Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 197/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi Ż. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 17 stycznia 2022 r. nr KO.441.449.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 stycznia 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Tomaszów Mazowiecki z dnia 5 listopada 2021 r. Nr GOPS.8252.1469.3.SP.2021 odmawiającą Ż.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem K.K..

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że K.K. - żonaty - (ur. [...] r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Mazowieckim z dnia [...] maja 2019r. znak: [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe; w orzeczeniu wskazano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 kwietnia 2019r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2021 r. Nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim K.K. został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2023 r. W orzeczeniu wskazano, iż niezdolności do samodzielnej egzystencji "trwa nadal".

K.K. i jego żona E.K. pozostają w nieformalnej separacji od [...] lat. E.K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do 30 października 2022 r.

Kolegium wskazało, że w ocenie organu I instancji nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki powstał po 25 roku życia oraz brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Odnosząc się do tak zakreślonych przez organ I instancji podstaw odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, Kolegium stwierdziło, że pogląd organu I instancji co do sposobu wykładni art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r. nie może być uznany za prawidłowy i tym samym stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotnym bowiem jest, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dz. U. z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443) orzekł, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak podkreśliło Kolegium, oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.

W ocenie Kolegium, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na ojca, ponieważ spełnione są dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej ojca w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W okolicznościach sprawy brak jest natomiast – jak oceniło Kolegium - bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad ojcem. Kolegium tym samym podzieliło stanowisko organu I instancji, iż taki związek w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił. Ponadto Kolegium podniosło, że zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. tj. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wyjaśniło, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 k.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie (zob. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 k.r.o.). Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy małżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka z uwagi na swój stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 575/21, CBOSA).

Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że z akt sprawy, wynika, że skarżąca Ż. K. mieszka w jednym domu z mężem R. K. oraz dwójką dzieci uczęszczających do szkoły ponadpodstawowej (córką w wieku [...] lat i synem w wieku [...] lat, który jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, mąż zainteresowanej pobiera na niego świadczenie pielęgnacyjne od 1 września 2020 r.) oraz ojcem K.K., który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Pan K.K. jest po amputacji nóg i dwóch udarach. Jest osobą leżącą. Pani Ż. K. przygotowuje ojcu posiłki, kąpie dwa razy w tygodniu, sprząta, zmienia pościel, pierze. Ponadto załatwia wszystkie sprawy urzędowe, jak również zawozi ojca do lekarza, wykupuje leki, które podaje ojcu dwa razy dziennie. Często w nocy pomaga ojcu skorzystać z toalety.

W ocenie zatem Kolegium, rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem, przy odpowiedniej jej organizacji i czynnym udziale pozostałych członków rodziny, nie wyklucza całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że trudno mówić w przypadku Ż.K. o rezygnacji z zatrudnienia, bowiem jak wynika z akt sprawy do 24 sierpnia 2010 r., podejmowała krótkotrwałe, nieregularne zatrudnienia trwające nie dłużej niż kilka miesięcy. Od 1 grudnia 2011r. do 31 stycznia 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem. Podczas, gdy stosunek pracy z [...] Sp. z o.o. ustał z dnia 24 sierpnia 2010 r., tj. ponad rok przed odjęciem opieki nad niepełnosprawnym synem. Następnie była zatrudniona od 8 marca 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. w [...] i było to jej ostatnie zatrudnienie, gdyż od 26 lutego 2015 r. do 29 lutego 2016 r. oraz od 1 maja 2016 r. do 31 sierpnia 2020 r. pobierała ponownie świadczenie pielęgnacyjne na syna. W okresie od 1 września 2020 r. do 31 października 2021 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na ojca. Mąż skarżącej R.K. jest stale, długotrwale osobą bezrobotną. Od 1 września 2020 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką mad synem.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła Ż.K., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego K.K. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

• art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego K.K. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem,

• art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 23 krio oraz art. 27 krio przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż współmałżonek osoby niepełnosprawnej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.

• art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tomaszowie Maz. z dnia [...].05.2019 r., że niepełnosprawny K.K. pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

W oparciu o te zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji z dnia 17 stycznia 2022 r. o sygn. akt KO 441.449.2021 i ustalenie na rzecz Pani Ż.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2021 r. na czas nieokreślony. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że organ II instancji wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, uznał, że podopieczny niepełnosprawny, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje organów i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów.

Ponadto pełnomocnik skarżącej podniósł, że organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). Zapoznając się więc z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, z pracą zawodową.

Pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Pełnomocnik podkreślił, że formalnie rodzice skarżącej pozostają w związku małżeńskim, nie mniej od [...] lat nie utrzymują żadnych kontaktów, nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Matka skarżącej oświadczyła podczas wywiadu środowiskowego, że nie wyraża woli ani chęci by zaopiekować się mężem, nie jest też w stanie realizować pomocy w formie świadczenia pieniężnego. Z całą pewnością taka postawa matki skarżącej pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 23 k.r.o. Skarżąca nie ma wpływu jednak na decyzje swojej matki. Pani E.K. opuściła męża i dom [...] lat temu. Od [...] lat nie jest częścią życia Pana K. K. mimo, iż formalnie pozostają małżeństwem. Skarżąca jest jedyną osobą, która może i chce zapewnić ojcu konieczne wsparcie.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa – wobec zgodnych wniosków obu stron - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organy nie dopuściły się bowiem istotnego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego decyzji obu instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Uzasadniając decyzję podjętą na ww. podstawie prawnej Kolegium słusznie stwierdziło, że organ I instancji błędnie przyjął, iż jedną z przesłanek odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowi fakt, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki powstał po 25 roku życia. W tej kwestii zasadnie Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r., w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019r., I OSK 8/19, LEX nr 2676639).

Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazana powyżej przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. zaistniała w sprawie ale zgodnie już z utrwalonym orzecznictwem nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy. Jednak, jak zasadnie podniosło Kolegium, nie ziściła się przesłanka bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną nad ojcem opieką. Ponadto znaczenie dla odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, o które wnioskowała skarżąca ma istnienie pierwszeństwa do tego świadczenia żony osoby wymagającej opieki. Okoliczności sprawy wskazują zatem zaistnienie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Analiza sprawy wskazuje, iż ojciec skarżącej - K.K. pozostaje w związku małżeńskim z E.K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem ta okoliczność wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności, tj. skarżącą. Podkreślić należy, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – jak wyżej wspomniano - wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Dopóki więc istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające, poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są przy tym wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 marca 2022r., IV SA/Po 1015/21, LEX nr 3329018).

Wprawdzie ustalono, że E.K. nie zamieszkuje z K.K. i prowadzi odrębne gospodarstwa domowe, ale wspólne zamieszkiwanie nie jest konieczną przesłanką do ubiegania się o to świadczenie. Przepis art. 17 ust. 1 nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2021r., I OSK 716/21, LEX nr 3282964). Niezamieszkiwanie E.K. z mężem nie uniemożliwia zatem świadczenie opieki. Osobne zamieszkiwanie nie jest przeszkodą do sprawowania opieki. Organy ustaliły, że E.K. i K.K. pozostają w separacji, ale nieformalnej i właśnie ten fakt wskazuje, że małżonkowie zobowiązani są do świadczenia sobie pomocy. A na pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków wskazuje art. 130 k.r.o. Separacja w tej sprawie nie była orzeczona, a dopiero jej orzeczenie stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 marca 2022r., II SA/Po 936/21, LEX nr 3335396).

W orzecznictwie podnoszone jest, że w sytuacji, w której osoba niepełnosprawna posiada małżonka, który nie chce jednak realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec niej to i tak jest ona osobą zobowiązaną w rozumieniu at. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Winna ona realizować swój obowiązek poprzez faktyczne sprawowanie opieki nad mężem lub zapewnić odpowiednie środki na sprawowanie tej opieki. Zupełnie bez znaczenia jest okoliczność, iż żona osoby niepełnosprawnej nie mieszka z nim. Taki obowiązek nadal istnieje i jego realizacja może zostać wymuszona w drodze postępowania przed sądem powszechnym (wyrok WSA w Gliwicach z 11.03.2022 r., II SA/Gl 59/22, LEX nr 3338094.

Zasadnie Kolegium podniosło, że opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. A zatem rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku ze sprawowaną opieką. W przedmiotowej sprawie skarżąca od 1 grudnia 2011r. do 31 stycznia 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem. Podczas, gdy stosunek pracy z [...] Sp. z o.o. ustał 24 sierpnia 2010 r., tj. ponad rok przed odjęciem opieki nad niepełnosprawnym synem. Następnie była zatrudniona od 8 marca 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. w [...] i było to jej ostatnie zatrudnienie, gdyż od 26 lutego 2015 r. do 29 lutego 2016 r. oraz od 1 maja 2016 r. do 31 sierpnia 2020 r. pobierała ponownie świadczenie pielęgnacyjne na syna. W okresie od 1 września 2020 r. do 31 października 2021 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na ojca. Mąż skarżącej R.K. jest stale, długotrwale osobą bezrobotną. Od 1 września 2020 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką mad synem. Okoliczności tej sprawy wskazują, że nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy, a opieką niesioną przez skarżącą ojcu.

Okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że zasadnie organy odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, ponieważ nie ziściły się przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt u.ś.r.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

dc