Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 557/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2021r. sprawy ze skargi (...) Przedsiębiorstwa Wodociągów S.A. w (...) na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia (...) stycznia 2021 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r. znak: [...] Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, dalej "Minister", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (D.U. 2020, poz. 256), dalej "kpa" utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2018 r. znak: [...], dalej "decyzja organu I instancji", odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] prawa użytkowania gruntu Skarbu Państwa położonego w [...], obręb [...] oznaczonego jako działki o nr ew. i księgach wieczystych:

-[...], [...] - księga wieczysta [...],

-[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - księga wieczysta [...],

-[...] –księga wieczysta [...],

-[...] - księga wieczysta [...],

-[...] - księga wieczysta [...],

-[...] - księga wieczysta [...],

-[...], [...] - księga wieczysta [...],

-[...] - księga wieczysta [...],

-[...] - księga wieczysta [...],

oraz prawa własności 2 zbiorników, części budynku pompowni, części budynku usługowo-warsztatowo-garażowego i części 1 zbiornika, dalej "nieruchomości".

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Decyzją organu I instancji odmówiono [...] Przedsiębiorstwu [...] S.A w [...], dalej "Skarżący", nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] prawa użytkowania gruntu Skarbu Państwa wymienionych wyżej.

Skarżący wniósł odwołanie.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister nie znalazł podstaw do odmiennej niż to uczynił organ I instancji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Organ wskazał, że art. 200 ust. 1 ugn stanowi, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy a będące w dniu 5 grudnia 1990r. w zarządzie państwowych i komunalnych osób prawnych oraz Banku Gospodarki Żywnościowej stają się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego a budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się własnością tych osób. Decyzja ma charakter deklaratoryjny.

Organ ustalił, poprzez odesłanie do stosownych zarządzeń i aktów, że Skarżący jest następcą prawnym [...] Przedsiębiorstwa [...] w [...] i w związku z tym przysługuje mu przymiot strony.

Następnie uznał za udowodnione na podstawie informacji z ksiąg wieczystych, że opisane wyżej nieruchomości stanowią własność Skarbu Państwa (okoliczność bezsporna).

Zdaniem Ministra kwestią sporną jest to czy poprzednikowi prawnemu Skarżącej przysługiwało w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo zarządu przedmiotowych nieruchomości.

Organ wskazał, że przepisy obowiązującej w dniu 5 grudnia 1990 r. ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (D.U. 1985, poz. 99), dalej "uggiwn", przewidywały powstanie zarządu w ściśle określony sposób:

-na podstawie art. 38 ust. 2 ww. ustawy w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości;

-na podstawie art. 87 tej samej ustawy.

Zarząd nieruchomości był ustanawiany nie w sposób ogólny lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Zarządu nie można domniemywać.

Stwierdzenie prawa do zarządu do nieruchomości następowało na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu (D.U. Nr 23, poz. 120), dalej "rozporządzenie". Takimi dokumentami są: decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd, decyzja o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., umowa pomiędzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, umowa notarialna zawarta przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, odpis z księgi wieczystej stwierdzający prawo zarządu, decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłaty rocznej z tytułu zarządu nieruchomością jeżeli została wydana przed 1 sierpnia 1985 r., uchwała, zarządzenie lub decyzja wydana w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości, protokół przekazania nieruchomości sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., umowa o przekazaniu nieruchomości lub protokół przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Gdy organ nie dysponuje takimi dokumentami mógł wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia (§ 4 rozporządzenia) a gdy dokumenty nie zachowały się mógł to ustalić na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron.

Organ ustalił, że Skarżąca przedstawiła decyzję nr [...] Zarządu Transportu Gospodarki Terenami w [...] z [...] kwietnia 1978 r, o przekazaniu w zarząd m.in. działki nr [...], która ulegała przekształceniu w działki [...] i [...]. Ponadto załączyła decyzję nr [...] Zarządu Gospodarki Terenami w [...] z [...] września 1984 r. o przekazaniu w użytkowanie działek nr [...], [...] i [...] z podziału której powstała działka nr [...]. Prawo zarządu do działki [...] powstałej z działki [...] stwierdzono na podstawie umowy sprzedaży z [...] grudnia 1987 r. Organ uznał na podstawie wyżej wskazanych dokumentów istnienie prawa zarządu.

Jednakże organ ustalił jednocześnie, że na działkach nr [...], [...] i [...] znajduje się fragment budynku usługowo-warsztatowo-garażowego, który zajmuje także działkę [...] stanowiącą własność osoby fizycznej oraz działki nr [...], [...], [...] i [...] co do których skarżąca nie legitymuje się prawem zarządu. Natomiast na działce nr [...] będącej w zarządzie WPWiK w [...] posadowiony jest budynek pompowni, który przechodzi przez działkę nr [...] będącą własnością Gminy [...] oraz na działki nr [...], [...], [...], [...], [...], co do których poprzednik prawny skarżącej nie legitymuje się prawem zarządu. Na terenie działki nr [...] będącej w zarządzie poprzednika prawnego skarżącej posadowione są w części 2 zbiorniki zajmujące działki nr [...], [...], [...], [...], [...], które nie pozostawały w zarządzie. Zbiornik na działce nr [...] znajduje się też na działce nr [...] będącej własnością Gminy [...]. Na działkach nr[...], [...] i [...] posadowiony jest w części budynek administracyjno-socjalny, który został wybudowany po 5 grudnia 1950 r. a na działce [...] wiata dlatego obiekty te nie są przedmiotem niniejszej decyzji (tej ostatniej okoliczności skarżąca nie zaprzecza).

Organ stwierdził, że nabycie gruntów w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest równoznaczne z nabyciem znajdujących się na tym gruncie budynków trwale z gruntem związanych. W niniejszej sprawie część budynków i zbiorników znajduje się na gruntach Skarbu Państwa, Gminy [...] lub osób fizycznych a więc na gruntach co do których brak było prawa zarządu (działki [...], [...], [...], [...], [...], [...]). Wydanie decyzji uwłaszczeniowej co do tych działek powodowałoby niewykonalność decyzji polegającej na braku możliwości ujawnienia praw w księdze wieczystej.

Co do pozostałych działek skarżący przedstawił decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] z [...] stycznia 1987r. o ustaleniu opłaty za zarząd.

Organ co prawda wskazał, że decyzja o opłacie może stanowić w świetle § 4 rozporządzenia podstawę do stwierdzenia prawa zarządu jednakże, powołując wyrok TK z 22 listopada 1999 r. U 6/99 , wskazał, że tylko wtedy gdy wydany był w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa w sytuacji w której decyzja taka zaginęła lub uległa zniszczeniu. Przedmiotowa decyzja nie wskazuje istnienia decyzji o ustanowieniu zarządu.

Złożone do akt umowy sprzedaży z [...] lutego 1977 r, [...] listopada 1978 r., [...] grudnia 1978 r, [...] listopada 1978 r., [...] października 1979 r, [...] stycznia 1977 r., [...] listopada 1976 r., [...] grudnia 1980 r, [...] września 1980 r., [...] lipca 1980 r., nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia prawa zarządu. Mocą tych umów działki zostały nabyte przez Skarb Państwa od osób fizycznych w trybie ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (D.U. nr 17, poz. 70 ze zm.). Skutkiem zawarcia takiej umowy było nabycie własności przez Skarb Państwa a nie oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste przedsiębiorstwu państwowemu. W dacie zawierania tych umów obowiązywała ustawa z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (D.U. nr 32, poz. 159). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy tereny państwowe mogły być przekazywane jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie a innym osobom prawnym w użytkowanie wieczyste. Zgodnie z art. 10 tej ustawy następowało to w drodze decyzji. Samo nabycie gruntów przez Skarb Państwa czy nawet późniejsze władanie tym gruntem przez jednostkę organizacyjną nie mogło skutkować uznaniem istnienia prawa zarządu ponieważ takiego skutku nie przewidywała ustawa z 14 lipca 1961 r.

Taką możliwość uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną prawa zarządu w stosunku do nieruchomości państwowych wprowadził dopiero art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. uggiwn. Państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu umowy o przekazaniu nieruchomości pomiędzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi albo umowy o nabyciu nieruchomości. Umowy przedłożone przez Skarżącą zostały zawarte przed wejściem w życie uggiwn tj. przed 1 sierpnia 1885 r. i w związku z tym brak jest podstaw do stosowania tej ustawy do przedmiotowych umów sprzedaży. Ponadto w aktach sprawy znajduje się pismo Prezydenta miasta [...] z 25 kwietnia 2012 r. z którego nie wynika aby nieruchomości co do których brak prawa zarządu były przedmiotem decyzji o ich przekazaniu w użytkowanie lub zarząd.

Co do wniosku o przesłuchanie świadków organ wskazał, że skoro brak było dowodu na to, że istniały decyzje ustanawiające prawo zarządu to konsekwentnie brak było podstaw do przesłuchania świadków czy oceny oświadczeń stron (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). Nie udowodniono bowiem aby tego rodzaju dokumenty uległy zniszczeniu bądź zaginęły.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła skarżąca spółka.

Wskazaną wyżej decyzję zaskarżyła w całości, zarzucając naruszenie:

I.. przepisów prawa materialnego, tj.:

1. w zakresie działek opisanych numerami 1-6 w odwołaniu - naruszenie art. 200 ugn poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że fakt iż na wskazanych działkach, pozostających w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie skarżącej, znajdują się budynki i inne urządzenia, które wykraczają poza te działki, jest okolicznością prowadzącą do stwierdzenia, że skarżąca nie może nabyć z mocy prawa użytkowania wieczystego tych działek ani prawa własności wspomnianych budynków i urządzeń, a w konsekwencji wydanie decyzji odmownej, pomimo spełnienia ustawowych przesłanek, tj. odmowy stwierdzenia sprawowania zarządu na przedmiotowych działkach;

2. art. 8 ust. 1 i 3 w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia

1985 r. ustawy gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w pierwotnym brzmieniu tej ustawy) poprzez ich błędną wykładnię objawiającą się uznaniem przez WSA, że poprzednik prawny Skarżącej nie uzyskał, z mocy ustawy, prawa zarządu w stosunku do nieruchomości na podstawie zawarcia w formie aktów notarialnych umów, a co w dalszej kolejności skutkowało odmową stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego gruntów na mocy art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, podczas gdy prawidłowa interpretacja przytoczonych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że poprzednik prawny Skarżącej uzyskał prawo zarządu nabytymi nieruchomościami najpóźniej w dniu wejścia w życie w/w ustawy, tj. w dniu 1 sierpnia 1985 r.;

3. § 4 ust. 1 pkt. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu poprzez odmowę uznania mocy dowodowej odpisom z ksiąg wieczystych, stwierdzającym prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości, przy ustalaniu posiadania przez poprzednika prawnego Skarżącej prawa zarządu nieruchomości, a w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy z treści przywołanego przepisu rozporządzenia jednoznacznie wynika, że w/w dokumenty, niezależnie od ewentualnych decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie (jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.) lub w zarząd (jeżeli została wydana po dniu 1 sierpnia 1985r.), stanową podstawę dla stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu, stanowiącego podstawę dla stwierdzenia nabycia przez Skarżącą prawa użytkowania wieczystego gruntu;

4. § 4 ust. 3 rozporządzenia poprzez pomięcie dowodu z oświadczenia strony złożonego w toku postępowania i nieprzesłuchanie świadków w sytuacji gdy w ocenie organu przedstawione przez wnioskodawcę dowody nie były wystarczające do stwierdzenia istnienia zarządu na przedmiotowych działkach, a inne dokumenty nie zostały odnalezione.

II. przepisów prawa procesowego, tj. naruszenie przepisu art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich działań w celu wyjaśnienia, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu obejmującego wskazane we wniosku działki i poprzestanie na stwierdzeniu, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających istnienie prawa zarządu,

Wskazując na powyższe, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Jednocześnie, na podstawie art. 119 pkt. 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 200 ust. 1 ugn.

Stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali można było dokonać, jeżeli państwowe lub komunalne osoby prawne posiadały w tym dniu określone grunty w zarządzie. W uchwale z dnia 9 czerwca 1995 r., sygn. akt III CZP 70/95 Sąd Najwyższy stwierdził, że oddawanie gruntów państwowych niezbędnych przedsiębiorstwom państwowym – odpłatnie – w zarząd odbywało się w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i wydanym przez Radę Ministrów z 16 września 1985r. tj. na podstawie decyzji ostatecznej terenowego organu administracji państwowej. Orzecznictwo sądowoadministracyjne w sposób jednoznaczny przesądziło, że oddanie w zarząd nieruchomości gruntowej wymagało wydania decyzji administracyjnej (p. wyrok NSA z dnia 26 lutego 1998 r., I SA 1768/96). Znajdowało to także odzwierciedlenie w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu sprzed 5 grudnia 1990 r. Możliwe było uzyskanie tego prawa na podstawie zawartej za zezwoleniem terenowego organu administracji państwowej umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Przy czym przepis ten odnosił się do państwowych jednostek organizacyjnych w ogólności, bez względu na to, czy posiadały osobowość prawną, czy też nie. Uwzględnić należy i to, że istnienia zarządu nie można domniemywać (por. wyroki NSA z dnia 10 czerwca 1998 r. I SA 1989/97; z dnia 5 listopada 1999 r. I SA 2240/98; z dnia 2 lutego 2006 r. I OSK 1295/05, CBOSA).

W ocenie Sądu w postępowaniu uwłaszczeniowym ciężar wykazania spełniania przesłanki sprawowania zarządu spoczywa na podmiocie zainteresowanym, który powinien przedstawić jeden z dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu jako uzasadniających zasadność wniosku. Jak trafnie wskazał organ skarżąca nie wykazała się tego rodzaju dokumentem w odniesieniu do działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] a co do pozostałych wykazała się tym prawem jednakże z uwagi na posadowienie na nich części budynków i zbiorników, które w części znajdują się na gruncie osób fizycznych lub Gminy nie jest możliwe zastosowanie art. 200 ugn gdyż tego rodzaju decyzja byłaby niewykonalna. Tym samym zarzuty skargi w pkt I.1 są niezasadne.

Sąd w pełni akceptuje i przyjmuje jako własne wywody organu dotyczące braku możliwości ustalenia tego prawa na podstawie dokumentów nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa od osób fizycznych i braku podstaw do zastosowania art. 38 uggiwn.

Podzielenie argumentacji organu pozwala tym samym sądowi na nie powtarzanie przestawionych w decyzji argumentów natury prawnej.

Umowy te w żadnych punktach nie odzwierciedlają nawet zamiaru zawarcia pomiędzy Skarbem Państwa a poprzednikiem prawnym skarżącej umowy zarządu czy umowy użyczenia gruntu w prawem przewidzianej formie. Istotnie stronami tych umów był poprzednik prawny Skarżącej jednakże nabycie własności nieruchomości następowało na rzecz Skarbu Państwa. Art. 3 ust. 1 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (D.U. 1969, Nr 22, poz. 159) przewidywał możliwość przekazania jednostkom państwowym w użytkowanie terenów państwowych jednakże w tej sprawie to nie nastąpiło. Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy przekazanie następowało w drodze decyzji a zgodnie z art. 11 ust. 1 oddanie w użytkowanie wieczyste następowało w trybie tytułu II księgi II kodeksu cywilnego. A więc w formie umowy notarialnej – art. 234 w zw. z art. 158 k.c. Możliwość uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną prawa zarządu w stosunku do nieruchomości państwowych w drodze umowy sprzedaży lub zamiany wprowadziły przepisy art. 8 i 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. oggiwn. Ustawa ta weszła w życie 1 sierpnia 1985 r. a wszystkie umowy zostały zawarte przed tą datą. W chwili zatem kiedy były te umowy zawierane nie było podstaw prawnych do uznania, że państwowa jednostka organizacyjna nabywa prawo użytkowania nieruchomości w drodze umowy zawartej przez nią na rzecz Skarbu Państwa. Nabycie w niniejszej sprawie nieruchomości następowało na podstawie przepisów ustawy z 12 marca1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (D.U. nr 17, poz. 70 ze zm.) Skutkiem takiej umowy było wyłącznie przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa a nie na podmiot który w imieniu Skarbu Państwa zawierał umowę sprzedaży. Przepisy tej ustawy w żadnym z jej uregulowań nie stanowiły nadto, że skutkiem zawarcia umowy przez taki podmiot jest powstanie po stronie tego podmiotu prawa zarządu.

Tym samym wywody skargi o możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 8 i 38 uggiwn nie mają doniosłości prawnej skoro umowy sprzedaży były zawierane przed datą wejścia w życie niniejszej ustawy.

Skarżący dokonał błędnej wykładni art. 8 ust. 3 tej ustawy wywodząc, że użycie w nim stwierdzenia, że "nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie oznacza ich nabycie przed dniem wejścia w życie ustawy a użyte w art. 38 ust. 2 sformułowanie "państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd" odnosi się do ich nabycia po dacie wejścia w życie ustawy.

Art. 8 należy wykładać w całości. Literalne jego brzmienie wskazuje, że nieruchomości nie stanowiące własności państwowej organy administracji państwowej i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz jednostki gospodarki uspołecznionej nabywają w drodze umowy, zawieranej na zasadach ogólnych a nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze takiej umowy pozostają w ich zarządzie. Istotnie ust. 3 art. 8 tej ustawy odnosi się do wcześniejszego nabycia ale bynajmniej nie nabycia przed wejściem w życie ustawy, która dawała możliwość takiego nabycia przez państwowe jednostki organizacyjne.

Art. 38 uggiwn przewiduje nabycie prawa przez państwowe jednostki organizacyjne nieruchomości w zarząd na innej podstawie tj. w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. W tym drugim przypadku nabycie nieruchomości wymaga uprzedniej zgody terenowego organu administracji państwowej. Ustawodawca wskazał więc w tej ustawie na różne tryby uzyskiwania prawa zarządu a nie, jak wskazuje się w skardze, na niejako podwójne a więc zbędne uregulowanie tej samej kwestii w jednym akcie normatywnym.

Oznacza to, że nie ma podstaw prawnych do przyjęcia poglądu, że państwowe jednostki organizacyjne, które przed dniem wejścia w życie ustawy o ggiwn nabyły nieruchomość w drodze umowy (tak jak ma to miejsce w tej sprawie w odniesieniu do niektórych z nieruchomości) uzyskały z mocy prawa prawo zarządu.

Także faktyczne władztwo nad nieruchomością nie może stanowić podstawy do uznania istnienia zarządu tą nieruchomością. Zarząd ten musi wynikać z konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych powołanych wyżej. (por. NSA z 8 lutego 2008 r., I OSK 1912/17, uchwała NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16). Takiego dokumentu w sprawie brak. Dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym) nie oznacza że majątek ten należy do zarządcy. Pojęcie "należące" odwołuje się do tytułu prawnego do rzeczy. Takiego tytułu do działek co do których nie wykazano prawa zarządu skarżąca spółka nie przestawiła. Mając na uwadze związanie sądu uchwałą Składu 7 Sędziów z 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16, Sąd nie może przyjąć, że nieruchomość wobec pozostawania w faktycznym władztwie poprzednika prawnego skarżącego, spełniała przesłanek z art. 200 ugn.

Sąd nie podziela zarzutów o naruszeniu przez organ art. 7, 77 1 i 80 kpa a w konsekwencji art. 200 ustawy. Skarżący wywodzi, że organ zaniechał przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w tym pominął wskazywane przez skarżącą dowody z zeznań świadków i oświadczenie które miały udowodnić istnienie prawa zarządu.

Przepisy powołanego rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. w ust. 1 § 4 wskazują, że w przypadku gdy nie zachowały się dokumenty o których mowa w ust. 1 (rozporządzenia) stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń strony złożonych zgodnie z art. 75 kpa.

Kwestia sposobu wykazywania istnienia zarządu jako przesłanki nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania gruntów oraz własności budynków i innych urządzeń były przedmiotem rozważań NSA w poszerzonych składach (uchwały NSA z 27 lutego 2017 r., I OPS 2/16, uchwała z 26 lutego 2018 r., I OPS 5/17) Wskazano w nich, że w sytuacji w której brak jest dokumentów przewidzianych prawem nie ma mowy o możliwości nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami a nadto, że zarząd nie może być dorozumiany a prawna podstawa istnienia zarządu musi być wykazana w postępowaniu w sposób pewny.

Sądowi znany jest wyrok NSA z 11 marca 2021 r., I OSK 1994/20 w którym uchylono wyrok WSA w Warszawie I SA/WA 2468/19. (sprawa dotyczyła również Skarżącego). W sprawie tej NSA stwierdził, w odwołaniu się do wyroku TK z 22 listopada 1999 r, sygn. akt 6/99 (OTK 1999,nr 7, poz. 159), że możliwe jest dowodzenie zeznaniami świadków czy oświadczeń stron istnienia prawa zarządu. Trybunał Konstytucyjny uznał niezgodność § 6 ust. 3 rozporządzenia z art. 206 u.g.n. jako wykraczający poza upoważnienie zawarte w art. 206 ugn. Przepis ten stanowił, że "Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości można dokonywać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a. NSA wskazał, że z jednej strony brak jest podstaw do stosowania analogii przy ocenie przesłanek konstytucyjności jednakże sędziowie, jako że zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji R.P:, w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom, powinni ocenić konstytucyjność § 4 ust. 3 rozporządzenia, wskazując jednocześnie że błędny jest pogląd że środki dowodowe w postaci zeznań świadków czy stron są bez znaczenia.

Sąd w tym składzie nie kwestionując możliwości badania przez sąd konstytucyjności przepisów jest zdanie, że uprawnienie to powinno być wyjątkowo rzadko stosowane gdyż do oceny zgodności aktu z Konstytucją powołany jest Trybunał Konstytucyjny. W tym wypadku Trybunał Konstytucyjny nie badał zgodności z Konstytucją § 4 ust. 3 rozporządzenia. Poza tym na gruncie omawianego rozporządzenia ugruntowany jest pogląd, że wywodzenie prawa zarządu na podstawie oświadczeń stron jest możliwe ale w sytuacji gdy istniały wcześniej dokumenty o ustanowieniu prawa zarządu ale zaginęły. ( zob. wyroki WSA w Gliwicach: z 4 lipca 2018 r., II SA/Gl 274/18z 30 września 2016 r., II SA/Gl 637/16; z 7 stycznia 2016 r., II SA/Gl 836/15; wyroki WSA w Krakowie: z 17 lipca 2013 r., II SA/Kr 560/13; z 15 marca 2013 r., II SA/Kr 97/13; z 5 października 2015 r., II SA/Kr 801/15; wyroki NSA: z 26 kwietnia 2012 r., I OSK 651/11, z 10 września 2014 r., I OSK 204/13; z 30 czerwca 2015 r., z 26 kwietnia 2017 r., I OSK 1764/15, I OSK 2469/13, z 17 stycznia 2019 r., I OSK 130/17, z 16 lipca 2019 r., I OSK 2385/17). Pogląd orzeczniczy w tym zakresie jest ugruntowany.

Organy nie dopuściły się naruszenia § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Paragraf ten istotnie stanowi, że jednym z dokumentów pozwalającym na stwierdzenie prawa zarządu jest odpis z księgi wieczystej stwierdzający prawo zarządu lub prawo użytkowania wieczystego nieruchomości. W niniejszej sprawie jako dowód na istnienie prawa zarządu do wnioskowanej do uwłaszczenia nieruchomości skarżąca spółka powoływała się na zapisy w dziale II ksiąg wieczystych, gdzie poza wskazaniem Skarbu Państwa (w księgach "Państwo") ujawniono także [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...]. (KW: [...], [...], [...], [...]). W ocenie skarżącej wpisy te, stosownie do § 4 ust. 1 pkt 5 przywoływanego rozporządzenia są wystarczające do wykazania prawa zarządu.

Ze stanowiskiem tym jednak nie sposób się zgodzić. Wprawdzie istotnie z woli prawodawcy odpis księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości może stanowić dowód na istnienie po stronie przedsiębiorstwa prawa zarządu, jednakże dowód ten podlega ocenie organu prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe. W ramach zaś tej oceny koniecznym staje się ustalenie na jakiej podstawie wpis omawianego prawa został dokonany.

Jeśli zatem nie znajduje on oparcia w akcie konkretne prawo kreującym, to nie może być uznany za wystarczający dowód na jego istnienie. Z ww ksiąg wieczystych wynika, że istotnie widnieje w nich w dziale II wpis "Państwo [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] a podstawy wpisu stanowią umowy sprzedaży oraz decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 1991 r. nr [...]. Jak wynika z analizy informacji uzyskanych z ksiąg wieczystych decyzja ta dotyczyła zmiany nazwy podmiotu natomiast umowy to umowy znajdujące się w aktach administracyjnych o zbyciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Umowy te nie kreowały więc prawa użytkowania czy zarządu.

Nie można przy tym pomijać faktu, że w okresie kiedy były zawierane te umowy obowiązywał system jednolitej własności państwowej, usankcjonowany formalnie wejściem w życie przepisów kodeksu cywilnego. Ujawnienie w takich uwarunkowaniach prawnych w księdze wieczystej obok Skarbu Państwa także jednostki, której przysługiwać miałby zarząd i użytkowanie mienia państwowego, zwany niekiedy zarządem operatywnym, a wywłaszczonego na wniosek tej właśnie jednostki, podyktowany był potrzebą zabezpieczenie interesów osób trzecich, które dzięki temu miały wiedzę przeciwko jakiej jednostce kierować swe ewentualne roszczenia związane z owym państwowym mieniem. Nie miał on jednakże na celu potwierdzania określonej publicznoprawnej formy władania mieniem (zarządu), której sprawowanie w dacie 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe jest warunkiem jego uwłaszczenia. Jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w postanowieniu z 14 czerwca 1963 r. I CR 336/63, OSNC 1964/11/223) - wpis taki nie obciążał nieruchomości, lecz ujawniał, kto jest uprawniony do wykonywania w imieniu własnym własności państwowej, a więc w istocie było to bardziej szczegółowy wpis prawa własności. Same natomiast umowy sprzedaży, zamiany oraz akty uwłaszczenia, stanowiły jedynie podstawę do zmiany istniejących na danej nieruchomości stosunków własnościowych (przejścia prawa własności z osoby prywatnej na Skarb Państwa). Stąd, aby zapis w księdze wieczystej mógł być uznany za dowód na istnienia w ww. dacie zarządu musiał być oparty na akcie, owo prawo kreującym, do którego w treści księgi by nawiązywano, a nie li tylko na akcie wywłaszczeniowym, czy umowie cywilnoprawnej. Tak też należy interpretować przyjęte w § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenie założenie, że podstawą stwierdzenia przez organ prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych na dzień 5 grudnia 1990 r. jest odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości. W sytuacji więc, gdy z treści księgi wieczystej nie wynikało by ujawnienie w jej dziale II obok Skarbu Państwa [...] Przedsiębiorstwa [...] w [...] znajdowało oparcie w indywidulanym akcie prawo zarządu kreującym i takiego aktu skarżąca spółka w toku postepowania nie przedstawiła, zasadnie organy obu instancji uznały sam wpis w księdze za niewystraczający dla stwierdzenia istnienia tego prawa w kluczowej dla uwłaszczenia dacie.

W konsekwencji brak jest podstaw prawnych do uznania, że organ dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Organ dokonał niewadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, która znajduje potwierdzenie w bogatym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 K.p.a..

Z tych względów i na podstawie art. 151 P.p.s.a Sąd orzekł jak w wyroku.