Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 433/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)


UZASADNIENIE

Decyzją z "[...]" Burmistrza A (dalej jako: organ I instancji), na podstawie art. 2, art. 17, art. 18, art. 19, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2020 r. poz. 111 - dalej jako: u.ś.r.), po raz trzeci odmówił przyznania J. R. (dalej jako: strona lub skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na brata M..

W uzasadnieniu podano, że poprzednie dwie decyzje oraz utrzymujące je w mocy decyzje organu odwoławczego zostały uchylone wyrokami WSA w Olsztynie w sprawach II SA/Ol 400/19 i II SA/Ol 178/20.

Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący zamieszkuje razem z niepełnosprawnym bratem i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. M. R. jest osobą chodzącą poruszającą się przy pomocy sprzętu ortopedycznego, sam się ubiera i spożywa przygotowane przez matkę posiłki, przy niewielkiej pomocy wykonuje toaletę. Nie jest natomiast w stanie sam się wykąpać, że względu na swoje nieprzewidywalne zachowania wymaga całodobowej kontroli.

Opieka skarżącego nad bratem ogranicza się do wychodzenia na spacery pomocy przy kąpaniu i kontaktów z lekarzem, nie ma więc związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Matka skarżącego wykonuje szereg czynności związanych z utrzymaniem domu, zaś 16 listopada 2019 r. zmarł jej mąż, którym wcześniej się opiekowała.

Nadto na skutek wniosku z 19 września 2018 r. skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.

W piśmie z 29 listopada 2019 r. skarżący złożył warunkowy wniosek (w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego) o uchylenie tej decyzji.

Odwołanie od powyższej decyzji wywiódł skarżący zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na tym, że pominięte zostały cele ustawy oraz konstytucyjne zasady praworządności i równości poprzez przyjęcie, iż matka niepełnosprawnego żyje sama i nie posiada zaświadczenia o niepełnosprawności, mimo iż jej stan zdrowia oceniany jest przez lekarzy jako zły, stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że skarżący jest jedyną osobą, która może zapewnić opiekę swojemu niepełnosprawnemu bratu;

- art. 17 ust. 5 pkt i lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez uznanie, że skoro skarżący pobiera świadczenie specjalne to nie jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ograniczając prawo wyboru świadczenia korzystniejszego tj. świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że sam fakt, niezdolności opieki matki skarżącego stwierdzonej przez lekarza internistę nie skutkuje uprawnieniem skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia bez uwzględnienia słusznego interesu strony;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując za niewystarczające, do podjęcia pracy zarobkowej, sprawowanie opieki przez skarżącego nad bratem, podczas gdy z dokumentacji okoliczności i oświadczeń skarżącego oraz matki skarżącego, wynika iż w istocie pełni on opiekę nad niepełnosprawnym bratem, która wymaga całodobowego zaangażowania i uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o wydanie decyzji co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 listopada 2018 r.

W uzasadnieniu wskazano, że skarżący jest jedyną osobą, która może zapewnić pomoc swojemu bratu. To, że matka osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności nie oznacza, że jest w stanie zapewnić opiekę osobie dorosłej niepełnosprawnej, jej stan zdrowia i wiek na to nie pozwalają. Sprzeczne z poprzednimi decyzjami, wyrokami sądu i zasadami współżycia społecznego jest wskazanie, że skarżący nie wykonuje opieki nad bratem. Nadto sąd w wyroku z 22 lipca 2020 r. zaznaczył, że ocena prawna i wskazania co do dalszego toku postępowania wiążą w sprawie organy.

Decyzją z "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że związanie oceną prawną nie ma charakteru bezwzględnego, nie wiąże ono w przypadku zmiany stanu faktycznego, co miało miejsce w sprawie, gdyż zmarł ojciec skarżącego, nad którym opiekę sprawowała jego matka.

W ocenie organu odwoławczego strona nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako brat osoby wymagającej opieki, zobowiązany wobec niej do alimentacji, mógłby uzyskać wnioskowane świadczenie jedynie na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie trzy warunki, wymieniono w punktach 1- 3 tego przepisu. Jak ustalono brat strony posiada orzeczenie o niepełnosprawności zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności od urodzenia i jest osobą wymagającą stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący mieszka we wspólnym gospodarstwie domowym z niepełnosprawnym bratem i opiekuje się nim, pomagając mu przy wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego, jak dbanie o higienę osobistą czy ubieranie się, a także pomoc przy spożywaniu posiłków, wspólne wychodzenie na spacery czy uczestniczenie w wizytach lekarskich.

Matka skarżącego wcześniej zaangażowana w opiekę nad mężem, ma 72 lata i swoje kłopoty zdrowotne, jednak nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest samodzielna. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje by ograniczenia zdrowotne S. R. uniemożliwiały jej sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem, którą też sprawuje przy pomocy skarżącego. W sprawie nie zachodzi sytuacja, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, gdyż czynności wykonywane przez niego wykonują standardowo osoby pozostające w rodzinie i jednocześnie czynne zawodowo.

W skardze do tut. Sądu skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, iż skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż jest on jedyną osobą sprawującą kompleksową opiekę nad niepełnosprawnym bratem, co uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej;

- art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na tym, iż pominięte zostały cele ustawy oraz konstytucyjne zasady praworządności i równości, poprzez przyjęcie, iż matka niepełnosprawnego, jest zdolna do opieki nad synem, gdyż żyje sama i nie posiada zaświadczenia o niepełnosprawności, podczas gdy jej stan zdrowia oceniany jest przez lekarzy jako zły oraz pogarszający się, co implikuje to, że nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym synem, zaś przyjęcie tego założenia skutkowało odmową przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy okoliczności sprawy wskazują, iż skarżący jest jedyną osobą, która zapewnia opiekę swojemu niepełnosprawnemu bratu;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że sam fakt, niezdolności opieki matki skarżącego stwierdzonej przez lekarza internistę nie skutkuje uprawnieniem skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia bez uwzględnienia słusznego interesu strony;

- art. 7 w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej;

- art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez przyjęcie błędnych ustaleń faktycznych polegającą na tym, iż organ uznał, że stan faktyczny sprawy uległ istotnej zmianie przez to, iż matka skarżącego nie opiekuje się już niepełnosprawnym mężem, ponieważ zmarł, podczas gdy w niniejszej sprawie nie jest to istotna zmiana stanu faktycznego, zważywszy na niezdolność opieki nad niepełnosprawnym synem w skutek pogarszającego się jej stanu zdrowia.

Pełnomocnik skarżącego w skardze nie zawarła konkretnych wniosków jednak wobec opisanych zarzutów jedynym możliwym mogło być żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumentację zbliżoną do tej zawartej w odwołaniu. Uwypuklono to matka niepełnosprawnego nie może sprawować opieki nad synem, z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niej i od jej woli co potwierdza przedłożone zaświadczenie lekarskie. Skoro zaś skarżący, jako członek najbliższej rodziny, wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego brata to odmówienie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłoby sprzeczne z Konstytucją. W wyroku w sprawie II SA/Ol 400/19 sąd wskazał, że nie można opierać się na literalnym brzmieniu art. 17 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności

z prawem. Stanowi to art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2021 r., poz. 137).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia

z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,

a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto sąd orzeka na podstawie akt sprawy co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Ponadto zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez organ a skarżący temu nie oponował.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł

do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki przez skarżącego nad niepełnosprawnym bratem.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111).

Zgodnie z przepisem, art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).

W niniejszej sprawie przedmiotem rozbieżności było to, czy skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, tj. czy skarżący jest osobą, na której względem niepełnosprawnego brata spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz czy w związku ze sprawowaną opieką nie podejmuje on zatrudnienia.

Wyjaśnić w związku z tym należy, że zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Z kolei przepis art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Badając czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1 a powołanej ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazać należy w tym miejscu że, jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a cyt. ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższą argumentację podziela również Sąd orzekający w niniejszej sprawie, jednak pod warunkiem ( zawsze przyjmowanym przez sądy administracyjne w tego typu sprawach ), że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zajmować się swoim niepełnosprawnym dzieckiem. Zwracał na to uwagę również sąd poprzednio rozpoznający sprawę skarżącego ( II SA/Ol 400/19 ).

Jednocześnie sąd zdaje sobie sprawę z tego, że w orzecznictwie prezentowane jest bardziej rygorystyczne stanowisko jak choćby w wyroku z 24 lutego 2021 r. w sprawie I OSK 2392/20. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w nim, że stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą(...). Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei w wyroku z 9 lutego 2021 r. w sprawie I OSK 2390/20 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że istnieją takie sytuacje, w których małżonek (tu: rodzic) posiada orzeczenie o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego, jednak wraz z upływem czasu od jego wydania może dojść do wyraźnego pogorszenia stanu zdrowia, w stosunku do stanu zdrowia jaki miał miejsce w dacie wydania orzeczenia, jeżeli pogorszenie stanu zdrowia wynika z dokumentacji lekarskiej. Wówczas można rozważyć, czy możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. W takich szczególnych, wyjątkowych sytuacjach, w których zobowiązany do sprawowania opieki małżonek (tu: matka) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności można dokonać wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ( tu: art. 17 ust. 1 pkt 4 ) ustawy przy zastosowaniu wykładni celowościowej i systemowej.

Z unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że istotną cechą osób będących adresatami zawartej tam normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym, aby prawidłowo zrozumieć istotę przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, trzeba pamiętać o celu świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Dlatego warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć trzeba, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy z powodu konieczności sprawowania opieki.

W orzecznictwie powszechne jest stanowisko, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, dostępne w CBOSA). W związku z tym ustalenia wymaga częstotliwość świadczonej pomocy.

Z ustaleń organu dokonanych w niniejszej sprawie wynika, że skarżący, jego brat i matka zamieszkują w tym samym mieszkaniu w A. W związku z tym wydaje się, że twierdzenia o prowadzeniu przez braci i ich matkę odrębnych gospodarstw domowych to konstrukcja sztuczna stworzona prawdopodobnie na użytek tego postępowania.

Powyższą tezę wzmacniają twierdzenia S. R. opisującej wykonywane obowiązki domowe, gdyż przygotowuje ona posiłki dla wszystkich członków rodziny, sprząta mieszkanie, pierze pościel i odzież. Do matki skarżącego należy również robienie zakupów żywności, leków, odzieży czy środków czystości, pokrywa ona też wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (k. – 164 akt administracyjnych ).

Niepełnosprawny syn S. R. – M. jest osobą chodzącą poruszającą się przy pomocy sprzętu ortopedycznego, samodzielnie przy niewielkiej pomocy wykonuje toaletę poranną i wieczorną, sam się ubiera i spożywa posiłki nie potrafi ich jednak przygotować, ani się wykąpać. Obecnie nie przyjmuje żadnych leków, nie korzysta z żadnego rodzaju rehabilitacji, wymaga całodobowej kontroli ze względu na swoje nieprzewidywalne zachowania (k – 154 akt administracyjnych ).

Matka skarżącego nie jest osobą młodą, gdyż urodziła się w 1948 r. jednak zestawienie wykonywanych przez nią obowiązków domowych z potrzebami niepełnosprawnego syna wskazuje, że to właśnie ona je zaspokaja (do czego jest zresztą zobowiązana w pierwszej kolejności), a jej stan zdrowia jeszcze na to pozwala.

Nie można pominąć również faktu, że 16 listopada 2019 r. zmarł ojciec skarżącego, nad którym opiekę sprawowała S. R.. J. R. był osobą leżącą przez 10 lat, prawostronnie sparaliżowaną po przebytych dwóch udarach. Jeżeli więc S. R. była w stanie zajmować się swoim mężem, to tym bardziej może zajmować się synem, którego dolegliwości fizyczne, związane z poruszaniem się są znacznie mniejsze.

Nie można bagatelizować tego, że matce skarżącego z każdym rokiem będą zmniejszały się możliwości właściwego zajmowania się niepełnosprawnym synem, jednak obecnie zakres wykonywanych przez nią obowiązków, po śmierci męża, jednoznacznie wskazuje, że jest ona jeszcze w stanie w sposób właściwy zajmować się domem i niepełnosprawnym synem. Rzeczą oczywistą jest to, że opieka ta sprawowana jest przy pomocy drugiego syna, będącego skarżącym w niniejszej sprawie. Przecież naturalnym jest to, że członkowie rodziny wzajemnie się wspomagają i uzupełniają w wykonywaniu obowiązków domowych, dlatego też trudno byłoby uznać za właściwe, aby mieszkający wspólnie z niepełnosprawnym bratem skarżący nie pomagał matce. Pomoc ta jednak, w ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę nie wyklucza obecnie możliwości podjęcia zatrudnienia. Wydaje się, że rzeczą najbardziej absorbującą po stronie skarżącego jest pomoc bratu w wykąpaniu się, bo jeżeli niepełnosprawny nie leczy się, ani nie rehabilituje to wizyty u lekarzy nie mogą być zbyt częste. Jeżeli matka skarżącego jest w stanie przygotować posiłki, po samodzielnym zrobieniu zakupów, to z pewnością jest też w stanie podać przygotowane jedzenie niepełnosprawnemu synowi.

Niewątpliwie nie można automatycznie wykluczać brata osoby niepełnosprawnej z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której matka skarżącego nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych.

W niniejszej sprawie nie zaszły zatem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem brata przed obowiązkiem alimentacyjnym matki. Skoro skarżący nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego brata, to nie mógł skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nim.

Reasumując, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani kodeksu postępowania administracyjnego, którego to naruszenia doszukiwano się w skardze.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. należy przypomnieć, że niniejsza sprawa była już przedmiotem oceny przez WSA w Olsztynie (wyroki z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 400/19 i z 16 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 178/20). Ocena prawna i wskazania zawarte w tych wyrokach była dla organów wiążąca, jednak nie bezwzględnie. Ocena prawna jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych, w związku z tym należy przyjąć, że traci ona moc m. in. na skutek zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy.

W obu wskazanych wyżej wyrokach sąd przyjmował, że matka skarżącego sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem z czym wiązał możliwość zaktualizowania się obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec brata. W czasie wydawania wyroku w sprawie II SA/Ol 178/20 ojciec skarżącego już nie żył jednak okoliczność ta nie była znana sądowi. Przekonuje o tym stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu wyroku "że matka niepełnosprawnego, pomimo własnych problemów zdrowotnych, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji, co wyklucza możliwość sprawowania takiej opieki także nad niepełnosprawnym synem".

Zmianą i to bardzo istotną stanu faktycznego sprawy była śmierć niepełnosprawnego ojca skarżącego, którym wcześniej opiekowała się S. R.. Całkowicie zrozumiałym jest to, że S. R. nie mogła pogodzić sprawowania opieki nad mężem i synem, jednak śmieć męża skutkowała tym, że opieka nad niepełnosprawnym synem stała się możliwa oczywiście przy współdziałaniu ze skarżącym, na co zwracano już uwagę we wcześniejszej części uzasadnienia. Dlatego też nie doszło do naruszenia normy art. 153 p.p.s.a.

W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.