Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1656/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1656/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2010r., sprawy ze skargi L. D., na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 28 września 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty dodatkowej, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji -


UZASADNIENIE

I SA/Kr 1656/09

UZASADNIENIE

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy L. D., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28 września 2009 r., nr [...]utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 sierpnia 2009 r., Nr[...], którą odmówiono stronie umorzenia opłaty dodatkowej, wymierzonej w związku z zaległościami w składkach na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Organ rentowy uznał bowiem, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 1 do 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.) ani też przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365).

Decyzje te zapadły w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 30 czerwca 2009 r. do ZUS wpłynął wniosek L. D. o umorzenie opłaty dodatkowej w łącznej kwocie 1.780 zł, którą nałożono na zobowiązanego decyzją z dnia 29 maja 2008 r. nr [...] w związku z zaległościami w składkach. Prośbę o umorzenie wnioskodawca uzasadniał tym, że nie posiada stałych dochodów, bowiem umowa z obecnym pracodawcą kończy się 31 sierpnia 2009 r. i nie ma możliwości jej przedłużenia. Zobowiązany podkreślił, że ponosi wysokie koszty utrzymania rodziny, które przekraczają jego możliwości finansowe. Ponadto zwrócił uwagę na fakt, iż spłacił całkowicie swoje zadłużenie w stosunku do ZUS, a na dzień dzisiejszy nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest płatnikiem składek. Z załączonego do wniosku kwestionariusza wynikało, że zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i czwórką dzieci. Obecne dochody miesięczne małżonków to ok. 3.000 zł (L. D. – pracujący w Belgii) oraz ok. 2.000 zł (E. D. – nauczycielka), oraz ponadto zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawnego syna w kwocie 157 zł miesięcznie. L. D. posiada mieszkanie własnościowe oraz cztery samochody, które pozostały po prowadzonej działalności gospodarczej. Nie posiada natomiast żadnych ponadstandardowych ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych itp. Po stronie wydatków ujęto koszty utrzymania rodziny, oszacowane na ok. 2.700 zł miesięcznie. Wykazano także wierzytelności: sądowy nakaz zapłaty całego zadłużenia (30.000 zł) oraz kredyt hipoteczny na kwotę 230.000 zł, z którego 220.000 zł pozostaje do spłaty (miesięczna rata – 2.000 zł).

ZUS Oddział powiadomił zobowiązanego o wszczęciu postępowania, pouczył o możliwości czynnego w nim udziału oraz zakreślił termin na dostarczenie dodatkowych dowodów, z którego to uprawnienia strona nie skorzystała w postępowaniu przed organem I instancji, co zdaniem organu było istotne odnośnie do ponoszonych wydatków oraz ciążących na stronie zobowiązań finansowych.

Prowadząc postępowanie wyjaśniające ustalono następujące okoliczności:

• Od maja 2008 r. strona pracuje w Belgii jako kierowca, przyjeżdżając do Polski raz na 6 miesięcy. Podczas rozmowy przeprowadzonej z matką w dniu 10 lipca 2009 r. ustalono, iż L. D. przebywał wówczas wraz z rodziną na wakacjach w C. , a po powrocie miał zamiar wrócić do pracy do Belgii, gdzie jest zatrudniony na stałe, wbrew danym podanym w kwestionariuszu.

• Ustalono również, iż jest on, oprócz mieszkania przy ul. Ś. [...]w T., gdzie zamieszkują teściowie, także współwłaścicielem mieszkania przy ul. Z.[...], gdzie zamieszkuje jego żona wraz z dziećmi.

• Z ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miasta T. wynika, iż L. D. nie zlikwidował formalnie swojej działalności ani nie zgłaszał jej zawieszenia. W Urzędzie Skarbowym nadal figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą. Za 2008 r. złożył zeznanie podatkowe wraz z żoną, w którym wykazał łączny dochód z działalności gospodarczej oraz pracy poza granicami kraju na sumę 52.000 zł.

• Z rozmowy z żoną dłużnika przeprowadzonej w dniu 25 września 2009 r. wynika m.in., iż na jednym z samochodów ciąży zastaw komorniczy, pozostałe dwa to auta dostawcze, a ostatnie jest uszkodzone. E. D. nie korzysta z pomocy społecznej, lecz z pomocy finansowej oraz w formie żywności od swoich rodziców. Pracuje jako nauczyciel wychowania fizycznego, zarabiając ok. 1.800 zł netto miesięcznie, lecz po potrąceniach dokonywanych z tytułu zobowiązań męża pozostaje jej 700 zł na utrzymanie. Koszt utrzymania 4-pokojowego mieszkania to 306 zł czynsz oraz blisko 1.000 zł media. Jedno z dzieci jest niepełnosprawne i wymaga rehabilitacji.

• Zdaniem żony mąż pracuje legalnie w Belgii jako kierowca ciężarówek, posiada umowę o pracę na czas nieokreślony i zarabia ok. 600 euro miesięcznie (umowy o pracę nie potrafiła przedstawić).

• Z powyższej rozmowy wynika także, iż małżonkowie posiadają liczne kredyty i inne zobowiązania, głównie wobec banków oraz T., związane z działalnością gospodarczą strony. Od rodziny zapożyczyli się już na kwotę ok. 32.000 zł.

Wszystkie te ustalenia zostały zawarte w dwóch sprawozdaniach spisanych przez starszego inspektora R. K. w dniu 29 września 2008 r. oraz starszego inspektora T. K. w dniu 23 lipca 2009 r.

Ponadto L. D. do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dołączył nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w T. – Wydział V Gospodarczy oraz liczne umowy, aneksy do umów, jak również wyciągi z kont bankowych i korespondencję z bankami na okoliczność posiadanych przez siebie zobowiązań finansowych.

W obu decyzjach podniesiono te same argumenty merytoryczne. W świetle zebranego materiału dowodowego stwierdzono brak podstaw do umorzenia opłaty dodatkowej na postawie art. 28 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organy zaznaczyły, że umorzenie na tej podstawie może mieć miejsce tylko i wyłącznie w przypadku całkowitej nieosiągalności zaległych składek, które to przypadki wymieniono enumeratywnie w art. 28 ust. 3 powołanej ustawy. Niektóre z nich nie odnoszą się do sytuacji faktycznej i prawnej zobowiązanego. Natomiast w toku ponownego postępowania w sprawie wszczęto postępowanie egzekucyjne, które okazało się nieskuteczne. Ustalono, iż strona posiada nieruchomości oraz ruchomości, z których istnieje możliwość skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie może być zatem mowy w tym stanie faktycznym o całkowitej nieściągalności, stąd stwierdzono w obu w/w decyzjach brak podstaw do umorzenia w trybie art. 28 ust. 3 powołanej ustawy.

W dalszej części decyzji rozważono natomiast możliwość umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, którą to możliwość przewiduje przepis § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ ZUS wyjaśnił, iż może to mieć miejsce w takich przypadkach jak poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej albo innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również przewlekłej choroby zobowiązanego bądź członka jego rodziny, na którym musiałby sprawować opiekę. Jednakże w tym stanie faktycznym jedyna możliwa do rozważenie okoliczność to przypadek, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślono także, że decyzja w tego typu sprawach ma charakter uznaniowy, tzn. nawet wówczas, gdy występuje któraś z przesłanek umorzenia. Organ działa tutaj w ramach przyznanego mu uznania administracyjnego, biorąc pod uwagę obok sytuacji zobowiązanego także stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Organy doszły do wniosku, iż w przypadku L. D. nie zachodzi żadna z powołanych wyżej przesłanek umorzenia. W szczególności zobowiązany nie wykazał, iż nie jest zdolny do dalszej pracy zarobkowej. Podane przez niego w kwestionariuszu oraz na dalszych etapach postępowania informacje są sprzeczne z ustaleniami organu. Nie udało się ustalić, czy strona nadal jest zatrudniona w Belgii i w jakiej formie. Nie przedłożono dowodów na okoliczność kosztów utrzymania rodziny. Zobowiązany nie zaprzestał trwale działalności gospodarczej, gdyż nie została ona wykreślona z ewidencji. Podsumowując, strona nie wykazała, iż zapłata opłaty dodatkowej doprowadziłaby do braku możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Zasugerowano także układ ratalny, w celu dobrowolnej spłaty zadłużenia.

Ponadto w decyzji z dnia 28 września 2009 r. organ ZUS wyjaśnił, że opłata dodatkowa nie jest karą za przewinienie, ale środkiem dyscyplinującym płatnika, który na dodatek w tym przypadku odniósł zamierzony skutek, tj. uregulowanie składek wraz z odsetkami. Wysokość opłaty może wynosić do 100% kwoty nieopłaconych składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie L. D. podniósł, iż tarnowski Oddział ZUS w jego sprawie zachowuje się "złośliwie i cynicznie". W dalszej kolejności skarżący przypomniał, iż zalegał ze zapłatą składek nie z własnej winy, lecz z powodu oszustwa kontrahenta, przeciwko któremu występuje na drogę sądową. Stwierdził raz jeszcze, iż nie jest już płatnikiem składek, bowiem pracuje za granicą od maja 2009 r.

Ponadto skarżący podniósł, że nikt nie zadał sobie trudu ustalenia stanu faktycznego odnośnie do jego majątku. Jedno z mieszkań nabył wraz z rodzicami, na rzecz których ustanowił prawo dożywocia. Drugie natomiast, w którym zamieszkuje żona, jest obciążone kredytem hipotecznym. Samochody ze względu na roczniki produkcji nie stanowią jego zdaniem większej wartości. Tymczasem ZUS, zdaniem skarżącego, zachowuje się w ten sposób, iż poprzez spłatę zaległości może doprowadzić do sytuacji, iż skarżący wraz z żoną będą musieli zdać się na opiekę państwa.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, podnosząc te same argumenty merytoryczne co w zaskarżonej decyzji. Organ administracyjny dodał ponadto, iż wymierzona skarżącemu opłata dodatkowa w wysokości 5% zaległych należności jest jedną z najniższych, ponieważ przepis art. 24 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość nałożenia tej opłaty w wysokości do 100% zaległych składek. W konsekwencji organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do wymierzonej odrębną decyzją opłaty dodatkowej.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie stwierdził, że narusza ona przepisy postępowania w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego. W pierwszym rzędzie należy zaznaczyć, że wszelkie ustalenia w niniejszej sprawie poczynione zostały w głównej mierze w oparciu o niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię sprawozdania majątkowego spisanego przez starszego inspektora R. K. z dnia 29 września 2008 r., a więc jeszcze przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie oraz o sprawozdanie starszego inspektora T. K. z dnia 23 lipca 2009 r. Analiza powyższych sprawozdań sporządzonych bez udziału strony, czy jego pełnomocnika w istocie rzeczy stanowi jedynie notatkę służbową, albowiem zawiera opis informacji pozyskanych ustnie przez pracownika ZUS w wymienionych w niej urzędach, streszcza nadto informacje uzyskane od matki i żony L. D., które to osoby nie zostały przesłuchane w charakterze świadków w trybie przepisów k.p.a., a o przeprowadzeniu powyższego dowodu nie poinformowano wnioskodawcy, zgodnie z art. 79 k.p.a. W aktach sprawy brakuje natomiast dokumentów źródłowych, na podstawie których organy mogłyby dokonać ustaleń faktycznych, w postaci np. odpisu z ewidencji działalności gospodarczej zobowiązanego, informacji z II Urzędu Skarbowego, ewentualnie uwierzytelnionej kopii zeznania podatkowego PIT-36 za 2008 r., protokołów przesłuchań matki i żony L. D., protokołu oględzin mieszkania, zaświadczenia z ewidencji pojazdów, czy zaświadczeń z innych stosownych urzędów. Wprawdzie z art. 75 § 1 k.p.a. wynika, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, to jednak notatka służbowa nie może zastąpić środków dowodowych przewidzianych w cytowanym przepisie i następnych (tak: wyroki NSA z dnia 21 listopada 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 306/99, LEX nr 76108 i z dnia 22 maja 2007 r., I OSK 877/06, LEX nr 342121, wyrok WSA w Krakowie z dnia , sygn. akt III SA/Kr 1207/08). Takiego dowodu nie stanowią również kopie dokumentów nie potwierdzonych za zgodność z oryginałem.

Powyższe sprawozdania nie mogą być uznane również za wywiad środowiskowy (jak to zostało określone w kopii sprawozdania z dnia 29 września 2008 r.), albowiem nie zostały przeprowadzone i spisane według zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672 z późn. zm.), poza tym przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidują konieczności przeprowadzania takiego wywiadu w sprawach dotyczących umorzenia należności składkowych.

Ponadto Prezes ZUS całkowicie i w sposób nieuprawniony pominął również w swoim rozstrzygnięciu złożone przez L. D. na etapie postępowania odwoławczego dowody w postaci nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w T. oraz licznych umów, aneksów do umów jak również wyciągów z kont bankowych i korespondencji z bankami na okoliczność posiadanych przez siebie zobowiązań finansowych, czym również naruszył przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a., a dodatkowo art. 80 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego powinna być zatem oparta na wszechstronnej analizie całokształtu tego materiału, co oznacza, że organ nie może w tej analizie pominąć jakiegokolwiek dowodu, przy czym nie ma znaczenia, na jakim etapie postępowania wyjaśniającego dany dowód został przeprowadzony. Wyniki tej analizy winny natomiast znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu decyzji administracyjnej, tj. zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 107 k.p.a. W tym miejscu należy zaznaczyć, że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy. Organ odwoławczy nie ogranicza się więc jedynie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, ale zobowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę i uwzględnić ewentualne zmiany stanu faktycznego, jakie nastąpiły po wydaniu decyzji w I instancji (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1996 r., II SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr 1, poz. 35, B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, str. 81, 533), a co za tym idzie ze względu na zasadę szybkości i ekonomiki procesowej również ma obowiązek gromadzenia materiału dowodowego w zakresie możliwości prowadzenia tzw. uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 k.p.a.), chyba że dojdzie do przekonania, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Wówczas, zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. ma obowiązek wydać decyzję kasacyjną przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Oprócz wymienienia w decyzji rodzaju przedłożonych przez zobowiązanego dokumentów organ rentowy nie dokonał żadnej ich analizy i oceny pod kątem przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365), stwierdzając jedynie arbitralnie, że wnioskodawca nie udowodnił, by nie był w stanie uregulować dochodzonej należności, albo by jej uregulowanie pociągało za sobą pozbawienie wnioskodawcy i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Tymczasem przedłożone dokumenty mają istotny wpływ na prawidłową ocenę możliwości finansowych skarżącego, a w konsekwencji na stwierdzenie czy zachodzą przesłanki do ewentualnego umorzenia obciążającej zobowiązanego opłaty dodatkowej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organów będzie zgromadzenie w sposób prawidłowy materiału dowodowego z zachowaniem zasad wynikających z przepisów k.p.a. oraz dokonanie rzetelnej oceny dowodów przedłożonych przez skarżącego na etapie postępowania odwoławczego w celu ustalenia faktycznych możliwości finansowych skarżącego.

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. Ponadto w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie jest zobowiązany do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: wyrok NSA z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04)

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący występował w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.