Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2242/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska WSA Dariusz Chaciński Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] odmówił potwierdzenia Z. K., I.P. i E. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez E. M. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], w dawnym województwie [...].

Decyzja ta została podjęta w oparciu o następujące ustalenia.

Z. K. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2007 r. oraz E. M. i I. P. wnioskami z dnia [...] października 2008 r. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za opisaną wyżej nieruchomość pozostawioną przez E. M. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej.

Pismem z dnia 7 stycznia 2009 r. Wojewoda [...] wezwał wnioskodawców do uzupełnienia złożonych wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, poprzez dostarczenie, w terminie 6 miesięcy pod rygorem pozostawienia wniosków bez rozpoznania, dowodów wymaganych przez ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ wskazał, że z protokołu przesłuchania Z. K. z dnia [...] kwietnia 2009 r. wynika, że E. M. był współwłaścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...] i opuścił ją na przełomie lat 1940-1941.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że z uwierzytelnionej kopii tłumaczenia z języka rosyjskiego pisma z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], Głównego Zarządu Prawnego [...] Komitetu Wykonawczego/Instytucji Naukowo-Metodycznej/Archiwum Państwowego [...] wynika, iż zostało przekazane Konsulatowi Generalnemu Rzeczypospolitej Polskiej w B. zaświadczenie archiwalne o posiadaniu przez E. M. spornej nieruchomości. Natomiast z uwierzytelnionej kopii tłumaczenia z języka rosyjskiego zaświadczenia archiwalnego wynika, iż zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1935 r. M. W. sprzedał E. M. oraz W. K., niepodzielnie w równych częściach, parcelę we wsi [...] o powierzchni [...] m x [...] m ze znajdującym się na nim domem krytym blachą. Zgodnie z notarialnym aktem kupna-sprzedaży M.W. miał prawo korzystania z domu do czasu pełnej spłaty przez E. M. i W. K. przewidzianej umową sumy, tj. do dnia [...] czerwca 1936 r. Tymczasem, w ocenie organu, z notarialnej umowy przyrzeczenia kupna-sprzedaży z dnia [...] grudnia 1935 r., repertorium nr [...], wynika że M. W. wymienioną umową przyrzekł sprzedać E. M. i W. K. prawo własności przedmiotowej nieruchomości.

Z protokołu przesłuchania świadków F. K. i N. K. z dnia [...] listopada 1991 r. wynika, że E. M. posiadał nieruchomość w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], złożoną z budynku mieszkalnego o pow. ok. [...] m2 oraz był współwłaścicielem [...] ha użytków rolnych.

E. M. zmarł [...] maja 1986 r., a spadek po nim nabyli: żona H. M. i dzieci: E. M., I. P., Z. K., H. M., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1991 r., sygn. akt [...]. Natomiast z postanowienia tegoż Sądu z dnia [...] listopada 1998 r., sygn. akt [...] wynika, iż spadek po H. M. zmarłej w dniu [...] lutego 1993 r. nabyły dzieci: Z. K., I. P., E. M. i H. M.

Z odwołaniem od powyższej decyzji wystąpiła Z. K. oświadczając, że nie żyją żadni świadkowie, którzy mogliby zeznawać w przedmiotowej sprawie, dlatego w tym przypadku nie ma zastosowania art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i nie będzie można przesłuchać świadków na okoliczność, że E. M. był właścicielem opisanej wyżej nieruchomości.

W świetle powyższych ustaleń Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu tego odwołania, decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

Organ odwoławczy, powołując się na art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wskazał, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a jak wynika z akt sprawy fakt posiadania przez E. M. prawa własności nieruchomości, która miała być przez niego pozostawiona, nie został udowodniony, bowiem w materiale dowodowym znajduje się jedynie umowa przyrzeczenia kupna-sprzedaży sporządzona w formie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1935 r., repertorium nr [...], która nie jest dowodem na to, że E. M. był właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Minister podniósł, iż zgodnie z obowiązującym wówczas art. 62 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań (Dz. U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) przez umowę przedwstępną strona lub strony zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy w przyszłości. Umowa taka, podobnie jak obecnie, nie przenosiła własności nieruchomości, a jedynie zobowiązywała do zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości. W ocenie organu powyższa umowa przyrzeczenia kupna-sprzedaży z dnia [...] grudnia 1935 r. była w istocie umową przedwstępną. Dlatego nie jest to dowód bezsprzecznie stwierdzający, że E. M. był właścicielem pozostawionej nieruchomości.

Strony przedmiotowego postępowania przedstawiły zaświadczenie z dnia [...] lipca 2009 r. Archiwum Państwowego [...] o posiadaniu przez E. M. nieruchomości we wsi [...], z którego wynika, że zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1935 r. M. W. sprzedał E. M. oraz W. K., niepodzielnie w równych częściach, parcelę we wsi [...] powiatu [...], województwa [...] o powierzchni [...] m x [...] m ze znajdującym się na niej domem krytym blachą. Jednakże organ odwoławczy stwierdził, że wymienione zaświadczenie nie może być podstawą do udowodnienia okoliczności posiadania przez E. M. prawa własności spornej nieruchomości, gdyż z treści tego zaświadczenia wynika, że Archiwum Państwowe [...] błędnie zinterpretowało posiadane dokumenty, stwierdzając, że w dniu [...] grudnia 1935 r. E. M. zawarł umowę kupna-sprzedaży, podczas gdy z akt sprawy jednoznacznie wynika, że strony zawarły umowę przedwstępną zobowiązującą do zawarcia oznaczonej umowy kupna-sprzedaży, a nie umowę kupna-sprzedaży. Wskazuje na to data sporządzenia aktu kupna-sprzedaży wymienionego w zaświadczeniu, która jest identyczna jak data zawarcia aktu przyrzeczenia kupna-sprzedaży, ten sam notariusz, przed którym te akty zostały sporządzone i pokrywający się przedmiot tychże umów. Te wszystkie dane są tożsame w zaświadczeniu i w akcie przyrzeczenia kupna-sprzedaży, przez co należy wnioskować, że zaświadczenie dotyczy aktu przyrzeczenia kupna-sprzedaży, a nie aktu kupna-sprzedaży przenoszącego własność nieruchomości położonej we wsi [...] na rzecz E. M. i W. K.

Minister podał, że stosownie do art. 6 ust. 5 powołanej ustawy, w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 (urzędowego opisu mienia i orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny), dowodami, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Oświadczenia te mogą posłużyć za dowód w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli dodatkowo zostaną spełnione dwie przesłanki: fakt zamieszkania przez osoby składające takie oświadczenie w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej oraz nie pozostawanie osobami bliskimi, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dla właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Jednakże w sprawie nie została spełniona, w ocenie organu, jedna z wymienionych przesłanek dotycząca zamieszkiwania przez świadków w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub w miejscowości sąsiedniej, bowiem jak wynika z oświadczenia i z wyjaśnień Z. K., zawartych w uzasadnieniu odwołania od decyzji Wojewody, N. K. i F. K. w 1938 r. byli na wczasach u E. M. Oznacza to, że N. K. i F. K. nie zamieszkiwali w miejscowości, w której znajdowała się pozostawiona nieruchomość, dlatego ich oświadczenia złożone do protokołu w dniu [...] listopada 1991 r. nie mogą być dowodami o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Minister Skarbu Państwa stwierdził zatem, że okoliczność bycia przez E. M. właścicielem nieruchomości, położonej we wsi [...], nie została udowodniona, dlatego stronom przedmiotowego postępowania nie może zostać potwierdzone prawo do rekompensaty.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Z. K., nie zgadzając się ze stanowiskiem organu i twierdząc, że jest ona nietrafna, bowiem data umowy przyrzeczenia mogła być taka sama jak kupna-sprzedaży oraz zarzucając, że przesłuchujący urzędnicy nie poinformowali świadków i stron postępowania, że zgłoszeni świadkowie nie spełniają wymogów ustawowych bycia świadkami.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z wykładni gramatycznej art. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi (współwłaścicielom) nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on dodatkowo inne wymogi wyszczególnione w przepisach tej ustawy, a w przypadku jego śmierci spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców pod warunkiem, że posiadają obywatelstwo polskie. Zatem określone przez ustawodawcę warunki umożliwiające nabycie prawa do rekompensaty dotyczą osób fizycznych, które były właścicielami nieruchomości i pozostawiły je na terenach będących poza obecnymi granicami RP.

W ocenie Sądu fakt posiadania przez E. M. prawa własności nieruchomości, która miała być pozostawiona poza obecnymi granicami RP nie został udowodniony. Według oświadczeń zawartych we wnioskach Z. K., I. P. i E. M. pozostawiona nieruchomość miała mieć obszar ok. [...] ha. Tymczasem z załączonego do akt sprawy administracyjnej aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1935 r. Rep. Nr [...] wynika, iż przedmiotem umowy była działka o wymiarach [...] metrów długości i [...] metrów szerokości ([...] x [...]= [...] m2). Należy podkreślić, iż wymieniony akt notarialny zawiera wyłącznie przyrzeczenie zawarcia umowy kupna-sprzedaży. W zebranej dokumentacji brak jest umowy ostatecznej. Sąd podziela stanowisko organów orzekających w sprawie, że zaświadczenie z dnia [...] lipca 2009 r. wydane przez Archiwum Państwowego [...] o posiadaniu przez E. M. nieruchomości we wsi [...] nie może być podstawą udowodnienia przysługiwania E. M. prawa własności spornej nieruchomości, gdyż powołana w zaświadczeniu umowa z dnia [...] grudnia 1935 r. nie była umową kupna-sprzedaży, a jedynie umową przyrzeczenia zawarcia w przyszłości umowy kupna-sprzedaży. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że "może (...) być taka sama data umowy przyrzeczenia jak i umowy kupna-sprzedaży". Jak wynika z aktu notarialnego z dnia 27 grudnia 1935 r. strony nie posiadały niezbędnych dokumentów, potrzebnych do sporządzenia aktu kupna-sprzedaży. W myśl § 3 tego aktu notarialnego, akt kupna-sprzedaży miał być podpisany "po wyjednaniu wszystkich dokumentów, potrzebnych do sporządzenia tego aktu".

Zgodnie z art. 6 powołanej ustawy do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody świadczące o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Wymagane jest, aby świadkowie zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie byli osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, co wynika z art. 6 ust. 5 omawianej ustawy.

Powyższe oznacza, iż w ustawie przewidziano sytuacje, w których nie będzie możliwe dołączenie do wniosku dokumentów wymienionych w art. 6 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy. Stąd możliwość dołączenia do wniosku oświadczeń świadków spełniających kryteria wymienione w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Niewątpliwie w toku postępowania administracyjnego konieczne jest zatem uzyskanie między innymi dowodów świadczących o prawie własności pozostawionej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Istotne jest bowiem ustalenie czyją własnością była pozostawiona nieruchomość w dniu opuszczenia lub wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stąd wyjątkowe znaczenie dowodu w postaci dokumentu zawierającego oświadczenia świadków wymienionych w art. 6 ust. 5 tej ustawy.

Z protokołu przesłuchania świadków N. i F. K. wynika, że jednorazowo w 1938 r. wraz z rodzinami przebywali u E. M. na wczasach. W konsekwencji należy uznać, iż świadkowie ci nie spełniają warunków określonych w art. 6 ust. 5 powołanej ustawy.

W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że na podstawie umowy przyrzeczenia z dnia 27 grudnia 1935 r. E. M. nie stał się właścicielem opisanej wyżej nieruchomości, bowiem umowa przyrzeczenia nie przenosi prawa własności, a jedynie stanowi zobowiązanie do zawarcia w przyszłości oznaczonej umowy o skutkach o charakterze materialnoprawnym w zakresie konkretnego stosunku prawnego.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że przesłuchujący urzędnik nie poinformował świadków i stron postępowania, że "świadkowie nie spełniają wymogów ustawy", należy zwrócić uwagę, że N. K. i F. K. byli przesłuchiwani [...] listopada 1991 r. pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz.79 ze zm.). Akty te nie zawierały wymogu, o którym mowa w art. 6 ust. 5 obecnie obowiązującej ustawy, która weszła w życie po śmierci świadków. Zgodnie z art. 27 obecnie obowiązującej ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Analogiczne przepisy przejściowe przewidywała nieobowiązująca już ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Państwa Polskiego w art. 15.

Nadto również podnieść należy, że skoro E. M. nie był właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, zatem on sam nie spełnił jednej z przesłanek, o których mowa w art. 2 powołanej ustawy, a więc nie nabył prawa do rekompensaty – bowiem niespełnienie choćby jednej z wymienionych w tym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – wobec tego również prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie nie mogli nabyć jego spadkobiercy. Prawo do rekompensaty jest prawem dziedzicznym, ale żeby spadkobiercy mogli je odziedziczyć, spadkodawca sam musi spełniać wszystkie wymogi do nabycia prawa do rekompensaty. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy dopiero śmierć spadkodawcy uprawnia spadkobierców do uzyskania prawa, które służyłoby jemu samemu.

Z tych względów uznać należy, iż w rozpoznawanej sprawie, organy stwierdzając, iż sporna nieruchomość nie stanowiła własności E. M., podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrały i dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych sprawy. Zatem organom orzekającym w niniejszej sprawie nie można postawić zarzutu naruszenia prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.