Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 736/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], którą to decyzją – wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – odmówiono G. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ wskazał ponadto, iż wnioskująca o emeryturę w drodze wyjątku G. K. spełnia wprawdzie warunek minimalnego dwudziestoletniego stażu ubezpieczenia, bowiem legitymuje się okresem ubezpieczenia wynoszącym 21 lat, 10 miesięcy i 3 dni, nie mniej jednak fakt, iż nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego, nie stanowi przesłanki do przyznania jej świadczenia. Ponadto podkreślił, iż brak wskazanego w ustawie wieku uprawniającego do świadczeń nie jest okolicznością szczególną, lecz wynika wprost z ustawy. Nadto G. K. nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy, wobec czego, zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona również przesłanka całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawcy ze względu na wiek lub stan zdrowia.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi G. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o jej zmianę skarżąca podniosła, iż brak zatrudnienia w jej przypadku wynika przede wszystkim z faktu zamieszkiwania w rejonie objętym wysokim bezrobociem. Skarżąca podkreśliła, że chciałaby podjąć pracę, lecz ze względu na wiek pracodawcy nie chcą jej zatrudnić.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż same trudności na rynku pracy nie czynią skarżącej niezdolną do pracy. Podkreślił, że Prezes ZUS nie posiada kompetencji do "wyjątkowego" ominięcia przepisów emerytalno – rentowych i przyznania świadczenia osobie, która nie spełnia warunków wskazanych w ustawie. Ponadto, zdaniem organu, sama trudna sytuacja materialna skarżącej, która jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi jednak wystarczającego kryterium do przyznania przedmiotowego świadczenia, bowiem nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Mając powyższe na względzie organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Podstawą materialnoprawną tej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z przepisu tego wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze – przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie – niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie – ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte – osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, iż skarżąca nie spełnia przynajmniej jednej ze wskazanych powyżej przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Zatem podzielił stanowisko organu, że skarżąca nie spełnia warunku, jakim jest niemożność podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Zarówno stan zdrowia skarżącej (brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy) oraz wiek (56 lat) nie uniemożliwiają podjęcia pracy.

Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącej, jednakże sama trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie wystarczają do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione.

Reasumując należy stwierdzić, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 132 ww. ustawy, orzekł jak w sentencji.