Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1052/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

| | | Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca do grudnia 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Z. w restrukturyzacji S.A. z siedzibą w R. (dalej jako "Spółka"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Spółka nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Spółka wskazała, że zgodnie z danymi wynikającymi ze sprawozdania finansowego za rok 2016 przychody netto Spółki ze sprzedaży wyniosły 30.477.000 zł, zaś w świetle rachunku zysków i strat za okres 01.01.2017 – 31.12.2017 już tylko 6.504.938,23 zł. Spółka odnotowała zatem w ciągu roku 2017 w zasadzie pięciokrotny spadek przychodów ze sprzedaży. Rok 2017 podobnie jak rok 2016 zakończył się dla Spółki stratą w wysokości 1.437.295,17 zł, zaś stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach na dzień 31 grudnia 2017 r. wyniósł 43.167,83 zł, a zatem mniej niż wynosząca 50.000 zł kwota wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Spółka podała, że na koniec roku 2016 i roku 2017 jej kapitały własne miały wartość ujemną, odpowiednio –[...] zł i –[...] zł.

Spółka dodała, że w okresie od 01.01.2018 – 01.03.2018 w świetle załączonego zestawienia faktur sprzedaży, zrealizowała obrót należny w łącznej wysokości 344.406,76 zł i 4.434,57 Euro, a zatem średniomiesięcznie ok. 175.000 zł. Jak natomiast wynika z rachunku zysków i strat za 2017 r., koszt samych tylko wynagrodzeń oraz podatków, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych wyniósł łącznie 2.054.985,08 zł, a więc średniomiesięcznie ok. 171.248,75 zł.

Ze złożonych oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych 27.693.609,04 zł, natomiast strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi 1.437.295,17 zł.

Spółka podała, że fakt niewypłacalności został stwierdzony postanowieniem Sądu Rejonowego W. z [...] stycznia 2017 r., sygn. akt [...]. Sąd restrukturyzacyjny uwzględniając wniosek spółki z 2 grudnia 2016 r. otworzył postępowanie sanacyjne i ustanowił sędziego komisarza oraz zarządcę.

Jednocześnie Spółka podniosła, że do dnia złożenia przedmiotowego wniosku wpłaciła już do WSA w Warszawie tytułem wpisów sądowych od skarg i skarg kasacyjnych w innych sprawach rozpoznawanych przez ten Sąd, podobnych pod względem faktycznym i prawnym, łączną kwotę w wysokości 650.000,00 zł. Zdaniem Spółki nie wydaje się uzasadnione, aby w kolejnej, analogicznej sprawie, działania NSA miały być uzależnione od uiszczenia przez nią kolejnego, bardzo wysokiego wpisu. Zdaniem Spółki, gdyby miała ona uiszczać kolejne wpisy sądowe, byłoby to w aktualnej sytuacji finansowej ciężarem nie do udźwignięcia. Spółka zwróciła uwagę, że gdyby organy podatkowe i organy kontroli skarbowej prowadziły w stosunku do Spółki tylko jedno postępowanie dotyczące całego badanego okresu VII 2010 - XII 2012, w którym występują takie same problemy faktyczne i prawne, a nawet powtarzają się kontrahenci, a nie wyodrębniły z tego całego okresu poszczególne postępowania obejmujące pojedyncze miesiące lub kilka miesięcy, to Spółka byłby zobowiązana do uiszczenia tylko jednego wpisu.

Do wniosku załączono bilans oraz rachunek zysków i strat za rok 2017, sprawozdanie finansowe za rok zakończony 2016 wraz z opinią biegłego rewidenta i informacją Zarządu, deklaracje VAT-7 za 11/2017, 12/2017, 01/2018, zestawienia faktur sprzedaży wystawionych w okresie 01.01.2018-01.03.2018, zeznanie CIT-8 za rok 2016, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych oraz informację z 20 marca 2018 r. odpowiadającej odpisowi aktualnemu z KRS.

Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej – "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13).

W niniejszej sprawie Spółka ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu.

Dodatkowo należy podkreślić, że osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W szczególności zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 31 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1397/13).

Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić należy, iż Spółka nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że Spółka, pomimo podnoszonych trudności, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Z wyciągu z KRS (stan na dzień 20.03.2018 r.) nie wynika, aby Spółka prowadzoną działalność zawiesiła, zlikwidowała, rozwiązała czy zgłosiła wniosek o upadłość. W stosunku do Spółki toczy się postępowanie w zakresie otwarcia postępowania sanacyjnego, które niewątpliwie wpływa na jej sytuację i możliwość zarządu majątkiem. Niemniej jednak fakt, że Sąd rozpoznający wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego nie odmówił jego otwarcia, a zastosował zabezpieczenie majątku Spółki poprzez ustanowienie zarządcy świadczy, że dłużnik – skarżąca Spółka, ma możliwość bieżącego pokrywania zarówno kosztów postępowania restrukturyzacyjnego, jak i własnych kosztów bieżącej działalności gospodarczej, zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne. Podkreślić należy, że składając wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego Spółka musiała uprawdopodobnić swoje zdolności płatnicze. Powyższe świadczy, że Spółka nie utraciła płynności finansowej, a jedynie jest istnieje prawdopodobieństwo jej utraty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Podkreślić również należy, iż nawet brak bieżących dochodów, czy strata za ostatni rok obrotowy wykazywane w zeznaniach podatkowych, nie mogą być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy spółka w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

Należy wskazać, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne przyznanie jej wsparcia ze środków publicznych. Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód. Zwrócić należy uwagę, że w 2016 r. Spółka osiągnęła łączny przychód w wysokości 41.504.687,84 zł (zgodnie z CIT-8), koszty uzyskania przychodu wyniosły 53.907.598,43 zł, zaś strata 12.402.910,59 zł.

Wymaga odnotowania, że okoliczność poniesienia straty nie stanowi samoistnej podstawy do zwolnienia Spółki z kosztów sądowych. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 kwietnia 2011r., sygn. akt II GZ 208/11). Przyjmuje się, że strata nie stanowi o zagrożeniu egzystencji spółki, stanowi normalny element prowadzonej działalności gospodarczej. Jednocześni koszty sądowe, związane z toczonymi sporami sądowymi, należy zaliczyć do zwykłych kosztów funkcjonowania Spółki, tak więc konieczność ich sfinansowania nie może być rozpatrywana w kategorii obciążenia jej nieuzasadnionymi ciężarami, zwłaszcza że wysokość wpisu od skargi kasacyjnej (50.000 zł) choć bardzo wysoka, jest jednak wielokrotnie niższa od ponoszonych przez Spółkę kosztów prowadzonej działalności gospodarczej.

Spółka wykazała za rok 2016 poniesione koszty w wysokości 53.907.598,43 zł, natomiast aktualnie deklarowała średniomiesięczne wydatki na same wynagrodzenia, podatki, ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w wysokości 171.248,75 zł i uzyskany miesięczny dochód w wysokości ok. 175.000,00 zł. Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności na znaczną skalę. Spółka odnotowuje znaczące obroty (za rok 2016 ponad 6,5 mln zł), generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że Spółka posiadała nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie wykazywanych poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. W tym względzie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie, niż dochody, czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochód (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14, postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14). W tej sytuacji niezrozumiałe jest dlaczego kosztów sądowych Spółka nie może ponieść w ramach innych kosztów związanych z jej funkcjonowaniem.

Jednocześnie jak wynika z nadesłanych dokumentów, kapitał zakładowy Spółki wynosi ponad [...] zł, wartość środków trwałych 27.693.604,14 zł. Co równie istotne, Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Dokonuje sprzedaży opodatkowanej. Przykładowo, w styczniu 2017 r. sprzedaż ta wyniosła 256.222 zł (zgodnie z VAT-7). Również z zestawienia faktur sprzedaży za okres 05.01.18-27.02.18 wynika, że Spółka wystawiła faktury na kwotę 388.782,75 zł. Nadto z raportu z badania przez biegłego rewidenta sprawozdania finansowego za rok obrotowy zakończony w dniu 31 grudnia 2016 r. wynika m.in., że wskaźnik rentowności działalności podstawowej ma wartość dodatnią 14,2% , korzystniejszą niż w latach poprzednich (5,6% w roku 2015 i 3,7% w roku 2014), a jednocześnie wskaźniki płynności uzyskane przez Spółkę w roku 2016 (pomimo, że w stosunku do lat poprzednich uległy dalszemu pogorszeniu) oscylują w granicy 0,0. Jednocześnie wskazano, że w dniu 9 czerwca 2017 Spółka zawarła kompleksową umowę z Grupą A. S.A., Grupą A. S.A. i Grupą A. K. S.A., zapewniającą Spółce możliwość pełnego wykorzystania mocy produkcyjnych i generowania przychodów umożliwiających kontynuację działalności. W związku z powyższym w raporcie stwierdzono, że istnieją przesłanki, iż zdolność Spółki do kontynuacji działalności w niezmienionym istotnie zakresie w dającej się przewidzieć przyszłości (12 miesięcy od dnia bilansowego) została zachowana.

W ocenie referendarza sądowego, kwota wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 50.000 zł, nie stanowi zagrożenia dla bytu Spółki i należy zaliczyć ją do bieżących kosztów funkcjonowania podmiotu gospodarczego.

Jednocześnie odnosząc się do twierdzeń Spółki, że rozdrabnianie spraw w postępowaniu podatkowym skutkuje generowaniem w sposób sztuczny kosztów sądowych w postaci wpisów, wskazać należy, że Sąd nie ma wpływu na prowadzone przez organy podatkowe postępowania. Fakt, że organ podatkowy prowadzi kilka postępowań (przez co strona zobowiązana jest do uiszczenia kosztów w wielu sprawach), nie stanowi przesłanki do automatycznego zwolnienia strony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych.

W ocenie referendarza sądowego, Spółka jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Jak już wskazano, Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada ona wystarczające środki. Podkreślić również należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem sanacyjnym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.