Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 163/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Budżetowe prawo
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Odróżnić należy uczniów uczących się niemieckiego języka obcego od uczniów uczących się niemieckiego języka jako języka mniejszości narodowej, do której należą.

2. Wniosek, o którym mowa w par. 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 marca 1992 r. w sprawie organizacji kształcenia umożliwiającego podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych /Dz.U. nr 34 poz. 150/, mógł być złożony ustnie lub na piśmie, albowiem przepis nie przewiduje szczególnej formy złożenia wniosku. Fakt złożenia takiego wniosku nie stanowił podstawy do wliczenia uczniów narodowości polskiej do grupy uczniów narodowości niemieckiej, uczącej się języka ojczystego, i wykazania ich w sprawozdaniu do Głównego Urzędu Statystycznego jako uczniów tej mniejszości narodowej.

TEZY

1. Odróżnić należy uczniów uczących się niemieckiego języka obcego od uczniów uczących się niemieckiego języka jako języka mniejszości narodowej, do której należą.

2. Wniosek, o którym mowa w par. 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 marca 1992 r. w sprawie organizacji kształcenia umożliwiającego podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych /Dz.U. nr 34 poz. 150/, mógł być złożony ustnie lub na piśmie, albowiem przepis nie przewiduje szczególnej formy złożenia wniosku. Fakt złożenia takiego wniosku nie stanowił podstawy do wliczenia uczniów narodowości polskiej do grupy uczniów narodowości niemieckiej, uczącej się języka ojczystego, i wykazania ich w sprawozdaniu do Głównego Urzędu Statystycznego jako uczniów tej mniejszości narodowej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk, Sędziowie NSA Jan Bała, Kazimierz Jarząbek (spr.), Protokolant Anna Tomaka, po rozpoznaniu w dniu 3 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Miasta i Gminy Olesno od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1785/04 w sprawie ze skargi Miasta i Gminy O. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie subwencji z budżetu państwa 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od Miasta i Gminy O. na rzecz Ministra Finansów 1800 zł (tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1785/04 oddalił skargę Miasta i Gminy O. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nadpłaconej kwoty części subwencji oświatowej za rok 2002, z następującym uzasadnieniem.

Minister Finansów decyzją z dnia [...] maja 2004 r., na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. zobowiązał Miasto i Gminę O. do zwrotu nadpłaconej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2002 rok. Zdaniem Ministra Finansów wspomniana część subwencji ogólnej została uzyskana nienależnie, ponieważ Dyrektor Zespołu Szkół Dwujęzycznych w O. zawyżył liczbę pobierających naukę języka mniejszości narodowej o 256 uczniów.

W wyniku złożonego przez Miasto i Gminę O. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Minister Finansów utrzymał powyższą decyzję w mocy. Stwierdził, że objęcie wszystkich uczniów, niezależnie od narodowości, nauką języka mniejszości narodowej było naruszeniem przepisów prawa.

W skardze do WSA w Warszawie Gmina O. zarzuciła decyzji Ministra Finansów naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. na skutek niepodania właściwej podstawy prawnej oraz art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Odpowiadając na skargę Minister Finansów podtrzymał argumentacje wyrażoną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że objęcie w roku 2001/2002 wszystkich uczniów, w tym - narodowości polskiej - nauką języka mniejszości narodowej jako języka ojczystego, na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 marca 1992 r. w sprawie organizacji kształcenia umożliwiającego podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowej (Dz. U. Nr 34, poz. 150, dalej powoływane także jako rozporządzenie MEN), i pobranie na ten cel środków przeznaczonych - w zamiarze ustawodawcy - dla zaspokajania potrzeb mniejszości narodowych, było naruszeniem prawa.

Sąd I instancji wskazał, że podstawą dla określania sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2002 było "Sprawozdanie o nauczaniu języka ojczystego w przedszkolach i w szkołach dla dzieci i młodzieży mniejszości narodowych i grup etnicznych", w którym nie została zamieszczona rubryka dotycząca także uczniów narodowości polskiej pobierających naukę języka mniejszości narodowej czy etnicznej. Z akt administracyjnych wynika, iż wskazana w sprawozdaniu liczba uczniów pobierających naukę języka mniejszości narodowej została zawyżona o uczniów, którzy uczyli się języka niemieckiego jako języka obcego.

Zdaniem Sądu należy odróżnić uczniów uczących się języka niemieckiego jako języka obcego od uczniów uczących się niemieckiego jako języka mniejszości narodowej, do której należą. Nie miało podstawy prawnej wykazywanie w sprawozdaniu uczniów nie należących do mniejszości etnicznej uczących się wskazanego języka, ponieważ objęcie dzieci nauką języka mniejszości etnicznej zwalniało je od obowiązku nauki obowiązkowego języka obcego i w treści rozporządzenia MEN z 24 marca 1992 r. nie została przewidziana możliwość nauczania języka niemieckiego jako języka ojczystego dla wszystkich uczniów. Skutkiem popełnionych nieprawidłowości było nienależne otrzymanie w 2002 r. przez Miasto i Gminę O. kwoty części oświatowej subwencji ogólnej wyższej od należnej, co wypełniło przesłanki przewidziane w art. 42 a ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003, mającej zastosowanie do analizowanej sprawy. Na podstawie tego przepisu w przypadku stwierdzenia, że w sprawozdaniu zostały podane nieprawdziwe dane i jednostka samorządu terytorialnego otrzymała część oświatową subwencji ogólnej, o której mowa w art. 35, w kwocie wyższej od należnej, minister właściwy do spraw finansów publicznych zmniejsza kwotę należnej jednostce samorządu terytorialnego części oświatowej subwencji ogólnej, zmniejszając lub wstrzymując kolejne raty tej części subwencji o odpowiednie kwoty, chyba że jednostka samorządu terytorialnego dokona wcześniej zwrotu nienależnie otrzymanych kwot.

Sąd wskazał, że skarżąca bezzasadnie domagała się zastosowania ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966), ponieważ ustawa ta nie obowiązywała w momencie konkretyzacji stosunku administracyjnego, czyli powstania obowiązku zwrotu. Ocena legalności rozstrzygnięcia sprawy przez Ministra Finansów, także pod rządami przywołanej wyżej ustawy, byłaby jednak tożsama z oceną rozstrzygnięcia podjętego na podstawie ustawy z dnia 26 listopada 1998 r.

Sąd uznał, że zarzuty skarżącej o nieuwzględnieniu interesu gminy i obywateli nie są zasadne, ponieważ skarżąca zobowiązana była stosować przepisy prawa, a nie poddawać je korzystnej dla siebie reinterpretacji. Zarówno w treści zaskarżonej decyzji, jak w treści decyzji z [...] maja 2004 r. Minister Finansów prawidłowo wskazał podstawę prawną swoich rozstrzygnięć, przywołując nazwy aktów prawnych i miejsc publikacji, zatem bezzasadne są zarzuty naruszenia art. 107 § 1 k.p.a.

Zaskarżając skargą kasacyjną powyższy wyrok Gmina O. wniosła o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów rozporządzenia MEN z dnia 24 marca 1992 r. poprzez jego błędną wykładnię.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w przeciwieństwie do treści § 3 ust. 1, przepis § 13 ust. 2 rozporządzenia MENiS z dnia 24 marca 1992 r. nie wymaga, aby wniosek rodziców, o którym mowa w tym przepisie, musiał zostać złożony w formie pisemnej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że część rodziców uczniów zgłosiła takie wnioski w formie ustnej, a fakt ten potwierdzają zapisy dokonane przez wychowawców klas w dziennikach lekcyjnych. Z powyższego wynika zatem, że wszyscy uczniowie uczący się języka niemieckiego, i to zarówno jako języka mniejszości narodowej, jak i jako obowiązkowego języka obcego, czynili to na odpowiednie wnioski swych rodziców.

Gmina stwierdziła, że sprawozdanie przedłożone przez dyrektora Zespołu Szkół Dwujęzycznych w O. było więc zgodne ze stanem faktycznym, albowiem wszyscy wykazani uczniowie pobierali naukę języka niemieckiego w takim samym wymiarze i zakresie merytorycznym. Nawet gdyby przyjąć, że podane w sprawozdaniu S-15 przez dyrektora szkoły dane dotyczące liczby uczniów, nie były spójne z ilością pisemnych deklaracji rodziców, to pokrywały się z łączną ilością deklaracji pisemnych i ustnych.

Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu wskazał, że rozporządzenie rozróżniało uczniów, którzy uczyli się języka obcego jako języka mniejszości narodowej oraz uczniów, którzy uczyli się tego języka jako obowiązkowego języka obcego, przy czym "refundacją" objęte było tylko nauczenie języka mniejszości narodowej. W tej sytuacji objęcie w Zespole Szkół Dwujęzycznych w O. w roku szkolnym 2001/2002 wszystkich uczniów, także narodowości polskiej, nauką języka mniejszości narodowej stanowiło naruszenie przepisów prawa. Uczniowie nie mogli bowiem, w myśl przepisów rozporządzenia, jednocześnie uczyć się języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej i jako obowiązkowego języka obcego.

Organ podał, że sporządzenie sprawozdania S-15 stanowi podstawę do naliczania przez MENiS zwiększonej subwencji oświatowej dla organu prowadzącego szkołę w oparciu o liczbę uczniów należących do danej mniejszości, dla których zorganizowano nauczanie tego języka, a nie wszystkich uczniów, dla których język mniejszości jest językiem obcym.

Minister Edukacji Narodowej i Sportu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz Ministra Edukacji Narodowej i Sportu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że przepisy rozporządzenia MEN z dnia 24 marca 1992 r. nie przewidywały możliwości objęcia dzieci nie należących do mniejszości narodowej nauczaniem języka niemieckiego w formie języka ojczystego.

W wyniku kontroli Najwyższej Izby Kontroli ustalono, że w sprawozdaniu bezpodstawnie zostali uwzględnieni uczniowie narodowości polskiej, którzy uczyli się języka niemieckiego jako języka obcego. W konsekwencji liczba uczniów pobierających naukę języka mniejszości narodowej lub grupy etnicznej wykazana w sprawozdaniu statystycznym GUS S-15 w 2001 r. została zawyżona. W związku z powyższym Miasto i Gmina O. otrzymało w roku 2002 kwotę części oświatowej subwencji ogólnej wyższą od należnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – dalej p.p.s.a. przyjmuje zasadę, że o zakresie kontroli orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przesądza wola wnoszącego skargę kasacyjną. Od tej zasady p.p.s.a. wprowadza wyjątek, stanowiąc, że Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania (§ 2 art. 183 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (ust. 1),

2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (ust. 2).

Skarga kasacyjna wymaga nie tylko przytoczenia podstaw, ale także ich uzasadnienia. Nieodzownym elementem uzasadnienia podstawy kasacyjnej z art. 174 ust. 1 p.p.s.a. jest – poza przytoczeniem naruszonego przepisu – wskazanie sposobu jego naruszenia i wyjaśnienie, na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu prawa i jak zdaniem skarżącego powinien on być zrozumiały i stosowany.

Również koniecznym elementem uzasadnienia drugiej podstawy skargi kasacyjnej (art. 174 ust. 2) jest wskazanie, które przepisy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

Jak już wyżej podkreślono Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej wyznaczonych zwłaszcza przytoczonymi podstawami kasacyjnymi. Autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 marca 1992 r. w sprawie organizacji kształcenia umożliwiającego podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych (Dz. U. Nr 34. poz. 150) poprzez jego błędną wykładnię, bez wskazania konkretnych przepisów tego rozporządzenia. Mimo tej wadliwości Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał tą skargę kasacyjną, albowiem jej autor w uzasadnieniu wskazał taki przepis, a mianowicie § 13 ust. 2.

Z powyższego wynika, że skarga kasacyjna oparta została na podstawie pierwszej z art. 174 ust. 1 p.p.s.a. Skarżący nie wskazał drugiej z podstaw kasacyjnych, a zatem nie może zasadnie kwestionować ustaleń faktycznych zawartych w wyroku, które w tej sytuacji są wiążące.

Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwie ocenił ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny sprawy i słuszne z tej oceny wysnuł wnioski, że na mocy § 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 27 grudnia 2001 r. naliczenie kwot subwencji ogólnej oświatowej oraz korekty dokonuje się na podstawie sprawozdania Głównego Urzędu Statystycznego. Podstawą dla określania sposobu części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2002 było " sprawozdanie o nauczaniu języka ojczystego w przedszkolach i szkołach dla dzieci i młodzieży mniejszości narodowych i grup etnicznych", w którym nie została zamieszczona rubryka dotycząca także uczniów narodowości polskiej pobierających naukę języka mniejszości narodowej lub etnicznej. Ponadto Sąd I instancji ustalił, że wskazana przez skarżącego w sprawozdaniu, liczba uczniów pobierająca naukę języka mniejszości narodowych narodowej została zawyżona o 256 uczniów, którzy uczyli się języka niemieckiego jako języka obcego. Odróżnić tu należy uczniów uczących się niemieckiego języka obcego od uczniów uczących się niemieckiego języka jako języka mniejszości narodowej, do której należą. Skutkiem popełnionych nieprawidłowości było nienależne otrzymanie w 2002 r. przez Miasto i Gminę O. kwoty części światowej subwencji ogólnej wyższej od należnej, co wypełniało przesłanki z art. 42 a ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 – 2003.

W tym stanie rzeczy zarzut błędnej wykładni § 13 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 24 marca 1992 r. nie jest uzasadniony. Przepis ten stanowi, że uczniowie narodowości polskiej uczęszczający do szkół, które organizują nauczanie języka ojczystego w określonej mniejszości mogą – na wniosek rodziców – uczyć się tego języka jako obowiązkowego języka obcego. Wniosek, o którym mowa wyżej mógł być złożony ustnie lub na piśmie, albowiem przepis nie przewiduje szczególnej formy złożenia wniosku. Fakt złożenia takiego wniosku nie stanowił podstawy do wliczenia uczniów narodowości polskiej do grupy uczniów narodowości niemieckiej, uczącej się języka ojczystego i wykazania ich w sprawozdaniu do Głównego Urzędu Statystycznego jako uczniów tej mniejszości narodowej.

Z tego też powodu skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy i dlatego na mocy art. 184 w zw. z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.