Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3315/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie -art. 260 §1 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art 260 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3315/17.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia referendarz wskazał, że we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło utrzymania wskazał emeryturę w wysokości 1.312,-zł miesięcznie. Oświadczył, że jest współwłaścicielem w 1/3 działki o pow. "15 a 30 m.kw." oraz właścicielem mieszkania o powierzchni 105,39 m2. Oświadczył, że nie ma innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych.

Skarżący wymienił następujące wydatki: spłata zadłużenia kredytowego wobec [...] Banku (283,82 zł), spłata zadłużenia kredytowego wobec [...](139,14 zł), spłata zadłużenia kredytowego wobec [...] (135,72 zł), spłata zadłużenia – wpłaty na ROR (26,00 zł), opłaty telefoniczne (73,37 zł), opłaty za energię elektryczną (278,53 zł). Oświadczył, że na pozostałe utrzymanie pozostaje mu 375,45 zł miesięcznie.

Skarżący dołączył do wniosku kopie: 1) potwierdzenia wypłaty kwoty 1.312 zł z rachunku bankowego w [...] S.A.; 2) dowodu wpłaty kwoty 139,14 zł na rachunek [...] S.A. tytułem raty pożyczki; 3) dowodu wpłaty kwoty 135,72 zł na rachunek [...] sp. z o.o. tytułem spłaty pożyczki; 4) faktury za usługi telekomunikacyjne na kwotę 73,37 zł; 4) dwóch potwierdzeń wpłat – w wysokości 283,82 zł oraz 26,00 zł – dokonanych przez M. J. na własny rachunek w [...]Banku; 5) trzech potwierdzeń zapłaty z grudnia ubiegłego roku za rachunki za energię elektryczną na łączną kwotę 278,53 zł.

W piśmie z 29 stycznia 2018 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych potwierdzających jego stan majątkowy i możliwości płatnicze, a mianowicie:

a) wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności z rachunku bankowego (lub rachunków bankowych) w [...] S.A. i [...]Bank S.A., a także z rachunku bankowego (lub rachunków bankowych) prowadzonych dla działalności gospodarczej pod nazwą "M.". Wskazano przy tym, że wystarczające będą wydruki komputerowe zawierające zestawienie wszystkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym okresie oraz saldo tych rachunków,

b) dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego świadczenia (np. kopii decyzji ZUS określającej aktualną wysokość świadczenia lub wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczoną odpowiednią pozycją - wpływu świadczenia),

c) kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego (zgłoszeń aktualizacyjnych) złożonego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego pod nazwą "M.", albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podał M. J. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym (zgłoszeniach aktualizacyjnych).

W odpowiedzi na opisane wezwanie, przy piśmie z 15 lutego 2018 r., skarżący złożył do akt sprawy:

1. kopię decyzji ZUS z [...] października 2017 r., zgodnie z którą wysokość emerytury skarżącego wynosi 1.316,04 zł netto miesięcznie;

2. kopie sześciu potwierdzeń wypłat, których skarżący dokonał z rachunku w [...] S.A.: 8 września 2017 r. (850 zł), 9 października 2017 r. (850 zł), 10 listopada 2017 r. (1.774,00 zł), 8 grudnia 2017 r. (1.312,00 zł), 12 stycznia 2018 r. (1.312,00 zł) i 10 lutego 2018 r. (1.310,00 zł);

3. kopie sześciu dowodów wpłat, których skarżący dokonał na własny rachunek bankowy w [...] Banku: 8 września 2017 r. (260 zł), 9 października 2017 r. (284 zł), 1 listopada 2017 r. (284,01 zł), 8 grudnia 2017 r. (283,82 zł), 5 stycznia 2018 r. (26 zł) i 12 stycznia 2018 r. (284,31 zł), a także dowodu wypłaty kwoty 3 zł w dniu 22 września 2017 r.;

4. kopie czterech potwierdzeń wpłat: z 28 lipca 2017 r. (407,10 zł), z 10 listopada 2017 r. (135,72 zł), z 8 grudnia 2017 r. (135,72 zł), z 12 stycznia 2018 r. (135,72 zł), tytułem spłat pożyczki na rachunek [...] sp. z o.o.;

5. kopię potwierdzenia wpłaty kwoty 135,72 zł na rachunek [...] tytułem spłaty pożyczki;

6. kopie sześciu potwierdzeń wpłat (w kwotach 139,14 zł lub 139,41 zł) tytułem spłat rat pożyczki w [...] S.A.;

7. kopie dwóch potwierdzeń wpłat na rachunek [...] S.A.: z 7 lipca 2017 r. (121,38 zł tytułem raty pożyczki) i z 28 lipca 2017 r. (468,25 zł tytułem całkowitej spłaty);

8. kopie rachunków i dowodów wpłat za usługi telekomunikacyjne na rzecz [...] S.A.;

9. cztery nieczytelne kopie potwierdzeń przelewów/wpłat gotówkowych;

10. kopię potwierdzenia transakcji z 30 listopada 2016 r. – wpłaty kwoty 295,00 zł na rachunek CEDGiF;

11. zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z 14 lutego 2018 r. o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym M. J. w 2017 r. osiągnął dochód w wysokości 13.625,65 zł.

W piśmie z 15 lutego 2018 r. skarżący wskazał, że nadesłane rachunki obejmują tylko przypływy z emerytury oraz spłaty rat kredytowych zaciągniętych na cele pokrycia braków finansowych. Stwierdził, że nie ma rachunków z działalności gospodarczej ze względu na brak dochodu i "przerobu" spowodowany złym stanem zdrowia.

Dokonując merytorycznej oceny powyższego wniosku, referendarz sądowy stwierdził, że skarżący, pomimo upływu wyznaczonego terminu, nie wykonał należycie wezwania z dnia 29 stycznia 2018 r. W tej sytuacji nie można uwzględnić złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie z 9 grudnia 2017 r. oraz dołączone do niego dokumenty, a także dokumenty nadesłane przy piśmie z 15 lutego 2018 r. i zawarte w tym piśmie informacje, nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek jego koniecznego utrzymania.

W wezwaniu z 29 stycznia 2018 r. (lit. a) zawarto jasne i jednoznaczne zobowiązanie do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych skarżącego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Co więcej, wskazano, że wykonanie wezwania w tym zakresie może polegać na przedstawieniu wydruków komputerowych, zawierających zestawienie wszystkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldo rachunków. Wnioskodawcę (lit. c wezwania z 29 stycznia 2018 r.) wezwano także do nadesłania kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego przez niego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG działalności gospodarczej pod nazwą "M." albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podał M. J. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, referendarz wyjaśnił zasadność powyższego wezwania wskazując, że analiza wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy pozwoliłaby na ustalenie rzeczywistej wielkości środków finansowych pozostających do jego dyspozycji, a także na określenie relacji tej wielkości do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Żądane kopie zgłoszenia identyfikacyjnego (lub aktualizacyjnego) albo zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego pozwoliłyby z kolei zweryfikować, czy skarżący przedstawił wyciągi z wszelkich rachunków bankowych, w szczególności z tych, które związane są z działalnością gospodarczą". Referendarz wskazał, że chociaż skarżący, jako jedyne źródło utrzymania wskazał świadczenie rentowe (obecnie emeryturę), to zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (www.firma.gov.pl), prowadzi on działalność gospodarczą w zakresie architektury pod wskazaną wyżej nazwą. Status indywidualnej działalności gospodarczej opisany jest jako "aktywny".

Referendarz stwierdził, że skarżący nie przedstawił, zgodnie z jednoznacznym wezwaniem, wyciągów z rachunków bankowych (bądź wydruków zawierających zestawienie wszelkich operacji na rachunkach oraz saldo rachunków), a wyłącznie potwierdzenia pojedynczych operacji dokonanych za pomocą rachunków w [...] S.A. oraz w [...] Banku. Nie złożył także do akt sprawy ani kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG, ani zaświadczenia wskazującego, jakie dane podał (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym. W tej sytuacji, chociaż na podstawie nadesłanych przez skarżącego kopii dowodów wpłat, można ustalić, że spłaca pożyczki oraz ponosi koszty opłat za usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną, to nie da się określić, jakimi środkami finansowymi w rzeczywistości skarżący dysponuje. Nie wiadomo bowiem, jaka jest relacja środków, które wpływają do budżetu domowego wnioskodawcy do wysokości niezbędnych wydatków.

Referendarz wyjaśnił też, że podnoszona przez skarżącego okoliczność nieosiągania dochodu z działalności gospodarczej nie zwalniała go z obowiązku nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, obejmujących całość okresu wskazanego w wezwaniu z 29 stycznia 2018 r. oraz przedstawienia dokumentów (kopii zgłoszenia lub zaświadczenia z urzędu skarbowego) pozwalających zweryfikować, czy złożył do akt sprawy wyciągi z wszelkich rachunków, które posiada. Za miarodajną dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców uznaje się bowiem nie kategorię dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz kategorię przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Dlatego deklarowany przez skarżącego brak dochodu z działalności gospodarczej nie musi oznaczać, że w rzeczywistości nie dysponuje on środami finansowymi pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania.

W postanowieniu referendarz wyjaśnił, że odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza, że ustalono, że wykazany przez skarżącego stan majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę obowiązku uzupełnienia oświadczenia z 9 grudnia 2017 r.

Od postanowienia referendarza skarżący wniósł sprzeciw w ustawowym terminie, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, wobec czego postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 marca 2018 r. należało utrzymać w mocy.

Zgodnie z treścią art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie. Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w nowym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia.

Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swoich spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej i w art. 214 § 1 tej ustawy, w świetle którego do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.).

Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać poprzez należyte udokumentowanie swojej sytuacji materialnej, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do treści art. 252 § 1 powołanej ustawy osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 powołanej ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.

Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie dokumenty źródłowe świadczące o krytycznej sytuacji finansowej, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Należy zgodzić się z przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarza argumentacją, że nienależyte wykonanie wezwania z 29 stycznia 2018 r. skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy. Wskazana we wniosku i z nadesłanych dokumentów sytuacja finansowa skarżącego nie wypełnia hipotezy art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, nie pozwala bowiem na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek jego koniecznego utrzymania. Skarżący nie wykazał więc, że spełnia przesłanki uprawniające go do przyznania mu pomocy prawnej.

Słusznie referendarz stwierdził, że analiza wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy pozwoliłaby na ustalenie rzeczywistej wielkości środków finansowych pozostających do dyspozycji skarżącego, a także na określenie relacji tej wielkości do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Żądane kopie zgłoszenia identyfikacyjnego (lub aktualizacyjnego) albo zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego pozwoliłyby zweryfikować, czy skarżący przedstawił wyciągi z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w szczególności z tych, które związane są działalnością gospodarczą pod nazwą "M.". Podnieść bowiem należy, że skarżący, jako jedyne źródło utrzymania wskazał świadczenie rentowe (obecnie emeryturę), jednakże z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że prowadzi on pod wskazaną wyżej nazwą działalność gospodarczą w zakresie architektury, zaś status tej działalności widnieje jako "aktywny".

Prawidłowe jest stwierdzenie referendarza, że skarżący nie przedstawił, zgodnie z wezwaniem, wyciągów z rachunków bankowych (bądź wydruków zawierających zestawienie wszelkich operacji na rachunkach oraz saldo rachunków), a wyłącznie potwierdzenia pojedynczych operacji dokonanych za pomocą rachunków w [...] S.A. oraz w [...] Banku. Nie złożył także do akt sprawy ani kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG, ani zaświadczenia wskazującego, jakie dane podał (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym.

Zasadnie więc referendarz stwierdził, że nadesłane przez skarżącego dokumenty nie pozwalają określić jakimi środkami finansowymi w rzeczywistości dysponuje. Nie wiadomo bowiem, jaka jest relacja środków, które wpływają do budżetu domowego wnioskodawcy do wysokości niezbędnych wydatków.

Słuszne też jest stanowisko referendarza, że podnoszona przez skarżącego okoliczność nieosiągania dochodu z działalności gospodarczej nie zwalniała go z obowiązku nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, obejmujących całość okresu wskazanego w wezwaniu z 29 stycznia 2018 r. oraz przedstawienia dokumentów (kopii zgłoszenia lub zaświadczenia z urzędu skarbowego) pozwalających zweryfikować, czy złożył do akt sprawy wyciągi z wszelkich rachunków, które posiada. Również zasadnie referendarz powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśniając, że za miarodajną dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców uznaje się nie kategorię dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz kategorię przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 i z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FZ 86/14 – dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych). Dlatego deklarowany przez wnioskodawcę brak dochodu z działalności gospodarczej nie musi oznaczać, że w rzeczywistości nie dysponuje on środami finansowymi pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania.

Oczywiście wnioskodawca może odmówić złożenia wymaganych dokumentów, jednakże w takiej sytuacji, oznacza to, że odstępuje od udokumentowania swoich twierdzeń, co może wiązać się z odmową uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy.

Wyjaśnić ponadto należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści powołanych przepisów art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy argumentację strony we wskazanym wyżej zakresie należy uznać za oczywiście bezzasadną, gdyż skarżąca nie przedstawiła wszystkich okoliczności swojej sytuacji majątkowej.

W ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca przedstawiając niepełne informacje, nie wykazał, jak kształtuje się jego sytuacja dochodowa, przez co nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jakkolwiek skarżący odpowiedział na wezwanie referendarza do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, to jednak nie wykazał sytuacji finansowej w sposób pełny i wyczerpujący. Powyższe wskazuje, że skarżący nierzetelnie i wybiórczo przedstawia sytuację o stanie dochodowym i majątkowym. Nie usuwa też wątpliwości, co do tej sytuacji, pomimo zobowiązania nałożonego zarządzeniem referendarza z 29 stycznia 2018 r. Powyższe wyklucza uwzględnienie przedmiotowego wniosku. W związku z czym skarżący może partycypować w kosztach postępowania sądowego zainicjowanego jego skargą, związanych ze swym udziałem w sprawie, traktując koszty priorytetowo, z uwagi na ich publicznoprawny charakter.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Obowiązek dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy w sytuacji, w której dysponują możliwościami uiszczenia kosztów. Nie można promować sytuacji, w której podmioty będą prowadziły spory z organami państwa kosztem Skarbu Państwa. Osoba nosząca się z zamiarem wniesienia skargi do sądu administracyjnego winna zabezpieczyć środki na ewentualne prowadzenie spraw przed sądami. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Całokształt przeanalizowanej sytuacji finansowej wskazuje, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy.

Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Referendarz sądowy prawidłowo więc odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy i w sposób właściwy stanowisko to uzasadnił. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Stanowiska tego również nie zdołał obalić wniesionym sprzeciwem.

Podkreślić ponadto należy, że Sąd nie jest uprawniony do wystosowania do strony wezwania mającego na celu wyjaśnienie powstałych wątpliwości, gdyż zgodnie z regulacją art. 260 § 1 i § 2 powołanej ustawy, Sąd, po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, nie rozpoznaje natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo.

W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy nie uzasadniały uwzględnienia zgłoszonego żądania i dlatego należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.