Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1144/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Fundacji im. [...] przy [...] oraz C.R., W.R., C.R., X.R. i E.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 513/18 w sprawie ze skarg Fundacji im. [...] przy [...] oraz C.R., W.R., C.R., X.R. i E.R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Fundacji im. [...] przy [...] kwotę 1257 (tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz C.R., W.R., C.R., X.R. i E.R. solidarnie kwotę 1257 (tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 513/18 oddalił skargi Fundacji [...] oraz C.R., W.R., C.R., X.R. i E.R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Do wydania wyroku doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu [...] grudnia 2009 r. Fundacja [...], W.D. i C.R. zwrócili się do Wojewody [...] o stwierdzenie, w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51), dalej w uzasadnieniu przywoływanego jako "rozporządzenie", że nieruchomości opisane w księgach wieczystych KW nr [...] i KW nr [...], prowadzone przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] Ksiąg Wieczystych oraz nieruchomość, na której znajduje się budynek kaplicy pałacowej wraz z aleją łączącą ją z zespołem pałacowym w [...], nie podlegały reformie rolnej. W.D., W.R. i C.R. pismami z dnia [...] stycznia 2010 r. cofnęły powyższy wniosek w zakresie, w jakim został złożony w ich imieniu. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Wojewoda [...] umorzył postępowanie, wskazując, że żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega rozstrzygnięciu przez organ administracji. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. uchylił decyzję własną z dnia [...] maja 2010 r. W dniu [...] stycznia 2012 r. Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] złożyło wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. Wojewoda [...] wznowił postępowanie, a decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r.

W dniu [...] maja 2011 r. Fundacja [...] zwróciła się z wnioskiem o stwierdzenie, że nie podlegały reformie rolnej następujące nieruchomości położone w obrębie ewidencyjnym [...] w gminie [...] w powiecie poznańskim:

1) nieruchomości lub ich części będące we władaniu Agencji Nieruchomości Rolnych: działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...];

2) nieruchomości pozostające we władaniu Skarbu Państwa – Starosty [...]: działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...];

3) nieruchomości pozostające we władaniu Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...]: działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

W dniu [...] stycznia 2013 r. Fundacja rozszerzyła żądanie o stwierdzenie, że przejęciu na cele reformy rolnej nie podlegały także nieruchomości stanowiące działki geodezyjne nr [...], [...] i [...], położone w obrębie [...].

Po rozpatrzeniu wniosku Fundacji, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r.:

1) orzekł, że nieruchomości wchodzące w skład dawnego majątku [...], stanowiące obecne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], część dz. [...] (stanowiące dawną parcelę katastralną [...], karta [...] [...], [...], część dz. [...] (stanowiące dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), [...], [...], [...], [...], część dz. [...] (stanowiące dawne parcele katastralne [...], [...], [...], [...] i [...], karta [...]), [...], część dz. [...] (stanowiące dawne parcele katastralne [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], karta [...]), [...], [...], [...], część dz. [...] (stanowiące dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawne parcele katastralne [...], [...], [...], [...] i [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawne parcele katastralne [...], [...] i [...], karta [...]), [...], część dz. [...] (stanowiąca dawne parcele katastralne [...], karta [...] oraz [...], [...] i [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawne parcele katastralne [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), zlokalizowane w obrębie [...], gmina [...], powiat poznański, zapisane w dawnej księdze wieczystej [...] – podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanego jako "dekret o reformie rolnej";

2) orzekł, że nieruchomości wchodzące w skład dawnego majątku [...], stanowiące obecne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], część dz. [...] (stanowiąca dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), [...], [...], [...] (z wyłączeniem części stanowiącej dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), [...], [...], [...], [...], część dz. [...] (stanowiąca dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), [...], [...] (z wyłączeniem części stanowiącej dawne parcele katastralne [...], [...] i [...], karta [...]), [...], [...], część dz. [...] (stanowiące dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawne parcele katastralne [...], [...], [...] i [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawne parcele katastralne [...], karta [...], oraz [...], karta [...]), część dz. [...] (stanowiąca dawne parcele katastralne [...] i [...], karta [...], oraz [...] i [...], karta [...]), [...], część dz. [...] (stanowiąca dawne parcele katastralne [...], [...], [...], [...], [...] i [...], karta [...]), [...], [...], część dz. [...] (stanowiąca dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), [...], zlokalizowane w obrębie [...], gmina [...], powiat [...], zapisane w dawnej księdze wieczystej [...] – nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej;

3) umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do działek ewidencyjnych nr [...], [...], części dz. [...] (stanowiącej dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), [...], [...], [...], części dz. [...] (stanowiącej dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), [...], części dz. [...] (stanowiącej dawne parcele katastralne [...] i [...], karta [...]), [...], [...], części dz. [...] (stanowiącej dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), części dz. [...] (stanowiącej dawne parcele katastralne [...], [...] i [...], karta [...]), części dz. [...] (stanowiącej dawne parcele katastralne [...] i [...], karta [...]), części dz. [...] (stanowiącej dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), części dz. [...] (stanowiącej dawną parcelę katastralną [...], karta [...]), zlokalizowanych w obrębie [...], gmina [...], powiat [...].

Wojewoda ustalił, że stronami postępowania oprócz Fundacji są także Agencja Nieruchomości Rolnych, Burmistrz Gminy [...], Muzeum Narodowe w [...], Państwowe Gospodarstwo Leśne – Nadleśnictwo [...], Parafia Rzymskokatolicka pw. [...], Starosta [...] oraz [...] Zarząd Dróg Wojewódzkich w [...], tj. podmioty będące obecnymi właścicielami działek stanowiących przedmiot postępowania, bądź pełniące funkcje właścicielskie jako stationes fisci. Wojewoda wskazał, że przedmiotem postępowania są nieruchomości odpowiadające 79 wskazanym we wniosku współczesnym działkom. Organ dokonał szczegółowego opisu każdej działki i wskazał, że łączna powierzchnia nieruchomości objętych roszczeniem wynosi [...] ha. Ustalił nadto, że właścicielem nieruchomości zapisanych w dawnej księdze wieczystej [...] do momentu przejęcia na własność Skarbu Państwa był [...] hr. R. (wpis do księgi wieczystej dnia [...] stycznia 1929 r.). Na podstawie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] marca 1946 r. w ww. księdze wieczystej jako właściciel wpisany został Skarb Państwa – Wojewódzki Urząd Ziemski w [...]. Stosownego wpisu dokonano dnia [...] listopada 1946 r. Obszar wymienionej nieruchomości na dzień nacjonalizacji na mocy dekretu o reformie rolnej wynosił [...] ha zgodnie z treścią Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (stan na dzień 1 stycznia 1949 r.) przygotowanej w Ministerstwie Rolnictwa i Reform Rolnych. Ponadto zgodnie z treścią zachowanego protokołu zdawczo-odbiorczego przekazania majątku z dnia [...] grudnia 1948 r. jego łączną powierzchnię oceniono na [...] ha (w tym [...] ha ziemi ornej, [...] ha łąk, [...] ha lasów oraz [...] ha nieużytków). W opracowaniu z 1929 r. "Opis gospodarstwa rolnego [...] hr. R. z [...] " łączna powierzchnia majątku [...] została oceniona na [...] morgi magdeburskie, tj. około [...] ha. Także odpisy matrykuł katastralnych majątku [...] potwierdzają, iż powierzchnia użytków rolnych majątku zdecydowanie przekraczała 100ha. Dalej organ wskazał, że wyłącznym spadkobiercą byłego właściciela przedmiotowych nieruchomości – R.R., zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] listopada 1991 r. sygn. akt [...] był brat – E.C. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lutego 1997 r. sygn. akt [...], spadek po zmarłym E.R., honorującego zapisy testamentu z dnia [...] maja 1969 r. nabyły córki: C.R., W.D i V.R., po 1/3 części. Następnie na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2010 r. w drodze umowy darowizny przeniosły one na rzecz Fundacji całość praw i roszczeń do majątku ziemskiego i kompleksu pałacowego w [...] oraz wszelkich rzeczy ruchomych, które przed dniem 1 września 1939 r. znajdowały się w pałacu rogalińskim oraz zabudowaniach majątku. Wojewoda podał, że właścicielami gruntów objętych wnioskiem są obecnie Skarb Państwa (reprezentowany odrębnie przez: Agencję Nieruchomości Rolnych; PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]; Muzeum Narodowe w [...]), Gmina [...], Parafia Rzymskokatolicka [...], Województwo [...] ([...] Zarząd Dróg Wojewódzkich) oraz osoby fizyczne. Wojewoda stwierdził, że obecne działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] utworzono z parcel, które w dniu przejęcia nieruchomości na Skarb Państwa podlegały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Pod powyższy przepisy dekretu podlegał także grunt odpowiadający obecnym działkom nr [...],[...] oraz [...], które stanowiły małe obiekty leśne, niebędące zwartym kompleksem leśnym, otoczone ze wszystkich stron gruntami ornymi. Do kategorii lasów śródpolnych organ zaliczył także las rozciągający się na działce nr [...]. Pełnił on funkcję rozgraniczającą duże użytki rolne i przez to był on z nimi funkcjonalnie związany. Wojewoda uznał za użyteczne z punktu widzenia gospodarki rolnej działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz w części działek nr [...], [...] i [...] położone na południe od założenia pałacowo-parkowego, powstałe z użytków, które w 1944 r. stanowiły w dominującej części łąki i pastwiska – tereny tzw. [...]. Organ wskazał, że na terenie działki nr [...] zlokalizowany był budynek gorzelni, która ze swej natury stanowiła zakład wytwórczy spirytusu surowego z wykorzystaniem płodów rolnych (surowców skrobiowych – głównie ziemniaków, bądź cukrowych – trzcina cukrowa lub owoce). Dlatego też stwierdził, że działki te, bądź ich części także podlegały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Wojewoda ustalił także, że nieruchomości, stanowiące działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (dawna parcela [...], karta [...]), [...] (dawna parcela [...], karta [...]), [...] (dawna parcela [...], karta [...]), [...], [...], [...], [...], [...] (parcela [...], karta [...]),[...] (dawne parcele [...], [...], [...] i [...]), [...] (dawne parcele [...], karta [...] oraz [...] karta [...]), [...] (dawne parcele [...] i [...], karta [...] oraz [...] i [...] karta [...]). [...]. [...] (dawne parcele [...], [...], [...], [...], [...] i [...], karta [...]), [...], [...], [...] (dawna parcela [...], karta [...]), [...] stworzono z dawnych parceli, które nie stanowiły gruntów rolnych, lecz były zwartymi kompleksami leśnymi i nie mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Zdaniem Wojewody, ich przejęcie na własność Skarbu Państwa powinno odbyć się na mocy dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Dlatego też Wojewoda stwierdził, że ww. działki bądź ich części (parcel) stanowiących lasy nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Wojewoda przyznał następnie, że zgromadzone dowody wskazują jednoznacznie, iż założenie pałacowo-parkowe nie miało związku funkcjonalnego z częścią folwarczną majątku. Właściciel majątku R. hr. R. nie zajmował się bieżącym zarządzaniem majątkiem, czynności te scedował na osobę specjalnie w tym celu zatrudnioną i osiedloną w budynku usytuowanym na terenie folwarku (rządcę zwanego także generalnym plenipotentem). Wobec istnienia w majątku [...] rządówki, tj. obiektu przeznaczonego do pełnienia funkcji centrum zarządzania majątkiem, pałac z parkiem były zbędne do prowadzenia gospodarstwa rolnego i spełniały funkcję rezydencji właściciela ziemskiego oraz służyły wyłącznie do celów mieszkalno-wypoczynkowych. Organ zaznaczył, że przedmiotem postępowania nie jest ustalenie, kto jest obecnie właścicielem nieruchomości, ale jedynie ocena ich stanu prawnego na dzień 13 września 1944 r. i to wyłącznie z punktu widzenia zastosowania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Wojewoda wskazał, że w stosunku do działek, które w części, bądź w całości odpowiadały gruntom nienależącym do R.R. postępowanie należało umorzyć z uwagi na brak interesu prawnego wnioskodawcy. Dotyczyło to działek nr [...], [...], [...], [...], [...] (dawne parcele [...] i [...], karta [...]), nr [...] i [...], które stanowiły ówcześnie koryto rzeki [...], nr [...], [...], [...] (dawna parcela [...], karta [...]), nr [...] (dawna parcela [...], karta [...]), nr [...] (dawne parcele [...], [...] i [...], karta 1), nr [...] (dawne parcele [...] i [...], karta [...]), nr [...] (dawna parcela [...], karta [...]), nr [...] (dawna parcela [...], karta [...]) będących drogami publicznymi, bądź na których usytuowane były inne obiekty – nr [...] (dawna parcela [...], karta [...]).

Kwestionując powyższą decyzję Wojewody [...] odwołania wnieśli:

1) Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśniczy Nadleśnictwa [...] – w części dotyczącej punktu 2 rozstrzygnięcia;

2) Agencja Nieruchomości Rolnych – w części dotyczącej punktu 2 rozstrzygnięcia, w zakresie działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...];

3) Fundacja [...] – w części dotyczącej punktu 1 rozstrzygnięcia.

Po rozpatrzeniu odwołań Minister Rolnictw i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w części obejmującej pkt 1 i 2, i w tym zakresie umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że nieruchomość zapisana w księdze wieczystej [...] była własnością R.R., zamieszkałego w [...], na podstawie testamentu z dnia [...] sierpnia 1921 r. (wpis z dnia [...] stycznia 1929 r.). W 1944 r. dokonano wpisu prawa własności na rzecz Rzeszy Niemieckiej, który to wpis został wykreślony jako nieważny na podstawie art. 8 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 25, poz. 151). Następnie w miejsce R.R. wpisano jako właściciela Skarb Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej. Spadek po R.R., zmarłym w dniu [...] listopada 1945 r. w [...], na podstawie ustawy nabył jego brat E.C., który w dniu [...] grudnia 1990 r. ustanowił Fundację [...]. Oświadczeniem z dnia [...] czerwca 1992 r. E.C. przeniósł wszelkie prawa i roszczenia obecne i przyszłe związane z kompleksem nieruchomości ziemskich dawnego majątku [...] oraz folwarku [...], które odziedziczył po R.R., na ww. Fundację. E.C. zmarł [...] lipca 1993 r. w [...], a spadek po nim na podstawie testamentu nabyły córki: C.R., W.D. i W.R. po 1/3 części (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lutego 1997 r. sygn. akt [...]). Aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 2010 r. W.R. i C.R., działając w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz swojej siostry W.D., mając na celu zapewnienie wykonania woli swojego ojca, potwierdziły, że E.R. skutecznie przeniósł na Fundację [...] wszystkie roszczenia i prawa do majątku ziemskiego i kompleksu pałacowego w [...], odziedziczone po swoim bracie, R.R., tj. własność wszystkich nieruchomości, które przed dniem 1 września 1939 r. wchodziły w skład majątku [...] i były objęte księgą wieczystą [...] i własność rzeczy ruchomych oraz prawa, ze szczególnym uwzględnieniem roszczeń. Spadkobierczynie E.R. i Fundacja [...] oświadczyły ponadto, że w związku z powyższym wymienione rzeczy i prawa nie weszły w skład spadku po E.R., a Fundacja [...] jest jego następcą prawnym pod tytułem szczególnym w odniesieniu do tych rzeczy i praw. Kolejnym aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 2010 r. W.R. i C.R., działając w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz swojej siostry W.D., zawarły umowę darowizny w celu zapewnienia wypełnienia woli Fundatora, w sytuacji, w której miałoby się okazać, że dokonane przez E.R. przeniesienie na Fundację [...] całości praw do majątku ziemskiego i kompleksu pałacowego w [...] oraz wszelkich rzeczy ruchomych, które przed dniem 1 września 1939 r. znajdowały się w pałacu [...] oraz zabudowaniach majątku, z jakiejkolwiek przyczyny miałoby być w odniesieniu do części lub całości nieskuteczne. W.R. i C.R., działając w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz swojej siostry W.D., przeniosły tytułem darowizny na ww. Fundację wszelkie prawa i roszczenia do majątku ziemskiego i kompleksu pałacowego w [...], w takim zakresie, w jakim nie przeszły one skutecznie do tej pory na Fundację, i w konsekwencji – w takim zakresie, w jakim odziedziczyły je po E.R., tj. prawa i roszczenia do wszystkich nieruchomości, które przed dniem 1 września 1939 r. wchodziły w skład majątku "[...] " i były objęte księgą wieczystą [...] i własność rzeczy ruchomych oraz inne prawa, ze szczególnym uwzględnieniem roszczeń. Fundacja darowiznę tę przyjęła. Spadek po W.D., zmarłej w dniu [...] lutego 2016 r. w [...], na podstawie testamentu notarialnego nabyli: C.R., X.R. i E.R. po 1/3 części (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...]).

Organ odwoławczy analizując ww. czynności prawne podkreślił, że oświadczenie E.R. z dnia [...] czerwca 1992 r. zostało złożone w [...], jeśli zatem miałoby prowadzić do przeniesienia praw i roszczeń do nieruchomości w [...], powinno odpowiadać przepisom prawa polskiego stosownie do art. 24 § 1 i 2 oraz art. 25 § 2 ustawy z 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.). Oświadczenie E.R. jest jednostronną czynnością prawną, a przeniesienie praw i roszczeń na gruncie polskiego prawa mogłoby nastąpić jedynie w drodze umowy. Nie można jednocześnie uznać, aby ten brak był sanowany przez akt notarialny z dnia [...] kwietnia 2010 r. stanowiący arbitralną interpretację oświadczenia woli innej osoby. O przeniesieniu praw i roszczeń można mówić dopiero w przypadku aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2010 r., na podstawie którego spadkobierczynie E.R. darowały Fundacji [...] określone prawa i roszczenia, a Fundacja darowiznę tę przyjęła. Minister wyjaśnił, że kwestię następstwa prawnego w postępowaniu administracyjnym reguluje art. 30 § 4 K.p.a., zgodnie z którym w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przytoczony przepis pozwala na kontynuowanie i zakończenie wszczętego postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy na skutek sprzedaży bądź dziedziczenia następuje zmiana podmiotu stosunku materialnoprawnego. Nie dotyczy on natomiast sytuacji przenoszenia praw bądź obowiązków o charakterze administracyjnoprawnym pomiędzy różnymi podmiotami. Stosunek administracyjnoprawny będzie zawsze osobisty w tym sensie, że nie można wynikających z niego uprawnień i obowiązków bez zastrzeżeń uczynić przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Stosunek administracyjnoprawny między następcą a organem administracji, zgodnie z zasadami ogólnymi, może bowiem powstać tylko z mocy samej ustawy lub w wyniku działań administracji (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Gd 942/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Dopuszcza się więc jedynie przejście praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego w przypadku zaistnienia sukcesji uniwersalnej. W odniesieniu do sukcesji singularnej sytuacja jest bardziej skomplikowana i transfer praw i obowiązków o charakterze administracyjnym uzależniony bywa od możliwości przypisania danemu prawu bądź obowiązkowi charakteru rzeczowego. Innymi słowy, nie każdy przypadek zaistnienia następstwa prawnego w sferze prawa cywilnego pociąga za sobą następstwo prawne w sferze prawa administracyjnego. Na gruncie prawa administracyjnego przyjmuje się powszechnie nieprzechodniość praw i obowiązków wynikających z aktów administracyjnych (vide: wyrok WSA w Kielcach z 13 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 1074/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Minister podkreślił, że legitymację procesową do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie majątku w [...] mają spadkobiercy dawnego właściciela, którzy, jako następcy prawni pod tytułem ogólnym, w chwili otwarcia spadku weszli w prawa i obowiązki spadkodawcy, zyskując uprawnienie do złożenia wniosku o zbadanie legalności nacjonalizacji nieruchomości przejętej od poprzedników prawnych. Sukcesja ta wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego (art. 922 i nast. K.c.) i z mocy art. 30 § 4 K.p.a. jest skuteczna na gruncie postępowania administracyjnego. W ocenie Ministra nie można przyjąć, aby podobną skuteczność miała umowa cywilnoprawna, na mocy której Fundacja [...] nabyła wszelkie prawa i roszczenia do majątku ziemskiego i kompleksu pałacowego w [...]. Organ podkreślił, iż nie ma przepisu, który przewidywałby możliwość zbycia przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. Wprawdzie art. 30 § 4 K.p.a. stanowi o zbyciu praw, ale chodzi tu jednak o sukcesję inter vivos, gdy następstwo proceduralne jest rezultatem czynności prawnej dotyczącej przedmiotu postępowania. Przedmiotem postępowania są określone nieruchomości w [...], jednakże interes prawny do wszczęcia postępowania nie wynika z obecnie przysługującego prawa własności, które współcześnie mogłoby być przedmiotem obrotu, lecz z prawa własności przysługującego dawnemu właścicielowi w przededniu wejścia w życie dekretu. Nie można potraktować umowy z dnia [...] kwietnia 2010 r. jako zbycia prawa własności do przedmiotu postępowania, ponieważ dotyczy ona bliżej nieokreślonych "praw i roszczeń", a zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet spadkobierca dawnego właściciela nie mógł zbyć prawa własności (ani innego prawa rzeczowego czy obligacyjnego), ponieważ własność została odjęta dawnemu właścicielowi w wyniku nacjonalizacji. Na gruncie postępowania prowadzonego na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia sukcesja inter vivos (na skutek zbycia prawa) może zachodzić po stronie obecnego właściciela, tj. wówczas, gdy np. w wyniku komunalizacji nieruchomość stanie się własnością gminy, która wstąpi do postępowania w charakterze strony w miejsce Skarbu Państwa. Po stronie dawnego właściciela interes prawny przysługuje jedynie następcom pod tytułem ogólnym, tj. spadkobiercom, ewentualnie nabywcom spadku gdyż nabycie spadku w rozumieniu art. 1053 K.c. również prowadzi do sukcesji uniwersalnej.

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż w piśmie z dnia [...] listopada 2017 r. ww. Fundacja dowodzi, że na podstawie umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2010 r. nabyła prawo własności, a nie prawo do złożenia wniosku. Z treści umowy wynika, że intencją darczyńców było przeniesienie na Fundację prawa własności. Minister stwierdził, że stanowisko Fundacji opiera się na subiektywnym przekonaniu o wadliwości przejęcia nieruchomości. Jednakże na etapie oceny legitymacji procesowej wnioskodawcy nie można oceniać interesu prawnego przez pryzmat merytorycznego rozstrzygnięcia i to jedynie takiego, które jest korzystne dla wnioskodawcy. Interes prawny powinien być aktualny i realny, a nie potencjalny i hipotetyczny. Minister podniósł, że Fundacja jako wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, a to oznacza, że postępowanie pozbawione jest elementu podmiotowego, tym samym nie może się dalej toczyć. Dlatego też podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Z uwagi na to, że bezprzedmiotowość wystąpiła już w chwili złożenia wniosku, a więc na etapie postępowania przed Wojewodą [...], to należało uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie punktów 1 i 2 oraz umorzyć w tym zakresie postępowanie pierwszej instancji. Minister wyjaśnił, że objęcie rozstrzygnięciem punktów 1 i 2 decyzji organu I instancji podyktowane jest tym, że decyzja Wojewody została zaskarżona w tym właśnie zakresie. Fundacja [...] wniosła odwołanie w części dotyczącej punktu 1, Agencja Nieruchomości Rolnych w części dotyczącej punktu 2, w zakresie działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...], a Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] w zakresie całego pkt 2. W toku postępowania odwoławczego Fundacja podnosiła, że ww. Nadleśnictwo ma interes prawny, aby zaskarżyć decyzję jedynie w zakresie niektórych działek wymienionych w pkt 2 decyzji organu I instancji, tj. działek leśnych pozostających w zarządzie PGL Lasy Państwowe. Wynik postępowania w odniesieniu do niektórych działek może mieć jednak wpływ na inne, ponieważ prawidłowość przejęcia części nieruchomości nie jest uwarunkowana wyłącznie cechami tej części, ale jest uzależniona także od łącznej powierzchni nieruchomości ziemskich stanowiących własność danej osoby, a poza tym uwzględniane są powiązania funkcjonalne pomiędzy różnymi częściami, także nieobjętymi danym postępowaniem. Minister wyjaśnił również, że osobą prawną, w imieniu której odwołanie w odniesieniu do całego pkt 2 wniósł Nadleśniczy Nadleśnictwa [...] jest w istocie Skarb Państwa. Skarb Państwa jest podmiotem, na rzecz którego przejęto nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, ma więc interes prawny w postępowaniu służącym ocenie prawidłowości przejęcia całego majątku, niezależnie od tego, czyją własnością są obecnie poszczególne nieruchomości.

Minister wskazał jednocześnie, że postępowanie wszczęte w dniu [...] grudnia 2009 r. na wniosek Fundacji i spadkobierców dawnego właściciela (wycofany kilka dni później w części złożonej w imieniu spadkobierców) było prowadzone pod numerem [...] i zakończyło się decyzją z dnia [...] maja 2010 r., wyeliminowaną następnie z obrotu prawnego. Nowy wniosek został złożony przez Fundację w dniu [...] maja 2011 r. i zarejestrowany pod numerem [...]. Z treści nowego wniosku nie wynika, aby stanowił on uzupełnienie lub sprecyzowanie wniosku z 2009 r. Tym samym były dwa odrębne wnioski o różnym zakresie przedmiotowym. Pełnomocnik Fundacji wyjaśniając różnice między oboma wnioskami w piśmie z [...] września 2011 r. nie wskazał aby wniosek z 2011 r. był uzupełnieniem lub sprecyzowaniem wcześniejszego wniosku. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Wojewody [...] została opatrzona numerem [...], a z jej treści wynika, że wydano ją po rozpatrzeniu wniosku Fundacji z dnia [...] maja 2011 r., opisanego jako wniosek z dnia [...] maja 2011 r. (data wpływu), a część historyczna uzasadnienia decyzji w ogóle nie relacjonuje wcześniejszego postępowania zainicjowanego wnioskiem z 2009 r. Minister podkreślił, że wola spadkobierców nie może zmienić faktu, że przez cały czas trwania postępowania Fundacja działała jako wnioskodawca i była tak traktowana przez organy i to Fundacja złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. Odwołanie jest oparte na zasadzie skargowości, co oznacza, że nie jest obojętne, kto wnosi ten środek zaskarżenia. Organ odwoławczy nie kwestionując możliwości odwołania oświadczenia o cofnięciu wniosku podkreślił, że nie może to prowadzić do odmiennej oceny dotychczasowych czynności procesowych, w tym władczych form działania administracji publicznej, które podejmowane były w określonym układzie podmiotowym - z udziałem Fundacji, a nie spadkobierców. Odwołanie oświadczenia o cofnięciu wniosku oznacza, że wniosek spadkobierców pozostaje do rozpoznania przez Wojewodę [...], co nastąpić powinno poprzez wydanie nowej decyzji administracyjnej.

Na powyższą decyzję odrębne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: Fundacja [...] oraz C.R., W.R., C.R., X.R., E.R.

Fundacja zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. przepisów postępowania administracyjnego, tj.:

a) art. 16 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. przez ich niezastosowanie i uchylenie decyzji ostatecznej, tj. uchylenie decyzji Wojewody [...] w części w jakiej dotyczyła działek nr [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) i nr [...], podczas gdy w tym zakresie sprawa w znaczeniu materialnoprawnym była już zakończona;

b) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego zastosowanie oraz art. 134 w związku z art. 28, art. 6 i art. 7 K.p.a. przez ich niezastosowanie, polegające na uchyleniu decyzji Wojewody [...] w zakresie całego pkt 2, podczas gdy Minister powinien był wydać postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] w zakresie, w jakim odnosiło się do wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody działek nr [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) i nr [...] oraz (objętych odwołaniem wniesionym przez ANR, obecnie: KOWR) działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...], gdyż odwołanie w tym zakresie zostało wniesione przez podmiot nie posiadający legitymacji, a nadto decyzja Wojewody [...] jest decyzją ostateczną przynajmniej w zakresie, w jakim dotyczy wymienionych w pkt 2 działek nr [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) oraz nr [...];

c) art. 6 w związku z art. 7, art. 28 K.p.a. i w związku z art. 17a ust. 1 uchylonej ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz.U. z 1996 r. Nr 106, poz. 493 ze zm.) oraz w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "u.g.n." przez ich niezastosowanie, prowadzące do błędnego uznania, że Skarb Państwa – Nadleśniczy Nadleśnictwa [...] skutecznie wniósł odwołanie w stosunku do wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody działek nr [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]), nr [...] oraz (objętych odwołaniem wniesionym przez ANR) działek nr [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...], podczas gdy jednostka organizacyjna Skarbu Państwa może skutecznie wnieść odwołanie tylko co do tych działek, których dotyczą jej ustawowe zadania;

d) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uchyleniu decyzji Wojewody [...] w zakresie pkt 2 oraz umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego w zakresie pkt 1 i 2 tej decyzji, mimo że przedmiotowe postępowanie toczy się nieprzerwanie od 2009 r. z wniosku m.in. spadkobierców R.R., których legitymacji Minister nie podważa;

e) art. 61 § 1 w związku z art. 7 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte dopiero w 2011 r., a czynności zapoczątkowane wnioskiem spadkobierców E.R. i Fundacji z dnia [...] grudnia 2009 r. stanowiły odrębne postępowanie, podczas gdy przedmiotowe postępowanie należy uznać za postępowanie toczące się od dnia [...] grudnia 2009 r. z udziałem spadkobierców i Fundacji;

f) art. 10 § 1, art. 109 § 1 w związku z art. 140 K.p.a. przez ich niezastosowanie polegające na uniemożliwieniu spadkobiercom R.R. czynnego udziału w postępowaniu, w tym poprzez niedoręczenie im – w przeświadczeniu Ministra – decyzji, a w zasadzie – jak określił to Minister – "przekazanie do wiadomości", pomimo iż K.p.a. nie zna takiego sposobu doręczania decyzji ani komunikacji ze stroną postępowania;

g) art. 28 K.p.a. przez jego błędną wykładnię, bez przywoływania wprost tego przepisu, polegającą na uznaniu, że "na etapie oceny legitymacji procesowej wnioskodawcy nie można oceniać interesu prawnego przez pryzmat merytorycznego rozstrzygnięcia, i to jedynie takiego, które jest korzystne dla wnioskodawcy, podczas gdy ocenę legitymacji można dokonać właśnie jedynie badając, czy uwzględnienie wniosku miałoby korzystny wpływ na sytuację prawną wnioskodawcy;

h) art. 30 § 4 K.p.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie jest nabyciem prawa rozumieniu tego przepisu nabycie w drodze czynności prawnej inter vivos prawa własności nieruchomości, wobec której zastosowano de facto przepisy dekretu o reformie rolnej, podczas gdy przepis ten nie ustanawia żadnych ograniczeń jeśli chodzi o możliwość zbycia prawa, którego dotyczy postępowanie;

i) art 12 § 1 K.p.a. przez jego niezastosowanie polegające na sztucznym kreowaniu spraw administracyjnych na skutek kontrfaktycznego uznania, że sprawa rozpoznawana przez Wojewodę [...] pod sygn. [...] oraz sprawa rozpoznawana przez tenże organ pod sygn. [...] są różnymi postępowaniami administracyjnymi, podczas gdy w istocie od złożenia przez Fundację i spadkobierców R.R. wniosku z dnia [...] grudnia 2009 r. toczy się jedno postępowanie, prowadzone przez Wojewodę i Ministra pod kilkoma sygnaturami (sygn. Wojewody: [...], poprzednio: [...]; sygn. Ministra: [...]), dotyczące wielu spraw w sensie materialnym (statusu wielu działek i parcel katastralnych) z jednoczesnym udziałem wielu stron jako współuczestników formalnych;

j) art. 62 w związku z art. 8 i art. 12 § 1 K.p.a. przez ich niezastosowanie polegające na uznaniu, że brak jest podstaw do prowadzenia łącznie postępowania z wniosku Fundacji i spadkobierców R.R. i E.R., podczas gdy w istocie podmioty te są współuczestnikami formalnymi postępowania, albowiem ich status wynika z jednego zdarzenia – braku objęcia majątku [...] reformą rolną.

2. prawa materialnego, tj.:

a) § 5 ust. 1 rozporządzenia przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że legitymowanym do złożenia wniosku o ustalenie, że nieruchomość nie podlegała reformie rolnej, jest jedynie osoba będąca właścicielem nieruchomości w chwili wejścia w życie wspomnianego dekretu, jej spadkobiercy oraz nabywcy spadku, podczas gdy w istocie wspomniany przepis nie stwarza żadnych ograniczeń podmiotowych, co oznacza, że legitymację do złożenia wniosku ma każdy, kto posiada interes prawny, w tym następca prawny nieruchomości od spadkobiercy pod tytułem szczególnym;

b) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Skarb Państwa nabywał własność wskutek reformy rolnej niezależnie od tego, czy zachodzą przesłanki ustawowe, podczas gdy w świetle dominującej interpretacji tego przepisu Skarb Państwa nie nabywał własności każdej nieruchomości ani każdej nieruchomości rolnej, ale wyłącznie takiej nieruchomości, która spełniała ustawowe kryteria;

c) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2017 r. poz. 1007 ze zm.), dalej przywoływanej w uzasadnieniu jako "u.k.w.h.", przez:

- jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że Minister jest związany wynikającym stąd domniemaniem prawnym zgodności prawa wpisanego z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że Minister nie powinien uznać za legitymowanego do udziału w przedmiotowym postępowaniu osoby chcącej obalić to domniemanie, podczas gdy z założenia wzruszalne domniemanie prawne nie może powodować uznania za nielegitymowaną osoby pragnącej obalić domniemanie, gdyż w przeciwnym wypadku obalenie domniemania nigdy nie byłoby możliwe;

- jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zastosowaniu tego przepisu, mimo że konieczną przesłanką zastosowania tego domniemania jest prowadzenie dla nieruchomości księgi wieczystej, Minister nie ustalił treści żadnych ksiąg wieczystych, a ponadto w przypadku szeregu działek księgi wieczyste nie są prowadzone lub właścicielem tabularnym jest E.R.;

d) art. 65 § 2 K.c. przez jego niezastosowanie przy ocenie woli stron umowy darowizny z dnia 9 kwietnia 2010 r. i w konsekwencji uznanie, że umowa nie obejmowała prawa własności, podczas gdy strony tej umowy wyraźnie podkreślały, że ich wolą było przeniesienie prawa własności, a nadto Minister przyznał, że prawo własności również jest "prawem";

e) art. 89 w związku z art. 65 § 2 K.c. przez ich niezastosowanie prowadzące do uznania, że darowizna dokonana aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 2010 r. stanowiła czynność prawną dokonaną pod warunkiem, podczas gdy brak jest przesłanek do takiej oceny.

W oparciu o powyższe zarzuty Fundacja wniosła o:

1. stwierdzenie nieważności decyzji w części, w jakiej dotyczy wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody działek nr [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) i nr [...] (czyli spraw w sensie materialnoprawnym, w odniesieniu do których decyzja Wojewody z dnia [...] marca 2015 r. stała się ostateczna);

2. uchylenie decyzji w pozostałej części oraz nakazanie Ministrowi, na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a.:

a) wydania w terminie 14 dni od przekazania Ministrowi akt przedmiotowej sprawy przez Sąd, postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] w zakresie, w jakim odwołanie to odnosiło się do (objętych odwołaniem wniesionym przez ANR) działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...];

b) rozpoznania przez Ministra odwołań stron w pozostałym zakresie, w terminie 90 dni od daty przekazania akt przedmiotowej sprawy;

c) zawarcie, w ramach wskazań, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., nakazu uwzględnienia przez Ministra w szczególności, czy tereny wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody [...] stanowiły część założenia pałacowo-parkowego jako elementy całości kompozycyjnej o charakterze bukolicznym;

3. w przypadku stwierdzenia przez Sąd braku podstaw do wydania rozstrzygnięcia wymienionego w pkt 1 i pkt 2 powyżej, o uchylenie decyzji w całości (w odniesieniu do wszystkich spraw w sensie materialnoprawnym nią objętych);

4. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych;

5. przeprowadzenie uzupełniających dowodów z następujących dokumentów, na okoliczność faktu, że dla nieruchomości objętych niżej wymienionymi księgami wieczystymi Naczelnik Nadleśnictwa [...] nie jest statio fisci reprezentującym Skarb Państwa, a ponadto dla szeregu działek księgi wieczyste w ogóle nie są prowadzone bądź też jako właściciel wpisany jest E.R.:

a) odpis księgi wieczystej [...] prowadzonej dla działek nr [...], [...], [...], [...] i [...], gdzie w dziale II wskazany jest Skarb Państwa – Starosta [...],

b) odpis księgi wieczystej [...] prowadzonej dla działki nr [...], gdzie w dziale II wskazana jest parafia katolicka,

c) wypis uproszczony z rejestru gruntów dla działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] , [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], wskazujące jako władającego Skarb Państwa – ANR (przy czym, przy części z tych działek omyłkowo wskazano, że prowadzona jest dla nich księga wieczysta [...], podczas gdy, jak wynika z niżej wymienionego odpisu, księga ta prowadzona jest tylko dla działki nr [...]),

d) wypis uproszczony z rejestru gruntów dla działek [...], [...] i [...], wskazujący jako władającego Skarb Państwa – ANR,

e) odpis księgi wieczystej [...] prowadzonej dla działki nr [...] (obok działek [...], [...], [...], [...]), gdzie w dziale II wskazano Skarb Państwa,

f) odpis księgi wieczystej [...] prowadzonej dla działki [...],

g) odpis z księgi wieczystej [...] prowadzonej dla działki nr [...], gdzie w dziale II wskazano E.R., oraz wypis z rejestru gruntów (w treści wypisu wskazano numer księgi wieczystej);

6. przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci wypisu z aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2010 r., sporządzonego przez W.C. – notariusza w Poznaniu (Rep. A nr [...]), załączonego do pisma Fundacji z dnia [...] grudnia 2011 r., dokumentującego umowę darowizny nieruchomości, dokonaną przez córki E.R. na rzecz Fundacji, na okoliczność tego, że: (i) przedmiotem umowy było prawo własności nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem, (ii) fragment umowy cytowany na s. 10 decyzji jest wyjaśnieniem motywacji darczyńców, nie zaś warunkiem rozumianym jako zdarzenie przyszłe i niepewne;

7. zwrócenie się, jeżeli dokumenty takie nie znajdują się w aktach administracyjnych otrzymanych przez Sąd od Ministra, przez Sąd do Wojewody [...] o przedłożenie oryginałów tej części akt postępowania administracyjnego, którą Wojewoda oznaczył sygn. [...] oraz zwrócenie się przez Sąd do Ministra o przedłożenie (otrzymanych prawdopodobnie w toku postępowania administracyjnego przez Ministra od Wojewody [...]) odpisów tych dokumentów.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty na poparcie sformułowanych zarzutów.

Z kolei skarżący C.R., W.R., C.R., X.R., E.R. zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art 16 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. przez ich niezastosowanie i uchylenie decyzji ostatecznej, tj. uchylenie decyzji Wojewody [...] w części w jakiej dotyczyła działek nr [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) i nr [...], podczas gdy w tym zakresie sprawa w znaczeniu materialnoprawnym była już zakończona;

b) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego zastosowanie oraz art 134 w związku z art. 28, art. 6 i art. 7 K.p.a. przez ich niezastosowanie polegające na uchyleniu decyzji Wojewody [...] w zakresie całego jej pkt 2, podczas gdy Minister powinien był wydać postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] w zakresie, w jakim odnosiło się do wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody działek: [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) i [...] oraz (objętych odwołaniem wniesionym przez ANR) działek [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...], gdyż odwołanie w tym zakresie zostało wniesione przez podmiot nieposiadający legitymacji, a nadto decyzja Wojewody jest decyzją ostateczną przynajmniej w zakresie, w jakim dotyczy wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody działek: [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) oraz [...];

c) art. 6 k.p.a. w związku z art. 7, art. 28 K.p.a. oraz art. 17a ust. 1 uchylonej ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz.U. z 1996 r. Nr 106, poz. 493 ze zm.) oraz w związku z art. 11 ust. 1 u.g.n. przez ich niezastosowanie prowadzące do błędnego uznania, że Skarb Państwa – Nadleśniczy Nadleśnictwa [...] skutecznie wniósł odwołanie w stosunku do wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody działek: [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) oraz [...] oraz (objętych odwołaniem wniesionym przez ANR, obecnie: KOWR) działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...], podczas gdy jednostka organizacyjna Skarbu Państwa może skutecznie wnieść odwołanie tylko co do tych działek, których dotyczą jej ustawowe zadania;

d) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uchyleniu decyzji Wojewody w zakresie jej pkt 2 oraz umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego w zakresie pkt 1 i 2 tej decyzji, mimo że: (i) przedmiotowe postępowanie toczy się nieprzerwanie od 2009 r. z wniosku m.in. spadkobierców R.R., których legitymacji Minister w żaden sposób nie podważa; (ii) spadkobiercy pozostają stronami postępowania administracyjnego; (iii) nawet jeśli przyjąć, że spadkobiercy cofnęli złożony przez siebie wniosek o wszczęcie postępowania, to pisma cofające wniosek nie wywarły skutków prawnych w postaci zakończenia na ich podstawie postępowania administracyjnego, a nadto pisma cofające zostały następnie odwołane (odwołanie cofnięcia wniosku wszczynającego postępowanie), zaś czynność taka nie była w żaden sposób w postępowaniu kwestionowana, a wręcz została przez Ministra potwierdzona; (iv) spadkobiercy uprzednio, tj. przed wydaniem przez Ministra decyzji kończącej postępowanie administracyjne, pismem z dnia [...] listopada 2017 r. potwierdzili swój udział w postępowaniu, nadto oświadczając, że brak jest konieczności powtarzania jakichkolwiek czynności w postępowaniu dokonanych przed [...] listopada 2017 r.; (v) spadkobiercy poparli oraz przyłączyli się do wszystkich działań Fundacji i wystąpili z merytorycznie analogicznym stanowiskiem i żądaniem jak Fundacja; (vi) w toku postępowania odwoławczego Minister prowadził ze spadkobiercami korespondencję merytoryczną, pomimo iż należało uchylić decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2015 r. w zakresie jej pkt 1 i w wyniku merytorycznego rozpoznania sprawy stwierdzić, że nieruchomości wymienione w pkt 1 tej decyzji nie podlegały reformie rolnej oraz utrzymać w mocy tę decyzję w zakresie jej pkt 2;

e) art. 61 § 1 w związku z art 7 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte dopiero w 2011 r., a czynności zapoczątkowane wnioskiem spadkobierców i Fundacji z dnia [...] grudnia 2009 r. stanowiły odrębne postępowanie, podczas gdy przedmiotowe postępowanie należy uznać za postępowanie toczące się jednolicie od dnia [...] grudnia 2009 r. z udziałem spadkobierców i Fundacji;

f) art. 10 § 1, art. 109 § 1 w związku z art. 140 K.p.a. przez ich niezastosowanie polegające na uniemożliwieniu spadkobiercom R.R. czynnego udziału w postępowaniu przez – w przeświadczeniu Ministra – niedoręczenie im decyzji, a w zasadzie – jak określił to Minister – "przekazanie do wiadomości", pomimo iż K.p.a. nie zna takiego sposobu doręczania decyzji ani komunikacji ze stroną postępowania;

g) art. 12 § 1 K.p.a. przez jego niezastosowanie polegające na sztucznym kreowaniu spraw administracyjnych na skutek kontrfaktycznego uznania, że sprawa rozpoznawana przez Wojewodę Wielkopolskiego pod sygn. [...] oraz sprawa rozpoznawana przez Wojewodę pod sygn. [...] są różnymi postępowaniami administracyjnymi, podczas gdy w istocie od złożenia przez Fundację i spadkobierców R.R. i E.R. wniosku z dnia [...] grudnia 2009 r. toczy się jedno postępowanie, prowadzone przez Wojewodę i Ministra pod kilkoma sygnaturami (sygn. Wojewody: [...], poprzednio: [...]; sygn. Ministra: [...]), dotyczące wielu spraw w sensie materialnym (statusu wielu działek i parcel katastralnych) z jednoczesnym udziałem wielu stron jako współuczestników formalnych;

h) art. 62 w związku z art 8 i art. 12 § 1 K.p.a. przez ich niezastosowanie polegające na uznaniu, że brak jest podstaw do prowadzenia łącznie postępowania z wniosku Fundacji i spadkobierców R.R. i E.R., podczas gdy w istocie podmioty te są współuczestnikami formalnymi postępowania, albowiem ich status wynika z jednego zdarzenia – braku objęcia majątku [...] reformą rolną.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o:

1. stwierdzenie nieważności decyzji w części, w jakiej dotyczy wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody działek nr [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]) i nr [...] (czyli spraw w sensie materialno-prawnym, w odniesieniu do których decyzja Wojewody z dnia [...] marca 2015 r. stała się ostateczna);

2. uchylenie decyzji w pozostałej części oraz nakazanie Ministrowi, na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a.:

a) wydania w terminie 14 dni od przekazania Ministrowi akt przedmiotowej sprawy przez Sąd, postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...], w zakresie, w jakim odwołanie to odnosiło się do (objętych odwołaniem wniesionym przez ANR) działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...],

b) rozpoznania przez Ministra odwołań stron w pozostałym zakresie, w terminie 90 dni od daty przekazania akt przedmiotowej sprawy,

c) zawarcie, w ramach wskazań, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., nakazu uwzględnienia przez Ministra w szczególności, czy tereny wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody Wielkopolskiego, stanowiły część założenia pałacowo-parkowego jako elementy całości kompozycyjnej o charakterze bukolicznym,

3. w przypadku stwierdzenia przez Sąd braku podstaw do wydania rozstrzygnięcia wymienionego w pkt 1 i pkt 2 powyżej, o uchylenie decyzji w całości (w odniesieniu do wszystkich spraw w sensie materialnoprawnym nią objętych);

4. zasądzenie solidarnie zwrotu kosztów postępowania;

5. zwrócenie się, jeżeli dokumenty takie nie znajdują się w aktach administracyjnych otrzymanych przez Sąd od Ministra, do Wojewody Wielkopolskiego o przedłożenie oryginałów tej części akt postępowania administracyjnego, którą Wojewoda oznaczył sygn. [...] oraz o zwrócenie się do Ministra o przedłożenie (otrzymanych prawdopodobnie w toku postępowania administracyjnego przez Ministra od Wojewody [...]) odpisów tych dokumentów.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono uzasadnienie zarzutów skargi.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o oddalenie powyższych skarg.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. sprawy zainicjowane powyższymi skargami połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia ich pod sygn. akt I SA/Wa 513/18.

W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2018 r. pełnomocnik Fundacji wniósł o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów w postaci:

a) nagrania wypowiedzi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej E.R. wraz z transkrypcją fragmentu wypowiedzi (ok. 28:40 do ok. 40 minuty) na okoliczność intencji powołania Fundacji (w tym braku interesu rodzinnego lub osobistego), zakresu nieruchomości, którymi uposażył Fundację oraz celu ich przeznaczenia;

b) opracowania Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w przedmiocie historii [...] i Fundacji, na okoliczność tego, że nabycie przez Fundację praw do majątku [...] jest przejawem realizacji celów zgodnych z interesem publicznym oraz nie stanowi przejawu tzw. handlu roszczeniami.

Na rozprawie w dniu 23 listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił dopuścić wnioski dowodowe zawarte w skargach i piśmie z dnia [...] listopada 2018 r.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi Fundacji [...] oraz C.R., W.R., C.R., X.R. i E.R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu odnoszące się do zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia postępowania. Wojewoda, umarzając postępowanie wywołane wnioskami Fundacji i spadkobierców E.R., decyzją z dnia [...] maja 2010 r. – w ślad za postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. – przyjął, że § 5 rozporządzenia utracił moc obowiązującą, następnie z urzędu uchylił tę decyzję w trybie art. 154 §1 K.p.a. Sąd podniósł, że organ nie pominął spadkobierczyń E.R. w swoim rozstrzygnięciu, bowiem na etapie wydawania decyzji przez ten organ, ich wniosek był cofnięty, mimo, że Wojewoda nie umorzył wywołanego nim postępowania. Sąd I instancji podkreślił ponadto, że wszczęcia postępowania i wydania decyzji w trybie § 5 rozporządzenia, nie domagał się na podstawie wniosku z dnia [...] maja 2011 r. dawny właściciel znacjonalizowanej nieruchomości lub jego spadkobierca, lecz Fundacja, która na podstawie umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2010 r., otrzymała określone prawa i roszczenia. Tym samym umowa cywilna, mocą której spadkobierczynie dawnego właściciela nieruchomości darowały skarżącej Fundacji przysługujące im prawa, nie uprawnia Fundacji do występowania w postępowaniu o wydanie decyzji w trybie § 5 rozporządzenia. Zdaniem Sądu, zbycie statusu strony dla potrzeb postępowania administracyjnego nie jest możliwe, gdyż przysługujące stronie uprawnienie do występowania z wnioskiem o ocenę legalności orzeczenia administracyjnego należy do grupy praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym, które z uwagi na swój podmiotowy charakter nie mogą być przeniesione w drodze czynności cywilnoprawnej na inne podmioty. Sąd wskazał, że w skład praw spadkowych po E.R. nie wchodziło prawo własności przedmiotu niniejszego postępowania, tym samym jego spadkobierczynie nie mogły darować na rzecz Fundacji praw, których same nie posiadały. Sąd podkreślił, że w dacie zawarcia umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2010 r. spadkobiercom dawnego właściciela przysługiwało jedynie – wynikające ze spadkobrania – uprawnienie do złożenia wniosku o kontrolę legalności nacjonalizacji nieruchomości, przejętej od jego poprzednika prawnego. Sąd I instancji podniósł także, że sukcesja wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego (art. 922 i nast. K.c.) i z mocy wyraźnego brzmienia art. 30 § 4 K.p.a. jest skuteczna na gruncie prawa administracyjnego. Zatem status byłego właściciela gruntu objętego działaniem dekretu nie jest sam w sobie prawem zbywalnym. Takiego skutku nie może wywołać umowa cywilnoprawna, co wynika z tego, że strony stosunku administracyjnego nie są równorzędnymi podmiotami. W konsekwencji, powołana umowa darowizny, w dacie jej zawarcia mogłaby wywołać skutek jedynie w postaci przeniesienia uprawnień do udziału w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie, że dana nieruchomość podpada bądź nie podpada pod przepisy dekretu o reformie rolnej, co nie jest dopuszczalne na gruncie prawa administracyjnego. Tym samym umowa darowizny z dnia [...] kwietnia 2010 r. nie przeniosła na nabywcę tytułu "osoby pozbawionej własności" lub jej spadkobiercy. Dekret odnosił się jedynie do właścicieli majątków – nieruchomości ziemskich, którego nabycie na podstawie umowy z 2010 r. nie nastąpiło, bowiem w skład spadku po E.R. taki majątek nie wchodził jako odjęty bratu E.R. w wyniku nacjonalizacji. Dlatego też Sąd I instancji, w związku z brakiem istnienia przymiotu strony u skarżącej Fundacji uznał za trafne stanowisko organu orzekające o umorzeniu przedmiotowego postępowania.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku złożyli: Fundacja [...] oraz C.R., W.R., C.R., X.R. i E.R. będący spadkobiercami dawnego właściciela.

Skarga kasacyjna Fundacji zaskarżonemu wyrokowi zarzuca naruszenie:

A. przepisów postępowania:

1. art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a oraz naruszenie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 2, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak rozpoznania skargi w jej granicach, w tym m.in. brak ustalenia, czy zaskarżona decyzja dotyczy jednej, czy wielu spraw administracyjnych w znaczeniu materialnym i brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skargi i wskutek tego zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji i odpowiednio stwierdzenia nieważności tej decyzji w części, w jakiej odnosiła się do ostatecznej decyzji Wojewody [...], u podstaw czego leżało zaniechanie zbadania i odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do następujących zarzutów skargi:

a) zarzutu naruszenia przez Ministra art. 16 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. przez ich niezastosowanie i uchylenie decyzji ostatecznej, tj. uchylenie decyzji Wojewody [...] w części, w jakiej sprawa w znaczeniu materialnoprawnym była już zakończona ostateczną decyzją;

b) zarzutu naruszenia przez Ministra art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 134 w związku z art. 28, art. 6 i art. 7 K.p.a. przez ich niezastosowanie, polegające na uchyleniu decyzji Wojewody [...] w zakresie całego jej pkt 2, podczas gdy Minister powinien był wydać postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] w zakresie, w jakim odwołanie zostało wniesione przez podmiot nieposiadający legitymacji, a nadto z tego powodu, że decyzja Wojewody [...] jest decyzją ostateczną przynajmniej w odniesieniu do niektórych z działek;

c) zarzutu naruszenia przez Ministra art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Skarb Państwa nabywał własność wskutek reformy rolnej niezależnie od tego, czy zachodzą przesłanki ustawowe, podczas gdy w świetle dominującej interpretacji tego przepisu, Skarb Państwa nie nabywał własności każdej nieruchomości ani każdej nieruchomości rolnej, ale wyłącznie takiej nieruchomości, która spełniała ustawowe kryteria; d

d) zarzutu naruszenia przez Ministra art. 3 ust. 1 u.k.w.h. przez: (i) jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że Minister jest związany wynikającym domniemaniem prawnym zgodności prawa wpisanego do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w len sposób, że Minister nie powinien uznać za legitymowalną do udziału w postępowaniu administracyjnym osoby chcącej obalić to domniemanie, podczas gdy z założenia wzruszalne domniemanie prawne nie może powodować uznania za nielegitymowaną osoby pragnącej obalić domniemanie, gdyż w przeciwnym wypadku obalenie domniemania nigdy nie byłoby możliwe; (ii) jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na zastosowaniu tego przepisu, mimo że konieczną przesłanką zastosowania zawartego w nim domniemania jest prowadzenie dla nieruchomości księgi wieczystej, a Minister nie ustalił treści żadnych ksiąg wieczystych, a ponadto w przypadku szeregu działek księgi wieczyste nie są prowadzone lub właścicielem tabularnym jest E.R. (tj. poprzednik prawny spadkobierców);

przez co:

- doszło do nierozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy, albowiem wskazane wyżej zarzuty miały kluczowe znaczenie dla rozpoznania skargi;

- treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli instancyjnej, w szczególności w zakresie przyczyn i podstawy prawnej uchylenia zaskarżonej decyzji i oddalenia skargi w zakresie, w jakim żądała ona stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji;

2. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 30 § 4, art. 28 oraz art. 61 § 1 – 4 K.p.a. przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji, wynikające z uznania, że cofnięcie wniosku spowoduje utratę przez dany podmiot statusu wnioskodawcy również w razie braku umorzenia postępowania w stosunku do wnioskodawcy, podczas gdy tak długo, jak nie dochodzi do umorzenia postępowania w stosunku do wnioskodawcy należy uznać je za będące w toku, niezależnie od faktu czy wnioskodawca jest faktycznym adresatem korespondencji organu lub bierze czynny udział w postępowaniu;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 61 § 2 K.p.a. przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji, podczas gdy postępowanie w sprawie wnioskowej należy uznać za skutecznie wszczęte również w takim przypadku, gdy zostało wszczęte na wniosek osoby nieposiadającej interesu prawnego, zaś osoba posiadająca interes prawny przed uzyskaniem przez decyzję przymiotu ostateczności wyrazi zgodę na wszczęcie postępowania;

4. art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. przez zaniechanie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w części, w odniesieniu do której nie wniesiono skutecznie odwołania, a zatem Minister prowadzi w tej części postępowanie odwoławcze w odniesieniu do decyzji ostatecznej;

5. art. 145a § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 zd. 1 K.p.a. przez zaniechanie nakazania organowi stwierdzenia niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...]: (i) w części dotyczącej działek, do których przypisywał sobie prawo własności Skarb Państwa, ale w zakresie których Nadleśniczemu Nadleśnictwa [...] nie przysługiwała legitymacja do reprezentowania Skarbu Państwa oraz (ii) w części dotyczącej działek, w odniesieniu do których Skarb Państwa nie przypisywał sobie prawa własności;

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 30 § 4 i art. 28 K.p.a. przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji, wynikające z uznania, że brak jest interesu prawnego Fundacji do udziału w postępowaniu administracyjnym, pomimo że w sprawie występowały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż poprawna wykładnia art. 30 § 4 w związku z art. 28 K.p.a. prowadzi do wniosku, że nabywcy praw pod tytułem szczególnym posiadają interes prawny w tym samym zakresie co zbywcy;

7. art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. i wskutek tego uniemożliwienie dokonania kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku przez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w tej części, w jakiej Sąd I instancji uznał, że prawo własności zostało dotychczasowemu właścicielowi "odjęte" w ramach nacjonalizacji, bez wskazania przesłanek "odjęcia" nieruchomości i środków dowodowych świadczących o tym, że przesłanki te się ziściły w przedmiotowej sprawie, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż tok rozumowania Sądu w tej części nie poddaje się kontroli instancyjnej;

8. art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. i wskutek tego uniemożliwienie dokonania kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku przez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w tej części, w jakiej Sąd I instancji nie wskazał, dlaczego uznał, że nieruchomości, których dotyczy postępowanie, skutecznie przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, podczas gdy celem postępowania administracyjnego było właśnie rozstrzygnięcie spornej kwestii, czy przedmiotowe nieruchomości podlegały przepisom reformy rolnej, a jeśli objęte postępowaniem nieruchomości reformie rolnej nie podlegały, to Fundacja stała się ich właścicielem (przejście własności tych nieruchomości na rzecz Fundacji było wówczas skuteczne.

B. prawa materialnego:

1. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dekret wywołał skutek w postaci przejścia przedmiotowych nieruchomości na własność państwa, podczas gdy taka subsumpcja jest nieuprawniona, skoro Sąd nie ustalił, by przedmiotowe nieruchomości spełniały kryteria pozwalające na ich nacjonalizację;

2. art. 140 w związku z art. 155 § 1 K.c. oraz art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich niezastosowaniu, tj. pominięciu, że ze wskazanych przepisów wynika prawo właściciela do zbycia jego prawa, chociażby było sporne, przez co nabywca uzyskuje nie tylko prywatnoprawne prawo podmiotowe, ale również interes prawny do udziału w postępowaniach dotyczących rzeczy zbytej w takim samym zakresie, co zbywca.

Mając powyższe zarzuty na uwadze Fundacja wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi Fundacji przez:

a) stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w części, w jakiej dotyczy wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody Wielkopolskiego spraw administracyjnych w sensie materialnoprawnym dotyczących działek nr [...], [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]), nr [...] i cz. dz. nr [...] (odpowiadająca dawnej parceli 4, k. 1) w obrębie [...] (czyli spraw w sensie materialnoprawnym, w odniesieniu do których decyzja Wojewody z dnia [...] marca 2015 r. stała się ostateczna wskutek niewniesienia odwołania przez jakikolwiek legitymowany podmiot;

b) uchylenie zaskarżonej decyzji w pozostałej części oraz nakazanie Ministrowi, na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a.:

i. wydania, w terminie 14 dni od przekazania Ministrowi akt przedmiotowej sprawy przez Sąd, postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...], w zakresie, w jakim odwołanie to odnosiło się do (objętych odwołaniem wniesionym przez ANR) działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...] w obrębie [...];

ii. rozpoznania przez Ministra odwołań stron w pozostałym zakresie, w terminie 90 dni od daty przekazania akt przedmiotowej sprawy;

iii. zawarcia, w ramach wskazań, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., nakazu uwzględnienia przez Ministra w szczególności, czy tereny wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody [...] stanowiły część założenia pałacowo-parkowego jako elementy całości kompozycyjnej o charakterze bukolicznym

c) w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wydania rozstrzygnięcia wymienionego w pkt a) i pkt b) o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości (w odniesieniu do wszystkich spraw w sensie materialnoprawnym nią objętych;

d) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania;

2. w przypadku nieuwzględnienia wniosku zawartego w pkt 1 o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

3. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego;

4. rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 176 § 2 P.p.s.a.);

Skarga kasacyjna spadkobierców dawnego właściciela zarzuca naruszenie:

A. przepisów postępowania:

1. art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a oraz naruszenie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 2, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak rozpoznania skargi w jej granicach, w tym m.in. brak ustalenia, czy zaskarżona decyzja dotyczy jednej, czy wielu spraw administracyjnych w znaczeniu materialnym i brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skargi i wskutek tego zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji i odpowiednio stwierdzenia nieważności tej decyzji w części, w jakiej odnosiła się do ostatecznej decyzji Wojewody [...], u podstaw czego leżało zaniechanie zbadania i odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do następujących zarzutów skargi:

a) zarzutu naruszenia przez Ministra art. 16 § 1 w związki z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. przez ich niezastosowanie i uchylenie decyzji ostatecznej, tj. uchylenie decyzji Wojewody [...] w części, w jakiej sprawa w znaczeniu materialnoprawnym była już zakończona ostateczną decyzją;

b) zarzutu naruszenia przez Ministra art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 134 w związku z art. 28, art. 6 i art. 7 K.p.a. przez ich niezastosowanie polegające na uchyleniu decyzji Wojewody [...] w zakresie całego pkt 2, podczas gdy Minister powinien był wydać postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] w zakresie, w jakim odwołanie zostało wniesione przez podmiot nieposiadający legitymacji, a nadto z tego powodu, że decyzja Wojewody [...] jest decyzją ostateczną przynajmniej w odniesieniu do niektórych z działek;

przez co:

- doszło do nierozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy, albowiem wskazane wyżej zarzuty miały kluczowe znaczenie dla rozpoznania skargi;

- treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli instancyjnej, w szczególności w zakresie przyczyn i podstawy prawnej uchylenia zaskarżonej decyzji i oddalenia skargi w zakresie, w jakim żądała ona stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji;

2. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 30 § 4, art. 28 oraz art. 61 § 1 – 4 K.p.a. przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji, wynikające z uznania, że cofnięcie wniosku spowoduje utratę przez dany podmiot statusu wnioskodawcy również w razie braku umorzenia postępowania w stosunku do wnioskodawcy, podczas gdy tak długo, jak nie dochodzi do umorzenia postępowania w stosunku do wnioskodawcy należy uznać je za będące w toku, niezależnie od faktu czy wnioskodawca jest faktycznym adresatem korespondencji organu lub bierze czynny udział w postępowaniu;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 61 § 2 K.p.a. przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji, podczas gdy postępowanie w sprawie wnioskowej należy uznać za skutecznie wszczęte również w takim przypadku, gdy zostało wszczęte na wniosek osoby nieposiadającej interesu prawnego, zaś osoba posiadająca interes prawny przed uzyskaniem przez decyzję przymiotu ostateczności wyrazi zgodę na wszczęcie postępowania;

4. art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. przez zaniechanie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w części, w odniesieniu do której nie wniesiono skutecznie odwołania, a zatem Minister prowadzi w tej części postępowanie odwoławcze w odniesieniu do decyzji ostatecznej;

5. art. 145a § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 zd. 1 K.p.a. przez zaniechanie nakazania organowi stwierdzenia niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...]: (i) w części dotyczącej działek, do których przypisywał sobie prawo własności Skarb Państwa, ale w zakresie których Nadleśniczemu Nadleśnictwa [...] nie przysługiwała legitymacja do reprezentowania Skarbu Państwa oraz (ii) w części dotyczącej działek, w odniesieniu do których Skarb Państwa nie przypisywał sobie prawa własności;

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 30 § 4 i art. 28 K.p.a. przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji, wynikające z uznania, że brak jest interesu prawnego Fundacji do udziału w postępowaniu administracyjnym, pomimo że w sprawie występowały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż poprawna wykładnia art. 30 § 4 w związku z art. 28 K.p.a. prowadzi do wniosku, że nabywcy praw pod tytułem szczególnym posiadają interes prawny w tym samym zakresie co zbywcy;

7. art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. i wskutek tego uniemożliwienie dokonania kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w tej części, w jakiej Sąd I instancji uznał, że prawo własności zostało dotychczasowemu właścicielowi "odjęte" w ramach nacjonalizacji, bez wskazania przesłanek "odjęcia" nieruchomości i środków dowodowych świadczących o tym, że przesłanki te się ziściły w przedmiotowej sprawie, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż tok rozumowania Sądu w tej części nie poddaje się kontroli instancyjnej;

8. art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. i wskutek tego uniemożliwienie dokonania kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku przez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w tej części, w jakiej Sąd I instancji nie wskazał, dlaczego uznał, że nieruchomości, których dotyczy postępowanie, skutecznie przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, podczas gdy celem postępowania administracyjnego było właśnie rozstrzygnięcie spornej kwestii, czy przedmiotowe nieruchomości podlegały przepisom reformy rolnej, a jeśli objęte postępowaniem nieruchomości nie podlegały reformie rolnej, to Fundacja stała się ich właścicielem (przejście własności tych nieruchomości na rzecz Fundacji było wówczas skuteczne).

B. prawa materialnego:

1. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dekret wywołał skutek w postaci przejścia przedmiotowych nieruchomości na własność państwa, podczas gdy taka subsumpcja jest nieuprawniona, skoro Sąd nie ustalił, by przedmiotowe nieruchomości spełniały kryteria pozwalające na ich nacjonalizację;

3. art. 140 w związku z art. 155 § 1 K.c. oraz art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich niezastosowaniu, tj. pominięciu, że ze wskazanych przepisów wynika prawo właściciela do zbycia jego prawa, chociażby było sporne, przez co nabywca uzyskuje nie tylko prywatnoprawne prawo podmiotowe, ale również interes prawny do udziału w postępowaniach dotyczących rzeczy zbytej w takim samym zakresie, co zbywca.

Mając powyższe zarzuty na uwadze spadkobiercy dawnego właściciela wnieśli o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi Fundacji przez:

a) stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w części, w jakiej dotyczy wymienionych w pkt 2 decyzji Wojewody [...] spraw administracyjnych w sensie materialnoprawnym dotyczących działek nr [...], [...], [...], [...] (z wyjątkiem dawnej parceli katastralnej [...], karta [...]), nr [...] i cz. dz. nr [...] (odpowiadająca dawnej parceli [...], k. [...]) w obrębie [...] (czyli spraw w sensie materialnoprawnym, w odniesieniu do których decyzja Wojewody z dnia [...] marca 2015 r. stała się ostateczna wskutek niewniesienia odwołania przez jakikolwiek legitymowany podmiot;

b) uchylenie zaskarżonej decyzji w pozostałej części oraz nakazanie Ministrowi, na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a.:

i. wydania, w terminie 14 dni od przekazania Ministrowi akt przedmiotowej sprawy przez Sąd, postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa [...], w zakresie, w jakim odwołanie to odnosiło się do (objętych odwołaniem wniesionym przez ANR) działek [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...]. [...] [...], [...], [...], [...], części działki nr [...] i części działki nr [...] w obrębie [...];

ii. rozpoznania przez Ministra odwołań stron w pozostałym zakresie, w terminie 90 dni od daty przekazania akt przedmiotowej sprawy;

iii. zawarcia, w ramach wskazań, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., nakazu uwzględnienia przez Ministra w szczególności, czy tereny wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody [...] stanowiły część założenia pałacowo-parkowego jako elementy całości kompozycyjnej o charakterze bukolicznym

c) w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wydania rozstrzygnięcia wymienionego w pkt a) i pkt b) o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości (w odniesieniu do wszystkich spraw w sensie materialnoprawnym nią objętych;

d) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania;

2. w przypadku nieuwzględnienia wniosku zawartego w pkt 1 o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

3. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego;

4. rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 176 § 2 P.p.s.a.);

W uzasadnieniach obu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty zostały szeroko umotywowane.

W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie obu skarg kasacyjnych motywując zajęte stanowisko w sposób analogiczny jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. Fundacja podtrzymała swoje stanowisko w sprawie. Złożyła dodatkowe uzasadnienie zarzutów kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania ujęte wskazane w punktach A.2. i A.3. skargi kasacyjnej, a nadto podniosła, że przed Sądem Okręgowym w [...] (sygn. akt [...]) toczy się równolegle sprawa z powództwa Fundacji przeciwko (m.in.) Skarbowi Państwa z art. 222 § 1 K.c. o wydanie części nieruchomości, których dotyczy niniejsza sprawa.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. Fundacja uzupełniła uzasadnienie zarzutów kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania wskazane w punktach A.6.; A.1. lit a) i lit. b) oraz A.4 skargi kasacyjnej.

W piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożył replikę wobec stanowiska Fundacji wyrażonego w powyższym piśmie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne okazały się zasadne.

Na wstępie należy zauważyć, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.), który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Następnie wypada wskazać, iż postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek. Tym samym wypada przejść do oceny zarzutów kasacyjnych. Mając natomiast na uwadze, że skargi kasacyjne oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów procesowych.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 30 § 4, art. 28 oraz art. 61 § 1 – 4 K.p.a. w zakresie w jakim odwołują się do daty wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie i za datę tą uznają dzień [...] grudnia 2009 r., kiedy to Fundacja oraz ówcześni spadkobiercy dawnego właściciela wystąpili po raz pierwszy z wnioskiem w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia. Prowadzenie tegoż postępowania, a w szczególności legalność jego zakończenia nie była przedmiotem oceny organów i Sądu I instancji w toku niniejszej sprawy, a to z uwagi na jego odrębność od postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie. Zaskarżony wyrok w powyższym zakresie odpowiada treści art. 134 § 1 P.p.s.a. Mogłoby to na gruncie art. 61 § 1 K.p.a. stanowić wadę badanej sprawy, gdyby wniosek Fundacji z dnia 24 maja 2011 r., inicjujący aktualne postępowanie w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia, nawiązywał do poprzedniej sprawy domagając się w szczególności kontynuowania postępowania wywołanego pierwszym wnioskiem. Analiza treści wniosku z dnia [...] maja 2011 r. a także kolejnych pism Fundacji składanych w toku tegoż postępowania nie pozwala jednak przyjąć, iż wolą Fundacji było kontynuowanie postępowania wywołanego wnioskiem z dnia [...] grudnia 2009 r. Powyższym pismom Fundacji sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika nie można przypisać cech niedbałości, nieczytelności czy niezręcznego zredagowania, które na gruncie art. 64 § 2 K.p.a. wymagałoby wyjaśnienia zgłoszonego żądania. Z ich lektury wynika jednoznaczny wniosek wskazujący na wolę Fundacji wszczęcia kolejnego (nowego) postępowania w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia, uwzględniającego zarówno treść uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, jak i fakt dokonanej w dniu [...] kwietnia 2010 r. przez spadkobierców dawnego właściciela darowizny na rzecz Fundacji określonych praw. Tym samym trafnie uznano, iż to Fundacja jest wnioskodawcą niniejszego postępowania, zaś spadkobiercy dawnego właściciela wstąpili do tegoż postępowania w następstwie wniosku z dnia [...] listopada 2017 r.

Powyższe implikuje krytyczną ocenę zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 30 § 4 K.p.a. Przepis ten stanowi, iż w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Następstwo procesowe uregulowane powyższym przepisem jest konsekwencją następstwa prawnego w prawie materialnym i polega na wstąpieniu do postępowania innego podmiotu na miejsce podmiotu, który dotychczas był jego stroną. Oznacza zatem, że poprzednik ustępuje z postępowania, a następca wstępuje w jego sytuację procesową, tak jakby od początku był stroną postępowania. Nie stanowi natomiast następstwa procesowego wejście do postępowania nowej osoby działającej obok dotychczasowej strony (vide: A.Matan [w:] G.Łaszczyca, C.Martysz, A.Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I, wyd. III, Lex 2010, uwagi do art. 30). Z taką zaś sytuacją procesową mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Ponadto przepis art. 30 § 4 K.p.a. formułuje wymóg, aby zdarzenia prawne rodzące następstwo procesowe, tak succesio mortis causa, jak i succesio inter vivos, nastąpiły w toku postępowania, a zatem w określonym przedziale czasowym, pomiędzy rozpoczęciem, a zakończeniem postępowania konkretnego administracyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 22 lutego 2000 r. sygn. akt I SA 310/99, Lex nr 55755). Przesłanka ta również nie jest spełniona w niniejszej sprawie skoro Fundacja swoje uprawnienia do przedmiotu postępowania wywodzi z czynności prawnych mających miejsce przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie, z których ostatnia, tj. umowa darowizny pomiędzy spadkobiercami dawnego właściciela i Fundacją, miała miejsce w dniu [...] kwietnia 2010 r. W konsekwencji Fundacja na gruncie art. 30 § 4 K.p.a. nie stała się następcą procesowym poprzedniej strony postępowania, a tym samym, w ujęciu procesowym nie uzyskała, pochodzącego od spadkobierców dawnego właściciela, interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 K.p.a. Nie można zatem z punktu widzenia powyższych okoliczności potwierdzić zasadności, podnoszonych w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zarzutów naruszenia art. 30 § 4, art. 28 oraz art. 61 § 1 – 4 K.p.a.

Nie są także trafnie podniesione zarzuty naruszenia art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. Odnosząc się do powyższych zarzutów w pierwszej kolejności należy dokonać oceny ich zasadności z punktu widzenia norm procesowych przywołanych przez autorów obu skarg kasacyjnych. Sąd I instancji analizując kwestię zakresu zaskarżonej decyzji trafnie odwołał się treści art. 138 § 2 i art. 134 K.p.a. wyprowadzając wniosek, iż organ odwoławczy rozstrzygał w odniesieniu do całego postępowania organu I instancji, a więc miał podstawy do rozstrzygnięcia sprawy m.in. w zakresie wskazanym w pkt 2 decyzji organu I instancji, mimo, iż Skarb Państwa – PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], wnosząc odwołanie w powyższym zakresie, nie było właścicielem wszystkich działek wskazanych w tymże punkcie decyzji organu I instancji. W powyższej kwestii należy zauważyć, iż z istoty postępowania odwoławczego wynika, że jest ono oparte na zasadzie skargowości, a tym samym w sytuacji, w której decyzja zawiera wyodrębnione, samodzielne rozstrzygnięcia, strona ma prawo odwołać się zarówno od całej decyzji, jak też ograniczyć ten środek zaskarżenia do jej części, jeżeli część ta nie wpływa na treść pozostałych rozstrzygnięć nią objętych, mogących samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. W takim wypadku rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji, od którego strona nie wniosła skutecznie odwołania, winno stać się ostateczne (art. 16 § 1 K.p.a.). Skoro bowiem art. 104 § 2 K.p.a. dopuszcza wydanie decyzji częściowej, to w przypadku wniesienia odwołania jedynie od wyodrębnionej części decyzji, organ odwoławczy jest zobowiązany do rozpoznania odwołania we wskazanym w nim zakresie. Powyższe jest jednak uwarunkowane wystąpieniem podzielności zaskarżonej decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 872/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe uwagi należy uzupełnić stwierdzeniem, iż zasadniczym elementem odwołania jest niezadowolenie z decyzji wydanej przez organ I instancji skierowane przeciwko któremuś z elementów składających się na tą decyzję (vide: B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 1996 r., s. 563; wyrok NSA z dnia 28 stycznia 1998 r. sygn. akt I SA/Gd 735/96, Lex nr 1684789). Odwołanie jest zatem zupełnie niesformalizowanym co do treści środkiem prawnym, który ma służyć zapewnieniu maksymalnego ułatwienia obrony interesów strony (vide: E.Iserzon [w:] E.Iserzon, J.Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, WP 1970, s. 227; wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r. sygn. akt SA 1461/81, ONSA 1981/2/71). W niniejszej sprawie decyzja organu I instancji podzielona zastała na trzy części, a podzielność determinowana była treścią podjętego przez organ rozstrzygnięcia. W tej sytuacji skierowanie odwołania Skarbu Państwa – PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] wobec jednej z tak wyodrębnionych części decyzji uruchamia postępowanie odwoławcze zobowiązując organ odwoławczy do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej w granicach dokonanego zaskarżenia (vide: wyrok NSA z dnia 9 października1992 r. sygn. akt V SA 137/92, ONSA 1993/1/22; J.Zimmermann, Glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r. sygn. akt III AZP 11/86, PiP 1989/8, s. 147).

Należy także zauważyć, iż zarzut kasacyjny postawiony w powyższym zakresie abstrahuje zupełnie od przyjętej w przepisach K.p.a. konstrukcji odwołania i zakresu kompetencji organu odwoławczego. Aby zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia. Konieczne jest aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (vide: wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r. sygn. akt V SA 721/92, ONSA 1992/3-4/95). W tej sytuacji organ odwoławczy, nie będąc związany granicami i podstawami odwołania, może, a nawet powinien, rozpatrzyć sprawę w granicach nie objętych zakresem odwołania, jeżeli jest to niezbędne dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Jedynym ograniczeniem dla organu odwoławczego jest zakaz reformationis in peius (art. 139 K.p.a.) (vide: W.Chróścielewski, Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Dom Wydawniczy ABC 2002 r., s.162 – 163; wyrok SN z dnia 9 czerwca 1999 r. sygn. akt III RN 7/99, OSNP 2000/9/338; wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 218/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy zauważyć, iż specyfika odwołania uregulowanego w przepisach K.p.a. niemożliwym czyni paralelę systemową do rozwiązań prawnych tyczących środków zaskarżenia funkcjonujących w procedurze cywilnej (apelacji, skargi kasacyjnej), a to chociażby z uwagi na sformalizowany charakter owych środków, wyraźnie akcentujący zakres zaskarżenia (art. 378 i art. 39813 K.p.c.).

W świetle powyższych uwag brak jest podstaw do tego aby domagać się uznania za niedopuszczalne, w rozumieniu art. 134 K.p.a., odwołania wniesionego przez podmiot będący stroną niniejszego postępowania, tylko z tego powodu, że część nieruchomości objętych zaskarżonym rozstrzygnięciem nie stanowi przedmiotu jego prawa. W konsekwencji bezzasadnie autorzy kasacji formułują zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 145a § 1 P.p.s.a. w związku z art. 134 K.p.a. Nie można także zgodzić się z autorami kasacji, iż decyzja organu I instancji, będąc zaskarżoną przez podmiot postępowania, uzyskała walor ostateczności w odniesieniu do takich jej elementów, które nie zostały nawet dostatecznie wyodrębnione przez organ I instancji aby móc stanowić odrębne części decyzji. Niezasadne są zatem podnoszone w powyższym kontekście zarzuty kasacyjne naruszenia art. 6, art. 7 i art. 16 § 1 K.p.a. Z powyższego punktu widzenia autorzy kasacji bezpodstawnie dopatrują się ze strony Sądu I instancji naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez akceptację wadliwego zastosowania w toku postępowania administracyjnego art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., a w szczególności nieodwołania się do nieważności postępowania przez niezastosowanie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

Nie są także trafnie podniesione zarzuty kasacyjne naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. zarówno w kontekście niewyjaśnienia użytego w motywach zaskarżonego wyroku pojęcia "odjęcie" prawa własności dotychczasowemu właścicielowi w ramach reformy rolnej, jak i braku wyjaśnienia, że nieruchomości, których dotyczy postępowanie, skutecznie przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej. Zgodnie z przepisem art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. Autorzy kasacji stawiając powyższy zarzut powołują się na niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Z taka tezą nie można się zgodzić, w sytuacji gdy Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a., a w motywach wyroku przeprowadził wywód prawny podzielając argumentację organu odwoławczego o braku interesu prawnego Fundacji w inicjowaniu postępowania w trybie art. 5 ust. 1 rozporządzenia. Powyższe dostatecznie wskazuje podstawę rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, o których mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a.

Odnosząc się do powyższych zarzutów należy także zauważyć, iż w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 7 do art. 141; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011r. sygn. akt I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017r. sygn. akt I OSK 2693/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z sytuacją tego rodzaju nie mamy do czynienia w badanej sprawie. Okoliczność, iż określone elementy argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zostały rozwinięte w sposób zadowalający dla autorów kasacji nie stanowi naruszenia powyższego przepisu. Natomiast ewentualna wadliwość motywacji Sądu I instancji w zakresie przeprowadzonego wywodu prawnego stanowi generalnie wynik naruszenia konkretnych przepisów i nie przekłada się na naruszenie dyspozycji art. 141 § 4 P.p.s.a.

Niezależnie od powyższych uwag należy zauważyć, iż niemożliwa do zaakceptowania jest teza kasacji o nieczytelnym użyciu w motywach zaskarżonego wyroku pojęcia "odjęcie" prawa własności. Zarówno samo pojęcie, jak i kontekst w jakim zostało użyte, nie pozostawiają wątpliwości, iż Sąd I instancji użył go w znaczeniu "odebrania komuś czegoś", i taki też charakter – w obrazowym uproszczeniu – miały działania nacjonalizacyjne na podstawie dekretu o reformie rolnej. Nie jest natomiast oparty na prawdzie zarzut, iż Sąd I instancji nie wyjaśnił na jakiej podstawie przedmiotowe nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa. Sąd I instancji wyraźnie wskazał, iż była to norma art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Okoliczność, iż autorzy kasacji powyższej motywacji nie podzielają w odniesieniu do wszystkich nieruchomości dawnego właściciela objętych działaniem reformy rolnej, nie jest podstawą dla zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.

Trafne natomiast okazały się zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a. Jakkolwiek w samych formułach zarzutów kasacyjnych jako naruszony wskazany został art. 61 § 2 K.p.a., to należy dostrzec, iż w zarzutach obu skarg kasacyjnych oraz w ich motywach jako naruszony przywołany został także art. 61 § 1 K.p.a. w zakresie zarzucanego braku strony postępowania administracyjnego. Czyni to zadość wymaganiu art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W orzecznictwie ugruntowane jest bowiem zapatrywanie, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone zaskarżonym wyrokiem, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (vide: uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Odniesienie się do kwestii naruszenia art. 61 § 1 K.p.a. wypada poprzedzić uwagą, iż autorzy skarg kasacyjnych bezzasadnie upatrują w okolicznościach niniejszej sprawy naruszenia art. 61 § 2 K.p.a. Przepis ten stanowi, iż organ może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody – postępowanie umorzyć. Regulacja ta ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w sytuacji gdy postępowanie może być wszczęte wyłącznie na wniosek strony, a brak jest wniosku podmiotu uprawnionego do wszczęcia postępowania. Zachodzi natomiast "szczególnie ważny interes strony", który przemawia za wszczęciem postępowania z urzędu. Przyjmuje się, że ocena, czy interes strony w rozumieniu art. 61 § 2 K.p.a. jest szczególnie ważny, należy do organu wszczynającego postępowanie (vide: R.Hauser, Wszczęcie postępowania administracyjnego, RPEiS 1998/1, s. 7; G.Łaszczyca, Szczególny przypadek wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, PiP 2002/1, s. 69–70). Szczególnie ważny interes strony obejmuje bardzo nieliczne sytuacje, w których strona sama nie inicjuje postępowania, z przyczyn m.in. zdrowotnych lub społecznych, a kwestia podlegająca rozstrzygnięciu jest na tyle istotna, a jednocześnie pilna, że usprawiedliwia przełamanie zasady skargowości (art. 61 § 1 K.p.a.) i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a.). Przy czym organ i tak pozostaje zobowiązany uzyskać zgodę strony na kontynuowanie postępowania, a w razie jej braku umorzyć postępowanie. Tego rodzaju szczególne okoliczności nie występują w badanej sprawie, a co więcej nie ma też przeszkód do inicjowania przedmiotowego postępowania przez podmioty do tego uprawnione. Tym samym nieadekwatnie do okoliczności sprawy podniesiony został zarzut naruszenia art. 61 § 2 K.p.a.

W świetle tego co zostało już powiedziane, to Fundacja wnioskiem z dnia [...] maja 2011 r. wszczęła postępowanie w niniejszej sprawie. Organ I instancji uznał ów wniosek za pochodzący od strony postępowania i rozstrzygnął sprawę merytorycznie na gruncie § 5 ust. 1 rozporządzenia w związku z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. W toku postępowania odwoławczego do sprawy wstąpili spadkobiercy dawnego właściciela, którzy w piśmie z dnia [...] listopada 2017 r. nie tylko zgłosili swój udział w toczącym się postępowaniu ale także poparli wnioski i stanowisko Fundacji wyrażone w dotychczasowym postępowaniu, czyniąc je własnymi. Ponadto wnieśli o dalsze prowadzenie postępowania w sprawie bez konieczności powtarzania jakichkolwiek czynności procesowych dokonanych w toku sprawy. Jakkolwiek spadkobiercy w ww. piśmie wskazali, iż wnoszą o dalsze prowadzenie postępowania zgodnie z treścią pisma z dnia [...] grudnia 2009 r., to jednak wyraźnie podkreślili także, iż dalsze prowadzenie postępowania winno nastąpić "z uwzględnieniem późniejszego doprecyzowania i rozszerzenia wniosku", a zatem zgodnie z pismem Fundacji z dnia [...] maja 2011 r., będącym wnioskiem wszczynającym niniejsze postępowanie. Powyższe pismo nie doczekało się adekwatnej reakcji ze strony organu odwoławczego. Pominięcie jego treści jest tym bardziej niezrozumiałe, gdy uwzględni się stanowisko procesowe zajęte przez ten organ w kwestii podmiotu legitymowanego do wystąpienia z wnioskiem w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia. Trafnie wskazują autorzy kasacji – przy założeniu, iż Fundacja nie jest podmiotem legitymowanym do wszczęcia postępowania na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia – podmiot, którego organ odwoławczy uważa za posiadacza takowej legitymacji, wstąpił do tegoż postępowania pismem z dnia [...] listopada 2017 r., popierając wszystkie działania podjęte przez dotychczasowego wnioskodawcę.

W takiej sytuacji uznać należy, iż z pominięciem powyższych okoliczności nastąpiło uchylenie decyzji organu I instancji w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i umorzenie w tym zakresie postępowania organu I instancji jako bezprzedmiotowego. Kwestia wstąpienia spadkobierców dawnego właściciela do niniejszego postępowania i popieranie przez nich wniosku złożonego w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia nie doczekała się rozważenia przez organ odwoławczy na gruncie art. 61 § 1 K.p.a. Pominął ją także Sąd I instancji, a powyższe naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Okoliczność, iż ww. pismo spadkobierców dawnego właściciela zostało potraktowane przez organy administracji jako nowy wniosek tych podmiotów złożony w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia, nie odpowiada zarówno wyraźniej treści tegoż pisma, jak i intencjom jego autorów, którzy jednoznacznie wskazują, iż nie chcą cofnięcia postępowania w czasie, a nadto uznają, że "czynności podjęte przez nich w 2017 r. konwalidowały braki podmiotowe po stronie wnioskodawców".

Przepis art. 61 § 1 K.p.a. jest emanacją zasady skargowości i oficjalności. Nie jest to jednak norma, na podstawie której można ustalić, w jaki sposób ma dojść do wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie. O tym rozstrzygają przepisy prawa materialnego, które wskazują, czy inicjatywa w powstaniu danej treści stosunku materialnoprawnego ma wyjść od strony, czy też organ administracji powinien ten stosunek skonkretyzować z urzędu (vide: wyroki NSA z dnia 13 listopada 2007 r. sygn. akt II OSK 1010/06; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2007 r. sygn. akt II OSK 1314/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z normy § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia jednoznacznie wynika, iż postępowanie w sprawie uznania, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu o reformie rolnej wszczynane jest na wniosek strony ubiegającej się o takie uznanie. Skoro zatem organ rozstrzyga sprawę według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu ferowania decyzji, to wypada skonstatować, iż organ odwoławczy w czasie podejmowania zaskarżonej decyzji miał wiedzę, że podmioty, które uznaje za legitymowane do wszczęcia przedmiotowego postępowania, wystąpiły z takim wnioskiem w tej sprawie. Brak jest zatem podstaw do tego aby twierdzić, iż badane postępowanie administracyjne, w dniu ferowania zaskarżonej decyzji, było bezprzedmiotowe z uwagi na brak wniosku uprawnionego podmiotu. Powyższe nie pozwalało organowi odwoławczemu umorzyć postępowania pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.), lecz rodziło konieczność zdecydowania o tym, czy, a jeżeli tak, to które z dotychczas podjętych czynności procesowych winny zostać powtórzone, skoro podmiot mający przymiot strony wstąpił do sprawy, ale nastąpiło to dopiero w postępowaniu odwoławczym. Decyzje w tej kwestii organ winien podjęć po analizie stanowiska strony w tej kwestii, mając jednocześnie na uwadze, iż to nie względy formalistyczne winny mieć pierwszorzędne znaczenie w powyższym zakresie, lecz umożliwienie stronie podejmowania w toku postępowania takich działań, które pozwolą jej zadbać o należytą ochronę własnych interesów prawnych (vide: wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2394/10; wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 2601/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W powyższym zakresie należy także mieć na względzie, iż treść stosunku materialnoprawnego, który ma zostać skonkretyzowany wydaną w niniejszej sprawie decyzją, nie opiewa na przyznanie konkretnemu podmiotowi określonych praw lub nałożenie nań obowiązków, ale na uznaniu, czy określona nieruchomość podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu o reformie rolnej. Powyższa kwestia, wobec zblatowania w toku postępowania stanowisk Fundacji i spadkobierców dawnego właściciela, także winna zostać uwzględniona przy decydowaniu o ewentualnym powtórzeniu czynności procesowych z udziałem podmiotów mających przymiot strony.

Nie są natomiast zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego. Jak już powyżej była o tym mowa, Fundacja w toku badanej sprawy nie stała się następcą procesowym spadkobierców dawnego właściciela w trybie art. 30 § 4 K.p.a. Jej udział w niniejszym postępowaniu w charakterze strony wymagał zatem wykazania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. Zgodnie z powyższym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym interes prawny powinien mieć swoje źródło w przepisach prawa materialnego. O tym, czy określony podmiot jest stroną postępowania administracyjnego, nie decyduje jego wola, czy też subiektywne przekonanie w powyższej kwestii. Mieć interes prawny, to tyle co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu – strony postępowania (vide: wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 2226/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym stwierdzenie istnienia interesu prawnego to nic innego jak ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Nie budzi wątpliwości, że interes prawny może wynikać z norm nie tylko zaliczanych do prawa administracyjnego ale także do innych dziedzin prawa, w tym także do prawa cywilnego, a zwłaszcza rzeczowego (vide: wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1101/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Fundacja wskazuje, iż źródłem jej interesu prawnego jest prawo własności do nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem, które Fundacja nabyła od spadkobierców dawnego właściciela. Stało się to najpóźniej na podstawie umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2010 r., mocą której spadkobiercy dawnego właściciela darowali Fundacji określone prawa i roszczenia do majątku ziemskiego i kompleksu pałacowego w [...], a Fundacja darowiznę przyjęła. Wskazanie, czy Fundacji rzeczywiście przysługuje tytuł własności do nieruchomości objętych badanym postępowaniem wymaga odniesienia się do dwóch kwestii: zakresu nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości w trybie dekretu o reformie rolnej oraz charakteru roszczenia o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu o reformie rolnej.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że dekret o reformie rolnej dotyczył nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko te nieruchomości, jeśli spełniały inne jeszcze warunki określone w dekrecie, przechodziły na własność Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu. Przejście prawa własności następowało z mocy prawa, bez konieczności wydania decyzji przez organ administracji publicznej i było to nabycie prawa o charakterze pierwotnym (vide: uchwała TK z dnia 16 kwietnia 1996 r. sygn. akt W 5/95 (OTK Zb.Urz. 1996/2/13); uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 13 października 1951 r. sygn. akt C 427/51 – zasada prawna (OSN 1953/1/1), uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 7 czerwca 1962 r. sygn. akt I C 11/62 – zasada prawna (OSNC 1963/6/112); uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 (ONSA 2006/5/123); uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10 (ONSAiWSA 2011/2/23). Przepisy dekretu o reformie rolnej pozbawione były szczegółowych regulacji proceduralnych regulujących kwestię odebrania prawa własności dotychczasowemu właścicielowi. Skarb Państwa uzyskiwał własność nieruchomości bez potrzeby podejmowania jakiejkolwiek odrębnej czynności prawnej, w szczególności orzeczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, a jednocześnie skutek rzeczowy określony w art. 2 dekretu o reformie rolnej mógł nastąpić tylko wobec nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym o określonych w dekrecie cechach. Dodatkowo należy zauważyć, iż powyższy przepis wskazywał na bezzwłoczność przejścia na Skarbu Państwa wszystkich nieruchomości ziemskich wymienionych w punktach b – e. Przejście własności następowało bez żadnego wynagrodzenia i dotyczyło całości nieruchomości ziemskich opisanych w powyższym przepisie. Powyższy sposób pozbawienia własności dotychczasowych właścicieli miał w istocie charakter rewolucyjny, na co trafnie zwraca uwagę organ odwoławczy. Generalność samego aktu wywłaszczenia, a nadto skala i tempo dokonanych na jego podstawie przekształceń własnościowych, w połączeniu z faktem, iż skutek wywłaszczenia następował w czasie trwającej wojny (w dniu 13 września 1944 r.), w okresie ogromnych strat ludnościowych i podczas bezprecedensowej migracji ludności, w sposób nieuchronny prowadzi do konkluzji, iż realizacja reformy rolnej była często dokonywana w sposób wadliwy, a przejmowane nieruchomości niejednokrotnie nie spełniały kryteriów pozwalających na ich wywłaszczenie w ramach reformy rolnej, w szczególności nie wypełniały kryteriów określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Wobec takich nieruchomości ówczesne organy administracji także stosowały regulacje prawne mające źródło w przepisach dekretu o reformie rolnej, jak i w później wydawanych aktach wykonawczych, chociażby w przepisach dekretu Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz. 233 ze zm.), kreującego podstawę prawną do wydawania przez urzędy ziemskie zaświadczeń stwierdzających, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, co następnie było podstawą wpisu prawa własności do księgi wieczystej (vide: uchwała SN z dnia 17 lutego 2011 r. sygn. akt III CZP 121/10, OSNC 2011/10/109). W drodze tego rodzaju działań Skarb Państwa stawał się ostatecznie właścicielem owych nieruchomości, choć u ich źródła leżało wadliwe (bezprawne) przeświadczenie ówczesnych organów administracji, iż nieruchomości te podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej, a tym samym ex lege stały się własnością Skarbu Państwa. Powyższe uwagi wskazują, iż samo objęcie przez ówczesne organy administracji określonej nieruchomości przepisami dekretu o reformie rolnej prowadziło w istocie do nabycia ich własności przez Skarb Państwa, choć w odniesieniu do tych nieruchomości, które nie wypełniały przesłanek art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej, nie mogło to nastąpić ex lege. Skutki wynikające z powyższych działań organów administracji – zasługujące rzecz jasna na krytyczną ocenę z punktu widzenia współczesnych standardów ochrony prawnej – nie powinny być pomijane przy ocenie tego kto stawał się właścicielem nieruchomości uznawanych przez ówczesne władze za podlegające dekretowi o reformie rolnej. W konsekwencji właściciel nieruchomości objętej faktycznym działaniem przepisów dekretu o reformie rolnej tracił tytuł własności, stając się wyłącznie dawnym (wywłaszczonym) właścicielem.

Naprawieniu skutków takich nieprawidłowości służy przepis § 5 rozporządzenia, który pozwala na rozstrzyganie sporu o to, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu o reformie rolnej (vide: postanowienie TK z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt P 107/08, OTK-A Zb.Urz. 2010/3/27; uchwała SN z dnia 27 września 1991 r. sygn. akt III CZP 90/91, OSNCP 1992/5/72; uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06; uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Rozstrzygniecie podejmowane w trybie tegoż przepisu stanowi wyłączną podstawę uzyskania wiedzy, że określona nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, a zatem Skarb Państwa nie nabył ex lege w powyższym trybie jej własności. W tym znaczeniu powyższe rozstrzygniecie wywiera skutek prawnorzeczowy stanowiąc niezbędny prejudykat dla możliwości podejmowania dalszych działań prawnych wobec powyższej nieruchomości (vide: wyrok SN z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt II CSK 128/12, OSNC 2013/6/79). Tym samym sformułowanie żądania na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia aktualizuje się wyłącznie wtedy, gdy określoną nieruchomość objęto działaniem dekretu o reformie rolnej, z uwagi na treść jego art. 2 ust. 1 lit. e). Okoliczność ta winna wyraźnie wynikać z dokumentów wytworzonych w czasie przeprowadzania reformy rolnej (vide: wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1761/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Trafnie w takiej sytuacji wskazuje organ odwoławczy, iż celem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia jest zaprzeczenie skutkowi wynikającemu z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. O rozstrzygniecie to występuje określony podmiot, ale nie z tego powodu, że jest nadal właścicielem nieruchomości, lecz z uwagi na to, że jest jej dawnym (wywłaszczonym) właścicielem. To dopiero rozstrzygnięcie wydane na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wskazujące, iż określona nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, potwierdzi, iż podmiot ten, uważany dotychczas za dawnego (wywłaszczonego) właściciela, nie utracił własności w trybie powyższego przepisu. Konstrukcja owej regulacji potwierdza zatem, iż do wystąpienia z wnioskiem w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia legitymowany jest dawny (wywłaszczony) właściciel, a nie podmiot, któremu nadal przysługuje tytuł własności do nieruchomości. Trafnie wskazuje organ odwoławczy, iż podmiot będący właścicielem nieruchomości nie ma interesu prawnego w wydaniu rozstrzygnięcia na podstawie art. § 5 ust. 1 rozporządzenia i domagania się wyłączenia jego nieruchomości spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Nie można zatem potwierdzić, iż wskutek objęcia określonej nieruchomości przepisem art. 2 ust. 1 dekretu, także tego faktycznego, będącego konsekwencją wadliwego zastosowania powyższego przepisu, dawny właściciel zachował do niej jakiś rodzaj prawa własności (własność sui generis), którym może rozporządzać w drodze czynności prawnych inter vivos lub mortis causa. W konsekwencji, spadkobiercy dawnego (wywłaszczonego) właściciela prawa tegoż nie mogli nabyć, aby następnie skutecznie przekazać Fundacji (nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet). Powyższego zapatrywania nie podważa deklaratywny charakter decyzji wydawanej na podstawie § 5 rozporządzenia (vide: wyrok TK z dnia 3 lipca 2007 r., SK 1/06 (Dz.U. z 2007 r. nr 124, poz. 871); wyrok SN z dnia 28 lipca 2004 r. sygn. akt III CK 296/03, Biuletyn SN 2005/1, s. 11; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2444/92, niepubl.). Potwierdzenie, iż określona nieruchomość nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej nie oznacza, iż dawnemu właścicielowi tytuł własności przysługiwał także przed wydaniem rozstrzygnięcia na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia. Rozstrzygniecie w powyższym trybie stanowi wyłączną podstawę uzyskania wiedzy, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (vide: wyrok SN z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt II CSK 128/12, OSNC 2013/6/79). Tym samym, tak długo jak nie zostanie wydane korzystne dla strony rozstrzygniecie w powyższym trybie, nie może ona skutecznie dowodzić, iż jest właścicielem nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa. Deklaratywny charakter decyzji wydawanych na podstawie § 5 rozporządzenia potwierdza jedynie – w razie korzystnego dla strony rozstrzygnięcia – że dawny właściciel tytułu do nieruchomości nie utracił. Do tego momentu nieruchomość uważana jest za przedmiot własności Skarbu Państwa.

Z powyższego punktu widzenia nie można potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej w związku z art. 140 i art. 155 K.c. Fundacja nie nabyła bowiem od spadkobierców dawnego właściciela prawa własności nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem, a zatem własność nieruchomości nie była źródłem jej interesu prawnego w badanej sprawie.

Powyższa regulacja nie została także naruszona z uwagi na charakter postępowania w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia. Wskutek objęcia określonej nieruchomości działaniem przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, w tym także tego będącego konsekwencją wadliwego zastosowania powyższego przepisu, dawny właściciel tracił prawo do nieruchomości. W to miejsce uzyskiwał wyłącznie uprawnienie do żądania uznania, iż określone nieruchomości nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Pomimo, iż spór w powyższym zakresie ma charakter sporu o własność, co trafnie dostrzegają autorzy kasacji, to dla jego rozstrzygnięcia przyjęta została droga administracyjna, a tym samym sprawy te rozstrzygane są w drodze decyzji administracyjnej. Przepis § 5 rozporządzenia jest zatem normę szczególną w rozumieniu art. 2 § 3 K.p.c., stanowiąc podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego (vide: uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 13 października 1951 r. sygn. akt C 427/51, OSN 1953/1/1; uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06; uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Trafnie wskazuje organ odwoławczy, a za nim także Sąd I instancji, iż uprawnienia i obowiązki z zakresu prawa publicznego co do zasady są niezbywalne i wygasają wraz ze śmiercią podmiotu uprawnionego, chyba że istnieje szczególna norma prawna dająca podstawę do zachowania takiego uprawnienia lub jego przeniesienia (vide: M.Kruszyńska-Kośmicka, Wyjątki od zasady nieprzenoszalności praw i obowiązków administracyjnych, PiZ 2019, t. 20, z. 3, str. 39 – 48; wyrok NSA z dnia 2 września 2015 r. sygn. I OSK 187/14; wyrok NSA z dnia 15 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 879/17; wyrok NSA z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1849/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Przykładem takiej normy prawnej jest art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097), który przyznaje prawo do żądania rekompensaty także spadkobiercom osoby uprawnionej. Innym przykładem jest art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.), który przyznaje prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości również spadkobiercom poprzedniego właściciela. Co do zasady jednak publiczne prawa i obowiązki pozostają trwale związane z osobą, dla której zostały ustanowione, a obecnie obowiązujące przepisy wykluczają przenoszenie publicznych praw i obowiązków w drodze sukcesji innej niż spadkobranie (vide: wyrok NSA z dnia 15 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 879/17; wyrok NSA z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1849/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem przepisy prawa publicznego nie wskazują możliwości przeniesienia na konkretny podmiot żądania wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia, to Fundacja nie mogła nabyć powyższego żądania od spadkobierców dawnego właściciela w drodze czynności inter vivos. Żądanie powyższe nie jest zbywalnym prawem majątkowym, a zatem nie mogło przejść na Fundację i nadal przynależy spadkobiercom dawnego właściciela, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy w piśmie z dnia 14 lipca 2020 r. (vide: wyrok NSA z dnia 13 października 1999 r. sygn. akt IV SA 1349/99, niepubl.). Tym samym Fundacja nie może skutecznie powołać się na cesję żądania wszczęcia postępowania w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia, jako na źródło swego interesu prawnego w niniejszej sprawie.

Na marginesie powyższych uwag należy także zauważyć, iż autorzy obu kasacji zdają się pomijać charakter postępowania, które zainicjowane zostało wnioskiem Fundacji, a do którego wstąpili spadkobiercy dawnego właściciela. Spór rozstrzygany w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia zakłada przekonanie strony postępowania, iż określone nieruchomości objęte zostały działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz, że objęcie to nastąpiło z naruszeniem powyższego przepisu. Kwestie wieczystoksięgowe dla toku niniejszego postępowania nie mają charakteru istotnego, tak samo jak nie miały takiego charakteru dla możliwości przejścia na Skarb Państwa prawa własności w trybie reformy rolnej. Zatem kwestia ewentualnego obalenia domniemania wynikającego z ujawnienia w księgach wieczystych prawa własności dawnego właściciela nieruchomości (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece) nie ma wpływu na możliwość prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia.

Podobnie wadliwe jest stanowisko Fundacji upatrujące jej interesu prawnego w fakcie wytoczenia powództwa windykacyjnego przed sąd powszechny, obejmującego część nieruchomości zgłoszonych w badanym postępowaniu. Jak już była o tym mowa, rozstrzygniecie sporu w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia wywiera skutek prawnorzeczowy stanowiąc niezbędny prejudykat dla możliwości podejmowania dalszych działań prawnych wobec nieruchomości (vide: wyrok SN z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt II CSK 128/12, OSNC 2013/6/79). Z tego też powodu, to badana sprawa ma charakter prejudycjalny wobec sporu windykacyjnego, nie zaś odwrotnie. Wytoczenie powództwa windykacyjnego nie oddziałuje na badaną sprawę, także w zakresie interesu prawnego wnioskodawcy.

Podstawą interesu prawnego Fundacji nie jest także tzw. prawo refleksowe. Prawo to kształtuje specyficzną więź prawną między podmiotem dysponującym publicznym prawem podmiotowym o charakterze pozytywnym, a osobą trzecią dysponującą prawem publicznym negatywnym (vide: A.Matan [w:] G.Łaszczyca, C.Martysz, A.Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I, LEX 2010, uwagi do art. 28). Podmiot powołujący się na interes prawny w ramach prawa refleksowego nie jest zwolniony z obowiązku wskazania konkretnej normy prawa materialnego, z której wywodzi swoje uprawnienie, natomiast konieczność udzielenie ochrony procesowej takiej osobie powstaje tylko wówczas, gdy ma miejsce naruszenie jej interesu prawnego, a brak jest bezpośredniego związku między jej sytuacją, a normą prawa materialnego, z której wynika interes prawny podmiotu naruszającego ten interes (vide: wyrok NSA z dnia 28 września 2009 r. sygn. akt II GSK 62/09; wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 27/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Żaden z powyższych warunków nie jest zachowany. Fundacja nie jest w stanie wskazać źródła osobistego, własnego, indywidualnego, konkretnego i aktualnego interesu prawnego w niniejszej sprawie, a nadto do sprawy wstąpili spadkobiercy dawnego właściciela uważani przez organ odwoławczy za stronę postępowania, prezentując, w kwestii prawidłowości zastosowania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, stanowisko zbieżne z tym co podnosi Fundacja.

Interesu prawnego Fundacji nie można także opierać na dostatecznym uprawdopodobnieniu, iż tytuł prawny Skarbu Państwa do znacjonalizowanych nieruchomości był wadliwy. Po pierwsze kwestia wadliwości nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowych nieruchomości w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu pozostaje nierozstrzygnięta będąc przedmiotem niniejszego postępowania, a po drugie Fundacji nie przysługuje "maksymalnie ukształtowana ekspektatywa" prawa własności tychże nieruchomości, lecz co najwyżej faktyczne oczekiwanie na uzyskanie takich praw. Powyższe nie jest zaś źródłem interesu prawnego (vide: wyrok NSA z dnia 15 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 879/17; wyrok NSA z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1849/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Powołując się natomiast na wyrok tutejszego Sądu z dnia 11 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 988/18, autor skargi kasacyjnej Fundacji nie dostrzega, iż w okolicznościach tej sprawy brak jest dostatecznej paraleli do sprawy niniejszej, a wręcz zaprezentowane w uzasadnieniu ww. wyroku motywy pokrywają się z argumentacją jaką prezentował organ odwoławczy i Sąd I instancji. Okolicznością relewantną prawnie nie jest kontraktowe przejście na nabywcę uprawnień do spadku lecz wejście przez nabywcę w całość uprawnień i obowiązków spadkowych przynależnych spadkobiercy. Zatem to nie sposób nabycia uprawnień ale ich charakter jest rozstrzygający dla możliwości uznania, iż nabywca spadku (udziału spadkowego) ma interes prawny na gruncie art. 5 ust. 1 rozporządzenia. Spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego (art. 1051 K.c.). Nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy (art. 1053 K.c.), a o ile co innego nie wynika z umowy, uzyskuje wszelkie korzyści i przejmuje wszelkie obciążenia związane z dziedziczeniem jako sukcesję uniwersalną (vide: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2007 r. sygn. akt I OSK 844/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Fundacja nie jest sukcesorem mortis causa, nie nabyła także spadku lub udziału spadkowego, a tym samym jej sukcesja nie ma charakteru uniwersalnego. Odwołanie się zatem do ww. wyroku z dnia 11 grudnia 2020 r. dokonane zostało z pominięciem istotnych okoliczności niniejszej sprawy.

W tym stanie rzeczy, uznając zasadność zarzutów obu skarg kasacyjnych tyczących naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należy dojść do wniosku, iż Sąd I instancji wadliwie wyrokował na podstawie art. 151 P.p.s.a. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku. Jednocześnie konstatując, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę uchylając zaskarżoną decyzję (art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 193 P.p.s.a.).

Mając z kolei na uwadze, iż podstawy powyższego rozstrzygnięcia nie stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub pkt 2 P.p.s.a., brak było powodów do rozważenia możliwości nałożenia na organ obowiązków, o których mowa w art. 145a § 1 P.p.s.a. – o co wnosili autorzy skarg kasacyjnych.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 P.p.s.a.). Oceni – o czym była mowa powyżej – treść pisma spadkobierców dawnego właściciela z dnia [...] listopada 2017 r. z punktu widzenia konieczności ponownego przeprowadzenia określonych czynności procesowych, natomiast w zakresie ewentualnego uzupełnienia postępowania wyjaśniającego uwzględni treść art. 136 K.p.a. Wydane w sprawie rozstrzygniecie uzasadni stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a. Sytuację procesową Fundacji oceni natomiast z punktu widzenia braku legitymacji procesowej do udziału w badanej sprawie.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.