Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 36/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 35
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za szkody powstałe wskutek przeprowadzenia budowy linii elektroenergetycznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Na mocy decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1963 r., znak [...], która została wydana na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94, dalej jako: "u.z.t.w.n."), zezwolono Zakładom E., Przedsiębiorstwo Państwowe, B. w Ł. na przeprowadzenie budowy linii elektroenergetycznej 220 kV B. , która miała przebiegać m.in. przez nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...], położoną przy ul. [...] w B., obręb [...], stanowiącej obecnie własność M. i P. B.

Pismem z dnia [...] marca 2017 r. M. i P. B. (zwani dalej również: "skarżącymi"), reprezentowani przez pełnomocnika, wystąpili o ustalenie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działki o nr geod. [...], położonej w B., dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr [...], w związku z wybudowaniem linii elektroenergetycznej 220 kV, w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2018 r., poz. 121 ze zm., dalej: "u.g.n."). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że w dacie wydania decyzji właścicielem wywłaszczonej nieruchomości był A.G., który nie otrzymał stosownego odszkodowania za ograniczenie swojego prawa do nieruchomości. M. i P. B. jako następcy prawni posiadają zaś legitymację czynną do dochodzenia odszkodowania, albowiem wstąpili w ogół praw i obowiązków swojego poprzednika. Z ostrożności podnieśli, że przedmiotowe roszczenie nie podlega przedawnieniu i wnieśli o ustalenie odpowiedniego odszkodowania uwzględniającego szkody wyrządzone budową linii elektroenergetycznych, jak i rekompensatę za obniżenie wartości nieruchomości.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Prezydent Miasta B., działający jako starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., znak [...], odmówił ustalenia wysokości odszkodowania za szkody powstałe na działkach gruntu położonych w B. przy ul. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] nr geod. [...], o łącznej pow. 0,4111 ha, wskutek przeprowadzenia budowy linii elektroenergetycznej 220 kV B. przez Zakład E., Przedsiębiorstwo Państwowe, Biuro B. w Ł., na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1963 r., znak [...].

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M. i P. B.

Wojewoda P., decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., znak [...], uchylił ww. decyzję organu I instancji, wskazując, że w celu wskazania podmiotu zobowiązanego do wypłaty ewentualnego odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, dokonanego na mocy decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1963 r., znak [...], należy ustalić, czy następcą prawnym Zakładu E., Przedsiębiorstwa Państwowego, B. w Ł., były P. S.A. czy też Zakład E. S.A. Kwestię tą organ odwoławczy uznał za niezbędną do prawidłowego ustalenia stron postępowania, podkreślając przy tym, że następstwo prawne przedsiębiorstwa może być oceniane jedynie na podstawie przepisów prawa cywilnego.

Na powyższą decyzję Wojewody P. pełnomocnik wnioskodawców wniósł sprzeciw do tut. Sądu, który został oddalony wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 181/18.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezydent Miasta B., działający jako starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...] września 2018 r., znak [...], umorzył w całości postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania za szkody powstałe na działkach gruntu położonych w B. przy ul. [...], obręb [...], oznaczonych jako działki [...] o łącznej pow. 0,4111 ha, wskutek przeprowadzenia budowy linii elektroenergetycznej 220 kV B. przez Zakład E., Przedsiębiorstwo Państwowe, Biuro B. w Ł.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wskazał, że nie budzi wątpliwości organu kwestia możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 u.g.n., odnoszącego się zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy, w sytuacjach innych, niż przewidziana w art. 233 u.g.n., o ile uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość. Dalej organ opisał czynności dokonane w toku postępowania, wskazał na zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonał jego analizy, z której wynika, że w dacie wydania decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. nr [...] z [...] lipca 1963 r. zezwalającej na przeprowadzenie budowy linii elektroenergetycznej m.in. na nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działki nr [...] o łącznej pow. 0,4111 ha, A. G. przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, a odszkodowanie za jej zajęcie nie zostało ustalone i wypłacone oraz pomiędzy stronami nie doszło do uregulowania kwestii odszkodowania za szkody związane z jej zajęciem.

Następnie organ wskazał, że stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w B. z [...] października 2015 r., sygn. akt [...], przysądzono na rzecz M. B. oraz P. B. udział (należący do spadkobiercy A. G. – T. H.) w wysokości 1/4 w prawie własności nieruchomości gruntowej, w skład której wchodzą działki nr [...] o łącznej pow. 0,4111 ha, położonej w B. przy ul. [...], obręb [...], będącej przedmiotem licytacji w dniu [...] sierpnia 2015 r. Aktem notarialnym Rep. A nr [...]z [...] grudnia 2015 r. J. H. i P. H. (będący spadkobiercami A. G.) sprzedali zaś na rzecz M. B. i P. B., udział obejmujący łącznie 3/4 części ww. nieruchomości. Z kolei umową cesji wierzytelności, zawartą w B. w dniu [...] sierpnia 2016 r. J. H. i P. H. zbyli na rzecz M. B. i P. B. wierzytelność wobec P. z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości położnej w B., dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...], a kolejną umową cesji wierzytelności z [...] lipca 2018 r. zawartą w B. pomiędzy J. H. i . H. a M. B. i P. B. oświadczono, że nabywcom wierzytelności służy wobec P. S.A. lub innemu następcy prawnemu Zakładów E., Przedsiębiorstwo Państwowe, Biuro B. w Ł. wierzytelność z tytułu odszkodowania za szkody związane z wydaniem decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie art 35 u.z.t.w.n.

W kwestii ustalenia następcy prawnego Zakładu E., Przedsiębiorstwo Państwowe, Biuro B. w Ł., organ ustalił zaś, że zarządzeniem Nr 16 Naczelnego Dyrektora Zjednoczenia Energetyki z dnia 12 sierpnia 1976 r. w sprawie dostosowania terenowej organizacji energetyki do podziału administracyjnego Państwa, z dniem 31 grudnia 1975 r. zlikwidowano m.in. Biuro B. w Ł., a z dniem 1 stycznia 1976 r. utworzono m.in. Zakład W. z siedzibą w B. Następnie w ramach Zakładów Energetycznych Okręgu Centralnego wyodrębniono Zakład E. z siedzibą w B. oraz nieodpłatnie przekazano obiekty majątkowe i ich składniki nowoutworzonym jednostkom organizacyjnym. Następnie, zarządzeniem nr 184/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1993 r. w sprawie podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakład E. w B. i przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakład E. w B. w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 69) z dniem 12 lipca 1993 r. dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakład E. w B. oraz wniesiono część mienia tego przedsiębiorstwa, w tym m.in. linię elektroenergetyczną 220 kV B., do Spółki P. S.A. w W., co potwierdza załącznik do ww. zarządzenia oraz protokół z Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółki P. S.A. z dnia 31 maja 1994 r. W załączniku do tego zarządzenia zawarto wykaz składników majątkowych Zakładu E. w B. oraz tryb ich przekazania P. S.A.. w tym m.in. linii 220 kV B. Zgodnie z § 3 pkt 1 powyższego zarządzenia, Zakład E. S.A. wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki Zakładu E. w B., z wyłączeniem praw i obowiązków przejętych przez P. S.A. w W., a stosownie do § 4 zarządzenia, na Zakład E. S.A. w B. przechodzą uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa państwowego Zakład E. w B. wynikające z decyzji administracyjnych.

Organ I instancji wskazał, że z powyższego wynika jednoznacznie, że spółki przejmujące lub spółki nowo zawiązane powstałe w związku z podziałem wstępują z dniem podziału, bądź z dniem wydzielenia, w prawa i obowiązki spółki dzielonej, określone w planie podziału. Zgodnie z tym przepisem, następca prawny wstępuje w tę część ogółu praw i obowiązków spółki dzielonej, która została temu następcy przypisana w planie podziału. Powyższe potwierdza zatem wniesienie przez Skarb Państwa zorganizowanej części mienia Zakładu E. w B. do spółki akcyjnej P. S.A. w W. oraz wstąpienie przez P. S.A. w W. w prawa i obowiązki Zakładu E., w odniesieniu do mienia wykazanego w załączniku do powyższego zarządzenia, w tym linii 220 kV B.. Natomiast Zakład E. Spółka Akcyjna w B. wstąpił jedynie w uprawnienia i obowiązki wobec mienia nieprzejętego przez P. S.A. Reasumując, zdaniem organu, skoro w wyniku dokonanego z dniem 12 lipca 1993 r. podziału przedsiębiorstwa, przeprowadzonego w celu wniesienia przez Skarb Państwa zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa, dokonano wniesienia do spółki akcyjnej P. S.A. w W. mienia w postaci linii 220 kV B., to uzasadnione jest, że na P. S.A. przeszły również prawa i obowiązki związane z przedmiotową linią.

Odnosząc się zaś do kwestii ustalenia uprawnienia wnioskodawców do występowania z roszczeniem odszkodowawczym, organ I instancji odwołując się do art. 128 ust. 1 u.g.n., art. 922 i art. 925 k.c., wskazał, że istotą odszkodowania jest wyrównanie straty będącej następstwem doznanej szkody, która niewątpliwe ma też charakter majątkowy, co oznacza, że uprawnienie do uzyskania odszkodowania może być przedmiotem dziedziczenia. Polskie prawo opiera dziedziczenie na zasadzie sukcesji generalnej, gdzie prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób, a z chwilą otwarcia spadku określone prawa i obowiązki wchodzą do majątku spadkobierców stając się częścią praw i obowiązków tych osób. Niemniej jednak faktem jest, że prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego, jak również prawa, które z chwilą śmierci zmarłego przechodzą na określone osoby, nie należą do spadku. Do praw tych nie można jednak zaliczyć prawa żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za ograniczenie prawa własności. W ocenie organu, przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości może być jednak dokonane w drodze sukcesji uniwersalnej, bowiem w przypadku dziedziczenia na nabywcę przechodzi ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym więc prawa do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (względnie ograniczenie) prawa własności nieruchomości. Prawo to nie wynika bowiem z samego faktu nabycia konkretnej nieruchomości, ale wstąpienia w ogół praw i obowiązków wywłaszczonego podmiotu. Odwołując się do orzecznictwa organ podkreślił, że roszczenia odszkodowawcze o charakterze administracyjnoprawnym nie mogą być swobodnie przenoszone w drodze czynności cywilnoprawnych (np. cesji wierzytelności), bez odrębnej podstawy ustawowej. Istota roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości wyklucza bowiem możliwość jego przelewu, skutecznego względem organów administracji, orzekających w przedmiocie jego ustalenia i wypłaty. Natomiast obowiązujące przepisy prawa nie przewidują, by wraz z przejściem prawa własności nieruchomości na nowego właściciela przechodziły prawa i obowiązki publicznoprawne. W konsekwencji organ stwierdził, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje wyłącznie wywłaszczonemu właścicielowi lub też jego następcom prawnym pod tytułem ogólnym. Nie jest to zatem roszczenie, którym uprawniony może skutecznie rozporządzać.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że wnioskodawcy, w czasie gdy dokonano przedmiotowego ograniczenia, nie byli właścicielami wskazanej nieruchomości, ani też nie są spadkobiercami jej ówczesnego właściciela, wobec czego brak było podstaw aby uznać, że nastąpiła sukcesja uniwersalna. Przeniesienie wierzytelności w drodze cesji wierzytelności nie jest zatem skuteczne i nie wywołuje skutków prawnych zamierzonych przez wnioskodawców, w związku z czym wnioskodawcy nie są podmiotami uprawnionymi do otrzymania odszkodowania. W związku z takim wnioskiem, organ na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli M. i P. B.

Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., znak [...], Wojewoda P. utrzymał w mocy zaskarżoną ww. decyzję.

W jej uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił wnioski organu I instancji co do następstwa prawnego Zakładu E., Biura B. w Ł., wskazując, że potwierdzają one jednoznacznie, że stroną niniejszego postępowania jest Spółka P. S.A. Wojewoda wskazał także, że organ l instancji uzupełnił braki i wypełnił zalecenia wskazane w decyzji Wojewody P. z dnia [...] lutego 2018 r.

Organ odwoławczy przychylił się również do stanowiska organu I instancji, że obecni właściciele, w sytuacji nabycia nieruchomości z już wybudowaną linią elektroenergetyczną, nie mają prawa do otrzymania odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Wskazał, że z przedmiotowym roszczeniem mogli wystąpić właściciele nieruchomości, których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy linii przesyłowej, lub ich spadkobiercy, którzy stali się właścicielami nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej, obejmującej całość praw i obowiązków po zmarłym właścicielu. Uprawnionym do domagania się odszkodowania nie może być osoba, która nabyła tą nieruchomość w drodze umowy sprzedaży po wybudowaniu urządzeń, pomimo zawarcia, tak jak w niniejszej sprawie, umowy cesji wierzytelności. Organ wskazał również, że umowa cesji dotyczyła wierzytelności z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości, nie zaś z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, podkreślając, że obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się ściśle z faktem doznania uszczerbku w przysługującym danemu podmiotowi prawie własności. Wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest roszczeniem, którym uprawniony może skutecznie rozporządzać. Istota roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia lub ograniczenia prawa do nieruchomości, wyklucza możliwość jego przelewu, skutecznego względem organów administracji, orzekających w przedmiocie jego ustalenia i wypłaty.

Skargę na ww. decyzję wnieśli do tut. Sądu skarżący, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej:

1. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.:

1) naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia spawy, przez pominięcie przeprowadzenia dowodu z umowy cesji wierzytelności z dnia [...] lipca 2018 r. uprawniających skarżących do otrzymania stosownego wynagrodzenia,

2) naruszenie art. 105 k.p.a. przez jego zastosowanie i umorzenie postępowania, pomimo że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna przesłanka umorzenia postępowania, a w szczególności prowadzenie postępowania nie stało się bezprzedmiotowe,

3) art. 138 § 2 k.p.a. przez niezastosowanie się do oceny prawnej i wytycznych dotyczących umowy cesji wierzytelności zawartych w decyzji Wojewody P. z dnia [...] lutego 2018 r. uchylającej zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] listopada 2017 r. i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:

1) naruszenie art. 28 k.p.a. rzez jego niewłaściwą interpretację i przyjęcie że skarżący nie posiadają legitymacji czynnej.

2) naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przez jego niezastosowanie i uznanie, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie mają legitymacji czynnej, pomimo, że prawa do przedmiotowej wierzytelności zostały przeniesione na mocy umowy cesji wierzytelności z dnia [...] lipca 2018 r.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości. W uzasadnieniu skargi skarżący zawarli argumentację uzasadniającą ww. zarzuty, wskazując m.in., że nie kwestionują oni, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest osoba będąca właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia oraz jego następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej. Jednakże takie uprawnienie przysługuje również osobie, która jest aktualnym właścicielem nieruchomości i legitymuję się uprawnieniem do odszkodowania na mocy zawartej cesji wierzytelności. Skarżący powołali się w tym względzie na orzecznictwo, wskazując, że w szeregu analogicznych orzeczeń przyznających prawo do odszkodowania następcom prawnym osób wywłaszczonych, Sądy nie różnicują następstwa prawnego. Nie ma wiec znaczenia, czy następstwo prawne powstało na podstawie sukcesji uniwersalnej czy syngularnei. W ich ocenie w orzecznictwie bowiem przyjmuje się, że w przypadku sukcesji singularnej konieczne jest zawarcie oświadczenia o przeniesieniu wierzytelności z tytułu odszkodowania za tzw. "decyzję wywłaszczeniową". Niezależne jest przy tym czy stosowne oświadczenie zawarte jest w momencie zawarcia umowy przenoszącej własność, czy następnie w drodze umowy cesji wierzytelności. Z powyższego zatem wynika w ich ocenie, że przysługuje im roszczenie o ustalenie i wypłacenie przedmiotowego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odpowiedź na skargę złożyła również spółka P. S.A. w K., wnosząc o jej oddalenie. W uzasadnieniu uczestnik postępowania przedstawił argumentację zbieżną z tą prezentowaną przez organy obu instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja o umorzeniu postępowanie administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za szkody powstałe wskutek przeprowadzenia budowy linii elektroenergetycznej. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm., dalej powoływana jako: "u.g.n."), stosownie do którego starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Jak wynika zaś z akt sprawy, ograniczenie praw do nieruchomości nastąpiło

w oparciu o decyzję Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia

[...] lipca 1963 r., znak [...], zezwalającą na przeprowadzenie budowy linii elektroenergetycznej 220 kV B., która przebiegała m.in. przez nieruchomość obecnie stanowiącą własność skarżących, którzy nabyli ją w 2015 r. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94).

W tym miejscu wyjaśnić należy, że obecnie przyjmuje się, że art. 35 ust. 1 ww. ustawy odpowiada w swej treści art. 124 ust. 1 u.g.n. Przepisy obu przywołanych ustaw przewidują bowiem odszkodowanie za: straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 albo szkody powstałe wskutek zdarzeń, o jakich mowa w art. 120 i 124-126. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2015 r., I OSK 2035/13 uznał, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 120 i art. 124-126 tej ustawy, gdyż odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1, jak i art. 128 ust. 4 tej ustawy. Co prawda ustawa rozróżnia pozbawienie praw (art. 129 ust. 5 pkt 3), wywłaszczenie (art. 128 ust. 1), zdarzenia, o których mowa w art. 120 i 124 - 126 (art. 128 ust. 4), wreszcie ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości (art. 124 ust. 1), to jednak sformułowanie "pozbawienie praw" nie oznacza tylko całkowitego pozbawienia prawa własności, a mieści w sobie również ograniczenie wynikających z niego uprawnień. W konsekwencji, jeśli mimo obowiązku ustalenia odszkodowania z tytułu pozbawienia praw (ograniczenia prawa własności) tego nie uczyniono pod rządami ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zastosowanie znajdzie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W orzecznictwie sądowym nie budzi obecnie wątpliwości, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do spraw zaszłych, tj. sprzed wejścia w życie u.g.n. (tak między innymi wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 roku sygn.. I OSK 2635/14).

Sąd w pełni podziela też ustalenia organów co do następstwa prawnego Zakładu E., Przedsiębiorstwa Państwowego, Biura B. w Ł., wskazującego że stroną niniejszego postępowania jest Spółka P. S.A. Powyższa okoliczność znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i jako taka nie budzi wątpliwości Sądu, nie jest też kwestionowana przez strony.

Istota sporu pomiędzy stronami sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy uprawnionym do odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz art. 128 ust. 4 u.g.n., może być każdoczesny aktualny właściciel nieruchomości. Skarżący uważają bowiem, że uprawnienie w tym zakresie przysługuje m.in. spadkobiercom osoby wywłaszczonej, którzy z kolei mogą je przenieść dalej, na inny podmiot, np. umową cesji wierzytelności. Innego zdania są natomiast organy obu instancji, które uważają, że legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie ma wyłącznie osoba wywłaszczona, w stosunku do której nastąpiło ograniczenie prawa do korzystania z nieruchomości, ewentualnie spadkobiercy takiej osoby.

Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd przychylił się do stanowiska prezentowanego w niej przez organy, uznając je za prawidłowe.

W ocenie Sądu osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., względnie jeszcze wcześniej w art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia (zwany też "poprzednim właścicielem"). Nadto na zasadach ogólnych, na mocy sukcesji uniwersalnej, uprawnionym do zgłoszenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie jest także następca prawny osobny wywłaszczonej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Taki krąg podmiotów legitymowanych jest generalnie charakterystyczny dla żądań (roszczeń) powstających w związku z wywłaszczeniem nieruchomości (tak m.in.: wyrok NSA z dnia 10 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 793/17, Lex 2441424 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1106/17, Lex 2466649). Stanowisko to potwierdza art. 136 ust. 3 ustawy, który w odniesieniu do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia - expressis verbis przesądza, że z takim żądaniem może wystąpić tylko poprzedni właściciel lub jego spadkobierca (por. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 793/17, dostępny na ww. stronie internetowej).

W rozpatrywanym przypadku zauważyć należy, że szczególna forma wywłaszczenia uregulowana w art. 35 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. została zastosowana w niniejszej sprawie w 1963 r. Decyzja wywłaszczeniowa została skierowana m.in. do A. G. Tak więc w dacie ograniczenia prawa własności skarżący nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości, której własność nabyli dopiero w 2015 r. Oznacza to, że skarżący nie byli osobami wywłaszczonymi w rozumieniu art. 128 ust. 1 ustawy. Ma to o tyle istotne znaczenie, albowiem skarżący nie nabyli, jak słusznie podniosły organy obu instancji, własności przedmiotowej nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej (np. dziedziczenia), lecz w drodze sukcesji syngularnej, tj. na podstawie zawartej umowy kupna sprzedaży.

Prawidłowo zatem wywodzą organy, wspierając się orzecznictwem sądowym, że obowiązujące przepisy prawa nie przewidują, aby przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynikało z faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości.

W orzecznictwie dominuje bowiem pogląd, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego ani też nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej. Nie będąc obciążeniem "przylegającym" do nieruchomości, roszczenie o zapłatę odszkodowania nie jest skuteczne względem każdoczesnego właściciela nieruchomości, a obowiązek zapłaty odszkodowania nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości (por. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 października 2005r., sygn. akt II SA/Bk 408/05 oraz WSA w Łodzi z dnia 8 października 2008r., sygn. akt II SA/Łd 353/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkluzja ta jest uzasadniona, co trafnie podniesiono w motywach zaskarżonej decyzji, charakterem zobowiązania odszkodowawczego. Skoro prawo do odszkodowania związane jest z uszczerbkiem w przysługującym konkretnej osobie prawie własności, to nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości. Przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości, może więc być dokonane wyłącznie w drodze sukcesji uniwersalnej, w wyniku której na nabywcę przechodzi ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym więc prawa do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (względnie ograniczenie) prawa własności nieruchomości. Jednakże w konkretnej sprawie skarżący reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika nie wywodzili na żadnym etapie postępowania, że są następcami prawnymi wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej. Zdaniem Sądu, jedynie wówczas służyłoby im żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem praw do nieruchomości. Ustalenie, że skarżący nie są następcami prawnymi pod tytułem ogólnym podmiotu wywłaszczonego, czyni ich żądanie bezzasadnym, co też prawidłowo ustalono w sprawie.

Na akceptację zasługuje też stanowisko organów, wedle którego roszczenia odszkodowawcze o charakterze administracyjnoprawnym, z jakimi mamy do czynienia w niniejszej sprawie, nie mogą być swobodnie przenoszone w drodze czynności cywilnoprawnych (np. umowy sprzedaży, cesji lub darowizny), bez odrębnej podstawy ustawowej. Istota roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości (lub też ograniczenia prawa do nieruchomości) wyklucza bowiem możliwość jego przelewu, skutecznego względem organów administracji, orzekających w przedmiocie jego ustalenia i wypłaty. Mówiąc inaczej, przeniesienie prawa własności na skarżących w drodze umowy kupna sprzedaży stanowi rodzaj sukcesji pod tytułem szczególnym i powoduje przeniesienie praw i obowiązków związanych z prawem własności nieruchomości, lecz tylko w sferze cywilnoprawnej. Natomiast obowiązujące przepisy prawa, o czym była już mowa wyżej, nie przewidują, aby wraz z przejściem prawa własności, na nowego właściciela przechodziły prawa i obowiązki publicznoprawne. Brak jest też przepisu prawa dopuszczającego możliwość przenoszenia uprawnienia w omawianym zakresie przez wywłaszczonego właściciela lub jego spadkobiercę, w drodze umowy, na inny podmiot. Dlatego zasadnie organ odwoławczy nie uwzględnił złożonej w toku postępowania umowy cesji wierzytelności z dnia [...] lipca 2018 r., z której skarżący wywodzą podstawę roszczenia o odszkodowanie. Spadkobiercom właściciela wywłaszczonej nieruchomości nie przysługiwało bowiem uprawnienie do skutecznego rozporządzenia roszczeniem o zapłatę odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod budowę linii elektroenergetyczną, tym samym nie mogli tej wierzytelności przenieść na skarżących. W konsekwencji powyższego, wbrew zarzutom skarżących, słusznie Wojewoda nie prowadził postępowania wyjaśniającego w powyższym kierunku. Tym bardziej znaczenia dla rozpatrywanej sprawy nie miała umowa cesji wierzytelności z dnia 22 sierpnia 2016 r. dotycząca bezumownego korzystania z nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Op 196/18 i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 kwietnia 2018 r., Sygn. akt II SA/Gl 100/18).

Reasumując powyższe stwierdzić należy, że decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] lipca 1963 r. nie była skierowana do skarżących, a ponadto nie są oni następcami prawnymi pod tytułem ogólnym podmiotu wywłaszczonego. Z tych przyczyn nie można przyjąć, że skarżący są osobami uprawnionymi do skutecznego ubiegania się o ustalenie przedmiotowego odszkodowania w trybie administracyjnym, na podstawie obecnie obowiązujących przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy.

Dokonana wyżej ocena prawna znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2781/15, którym uchylony został powoływany w skardze wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Po 180/15 (wyroki dostępne na stronach internetowych NSA w CBOSA).

Ze względu na brak interesu prawnego po stronie skarżących w żądaniu ustalenia i wypłaty odszkodowania organ prawidłowo umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że brak interesu prawnego po stronie podmiotu wszczynającego postępowanie stanowi o braku jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego, a mianowicie podmiotu, co musi prowadzić do rozstrzygnięcia natury wyłącznie procesowej, tzn. do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. wobec tego, że stało się ono bezprzedmiotowe (por.m.in. wyroki NSA: z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3069/15; z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 321/11; 25 listopada 2015 r., I OSK 1663/15, CBOSA).

Z wyżej wskazanych względów, Sąd nie podzielił odmiennej linii orzeczniczej, na którą powołali się skarżący i za niezasadne uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego i procesowego.

W tym stanie rzeczy Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie

art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.