Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2773/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(6) ust. 1, art. 36 (4) ust. 1 , 6 i 8, 10, art. 36(5) uat. 2 , art. 36 (8)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] czerwca – [...] lipca 2010 r. uchwałą z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2010 r. (zwaną dalej "Komisją egzaminacyjną") z dnia [...] lipca 2010 r. w której, na podstawie art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., zwanej dalej "u.o.r.p."), stwierdzono, że A. S. (zwana dalej "Skarżącą") uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Powyższe uchwały zapadły w następującym stanie faktycznym.

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2010 r. z siedzibą w [...] uchwalą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że Skarżąca, uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Skarżąca uzyskała z pierwszej części egzaminu ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części ocenę niedostateczną, z czwartej części ocenę dobrą oraz z piątej części ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.o.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, stwierdziła, że z uwagi na powyższe należało uznać, że Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu od ww. uchwały Skarżąca zakwestionowała oceny niedostateczne z trzeciej i piątej części egzaminu, podnosząc zarzuty:

- naruszenia przepisu art. 364 ust. 1 u.o.r.p., przez nienależyte sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającej do wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania (w szczególności z zakresu materialnego i procesowego prawa cywilnego i administracyjnego oraz postępowania sądowo-administracyjnego), polegające na dokonaniu nietrafnej oceny prac pisemnych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego w oparciu o niezasadne zakwestionowanie przyjętych przez zdającą rozwiązań, obiektywnie poprawnych i dopuszczalnych w świetle obowiązującego prawa, doktryny i judykatury, a zatem w sposób subiektywny i arbitralny, a ponadto w oparciu o zastrzeżenia bezzasadne pod względem merytorycznym, sprzeczne z zasadami logiki i wskazaniami wiedzy prawniczej;

- naruszenia przepisów art. 364 ust. 6 i 8 oraz art. 365 ust. 2 u.o.r.p., przez dokonanie ocen prac pisemnych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego z istotnym uchybieniem kryteriom dokonywania ocen wskazanym w tych przepisach, polegającym na nieuwzględnieniu bądź nienależytym uwzględnieniu przy ustalaniu tych ocen wszystkich pozytywnych aspektów ww. prac spełniających powyższe kryteria;

- naruszenia przepisu art. 364 ust. 10 u.o.r.p., polegające na wadliwym przyporządkowaniu prawidłowej wartości merytorycznej oraz formalnej prac pisemnych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego do oceny niedostatecznej poprzez nieuwzględnienie pełnej skali i gradacji ocen wskazanej w powyższym przepisie;

- naruszenia przepisów art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 8 K.p.a., polegające na dokonaniu negatywnej oceny prac pisemnych z zadań z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego, w sytuacji gdy prace pisemne innych zdających, przedstawiające analogiczny kierunek i sposób rozstrzygnięcia powyższych zadań egzaminacyjnych oraz zbieżne zarzuty, wnioski i zakres zaskarżenia, zostały ocenione pozytywnie przez inne Komisje Egzaminacyjne, tj. dokonanie oceny jej ww. prac egzaminacyjnych w sposób rażąco sprzeczny z poczuciem sprawiedliwości i zasadą równego traktowania wszystkich zdających oraz istotnie podważający zaufanie zdających do organów Państwa odpowiedzialnych za organizację egzaminu radcowskiego.

Ponadto (w odniesieniu do zadania z prawa cywilnego) Skarżąca podniosła, iż podjęła słuszną decyzję o sporządzeniu i wniesieniu w imieniu powodów apelacji od wyroku sądu I instancji, nie zaś opinii prawnej, a zatem dokonała prawidłowej oceny sytuacji prawno-procesowej w analizowanej sprawie, tym samym należycie zabezpieczając zasadniczy interes procesowy reprezentowanej strony powodowej.

Sporządziła apelację spełniającą wszelkie wymogi formalne, w tym przewidziane w art. 126 i 368 K.p.c., przy zachowaniu wszystkich warunków, o których mowa w art. 367 i 369 K.p.c., co zostało potwierdzone i pozytywnie zaopiniowane przez obu Egzaminatorów, co również świadczy o działaniu w pełni zgodnym z interesem mocodawców. Zaznaczyła, iż przyjęta kwalifikacja prawna umowy jako przedwstępnej, jako rozwiązanie pewne pod względem prawno-procesowym i dające możliwość skutecznego dochodzenia dodatkowego odszkodowania w imieniu powodów (choć w zakresie węższym niż w przypadku umowy deweloperskiej), a jednocześnie nie narażające reprezentowanej strony na znacząco wyższe koszty prowadzenia sporu sądowego przy wysoce niepewnym rozstrzygnięciu, jest wyrazem działania z należytą starannością skrupulatnością i dbałością o zabezpieczenie interesów prawnych i finansowych reprezentowanej strony. Ponadto wskazany w apelacji zakres zaskarżenia jest prawidłowy, w pełni zgodny i spójny z przyjętą kwalifikacją prawną przedmiotowej umowy jako przedwstępnej. Wskazana w apelacji podstawa prawna i zakres dochodzonych roszczeń są prawidłowe. W szczególności, wszystkie dochodzone w apelacji roszczenia odszkodowawcze (tj. z tytułu poniesionych kosztów obsługi kredytu oraz utraconej ulgi podatkowej) mieszczą się w ramach tzw. ujemnego interesu umownego w rozumieniu art. 390 § 1 K.c. mającego zastosowanie do umów przedwstępnych, co potwierdza zgodne w tym względzie stanowisko doktryny i orzecznictwa. Dochodzone w apelacji roszczenia zostały podniesione w zakresie możliwie najszerszym w oparciu o reżim odpowiedzialności kontraktowej właściwy dla umów przedwstępnych. Zdaniem Skarżącej przy przyjętej kwalifikacji przedmiotowej umowy jako przedwstępnej, możliwość skutecznego dochodzenia dodatkowego składnika szkody - tj. w zakresie kwoty 150.000 zł tytułem różnicy w cenie mieszkania - była ponad wszelką wątpliwość wyłączona. Dochodzenie naprawienia szkody poniesionej przez powodów w kwocie 150.000 zł tytułem różnicy w cenie mieszkania byłoby równoznaczne z dochodzeniem odszkodowania w zakresie odpowiadającym obowiązkowi odszkodowawczemu na podstawie umowy ostatecznej (właściwej, stanowczej, takiej jak np. umowa deweloperska), a zatem niewątpliwie szerszym niż obowiązek odszkodowawczy w rozumieniu art. 390 § 1 K.c. W konsekwencji, nieuwzględnienie roszczenia odszkodowawczego w postaci kwoty 150.000 zł tytułem różnicy w cenie mieszkania, należy ocenić w kategoriach pozytywu, jako działanie należycie zabezpieczające interes reprezentowanej strony, albowiem zapobiegające narażeniu jej mocodawców na poniesienie dodatkowych zbędnych i nieuzasadnionych kosztów procesu przy braku możliwości uwzględnienia przez sąd II instancji owego dodatkowego roszczenia jako wykraczającego poza granice tzw. ujemnego interesu umownego. Tym samym podniesienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania (tj. art. 232-233 K.p.c.) nie było w żadnej mierze konieczne ani niezbędne dla skuteczności sporządzonej apelacji. Mając na względzie zakres roszczeń, których dochodziła Skarżąca w imieniu powodów w apelacji, a jednocześnie biorąc pod uwagę, że sąd I instancji nie dopuścił się żadnych uchybień proceduralnych, w tym zwłaszcza jakichkolwiek naruszeń w toku postępowania dowodowego czy oceny dowodów w zakresie dochodzonych roszczeń, stwierdziła, że sporządzona apelacja nie zawierająca zarzutów procesowych odniosłaby zakładany skutek i zostałaby uwzględniona przez sąd II instancji wyłącznie na podstawie podniesionych w niej zarzutów materialno-prawnych.

Podnosząc te zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i stwierdzenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Uchwałą z dnia [...] lutego 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2010 r. uwzględniając podniesione w odwołaniu zarzuty odnośnie oceny pracy z zakresu prawa administracyjnego. Natomiast w zakresie trzeciej części egzaminu (zadanie z prawa cywilnego), odwołanie nie zostało uwzględnione, uznając iż przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej dawało szersze możliwości zabezpieczenia interesu powodów, niż przy umowie przedwstępnej, jak uczyniła to Skarżąca.

W skardze na ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zakwestionowała ocenę zadania z trzeciej części egzaminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt VI SA/WA 1069/11 oddalił skargę Skarżącej. Sąd podzielił natomiast ocenę Komisji, że Skarżąca powinna była zakwalifikować przedmiotową umowę jako umowę deweloperską i konsekwentnie dochodzić odszkodowania w pełnym zakresie, do czego uprawniałoby właśnie przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej złożonej przez Skarżąca, wyrokiem z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 353/12 uchylił ww. wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

W ocenie NSA, przedstawione w zaskarżonej uchwale wnioski zostały sformułowane w sposób bardzo ogólnikowy, bez odniesienia się do konkretnych uchybień i oceny ich znaczenia w kontekście trzeciego z kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.o.r.p. Stwierdził, iż uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego w części dotyczącej oceny rozwiązania zadań za część drugą do piątej powinna nawiązywać do wspomnianych kryteriów. Ocena ta powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 365 ust. 2 u.o.r.p. pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 364 ust. 10 ww. ustawy. Zdaniem NSA w zaskarżonej uchwale zabrakło kompleksowej oceny. Natomiast z uzasadnienia można wyprowadzić wniosek, że praca egzaminacyjna Skarżącej z zakresu prawa cywilnego nie mogła zostać oceniona pozytywnie, tylko dlatego że zdająca nie przyjęła, że strony łączyła umowa deweloperska, a nie przedwstępna, chociaż wcześniej kilkakrotnie Komisja przyznała, że umowę można było zakwalifikować jako przedwstępną.

Końcowo NSA nie zaaprobował również wyrażonego w wyroku WSA w Warszawie poglądu, iż oceniana uchwała (decyzja) Komisji została podjęta w ramach uznania administracyjnego.

WSA wyrokiem z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2441/13 uchylił uchwałę Komisją Egzaminacyjną II Stopnia z [...] lutego 2011 r. uznając, że

rozważania organu nie odpowiadają wymogom zawartym w art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 K.p.a.

Sąd wskazał na sprzeczność wewnętrzną uchwały przejawiającą się ogólnym potwierdzeniem spełnienia stawianych wymogów w ramach pracy egzaminacyjnej Skarżącej, przy jednoczesnej dyskwalifikacji tej pracy z powodu jej pewnych mankamentów wynikających z faktu nie przyjęcia w niej koncepcji umowy deweloperskiej i stawiania zarzutów wyłącznie w ramach prawnych umowy zakwalifikowanej przez Skarżącą jako przedwstępna.

W wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie znalazł się nakaz udzielenia odpowiedzi na pytanie czy w przypadku Skarżącej błędy przez nią popełnione - ich ranga czy też liczba - uzasadniają dyskwalifikację pracy, a zarazem wyniku egzaminu radcowskiego, czy też, należy uznać, iż fakt zabezpieczenia przez nią w dużym stopniu interesów hipotetycznie reprezentowanej strony uzasadnia zastosowanie wobec niej szerszej, aniżeli zerojedynkowa, skali ocen. W przypadku jednoznacznego stwierdzenia, iż praca Skarżącej w znacznym stopniu zabezpiecza interesy reprezentowanej strony - należy stwierdzić, że praca zasługuje na ocenę pozytywną - w ramach dopuszczalnej ustawowo skali ocen.

Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II Stopnia z dnia [...] czerwca sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy uchwałę Komisji egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2010 r.

Komisja wskazała na wstępie, że zgodnie z art. 364 ust. 1 u.o.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W myśl art. 365 ust. 2 ww. ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna - jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi zaś spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Określone w ww. przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W ocenie Komisji egzaminacyjnej II stopnia za trafne należy uznać stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że opis istotnych zagadnień nie może stanowić kryterium ocen. Określony bowiem w art. 36 ust. 12 u.o.r.p. zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podtrzymuje swoją dotychczasową ocenę (wyrażoną w uchwale z dnia [...] lutego 2011 r.), iż praca egzaminacyjna zdającej z tej części z zakresu prawa administracyjnego egzaminu zasługuje na ocenę pozytywną - dostateczną.

Rozpatrując ponownie sprawę, w zakresie trzeciej części egzaminu (zadanie z zakresu prawa cywilnego) Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podtrzymała ocenę negatywną z tej części egzaminu radcowskiego.

Stwierdziła, iż Skarżąca sporządzając apelację, a nie opinię prawną, obrała co prawidłowy kierunek działania, jednak za utrzymaniem oceny negatywnej z trzeciej części egzaminu radcowskiego przemawia okoliczność niespełnienia przesłanki poprawność zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu przez nie uwzględnienia interesu reprezentowanej strony. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uznał, iż przyjęta przez Skarżącą koncepcja umowy przedwstępnej doprowadziła do tego, że apelacja odniosłaby skutek jedynie w zakresie kwoty 10.000 zł. Tym samym szkoda powodów zostałaby naprawiona jedynie w kilku procentach.

Ponadto zarzucono, iż wniosek apelacyjny o zmianę wyroku Skarżąca sformułowała w sposób nie uporządkowany, ale jego kierunek odpowiada wymogowi z art. 368 § 1 pkt 5 K.p.c.

Przyjęcie w apelacji przez Skarżąca, że strony zawarły umowę przedwstępną i ustalenie na tej podstawie zakresu zaskarżenia oraz skonstruowanie zarzuty apelacyjne nie zabezpieczały w sposób należyty interesu reprezentowanej strony, co było możliwe przy założeniu, że wolą stron było zawarcie umowy mieszanej – deweloperskiej.

Zdaniem komisji powodowie już w zawartej umowie zostali zobowiązani do spełnienia w całości świadczenia pieniężnego, mającego dopiero w przyszłości stanowić ekwiwalent wykonania umowy ostatecznej przez drugą stronę, co nie jest cechą charakterystyczną dla umów przedwstępnych. Przedmiotową umowę zawarto w zwykłej formie pisemnej - co pozbawiło powodów głównego uprawnienia z umowy przedwstępnej, czyli możliwości przymusowej jej realizacji przed sądem w drodze powództwa o złożenie oświadczenia woli. Ponadto nieistnienie przedmiotowego lokalu w chwili zawarcia umowy przemawia za mieszanym charakterem przedmiotowej umowy. Celem zatem umowy i zamiarem stron, nie było jedynie dążenie do zawarcia w przyszłości umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego, lecz współpraca między stronami, mająca doprowadzić w przyszłości do powstania przedmiotu umowy ostatecznej. Jak przyjęto w orzecznictwie jest to rodzaj umowy nienazwanej (mieszanej), powstałej ze szczególnego połączenia czynności realizowanych w ramach budowlanego procesu inwestycyjnego, w której podstawę i przyczynę działania dewelopera stanowi docelowy zamiar przekazania inwestycji użytkownikowi za ustalonym wynagrodzeniem. Deweloper odpowiada za szkodę wynikłą z niewykonania zobowiązania na podstawie art. 471 K.c. Szkodę zamawiającego stanowił w takiej sytuacji uszczerbek majątkowy, rozumiany jako różnica między aktualnym stanem majątku wierzyciela, a stanem hipotetycznym, jaki by istniał, gdyby zobowiązanie zostało wykonane.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, iż roszczenie o zwrot utraconej ulgi w związku z nie zawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu było bezzasadne. W jej ocenie dochodzenie apelacją kwoty żądanie zapłaty 15.000 zł było skazane na niepowodzenie z uwagi na zaniechania dowodowe powodów w postępowaniu przed sądem I instancji. Skarżąca nie rozważała kwestii ryzyka procesowego związanego z dochodzeniem nieudowodnionego roszczenia. Zdaniem Komisji dochodzenie zapłaty 15.000 zł, bez oparcia na dowodach, a jedynie na twierdzeniach powodów, niosło za sobą o wiele większe ryzyko przegranej w postępowaniu apelacyjnym, niż skonstruowanie roszczenia o zapłatę kwoty 150.000 zł, przy której spór sprowadzałby się jedynie do oceny podstaw materialnoprawnych roszczenia. Odwołując się do doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego żądanie w oparciu o art. 471 i nast. K.c. było uzasadnione. Ponadto gdyby pozwany należycie wykonał swoje zobowiązanie, to powodowie byliby na dzień orzekania właścicielami mieszkania o rynkowej wartości 400.000 zł. Pozwany przyznał na rozprawie (art. 229 K.p.c.), iż przedmiotowe mieszkanie wraz z miejscem garażowym zostało zbyte osobom trzecim za taką właśnie cenę. Wykazanie szkody przez powodów w tym zakresie dawało realne szanse na uwzględnienie apelacji przez sąd II instancji. Zabrakło odniesienia się przez Skarżącą do tej kwestii zarówno w odwołaniu jak i w wywiedzionej apelacji.

Za nietrafne uznano stanowisko zawarte w apelacji odnośnie kwestii rozpatrywania na zasadach ogólnych (art. 118 K.c.) terminu przedawnienia roszczenia o zwrot zadatku z umowy przedwstępnej. Pogląd ten byłby aktualny do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny. Zamiarem ustawodawcy dokonującego zmiany było objęcie rocznym terminem przedawnienia wszystkich roszczeń, które powstały wskutek zawarcia umowy przedwstępnej, także wynikających z jej dodatkowych zastrzeżeń umownych.

Skarżąca nie wskazała w apelacji ani terminu od jakiego, ani w jakiej wysokości należą się powodom odsetki ustawowe. Zabrakło w powyższym zakresie zarówno zarzutu apelacyjnego, jak również stanowiska w jej uzasadnianiu. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia istniała możliwość zakwestionowania daty, od której sąd I instancji zasądził odsetki ustawowe na rzecz powodów i dochodzenia ich od daty przesądowego wezwania do zapłaty.

W konsekwencji, apelacja Skarżącej pozbawiła reprezentowaną przez siebie stronę uzyskania pełnego odszkodowania za niewykonanie przez pozwanego łączącej z powodami umowy. Komisja argumentowała, iż przy założeniu umowa stron była umową przedwstępną okazałaby się skuteczna jedynie co do kwoty 10.000 zł (roszczenie o zwrot zadatku uległo przedawnieniu, zaś brak był podstaw do dochodzenia kwoty 15.000 zł tytułem zwrotu utraconej ulgi podatkowej jako nieudowodnionego).

Zaproponowane rozwiązanie nie uwzględniała interesu klienta, wbrew twierdzeniom Skarżącej.

Uwzględniając skalę ocen (niedostateczny, dostateczny, dobry, bardzo dobry, celujący) oraz omówione powyżej uchybienia pracy Skarżącej tj. 1) zaskarżenie wyroku w zakresie przedawnionego roszczenia o zwrot zadatku, 2) zaskarżenie wyroku, co do kwoty utraconej ulgi podatkowej, która nie została udowodniona, 3) brak zarzutu oraz stanowiska w zakresie roszczenia o odsetki ustawowe, 4) nieuwzględnienie przez zdającą przyznania przez pozwanego faktu zbycia mieszkania osobom trzecim oraz ceny zbycia, co umożliwiało zaskarżenie wyroku, co do poniesienia przez powodów szkody (w zakresie jak omówiono powyżej), 5) przyjęcie w apelacji koncepcji umowy przedwstępnej zamiast umowy o charakterze mieszanym - deweloperskiej pozbawiające (wyłączające) możliwość dochodzenia roszczenia odszkodowawczego na zasadach ogólnych w pełnym zakresie, a tym samym nieuwzględnienie interesu hipotetycznego klienta, którego zdająca reprezentowała, uzasadniało uzyskanie oceny niedostatecznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła m.in. o stwierdzenie nieważności alternatywnie o uchylenie w całości uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia z dnia [...] czerwca 2014 r., zarzucając:

1) rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2) K.p.a. w zw. z art 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej "p.p.s.a.") polegające na zlekceważeniu i niewykonaniu przez Komisję Odwoławczą wytycznych wyrażonych w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2013 r. (sygn. akt II GSK 353/12) oraz przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 listopada 2013 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2441/13), a ponadto na zajęciu przez Komisję Odwoławczą stanowiska oczywiście sprzecznego z poglądami prawnymi wyrażonymi przez Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ww. wyrokach, pomimo związania Komisji Odwoławczej w niniejszej sprawie przedmiotowymi wytycznymi oraz poglądami prawnymi;

2) rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. polegające na orzekaniu przez Komisję Odwoławczą ponownie poza zakresem sprawy, który wynikał z wniesionego przez Skarżącą odwołania z dnia [...] września 2010 r. od Uchwały Egzaminacyjnej (dalej "odwołanie"), a konkretnie z zakresu zaskarżenia, zarzutów i argumentów podniesionych przez Skarżącą w odwołaniu, co skutkowało podniesieniem z urzędu i rozpoznaniem przez Komisję Odwoławczą dodatkowych zarzutów wobec pracy egzaminacyjnej Skarżącej z prawa cywilnego, które nie były przedmiotem odwołania;

3) rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2) K.p.a. w zw. z art. 139 i art. 15 K.p.a. polegające na ponownym naruszeniu przez Komisję Odwoławczą zakazu reformationis in peius przez stawianie pracy egzaminacyjnej Skarżącej z prawa cywilnego nowych zarzutów, które nie zostały podniesione przez Komisję Egzaminacyjną, co skutkowało pogorszeniem sytuacji Skarżącej, a dodatkowo pozbawieniem Skarżącej możności obrony swych praw z uwagi na naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wydanych w podobnych sprawach, wyłącznie w celu pozornego sanowania bezprawnych działań Komisji Odwoławczej oraz legitymizowania jej oczywiście bezzasadnego stanowiska w niniejszej sprawie - taki sposób prowadzenia postępowania przez Komisję Odwoławczą absolutnie podważa zaufanie Skarżącej do władzy publicznej;

5) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. i art. 368 ust. 12 u.o.r.p. polegające na uchybieniu przez Komisję Odwoławczą obowiązkowi wyczerpującego rozpatrzenia i wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, poprzez brak rozważenia i odniesienia się do kluczowych zarzutów i argumentów Skarżącej podniesionych w odwołaniu, a jednocześnie wzięcie pod uwagę wyłącznie tez i wniosków zawartych w opinii z dnia [...] maja 2014 r. sporządzonej przez r.pr. B. Z. (członka Komisji Odwoławczej), o czym świadczy treść uzasadnienia Uchwały Odwoławczej, co skutkowało nieobiektywnym, tendencyjnym i wadliwym rozstrzygnięciem Komisji Odwoławczej o utrzymaniu w mocy oceny niedostatecznej z pracy egzaminacyjnej Skarżącej z prawa cywilnego; powyższe naruszenia zostały popełnione przez Komisję Odwoławczą w obliczu wiążących w niniejszej sprawie wytycznych sądów administracyjnych obligujących Komisję Odwoławczą do stosowania wskazanych reguł postępowania dowodowego w sposób restrykcyjny;

b) art. 138 § 1 pkt 1) K.p.a. w zw. z art. 36 ust. 12 u.o.r.p. polegające na utrzymaniu w mocy Uchwały Egzaminacyjnej, pomimo istnienia formalnych oraz materialno- prawnych podstaw do uchylenia ww. uchwały w całości oraz orzeczenia przez Komisję Odwoławczą co do istoty sprawy przez podwyższenie do oceny pozytywnej nie tylko oceny z pracy egzaminacyjnej Skarżącej z prawa administracyjnego (co prawidłowo uczyniła Komisja Odwoławcza), ale również oceny niedostatecznej z pracy egzaminacyjnej Skarżącej z prawa cywilnego (czego Komisja Odwoławcza zaniechała wskutek zarzucanych jej w niniejszej skardze naruszeń), a w konsekwencji, na podstawie przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., ustalenie pozytywnego wyniku Skarżącej z egzaminu radcowskiego;

6) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 36 ust. 10 u.o.r.p. w zw. z art. 365 ust. 2 u.o.r.p. (w brzmieniu z 2010 r.) przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Komisję Odwoławczą, że tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria ustawowe łącznie zasługuje na ocenę pozytywną, zaś niespełnienie któregokolwiek z tych kryteriów, a nawet tylko częściowe niespełnienie jednego z nich) skutkuje bezwzględnie oceną negatywną, podczas gdy prawidłowa interpretacja ww. przepisów (zgodna z wytycznymi NSA i WSA w Warszawie wiążącymi Komisję Odwoławczą w niniejszej sprawie) winna doprowadzić organ do wniosku, że ocenę pozytywną zdający może uzyskać także wówczas, gdy jego praca nie w pełni odpowiada wszystkim kryteriom

ustawowym, a to z uwagi na określenie przez ustawodawcę wielostopniowej skali ocen przy jednoczesnym sformułowaniu katalogu ustawowych kryteriów oceny;

b) art. 365 ust. 2 u.o.r.p. w zw. z art. 364 ust. 10 u.o.r.p. (w brzmieniu z 2010 r.) przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu lub co najmniej nienależytym uwzględnieniu przez Komisję Odwoławczą, przy ponownej weryfikacji oceny z pracy egzaminacyjnej Skarżącej z prawa cywilnego, wszystkich prawidłowych elementów ww. pracy spełniających, zdaniem samej Komisji Odwoławczej, trzy spośród czterech kryteriów ustawowych, lecz przypisaniu znaczenia nadrzędnego i decydującego o ocenie z tej pracy rzekomym uchybieniom, które (bezzasadnym zdaniem Komisji Odwoławczej) miałyby skutkować niepełnym spełnieniem ostatniego z tych kryteriów, podczas gdy właściwe zastosowanie ww. przepisów powinno doprowadzić organ do wniosku, że - wobec spełnienia przez przedmiotową pracę egzaminacyjną Skarżącej ww. kryteriów ustawowych - praca ta z pewnością zasługuje na jedną z ocen pozytywnych;

c) art. 364 ust. 1 i 6 u.o.r.p. (w brzmieniu z 2010 r.) przez ich wadliwą wykładnię polegającą na uznaniu przez Komisję Odwoławczą, że tylko i wyłącznie taki zdający, który swą pracę egzaminacyjną oparł na poglądach prawnych subiektywnie uznanych przez Komisję Odwoławczą za jedynie słuszne, jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy prawidłowa interpretacja ww. przepisów winna doprowadzić organ do wniosku, że każdy zdający, który przyjął w swej pracy egzaminacyjnej rozwiązanie obiektywnie poprawne, a zatem świadczące o spełnieniu wszystkich ustawowych kryteriów oceny (nawet, jeśli nie jest to rozwiązanie preferowane przez Komisję Odwoławczą), jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2014 r. Skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte w skardze oraz złożyła replikę na odpowiedzi organu na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Dokonując oceny zasadności skargi należy w pierwszej kolejności zauważyć, że niniejsza sprawa jest po raz kolejny przedmiotem orzekania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wyrok tut. Sądu z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2441/13, uzyskał przymiot prawomocności, a tym samym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w tym wyroku wiąże zarówno organ administracyjny, jak i sąd stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.".

Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy (por. wyroki NSA z 24.10.2011 r., sygn. akt I FSK 1596/12 i z 19.12.2012 r., sygn. akt I FSK 62/12 publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl a także: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 5 wydanie. Warszawa 2013, str.467-469 i 522 – 524 oraz W. Trybka: Istota oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania sądu administracyjnego, Przegląd Prawa Publicznego, nr 2/2014).

Wyrażenie przez sąd w prawomocnym wyroku uchylającym kwestionowany akt oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania determinuje zatem zakres sądowej kontroli legalności rozstrzygnięcia wydanego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy administracyjne. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu, i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Z tego powodu wszystkie rozważania na temat prawidłowości zaskarżonej uchwały muszą być rozpatrywane w oparciu o stanowisko wyrażone przez Sąd w wyroku z dnia 21 listopada 2013 r. Stąd niezbędne jest odniesienie się do tego wyroku.

I tak, wskazano w nim, że ponownie wydana uchwała powinna udzielić odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku Skarżącej błędy przez nią popełnione – ich ranga czy też liczba – uzasadniają dyskwalifikację jej pracy, a zarazem wyniku egzaminu radcowskiego, czy też należy uznać, iż fakt zabezpieczenia przez nią w dużym stopniu interesów reprezentowanej hipotetycznie strony uzasadnia zastosowanie wobec niej szerszej, aniżeli zerojedynkowa, skali ocen.

Organ powinien przy podejmowaniu uchwały mieć na względzie poglądy prawne oraz wskazania zawarte w wyroku NSA z dnia 19 czerwca 2013 r.

Sąd wyraził również pogląd o tym, że brak uznaniowego charakteru uchwały w przedmiocie rozstrzygnięcia egzaminu radcowskiego oznacza, iż ocenie poddany jest materiał dowodowy – przede wszystkim w postaci pracy egzaminacyjnej. Podlega on wszechstronnej i wnikliwej analizie zgodnie z regułami dowodowymi przewidzianymi w k.p.a. Niedopuszczalne jest przy tym przekroczenie swobodnej oceny dowodów, zwłaszcza, że chodzi tu o jedno z najważniejszych praw Skarżącej – prawo do wykonywania zawodu radcy prawnego, wymagające wieloletniego przygotowania. Z tego powodu rozważania organu winny w sposób restrykcyjny odpowiadać wymogom art. 7, 77 oraz 107 par. 3 K.p.a. – a czego zabrakło w uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] lutego 2011 r., mogąc w sposób istotny wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy.

Końcowo Sąd wskazał, że w przypadku jednoznacznego stwierdzenia, iż praca skarżącej w znacznym stopniu zabezpiecza interesy reprezentowanej hipotetycznie (w ramach zadania egzaminacyjnego) strony – należy stwierdzić, iż praca zasługuje na ocenę pozytywną – w ramach dopuszczonej ustawowo skali ocen.

W niniejszym postępowaniu ocena zasadności skargi nie może przebiegać poza tak wyznaczonymi poprzez art. 153 p.p.s.a. granicami związania wyrokiem tut. Sądu poprzednio orzekającego w tej sprawie.

Komisja II stopnia uznała, że praca egzaminacyjna Skarżącej z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) nie zasługuje na ocenę pozytywną w związku z powyższym ustaliła, że A. S. uzyskała negatywny wynik egzaminu radcowskiego, gdyż zgodnie z art. 36(6) ust. 1 u.o.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organ prawidłowo wykonał obowiązki nałożone nań w wyroku z dnia 21 listopada 2013 r.

W tym miejscu należy wskazać, że nie każde rozstrzygnięcie wojewódzkiego sądu administracyjnego, polegające na uchyleniu kwestionowanego aktu i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracji publicznej jest korzystne dla skarżącego. Może się bowiem okazać, że wyrażona w takim orzeczeniu ocena prawna i w konsekwencji wskazania co do dalszego postępowania, doprowadzą - tak jak w niniejszej sprawie - do wydania orzeczenia o treści niekorzystnej dla niego.

Stosownie do art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, który zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia ocen cząstkowych, a następnie zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że dokonując oceny pracy Skarżącej kierowano się wskazówkami zawartymi w art. 36(5) ust. 2 u.o.r.p., indywidualizując je w ramach tejże pracy egzaminacyjnej.

W ocenie Sądu, zaskarżona uchwała zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, na co szczególnie zwracał uwagę Sąd poprzednio orzekający w sprawie.

Według Sądu orzekającego zostały ustalone wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych.

Sąd orzekający w pełni podziela pogląd, że uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru uznaniowego, należy do grupy decyzji związanych, co wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej takiego rozstrzygnięcia. Z treści zaskarżonej uchwały nie wynika, by w takich warunkach została ona podjęta.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały precyzyjnie określono mankamenty pracy egzaminacyjnej Skarżącej. Należy zgodzić się z organem, że zaproponowany przez Skarżącą sposób rozwiązania przedmiotowego kazusu z prawa cywilnego świadczy o nieodpowiednim zabezpieczeniu interesów osób, które zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym miała ona reprezentować. Osoba zdająca egzamin radcowski ma zabezpieczyć interesy strony, którą zgodnie z kazusem egzaminacyjnym reprezentuje. Oznacza to, że w razie dostrzeżonych rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie odnośnie danego problemu prawnego zdający powinien uzasadnić przyjęty sposób rozstrzygnięcia sprawy, wskazując z jakich powodów uznaje, że przyjęte rozwiązanie byłoby najlepsze dla jego hipotetycznego mocodawcy. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżąca wybrała taki sposób rozwiązania problemu, który nie zabezpiecza interesów jej klientów w znacznym (dużym) stopniu.

Pracę Skarżącej poddano analizie i - następnie - ocenie, pomimo że przyjęta przez nią kwalifikacja prawna umowy, jako umowy przedwstępnej, nie była preferowana przez Komisję. Komisja opowiadała się bowiem za uznaniem tej umowy za umowę deweloperską, za czym przemawiać miały wyłożone w uchwale argumenty prawne.

Niemniej jednak w ramach przyjętej przez Skarżącą koncepcji poddano ocenie apelację sporządzoną przez nią na egzaminie – zgodnie z wytycznymi Sądu – pod kątem należytego (tj. w znacznym (dużym) stopniu) zabezpieczenia interesów reprezentowanej hipotetycznie strony.

Oceniając tę apelację Komisja II stopnia wskazała, że zdająca zaskarżyła wyrok sądu I instancji w części, tj. co do kwoty 45 000 złotych (w zakresie roszczeń o zwrot podwójnego zadatku, kosztów obsługi kredytu oraz utraconej ulgi mieszkaniowej). Następnie zaś Komisja II stopnia oceniła, że po pierwsze brak było podstaw do dochodzenia przez powodów odszkodowania z tytułu ulgi podatkowej, bo - jak uzasadniono - z treści zadania egzaminacyjnego jednoznacznie wynikało, że powodowie - wbrew ciążącemu na nich obowiązkowi wynikającemu z art. 6 k.c. - nie wykazali przed sądem I instancji żadnej aktywności dowodowej w tym kierunku. Tak wiec żądanie zapłaty 15.000 zł było nieuzasadnione; po drugie roszczenie o zwrot zadatku z umowy przedwstępnej było przedawnione z uwagi na termin wynikający z przepisu art. 390 § 3 k.c., i wreszcie po trzecie zdająca nie wskazała w apelacji ani terminu od jakiego, ani w jakiej wysokości należą się powodom odsetki ustawowe. W konsekwencji – jak wskazano w zaskarżonej uchwale - w pracy Skarżącej zabrakło w tym zakresie zarówno zarzutu apelacyjnego, jak również stanowiska w jej uzasadnieniu. Tymczasem istniała możliwość zakwestionowania daty, od której sąd I instancji zasądził odsetki ustawowe na rzecz powodów i dochodzenia ich od daty przesądowego wezwania do zapłaty.

W konkluzji ww. zastrzeżeń zgłoszonych do pracy Skarżącej Komisja II stopnia wskazała, że "przy założeniu, że umowa stron była umową przedwstępną, apelacja okazałaby się skuteczna jedynie co do kwoty 10.000 złotych (...). Nie można zatem podzielić stanowiska zdającej iż zaproponowała rozwiązanie uwzględniające interes klienta".

W tym miejscu należy podkreślić, że organ ocenił prawidłowość sporządzonej apelacji w ramach przyjętego przez zdającą poglądu prawnego (nie deprecjonując go jako oczywiście błędnego na gruncie kazusu egzaminacyjnego, ale uznając za niedostatecznie zabezpieczający interesy klienta Skarżącej oraz - już w ramach tej koncepcji - punktując błędy popełnione przez Skarżącą w jej pracy), a także jednocześnie wyjaśnił, dlaczego korzystniejsze było konstruowanie w apelacji żądań w oparciu o koncepcję umowy deweloperskiej.

Tak więc w uzasadnienie uchwały zawiera się pełne stanowisko Komisja II stopnia w zakresie oceny pracy Skarżącej, a Sąd to stanowisko podziela.

Co do zakresu zakwestionowanego przez Skarżącą orzekania przez Komisję II stopnia, tj. rozpoznania sprawy w ponownym postępowaniu w jej całokształcie w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. Sąd wskazuje, że podziela stanowisko organu co do jego obowiązku pełnej kontroli ocenianej pracy. W zaskarżonej uchwale słusznie wyjaśniono, że uwzględniając zakres zaskarżenia, jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek wziąć je pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania. Skarżąca otrzymała od Komisji Egzaminacyjnej ocenę niedostateczną za rozwiązanie zadania z części trzeciej egzaminu, i taką też ocenę utrzymał w mocy organ odwoławczy.

Niezasadna jest również próba wykazywania przez skarżącą naruszenia w sprawie art. 15 K.p.a. Komisja odwoławcza wskazała bowiem w swojej uchwale, że ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. Organ przywołał przy tym orzecznictwo sądów administracyjnych z którego wynika, że tego rodzaju podejście nie narusza przepisów prawa.

Podniesione przez Skarżącą zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują zatem na akceptację.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ wytknął wszystkie błędy pracy Skarżącej z zakresu prawa cywilnego i uczynił to mając na uwadze ustawowe kryteria oceny. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego, a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 K.p.a., ocena materiału dowodowego – trzeciej części egzaminu radcowskiego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organy w ocenie materiału dowodowego nie są skrępowane żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonują według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone, Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też jest w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, wystawione przez obu egzaminatorów oceny, zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie w całości podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja II stopnia zaś w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez Skarżącą jest nieprawidłowe. Wbrew twierdzeniu skarżącej Komisja II instancji wskazała na pozytywne elementy jej pracy, porównała i wyważyła je z elementami negatywnymi (czego wyrazem jest treść uzasadnienia zakwestionowanej uchwały) – prawidłowo uznając, że elementy negatywne przeważyły nad pozytywnymi.

Komisja - uwzględniając cel, jaki ma spełniać egzamin radcowski - oceniła stwierdzone mankamenty pracy, ich skalę oraz wagę i uznała, że zdająca nie jest przygotowana do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowaną materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce.

W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową, a uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 K.p.a. Stąd zarzut naruszenia art. 36(4) ust. 10 w zw. z art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych Sąd ocenił jako bezprzedmiotowy.

Sąd nie dopatrzył się także zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. i art. 36(8) ust. 12 u.o.r.p.

W końcu nie można pomijać, iż w myśl art. 4 ust. 1 u.o.r.p. zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, przy czym radca prawny wykonuje swój zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego. Wysoka jakość świadczonej pomocy prawnej jest wartością, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma przy tym wątpliwości, iż od kandydata do zawodu radcy prawnego należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego, a więc realizację ustawowego zobowiązania gorliwego, sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków. Wiedza i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu radcy prawnego podlegają sprawdzeniu w trakcie egzaminu radcowskiego, a zatem w czasie takiego sprawdzianu trudno się ograniczyć tylko do tego iż zdający sporządziła formalnie poprawną apelację. Zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób, aby w najszerszym zakresie zabezpieczyć interesy pozwanego, samo zaś wniesienie apelacji, która nie podlega odrzuceniu i podlegać będzie rozpoznaniu nawet w przypadku trafnie skonstruowanych i podniesionych zarzutów prawa procesowego, nie pozwala na uznanie, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego.

W ocenie Sądu, co wynika z uzasadnienia uchwały odwoławczej, Komisja II stopnia odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Nawet gdyby Komisja odwoławcza nie rozprawiła się ze wszystkimi argumentami strony skarżącej, naruszając tym samym obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierowała się, podejmując określone rozstrzygnięcie, to nie byłaby naruszona dyspozycja art. 107 § 3 K.p.a. – co do nieodniesienia się przez organ administracji do wszystkich argumentów odwołania - jeżeli wskazane i objaśnione przez ten organ w uzasadnieniu okoliczności przesądzają o trafności decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 2 grudnia 2011 r. II GSK 2333/11).

Za pozbawione podstaw Sąd uznaje również powoływanie się w złożonym piśmie procesowym na fakt pozytywnego oceniania przez inne komisje egzaminacyjne prac sporządzanych w ten sam sposób, co praca Skarżącej. Zważyć bowiem należy, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a., której indywidualizm powoduje, że nigdy dana sprawa nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Oceniając zaskarżoną uchwałę Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. W związku z tym Sąd nie znalazł również podstaw do wydania - na podstawie art. 155 § 1 p.p.s.a. - postanowienia sygnalizacyjnego skierowanego do Ministra Sprawiedliwości.

Mając na uwadze powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. jako, że była pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.