Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 782/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 5, art. 146 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 798/09 w sprawie ze skargi T. M., M. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie renty strukturalnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 798/09 – po rozpoznaniu skargi T. M. i M. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2009 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania renty strukturalnej, po wznowieniu postępowania – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...]; stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego, z następującym uzasadnieniem.

Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. M. M. przyznano rentę strukturalną.

Pismem z dnia 17 marca 2006 r. skarżący wraz z żoną wniósł o zwiększenie renty strukturalnej o dodatek na współmałżonka. Uznając złożone pismo za wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocną decyzją, organ decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. orzekł o odmowie wznowienia postępowania. Decyzję tę organ odwoławczy utrzymał w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1364/06, uchylił decyzję organu I i II instancji – wskazując na konieczność zwrócenia się przez organ do wnioskodawców, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, o sprecyzowanie w trybie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, dalej: k.p.a.) treści żądania, w szczególności przez sprecyzowanie czy domagają się wznowienia postępowania.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wydał w dniu [...] października 2007 r. dwie decyzje nr [...] i [...] odmawiające przyznania 60% zwiększenia do renty strukturalnej, skierowane odpowiednio do M. M. i T. M.

Organ odwoławczy 7 grudnia 2007 r. wydał dwie decyzje orzekając o uchyleniu wydanych decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, uznał bowiem wydanie dwóch jednobrzmiących decyzji za niewłaściwe w świetle prawno-procesowym.

Ponownie rozpatrując sprawę Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. odmówił przyznania 60% zwiększenia renty strukturalnej. W ocenie organu – w świetle § 4 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm., dalej rozporządzenie RM z dnia 30 kwietnia 2004 r.) – nabycie prawa do świadczeń z KRUS jest okolicznością wyłączającą przyznanie 60% zwiększenia wysokości renty strukturalnej. W uzasadnieniu organ twierdził, że – zgodnie z zaleceniami zawartymi w ww. wyroku z dnia 22 listopada 2006 r. – sprawie doszło do wydania postanowienia o wznowienia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 31 października 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 269/08, uchylił decyzję organu I i II instancji. Sąd I instancji uznał, że decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), bowiem organ rozpoznając wniosek strony – mimo oceny prawnej i zaleceń WSA – zastosował tryb zwykły, bez uprzedniego ustalenia czy takie rozpoznanie podania było intencją strony. Sąd stwierdził też, że z akt sprawy wynika – wbrew treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji – iż nie doszło do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. Ponadto Sąd wskazał, że organ winien rozważyć możliwość zwiększenia renty strukturalnej na podstawie § 12 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. Według Sądu bowiem przepis ten nie uzależnia możliwości przyznania tego dodatku od odrębnego wniosku w tym zakresie i organ winien na etapie wniosku o rentę strukturalną rozważyć czy w przypadku wnioskodawcy pozostającego w związku małżeńskim zachodzą przesłanki do przyznania zwiększenia renty strukturalnej.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR – po wydaniu w dniu [...] lipca 2009 r. z urzędu postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej prawomocną decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. o przyznaniu renty strukturalnej – decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. postanowił o uchyleniu pierwotnej decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. przyznającej rentę strukturalną i uchyleniu będących jej konsekwencją decyzji o zmianie wysokości świadczenia (w związku z waloryzacją renty) oraz orzekł o przyznaniu renty strukturalnej M. M. z uwzględnieniem zmian waloryzujących wysokość renty. Jednocześnie organ stwierdził brak podstaw do zwiększenia renty strukturalnej o 60% kwoty najniższej emerytury z tytułu pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim.

Po rozpoznaniu odwołania strony Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z dnia [...] września 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy za prawidłowe uznał stwierdzenie, iż w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej żona skarżącego nie spełniała warunku wymaganego wieku 55 lat, natomiast w dniu wydawania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, tj. [...] lipca 2005 r. żona rolnika miała przyznane prawo do emerytury rolniczej bezterminowo od dnia 1 lipca 2005 r. na podstawie decyzji KRUS z dnia [...] lipca 2005 r. Prawo to T. M. posiada nadal. Powołując § 12 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 30 kwietnia 2004 r. organ wywiódł, że nie zostały spełnione warunki do ustalenia zwiększenia renty strukturalnej o 60% emerytury podstawowej na małżonka rolnika.

Wyrokiem z dnia 17 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z przyczyn innych niż w niej wskazane.

W ocenie Sądu podstawową kwestią w sprawie jest problematyka związana ze wznowieniem postępowania, a w szczególności trafność zastosowanego w sprawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Dokonując wykładni twego przepisu WSA wskazał, że art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, nadto te okoliczności i dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy, według Sądu I instancji, należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Powołany przepis stanowi, że wznawia się postępowanie zakończone ostateczną decyzją, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zatem nie każde nowe okoliczności faktyczne lub dowody, które po wydaniu decyzji i uzyskaniu przez nią przymiotu ostateczności wyszły na jaw, mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania, a tylko te, które są istotne dla sprawy, to znaczy takie, które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie, gdyby organ je znał w momencie podejmowania decyzji.

Sąd I instancji wskazał przy tym, że w rozpoznawanej sprawie według organów nową okolicznością, istniejącą w dniu wydania decyzji ostatecznej, nieznaną organowi, który ją wydał, było wydanie przez KRUS w dniu [...] lipca 2005 r. decyzji przyznającej żonie skarżącego prawo do emerytury rolniczej.

Jako okoliczność niesporną w sprawie Sąd I instancji przyjął, że wydając w dniu [...] lipca 2005 r. decyzję przyznającą M. M. prawo do renty strukturalnej organ I instancji nie posiadał wiedzy o wydaniu przez organ rentowy (KRUS) w dniu [...] lipca 2005 r. decyzji przyznającej żonie rolnika prawo do emerytury rolniczej od dnia 1 lipca 2005 r. Zdaniem WSA rozważenia wymagało zaś czy posiadając wiedzę o wydanej w stosunku do żony skarżącego decyzji przyznającej prawo do emerytury rolniczej wydałby decyzję innej treści niż pierwotna. Wniosek o przyznanie renty strukturalnej skarżący złożył w dniu 21 marca 2005 r. W dacie tej żona rolnika – urodzona w dniu 6 czerwca 1950 r. – nie osiągnęła wieku 55 lat uprawniającego do ustalenia 60% zwiększenia renty strukturalnej. Okoliczność ta uległa zmianie w czerwcu 2005 r. Wydając w dniu [...] lipca 2005 r. decyzję przyznającą rolnikowi prawo do renty strukturalnej organ I instancji winien więc rozważyć prawo rolnika do zwiększenia renty strukturalnej zgodnie z § 12 ust. 2 rozporządzenia RM. Przepis ten stanowi bowiem, iż wysokość renty strukturalnej zwiększa się o 60% kwoty najniższej emerytury, jeżeli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i spełnione są dodatkowe określone w tym przepisie przesłanki. Podniesiono też, że kwestia ta została w wydanej w dniu [...] lipca 2005 r. decyzji przez organ orzekający całkowicie pominięta.

Sąd I instancji stwierdził, że wydana w wyniku wznowienia postępowania z urzędu decyzja z dnia [...] lipca 2009 r. nie kształtuje jednak odmiennej od pierwotnie określonej sytuacji prawnej rolnika. Zarówno pierwsza jak i ostatnia decyzja postanawia o przyznaniu prawa do renty strukturalnej od dnia [...] czerwca 2005 r. Różnica między wydanymi rozstrzygnięciami polega na wyraźnym wyartykułowaniu (w ostatniej), iż brak podstaw do ustalenia 60% zwiększenia na małżonka.

WSA uznał, że przy tak ustalonym stanie faktycznym brak jest podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Takie działanie organu byłoby uzasadnione gdyby wydana pierwotnie decyzja ustalała prawo skarżącego do zwiększenia renty strukturalnej o 60%. W sytuacji jednak, gdy o tym organ nie rozstrzygał, wskazywana okoliczność nie może stanowić postawy wznowienia postępowania. W ocenie Sądu wbrew twierdzeniom organów obu instancji nie wyszły na jaw nowe okoliczności w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i w tym znaczeniu już w tej fazie postępowania organ I instancji naruszył ww. przepis w stopniu mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Sąd wskazał również, że granice postępowania rozpoznawczego sprawy administracyjnej wyznaczone są sprawą rozstrzygniętą decyzją ostateczną, w tym postępowaniu decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Nie były nią sprawy o zmianie wysokości renty strukturalnej zakończone decyzjami z dnia [...] marca 2006 r., [...] marca 2008 r. i z dnia [...] marca 2009 r. Rozstrzygnięcie w trybie wznowienia w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi nie będących przedmiotem wznowienia ewidentnie narusza prawo.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez błędną wykładnię oraz ich nieprawidłowe zastosowanie,

2. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 146 § 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie,

3. naruszenie przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a.) przez jego niezastosowanie,

4. naruszenie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie,

5. naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a. przez jego nieprawidłowe niezastosowanie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Sąd I instancji niezasadnie utożsamia decyzję ostateczną uchyloną w sprawie z decyzją wydaną w wyniku wznowienia postępowania jako obiema decyzjami tożsamymi w zakresie rozstrzygnięcia. Sentencje obu decyzji są inne a bez wznowienia postępowania nie istniała możliwość rozpoznania wniosku o zwiększenie renty strukturalnej.

Organ wskazał, że wydana przez organ I instancji decyzja z dnia [...] lipca 2009 r. nie odpowiadała w swej istocie decyzji dotychczasowej, ponieważ jej sentencja miała inny zakres przedmiotowy. Organ I instancji w wydanej w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego decyzji musiał uchylić także decyzje waloryzacyjne, ponieważ decyzje te były nierozerwalnie związane z dotychczasową decyzją o przyznaniu renty strukturalnej.

W ocenie organu zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ pojawił się nowy dowód w sprawie nieznany organowi w momencie wydawania decyzji ostatecznej, tj. decyzja organu rentowego o przyznaniu emerytury rolniczej T. M. Pojawienie się wskazanego dowodu w związku z żądaniem przyznania zwiększenia renty strukturalnej o 60% najniższej emerytury z tytułu pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim oraz oceną prawną i wskazaniami sądu administracyjnego, co do dalszego toku postępowania, uzasadniały wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Organ wskazał, że poprzez nową ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego toku postępowania Sąd I instancji naruszył przepisy art. 141 § 4 oraz art. 153 p.p.s.a. bowiem będąc związany wyrokami z dnia 22 listopada 2006 r. oraz z dnia 31 października 2008 r., sugerującymi organom ARiMR załatwienie sprawy M. M. oraz T. M. w wyniku wznowienia postępowania, w zaskarżonym wyroku zaprezentował nową ocenę prawną i wskazania co do dalszego toku postępowania, kwestionując możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. M. i T. M. wnieśli o jej oddalenie w całości oraz utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Przepis art. 183 § 1 p.p.s.a. zawiera jedną z podstawowych zasad postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym tj. zasadę związania granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sąd kasacyjny nie jest uprawniony do kontrolowania wyroku Sądu I instancji w zakresie nieobjętym zarzutami wyartykułowanymi w skardze kasacyjnej – poza przypadkami nieważności postępowania, której w niniejszej sprawie nie dopatrzono się.

Skład orzekający NSA stwierdził, że podstawy, na których rozpoznawaną skargą kasacyjną oparto, nie usprawiedliwiają wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Przede wszystkim za nietrafny uznać należy podstawowy dla istoty sprawy zarzut, tj. zarzut naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przez błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie.

Niewątpliwie błędna wykładnia oznacza niewłaściwe odczytanie treści przepisu, niewłaściwe zastosowanie zaś to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego.

Zarzucając wadliwość interpretacji art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – zgodnie z którym "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli /.../ wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję" autor skargi kasacyjnej nie wskazał w czym błędna wykładnia przejawia się. Uzasadnienie skargi kasacyjnej świadczy raczej o tym, że zarówno organ jak i Sąd I instancji prezentują ten sam pogląd, że omawiana regulacja przewiduje wymóg kumulatywnego spełnienia opisanych nią trzech przesłanek.

Autor skargi kasacyjna nie kwestionuje przy tym wywodów, że przez nową okoliczność istotną dla sprawy – w rozumieniu ww. przepisu – należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Dodać należy, że chodzi zatem o okoliczności istotne w takim znaczeniu, że ich istnienie lub brak bezpośrednio wpływają na treść rozstrzygnięcia. Okoliczności te muszą więc być prawotwórcze, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego.

Meritum sprawy dotyczy podstaw do zwiększenia renty strukturalnej na podstawie § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Zgodnie z tym przepisem wysokość renty strukturalnej zwiększa się o 60% kwoty najniższej emerytury, jeżeli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim i spełnia określone przepisem warunki, w tym (§ 12 ust. 2 pkt 1 lit. b) oboje małżonkowie w dniu przekazania gospodarstwa rolnego spełniają warunki określone w § 4, tj. m.in. mają ukończone 55 lat (§ 12 ust. 2 pkt 1 lit. b w zw. z § 4) oraz małżonek wnioskodawcy nie posiada własnych źródeł dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, i nie ma ustalonego prawa do emerytury albo renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego (§ 12 ust. 2 pkt 1 lit. c).

W świetle przytoczonej regulacji nie ulega kwestii, że – co do zasady – w sprawie, w której określa się wysokości renty strukturalnej, fakt ustalonego prawa do emerytury albo renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego jest okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia tego typu sprawy, jest bowiem okolicznością prawotwórczą.

Z tego punktu widzenia ujawnienie się tego typu okoliczności, istniejącej w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję ostateczną, stanowi przesłankę określoną art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Odrębną kwestią jest zaś ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istnieje taka podstawa wznowienia postępowania i czy miała bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Ocena taka nie jest wynikiem wykładni ww. przepisu.

Odniesienie się do zarzutu wadliwego zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga uwagi, że ocena podstaw wznowienia wywołuje skutki procesowe i merytoryczne.

Skutkiem procesowym stwierdzenia, że zachodzi ustawowa przesłanka wznowienia jest wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.). Akt ten jedynie otwiera drogę do przeprowadzenia wznowionego postępowania i merytorycznego załatwienia wznowionej sprawy. Przed wydaniem postanowienia przedmiotem ustaleń jest tylko i wyłącznie to, czy w sprawie mamy do czynienia z przesłanką wznowienia przewidzianą art. 145 § 1 k.p.a. (w tym przepadku przesłanką określona w pkt 5 tego artykułu).

Dominuje pogląd, że na tym etapie postępowania nie jest dopuszczalna ocena przesłanek i ich wpływ na meritum sprawy. Regulacja zawarta w § 2 ww. art. 149 k.p.a. – zgodnie z którą postanowienie (o wznowieniu postępowania) stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy – potwierdza tezę, że ocena czy stanowiąca podstawę wznowienia przyczyna rzeczywiście zaistniała może być dokonywana dopiero w postępowaniu wznowionym i w zależności od wyniku tego postępowania skutkuje wydaniem jednej z decyzji określonych art. 151 k.p.a.

W doktrynie i orzecznictwie prezentowany jest też pogląd, że brak wznowienia postępowania uzasadniony może być także, gdy w sposób oczywisty brak jest związku przyczynowego między określoną podstawą wznowienia a treścią dotychczasowej decyzji (v. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. LEX 2010, komentarz do art. 149 teza 7).

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji z jednej strony stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania – wywodząc, że wydanie przez organ rentowy (KRUS) decyzji przyznającej żonie skarżącego prawo do emerytury rolniczej stanowiłoby przesłankę do wznowienia postępowania, gdyby pierwotnie wydana decyzja ustalała prawo skarżących do zwiększenia renty strukturalnej – z drugiej strony jednakże ocenił też prawidłowość zastosowania przy wydaniu tej decyzji art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nie jest zatem w pełni czytelne czy Wojewódzki Sąd Administracyjny zakwestionował powoływaną w sprawie podstawę wznowienia z punktu widzenia zasadności wydania postanowienia o wznowieniu postępowania czy też negatywnie ocenił tę podstawę w kontekście jej wpływu na merytoryczne załatwienie sprawy. W tym zakresie brak jednak w skardze kasacyjnej zarzutu wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, że ramach obowiązku wynikającego z art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny poprzestał na uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach i nie wyeliminował z obrotu wydanego na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. postanowienia o wznowieniu postępowania, a nadto stwierdził naruszenie art. 151 tej ustawy, oznacza, iż zasadności wydania postanowienia o wznowieniu postanowienia nie została przez Sąd I instancji zakwestionowana, a przyczyną uchylenia wydanych w sprawie decyzji był art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku ze wskazanym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku art. 151 k.p.a. – który to przepis nie został objęty zarzutami skargi kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie – nie uzasadnia wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Skargi kasacyjnej nie usprawiedliwia też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. art. 146 § 2 k.p.a. Ostatni z powołanych przepisów stanowi, iż "Nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej".

Z treści przepisu wywieść należy, że może on znaleźć zastosowanie na tym etapie postępowania, gdy po jego wznowieniu (po wydaniu stosownego postanowienia) dokonywane jest rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy. Gdy po ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy organ rozstrzygając istotę sprawy dojdzie do wniosku, że podejmie decyzję w treści odpowiadającą dotychczasowej - powinien zastosować przesłankę negatywną z art. 146 § 2 k.p.a. Skutkuje to wydaniem decyzji na podstawie art. 151 § 2 k.p.a.

W rozpoznawanym przypadku tymczasem organ uchylił dotychczasową decyzję, co oznacza, iż nie widział podstaw do zastosowania ww. przepisu. Ponadto także na etapie postępowania kasacyjnego – jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej – organ jednoznacznie przeczy, aby możliwe było utożsamienie uchylonej decyzji ostatecznej z decyzją wydaną w sprawie w wyniku wznowienia postępowania. W tym stanie rzeczy oparcie skargi kasacyjnej na wskazanym zarzucie jest całkowicie niezrozumiałe i nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie autor skargi kasacyjnej podniósł, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku zaprezentował nową – w stosunku do uprzednio wydanych w sprawie wyroków – ocenę prawną i wskazania co do dalszego toku postępowania.

I ten zarzut nie może być uznany za trafny. Poza sporem zgodnie z art. 153 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez WSA) "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia".

Z treści uzasadnienia wyroku z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1364/06, wynika jednak wprost, iż ocena prawa i zalecenia w istocie odnosiły się tylko do treści art. 64 § 2 k.p.a. Sąd I instancji w wytycznych wskazał na konieczność zwrócenia się do strony o jednoznaczne sprecyzowanie czy zgłoszonym wnioskiem domaga się wznowienia postępowania. Z kolei w wyroku z dnia 31 października 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 269/08, WSA uznał, że z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. organ nie wykonał zaleceń. Twierdzenia skargi kasacyjnej, że w wyrokach tych zawarto "sugestię" co do konieczności wznowienia postępowania są więc niezasadne.

W tym stanie rzeczy ocena prawna oraz wskazania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie uchybiają art. 141 § 4 i 153 p.p.s.a.

Wadliwy jest też zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Skład orzekający w pełni podziela bowiem wyrażany w orzecznictwie NSA pogląd, że art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. ma charakter przepisu ustrojowego, który Sąd mógłby naruszyć odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem (vide np. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 2/08). Taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie miała natomiast miejsca. Stwierdzić trzeba, że wadliwej wykładni czy też wadliwego zastosowania przez sąd przepisów prawa nie można utożsamiać z zarzutem zastosowania przy kontroli kryterium innego niż kryterium zgodności z prawem.

Wywody skargi kasacyjnej, że – wbrew stanowisku Sądu I instancji – zaskarżona decyzja w swej istocie odpowiada dotychczasowej i musiały zostać uchylone także decyzje waloryzacyjne, nie zostały powiązane z zarzutem naruszenia konkretnej normy prawnej. W konsekwencji w sprawie nie zostało podważone, że z naruszeniem art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. wadliwie uchylono także decyzje niebędące przedmiotem wznowienia postępowania.

Żadna z podstaw skargi kasacyjnej nie mogła być zatem uznana za usprawiedliwioną. Skutkuje to oddaleniem skargi kasacyjnej.

Wyjaśnienia wymaga, że – w świetle tego co zostało wyżej powiedziane – skoro w sprawie nie wyeliminowano z obrotu postanowienia o wznowieniu postępowania, prawidłowość tego postanowienia nie została przez Sąd I intencji zakwestionowana i w tym zakresie wyrok nie był podważany skargą kasacyjną – to konieczność ponownego rozpatrzenia wniosku skarżących w trybie wznowieniowym nie powinna budzić wątpliwości. Rozpatrzenie w tym postępowaniu wymagało będzie czy przesłanka przewidziana art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – wskazana w rozpoznawanej sprawie jako podstawa wznowienia postępowania – rzeczywiście wystąpiła, czy zachodzą podstawy do uchylenie decyzji dotychczasowej na podstawie ww. przepisu – co zostanie zawarte w decyzji określonej art. 151 § 1 lub § 2 w związku z art. 146 k.p.a.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.