Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 400/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2009 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz D. B. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. L. – Kancelaria Adwokacka, [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D. B. z 23 czerwca 2006 r. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Kierownik Urzędu") nr [...] z [...] maja 2006 r. utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z [...] września 2005 r. o odmowie przyznania Skarżącej uprawnień kombatanckich, wydana w następującym stanie faktycznym:

D. B. wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm. - dalej: "ustawa o kombatantach"), z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w listopadzie 1940 r.

W wyniku rozpoznania wniosku decyzją z [...] września 2005 r. Kierownik Urzędu odmówił Wnioskodawczyni przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wskazał, iż zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Organ wyjaśnił ponadto, iż nie dano wiary relacjom Wnioskodawczyni ani oświadczeniom świadków.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona podniosła, iż jej świadkowie to osoby posiadające uprawnienia kombatanckie, których wiarygodność nie może być kwestionowana. Wyjaśniła, iż świadkowie znali całą jej rodzinę i w swoich zeznaniach "posługiwali się prawdą". Także sama Skarżąca stwierdziła, że "składając swoją prośbę o przyznanie mi wyżej wymienionych uprawnień przez cały czas posługuję się prawdą".

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie i decyzją z [...] maja 2006 r. - wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz.U. z 2000r. Nr 42, poz.371 – dalej: "k.p.a.") oraz art. 4 ust.1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podniósł, iż Skarżąca nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich. W ocenie organu, twierdzeniom Skarżącej odnośnie pobytu w obozie podległym policji bezpieczeństwa w D. nie można dać wiary. Wskazano, iż w toku postępowania zgromadzono bogaty materiał dowodowy, który w ocenie Kierownika Urzędu pozwolił na ustalenie rzeczywistego, zupełnie odmiennego obrazu losów Skarżącej w czasie II wojny światowej.

Organ podniósł, iż nie jest prawdą - jak twierdzi Skarżąca - że nikt z jej rodziny nie uzyskał uprawnień kombatanckich. Uprawnienia takie posiada bowiem jej brat – S. C.. Przeprowadzone badania archiwalne pozwoliły na ustalenie, iż rodzina p. C. w czasie okupacji przebywała nie w m. K., lecz w m. K.. Jednoznacznie wskazują na to liczne dokumenty: życiorys S. C., jego kennkarta z 1944 r., a nawet złożona przez samą Skarżącą "Ankieta do Biura Dowodów Osobistych w C." z dnia 4 sierpnia 1956 r. Kierownik Urzędu podkreślił, iż w szczegółowym życiorysie brat Skarżącej jednoznacznie wskazał, iż rzeczywiście przebywał w obozie w D. Miało to jednak miejsce w 1943 r., ale nikt z rodziny - poza nim - tam się nie znalazł. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż uznał prawdziwość wskazanych w ww. dokumentach informacji z uwagi na to, że pochodzą one z różnych okresów, z różnych źródeł, złożone zostały zaś spontanicznie, w sytuacji, gdy osoby je składające (w tym Skarżąca) nie były bezpośrednio zainteresowane korzystnym rozstrzygnięciem wniosku Skarżącej o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Odnosząc się do przedstawionych przez Skarżącą, a mających świadczyć o jej zamieszkiwaniu w m. K. dokumentów w postaci: aktu urodzenia matki, aktów małżeństwa siostry i brata, Kierownik Urzędu uznał, iż nie mogą być one potwierdzeniem tej właśnie okoliczności. Jak dalej wyjaśniono, powyższe dokumenty mogą wskazywać na fakt, iż rodzina Skarżącej posiadała grunty rolne w K., czy też, że utrzymywała kontakt z mieszkańcami K. (co jest zrozumiałe, choćby z uwagi na fakt, iż matka strony tam się urodziła). W żaden sposób nie podważają jednak prawdziwości dokumentów wskazujących wprost na miejsce stałego zamieszkania Skarżącej w czasie okupacji (kennkarta, ankieta, życiorys brata). Podkreślono przy tym, iż przedstawione akty małżeństwa rodzeństwa Skarżącej odnoszą się do wydarzeń powojennych, a więc nie mających znaczenia dla niniejszej sprawy.

Ustosunkowując się do przedstawionych przez Skarżącą oświadczeń świadków organ stwierdził, iż w jego ocenie budzą one wątpliwości, stoją bowiem w wyraźnej sprzeczności z wyżej wskazywanymi dokumentami.

Reasumując Kierownik Urzędu stwierdził, iż poza oświadczeniami świadków, których prawdziwość została podważona i stoi w wyraźnej sprzeczności z treścią zgromadzonych w sprawie dokumentów, strona nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie wysiedlenia i pobytu w obozie hitlerowskim w D.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2005 r. zarzucając, iż organ zupełnie pominął wszystkie jej wyjaśnienia nie dając im wiary. Podniosła, iż zarzut dotyczący jej brata S. C. jest chybiony. Wskazała na niewłaściwą interpretację zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz na tendencyjną ocenę dowodów wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z uwagi na nie uwzględnienie okoliczności korzystnych dla niej, w szczególności oświadczeń świadków. Do skargi załączyła oświadczenia świadków: C. K., A. B., W. Ł., poświadczenie zameldowania z Urzędu Gminy D. oraz kserokopię kilku stron książki pt. "Koszmar" Zygmunta Gertnera.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że nie miał możliwości ustosunkowania się do oświadczenia świadków, tj. A. B., W. Ł. przy podejmowaniu decyzji. Zakwestionował ponadto prawidłowość wystawionego przez UG D. poświadczenia zameldowania.

Postanowieniem z dnia 6 września 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 1285/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę D. B. z uwagi na opłacenie przez nią wpisu sądowego po upływie ustawowego terminu. Postanowienie to zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 lipca 2007 r. sygn. akt II OSK 880/07.

Następnie wyrokiem z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2177/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. B. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż organ zasadnie odmówił wiarygodności twierdzeniom samej Skarżącej oraz zeznaniom świadków odnośnie pobytu w obozie podległym policji bezpieczeństwa, wskazując, iż budzą one wątpliwości, z uwagi na to, że stoją w wyraźnej sprzeczności ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami.

Sąd wskazał, że przeprowadzone badania archiwalne akt brata Skarżącej S. C. pozwoliły na stwierdzenie, iż rodzina p. C. w czasie okupacji przebywała nie w m. K., lecz w m. K. Okoliczność tą potwierdziły też liczne dokumenty: życiorys p. S. C., jego kennkarta z 1944 r., a nawet złożona przez samą skarżącą "Ankieta do Biura Dowodów Osobistych w C." z 4 sierpnia 1956 r. Uznanie prawdziwości wskazanych w tychże dokumentach informacji z uwagi na to, iż pochodzą one z różnych okresów, z różnych źródeł, złożone zostały zaś spontanicznie, w sytuacji, gdy osoby je składające (w tym Skarżąca) nie były bezpośrednio zainteresowane korzystnym rozstrzygnięciem wniosku Skarżącej, jest zgodne z zasadami logiki i znajduje potwierdzenie w zasadach doświadczenia życiowego. Z powyższych względów – w ocenie Sądu – organ zasadnie także uznał, iż okoliczności przebywania w obozie karnym w D. nie potwierdzają dokumenty w postaci: aktu urodzenia matki oraz aktów małżeństwa siostry i brata.

Sąd podkreślił również, że w toku postępowania organ występował o potwierdzenie dowodzonych przez Skarżącą okoliczności do wszelkich instytucji mogących dysponować takimi materiałami archiwalnymi, w tym Instytutu Pamięci Narodowej i Archiwów Państwowych. Przeprowadzona w ich zasobach kwerenda nie doprowadziła do uzyskania informacji potwierdzających wersję Skarżącej.

Odnosząc się do przedstawionych przez Skarżącą oświadczeń świadków Sąd zauważył, iż stoją one w sprzeczności z wyżej wskazywanymi dokumentami. Organ zatem zasadnie ocenił ich niską wartość dowodową, wskazującą raczej na chęć niesienia pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta.

Odnośnie oświadczeń świadków A. B. oraz W. Ł. załączonych do skargi Sąd wyjaśnił, iż bada legalność zaskarżonej decyzji wg stanu na dzień wydania decyzji. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca.

W skardze kasacyjnej Skarżąca zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji obrazę przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi pomimo, iż w toku postępowania administracyjnego zachodziło naruszenie przez organ przepisów:

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na braku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całości materiału dowodowego w sprawie i oparciu decyzji na niekompletnym materiale dowodowym,

- art. 80 k.p.a. polegające na nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie i dokonanie na jego podstawie błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że skarżąca nie przebywała w listopadzie 1940 r. w miejscu odosobnienia jakim był podległy policji bezpieczeństwa obóz w D. co w konsekwencji doprowadziło do oparcia się przez WSA na błędnych ustaleniach faktycznych, poczynionych przez organ, jako prawidłowych i oddaleniu skargi.

Ponadto skarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 106 § 1 p.p.s.a. poprzez nie przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci oświadczeń świadków: A. B. i W. Ł., co skutkowało niewłaściwą oceną, czy organy ustaliły w sprawie stan faktyczny zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej.

W konsekwencji na podstawie art. 176 w zw. z art.185 § 1 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała przede wszystkim, że relacje świadków i samej Skarżącej nie są sprzeczne z dokumentami dotyczącymi brata S. C. Podniosła, że po wysiedleniu jej wraz z rodziną z m. K. i przewiezieniu do obozu w D., została początkowo wywieziona do m. N. W tym czasie w m. K. i innych pobliskich miejscowościach powstał poligon wojskowy, zaś zabudowania na wysiedlonych terenach zostały rozebrane i taki stan rzeczy utrzymał się aż do wyzwolenia. Skarżąca wraz z rodziną nie wróciła po wysiedleniu do m. K., lecz zamieszkała w K., u rodziny ojca, do zakończenia okupacji. Dlatego też podane przez brata Skarżącej informacje o jego zamieszkiwaniu w miejscowości K. nie stoją w sprzeczności z przyjęciem, że wcześniej on, jak również skarżąca zamieszkiwali w miejscowości K. Zwróciła przy tym uwagę, że zarówno organ administracji jak i Sąd uznały, że przebywanie Skarżącej w miejscowości K. w czasie okupacji jest jednoznaczne z niemożnością przyjęcia, że została ona, jako mieszkanka miejscowości K., wysiedlona i przewieziona do obozu w D. Założenia te w ocenie Skarżącej były nieprawidłowe i wynikały z mało wnikliwej oceny materiału dowodowego, dokonanej z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Nie można więc zgodzić się z przedstawioną przez organ, a podtrzymaną przez Sąd oceną zeznań świadków C. K. i S. Z., podważającą ich wiarygodność, ze względu na rzekomą sprzeczność relacji świadków z zebranymi dokumentami. Organ z naruszeniem art. 80 k.p.a. pominął, że zeznania świadków dotyczą całkowicie innego przedziału czasowego, związanego z zamieszkiwaniem skarżącej i jej rodziny w miejscowości K. - przed jej wysiedleniem i utworzeniem na jej terenie poligonu wojskowego, zaś kennkarta w której brat skarżącej wskazuje jako miejsce zamieszkania K. pochodzi z okresu późniejszego. Również życiorys sporządzony przez S. C. nie stoi w sprzeczności z relacjami świadków, gdyż dotyczy okresu już po wysiedleniu z K., gdy brat skarżącej zamieszkiwał wraz z rodziną w K.

Pełnomocnik Skarżącej zauważył następnie, że S. C., składając wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazał przede wszystkim te zdarzenia, które były dla niego najdotkliwsze i których wykazanie było nieskomplikowane, tj. wywiezienie na roboty przymusowe do Prus Wschodnich w 1943 roku, pobyt w obozie a następnie przeniesienie do obozu w D. Jego życiorys nie wyklucza, ażeby przebywał on w obozie w D. dwukrotnie - za pierwszym razem pobyt w związku z wysiedleniem z K., za drugim na skutek wywiezienia celem wykonywania prac przymusowych w Prusach Wschodnich. Okoliczności te nie zostały jednakże przez organ należycie wyjaśnione, co prowadzi do wniosku, że w toku postępowania naruszono art. 7 i art. 77 k.p.a.

Odnośnie zeznań C. K. pełnomocnik Skarżącej podniósł, że świadek ten z pełnym przekonaniem wskazał, że w K. była jedna rodzina o nazwisku C., co wskazuje, że nie miał wątpliwości co do faktu zamieszkiwania członków tej rodziny w K. Co do S. Z. podniesiono z kolei, że organ ze względu na stan zdrowia świadka nie przesłuchał jej, natomiast poddał w wątpliwość jej oświadczenie ze względu na fakt składania przez nią takich oświadczeń w wielu sprawach, co - w ocenie skarżącej - nie jest wystarczającym argumentem do zakwestionowania jej oświadczenia, zaś ocenę organu podtrzymaną następnie przez Sąd czyni dowolną.

Na koniec Skarżąca zakwestionowała pogląd Sądu I instancji, że nie było potrzeby uzupełniania materiału dowodowego niniejszej sprawy o oświadczenia świadków A. B. i W. Ł. W sprawie wystąpiły bowiem istotne wątpliwości, wynikające ze zbyt pobieżnej analizy materiału dowodowego przez organ.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 235/08 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Uzasadniając rozstrzygnięcie NSA wskazał, że zasadny był podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że organ administracji dokonując oceny materiału dowodowego naruszył w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przepisy art. 7, 77 i 80 k.p.a.

NSA zauważył, że Kierownik Urzędu, dokonując niekorzystnych dla Skarżącej ustaleń faktycznych w sprawie powoływał się na zeznania świadka C. K. zawarte w protokole (k-63-67 akt administracyjnych), odmawiając im wiary. Dokument ten, to jednakże pozbawiona nawet urzędowego potwierdzenia zgodności z oryginałem kserokopia protokołu sporządzonego w Urzędzie Miasta w P. - bez oznaczenia sprawy, w jakiej dokonano przesłuchania świadka, a ponadto brak jest informacji, czy skarżąca w niniejszej sprawie została o terminie przesłuchania świadka powiadomiona. W omawianym protokole znajduje się zapis, z którego wynika, że świadek K. potwierdził bez wątpliwości, że "w K. była jedna rodzina o nazwisku C...". Organ do tej części zeznań świadka nie odniósł się, kwestionując natomiast w obu decyzjach fakt zamieszkiwania rodziny Skarżącej w K. Sąd II instancji wskazał też, że należy podzielić wyrażony w skardze kasacyjnej pogląd, iż zamieszkiwanie przez Skarżącą w miejscowości K. przez większą część okupacji nie wyklucza, że zamieszkiwała ona wcześniej w miejscowości K., z której została wysiedlona wraz z rodziną. Ani organy administracji, ani sąd I instancji nie odniosły się jednak do wyjaśnień Skarżącej dotyczących relacji czasowej między zamieszkiwaniem w K. i w K. oraz przyczyn, które spowodowały wykazywanie w dokumentach jako miejsca zamieszkania wyłącznie miejscowości K.

Organ administracji nie podjął również próby uzyskania zeznań brata Skarżącej – S. C. - przypisując natomiast szczególną wagę dowodową sporządzonym przez niego dokumentom – kenkarcie z 1944 r. i późniejszemu życiorysowi.

Dalej NSA stwierdził, że wbrew stanowisku organu, zaakceptowanemu przez Sąd I instancji akta administracyjne nie zawierają również dokumentu potwierdzającego brak możliwości przesłuchania świadka S. Z. Zaświadczenie lekarskie, którego kserokopia znajduje się w aktach administracyjnych wskazuje jedynie, że jej stan zdrowia uniemożliwia opuszczenie miejsca zamieszkania, lecz brak wiadomości, by wykluczona była zdolność do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń. Z zaświadczenia tego nie wynika przeszkoda uniemożliwiająca przesłuchanie tego świadka w miejscu zamieszkania.

Sąd kasacyjny nie podzielił natomiast zarzutu naruszenia przez sąd I instancji przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. Wskazał, że dowód z pisemnych oświadczeń osób mogących być świadkami w sprawie nie mógł zostać przeprowadzony przez sąd I instancji, gdyż oświadczenia te nie stanowiły dokumentów mogących przyczynić się do wyjaśnienia występujących w sprawie wątpliwości. Istotne znaczenie miałoby natomiast przesłuchanie osób składających oświadczenia pisemne jako świadków. Przeprowadzenie tego dowodu dopuszczalne jest natomiast jedynie przed organem administracji zgodnie z przepisami k.p.a., regulującymi kwestię postępowania dowodowego.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do treści art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem w toku postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, doszło do naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny miał przy tym na względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w ww. wyroku z 25 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 235/08, wydanym na skutek rozpoznania w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej D. B.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach, zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji niemieckich władz bezpieczeństwa.

Aby zatem uznać, że Skarżąca podlegała określonym w cytowanym przepisie represjom, przesłanką konieczną i wystarczającą zarazem jest udowodnienie okoliczności przebywania w takim właśnie miejscu odosobnienia.

Rozpoznając sprawę w oparciu o wskazane wyżej przepisy materialnoprawne, Kierownik Urzędu winien kierować się zasadami zawartymi w kodeksie postępowania administracyjnego, a przede wszystkim - stojąc na straży praworządności - podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), a także dopuszczać dowody na okoliczności mające znaczenie w sprawie w celu jej wyjaśnienia. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a co nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Podkreślić w tym miejscu należy, iż dowód z przesłuchania świadka winien być przeprowadzony bezpośrednio przez organ administracji publicznej. Art. 70 k.p.a., dopuszczając złożenie zeznań przez świadka na piśmie, traktuje to pisemne zeznanie jako uzupełnienie protokołu i jednocześnie nie wyłącza uprawnień strony do brania udziału w przesłuchaniu świadka. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 25 lutego 2009 r., zasada bezpośredniego przesłuchania świadka ma istotne znaczenie przy ocenie wiarygodności jego zeznań. Tylko po bezpośrednim przesłuchaniu świadka jego zeznania mogą być uznane za niewiarygodne. Bezpośrednie przesłuchanie świadka umożliwia bowiem bezpośrednie wyjaśnienie pojawiających się w toku przesłuchania wątpliwości.

Zebrany materiał dowodowy winien być wszechstronnie rozpatrzony (art. 77 § 1 k.p.a.), a dokonana ocena znaczenia i wartości dowodów nie może nosić cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści (v. wyrok SN z 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94).

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, iż Kierownik Urzędu dokonując oceny materiału dowodowego w sprawie niniejszej dopuścił się naruszenia reguł postępowania określonych w art. 7, 77 i 80 k.p.a.

Po pierwsze, dokonując niekorzystnych dla Skarżącej ustaleń faktycznych w sprawie, Kierownik Urzędu powoływał się m.in. na zeznania świadka C. K. zawarte w protokole (k. 63-67 akt admin.). Zeznania te organ uznał za niewiarygodne. Należy jednak zauważyć, że dokument ten jest pozbawioną nawet urzędowego potwierdzenia zgodności z oryginałem kserokopią protokołu sporządzonego w Urzędzie Miasta w P. - bez oznaczenia sprawy, w jakiej dokonano przesłuchania świadka, jak też bez wskazania, czy Skarżąca w niniejszej sprawie została o terminie przesłuchania świadka powiadomiona. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 79 § 1 k.p.a., strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków przynajmniej na siedem dni przed terminem. Z kolei przepis art. 79 § 2 k.p.a., gwarantuje stronie prawo udziału w przeprowadzaniu dowodu, zadawania pytań świadkom i składania wyjaśnień. O ile skarżąca nie została powiadomiona o terminie i miejscu przesłuchania świadka C. K. (z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by organ dopełnił tego obowiązku) - jego zeznania nie mogą być uznane za mające znaczenie w sprawie.

Zaznaczenia wymaga, iż w omawianym protokole znajduje się m.in. zapis, z którego wynika, że świadek K. potwierdził bez wątpliwości, że "w K. była jedna rodzina o nazwisku C....". Próżno jednak szukać odniesienia się do tej części zeznań świadka w uzasadnieniach decyzji wydanych w niniejszej sprawie przez Kierownika Urzędu. Nie przeszkodziło to jednocześnie zakwestionowaniu w obu decyzjach okoliczności zamieszkiwania rodziny Skarżącej w K. Wskazać w tym miejscu należy, że zamieszkiwanie przez Skarżącą w miejscowości K. przez większą część okupacji nie wyklucza, że zamieszkiwała ona wcześniej w miejscowości K., z której została wysiedlona wraz z rodziną. Do tej właśnie - podnoszonej przez Skarżącą - kwestii, dotyczącej w istocie relacji czasowej między zamieszkiwaniem w K. i w K. oraz przyczyn, które spowodowały wykazywanie w dokumentach jako miejsca zamieszkania jedynie miejscowości K., organ orzekający w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Po drugie, wydając zaskarżoną decyzję Kierownik Urzędu nie podjął również próby uzyskania zeznań brata Skarżącej – S. C. poprzestając na analizie sporządzonych przez niego dokumentów (kenkarty z 1944 r. i późniejszego życiorysu), w których nie pojawia się nazwa miejscowości K. Nie wyjaśnił przy tym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlaczego odstąpił od uzyskania informacji od S. C. w drodze bezpośrednio przeprowadzonego dowodu z jego zeznań w charakterze świadka. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny zeznania takie "mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia dostrzeżonych przez organ sprzeczności między treścią wymienionych dokumentów i wersją zdarzeń przedstawioną przez skarżącą".

Po trzecie, Sąd zauważa, że akta administracyjne nie zawierają dokumentu potwierdzającego brak możliwości przesłuchania świadka S. Z. Znajdująca się w aktach kserokopia zaświadczenia lekarskiego wskazuje jedynie, że stan jej zdrowia uniemożliwia opuszczenie miejsca zamieszkania, brak natomiast informacji, czy wykluczona jest zdolność świadka do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń. Z ww. zaświadczenia nie wynika przeszkoda uniemożliwiająca przesłuchanie S. Z. w miejscu zamieszkania. Stwierdzenie zaś Kierownika Urzędu, że zeznania tego świadka są mało wartościowe, z uwagi na to, że potwierdzała ona fakt pobytu w obozie wielu innym jeszcze osobom narusza ewidentnie zasadę swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 80 k.p.a.

Odnosząc się na koniec do oświadczeń świadków A. B. i W. Ł. dołączonych do skargi wskazać należy, że Sąd – zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. – może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie miała jednak miejsca. Jak bowiem wskazano powyżej, dowód z zeznań świadków powinien być przeprowadzony w postępowaniu administracyjnym bezpośrednio i nie może być zastępowany przed sądem administracyjnym pisemnymi oświadczeniami osób mogących dysponować wiedzą na temat sprawy. Istotne znaczenie - zdaniem Sądu - miałoby natomiast przesłuchanie jako świadków osób, które złożyły pisemne oświadczenia w toku postępowania sądowego. Przeprowadzenie tego dowodu - co podkreślić należy - dopuszczalne jest wyłącznie przed organem administracji, który zobowiązany jest stosować właściwe w tym zakresie reguły k.p.a.

Rozpatrując sprawę ponownie organ winien mieć na względzie powyższe uwagi i dokonać uzupełnienia postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków w celu wyjaśnienia i ustalenia, w sposób niebudzący wątpliwości, dostrzeżonych przez organ sprzeczności między treścią dokumentów wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wersją zdarzeń przedstawioną przez Skarżącą (art. 7 i 77 k.p.a.). Następnie, w myśl zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), organ winien dokonać wszechstronnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Ocena zebranego materiału dowodowego, dokonana przez organ wykładnia stosowanych przepisów oraz ocena przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa winna znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe organ winien mieć również na względzie zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), polegającą na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy administracyjnej.

Dostrzegając potrzebę sanacji stwierdzonych uchybień, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia dla adwokata, orzeczono na podstawie art. 250 i 254 § 1 p.p.s.a. w związku z § 18 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).