Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 568/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18  ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 3  par. 1 w zwiazku  z  par. 2  pkt 1,  art. 145  par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 września 2013 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Rozstrzygnięciem opisanym w sentencji niniejszego wyroku – wydanym po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej – "Kierownik BP") z dnia [...]2012 r. (Nr [...]) – Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (w dalszych wywodach – "Dyrektor DOR ARiMR" lub "Dyrektor") utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie, w którym odmówiono przyznania skarżącej pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2011, z nałożeniem sankcji ze względu na stwierdzone nieprawidłowości.

W pierwszej części uzasadnienia decyzji wydanej w drugiej instancji Dyrektor DOR ARiMR przedstawił okoliczności stanu faktycznego sprawy i przebieg postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Kierownika BP.

Z wywodów tych wynika w pierwszym rzędzie, iż w dniu [...] 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie – między innymi – płatności ONW na 2011 r., w którym – w sekcji VII ("Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych") – zadeklarowała do płatności ONW 5 działek ewidencyjnych (nr [...]) położonych w województwie d., w powiecie j., w gminie M., o łącznej powierzchni [...] ha. Do wniosku strona dołączyła załączniki graficzne.

Na wezwanie organu pierwszej instancji, skarżąca – w piśmie datowanym na dzień [...] 2011 r. – skorygowała powierzchnię działki rolnej B (z [...] ha). W kolejnej korekcie powiększyła zaś areał tej samej działki do [...] ha.

Kierownik BP wezwał skarżącą do złożenia dalszych wyjaśnień, w związku z konfliktem kontroli krzyżowej pomiędzy wnioskami skarżącej i M.Ś. Organ wskazał jednocześnie, że konflikt kontroli krzyżowej polega na deklaracji przez wymienione strony tych samych działek do płatności ONW, przy jednoczesnym przekroczeniu maksymalnego kwalifikowanego obszaru (PEG) występującego na danej działce ewidencyjnej. Przedmiotem konfliktu krzyżowego były wszystkie zgłoszone przez skarżącą działki rolne (A, B, C, D, E).

W odpowiedzi na wezwania skarżąca podała, że ona i M.S.są użytkownikami działek wymienionych w wezwaniu, a dzierżawionych od Agencji Nieruchomości Rolnych (dalej "ANR") od 2006 roku. Twierdziła przy tym, iż nie posiada żadnego sprzętu rolniczego i od roku 2008, corocznie, korzysta z usług zewnętrznych. Zatrudniała mianowicie E i S S.do wykaszania gospodarstwa. Wymienione osoby, jako wynagrodzenie za pracę, otrzymywały plon w postaci siana, z przeznaczeniem na karmę dla swojego bydła. W związku z kończącą się w dniu [...] 2011 r. umową dzierżawy i odmową wyrażenia zgody na jej przedłużenie przez ANR, E i S S zostali poinformowani, że jest to ostatni rok, w którym mogą korzystać z gruntów na dotychczasowych zasadach. W dalszej części pisma skarżąca wywodziła, że E i S S.zamierzali sami użytkować gospodarstwo, na co jednak ANR nie wyraziła zgody. Ponadto – jak wskazała – rolnicy ci zażądali od M S zapłaty na ich rzecz kwoty [...] zł, jako warunek nie składania przez nich wniosku o płatności od ARiMR. M.S.odmówił temu żądaniu. Podsumowując swoje wyjaśnienia strona skarżąca podniosła, że E i S S.od roku 2008 działają w gospodarstwie w M. na użytkowanym przez skarżącą areale, na podstawie umocowania jej i M.S., ale faktycznym użytkownikiem gruntu od 2006 r. są skarżąca i M.S. Do złożonych wyjaśnień strona dołączyła wydruki z korespondencji e-mailowej pomiędzy M.S. (działającym jako pełnomocnik strony) a S.S.. Korespondencja ta dotyczyła ustalenia warunków, na jakich S.S. odstąpi od złożenia wniosku o dopłaty do ARiMR. Wynika z niej także, że ten ostatni użytkuje grunty położone w gospodarstwie w M..

W dniu [...] 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w W. wpłynął także wniosek skarżącej o przyznanie płatności bezpośredniej na rok 2011, z zaznaczonym celem – korekta wniosku. W ramach korekty zainteresowana zmniejszyła areał działki A/A1 (z [...] ha) oraz działki E (z [...] ha).

W dalszym toku postępowania skarżąca dołączyła do akt administracyjnych plan działań agrotechnicznych na użytkowanych przez nią gruntach położonych w M. Wskazała przy tym, że wymienione przez nią w planie czynności zostały zrealizowane w dniu [...] 2011 r. przez firmę [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O., na gruntach, na których była realizowana uprawa "Trawy wieloletnie". Natomiast na działkach, na których realizowane były pakiety S02b02 oraz P01b, koszenia zostały wykonane w okresie od [...] do [...] 2011 r. Usługa została zrealizowana w obrocie bezgotówkowym, a wynagrodzenie wykonawcy stanowiła część materiału kośnego.

Do materiału dowodowego tyczącego kontroli krzyżowej, organ dołączył do akt sprawy protokół zdawczo-odbiorczy z wydania i przekazania nieruchomości należącej do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, spisany w dniu [...] 2011 r. przez przedstawicieli strony przekazującej (skarżącej) i przejmującej (administrator Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w R.W.). Podstawą wydania i przekazania gruntów było wygaśnięcie, z dniem [...] 2011 r., umowy dzierżawy z dnia [...] 2006 r. W protokole wymienione zostały między innymi działki ewidencyjne, których dotyczył konflikt krzyżowy, to znaczy:

• [...] – działka po wypasie bydła;

• [...] – działka po wypasie bydła;

• [...] – działka po wypasie bydła;

• [...] – działka po wypasie bydła;

• [...] – działka po wypasie bydła.

Do akt sprawy dołączono ponadto umowę z dnia [...]2011 r. zawartą pomiędzy Administracją Zasobu Własności Skarbu Państwa w R.W. a S.S. na wykonanie zabiegów agrotechnicznych mających na celu zapobieżenie rozprzestrzeniania się chwastów. W załączniku nr [...] do tej umowy figurują – między innymi – wszystkie, dopiero co wymienione działki ewidencyjne, stanowiące przedmiot ujawnionego konfliktu w trakcie kontroli krzyżowej, na których zamówioną usługą było koszenie. Umowa ta, wraz z załącznikiem, została podpisana przez administratora ANR oraz S.S. – wykonawcę. Potwierdzeniem wykonania zabiegów agrotechnicznych na wymienionych w umowie działkach był natomiast załącznik do oświadczenia administratora.

W aktach sprawy znajdują się ponadto: oświadczenie M.S. o otrzymaniu zgody na użytkowanie części działek od brata S.S. – między innymi działki ewidencyjnej nr [...] obręb M., której dotyczy także konflikt kontroli krzyżowej – S.S. posiadał stosowne porozumienie z ANR na wypas bydła w sezonie 2011 r.; oświadczenia K.M. z dnia [...] 2011 r. i z [...] 2011 r. o użytkowaniu przez niego rolniczo między innymi działek stanowiących przedmiot konfliktu wynikłego z kontroli krzyżowej, to znaczy:

• [...] – użytkowana rolniczo (pow. [...] ha);

• [...] – użytkowana rolniczo (pow. [...] ha);

• [...] – użytkowana rolniczo (pow. [...] ha);

• [...] – użytkowana rolniczo pow. ([...] ha);

• [...] – użytkowana rolniczo pow. ([...] ha).

M.S. wyjaśnił ponadto, że jest użytkownikiem między innymi części działek rolnych o numerach ewidencyjnych [...], obręb M.. Na działkach tych prowadzono wypas bydła od dnia [...] 2011 r. do dnia [...] 2011 r., a na początku [...], na części działek, wykoszono tzw. "niedojady". Wyjaśnienia zostały opatrzone podpisami: M.S., J.M. i S.S.. Do wyjaśnień tych dołączono "Porozumienie nr [...]" z dnia [...] 2011 r., zawarte w tym samym dniu w R.W., pomiędzy: Agencją Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy we W. a S.S.. W treści wspomnianego porozumienia ANR stwierdziła, iż nieruchomość w granicach działek ewidencyjnych nr: [...] obręb M., gmina M., powiat j., o ogólnej powierzchni [...] ha, została samowolnie, bez tytułu prawnego, bez wiedzy i zgody Agencji objęta w posiadanie w celu używania i pobierania pożytków przez S.S., co potwierdziła lustracja i sam użytkownik, który dodatkowo oświadczył, że wszedł w posiadanie nieruchomości w dniu [...] 2011 r. Strony postanowiły w "Porozumieniu" o użytkowaniu przez S.S. wymienionych działek ewidencyjnych w okresie od dnia [...] 2011 r. do [...] 2011 r.

W dniu [...] 2012 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna, w trakcie której pełnomocnik skarżącej oświadczył, że użytkował sporne grunty. Reprezentant Administracji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w R. – Agencja Nieruchomości Rolnych wyjaśnił natomiast, że wspomniane grunty zostały przejęte do użytkowania od skarżącej w końcu [...] 2011 r., na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego. Mając na uwadze spełnienie wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie spełnienia zakresu prac, które należy wykonać aby wniosek złożony o dopłaty był uzasadniony prawnie, ANR rozpoczęła procedurę wyłonienia wykonawcy prac rolniczych. Z wybranymi wykonawcami została podpisana umowa, w której określono czas realizacji prac do dnia [...] 2011 r. W umowie określono ponadto, że jest ona zawierana w celu uzyskania dopłat bezpośrednich. Wykonawca wykonał prace, co zostało potwierdzone zwrotnymi protokołami odbioru.

Także w dniu [...] 2012 r., do Biura Powiatowego ARiMR w W. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie płatności bezpośredniej na rok 2011 z zaznaczonym celem – korekta wniosku, podpisana przez pełnomocnika skarżącej, w której zwiększona została powierzchnia działki A (z [...] ha do [...] ha) oraz działki E (z [...] ha do [...] ha).

Na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego Kierownik BP uznał, że skarżąca nie przedstawiła przekonujących dowodów, świadczących jednoznacznie, iż posiadała w dniu [...] 2011 r. grunty deklarowane we wniosku o przyznanie płatności ONW. Organ podkreślił przy tym, że istotą płatności tego rodzaju jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty. Zdaniem organu pierwszej instancji, przedstawione przez pełnomocników skarżącej dowody i wyjaśnienia są niespójne i wzajemnie się wykluczają. Podstawowym natomiast dowodem, który potwierdza w sposób jednoznaczny, że skarżąca nie była posiadaczem/użytkownikiem spornych działek ewidencyjnych jest protokół zdawczo-odbiorczy w sprawie wydania i przekazania nieruchomości należącej do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Kierownik BP podkreślił dodatkowo, że dokumenty złożone przez pozostałe strony konfliktu krzyżowego, tj. ANR i M.S. nie budzą wątpliwości i są ze sobą spójne.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła Kierownikowi BP błędną ocenę materiału dowodowego. Podniosła przy tym, że do momentu powiadomienia jej przez ARiMR o kolizji ujawnionej w czasie kontroli krzyżowej była przekonana, iż współpraca z E.i S.S. układa się jak dotychczas. Wskazała także, że ANR, do dnia [...] 2011 r., nie realizowała żadnych działań w gospodarstwie, a działania podjęte na podstawie umowy z dnia [...] 2011 r. miały miejsce około miesiąc później niż czynności skarżącej, która – pomimo formalnego wydania nieruchomości w dniu [...] 2011 r. – faktycznie nadal ją użytkowała.

Dokonując oceny ustaleń poczynionych w sprawie przez organ pierwszej instancji – w świetle bardzo szczegółowo przywołanych w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia (s. 6-9) podstaw prawnych regulujących zagadnienie płatności ONW, zarówno w prawie wspólnotowym, jak i w prawie krajowym – Dyrektor DOR ARiMR uznał, że odwołanie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem organu wyższego stopnia, zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miało ustalenie, czy skarżąca, w dniu [...] 2011 r., faktycznie władała nieruchomością, której dotyczył wniosek o przyznanie płatności ONW, nie tylko w sposób fizyczny, ale czy miała również w tym okresie swobodę podejmowania decyzji odnośnie do sposobu dokonywania upraw.

Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że jednym z warunków uzyskania wsparcia finansowego w ramach ONW jest utrzymywanie gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej, przez cały rok kalendarzowy, którego dotyczy wniosek.

Dyrektor DOR ARiMR podkreślił, iż twierdzenie skarżącej, że to ona była w tym okresie posiadaczem spornych gruntów nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Podkreślono, że w dniu [...] 2011 r. skarżąca wydała i przekazała ANR działki nr [...], do tej pory deklarowane we wnioskach o przyznanie płatności za ubiegłe lata. Od tego momentu swobodę we władaniu tych nieruchomościami miał właściciel gruntów. Na podstawie bezumownego użytkowania uprawiał i pobierał pożytki z działek nr [...],S.S.. W konsekwencji zatem ANR Oddział Terenowy we W., z tytułu korzystania z tych nieruchomości, ustalił dla niego czynsz dzierżawny. Fakt wejścia w faktyczne posiadanie tych gruntów w dniu [...] 2011 r. stwierdziła lustracja działek wykonana przez pracownika ANR, a okoliczność tą potwierdził sam bezumowny użytkownik. To z nim została ponadto podpisana przez ANR (w dniu [...] 2011 r.) umowa, na mocy której rolnik miał do [...] 2011 r. wykonać zabiegi agrotechniczne na spornych gruntach, polegające na ich wykoszeniu. Zgodnie z oświadczeniami S.S., J.M. i M.S., ten ostatni przeprowadzał na spornych gruntach wypas własnego bydła i wykaszanie tzw. "niedojadów". W protokole odbioru prac stwierdzono, iż wykoszenie – na podstawie umowy z dnia [...] 2011 r. – wykonano na całych powierzchniach gruntów rolnych położonych na działkach o numerach ewidencyjnych: [...].

Przedstawione natomiast przez stronę skarżącą dowody (plan działań agrotechnicznych, korespondencja e-mailowa ze S.S.) nie potwierdzają – zdaniem Dyrektora – iż użytkownikiem spornych gruntów była skarżąca. Przede wszystkim organ odwoławczy podkreślił, że przedłożony przez skarżącą plan działań agrotechnicznych nie został potwierdzony przez spółkę [...]. Także treść korespondencji prowadzonej przez M S ze S.S., dołączona do pisemnych wyjaśnień, wskazuje, iż to nie skarżąca była użytkownikiem gruntów, na których – jak podnosi – Państwo S. mieli jedynie wykonywać określone czynności agrotechniczne na zlecenie M.S. W mailu z dnia [...] 2011 r. S.S. informuje bowiem M.S., iż "to my użytkujemy te grunty", proponując jednocześnie, aby M.S.zapłacił kwotę [...] zł, w zamian za rezygnację ze złożenia przez S.S. wniosku o przyznanie płatności.

Organ odwoławczy wskazał również, iż także raport z kontroli Jednostki Certyfikującej, nie stanowi – wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącej – dowodu na to, kto był użytkownikiem spornych gruntów, bowiem inspektorzy nie badają tej okoliczności podczas wykonywanych przez siebie kontroli gospodarstwa.

Z tej też przyczyny wykluczenie przez organ pierwszej instancji gruntów o łącznej powierzchni [...] ha, a także nałożenie stosownych sankcji (na s. [...] uzasadnienia decyzji wydanej w drugiej instancji zawarto odpowiednie wyliczenia) należy uznać – zdaniem organu odwoławczego – za prawidłowe i zgodne z ustalonym stanem faktycznym i z przepisami.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem, skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W lakonicznym uzasadnieniu podała, że organ odwoławczy nieprawidłowo ocenił i pominął istotne dla sprawy fakty, dowody i oświadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

W piśmie z dnia [...]2013 r. skarżąca podniosła, że organ niesłusznie wykluczył część działek przy przyznawaniu płatności rolnośrodowiskowej. Wskazała, że w okresie objętym postępowaniem faktycznie realizowała program PROW, a część czynności była wykonywana przez [...] Sp. z o.o. w O.. Ponadto – jak podała – nadal współpracowała z Państwem S. i nie była przez nich informowana o zawieraniu jakichkolwiek umów z ANR. Zdaniem skarżącej, jedynym działaniem podjętym przez ANR było zawarcie w dniu [...] 2011 r. umowy z Państwem S.. Jest to jednak działanie, które nie pozwala uznać, że inne podmioty, poza skarżącą, były w dniu [...] 2011 r. faktycznymi użytkownikami nieruchomości rolnych. Porozumienie o bezumownym korzystaniu obejmowało zaś tylko – jak podkreśliła skarżąca – zabudowaną część nieruchomości. Podkreśliła także, że przysługuje jej przymiot posiadacza zależnego gruntu, a zatem jest uprawniona do otrzymania płatności.

Na rozprawie w dniu 5 września 2013 r. pełnomocnik organu zwrócił uwagę na szczególną rolę dowodową protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] 2011 r., natomiast pełnomocnik skarżącej wniósł o zakreślenie terminu na dostarczenie oświadczenia spółki [...], które potwierdzi wykonywanie czynności przez tą spółkę na spornym terenie oraz na uzupełnienie planu działań agrotechnicznych przez złożenie na nim podpisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji administracyjnej w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa materialnego lub procesowego, wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Jeśli jednak skontrolowana przez ten sąd decyzja okaże się zgodna z prawem, skarga podlega oddaleniu, stosownie do dyspozycji art. 151 tej samej ustawy.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wskazać przede wszystkim należy, że płatności ONW mogą być przyznawane wyłącznie tym producentom rolnym, którzy spełniają łącznie szereg warunków określonych przepisami prawa wspólnotowego i prawa krajowego (wszystkie te wymogi zostały bardzo szczegółowo wyartykułowane na s. 6-9 uzasadnienia drugoinstancyjnej decyzji podlegającej kontroli Sądu w niniejszej sprawie). Jednym z tych warunków – którego spełnienie przez skarżącą stanowi podstawowy przedmiot sporu w rozpoznawanym przypadku – jest wymóg posiadania gruntów zadeklarowanych do płatności w dniu [...] tego roku kalendarzowego, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności ONW (por. § 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 – Dz. U. nr 40, poz. 329 ze zm.; dalej "rozporządzenie ONW").

Wskazanie przez prawodawcę na "posiadanie" przez rolnika gospodarstwa rolnego, a nie na dysponowanie do niego prawem własności, czy innym tytułem prawnym, oznacza, że płatności do gruntów dotyczą tych podmiotów, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 13 stycznia 2009 r., I SA/Lu 550/08, LEX nr 531083). Wniosek taki potwierdza zresztą dodatkowo brzmienie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2007 r. o wspieraniu Obszarów Wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427 ze zm.). Wedle tego przepisu, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana od powierzchni gruntu, który stanowi przedmiot zarówno posiadania samoistnego, jak i zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu. Kluczową zatem przesłanką przyznania płatności ONW jest wykazanie przez ubiegającego się o płatność tego rodzaju faktu posiadania przez niego gospodarstwa rolnego (gruntów).

Samo pojęcie posiadania nie zostało zdefiniowane w rozporządzeniu ONW. Konieczne jest zatem – tak, jak to zrobiły organy administracji rolnej obu instancji – odwołanie się do art. 336 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Jak słusznie wskazał przy tym Dyrektor, faktyczne władanie rzeczą – w rozważanym przypadku gospodarstwem rolnym przez rolnika – musi polegać także na swobodnym podejmowaniu przez władającego wszelkich decyzji dotyczących przedmiotowego gospodarstwa, w tym prowadzeniu takich działań jak planowanie, organizowanie, przekazywanie poleceń, koordynacja działań i ich kontrolowanie. Dopiero możliwość nieskrępowanego dokonywania wymienionych czynności może świadczyć o istnieniu po stronie posiadacza woli sprawowania faktycznego władztwa nad gospodarstwem dla siebie (tzw. animus rem sibi habendi).

W kontekście dopiero co przywołanych uregulowań, podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miało zatem ustalenie, czy skarżąca w 2011 r. faktycznie władała działkami, których dotyczył wniosek o przyznanie płatności ONW, nie tylko w sposób fizyczny, ale również, czy miała swobodę podejmowania decyzji odnośnie sposobu dokonywania upraw.

Analiza całego, obszernego materiału dowodowego zebranego wszechstronnie przez organ pierwszej instancji w toku postępowania administracyjnego prowadzi – w ocenie Sądu – do wniosku, że skarżąca nie wykazała faktu posiadania gruntów stanowiących przedmiot sporu w rozpoznawanym przypadku. Należy w tym miejscu dodatkowo podkreślić, że w sprawie, której przedmiotem była ocena zasadności przyznania skarżącej (celowe podkreślenie składu orzekającego) wnioskowanych przez nią płatności chodziło nie tyle o ustalenie kto posiadał sporne grunty w 2011 r., ile o udowodnienie – i to przede wszystkim przez samą zainteresowaną – że to właśnie ona władała w tym roku wspomnianymi działkami. Tej powinności skarżąca ewidentnie nie sprostała. Dodatkowego zaakcentowania wymaga, że Kierownik BP prowadził postępowanie dowodowe skrupulatnie, uwzględniając wszystkie dowody wnioskowane przez samą stronę (jej pełnomocników) oraz przez inne zainteresowane osoby. Chodzi przy tym zarówno o dowody materialne (dokumenty), jak i oświadczenia i zeznania zainteresowanych osób.

Zdaniem Sądu, twierdzenie skarżącej jakoby to ona była posiadaczem spornych gruntów (we wcześniej podanym znaczeniu), nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym.

Zauważyć wypada w pierwszej kolejności, że poszczególne dowody zgromadzone w sprawie wskazują na różne osoby, wchodzące w rachubę jako potencjalni posiadacze spornych gruntów. Dlatego szczególnie istotnego znaczenia nabierała w rozpoznawanym przypadku realizacja przez organy administracji rolnej proceduralnej zasady dokonywania niewadliwej oceny materiału dowodowego, jaki organom udało się pozyskać. Niezwłocznie i dobitnie zarazem, trzeba w związku z tym podkreślić, iż – wbrew odmiennemu zapatrywaniu zaprezentowanemu (ogólnikowo zresztą tylko) w skardze – organy dokonały prawidłowej oceny dowodów, nie przekraczając zakresu swobody, przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zwłaszcza ocena dokonana w postępowaniu odwoławczym jest pełna i nie można jej skutecznie zarzucić dowolności.

W kontekście tej konstatacji godzi się przede wszystkim zwrócić uwagę na konsekwentny i udany zabieg organów, polegający na zweryfikowaniu sprzecznych niejednokrotnie ze sobą oświadczeń i zeznań wszystkich zainteresowanych osób przez pryzmat treści dowodów materialnych. W tym zaś zakresie, za niezbity dowód potwierdzający utratę przez prawa do swobodnego dysponowania gruntami zgłoszonymi we wniosku o przyznanie płatności ONW należało uznać (i tak też postąpiły – trafnie – organy obu instancji) protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania nieruchomości należącej do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, spisany w dniu [...] 2011 r. przez przedstawicieli strony przekazującej (a więc samej skarżącej) i przejmującej (Administracji Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w R.W.). Podstawą do wydania i przekazania działek było wygaśnięcie z dniem [...] 2011 r. umowy dzierżawy z dnia [...] 2006 r. zawartej między obu stronami, których wspomniany protokół dotyczył. Protokół ów obejmuje między innymi wszystkie pięć działek o numerach ewidencyjnych [...], których dotyczy niniejszy spór sądowy (kolejne, celowe podkreślenia Sądu). Dokument ten stanowi w pełni uzasadnioną podstawę do twierdzenia (wnioskowania) przez organy, iż od momentu przekazania, pełną swobodę we władaniu nieruchomościami uzyskał właściciel gruntów (ANR). Administrator Agencji, realizując uprawnienia właścicielskie, przeprowadził lustrację wymienionych działek, która wykazała fakt bezumownego ich użytkowania przez S.S.. Uwzględniając ten fakt, na mocy porozumienia z dnia [...] 2011 r., właściciel nieruchomości ustalił dla tego właśnie rolnika czynsz dzierżawny. Ponadto, w dniu [...][ 2011 r., doszło do podpisania ze S.S.umowy, na mocy której miał on (do [...]2011 r.) wykonać zabiegi agrotechniczne na spornych gruntach, co miało polegać na ich wykoszeniu. Przywołane fakty zostały potwierdzone znajdującymi się w aktach sprawy oświadczeniami S.S., J.M. i M.S. Ten ostatni, na spornych działkach przeprowadzał wypas własnego bydła i wykaszanie tzw. "niedojadów". Podkreślić przy tym należy, że z protokołu odbioru prac wynika, że wykoszenie wykonano na całych powierzchniach gruntów rolnych położonych na spornych działkach. Wszystkie wymienione ustalenia zainteresowani potwierdzili także w toku rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez organ.

Dowody te: protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] 2011 r., porozumienie w sprawie ustalenia czynszu dzierżawnego, umowa dotycząca wykonania zabiegów agrotechnicznych na spornych gruntach, oświadczenia złożone przez S.S., J.M. i M.S, uznać należało za w pełni wiarygodne i ze sobą nawzajem spójne.

Wszystkim omówionym dowodom, skarżąca przeciwstawiła w istocie jedynie gołosłowne, własne twierdzenia o rzekomym posiadaniu spornych działek. Prawidłowo przyjęły zwłaszcza organy – w realiach tej konkretnej sprawy – że dodatkowe dowody, na które powoływała się skarżąca wcale nie potwierdzały faktu posiadania i użytkowania przez nią spornych gruntów.

Trzeba w szczególności zauważyć, iż słusznie zaakcentował organ, że plan działań agrotechnicznych, który przedłożyła skarżąca, nie został potwierdzony przez [...] Sp. z o.o. w O., która miała rzekomo wykonywać prace na działkach objętych wnioskiem. Dodatkowo wytknąć wypada, że ten prywatny dokument skarżącej nie jest w ogóle podpisany. Co prawda zainteresowana, dopiero na rozprawie przed Sądem wnosiła o zakreślenie dodatkowego terminu na potwierdzenie tego planu przez Spółkę i jego podpisanie, niezwłocznie trzeba jednak zauważyć, że skoro prace objęte tym planem miały być wykonane w okresie od [...] do [...] 2011 r., nie było żadnych przeszkód, aby analizowany obecnie dokument został potwierdzony przez spółkę [...] już w toku postępowania wyjaśniającego przed organem pierwszej instancji, a najpóźniej – do zakończenia postępowania administracyjnego w drugiej instancji. W konsekwencji, nie można zatem stawiać skutecznego zarzutu organom, iż bezzasadnie nie uznały planu działań agrotechnicznych, o którym mowa, za wystarczający dowód faktycznego użytkowania spornych gruntów.

Również z dołączonych przez pełnomocnika skarżącej wyjaśnień i korespondencji e-mailowej nie wynika wcale fakt użytkowania spornych gruntów przez skarżącą. W mailu z dnia [...] 2011 r., którego adresatem był pełnomocnik skarżącej, S.S. wskazuje wręcz wprost i jednoznacznie, że będzie "musiał wziąć dopłaty za M.", ponieważ nie ma gwarancji, że ANR nie naliczy mu czynszu dzierżawnego za ten rok. Ponadto wskazał, że to on użytkuje grunty. Dodatkowo zaproponował pełnomocnikowi skarżącej rezygnację z wystąpienia z wnioskiem o dopłaty, w zamian za przekazanie mu kwoty [...] zł przez skarżącą. Z korespondencji e- mailowej wynika również zamiar zawarcia przez S.S. pisemnej umowy dotyczącej odstąpienia od złożenia wniosku na dopłaty bezpośrednie oraz ONW.

Wskazać także trzeba, że dla ustalenia faktu użytkowania spornych gruntów nie miało znaczenia potwierdzenie prawidłowości realizacji przez skarżącą określonych czynności (w ramach programu rolnośrodowiskowego, co prawda, ale kwestia ta ma także – pośrednio – pewne znaczenie dowodowe dla niniejszej sprawy) przez przedstawiciela jednostki certyfikującej. Jak słusznie bowiem zauważył organ, raport z kontroli takiej jednostki nie stanowi dowodu na to, kto był użytkownikiem spornych gruntów. Inspektorzy tej jednostki nie badają bowiem tego aspektu podczas wykonywanych przez siebie kontroli gospodarstwa. Kontrole wykonywane przez jednostki certyfikujące mają na celu stwierdzenie czy produkty z gospodarstwa producenta rolnego mogą być wprowadzone do obrotu jako produkty rolnictwa ekologicznego i odnoszą się one wyłącznie do zakresu wymagań zawartych w rozporządzeniu Rady WE nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych i znakowania produktów ekologicznych, uchylającym rozporządzenie EWG nr 2092/91 (Dz. Urz. WE L 189 z 20.07.2007 r. ze zm.).

Należy ponadto zwrócić uwagę, iż data [...] 2011 r., na którą powołuje się skarżąca w piśmie procesowym z dnia [...] 2013 r. ma co prawda pewne znaczenia dla płatności ONW, ale nie przesądzające, a to w kontekście ciążącej na wnioskodawcy powinności utrzymywania wszystkich gruntów zadeklarowanych do tego typu płatności w dobrej kulturze rolnej, przez cały rok kalendarzowy, którego dotyczył wniosek.

Podsumowując dotychczasowe wywody należy wskazać, że – w ocenie Sądu – organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, nie uchybiając zasadom procedury administracyjnej. Należycie i dokładnie wyjaśniono stan faktyczny, na podstawie wszystkich (ostatnie już, celowe podkreślenie składu orzekającego) zgromadzonych dowodów (o różnym charakterze), przeprowadzonych z urzędu bądź wnioskowanych przez zainteresowanych. Cały materiał dowodowy został poddany wszechstronnej ocenie. Zwłaszcza organ drugiej instancji jednoznacznie wyjaśnił dlaczego jedne dowody zostały uznane, a innym odmówiono wiarygodności. Dokonanej oceny nie sposób uznać za dowolną. Przeciwnie, przeprowadzona została ona w granicach swobody wynikającej z art. 80 k.p.a., jest wewnętrznie spójna i logiczna. Co więcej, w realiach tej konkretnej sprawy, za niespójne i nielogiczne należałoby raczej uznać takie stanowisko organów, w którym przyjęłyby one ewentualnie – wbrew oczywistym wnioskom, jakie nasuwa treść protokołu zdawczo-odbiorczego – i inne, wymienione wcześniej, uzupełniające treść tego dokumentu, dowody – że sporne działki znajdowały się w swobodnym użytkowaniu skarżącej poczynając od kwietnia 2011 r.

Z przedstawionych powodów, wykluczenie przedmiotowych działek o łącznej powierzchni [...] ha należało uznać za uzasadnione, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania płatności ONW i wymierzeniem sankcji, stosownie do art. 16 ust. 5 i ust. 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli i wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. WE L 25 z 28.012011 r. ze zm.). W myśl przywołanych przepisów, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50 % powierzchni stwierdzonej (w rozpoznawanej sprawie różnica ta wyniosła 100 %), rolnik jest wykluczany z pomocy, do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a stwierdzonym (ust. 5). Kwota ta zostaje zasadniczo odliczona, w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym różnica została wykryta (ust. 7).

Mając na względzie wszystkie dotychczasowe wywody, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.