Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 200/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Protokolant Marta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Ol 698/16 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. B. na rzecz Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 698/16 oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Warmińsko - Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) w Olsztynie z dnia 4 lipca 2016r. nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

[...] – dalej: skarżący - w dniu 27 czerwca 2006 r. złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 14 lutego 2007 r. przyznał skarżącemu rentę strukturalną w wysokości [...] zł, co stanowiło podstawową wysokość renty strukturalnej (210% najniższej emerytury).

W następnych latach na podstawie kolejno wydawanych decyzji wysokość renty strukturalnej ulegała zmianie ze względu na waloryzację kwoty najniższej emerytury.

Skarżący w dniu 25 maja 2015 r. przedstawił potwierdzenie złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury rolniczej. W dniu 22 czerwca 2015 r. do organu I instancji wpłynęła decyzja Prezesa KRUS z dnia 9 czerwca 2015 r., którą przyznano skarżącemu od dnia 1 maja 2015 r. emeryturę rolniczą w wysokości [...] zł.

Organ I instancji decyzją z dnia 26 czerwca 2015 r. zmniejszył od maja 2015 r. kwotę renty strukturalnej o kwotę przyznanej emerytury rolniczej, ustalając ją w wysokości [...] zł.

Następnie organ I instancji decyzją z dnia 13 maja 2016 r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za maj i czerwiec 2015 r. w wysokości [...] zł.

Orzekając na skutek odwołania skarżącego Dyrektor Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Olsztynie decyzją z dnia 4 lipca 2016 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał brzmienie § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm. dalej: rozporządzenie). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Skarżącemu na mocy decyzji organu I instancji z dnia 26 czerwca 2015 r. ustalono niższą wysokość renty strukturalnej pomniejszoną o kwotę przyznanej od dnia 1 maja 2015 r. emerytury rolniczej, co wiązało się z koniecznością zwrotu renty strukturalnej wypłaconej w nadmiernej wysokości. Nienależnie wypłacone środki finansowe podlegały zwrotowi w związku z wypłatą renty strukturalnej w pełnej wysokości za maj i czerwiec 2015 r., pomimo że w tym okresie przysługiwała już skarżącemu emerytura z ubezpieczenia społecznego i wysokość renty strukturalnej ulegała pomniejszeniu o wysokość emerytury rolniczej.

W ocenie organu II instancji w sprawie nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. UE L z dnia 28 stycznia 2011 r.; dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011). Wypłata renty za maj i czerwiec 2015 r. w wysokości [...]zł nie wynikała, bowiem z pomyłki ARiMR. Środki te zostały wypłacone zgodnie z harmonogramem comiesięcznych wypłat renty strukturalnej. Co prawda decyzja o przyznaniu emerytury rolniczej z dnia 9 czerwca 2015 r. wpłynęła do organu I instancji w dniu 22 czerwca 2015 r., jednakże wypłata renty strukturalnej mogła zostać pomniejszona o wysokość emerytury rolniczej dopiero po wydaniu decyzji z dnia 26 czerwca 2015 r., którą dokonano zmiany wysokości renty strukturalnej. Zmniejszenia renty strukturalnej o kwotę emerytury rolniczej dokonuje się w decyzji, a sama informacja o przyznaniu emerytury nie wstrzymuje płatności z tytułu renty. Przy tym fakt nienależnej wypłaty renty strukturalnej w pełnej wysokości mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez skarżącego. W dniu 22 czerwca 2015 r. poinformował on organ I instancji o nabyciu emerytury rolniczej z dniem 1 maja 2015 r., a jednocześnie otrzymał za maj i czerwiec 2015 r. rentę strukturalną w pełnej wysokości, mając świadomość, że część wypłaconej kwoty stanowi środki nienależnie pobrane. Również w decyzji z dnia 14 lutego 2007 r. zawarto pouczenie o pomniejszeniu renty strukturalnej w związku z przyznaniem prawa do emerytury. Tak, więc w momencie otrzymania decyzji o przyznaniu emerytury rolniczej skarżący wiedział lub powinien był wiedzieć, że renta strukturalna przysługiwać będzie w mniejszej wysokości.

W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiła podstawa do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie art. art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 roku w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r. ze zm.). Na odstąpienie od dochodzenia nienależnie pobranej kwoty nie mogła mieć też wpływu podnoszona przez stronę okoliczność, iż renta została zajęta przez wierzyciela na zaspokojenie jej zadłużenia.

Uzasadniając oddalenie skargi [...] na powyższą decyzję WSA w Olsztynie podniósł, że bezspornym jest, iż w dniu 22 czerwca 2015 r. wpłynęła do organu decyzja Prezesa KRUS z dnia 9 czerwca 2015 r. o przyznaniu skarżącemu emerytury rolniczej. Na mocy tej decyzji KRUS ustalił skarżącemu prawo do emerytury rolniczej od 1 maja 2015 r. w łącznej wysokości [...] zł. Wobec powyższego organ I instancji w dniu 26 czerwca 2015 r. wydał decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej. Od maja 2015 r. zmniejszono skarżącemu kwotę renty strukturalnej w wysokości [...] zł ustalonej decyzją z dnia 20 marca 2015 r. o kwotę przyznanej emerytury KRUS tj. [...] zł, ustalając nową wysokość renty strukturalnej – [...] zł.

WSA zauważył, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ostródzie dokonał niezwłocznej zmiany wysokości renty strukturalnej w formie decyzji administracyjnej, gdyż decyzja o przyznaniu emerytury rolniczej skarżącemu wpłynęła do organu w dniu 22 czerwca 2015 r., a już w dniu 26 czerwca 2015 r. wydano decyzję ustalając nową wysokość renty strukturalnej.

Sąd podniósł, że istnienia prawa do świadczeń, wiążącego się ze spełnieniem warunków nabycia tego prawa nie można utożsamiać z przyznaniem świadczenia (jego wypłatą). Przyznaniem świadczenia jest ustalenie prawa do jego pobierania, a więc wypłaty. Ustalenie prawa do świadczenia przez stwierdzenie spełnienia jego warunków nie odpowiada przyznaniu świadczenia. Nabycie prawa do świadczenia rzadko pokrywa się z jego wypłatą. Kwota, o którą następuje pomniejszenie renty strukturalnej, została przez ustawodawcę krajowego jednoznacznie określona. Renta strukturalna ulega zmniejszeniu o "kwotę tej emerytury", to jest emerytury, do której uprawniony do renty strukturalnej nabył prawo.

[...] w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości domagając się jego uchylenia oraz wydania orzeczenia reformatoryjnego poprzez uchylenie decyzji obu organów. Skarżący kasacyjnie wniósł również o zasądzenie kosztów zastępstwa za pomoc prawną świadczoną z urzędu albowiem koszty te nie zostały uiszczone ani w części ani w całości. Autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30.11.2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316 z 2.12.2009) poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika, co też mało miejsce w sprawie;

2. art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. L 141 z 30.4.2004) poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika, co też miało miejsce w sprawie;

3. art. 7 ust. 3 rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U. L 227 z 31.7.2014 ) poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, co też miało miejsce w sprawie;

4. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, co też miało miejsce w sprawie.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego oddziału Regionalnego ARMiR w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej powołano się na podstawę określoną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszenie prawa materialnego. Naruszenie prawa materialnego może nastąpić poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Autor skargi kasacyjnej jako formę naruszenia prawa materialnego wskazał niezastosowanie przepisów rozporządzeń unijnych wymienionych w pkt 1-4 osnowy skargi kasacyjnej, które jego zdaniem powinny być zastosowane w niniejszej sprawie. Należy, zatem w tym miejscu przypomnieć, że naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, czyli niewłaściwym (wadliwym) uznaniu, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w danej normie prawnej. Przy czym niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego może dotyczyć wyłącznie naruszenia prawa materialnego, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia. Nadto zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zakwestionowania ustaleń faktycznych. Jest to niedopuszczalne przede wszystkim z tego powodu, że dopiero prawidłowe ustalenia faktyczne mogą stanowić podstawę do zastosowania normy prawa materialnego. Innymi słowy podstawa kasacyjna określona w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. nie może opierać się na kwestionowaniu ustaleń faktycznych. Ustalenia faktyczne nie mogą być kwestionowane poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie. Stosowanie prawa materialnego (subsumcja) ma miejsce wówczas, gdy stan faktyczny jest już ustalony. Natomiast stan faktyczny sprawy jest wynikiem postępowania dowodowego, czyli stosowania przepisów prawa procesowego. Jak już wskazano wyżej autor skargi kasacyjnej nie zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia przepisów procesowych stosowanych przez Sąd I instancji. W takiej sytuacji nie zostały zakwestionowane ustalenia faktyczne przyjęte przez ten Sąd za podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Ze stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wynika, że w dniu 22 czerwca 2015 r. wpłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w Ostródzie decyzja z dnia 9 czerwca 2015 r. o przyznaniu emerytury rolniczej skarżącemu. Na mocy tej decyzji KRUS ustalił stronie prawo do emerytury rolniczej od dnia 1 maja 2015 r. w łącznej wysokości [...]zł. Wobec tego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, już w dniu 26 czerwca 2015 r. wydał decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej. Od maja zmniejszono skarżącemu kwotę renty strukturalnej w wysokości [...]zł ustalonej decyzją z dnia 20 marca 2015 r. o kwotę przyznanej emerytury KRUS tj. [...]zł, ustalając wysokość renty strukturalnej w kwocie [...]zł. Organ zatem niezwłocznie po otrzymaniu decyzji KRUS w dniu 26 czerwca 2015 r. wydał decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej. Decyzja ta została odebrana przez skarżącego w dniu 1 lipca 2015 r., tak więc wypłata renty za lipiec nastąpiła już w wysokości zgodnej z nową wysokością renty tj. kwocie [...] zł. Natomiast za maj i czerwiec została przekazana na konto strony renta strukturalna w zawyżonej wysokości, co nie wynikało z pomyłki organu, lecz z braku - w datach wypłaty renty strukturalnej - prawomocnego orzeczenia o zmniejszeniu tej renty. Zauważyć trzeba także, że strona nie odwołała się od decyzji o zmianie renty strukturalnej z dnia 26 czerwca 2015 r. Należy podkreślić, że zmniejszenia renty strukturalnej dokonuje się w decyzji, a nie na podstawie wpływu do organu informacji o przyznaniu emerytury. Nadto z akt administracyjnych wynika, że skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej podpisał oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania i wypłaty renty strukturalnej oraz zobowiązał się do informowania Agencji o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń. Nadto w pierwotnej decyzji z dnia 14 lutego 2007 r. o przyznaniu renty strukturalnej zawarto informację o pomniejszeniu renty strukturalnej w związku z przyznaniem prawa do emerytury. Zatem strona powinna mieć świadomość, że skoro informowała organ w dniu 22 czerwca o nabyciu emerytury z dniem 1 maja 2015 r. i otrzymała za maj i czerwiec rentę w pełnej wysokości, to część wypłaconej kwoty stanowi środki nienależnie pobrane. Przedstawiony wyżej stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, nie daje podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/20011. Nie zostały spełnione w sprawie łącznie dwa warunki umożliwiające odstąpienie od obowiązku zwrotu pobranych płatności: 1) dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu; 2) błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Przy czym dodać należy że stwierdzenie, czy wystąpiły w sprawie wyżej wymienione warunki należy do sfery ustaleń faktycznych, a skarga kasacyjna zarzutu naruszenia przepisów postępowania, a co za tym idzie błędnego ustalenia stanu faktycznego nie zarzuca.

Dodatkowo należy wskazać, że w sprawie nie były stosowane przepisy wymienione w pkt 1-3 osnowy skargi kasacyjnej, w niniejszej sprawie podstawę do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stanowił art. 5 ww. rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zgodnie z art. 43 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r. str.48), rozporządzenie Komisji (WE) nr 6/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. straciło moc z dniem 1 stycznia 2015 r. Niemniej jednak z uwagi na fakt, że jak wynika z art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 r. rozporządzenie to stosuje się do wniosków o przyznanie pomocy lub wniosków o płatność dotyczących lat składania wniosków lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1 stycznia 2015 r., w rozpoznawanej sprawie podstawą do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stanowi art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 2 pkt 3 w związku z § 14 ust 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).