Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 11/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 23 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla pkt II zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. O. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. , [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. O. reprezentowanej przez [...] B. S. - P. od decyzji z [...] września 2019 r., Nr [...] wydanej z up. Wójta Gminy W. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad małżonkiem R. O. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, ust. 1 b, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, z późn. zm.), dalej jako "u.ś.r." uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało E. O. świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] listopada 2019 r. do dnia [...] stycznia 2020 r. w kwocie [...]zł miesięcznie.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że powodem odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji było to, że niepełnosprawność R. O. powstała po 18 roku życia oraz to, że skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy.

W odwołaniu E. O. zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego; art. 17 ust. 5 lit b w zw. z. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń; art. 17 ust. 1 b u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że niepełnosprawność R. O. powstała po 18 roku życia; art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. zw. z art. 23 krio oraz art. 27 krio przez niezasadne uznanie, że małżonkowi na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, nie przysługuje prawo do świadczenia rodzinnego; art. 17 ust. 1 b u.ś.r. poprzez pominięcie, że na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło zarzuty odwołania i zaskarżoną decyzją przyznało skarżącej świadczenie na okres wskazany w decyzji.

Mając na uwadze treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Kolegium stwierdziło, że w świetle przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy na skarżącej będącej małżonką R. O. ciąży obowiązek alimentacyjny.

Ponadto z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że mąż skarżącej R. O. jest trwale niezdolny do pracy do końca stycznia 2020 r. Wynika to z wypisu treści orzeczenia Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2018 r. Z tego orzeczenia wynika ponadto, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 roku życia.

Okoliczność ta, zdaniem Kolegium, nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia, gdyż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stwierdził, że jest on niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wprawdzie w uzasadnieniu do wyroku Trybunał wskazał, że skutkiem wejścia w życie wydanego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki, to jednak zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych wobec niekonstytucyjności przepisu prawnego należy w powyżej zaistniałych przypadkach przyznać świadczenie pielęgnacyjne - Kolegium przytoczyło jednocześnie wybrane orzeczenia sądów administracyjnych. W związku z powyższym Kolegium za zasadne uznało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Określając okres tego świadczenia Kolegium wskazało na art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Kolegium stwierdziło, że wprawdzie wniosek E. O. wpłynął do organu I instancji w dniu [...] lipca 2019 r., to jednak w tym okresie skarżąca pobierała jednocześnie specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie [...]zł przyznany jej decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. na okres od [...] lutego 2019 r. do [...] października 2019 r., a zatem zachodził zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. Wprawdzie zwykle w takich sytuacjach, Kolegium zazwyczaj uchyla zaskarżoną decyzję i przekazuje ją do ponownego rozpatrzenia, aby strona dokonała wyboru jednego ze świadczeń, to jednak w niniejszej sprawie nie było to możliwe, gdyż z dniem [...] listopada 2019 r. skarżącej wygasło prawo do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. W wyroku z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 605/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podniósł, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia rodzinne może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nieotrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne. Oznacza to, że obecnie skarżąca nie może zrzec się prawa, które wygasło z końcem dnia [...] października 2019 r. W konsekwencji Kolegium przyznało świadczenie od dnia [...] listopada 2019 r. do dnia [...] stycznia 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

W skardze od decyzji Kolegium, E. O. reprezentowana przez [...] B. S. - P., wniosła o jej uchylenie w części dotyczącej okresu i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] lipca 2019 r. do dnia [...] stycznia 2020 r., zarzucając, że organ nie zastosował art. 24 ust. 2 u.ś.r. na podstawie którego należało przyznać skarżącej przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenie od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożyła wniosek tj. od [...] lipca 2019 r. – zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. skarżąca wniosek złożyła w dniu [...] lipca 2019 r., natomiast wskazane braki uzupełniła w sierpniu 2019r. W związku z tym, nie było podstaw do przyznania jej świadczenia dopiero od [...] listopada 2019 r.

Skarżąca złożyła jednocześnie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz.2325), dalej jako "p.p.s.a.".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie sprzeciwił się również rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje organów obu instancji zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania i przepisów art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. "b." , art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Nie jest kwestionowane, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z utratą zatrudnienia wynikającą z konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem, pomimo tego, że niepełnosprawność powstała już w wieku dorosłym, tj. po ukończeniu przez niego 18 roku życia. Warunek powstania niepełnosprawności w określonym wieku został sformułowany w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ("Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia"), jednak został on uznany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 za niekonstytucyjny. W związku z tym – jak wskazało Kolegium – w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że pomimo właściwych zmian ustawowych w tym zakresie, przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego warunek wieku należy pomijać.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie natomiast zinterpretowało i niewłaściwie zastosowało art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Kolegium uznało, że okoliczność, iż skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem (co pozostaje w sprawie poza sporem), całkowicie wyłącza jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z taką interpretacją przytoczonej regulacji nie można się zgodzić.

Trafnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., II SA/Ol 897/19 - "Strona nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres. Istnieje jednak możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem". Wybór świadczeń przysługuje na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W świetle tego przepisu, osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne może złożyć oświadczenie o rezygnacji z przysługującego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dotyczy to także świadczeń już przyznanych, a więc gdy ostateczna decyzja je przyznająca została w całości wykonana, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Wbrew bowiem stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w orzecznictwie przyjmuje się, że istnieje możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego (por. wyroki NSA: z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1129/12; z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. I OSK 980/13; z dnia 4 sierpnia 2017 r., sygn. I OSK 2257/16), a więc nawet wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, czy upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany (uchylenia) decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2017r., sygn. I OSK 1987/15). Sąd podziela w pełni więc stanowisko wyrażone w cyt. wyroku II SA/Ol 897/19, że "nawet w przypadku, gdy na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 82/18)".

Pomimo więc tego, że skarżąca nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres, to jednak istnieje możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem.

W związku z powyższym, okoliczność, że skarżąca miała wcześniej ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i pobrała to świadczenie, nie wyklucza przyznania jej na ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, z zachowaniem zasady określonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z wymaganymi dokumentami.

Ubocznie należy wskazać, że w podobnym tonie wypowiadają się sądy administracyjne w odniesieniu do zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i renty/emerytury (art. 17 ust. 5 lit. "a’" u.ś.r."). Wiele sądów obecnie stoi na stanowisku, zgodnie z którym dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę pomiędzy pobraną już rentą/emeryturą a tym świadczeniem. Sądy doszły do wniosku, że intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie (zbieg) świadczenia pielęgnacyjnego i renty było to, by uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe (tj. wyższą rentę/emeryturę) – wysokość świadczenia pielęgnacyjnego ulegała zmianom od 620 zł, następnie 800 zł, 1200 zł, 1300 zł i 1406 zł, 1583 zł. W związku z tym interpretacja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. jako pozbawiającego w całości stronę świadczenia pielęgnacyjnego otrzymującej świadczenie niższe (rentę) jest wadliwa jako naruszająca konstytucyjną zasadę równości (zob. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 828/19; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 714/19). Argumentacja ta jest – zdaniem Sądu - aktualna także w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego, skoro od początku jego wprowadzenia jego wysokość nigdy nie była wyższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (początkowo wynosił 520 zł, obecnie 620 zł).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni powyższe uwagi i wyda decyzję, w której prawidłowo, zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 24 ust 2 u.ś.r. określi termin początkowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.