Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1523/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2016 poz 1793
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1563/17 w sprawie ze skargi [A] w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz [A] w W. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 6 lutego 2018 r. sygn. VI SA/Wa 1563/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi [A] z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Warszawie, zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie podlegania przez [...], obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek: [A].

Przedmiotem umowy nr [...] zawartej [...] lipca 2012 r., pomiędzy [A] a A.B. był: "udział przez Wykonawcę w dyskusji [...]. Zgodnie z § 1 umowy jej przedmiotem było w szczególności: udział przez Wykonawcę w dyskusji podczas konferencji z udziałem publiczności w dniu [...] lipca 2012 r. w P., przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu stworzonego przez Wykonawcę na potrzeby dyskusji oraz wypowiedzi wygłoszonych w toku dyskusji, udzielenie przez Wykonawcę Zamawiającego zgody na dysponowaniem wizerunkiem Wykonawcy utrwalonym w trakcie dyskusji. Z § 2 umowy wynikało, że "świadczenie usług" objętych tą umową miało się odbywać przy uwzględnieniu "profesjonalnego charakteru prowadzonej przez Wykonawcę działalności" oraz, że ten zobowiązany był wykonywać umowę osobiście. W § 3 umowy wskazano natomiast, że wykonawca ponosi wobec zamawiającego wszelką odpowiedzialność z tytułu ewentualnych wad prawnych utworów, czyli prac stworzonych przez wykonawcę w trakcie trwania debaty oraz że wykonawca przenosił na zamawiającego każdorazowo, z chwilą przekazania utworu, autorskie prawa majątkowe przysługujące mu do utworu.

W konsekwencji decyzją [...] listopada 2014 r. Dyrektor Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ uznał istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A.B. z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz płatnika składek: [A] [...] lipca 2012 r.

Prezes NFZ decyzją z [...] maja 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz.1793 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie trudno dopatrzyć się indywidualizacji oraz konkretnego opisania zamówionego dzieła - rezultatu, czyli takiego jego oznaczenia w umowie, które zdecydowanie przydałoby mu cech tylko jemu właściwych i niepowtarzalnych.

Zdaniem organu, nawet jeżeli z zapisu umowy wynika, iż wykonawca zobowiązany był wykonywać umowę osobiście, to realizacja rzekomego dzieła uzależniona była nie tylko od wykonawcy, ale i od uczestnictwa innych osób objętych udziałem w dyskusji. Zainteresowany jako jeden z uczestników dyskusji mógł wyrazić swoją opinię w sprawie będącej przedmiotem debaty. W przypadku wykonywania określonych w umowie czynności, nawet jeżeli są one nagrywane i utrwalane na nośnikach, a następnie odtwarzane, nie występuje żaden rezultat uwidoczniony w postaci materialnej lub niematerialnej, w sposób wymagany dla umowy rezultatu, nadto – co prawda mogą wystąpić jakieś zmaterializowane skutki udziału w spotkaniu, jednak umowa nie określa "kształtu ich zawartości". Organ wyjaśnił, że zamawiający wykonując ww. czynności nie może bowiem zobowiązać się do tego, że przebieg debaty nie ulegnie zmianie zgodnie z zapotrzebowaniem pozostałych uczestników. W przeciwnym razie nie byłaby to debata tylko zaaranżowane według scenariusza indywidualne wystąpienie.

W ocenie organu, z umowy, wynika, że jako jej przedmiot zostały wskazane czynności do wykonania a nie osiągnięcie jakiegoś rezultatu. Zatem jeżeli przedmiotem umowy są określone czynności do wykonania, taka umowa nie może być umową o dzieło nawet bez względu na to, że zakres czynności wykonywany był jednorazowo.

[A] złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi błędne zakwalifikowanie zawartej między stronami umowy. Skarżąca powołała się na stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który uznał, że udział w debatach nie stanowi świadczenia usługi, ani też wykonywania zlecenia.

Zdaniem skarżącej, w ramach czynności uzgodnionych w rozpoznawanej sprawie między stronami nie występował element cykliczności, ani żadna z przesłanek uznania czynności zainteresowanego za "wykonywanie pracy".

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy dopuściły się naruszenia przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach oraz art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., bowiem nie dopełniły ciążącego na nich obowiązku wszechstronnego zbadania stanu faktycznego sprawy.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że oceniając charakter spornej umowy na gruncie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach organy obu instancji powinny rozstrzygnąć, czy sam udział w dyskusji podczas jednorazowej debaty na konkretny temat, stanowi wykonywanie pracy na rzecz skarżącej.

W ocenie WSA, organy nie analizowały kwestii, czy sporna umowa ma charakter ciągły, długotrwały, czy też jednorazowy lub bardzo krótki. Przyjęły, że każdy rodzaj umowy wymieniony w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, niezależnie od tego czy ma charakter jednostkowy, czy też nie, powoduje objęcie obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. W konsekwencji doszło do naruszenia tego przepisu poprzez jego błędną interpretację.

Sąd pierwszej instancji zgodził się z organem, że dyskusja z udziałem innych uczestników oraz publiczności jest wynikiem pracy wielu osób, a także, że uczestnik postępowania nie miał wpływu na sam przebieg debaty, który mógł ulegać zmianie zgodnie z zapotrzebowaniem pozostałych uczestników. Podkreślił jednak, że uczestnik postępowania miał wpływ na treść własnych wypowiedzi. Niezależnie od przebiegu debaty, dochodząc do głosu mógł przedstawić własne, wcześniej przygotowane wypowiedzi, bądź też myśli podyktowane przebiegiem dyskusji, mieszczące się w ramach narzuconego w umowie tematu. Z treści przedmiotu umowy wynika natomiast, że istotą umowy są wartości intelektualne, które uczestnik postępowania miał wnieść do dyskusji na temat, który był jej przedmiotem, a które - w ocenie WSA - mogą stanowić niematerialną postać dzieła w rozumieniu art. 627 k.c.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał za błędne stanowisko organu, że w wyniku samego udziału w dyskusji z udziałem publiczności, nie może powstać dzieło w rozumieniu art. 627 K.c. Sąd przyjął, że zbadanie, czy w przedmiotowej sprawie doszło do wytworzenia przez uczestnika postępowania dzieła nieucieleśnionego w przedmiocie materialnym, w postaci treści intelektualnych, na tyle twórczych lub nowych, że maja one charakter samoistny względem twórcy i dają się odróżnić od innych treści w temacie wynikającym z umowy, wymaga przede wszystkim zapoznania się z wypowiedziami uczestnika postępowania, a więc przeanalizowania nagrania z dyskusji. Nie wystarczy analiza treści samej umowy, która zwiera ogólne określenie jej przedmiotu oraz analiza stanowiska Skarżącej. Tymczasem z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby Prezes NFZ zapoznał się z nagraniem z przedmiotowej dyskusji. Oznacza to, że organ nie przeprowadził analizy kluczowego dowodu w sprawie, nie rozpatrując całego materiału dowodowego, nie wyjaśniając dokładnie stanu faktycznego, a w konsekwencji, oceniając, że sporna umowa nie stanowi umowy o dzieło, nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Prezes NFZ zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. polegające na naruszeniu ark 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie naruszenia przez organ poniższych przepisów k.p.a. i błędne ustalenie, że Prezes NFZ naruszył art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz błędne przyjęcie, że Prezes NFZ niedostatecznie wnikliwie zbadał stan faktyczny i prawny sprawy, poprzez niewyczerpujące uzasadnienie oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie i niepodjęcie wszelkich koniecznych czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nieprzeprowadzenie oceny postępowania dowodowego odpowiadającego wymogom art. 7 i 77 k.p.a., podczas gdy Prezes NFZ podjął odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, który znajduje się w aktach sprawy, a przeprowadzone postępowanie oraz rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane na podstawie zebranego materiału, ocenionego wyczerpująco przez organ, ze szczególnym uwzględnieniem treści zawartej umowy, protokołu kontroli oraz wyjaśnieniami płatnika, w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego.

2) naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p,p,s,a. polegające na naruszeniu art. 145 §1 pkt 1 lit a p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach polegającą na uznaniu, że przepis ten stanowi, iż "osobami wykonującymi pracę w odniesieniu do umów cywilnoprawnych podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, które wykonują czynności, które mają charakter ciągły, długotrwały, a nie podlegają jeśli jest to charakter pracy jednorazowy lub bardzo krótki", podczas gdy z przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach wynika, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie swego stanowiska.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną [A] wniosła o oddalenie tej skargi i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z 5 stycznia 2021 r. Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20 (te oraz pozostałe powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny czy Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy wskazane w podstawach kasacyjnych w sposób opisany w zarzutach i ich uzasadnieniu.

W pierwszej kolejności jako niemający usprawiedliwionych podstaw należało ocenić zarzut naruszenia art. 1 § 1 p.u.s.a. Powołany przepis ma charakter normy ustrojowej. Przewiduje, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W skardze kasacyjnej nie zarzucono, że omawiana sprawa nie podlegała właściwości sądu administracyjnego. Przepis art. 1 p.u.s.a. nie może natomiast stanowić podstawy dla czynienia zaskarżonemu orzeczeniu zarzutu błędnego rozstrzygnięcia i polemizowania z dokonaną przez Sąd oceną prawną.

Zarzut naruszenia przez WSA art. 1 § 1 p.u.s.a. jest więc chybiony.

Wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku nie usprawiedliwiają też zarzuty naruszenia prawa procesowego, w tym art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 80 k.p.a. stanowi natomiast, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W myśl zaś art. 77 § 1 powołanej ustawy, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść przepisów jest jednoznaczna. Stanowią one o obowiązkach organu w toku postępowania dowodowego i zasadzie "swobodnej oceny dowodów"

Analiza podstaw kasacyjnych (z uwzględnieniem treści uchwały pełnego składu tego Sądu z 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. ONSAiWSA z 2010 r. nr 1 poz. 1) prowadzi do wniosku, że organ w istocie kwestionuje stanowisko Sądu pierwszej instancji dotyczące naruszenia przez organ powołanych przepisów postępowania administracyjnego w zakresie ustalenia charakteru spornej umowy.

Przechodząc zatem do rozpoznania spornej kwestii, należy w pierwszej kolejności zauważyć, że Sąd pierwszej instancji, uchylając wydane w sprawie decyzje, nie przesądził, że analizowana w sprawie umowa jest umową o dzieło. Uznał natomiast, że prowadzone przez organy administracji postępowanie było obarczone istotnymi wadami, które rodzą poważne wątpliwości co do prawidłowości oceny charakteru zawartej umowy. Z tym stanowiskiem Naczelny Sąd Administracyjny w pełni się zgadza.

W szczególności należy zaakceptować pogląd Sądu pierwszej instancji, że w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w których spór sprowadza się do zakwalifikowania łączącej strony umowy jako umowy o świadczenie usług lub jako umowy o dzieło, niezbędne jest, by organ o charakterze umowy wnioskował zarówno z jej treści, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie jej postanowienia, jak również z okoliczności towarzyszących jej podpisaniu. Niezbędne jest bowiem precyzyjne ustalenie co było przedmiotem umowy, innymi słowy do czego zobowiązały się strony i jaki miał być założony przez nie rezultat. Dopiero po dokonaniu takich ustaleń możliwe będzie określenie, czy miało miejsce wykonywanie pracy "na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi", jak stanowi art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, będący podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia.

Ustalenie tych okoliczności - które przesądzają o zasadności zastosowania przepisu prawa materialnego regulującego obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego - sprowadza się tym samym do kwalifikacji prawnej umowy (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r. sygn. II GSK 1136/20).

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ - choć trafnie podkreślił, że o charakterze umowy decyduje jej treść - ograniczył ustalenia stanu faktycznego do powołania się jedynie na wybrane postanowienia umowy, nie analizując w sposób całościowy istotnych jej elementów mogących świadczyć o tym, że przedmiotem umowy mogło być stworzenie dzieła o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniającym kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego, artystycznego czy publicystycznego.

Wbrew bowiem twierdzeniu skargi kasacyjnej, przeprowadzona przez organ analiza treści spornej umowy nie była wszechstronna – z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Oceniając charakter umowy organ skoncentrował się jedynie na wybranych jej fragmentach. W treści zaskarżonej decyzji organ kwalifikację umowy oparł jedynie na dwóch jej paragrafach (§ 1 i § 4), a mianowicie odwołał się do § 1 ust. 1 czyli przedmiotu umowy (udział w dyskusji) oraz § 1 ust. 2 lit. a (udział w dyskusji podczas konferencji z udziałem publiczności) ograniczając się do stwierdzenia, że postanowienia co do "przeniesienia prawa autorskich" (§ 1 ust. 2 lit. b) oraz "dysponowanie wizerunkiem" (§ 4) automatycznie nie pozwalają na zakwalifikowanie umowy jako umowy o dzieło.

Uzasadnione było zatem stanowisko, że odniesienie się do treści umowy jest jedynie wybiórcze i bardzo powierzchowne. Zdecydowana natomiast większość uzasadnienia decyzji obu wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji stanowi przytoczenie poglądów orzecznictwa i doktryny na temat cech charakterystycznych umów o świadczenie usług i umów o dzieło.

Uzasadnienie organu, pomimo swojej "obszerności", jest nadmiernie lakoniczne; ogranicza się w istocie do prezentowania przez organ wniosku końcowego, lecz bez odniesienia się do całokształtu umownych regulacji.

Należy zatem podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że tak przeprowadzona przez organ analiza spornej umowy i uzasadnienie przyjętego w decyzji stanowiska nie mogą być uznane za wystarczające. Pogłębiona analiza treści uzasadnienia wydanych w tej sprawie decyzji prowadzi do konkluzji, że postępowanie w tej sprawie powinno być przeprowadzone ponownie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku wnoszącego skargę kasacyjną organu, literalne brzmienie umowy nie jest na tyle oczywiste, by nie pozostawiało wątpliwości co do tego, że stanowi ona umowę o świadczenie usług. Przykładowo w § 2 ust. 1 umowy stwierdzono, że świadczenie usług objętych umową przez Wykonawcę odbywać się będzie przy uwzględnieniu profesjonalnego charakteru prowadzonej przez Wykonawcę działalności. W § 3 ust. 3 umowy strony ustaliły natomiast, że na mocy umowy Wykonawca przenosi na Zamawiającego każdorazowo autorskie prawa majątkowe przysługujące mu do utworów na wymienionych następnie polach eksploatacji, z chwilą przekazania wszelkich utworów oraz wszelkich prac mających cechę utworu, stworzonych przez wykonawcę w trakcie trwania konferencji. Przytoczone postanowienia umowy nie zostały przez organ należycie przeanalizowane i ocenione z punktu widzenia tego, czy przedmiotem umowy była jedynie obecność, czyli bierny udział w określonym wydarzeniu, czy też aktywne uczestnictwo o twórczym charakterze w dyskusji. Organ nie dokonał też żadnych ustaleń i oceny dotyczącej "profesjonalnego charakteru prowadzonej przez Wykonawcę działalności". W zaskarżonej decyzji całkowicie pominięto treść § 2 ust. 1 umowy mówiącą o uwzględnieniu profesjonalnego charakteru prowadzonej przez wykonawcę działalności. Organ nie rozważył czy w tej sprawie doszło do powierzenia wykonania umowy osobie uznanej z racji prowadzonej przez nią działalności zawodowej, naukowej lub artystycznej i z tego powodu mogącej mieć istotny autorski wkład w zagadnienie będące przedmiotem debaty lub dyskusji i jaki to ma wpływ na ocenę charakteru prawnego tej umowy. W tym kontekście organ winien również dokonać analizy deklarowanej przez stronę skarżącą okoliczności dokonania zapisu debaty w celu utrwalenia, a następnie korzystania z powstałych w trakcie debaty myśli, spostrzeżeń i stanowisk. Ograniczenie się bowiem do jednozdaniowej konkluzji, niepowiązanej z kompleksową analizą i oceną całokształtu treści umowy, nie może być uznane za wystarczające. Rację ma też Sąd pierwszej instancji, że organ powinien wziąć pod uwagę okoliczność jednostkowego charakteru konferencji będącej przedmiotem umowy. Wnikliwa ocena tej okoliczności mogłaby dowodzić autorskiego, niemożliwego do powtórzenia charakteru czynności, które organ uznał przedwcześnie za świadczenie usług.

Dopiero wskazanie i wnikliwe odniesienie się do wszystkich elementów spornej umowy pozwoli na prawidłowe dokonanie oceny jej charakteru prawnego. Wynikająca ze spornej umowy treść postanowień umownych powinna być następnie skonfrontowana przez organ z będącymi przedmiotem szerokich rozważań doktryny i orzecznictwa (zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów administracyjnych) przepisami kodeksu cywilnego definiującymi umowę o dzieło.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast stanowiska Sądu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie było konieczne korzystanie przez organ ze środka dowodowego w postaci nagrania z dyskusji, w której brał udział uczestnik postępowania w ramach wykonania spornej umowy. Dla oceny charakteru umowy z punktu widzenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach istotne jest bowiem, że w treści umowy przewidziano utrwalenie debaty, a nie to, jak i czy w ogóle zapis ten został w wykonaniu umowy zrealizowany. To uchybienie Sądu pierwszej instancji - z omówionych wcześniej względów - pozostaje jednak bez wpływu na ocenę zasadności uchylenia zaskarżonym wyrokiem decyzji organu wydanych z naruszeniem wskazywanych przepisów postępowania.

Stosownie bowiem do regulacji zawartej w art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji zasadnie bowiem uznał - jak wyjaśniono w poczynionych rozważaniach - iż w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przed wynikającymi z tego faktu konsekwencjami nie może uchronić sformułowany w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej zarzut dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach. Wykładnia ta generalnie odpowiada poglądom akceptowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i przekłada się na prawidłową ocenę co do tego, jakie okoliczności należy brać pod uwagę przy badaniu spełnienia przesłanek podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, o czym była już mowa w ramach wcześniejszych rozważań. Za nieuprawnione należy uznać przy tym upatrywanie wadliwości tej wykładni w zaaprobowaniu przez Sąd pierwszej instancji oceny prawnej wyrażonej - na gruncie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z [...] marca 2017 r. sygn. [...] i w powołanych w nim orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym w wyrokach z 10 maja 2016 r. sygn. II UK 217/15 i z 14 września 2016 r. sygn. II UK 342/15 (por. wyrok NSA z 26 lutego 2020 r. sygn. II GSK 1211/19).

Prawidłowa wykładnia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach wymaga uwzględnienia i tej części normy prawnej, która przewiduje, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę [...], co skutkuje potrzebą objęcia analizą, na gruncie całokształtu okoliczności danej sprawy, również kwestii, czy wykonywanie umowy miało charakter ciągły, długotrwały, czy też incydentalny, jednorazowy, dla poprawnej oceny jej charakteru. Podkreślić należy, że w przypadku umów o dzieło ważne jest, aby osiągnięty został określony efekt, a nie by czynności wykonywane były przez określony czas. Niemniej jednak, zauważyć należy, że oceniana umowa wskazując w § 1 ust. 1 datę dyskusji ("udział przez Wykonawcę w dyskusji podczas konferencji z udziałem publiczności w dniu [...] lipca 2012 r."), wyraźnie wskazuje na jednorazowy charakter będącego przedmiotem umowy "udziału w dyskusji", czego nie kwestionował również Sąd w zaskarżonym wyroku. Zatem ta niesporna w tej sprawie okoliczność faktyczna dotyczącą jednorazowego charakteru przedmiotu umowy powinna również zostać wzięta pod uwagę przez organ przy ocenie charakteru umowy. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się natomiast ze stanowiskiem, iż sam czas wykonywania czynności objętych umową może przesądzić o jej charakterze, bowiem zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Uwzględniono przy tym, że pełnomocnik, który reprezentował stronę skarżącą w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a.