Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 971/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 201 ust. 1, art. 273 ust. 1 pkt 1, art. 274 ust. 1 pkt 1, art. 275, art. 276 ust. 1, art. 277 ust. 2, art. 281, art. 285 ust. 2, art. 288 ust. 1 i 2, art. 291 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza oddala skargę.


UZASADNIENIE

L. Z. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 października 2010 r., sygn. akt [...], utrzymującą w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia 1 grudnia 2010 r., Nr [...], określającą L. Z. prowadzącemu fermę tuczu trzody chlewnej wysokość nie wniesionej opłaty z tytułu emisji gazów lub pyłów do powietrza za II półrocze 2005 r. w kwocie 4118,74 zł, w tym kwocie 2059,37 zł tytułem opłaty podwyższonej.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia 1 grudnia 2010 r., Nr [...], Marszałek Województwa, na podstawie art. 288 ust. 1 pkt 2, art. 292 i 281 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska określił L. Z. prowadzącemu gospodarstwo rolne w R. wysokość nie wniesionej opłaty z tytułu emisji gazów lub pyłów do powietrza za II półrocze 2005 r. w kwocie 4118,74 zł, w tym kwocie 2059,37 zł tytułem opłaty podwyższonej, podmiot korzystający ze środowiska nie przedstawił bowiem wykazu zawierającego informacje o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat.

W uzasadnieniu wskazano, że organ wezwał L. Z. do określenia wielkości produkcji zwierzęcej za lata 2005-2009, w poszczególnych okresach sprawozdawczych. W piśmie zawarto pouczenie, że w przypadku niezastosowania się do wezwania w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, organ określi wielkość produkcji na podstawie ustaleń własnych. W odpowiedzi L. Z. wyjaśnił, że "ma wydzierżawione obiekty na fermie i stan trzody chlewnej w posiadanych obiektach może pomieścić do jednego tysiąca sztuk. W związku z powyższym nie podlega ten stan obowiązkowi pozwolenia zintegrowanego". W ten sposób określił jedynie aktualną wielkość produkcji nie odnosząc się do minionych okresów sprawozdawczych, o które wnioskował organ.

Organ wskazał, iż pozyskał informacje o faktycznej wielkości trzody chlewnej w prowadzonym przez L. Z. gospodarstwie rolnym za lata 2006 - 2010, w rozbiciu na poszczególne segmenty hodowli (prosięta, warchlaki, tuczniki, maciory, knury) oraz za kwiecień 2004 r. od Powiatowego Lekarza Weterynarii w L.. Informacje te pochodziły z przeprowadzanych kontroli weterynaryjnych na terenie fermy. Powiatowy Lekarz Weterynarii poinformował, iż protokoły kontroli za okres 2005 r. uległy zniszczeniu w wyniku zalania pomieszczenia archiwum, natomiast w roku 2008 jedyna przeprowadzona kontrola dotyczyła zagospodarowania padłych zwierząt.

Organ stwierdził, że w trakcie przeprowadzonego postępowania strona na żadnym etapie nie podjęła współpracy pozwalającej na ustalenie dokładnej, a nie przybliżonej wielkości instalacji oraz produkcji w analizowanym okresie, zatem za podstawę określenia tej wielkości przyjęte zostały dane i informacje przekazane przez Powiatowego Inspektora Weterynarii w L. Analizując przekazane informacje i porównując analogiczne okresy z roku 2004 i 2006 organ stwierdził, iż: w roku 2005 r. obsada hodowlana wynosiła nie mniej niż 1 500 sztuk prosiąt, 2 000 sztuk warchlaków, 3 000 sztuk tuczników, 800 sztuk loch oraz 25 sztuk knurów, co kwalifikowało instalację do uzyskania pozwolenia zintegrowanego. Organ ustalił, iż możliwości produkcyjne są większe niż minimalne wielkości ustalone dla instalacji wymagających pozwolenia zintegrowanego. Organ stwierdził, że przez L. Z. prowadził w 2005 r. Gospodarstwo Rolne stanowiące instalację do chowu lub hodowli świń, która wymagała pozwolenia zintegrowanego.

L. Z. w odwołaniu od tej decyzji wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, zaniechanie przesłuchania świadków i strony postępowania, zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także dokonywanie istotnych ustaleń na podstawie dowodów, które w sprawie nie zostały przeprowadzone, dokonywanie ustaleń na podstawie telefonicznej informacji Powiatowego Inspektora Weterynarii i błędnej interpretacji informacji strony postępowania. W odwołaniu zarzucono, że organ pierwszej instancji bezkrytycznie przyjął dane stanowiące podstawę do określenia wysokości nie wniesionej opłaty i mimo prowadzenia postępowania nie weryfikował tych podstaw. Dokumentem źródłowym jest ewidencja prowadzona przez podmiot korzystający ze środowiska, a organ nie wezwał strony do przedłożenia tej ewidencji, nie ustalił także jej braku. Zdaniem strony, w takiej sytuacji, obowiązkiem organu było przesłuchanie strony postępowania, z orzecznictwa sądów wynika bowiem obowiązek przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego. W odwołaniu podniesiono nadto zarzut przedawnienia zobowiązania.

Rozpoznając odwołanie, decyzją z dnia 17 października 2010 r., sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W toku postępowania odwoławczego organ wyznaczył rozprawę. Na pierwszy termin rozprawy w dniu 28 lipca 2011 r. L. Z. nie stawił się, informując telefonicznie o awarii samochodu. W trakcie rozprawy w dniu 8 września 2011 r. dołączono do akt postępowania dodatkowe dokumenty w postaci wniosków L. Z. o wydanie pozwolenia zintegrowanego z grudnia 2005 r., protokoły źródłowe kontroli przeprowadzonej przez Inspekcję Ochrony Środowiska, a także dokumenty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potwierdzające pogłowie zwierząt w gospodarstwie. Z uwagi na konieczność zapoznania się L. Z. z dokumentami wyznaczono nowy termin rozprawy na dzień 13 października 2011 r. Strona oraz jej pełnomocnik, mimo powiadomienia nie stawili się na rozprawę, nie przedstawiono też usprawiedliwienia, ani innych dowodów.

Organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo ustalił, że instalacja prowadzona przez skarżącego, ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości i wymaga pozwolenia zintegrowanego, określonego w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. Nr 122 poz. 1055). Strona nie uzyskała pozwolenia zintegrowanego i mimo wezwań nie przedstawiła informacji, w jakim zakresie korzysta ze środowiska, organ I instancji słusznie zatem dokonał ustaleń na podstawie dokumentacji przedstawionej przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii w L., Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska - Delegaturę w S. oraz Wojewodę, określając szacunkowo ilość wprowadzanych substancji oraz wysokość należnej opłaty.

Analizując przekazane informacje i porównując analogiczne okresy z roku 2004 i 2006 przyjęto, że w roku 2005 obsada hodowlana wynosiła nie mniej niż 1 500 sztuk prosiąt, 2 000 sztuk warchlaków, 3 000 sztuk tuczników, 800 sztuk loch oraz 25 sztuk knurów, co kwalifikowało instalację do uzyskania pozwolenia zintegrowanego. Możliwości produkcyjne instalacji były większe niż minimalne wielkości ustalone dla pozwolenia zintegrowanego. Z treści dokumentów dotyczących postępowania o wydanie pozwolenia zintegrowanego oraz z decyzji Wojewody [...] z dnia 20 listopada 2006 r. odmawiającej wydania pozwolenia zintegrowanego wynika, że instalacja może prowadzić produkcję na poziomie 2 010 macior, 5 500 tuczników, 2 000 warchlaków oraz 30 knurów.

Zgodnie z pkt 6 ppkt. 8 lit. b i c załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości, pozwolenia wymaga instalacja do chowu lub hodowli drobiu lub świń o więcej niż 2000 stanowisk dla świń o wadze ponad 30 kg oraz 750 stanowisk dla macior.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ pierwszej instancji przeprowadził weryfikację dostępnych danych, a dokonane ustalenia mogły stanowić podstawę określenia wysokości nie wniesionej opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi, za II półrocze 2005 r. Organ odwoławczy ustalił, że protokoły kontroli Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w L. potwierdzają następujące ilości zwierząt w gospodarstwie:

– protokół z dnia 2 kwietnia 2004 r. - prosięta 2 000 szt., warchlaki 4 000 szt., tuczniki 3 000, szt. lochy 1 000 szt., knury 50 szt.;

– protokół z 23 maja 2006 r. - prosięta 1 500 szt., warchlaki 2000 szt., tuczniki 3 000 szt., lochy 800 szt. knury 25 szt.;

– protokół z 10 listopada 2006 r. - prosięta 1 200 szt., warchlaki 2400 szt., tuczniki 3 000 szt., lochy 750 szt. knury 50 szt.;

Również protokoły z późniejszych okresów potwierdzają, że w gospodarstwie rolnym L. Z. prowadzono hodowlę w sposób ciągły, a posiadana ilość zwierząt kwalifikowała instalację do uzyskania pozwolenia zintegrowanego.

Fakty te potwierdzają również protokoły kontroli prowadzonej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska - Delegaturę w S.. W protokole kontroli z dnia 21 stycznia 2005 r. L. Z. oświadczył, że jego hodowla obejmuje 10 000 sztuk trzody chlewnej, z czego 1 000 stanowią lochy (w tym 700 maciory), 3 000 warchlaki, 2 000 prosięta i 4 000 tuczniki (o wadze 50 - 95 kg).

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji wzywał stronę do określenia wielkości produkcji zwierzęcej za lata 2005 - 2009, w poszczególnych okresach sprawozdawczych. Strona jednak nie określiła wielkości produkcji za 2005 r. Organ wskazał, iż wyznaczając trzy terminy rozpraw umożliwił stronie wzięcie czynnego udziału w postępowaniu oraz wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Strona jednak nie skorzystała z możliwości przedstawienia innych dowodów w sprawie, ani też nie podjęła jakichkolwiek prób ustalenia dokładnej wielkości instalacji.

Dokonując szacunków organ przyjął następującą wielkość produkcji: prosięta 1 500 szt., warchlaki 2 000 szt., tuczniki 3 000 szt., lochy 800 szt., knury 25 szt. Przyjęte do ustalenia opłaty dane są korzystne dla strony, nie wzięto bowiem do wyliczeń maksymalnej potencjalnej osady świń dla prowadzonej instalacji. Zdaniem organu odwoławczego, szacunek wielkości hodowli przeprowadzony został prawidłowo, również przyjęta metoda obliczeń opłaty nie budziła zastrzeżeń. Organ I instancji, ustalając opłatę przyjął ustaloną w postępowaniu wielkość produkcji oraz przeciętne normy zużycia wody określone zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie określenia przeciętnych norm zużycia wody.

Organ odwoławczy, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2008 r. sygn. II OSK 2020/06, wskazał, iż zasada przewidziana w art. 77 § 1 k.p.a. nie może być tak rozumiana w taki sposób, że organ administracji ma w każdym przypadku obowiązek poszukiwania dowodów w interesie strony i dysponując materiałem dowodowym będzie poszukiwał niejako w interesie strony innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już przeprowadzonych dowodów. (Lex Nr 453463)

L. Z. w skardze na powyższą decyzję podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania: art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym także dokonywania istotnych ustaleń na podstawie dowodów, które w sprawie nie zostały przeprowadzone, art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa z dnia 1 grudnia 2010 r.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ dokonując wyliczenia wysokości opłaty za II półrocze 2005 r. i określając szacunkowo ilość wprowadzanych gazów lub pyłów oraz wysokość opłaty oparł się wyłącznie na dokumentacji przedstawionej przez Powiatowego Inspektora Weterynarii w L., Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska Delegaturę w S. oraz Wojewodę. Dokumentacje, która legła u podstaw wyliczenia wysokości nie uiszczonej opłaty stanowią protokoły z 2 kwietnia 2004 r., 23 maja 2006 r., 10 listopada 2006 r. oraz 21 stycznia 2005 r., w których stwierdzono ilość trzody chlewnej znajdującej się w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez skarżącego. Zdaniem skarżącego na tej podstawie nie można jednoznacznie określić ilości trzody chlewnej, jaka znajdowała się w gospodarstwie rolnym skarżącego w II półroczu 2005 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia określającego przedmiotową opłatę stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tj.: Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 273 ust. 1 pkt 1 ustawy opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza. Wysokość opłat za korzystanie ze środowiska i administracyjnych kar pieniężnych zależy odpowiednio od ilości i rodzaju gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza (art. 274 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Podmiotami zobligowanymi do ich ponoszenia w rozumieniu art. 275 ustawy są podmioty korzystające ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy, czyli m.in. osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego.

Zgodnie z art. 277 ust. 2 ustawy podmiot korzystający ze środowiska jest zobowiązany do ustalenia we własnym zakresie wysokości należnej opłaty według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce, i wniesienia jej na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego.

Sytuację korzystania ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji reguluje art. art. 276 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Wysokość tej opłaty reguluje art. 291 pkt 2 ustawy.

Zgodnie z art. 285 ust. 2 ustawy okresem rozliczeniowym jest półrocze. W tym samym terminie podmiot korzystający ze środowiska jest zobowiązany do przedkładania marszałkowi województwa wykazu zawierającego informacje o ilości, stanie i składzie ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi, wykorzystane do ustalenia wysokości opłat (art. 286 ust. 1 ustawy). Zgodnie z dyspozycją art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska nie przedłożył wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat - marszałek województwa wymierza opłatę, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska. Przepis art. 288 ust. 2 ustawy stanowi, że marszałek województwa dokonuje ustaleń własnych na podstawie:

1) pomiarów dokonywanych przez organy administracji lub przez podmiot korzystający ze środowiska obowiązany do poniesienia opłat;

2) innych danych technicznych i technologicznych.

Z brzmienia powołanych wyżej przepisów wynika, że zasadą jest ponoszenie przez podmioty korzystające ze środowiska opłat za korzystanie ze środowiska, bez względu na to, czy wymaga to wydania pozwolenia na korzystanie ze środowiska, czy też nie. Obowiązek "opłatowy" wynika z mocy samego prawa.

Zgodnie z art. 201 ust. 1 ustawy, prowadzenie instalacji, której funkcjonowanie, ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej w niej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości, wymaga uzyskania pozwolenia zintegrowanego.

Bezspornym w sprawie jest, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne zajmujące się chowem i hodowlą trzody chlewnej. Tego rodzaju działalność czyni go podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy, zobowiązanym w myśl przepisu art. 275 ustawy do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska.

W pkt 6 ppkt 8 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz.U. Nr 122, poz. 1055 ze zm.), instalację przeznaczoną do chowu lub hodowli drobiu lub świń o więcej niż:

a) 40.000 stanowisk dla drobiu,

b) 2.000 stanowisk dla świń o wadze ponad 30 kg,

c) 750 stanowisk dla macior,

zaliczono do kategorii instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości. Prowadzący taką instalację ma obowiązek uzyskania pozwolenia zintegrowanego.

Skarżący kwestionował ustaloną przez organ wielkość pogłowia zwierząt w poprowadzonym przez niego w II półroczu 2005 r. gospodarstwie.

Istota problemu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się zatem do ustalenia ilości rozmiarów chowu i hodowli trzody chlewnej w gospodarstwie skarżącego, od których zależała wysokość opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w związku z działalnością tego gospodarstwa.

Bezspornym jest, iż skarżący jako podmiot korzystający ze środowiska, wbrew treści art. 277 ust. 2 ustawy uchylił się od przedłożenia wykazu zawierającego informacje i dane dotyczące ilości trzody chlewnej, która znajdowała się w jego gospodarstwie, jak i samonaliczenia opłaty za korzystanie ze środowiska w zakresie poboru wód za II półrocze 2005 r. i wniesienia jej na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. W tej sytuacji zaktualizowały się przesłanki do tego, ażeby marszałek województwa podjął czynności wyjaśniające zmierzające do ustalenia wielkości instalacji i prowadzonej tam produkcji, a następnie do określenia opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza w trybie art. 288 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Art. 288 ust. 1 i 2 ustawy stanowi, iż ustalenia te organ winien poczynić na podstawie wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska lub własnych ustaleń opartych na pomiarów dokonywanych przez organy administracji lub przez podmiot korzystający ze środowiska obowiązany do poniesienia opłat bądź innych danych technicznych i technologicznych. Sformułowanie katalogu dowodów stanowiących podstawę ustaleń marszałka województwa z art. 288 ust. 1 i 2 ustawy nie ma charakteru zamkniętego. Organ czyniący ustalenia faktyczne pierwszej kolejności winien oprzeć się na materiałach z kontroli prowadzonych przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska oraz na wynikach pomiarów dokonywanych przez organy administracji oraz danych technicznych i technologicznych. Organ może również skorzystać z ogólnych regulacji kodeksu postępowania administracyjnego, który zezwala na dopuszczenie jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym z dokumentacji dotyczącej wielkości prowadzonej hodowli posiadanej przez inne organy. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2010 r. sygn. II OSK 1567/09 wskazano, iż "jakkolwiek art. 288 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 Prawo środowiska określa dowody jakimi może posłużyć się w postępowaniu o wymierzeniu opłat za korzystanie ze środowiska marszałek województwa, to jednak nie wyklucza to możliwości skorzystania przez organ z innych dowodów, które określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Artykuł 75 § 1 k.p.a. przewiduje, że jako dowód należy dopuścić wszystko co pozwoli na wyjaśnienie sprawy, a nie jest sprzeczne z przepisami, nie jest prawem zabronione. Prowadząc postępowanie w sprawie wymierzenia opłaty w sytuacji gdy podmiot korzystający ze środowiska obowiązany do jej poniesienia nie uczynił tego, marszałek województwa może korzystać z dowodów pozwalających na obliczenie opłaty, przede wszystkim wskazanych w art. 288 ust. 1 pkt 1 Prawa środowiska, w tym wyszczególnionych w ust. 2. Jeżeli jednak okażą się one niewystarczające do wyjaśnienia sprawy to może sięgnąć także do takich, które przewiduje art. 75 § 1 k.p.a. Istnieje więc przy wymierzaniu przez organ opłat za korzystanie ze środowiska hierarchia dowodów, ale nie oznacza ona ograniczenia ich tylko do wymienionych w art. 288 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 2 Prawa środowiska." (vide: Lex Omega Nr 686707)

Organ w zaskarżonej decyzji oparł swoje ustalenia na materiale dowodowym w postaci protokołów kontroli dokonywanych w gospodarstwie skarżącego przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w G., kierownika Delegatury w S., Powiatowego Inspektora Weterynarii z L. w okresie od stycznia 2006 r. do grudnia 2010 r. oraz danych zawartych w decyzji Wojewody z dnia 20 listopada 2006 r., Nr [...], odmawiającej skarżącemu wydania pozwolenia zintegrowanego i wniosku o wydanie tego pozwolenia.

W protokole kontroli Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w G. przeprowadzonej dnia 26 listopada 2004 r., 2 grudnia 2004 r. oraz 21 stycznia 2005 r. wskazano, że hodowla skarżącego obejmuje 10 000 sztuk, z czego 1 000 sztuk stanowią lochy, w tym 700 sztuk maciory, 3 000 sztuk warchlaki, 2 000 sztuk prosięta, 4 000 sztuk tuczniki o wadze 50-95 kg. Natomiast w protokole kontroli tegoż organu przeprowadzonej dnia 26 stycznia i 2 lutego 2006 r. wskazano, że skarżący prowadzi hodowlę o wielkości kwalifikującej ją do uzyskania pozwolenia zintegrowanego, w związku z czym został on przez właściwy organ zobowiązany do uzyskania takiego pozwolenia. W protokole tym wskazano jednocześnie, iż od czasu ostatniej kontroli, która miała miejsce w dniach 17-18 marca 2005 r., stan trzody chlewnej nie uległ żadnej zmianie. (dowód: odpisy protokołów w aktach administracyjnych organu I instancji)

Dane odnośnie wielkości hodowli zawarte w protokole kontroli Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z 26 listopada 2004 r., 2 grudnia 2004 r. oraz 21 stycznia 2005 r. są zbieżne z informacjami wskazanymi przez skarżącego we wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego. We wniosku tym sporządzonym w grudniu 2005 r., a więc w podlegającym badaniu okresie II połowy 2005 r. (złożonym do organu na początku 2006 r.), wskazano, że ferma skarżącego prowadzi hodowlę, chów oraz tucz trzody chlewnej, a jednorazowa obsada zwierząt wynosi około 10 000 sztuk, w tym około 2 010 sztuk macior, 30 knurów, 2 000 warchlaków, 5 500 tuczników. Podane we wniosku informacje, zgodnie z treścią wniosku, nie dotyczyły produkcji planowanej, lecz już prowadzonej. (dowód: odpis wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego w aktach administracyjnych organu I instancji, str. 26 wniosku)

Z materiałów kontroli weterynaryjnych przeprowadzonych na przestrzeni od kwietnia 2004 r. do listopada 2006 r., wynikało, że w gospodarstwie skarżącego znajdowało się od 1 200 do 2 000 sztuk prosiąt, od 2 400 do 4 000 sztuk warchlaków, 3 000 sztuk tuczników, od 750 do 1 000 sztuk loch oraz od 25 do 50 sztuk knurów. W protokole z dnia 2 kwietnia 2004 r. ilość tą określono na 2 000 sztuk prosiąt, 4 000 sztuk warchlaków, 3 000 sztuk tuczników, 1000 sztuk loch oraz 50 sztuk knurów, natomiast w protokole z dnia 23 maja 2006 r. ilość tą określono na od 1 500 sztuk prosiąt, 2 000 sztuk warchlaków, 3 000 sztuk tuczników, 800 sztuk loch oraz 25 sztuk knurów (dowód: odpisy protokołów w aktach administracyjnych organu I instancji)

W oparciu o taki materiał dowodowy organ dokonał ustalenia, iż ilość trzody chlewnej w gospodarstwie skarżącego w II półroczu 2005 r. wynosiła: prosięta 1 500 sztuk, warchlaki 2 000 sztuk, tuczniki 3 000 sztuk, lochy 800 sztuk, knury 25 sztuk.

Organ dokonał ustaleń w tym zakresie uwzględniając udowodnione ustalenia odnośnie ilość trzody chlewnej znajdującej się w gospodarstwie skarżącego zawarte w złożonym przez skarżącego wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego oraz udowodnione protokołami organów Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w G. i Powiatowego Inspektora Weterynarii w L. - ustalenia odnośnie ilość trzody chlewnej znajdującej się w gospodarstwie skarżącego w okresie bezpośrednio poprzedzającym II półrocze 2005 r. oraz w okresie późniejszym przypadającym na I półrocze 2006 r. Organ dokonując ustaleń przyjął ilość trzody chlewnej korzystną dla skarżącego - 7 325 sztuk zamiast 10 000 sztuk, czyli maksymalnej obsady świń w gospodarstwie skarżącego, jaka gospodarstwo miało pod koniec 2004 i na początku 2005 r. Organ mógł oprzeć się na dokumentach wskazujących większą ilość trzody chlewnej - protokole kontroli Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w G. przeprowadzonej dnia 26 listopada 2004 r., 2 grudnia 2004 r. oraz 21 stycznia 2005 r., bądź wniosku skarżącego o wydanie pozwolenia zintegrowanego sporządzonym w grudniu 2005 r., w których wskazano, że hodowla skarżącego obejmuje 10 000 sztuk. Organ dokonał ustalenia wielkości hodowli na poziomie niższym, zbieżnym z treścią protokołu kontroli weterynaryjnej z dnia 23 maja 2006 r. Ustalenia te nie budzą, w ocenie Sądu, zastrzeżeń, co do wielkości pogłowia zwierząt w gospodarstwie skarżącego w II połowie 2005 r. .

Zaznaczyć należy, iż skarżący w toku postępowania administracyjnego nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia dokładnej wielkości trzody chlewnej w okresie II półrocza 2005 r. Skarżący twierdził, iż w II półroczu prowadził chów i hodowlę na poziomie 1 000 sztuk trzody chlewnej. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaniechał złożenia jakichkolwiek wniosków dowodowych w tym przedmiocie. Podnosząc w odwołaniu zarzut zaniechania dopuszczenia dowodu z zeznań świadków oraz zeznań strony, skarżący nie złożył w istocie żadnych wniosków dowodowych o przesłuchanie świadków, a w toku postępowania odwoławczego nie stawił się na rozprawę w celu złożenia zeznań bądź wyjaśnień. Skarżący, mimo wezwań organu nie złożył także żadnych dowodów z dokumentów dotyczących wielkości hodowli w II półroczu 2005 r.

Skarżący kwestionował możliwość dokonania przez organ ustaleń w oparciu o jego wniosek o wydanie pozwolenia zintegrowanego, twierdząc, iż we wniosku o wydanie pozwolenia przedstawił jedynie planowaną wielkość obsady zwierząt, która w rzeczywistości kształtowała się na poziomie 1 000 sztuk. Zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący w momencie sporządzenia wniosku prowadził już działalność, w treści samego wniosku jest mowa o produkcji prowadzonej a nie planowanej. Nadto twierdzenia te pozostają w oczywistej sprzeczności z innymi zebranymi w sprawie dowodami z dokumentów – protokołów kontroli, potwierdzających prowadzenie w okresach bezpośrednio graniczących z badanym chowu i hodowli świń na poziomie 10 000 – 7 350 sztuk.

Zarzut niezasadnego dokonania przez organ ustaleń w oparciu o dane z okresów poprzedzających okres II półrocza 2005 r. i okresów następujących po tym czasie, nie jest uzasadniony. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W sytuacji braku dokładnych danych dotyczących wielkości obsady zwierzęcej gospodarstwa skarżącego za II półrocze 2005 r. stanowiących podstawę do wyliczenia wysokości należnej opłaty za korzystanie ze środowiska, organy administracji mogły w niniejszej sprawie zastosować szacunkowy sposób ustalenia tych danych. Organ mógł w celu ustalenia wielkości hodowli przyjąć do porównania dane z okresu późniejszego i okresu wcześniejszego, w stosunku do okresu badanego. Organ może bowiem uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne). W sytuacji, gdy skarżący nie złożył żadnych wniosków dowodowych na okoliczność, iż wielkość pogłowia zwierząt w II półroczu 2005 r. znacznie odbiegała od tej wielkości w okresie i połowy 2005 r. oraz I połowy 2006 r., udowodnione dane z okresów sąsiednich mogły stanowić podstawę ustalenia, iż wielkość produkcji w okresie badanym była zbliżona. Rozumowanie takie jest zgodne z zasadami doświadczenia życiowego.

Sąd stwierdził, że organy ustalając w drodze oszacowania ilość trzody chlewnej w gospodarstwie skarżącego nie uchybił przepisom prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. II OSK 1756/08 wyraził stanowisko, iż przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, nie wykluczają zastosowania metody szacunkowej przy wymierzaniu wysokości analogicznej opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza. (vide: Lex Omega nr 587262) Podkreślić należy, iż szacunkowy sposób ustalania opłaty wynika z samego sposobu jej określania. Jest ona ustalana za okres półroczny, w którym z istoty swej wielkość chowu i hodowli ulega pewnym zmianom i zobowiązany do uiszczenia opłaty musi określić szacunkowo wielkość prowadzonej działalności. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 maja 2009 r., IV SA/Wa 142/09, skoro nawet podmioty wnoszące opłaty we własnym zakresie są uprawnione do szacowania wielkości należnej opłaty w oparciu o dostępne dane, tego rodzaju metoda jest dopuszczalna również w przypadku gdy opłata jest wymierzana na podstawie ustaleń organu administracji, gdy podmiot nie wnosi należnej opłaty, na zasadzie art. 288 ust. 1 p.o.ś. (vide: LEX nr 557059). Natomiast w wyroku z dnia 4 października 2007 r. sygn. II OSK 1280/06, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w sytuacji braku pewnych danych stanowiących podstawę do wyliczenia wysokości należnych opłat za korzystanie ze środowiska, mają zastosowanie, zgodnie z przepisem art. 281 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60), w tym przepis art. 23 tej ustawy stanowiący o zasadach określania podstaw opodatkowania w drodze oszacowania. Możliwe jest zatem w takiej sprawie zastosowanie sposobu szacowania, określonego jako metoda porównawcza, opierająca się na porównywaniu danych z okresu późniejszego do okresu wcześniejszego. (vide: Legalis)

Skarżący z uwagi na wielkość prowadzonego chowu i hodowli, miał obowiązek uzyskania pozwolenia zintegrowanego, ich rozmiary w znacznym stopniu przekraczają bowiem wartości określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości. Ostateczną decyzją Ministra Środowiska z dnia 15 kwietnia 2007 r. odmówiono skarżącemu wydania pozwolenia zintegrowanego w oparciu o przepis art. 186 ustawy. (dowód: odpis decyzji w aktach administracyjnych organu I instancji) Obowiązek ponoszenia opłat podwyższonych nie został uzależniony przez ustawodawcę od tego, z jakich przyczyn podmiot korzystający ze środowiska bez pozwolenia nie posiadał takiego pozwolenia. W sytuacji, gdy dany podmiot we właściwym czasie nie ustali samodzielnie i nie uiści stosownej opłaty, wówczas obowiązek jej określenia w drodze decyzji administracyjnej obciąża marszałka województwa (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2008 r., II SA/Łd 371/08, LEX nr 505857).

Zgodnie z art. 292 pkt 1 ustawy, skarżący winien uiścić podwyższone opłaty za korzystanie ze środowiska. Organ naliczył w niniejszej sprawie wysokość opłaty stosownie do treści art. 14 ustawy z dnia 18 maja 2005 r. ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 113 poz. 954 ze zm.) w związku z art. 292 pkt 1 i art. 285 ust. 1 ustawy, w wysokości podwyższonej o 100 %.

W kwestii podniesionego w odwołaniu zarzutu przedawnienia zobowiązania skarżącego z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska za okres II półrocza 2005 r. wskazać należy, że zgodnie art. 281 ustawy, odpowiednie zastosowanie znajdują w tym zakresie przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.) Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W przypadku opłat za korzystanie ze środowiska, decyzja marszałka województwa ma charakter deklaratoryjny, termin przedawnienia liczy się zatem od końca roku kalendarzowego, w którym należało wnieść opłatę. Upływ terminu płatności zobowiązania skarżącego, zgodnie z art. 285 ust. 2 ustawy, stanowiącym, iż podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza, nastąpił z końcem miesiąca stycznia 2006 r. W konsekwencji bieg terminu przedawnienia tego zobowiązania rozpoczął się w dniu 31 grudnia 2006 r. Uznać zatem należy, że w dacie orzekanie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia, decyzję organu odwoławczego wydano bowiem w dniu 17 października 2010 r.

Organ prowadząc postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i art. 288 ust. 1 i 2 ustawy. Organ nie naruszył zasad postępowania dowodowego, nie uchybił zasadom doświadczenia życiowego, ani wbrew twierdzeniom skarżącego nie oparł się na nieznajdujących potwierdzenia w materiale dowodowym notatkach z rozmów telefonicznych. Zaskarżona decyzja odpowiada przepisom obowiązującego prawa i nie zachodzą podstawy do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako bezzasadną.