Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1086/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 237 par. 1  pkt 3-6, par. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: Art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1086/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: NSA Krystyna Kutzner, Sędziowie: WSA Bożenna Blitek (spr.), WSA Maria Zawadzka, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r., sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 20 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 lipca 2018 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego nr [...] z dnia [...] 2017 r., znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u A. B. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10% – wymienionej w pozycji 17 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367). Decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1261 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Powyższa decyzja organu II instancji została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

A. B. był zatrudniony w następujących zakładach pracy:

* od 1 września 1964 r. do 29 października 1966 r. w Zarządzie [...] nr [...] "K" [...] (zakład zlikwidowany) na stanowisku murarza. Do zakresu wykonywanych przez niego czynności należało wykonywanie prac wykończeniowych budynków znajdujących się na terenie Huty [...] (tynkowanie ścian, murowanie ścian). Brak narażenia na promieniowanie jonizujące oraz na czynniki o działaniu rakotwórczym.

* od 30 sierpnia 1974 r. do 16 marca 1976 r. w Kombinacie [...] "F" w K (zakład zlikwidowany) na stanowisku operatora form i urządzeń betoniarskich. Do zakresu wykonywanych przez niego czynności należało: dozorowanie nad procesem technologicznym (formami), wygładzanie form przy użyciu łopaty. Brak narażenia na promieniowanie jonizujące oraz na czynniki o działaniu rakotwórczym.

* od 17 marca 1976 r. do 28 lutego 1978 r. w Przedsiębiorstwie Produkcji Materiałów Budowlanych w K, Zakładzie [...]i (zakład zlikwidowany) na stanowisku betoniarza, brakarza. Do zakresu wykonywanych przez niego czynności należało: prowadzenie laboratorium (badania wytrzymałości betonu), wizualne sprawdzanie jakości gotowych płyt betonowych oraz zbrojenia. Brak narażenia na promieniowanie jonizujące oraz na czynniki o działaniu rakotwórczym.

* od 13 września 1979 r. do 25 listopada 1987 r. w P S.A. z siedzibą w W, miejsce wykonywania pracy: Okręgowy Urząd [...] na stanowisku rzemieślnika, starszego rzemieślnika. Do zakresu wykonywanych przez niego czynności należało: utrzymywanie w okresie zimowym wagonów, dozowanie ropy z naftą do urządzeń grzewczych, czyszczenie i naprawy agregatów grzewczych, wykonywanie drobnych napraw drzwi, zamków w wagonów, sprawdzanie ważności gaśnic. Brak narażenia na promieniowanie jonizujcie oraz na czynniki o działaniu rakotwórczym.

* od 10 grudnia 1987 r. do 31 grudnia 2008 r. w D S.A. z siedzibą w W, miejsce wykonywania pracy: E S.A. -później: D Polska S.A.) na stanowisku maszynisty urządzeń pomocniczych kotła, obchodowego urządzeń pomocniczych kotła. Do zakresu wykonywanych przez niego czynności należało: pirytowanie młynów (usuwanie niespalonego węgla z młynów na taśmę), obsługa odżużlaczy (ręczne rozbijanie żużla, stopionego w kotłach), pomoc przy obsłudze kotłów parowych i wodnych (przetykanie podajników węgla), obsługa dmuchaw (włączanie/wyłącznie dmuchaw, sprawdzanie poziomu oleju), okresowe uzupełnianie ubytków i opróżnianie oleju w przekładniach urządzeń. Podczas wykonywanych czynności A. B. miał kontakt z olejem opałowym ciężkim C-3 (1,0) - czynnikiem chemicznym uznanym za rakotwórczy dla ludzi, należącym do kategorii 1 klasyfikacji związków rakotwórczych.

A. B. był badany w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu [...] 2016 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10% (poz. 17). W uzasadnieniu podano, że z przeprowadzonego wywiadu oraz analizy dostarczonej dokumentacji i kart informacyjnych wynika, że u pacjenta w toku obserwacji szpitalnej rozpoznano w 2009 roku chłoniaka nieziarnicznego z małych komórek - przewlekłą białaczkę limfatyczną oraz raka prostaty. Podano, że zgodnie z obowiązującymi przepisami przy rozpoznawaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, zwanymi dalej narażeniem zawodowym. W stosunku do chorób nowotworowych typu złośliwego istnieje dodatkowe kryterium, w postaci udowodnienia narażenia na czynniki występujące w środowisku pracy, które są uznane za rakotwórcze dla ludzi (czyli należą do kategorii l klasyfikacji związków rakotwórczych). OMP wskazał, że zgodnie z wykazem chorób zawodowych do nowotworów złośliwych, powstałych w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi zalicza się: rak płuca, rak oskrzela; międzybłoniak opłucnej lub otrzewnej; nowotwór układu krwiotwórczego; nowotwór skóry, nowotwór pęcherza moczowego; nowotwór wątroby; rak krtani; nowotwór nosa i zatok przynosowych; nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %. W wykazie chorób zawodowych nie jest natomiast wymieniony rak prostaty, a więc nie jest to nowotwór indukowany warunkami pracy. OMP stwierdził, że w związku z rozpoznaniem nowotworu układu krwiotwórczego przeprowadzono ocenę narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze, w tym promieniowanie jonizujące. Ocena ta, przeprowadzona przez PIS, nie potwierdziła jednak zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące oraz inne czynniki rakotwórcze w trakcie pracy zawodowej. OMP uznał zatem, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

W trybie odwoławczym A. B. został skierowany do Instytutu Medycyny Pracy, który w dniu [...] 2016 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17). W uzasadnieniu Instytut wskazał, iż na podstawie nadesłanej dokumentacji przeanalizowano narażenie zawodowe A. B. Wykazano narażenie na pył całkowity, hałas ponadnormatywny oraz substancje chemiczne - CO, NO, SO2, NO2. IMP stwierdził, że z dokumentacji medycznej wynika, że u A. B. rozpoznano raka prostaty. W 2009 r. podjęto próbę leczenia radykalnego, od której jednak odstąpiono ze względu na powiększenie węzłów chłonnych biodrowych i zasłonowych. Pacjent był leczony hormono - i brachyterapią. W przebiegu dalszej diagnostyki, w tym histopatologii usuniętych węzłów chłonnych trepanobiopsji szpiku kostnego rozpoznano współwystępujący nowotwór - przewlekłą białaczkę limfatyczną. IMP wskazał, że obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, iż nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeśli figuruje w wykazie chorób zawodowych z dnia 30 czerwca 2009 r. Natomiast rozpoznany u A. B. rak gruczołu krokowego nie figuruje w wymienionym wyżej wykazie. IMP stwierdził również, że obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią ponadto, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uwzględnia się substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji. IMP wyjaśnił, że tym przepisem jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Zdaniem IMP, wnikliwa analiza narażenia zawodowego A. B. nie potwierdziła narażenia zawodowego na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, w tym na promieniowanie jonizujące. Z karty oceny narażenia zawodowego z dnia 13 stycznia 2016 r., opracowanej przez PIS wynika bowiem, że A. B. podczas zatrudnienia w E S.A. nie wykonywał prac w strefach, gdzie może występować narażenie na promieniowanie jonizujące. IMP podkreślił, że silniki i inne urządzenia elektryczne wytwarzają co prawda promieniowanie elektromagnetyczne, ale jest to promieniowanie niejonizujące. W chwili obecnej brak jest jednak przekonujących dowodów naukowych na rakotwórcze działanie promieniowania elektromagnetycznego niejonizującego wytwarzanego w trakcie pracy urządzeń elektrycznych. Wobec powyższego IMP uznał, że brak jest podstaw do rozpoznania u A. B. choroby zawodowej pod postacią nowotworów złośliwych powstałych w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego A. B. w dniach 4 stycznia 2016 r. i 13 lutego 2017 r. złożył oświadczenia do "Protokołu przesłuchania strony" wskazując, że w okresie całego zatrudnienia narażony był na promieniowanie jonizujące wyłącznie podczas wykonywania pracy w E S.A., gdzie wykonywał prace przy silnikach o mocy 6 kV (6 sztuk), w obrębie innych silników o mniejszej mocy (silniki do napędzania odżużlaczy, wyciągarki). Czas pracy przy silnikach stanowił od 70% do 80% dnia pracy (zmiany). Ponadto oświadczył, że pracował w obrębie zabudowy źródła promieniotwórczego, a promieniowanie przenikało do jego strefy pracy, a także wykonywał czynności w pobliżu zbiorników/urządzeń napełnionych podgrzanym olejem. A. B. oświadczył też, że w pozostałych zakładach pracy nie był narażony na czynniki rakotwórcze, w tym na promieniowanie jonizujące.

W związku z powyższym Powiatowy Inspektor Sanitarny ponownie przeprowadził ocenę narażenia zawodowego A. B. z okresu zatrudnienia w D S.A. i stwierdził, że podczas wykonywanych czynności miał on kontakt z olejem opałowym ciężkim C-3 (1,0) - czynnikiem chemicznym uznanym za rakotwórczy dla ludzi, należącym do kategorii l klasyfikacji związków rakotwórczych. Organ I instancji ustalił też, że w obrębie pracy A. B. (budynek kotłowni bloków energetycznych) nie było i nie ma zainstalowanych żadnych źródeł promieniowania jonizującego.

Wobec uzyskania nowych danych dotyczących narażenia zawodowego A. B. (kontakt z olejem opałowym ciężkim C-3), organ I instancji pismami z dnia 10 kwietnia 2017 r. zwrócił się do Ośrodka Medycyny Pracy i do Instytutu Medycyny Pracy o dodatkowe uzasadnienie wydanych orzeczeń lekarskich, a w razie potrzeby o ich zmianę bądź wydanie nowych orzeczeń.

Ośrodek Medycyny Pracy w odpowiedzi z dnia 2 czerwca 2017 r., znak: [...] poinformował, że nowe dane dotyczące narażenia zawodowego (które nie były znane na etapie postępowań diagnostyczno-orzeczniczych w jednostkach orzekających) nie mogą mieć wpływu na treść wydanych już orzeczeń lekarskich. Niezależnie od powyższego Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził, że na podstawie posiadanych informacji nie ma wystarczających dowodów epidemiologicznych, aby narażenie zawodowe na olej opałowy ciężki mogło skutkować powstaniem przewlekłej białaczki limfatycznej. OMP zaznaczył przy tym, że w związku z nowymi danymi o narażeniu - do rozważenia pozostaje przeprowadzenie ponownego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego, po uprzednim skierowaniu pacjenta przez PIS.

Z kolei Instytut w odpowiedzi z dnia 6 lipca 2017 r., znak: [...] wskazał, że obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uwzględnia się substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367). IMP stwierdził, że z dostępnej dokumentacji wynika, że u A. B. rozpoznano raka prostaty, czyli schorzenie nie figurujące w aktualnym wykazie chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. W przebiegu dalszej diagnostyki u A. B. rozpoznano współwystępujący nowotwór - przewlekłą białaczkę limfatyczną. IMP stwierdził, że uwzględniając złożoną etiologię i częstość zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce do uznania nowotworu złośliwego za choroby zawodową oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy, konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kliku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika. Instytut wyjaśnił, że analiza danych literaturowych, w tym badań dotyczących ryzyka rozwoju nowotworów u osób z zawodową ekspozycją na olej opałowy ciężki wykazała wzrost ryzyka zachorowań na nowotwory skóry i moszny. Nie wykazano natomiast zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory o innej lokalizacji, w tym nowotworów prostaty i przewlekłą białaczkę limfatyczną. Wobec powyższego nie ma, zdaniem IMP, podstaw do uznania, że rozpoznane u A. B. nowotwory są następstwem narażenia zawodowego, a przedstawione nowe dowody nie mają wpływu na treść orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] 2016 r.

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego, Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu [...] 2017 r. wydał decyzję Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u A. B. choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%. Organ I instancji stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że A. B. miał kontakt z olejem opałowym ciężkim C-3 (1,0) – czynnikiem chemicznym uznanym za rakotwórczy dla ludzi, należącym do kategorii 1 klasyfikacji związków rakotwórczych oraz wykonywał prace przy silnikach o różnej mocy, niemniej brak jest wystarczających dowodów epidemiologicznych, aby narażenie zawodowe na olej opałowy ciężki mogło skutkować powstaniem przewlekłej białaczki limfatycznej i nowotworów prostaty. Organ I instancji dodał przy tym, że silniki i inne urządzenia elektryczne wytwarzają co prawda promieniowanie elektromagnetyczne, ale jest to promieniowanie niejonizujące. Organ I instancji uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności orzeczenia lekarskie wystawione przez Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy, nie dał podstaw do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej wymienionej w poz. 17.

W odwołaniu od powyższej decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego A. B. stwierdził, że 21 lat pracował w Energetyce w warunkach szkodliwych, narażony na promieniowanie jonizujące i pole elektryczne wywołane silnikami elektrycznymi 6 kW i parowaniem olejów.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny po analizie zebranego materiału dowodowego dopatrzył się, że w prowadzonym postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym u A. B., rozpatrywano narażenie zawodowe tylko pod kątem takich czynników rakotwórczych kat. 1 jak - olej opałowy ciężki C-3 i promieniowanie jonizujące. Uznano pracę w kontakcie z olejem opałowym ciężkim C-3, a wykluczono narażenie na promieniowanie jonizujące (brak źródeł emisji). Pominięto natomiast narażenie na inny czynnik o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi - pył azbestu. Narażenie na pył azbestu zostało potwierdzone w Karcie oceny narażenia zawodowego z dnia 16 grudnia 2015 r. sporządzonej przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego, z której wynika, iż odwołujący podczas zatrudnienia w Zarządzie [...] nr [...] "K" K, N był narażony na azbest - czynnik rakotwórczy kat. 1. W związku z powyższymi ustaleniami Wojewódzki Inspektor Sanitarny w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego, zwrócił się pismem z dnia 22 stycznia 2018 r. do obu jednostek orzeczniczych I i ll stopnia o uwzględnienie również narażenia na pył azbestu i ewentualną weryfikację wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

Ośrodek Medycyny Pracy w przesłanej pismem z dnia 2 marca 2018 r., znak: [...] odpowiedzi poinformował, że po ponownej analizie dokumentacji pacjenta oraz przesłanej karty oceny narażenia zawodowego z dnia 6 grudnia 2015 r. potwierdzającej narażenie na azbest w latach 1965-1966 nie ma podstaw do zmiany treści orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 23 lutego 2016 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Pył azbestu jest bowiem czynnikiem rakotwórczym kat. 1, jednak zgodnie z wiedzą medyczną, stanowi on czynnik etiologiczny dla nowotworów płuca, oskrzela, opłucnej, otrzewnej i osierdzia. Nie ma natomiast żadnych dowodów epidemiologicznych na to, aby azbest był odpowiedzialny za nowotwory układu krwiotwórczego, w tym przypadku przewlekłej białaczki limfatycznej. Biorąc pod uwagę powyższe OMP uznał, że nie ma podstaw do zmiany treści orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania u A. B. choroby zawodowej.

Instytut Medycyny Pracy również podtrzymał swoje stanowisko i pismem z dnia 8 maja 2018 r. znak: [...] wskazał, że uwzględniając złożoną etiologię i częstość zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce do uznania nowotworu złośliwego za choroby zawodową oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy, konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kliku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika. IMP stwierdził, że analiza danych literaturowych, w tym badań dotyczących ryzyka rozwoju nowotworów u osób z zawodową ekspozycją na azbest wykazała wzrost ryzyka zachorowań na nowotwory płuc. Nie wykazano natomiast zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwór prostaty i przewlekłą białaczkę limfatyczną. Zdaniem Instytutu Medycyny Pracy, brak jest zatem podstaw do uznania, że rozpoznane u A. B. nowotwory są następstwem narażenia zawodowego i że powstały w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi. Przedstawione nowe dowody nie mają więc wpływu na treść orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] 2016 r.

Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że w sprawie orzekały dwie jednostki I i II szczebla diagnostycznego właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych, tj. Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy - placówka naukowo-badawcza resortu zdrowia i opieki społecznej rozstrzygająca w sprawach spornych, której orzeczenie jest merytorycznie ostateczne. Jednostki te nie rozpoznały u A. B. choroby zawodowej, tj. nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi wymienionej pod poz. 17 wykazu chorób zawodowych, wydając na tą okoliczność orzeczenia lekarskie nr [...] i nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Organ odwoławczy podał, że w toku prowadzonych badań diagnostyczno-orzeczniczych jednostki orzecznicze rozpoznały u A. B. raka prostaty i przewlekłą białaczkę limfatyczną. Obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią natomiast, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeśli figuruje w wykazie chorób zawodowych z dnia 30 czerwca 2009 r. Rozpoznany u A. B. rak gruczołu krokowego nie figuruje jednak w w/w wykazie. Ponadto, nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze uwzględnia się substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, które zostało wydane na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji. Dodatkowo organ II instancji podkreślił, że do uznania nowotworu złośliwego za chorobę zawodową oprócz potwierdzenia narażenia na czynnik uznany za rakotwórczy dla ludzi w środowisku pracy, konieczne jest potwierdzenie, w co najmniej kilku badaniach epidemiologicznych, zwiększonego w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy o takiej lokalizacji jak rozpoznany u pracownika. Organ II instancji wskazał, że wnikliwa analiza narażenia zawodowego A. B. potwierdziła narażenie na takie czynniki rakotwórcze o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi jak olej opałowy ciężki C-3 oraz pył azbestu, natomiast wykluczono narażenie na promieniowanie jonizujące. Organ stwierdził, że analiza danych literaturowych, w tym badań dotyczących ryzyka rozwoju nowotworów u osób z zawodową ekspozycją na olej opałowy ciężki wykazała wzrost ryzyka zachorowań na nowotwory skóry i moszny. Nie wykazano natomiast zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory o innej lokalizacji, w tym nowotworów prostaty i przewlekłą białaczkę limfatyczną. Również analiza danych literaturowych dotyczących badań ryzyka rozwoju nowotworów u osób z zawodową ekspozycją na azbest nie wykazała zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory o innej lokalizacji, w tym nowotworów prostaty i przewlekłą białaczkę limfatyczną. U osób z zawodową ekspozycją na azbest obserwuje się wzrost ryzyka zachorowań na nowotwory płuc. Wobec powyższego nie ma, zdaniem organu II instancji, podstaw do uznania, że rozpoznane u A. B. nowotwory są następstwem narażenia zawodowego. Odnosząc się do treści odwołania organ II instancji stwierdził, że silniki i inne urządzenia elektryczne wytwarzają co prawda promieniowanie elektromagnetyczne, ale jest to promieniowanie niejonizujące (nie każde promieniowanie elektromagnetyczne jest promieniowaniem jonizującym). W chwili obecnej brak jest przekonujących dowodów naukowych na rakotwórcze działanie promieniowania elektromagnetycznego niejonizującego wytwarzanego w trakcie pracy urządzeń elektrycznych. Wojewódzki Inspektor Sanitarny podniósł, że nie kwestionuje faktu, iż A. B. pracował w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami. Odwołujący był bowiem narażony w środowisku pracy na czynniki szkodliwe uznane za rakotwórcze dla ludzi, tj. olej opałowy ciężki C-3 oraz pył azbestu, jednakże jak wynika z danych epidemiologicznych, czynniki te nie są, zdaniem organu, odpowiedzialne za zwiększenie w porównaniu z populacją ogólną, ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe o takiej lokalizacji jak rozpoznane u A. B., czyli przewlekłej białaczki limfatycznej oraz raka prostaty. Dodatkowo rak prostaty nie może być uznany za chorobę zawodowa, gdyż nie figuruje w obowiązującym wykazie chorób zawodowych, będącym załącznikiem do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2009 r. Odmawiając stwierdzenia choroby zawodowej organ odwoławczy wyjaśnił, że w niniejszym przypadku zebrany został obszerny i wyczerpujący materiał dowodowy. Orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wydane do tych orzeczeń opinie uzupełniające, a także przyjęta przez jednostki orzecznicze i organ odwoławczy ocena narażenia zawodowego - nie dały podstaw do stwierdzenia u A. B. choroby zawodowej pod postacią nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17 wykazu). Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, że nie może wydać rozstrzygnięcia przeciwnie do opinii lekarskiej przedstawionej w orzeczeniach i licznych konsultacjach, w przypadku gdy okoliczności braku podstaw do stwierdzenia u zainteresowanego choroby zawodowej zostały udowodnione. Konsultacje w Ośrodku Medycyny Pracy oraz Instytucie Medycyny Pracy, wykazały, iż wymienione wyżej jednostki orzecznicze nie znalazły podstaw do przyjęcia co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem A. B., a warunkami jego pracy zawodowej, co uzasadniałoby uznanie etiologii zawodowej tego schorzenia. Wobec powyższego, Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.

Z powyższą decyzją Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nie zgodził się A. B., który pismem z dnia 28 sierpnia 2017 r. wniósł na nią skargę, domagając się jej uchylenia. Skarga nie została przez skarżącego uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. skarżący wyjaśnił, że nie ubiegał się o stwierdzenie choroby zawodowej z powodu raka prostaty. Uważa natomiast, że ma chorobę zawodową – białaczkę. Zdaniem A. B., zachorował na białaczkę z powodu środowiska pracy, które było w elektrociepłowni, w której przepracował 21 lat. W tym środowisku był bowiem narażony na promieniowanie i działanie pola magnetycznego. Skarżący dodał, że w okresie pracy nie podlegał badaniom lekarskim pod kątem pracy w środowisku w narażeniu zawodowym, a jedynie badany był pod kątem słuchu co 2 lata, gdyż pracodawca informował pracowników, że nie istnieje zagrożenie dla zdrowia z uwagi na wysoką technologię zabezpieczającą przed narażeniem na utratę zdrowia. Z kolei pełnomocnik uczestnika postępowania D Polska S.A. w W (obecnie P S.A. w W) oświadczył, że skarżący nie był narażony na promieniowanie jonizujące szkodliwe dla zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu, skarga jest uzasadniona, chociaż nie do końca ze względów w niej podniesionych.

Na wstępie należy zauważyć, że podstawę prawną decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw o stwierdzeniu choroby zawodowej stanowi wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367), które w załączniku stanowiącym "Wykaz chorób zawodowych" w pozycji 17 zatytułowanej "Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi" wymienia 9 różnych nowotworów złośliwych, w tym pod poz. 17.3 "nowotwór układu krwiotwórczego", a pod poz. 17.9 "nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10-%". Kontrolując akta niniejszej sprawy nie sposób jednak ustalić przedmiot postępowania, albowiem nie został on jednoznacznie przez organy administracyjne określony. Nie wiadomo, czy postępowanie dotyczy choroby z poz. 17.3 wykazu - "nowotworu układu krwiotwórczego", czy z poz. 17.9 wykazu - "nowotworów wywołanych działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10-%", czy obu tych chorób, a może wszystkich 9 chorób wymienionych w wykazie pod poz. 17, gdyż taką właśnie ogólną pozycję 17 wykazu ujęły organy administracyjne obu instancji w swych decyzjach. Określenie przedmiotu postępowania jest zadaniem podstawowym organów i już tylko z tego względu zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca powinny zostać uchylone, gdyż przedmiotu postępowania nie można domniemywać.

Sąd zauważa, że z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że "A. B. ... w dniu 31 sierpnia 2017 r. złożył w siedzibie tut. organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wskazując jako czynnik będący przyczyną choroby zawodowej kontakt z czynnikiem chemicznym, tj. olejem opałowym" i "w przedmiotowej sprawie toczy się odrębne postępowanie administracyjne (znak sprawy: [...])", co oznacza, że organ administracyjny prowadzi jeszcze inne postępowanie. Wynika z tego, że w niniejszej sprawie organ nie prowadził postępowania o stwierdzenie istnienia u skarżącego ujawnionej u niego konkretnej choroby – "nowotworu układu krwiotwórczego" jako choroby zawodowej wywołanej przez środowisko pracy, tj. czynniki rakotwórcze, na jakie skarżący był narażony – azbest czy czynniki chemiczne należące do kategorii 1 klasyfikacji związków rakotwórczych czy ew. inne, a jednak z niewiadomych względów w zaskarżonych decyzjach organy obu instancji (w znacznej mierze w ślad za orzeczeniami lekarskimi) wypowiadały się w sposób przesądzający o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego takiej choroby zawodowej.

Sąd zwraca uwagę na to, że zarówno lekarze orzecznicy, jak i organy administracyjne podkreślały, że rak prostaty nie jest chorobą zawodową, gdyż nie został wymieniony w wykazie chorób zawodowych. Tymczasem w poz. 17.9 wykazu wymieniono: "nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10-%", a więc nie wykluczono z tych nowotworów "raka prostaty", o ile oczywiście w środowisku pracy występowałoby działanie promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10-%. Takie wykluczenie mogłoby nastąpić konkretnymi aktami prawnymi, a takich nie powołano.

Wątpliwości Sądu budzą także orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wymienionej "niejako hurtem" w poz. 17 wykazu, albowiem w orzeczeniu lekarskim nr [...] Ośrodka Medycyny Pracy podano, że choroba zawodowa, "w kierunku której prowadzono postępowanie" to "nowotwór złośliwy powstały w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi: nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%", co wskazywałoby na wydanie orzeczenia w zakresie choroby zawodowej z poz. 17.9, natomiast w orzeczeniu lekarskim nr [...] Instytutu Medycyny Pracy jako przedmiot badania podano: "nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi", co z kolei wskazywałoby na orzeczenie dotyczące wszystkich chorób opisanych pod poz. 17 od ppkt 1 do 9. Z uwagi na tak różnie określone przedmioty badań nie sposób uznać, aby organ orzeczniczy II stopnia rozpoznał tę samą sprawę ponownie, jak wymaga tego przepis § 7 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Sąd podnosi, że w piśmie z dnia 2 marca 2018 r. Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził, że "nie ma żadnych dowodów epidemiologicznych na to, aby azbest był odpowiedzialny za nowotwory układu krwiotwórczego, w tym przypadku przewlekłej białaczki limfatycznej". Z kolei w piśmie z dnia 8 maja 2018 r. Instytut Medycyny Pracy stwierdził, że na podstawie "danych literaturowych, w tym badań dotyczących ryzyka rozwoju nowotworów u osób z zawodową ekspozycją na azbest" nie wykazano zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwór prostaty i przewlekłą białaczkę limfatyczną". W świetle wykazu chorób zawodowych powyższe stwierdzenia w zakresie raka prostaty są – zdaniem Sądu – bez doniosłości prawnej, gdyż w wykazie nie figuruje jako choroba zawodowa "rak prostaty". Ten rodzaj raka może jednak – zdaniem Sądu - stanowić chorobę zawodową z poz. 17.9, o ile zostałoby stwierdzone, że został wywołany działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%, a nie wskazano żadnego aktu prawnego, na podstawie którego takie pochodzenie tego nowotworu złośliwego należy wykluczyć. Z kolei powoływanie się przez Instytut Medycyny Pracy na bliżej nieokreślone "dane literaturowe" czy nie wskazane konkretnie "badania dotyczących ryzyka rozwoju nowotworów u osób z zawodową ekspozycją na azbest" budzi wątpliwości Sądu o tyle, że z dostępnej w internecie publikacji autorstwa Urszuli Wilczyńskiej i Neonili Szeszenia - Dąbrowskiej z Zakładu Epidemiologii Środowiskowej Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi zatytułowanej "Nowotwory pochodzenia zawodowego w Polsce w latach 1995-2003" wynika, że w grupie: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi "jako czynnik przyczynowy" najczęściej wymieniano azbest i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (4-ro krotnie mniej niż azbest), a najliczniejszymi umiejscowieniami były: płuco, opłucna, układ krwiotwórczy i pęcherz moczowy (k. 277). Mając na względzie także to, że wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne powstają w wyniku pracy pieców koksowniczych, a skarżący wykonywał przez ponad 20 lat pracę w kontakcie z piecami koksowniczymi - na stanowisku maszynisty urządzeń pomocniczych kotła i obchodowego urządzeń pomocniczych kotła, wymaga wnikliwego wyjaśnienia ewentualne wykluczenie jako choroby zawodowej niespornie stwierdzonej u niego choroby nowotworu złośliwego układu krwiotwórczego opisanej w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 17.3.

Powyższe wątpliwości, nieścisłości i sprzeczności powodują stwierdzenie, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie poddają się kontroli Sądu.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracyjne ściśle zakreślą przedmiot postępowania, nie wykluczając rozdzielenia spraw i prowadzenia dwóch postępowań – jedno w kierunku ustalenia, czy u skarżącego, u którego rozpoznano "nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego" można stwierdzić, iż choroba ta jest chorobą zawodową z pozycji 17.3 wykazu chorób zawodowych w związku ze stwierdzonym narażeniem na działanie czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, a jeśli nie, to z jakich względów - weryfikowalnych - należy chorobę tę jako chorobę zawodową wykluczyć. Drugie postępowanie dotyczyłoby ustalenia, czy stwierdzone u skarżącego nowotwory złośliwe – zarówno układu krwiotwórczego jak i prostaty - stanowią chorobę zawodową z pozycji 17.9 wykazu chorób zawodowych, gdyż zostały wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10-%, o ile takie promieniowanie w środowisku pracy skarżącego istniało.

Z powyższych zaleceń wynika, iż ponowne postępowanie wymaga sporządzenia bardzo dokładnych "Kart oceny narażenia zawodowego" z wykorzystaniem już pozyskanej wiedzy i ewentualnie jej uszczegółowieniem i ponowne skierowanie skarżącego na badania lekarskie wraz z dokładnie i czytelnie wypełnionymi "kartami oceny narażenia zawodowego" - celem sporządzenia jednoznacznych opinii, a w przypadku wydania orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej o wskazanie konkretnych, weryfikowalnych okoliczności, które doprowadziły do wykluczenia zawodowego pochodzenia stwierdzonej u skarżącego konkretnej choroby.

Sąd jednocześnie zaznacza, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy zobowiązane są wziąć pod uwagę wyrażone wyżej stanowisko i wynikające z niego polecenia, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., który stanowi:

"Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia."

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł – jak w wyroku.