w wyroku "stronami postępowania o zwrot nieruchomości, a więc podmiotami posiadającymi interes prawny, jest jej poprzedni właściciel lub jego następcy prawni, aktualny właściciel nieruchomości, a także osoby, które wykażą, że przysługuje im tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości". Pod rządami ustawy o g.g. i w.n. ukształtowało się jednolite orzecznictwo, zgodnie z którym w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wniosek musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli) bądź od wszystkich spadkobierców właścicieli wywłaszczonej nieruchomości (por. wyroki NSA : z 16. 12. 1987 r. IV SA 642/87, ONSA 1/1988, póz. 19, z 20. 12. 1999 r. IV SA 2282/97). Możliwa jest również sytuacja, kiedy niektórzy współwłaściciele lub ich spadkobiercy wyraźnie zrezygnują z tego uprawnienia, bądź wyznaczą jedną osobę, na rzecz której ma nastąpić zwrot (por. G. Bieniek, Z. Marmaj, Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości, Komentarz i orzecznictwo TK, SN i NSA, wyd. ZCO Warszawa-Zielona Góra 1994r. kom. do art. 69, T. Woś, Wywłaszczenie nieruchomości i jej zwrot, Wyd. Stowarzyszenia Notariuszy RP Poznań-Kluczbork 1995 r. kom. do art. 69 ustawy).

Jak wynika z powyższego, przepis ten nie tylko pozwalał, ale równocześnie wymagał ustalenia przez organy, czy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodzi od wszystkich osób, legitymowanych do jego złożenia. Nie oznaczało to rzecz jasna - wobec braku ku temu podstawy prawnej - obowiązku poszukiwania przez organ osób uprawnionych do złożenia wniosku, celem "skompletowania" w toczącym się postępowaniu o zwrot wszystkich osób, którym przysługiwało uprawnienie do żądania zwrotu. Jednakże z uwagi na materialnoprawny charakter regulacji przewidzianej w art. 69 ust. 1 ustawy obligowało organ do zastosowania art. 9 kpa. Przepis ten, stanowiący zasadę obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej, zobowiązuje organy do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć

8

sygn. akt II SA/Kr 487/09

wpływy na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy mają także obowiązek udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby strony i inne osoby uczestniczące w powstępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Konieczność złożenia wniosku o zwrot przez wszystkie uprawnione strony należy niewątpliwie do okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie. Należy bowiem podzielić stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 18. 12. 1995 r. IV SA 1063/94, (nie publ), iż "Brak wniosku o zwrot nieruchomości pochodzącego od osób uprawnionych do zwrotu nieruchomości, to jest od wszystkich współwłaścicieli nieruchomości stanowi negatywną przesłankę do orzekania o jej zwrocie". Skoro więc brak taki może skutkować odmową zwrotu nieruchomości, to strony, które wniosek o zwrot złożyły, a więc żądają merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości winny zostać pouczone o konsekwencjach braku wniosku pochodzącego od wszystkich uprawnionych do żądania zwrotu. Konsekwencją takiego braku jest bezzasadność przystąpienia przez organ do rozpatrywania wniosku o zwrot w świetle dalszych przesłanek wynikających z art. 69 ust. 1 ustawy, tj. dotyczących zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (por. wyrok NSA z 8. 10. 1998 r. IV SA 1227/96, Lex nr 45895). Ustalenie przez organ kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku o zwrot i poinformowanie wnioskujących o zwrot o konsekwencjach braku w tym zakresie stanowi także gwarancję ochrony interesów prawnych wszystkich uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 69 ust. 1 ustawy. Kwestia powyższa została przez organy pominięta. Co prawda organ pierwszej instancji zwracał się do pełnomocnika wnioskujących o zwrot o "przedłożenie dokumentów uprawniających do złożenia wniosku o zwrot" (k. [...]) i w konsekwencji otrzymał informację o następcach prawnych zmarłej A.O. (zm. w 1987 r.) i A.S. (zm. w 1990 r.)- k. [...] akt adm.), jednak prowadził postępowanie i rozstrzygnął sprawę merytorycznie pomimo braku wniosku pochodzącego od wszystkich następców prawnych zmarłych współwłaścicielek i bez ich udziału w postępowaniu. Brak także wniosku pochodzącego od byłego współwłaściciela pgr. [...] T.S. , oraz od byłego współwłaściciela pgr. [...] W.P.O. . W toku postępowania przed organem drugiej instancji zmarła także spadkobierczyni A.O. -A.O. (zm. [...]. 1994 r.), która również nie złożyła wniosku o zwrot. Pomimo to organ skierował do niej ostateczną decyzję. Uchybienia powyższe

sygn. akt II SA/Kr 487/09

pozwalają na uznanie, że prawidłowe ustalenie kręgu pomiotów, o których mowa w art. 69 ust. 1 ustawy pozostawało poza zakresem rozpoznania organu, co stanowi o naruszeniu tego przepisu, jak i art. 7, 9 i 77 kpa.

W świetle wyżej przedstawionego stanowiska błędne jest stanowisko Wojewody, które można odczytać z treści uzasadnienia decyzji (str.[...] ), iż braki, o których mowa wyżej pozostają bez znaczenia, skoro merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy nie zmienia stanu prawnego wnioskowanej do zwrotu nieruchomości.

Konsekwencją tak prowadzonego postępowania, jak też konsekwencją błędnej wykładni art. 69 ust. 1 ustawy jest orzeczenie przez organ o odmowie zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, tj. 1/6 części dz. ew. 1 i 1/2 części dz. ew. 2. Z przepisu powyższego wynika, że przy spełnieniu przesłanki zbędności, zwrotowi podlega wywłaszczona nieruchomość lub jej część. Regulacja ta jest zbieżna z treścią art. 47 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym wywłaszczeniem mogła być objęta nieruchomość lub jej część. Zarówno w jednym jak i drugim przypadku pojęcie "część nieruchomości" dotyczy fizycznie wydzielonej części, a nie udziału w części ułamkowej (por. wyrok NSA z 6 grudnia 1999 r., IV SA 2153/97, Lex nr 48677, G. Bieniek, Z. Marmaj, op. cit. kom. do art. 69 ust. 1, również G. Bieniek, A. Hopfer, E. Mzyk, Z. Marmaj, R. Żróbek, Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami, T. II, ZCO Warszawa-Zielona Góra, kom. do art. 136 u.g.n.). Konsekwencją takiego stanowiska musi być przyjęcie poglądu, iż odmowa zwrotu może dotyczyć albo całej nieruchomości albo jej fizycznie wydzielonej części, co musi oznaczać, że postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem o zwrot nieruchomości zmierzać będzie do ustalenia, czy nieruchomość ta, lub jakaś jej dająca się fizycznie wydzielić część stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a ostateczna decyzja rozstrzygająca merytorycznie sprawę wszczętą wnioskiem o zwrot musi dotyczyć nieruchomości lub jej fizycznie wydzielonej części, a nie ułamkowych udziałów. Takie sformułowanie sentencji decyzji o odmowie zwrotu, jakie zaakceptował organ odwoławczy rodzi bowiem negatywne konsekwencje polegające m. in. na możliwości ponownego, merytorycznego badania przesłanki zbędności i rozstrzygania w tym przedmiocie, w przypadku złożenia wniosku o zwrot przez pozostałych właścicieli udziałów w wywłaszczonej nieruchomości. Przyjęcie przez organy możliwości rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu ułamkowych udziałów w wywłaszczonej nieruchomości doprowadziło nadto w kontrolowanej sprawie do sytuacji, w której wniosek o zwrot dotyczył całej nieruchomości, zaś rozstrzygnięcie

sygn. akt II SA/Kr 487/09

dotyczy ułamkowej jej części. Wada powyższa jest więc naruszeniem art. 69 ust. 1 ustawy, oraz art. 104 § 2 kpa.

Ustosunkowując się natomiast do zarzutów skargi stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom skarżących organ, dysponując materiałem dowodowym znajdującym się w aktach administracyjnych miał podstawy do ustalenia, że celem wywłaszczenia było prowadzenie na wywłaszczonej nieruchomości działalności naukowej przez Polską Akademię Nauk. W sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości istotne jest, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, tj. czy nieruchomość wywłaszczona została wykorzystana zgodnie z tym celem, natomiast nawet późniejsze przeznaczenie nieruchomości na inny cel - ale już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie stanowi przesłanki zwrotu. Za nieistotne uznać należy także okoliczności dotyczące celowości prowadzenia hodowli roślin górskich w aktualnych warunkach środowiskowych. W tej kwestii należy podzielić stanowisko organu. Badanie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany nie może również w niniejszej sprawie prowadzić do kontroli prawidłowości funkcjonowania placówki naukowej, czy też jakości i rangi wyników badań naukowych pracowników PAN.

Poza zakresem kontroli sądowej w niniejszej sprawie pozostaje zagadnienie istnienia podstaw do wywłaszczenia nieruchomości w 1972 r., w świetle przesłanek z art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. tj. w czasie, kiedy PAN korzystała już z przedmiotowej nieruchomości w takim samym celu, dla jakiego nastąpiło wywłaszczenie, z przedmiotowej nieruchomości, na podstawie umów dzierżawy, najmu, oraz przydziałów lokali. Zagadnienie to musiałoby być przedmiotem rozważań w przypadku kwestionowania legalności umów zawartych w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. natomiast w sprawie toczącej się z wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie ma ono znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia. Także kwestia dotycząca nabycia przez Polską Akademię Nauk prawa użytkowania wieczystego na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 79, poz. 464 ze zm.) jest przedmiotem zarzutu nie znajdującego oparcia w stanie faktycznym i prawnym sprawy. Skarżący twierdzą, że przedmiotowa nieruchomość została "przekazana" Polskiej Akademii Nauk w użytkowanie wieczyste i wskazują tok postępowania, jaki powinien mieć miejsce w

sygn. akt II SA/Kr 487/09

sprawie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 w/w/ ustawy grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminny, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Natomiast stosownie do art. 3 ustawy, nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust. 1, oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2 stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, oraz decyzją zarząd u gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Z powyższego wynika, iż stwierdzenie, że w odniesieniu do danego podmiotu powstały skutki określone w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. następuje w decyzji, o której mowa w art. 3. (por. wyrok WSA z 27.04.2006 r. ł SA/Wa 1751/05, Lex. nr 221969). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16. 01. 2007 r., II OSK 168/06 (ONSAiWSA 2007/6/44) : "Powoływanie się na tytuł prawny wynikający z przepisu art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmienia ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 79, poz. 464 ze zm.) wymagało i wymaga legitymowania się odpowiednią decyzją". Z akt administracyjnych w niniejszej sprawie nie wynika, aby Polska Akademia Nauk legitymowała się decyzją, o której mowa w art. 3 ustawy z 20 września 1990 r. W aktach tych znajduje się natomiast kopia pisma Urzędu Wojewódzkiego w N. (k. [...]), z której wynika, że postępowanie o stwierdzenie nabycia z mocy prawa wieczystego użytkowania działek nr [...] i [...] toczyło się w 1995 r. , przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Zauważyć zatem tylko ubocznie należy, że zgodnie z dominującą linią orzecznictwa: "Złożenie po dniu 4 grudnia 1990 r. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie wyklucza uwłaszczenia tą nieruchomością podmiotów spełniających warunki, o których mowa w art. 2 ust. 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy (...), oraz że osoby, które złożyły wniosek o zwrot nieruchomości przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej mają interes prawny w postępowaniu uwłaszczeniowym" (tak NSA w wyroku z 13. 01. 2000 r. , l SA 209/99, lex. nr 55300). Kwestie dotyczące uwłaszczenia PAN nie są jednak przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu.

Rozstrzygając ponownie sprawę wszczętą wnioskiem skarżących o zwrot nieruchomości stanowiących aktualnie działki ewidencyjne oznaczone nr 1 i 2

sygn. akt II SA/Kr 487/09

obr. [...], położone w Z. przy ul. [...] , organy winny mieć na uwadze, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości także w aktualnym stanie prawnym winien pochodzić od wszystkich byłych właścicieli lub ich spadkobierców i przeprowadzić postępowanie przy zagwarantowaniu wszystkim stronom ich uprawnień procesowych wynikających z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, oraz że merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu nieruchomości dotyczyć powinno nieruchomości, lub jej fizycznie wydzielonej części. Skoro zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego -art. 69 ust. 1 Ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, mającym wpływ na wynik sprawy, oraz z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) o ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy.