Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1021/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2023 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 26 maja 2022 r. nr SKO.4115.336.2022 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta [...] z dnia 17 lutego 2022 r. nr ŚR.PK-5211-154/21; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego C. M. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi C. M. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (organ odwoławczy) z dnia 26 maja 2022 r. nr SKO.4115.336.2022 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

W dniu 27 grudnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną E. M.

Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2, 4, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) –odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ I instancji wskazał, że jak wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności E. M. z dnia [...] listopada 2021 r. znak: [...], ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 kwietnia 2014 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 18 kwietnia 2013 r. Organ uznał więc, że nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nadal obowiązuje.

Organ I instancji podkreślił, że decyzja o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie posiada charakteru uznaniowego i pozytywne rozstrzygnięcie uzależnione jest jedynie od spełnienia przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego nie znajduje konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowanie ustawowe grupy osób dorosłych sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, w zależności od tego w jakim wieku powstała u podopiecznego niepełnosprawność. W uzasadnieniu wyroku o sygn. K 38/13 Trybunał jednoznacznie określił, że: "Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Organ I instancji wskazał, że pomimo podjęcia przez Trybunał wyroku o sygn. K 38/13, norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanym przypadku. Organ zobligowany jest bowiem stosować przepisy prawa w brzmieniu aktualnie obowiązującym. Stwierdzenie niekonstytucyjności nakłada na ustawodawcę obowiązek zmiany przepisu. Organ administracji nie ma kompetencji wkraczania w sferę zarezerwowaną dla władzy ustawodawczej, z czego z kolei wynika niedopuszczalność stosowania przez organ art. 17 ust. 1b u.ś.r. w takim kształcie, jakby ten przepis już został zmieniony bądź uchylony przez ustawodawcę.

Organ I instancji wskazał również, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest łączne spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1a u.ś.r. W niniejszej sprawie nie zostały spełnione w/w przesłanki, gdyż matka osoby wymagającej opieki – M. D. - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, przez co nie jest niemożliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności, wypełnienie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia, które jest wydane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada organ orzekający w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia.

Organ I instancji wskazał również, że z akt sprawy wynika, iż skarżący jest uprawniony do renty. Natomiast w art. 17 ust. 5 u.ś.r. zostały wskazane przesłanki negatywne, które stanowią, że: świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m. in., jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Ustawodawca ustanowił więc zasadę rozłączności pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego i innych świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Przyznanie prawa z ubezpieczenia rentowego skutkuje przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji, jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne legitymuje się jednocześnie ważną i prawomocną decyzją administracyjną ustalającą prawo do świadczenia emerytalno-rentowego, świadczenie pielęgnacyjne nie może jej zostać przyznane, nawet jeśli wysokość świadczenia emerytalno- rentowego jest niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Organ zauważył przy tym, że u.ś.r. nie przewiduje mechanizmu wypłaty różnicy wynikającej z wysokości świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymywanej renty. W dniu 28 stycznia 2022 r. skarżący oświadczył, że jeśli spełni pozostałe warunki niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zobowiązuje się zawiesić prawo do renty. Natomiast w dniu 14 lutego 2022 r. wpłynęło pismo skarżącego, w którym odpowiadając na powiadomienie z dnia 1 lutego 2022 r. oświadczył, że nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Organ I instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z Konstytucją RP, jednakże mimo podjęcia przez Trybunał ww. wyroku, norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 i przyjęcia, że na podstawie ww. przepisu istnieją podstawy do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia 26 maja 2022 r. nr SKO.4115.336.2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zasadniczy problem sprowadza się do oceny czy organ I instancji dokonał rozstrzygnięcia zgodnego z zasadą wyrażoną w art. 7a i 79a § 1 k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny, natomiast istota sporu między skarżącym a organem I instancji sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W ocenie organu odwoławczego wykładnia przepisu art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przyjęta przez organ I instancji jest zbieżna z ukształtowaną już linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Skoro przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. expressis verbis wskazuje na niemożność pobierania dwóch świadczeń, zasadnym jest przyjęcie stanowiska o możliwości zawieszenia renty w celu ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do postanowień art. 7a § 1 k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Korelatem tak wskazanego obowiązku jest regulacja zawarta w art. 79a § 1 k.p.a. nakazująca organowi w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informowanie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, i zobowiązanie do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie (i była udzielana skarżącemu) wówczas, gdy postępowanie z wniosku (również zawiera pouczenie, kiedy świadczenie nie przysługuje) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno- rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Zgodnie z utartą już linią orzeczniczą, zawieszenie prawa do emerytury (renty) eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji wskazywał skarżącemu i jego pełnomocnikowi, że w celu realizacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi skutecznie doprowadzić od sytuacji, gdy nie będzie zachodził zbieg uprawnień do renty i świadczenia pielęgnacyjnego, a mimo to, skarżący nie doprowadził do zawieszenia wypłaty renty, co było warunkiem niezbędnym dla przyznania świadczenia. W toku postępowania odwoławczego organ odwoławczy nie wystąpił do pełnomocnika skarżącego o przedłożenie decyzji o zawieszeniu wypłaty renty, albowiem stanowisko w tej kwestii pełnomocnik zajął w piśmie z dnia 7 lutego 2022 r. (na wezwanie organu I instancji), powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 i wskazując, że jego mocodawca nie zawiesi prawa do renty. Zdaniem pełnomocnika wyrok Trybunału ma ten skutek, że przepis nie obowiązuje i strona nie musi zawieszać swojego uprawnienia. Organ odwoławczy wskazał, że w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. 2/17 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej." W zdaniu odrębnym do wyroku wskazano, że "wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (pkt III.3.3.4. uzasadnienia wyroku). Wskazana konkluzja jest na tyle generalna, że można ją skierować do wykluczenia z świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, o których mowa w art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Można też na takim poziomie ogólności formułować twierdzenie przeciwne i uzasadniać konstytucyjność wykluczenia określonych osób z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza, gdy uwzględni się pomocniczy charakter pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że na tle tak postawionej tezy w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawił się dualizm w zakresie podejścia do zbiegu uprawnień do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego. Poza sporem pozostaje kwestia przesądzona już przez judykaturę w zakresie niekonstytucyjności różnicowania osób mających ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Stanowisko pierwsze sprowadzało się do możliwości wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego z możliwością zawieszenia pobierania innych świadczeń, drugie stanowisko przyznaje możliwość pobierania świadczenia emerytalnego (w niższej wysokości) i uzupełnienia różnicy świadczeniem pielęgnacyjnym (do jego pełnej wysokości). Zdaniem organu odwoławczego przedmiotowy wyrok ma ten skutek, że usunął ograniczenia (podmiotowe) osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. W tym zakresie wyrok zrównał osoby pobierające rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy z innymi mogącymi ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, uznając, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może ograniczać prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przy spełnieniu kryteriów jego przyznawania. Zatem osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą skutecznie ubiegać się o ustalenia prawa doświadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem, że skutecznie zawieszą prawo do wypłaty renty. Na tym polega istota wyboru świadczenia korzystniejszego. Organ stwierdził, że skoro przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazuje na niemożność pobierania dwóch świadczeń, zasadnym jest przyjęcie stanowiska o możliwości zawieszenia renty, emerytury w celu ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Stanowisko to jest zbieżne ze oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik i skarżący byli świadomi istniejącego zbiegu uprawnień jako przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo wskazywania przez organ konieczności zawieszenia wypłaty renty, skarżący nie doprowadził do eliminacji tej przeszkody. W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego nie jest możliwym zadośćuczynienie żądaniu odwołania. W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 i przyjęcia, że na podstawie ww. przepisu istnieją podstawy do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący zauważył, że w aktualnie obowiązujących przepisach (mowa o ich literalnym brzmieniu) brak jest regulacji - odnoszącej się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy - uzależniającej przyznanie im pierwszego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Brak jest również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia. Istnieje obecnie znaczący dorobek judykatury dotyczący możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy opiekun posiada ustalone prawo do emerytury. Orzecznictwo to jednak nie przystaje do okoliczności niniejszej sprawy. Skarżący nie legitymuje się prawem do emerytury, o którego ewentualnym przyszłym zawieszeniu można byłoby dyskutować w kontekście spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Niniejsza sprawa, w odróżnieniu od innych dotyczących kolizji pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego i prawem do emerytury, wpisuje się wprost w kontekst prawny objęty skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17. W wyroku tym stwierdzono w punkcie I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w punkcie II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zestawienie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i sentencji wyroku SK 2/17 nie pozostawia w tym zakresie najmniejszych wątpliwości. Skarżący przypomniał, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Skarżący stwierdził, że wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 u.ś.r. Zauważyć nadto trzeba, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. SK 2/17 odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. potencjalnie nieodzowna stać się miała bowiem wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji jak skarżący. Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, ustawodawca nie wprowadził w u.ś.r. jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący nadmienił, że ustawodawca nie dodał także świadczenia pielęgnacyjnego do katalogu świadczeń, które powodują automatyczne zmniejszenie (zawieszenie) emerytur i rent. Zdaniem skarżącego przyznanie osobie, znajdującej się w sytuacji takiej jak on, świadczenia pielęgnacyjnego trudno uznać za takie, które prowadzi do stanu wtórnej niekonstytucyjności. Osoba posiadająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskująca świadczenie pielęgnacyjne znajdzie się rzecz jasna w korzystnej świadczeniowo sytuacji. Nie jest to jednak stan rażący i przez to nieakceptowalny. Nie prowadzi on bowiem do automatycznej dyskryminacji innych opiekunów osób niepełnosprawnych (gdyby nawet omawiany tu stan oceniać z perspektywy ogółu opiekunów osób niepełnosprawnych). Skarżący zwrócił również uwagę, że forsowanie potrzeby "wyrównania" sytuacji opiekuna- rencisty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy), a zwłaszcza zmuszanie go do rezygnacji z renty, w istocie niweczy skutki wyroku Trybunału o sygn. SK 2/17. Wskazany wyrok jest w swej sentencji jednoznaczny i wyraźnie określa, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność ustawodawca. Po wydaniu wyroku nie uczyniono bowiem nic, aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jeżeli chodzi o problem kumulacji dochodów z renty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy) i innych dochodów, które dana osoba może uzyskiwać, to skarżący zasygnalizował, że sam Trybunał w punkcie 3.3.2. wyroku o sygn. SK 2/17 dostrzegł to zagadnienie, akcentując, że osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy są osobami, które mogą podjąć pracę. Trybunał zauważył, że wobec takich osób ustawodawca przewidział mechanizm zapobiegający pobieraniu renty (zmniejszeniu lub zawieszeniu) w przypadku osiągnięcia określonego przychodu. Z argumentacji Trybunału można więc pośrednio wnioskować, że zdawał on sobie sprawę i uwzględniał w wyrokowaniu, że cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest to, że na skutek aktywności osoby uprawnionej może się ona kumulować z jej innymi dochodami lub świadczeniami, i że kolizja ta jest przedmiotem regulacji prawnych. Skarżący dodał, że sytuacja faktycznego uprzywilejowania pewnych grup podmiotów nie jest niczym nowym na gruncie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to w pełnej wysokości w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie niepodejmowania zatrudnienia, mogą przecież uzyskać osoby uzyskujące nawet znaczne dochody ze źródeł innych niż w skazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., w tym dochody z kapitału, z papierów wartościowych, z najmu nieruchomości, majątkowych praw autorskich itp. W polskim prawie świadczenie pielęgnacyjne nie jest co prawda uregulowane w kategoriach państwowego wynagrodzenia za pracę na rzecz niepełnosprawnego (stanowiąc raczej rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia), niemniej - jakkolwiek by świadczenie to kwalifikować - dotyczy ono zawsze porównywalnego wysiłku i wyrzeczeń opiekuna wobec niepełnosprawnego. W tym ujęciu przyznanie opiekunowi - renciście (z tytułu częściowej niezdolności do pracy) pełnego świadczenia pielęgnacyjnego nie jawi się jako drastyczne uprzywilejowanie. Opiekun ten, tak jak inne osoby zajmujące się niepełnosprawnymi w warunkach określonych art. 17 u.ś.r., rezygnuje bowiem z zatrudnienia, którego przecież legalnie (posiadając rentę) mógł się podjąć i tak jak inni - aktywnie wspiera niepełnosprawnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.

Skarga została uwzględniona z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu, nie będąc związany granicami skargi, w tym podniesionymi w niej zarzutami (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie ma naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację i wadliwe zastosowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. poz. 1257). W orzeczeniu tym, Trybunał stwierdził, że przepis art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (cz. I), a ponadto orzekł, że ww. przepis, w zakresie wskazanym w części I, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnej treści normatywnej nastąpiła z dniem 9 stycznia 2020 r. W tym zakresie skutki derogacyjne mają charakter powszechnie obowiązujący i nie mogą być kontestowane lub ograniczane (także w drodze wykładni sądowej sentencji lub orzeczenia trybunalskiego, do której sądy nie są upoważnione) przez jakikolwiek, poza samym Trybunałem, organ władzy państwowej.

Nie można zatem podważać trybunalskiego usunięcia z art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a u.ś.r. niekonstytucyjnej treści normatywnej, która obejmuje negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przez osobę spełniającą przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Formuła zakresowa wyroku derogacyjnego jest jednoznaczna, a zastosowanie klauzuli odraczającej wejście w życie wyroku potwierdza, że Trybunał był świadomy konsekwencji powyższej derogacji, która prowadzi do kumulacji świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego (por. akapit 63 uzasadnienia wyroku TK: "Rozpoznając niniejszą sprawę, Trybunał Konstytucyjny uznał, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. Wynika to przede wszystkim z tego, że w związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko samej skarżącej, lecz również i pozostałym osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji. To zaś wymaga dokładnego oszacowania środków, które muszą być dodatkowo przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych osobom uprawnionym, a następnie ujęcie ich w ustawie budżetowej."). Nie są natomiast istotne argumenty wynikające z uzasadnienia zdania odrębnego sędziego TK, który uczestniczył w rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy. Zdanie odrębne jest jedynie wyrazem osobistego poglądu prawnego sędziego, który nie zgodził się ze stanowiskiem większości członków składu trybunalskiego, jednak nie ma ono mocy powszechnie obowiązującej i jako takie nie może być wykorzystywane do podważania treści wyroku.

W związku z powyższymi uwagami należy stwierdzić, że kategoryczna i oczywiście błędna ocena prawna skarżonego organu w zakresie art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z wyrokiem TK z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, musi zostać usunięta z systemu prawnego, gdyż podważa ona moc powszechnie obowiązującą wyroków TK (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP).

Prawidłowy jest zatem pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2052/21, w którego konkluzji stwierdzono, że ww. wyrok TK z dnia 26 czerwca 2019 r. "jest w swej sentencji jednoznaczny. Wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wydaniu ww. wyroku nie wprowadzono bowiem ustawowych rozwiązań regulujących specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z sentencją wyroku o sygn. akt SK 2/17.". Z poglądu tego należy wyprowadzić wniosek, że w obecnym stanie prawnym sytuacja prawna osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i ubiegających się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może być rozwiązywana w sposób analogiczny do podmiotów pobierających świadczenia emerytalne lub inne świadczenia rentowe, dla których przewidziano prawo wyboru świadczenia oraz możliwość zawieszenia korzystania z prawa do świadczenia emerytalno-rentowego. Skutki derogacyjne wyroku trybunalskiego wprowadziły bowiem do systemu prawnego istotną zmianę w zakresie sytuacji beneficjentów zdolnych częściowo do pracy i pobierających z tego tytułu rentę i jednocześnie ubiegających się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie rzeczy obowiązkiem organów będzie prawidłowe zastosowanie prawa materialnego w wersji ukształtowanej analizowanym wyrokiem TK do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Z akt sprawy wynika, że skarżący, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (zgodnie z decyzją ZUS z dnia [...] czerwca 2021 r. prawo ustalone jest do dnia 18 września 2025 r.) ma zamiar podjęcia zatrudnienia (choćby w minimalnym zakresie), jednak ze względu na stan zdrowia żony (potwierdzony formalnie wiążącym orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 listopada 2023 r.) nie może tego uczynić (zob. pismo skarżącego z dnia 26 stycznia 2022 r.).

Mając na względzie całość podniesionej argumentacji, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów drugiej i pierwszej instancji (punkt pierwszy wyroku). Jednocześnie na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono w punkcie drugim wyroku o zasądzeniu od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego.