Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 638/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 4 pkt 3 lit. a, art. 4 pkt 4
journal: Dz.U. 2004 nr 204 poz 2088
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędziowie NSA Czesława Socha Marzenna Zielińska Protokolant Małgorzata Suchocka po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 7 marca 2008 r. sygn. akt III SA/Wr 393/07 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz M. B. kwotę złotych 1417 (tysiąc czterysta siedemnaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 marca 2008 r., sygn. akt III SA/Wr 393/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. B., prowadzącego jako osoba fizyczna działalność gospodarczą pod nazwą Usługi Transportowe – M. B. z siedzibą w L., na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z [...] czerwca 2007 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji i bez uiszczenia opłaty.

Z akt sprawy wynika, że [...] kwietnia 2006 r. w B., na drodze krajowej nr [...], została przeprowadzona kontrola dokumentów pojazdu samochodowego m-ki F. D. o dopuszczalnej masie całkowitej [...] kg, wyposażonego w przyczepę o dopuszczalnej masie całkowitej [...] kg. Właścicielem pojazdu, a jednocześnie osobą towarzyszącą kierowcy w podróży był M. B. Kierującym był A. F., prywatnie - szwagier właściciela pojazdu.

Podczas kontroli funkcjonariusze celni stwierdzili, że kierujący pojazdem nie posiadał karty opłaty drogowej za przejazd po drogach krajowych oraz licencji na wykonywanie transportu drogowego rzeczy.

Decyzją z [...] maja 2007 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. nałożył na przedsiębiorcę M. B. karę pieniężną za powyższe wykroczenia, w łącznej kwocie 11.000 zł.

Stwierdził, że w dniu kontroli po drodze krajowej wykonywany był przewóz drogowy zespołem pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, a więc przewóz, do którego mają zastosowanie przepisy ustawy o transporcie drogowym. Kierujący zespołem pojazdów, który nie był pracownikiem właściciela, nie posiadał karty opłaty drogowej oraz licencji, natomiast przewóz drogowy wykonywał w imieniu i na rzecz M. B., prowadzącego jako osoba fizyczna zarejestrowaną działalność gospodarczą – U. T.

W konsekwencji uznał, że M. B. naruszył m.in. przepisy art. 5 ust. 1 i art. 42 ust. 1 ustawy z 6 09 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. Nr 204 z 2004 r., poz. 2088 ze zm.).

Dyrektor Izby Celnej we W. decyzją z [...] czerwca 2007 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że kontrola legalności decyzji wymierzającej kary pieniężne sprowadzała się do oceny, czy prawidłowo organy celne ustaliły, że skarżący jako przedsiębiorca prowadził w dniu kontroli transport drogowy objęty licencją oraz opłatą drogową i uchybił tym wymogom.

Powołał się na wyjaśnienia M. B. i A. F., iż skarżący poprosił szwagra o koleżeńską, nieodpłatną przysługę, aby ten pojechał z nim do N. po odbiór zakupionego samochodu osobowego, bowiem sam nie posiadał uprawnień do kierowania zespołem pojazdów. Skarżący podkreślał, że szwagier nie był przez niego zatrudniony.

Zdaniem Sądu, organy celne zasadnie nie uznały twierdzeń M. B., że ten użyczył samochód szwagrowi do celów prywatnych i uczestniczył w przejeździe [...] kwietnia 2006 r. jedynie, jako pasażer. Prawidłowo zatem uznały, że kierowca kontrolowanego zespołu pojazdów wykonywał przewóz drogowy w imieniu i na rzecz skarżącego, jako przedsiębiorcy.

Sąd podkreślił, że ustawa o transporcie drogowym różnicuje wymagania, jakie powinni spełniać przedsiębiorcy poruszający się pojazdami po drogach publicznych. Zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy, za przewóz na potrzeby własne należy uznać każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych (...) wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, w przypadku przejazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione (...) albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, a przewóz ten - nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Licencję powinni posiadać przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy - czyli zarobkową działalność w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi w ramach krajowego lub międzynarodowego transportu drogowego. Przedsiębiorcy korzystający z dróg publicznych, a wykonujący przewozy na potrzeby własne, winni się natomiast legitymować zaświadczeniem potwierdzającym zgłoszenie tej działalności (art. 33 ust. 1 ustawy). Niezależnie jednak od powyższego, przedsiębiorcy zobowiązani są do uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych (art. 42 ust. 1 ustawy).

Ustawowa definicja transportu drogowego, to jest podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi, obejmuje każdy przejazd wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, również ten niespełniający warunków, o których mowa w art. 4 pkt 4 ustawy.

Oceniając stan faktyczny sprawy Sąd uznał, że przewóz dokonywany był przez skarżącego jako przedsiębiorcę transportowego, a nie pomocniczo do podstawowej działalności gospodarczej. Stwierdził jednak, że zespół pojazdów użytych do przewozu drogowego nie był prowadzony przez stronę, ani jej pracownika. Wobec zatem braku spełnienia warunku wymienionego w art. 4 pkt 4 ustawy Sąd (mając na uwadze treść art. 4 ust. 3) uznał, że skarżący wykonywał transport drogowy.

Przepis art. 5 ust. 1 ustawy nakłada na podejmującego i wykonującego transport drogowy obowiązek uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego, a tej strona nie posiadała.

Odnosząc się do regulacji z art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, Sąd stwierdził, że przez podmiot wykonujący na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przewóz drogowy należy rozumieć każdego użytkownika dróg dokonującego przewozu drogowego pojazdem (zespołem pojazdów) o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającym 3,5 tony. Natomiast zgodnie z art. 4 pkt 6a ustawy, przewóz drogowy oznacza transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy. Obejmuje więc także wykonujących niezarobkowy przewóz drogowy (przewóz na potrzeby własne).

Oczywiste jest zatem, zdaniem Sądu, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy również skarżący powinien uiścić stosowną opłatę, a dowód uregulowania tej należności (kartę opłaty drogowej) mieć przy sobie i okazywać organom kontroli.

W skardze kasacyjnej M. B. wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez:

- niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 5 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874) przez błędne przyjęcie, iż [...] kwietnia 2006 r. skarżący wykonywał transport drogowy, to jest, że podejmował i wykonywał działalność gospodarczą w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi, mimo że uznał za przekonujące zeznania skarżącego wskazujące, iż w tym właśnie dniu udał się on w prywatną podróż ze szwagrem do N., w celu odbioru zakupionego osobiście samochodu osobowego;

- błędną wykładnię art. 4 pkt 1, 2 i 3 w zw. z art. 5 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym, polegającą na zastosowaniu wykładni rozszerzającej pojęć "przedsiębiorca" oraz "prowadzenie działalności gospodarczej" i uznanie, iż wpis M. B. do Ewidencji Działalności Gospodarczej uniemożliwia badanie, czy w momencie kontroli był on przedsiębiorcą wykonującym działalność gospodarczą, czy tylko wykonywał czynności faktyczne związane z poruszaniem się pojazdu;

- niewłaściwe zastosowanie art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym przez błędne przyjęcie, że podmiotem wykonującym przewóz drogowy i użytkownikiem drogi w przedmiotowej sprawie był skarżący.

Naruszenia art. 5 ustawy o transporcie drogowym skarżący upatrywał w błędnym przyjęciu, że udając się w prywatną podróż w celu odbioru zakupionego samochodu może być postrzegany, jako przedsiębiorca, a nie osoba fizyczna. Powołał sie na wyrok WSA w Warszawie z 24 stycznia 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 449/04, w którym sąd wskazał, że wykonywanie transportu drogowego nie może być rozumiane, jako wykonywanie czynności faktycznych związanych z poruszaniem się pojazdu po drogach. Nie chodzi zatem o wykonywanie tego rodzaju czynności, tylko o prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług transportowych.

Zdaniem skarżącego Sąd niesłusznie z samego faktu prowadzenia firmy wpisanej do Ewidencji Działalności Gospodarczej wywiódł, że na gruncie ustawy o transporcie drogowym skarżący jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, a w dniu kontroli wykonywał transport drogowy.

Naruszenie art. 42 ustawy o transporcie drogowym polegało natomiast na założeniu, iż ustawa używa pojęcia "podmiot wykonujący przewóz drogowy", jako obejmujący każdego użytkownika dróg dokonującego przewozu drogowego pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, że użytkownikiem drogi był prowadzący pojazd A. F. i jednoczesnym wskazaniu, że zobowiązanym do uiszczenia opłaty za naruszenie warunków wykonywanie transportu był również skarżący.

M. B. podkreślił, iż Sąd oparł swoje rozważania na niekonsekwentnych i niepełnych ustaleniach faktycznych, w szczególności nie wyciągnął wniosków z faktu, iż jego wyjazd w dniu kontroli nie był w żaden sposób związany z prowadzoną działalnością gospodarczą (współpraca z firma kurierską D.), do której nie potrzebuje ani przyczep, ani lawety, natomiast przyczepa składająca się ze zespół pojazdów została przez niego wynajęta tylko celem przewiezienia kupionego samochodu osobowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem II instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 183 § 1 ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu Sąd ten bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach w sposób enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 powołanej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.

Stosownie do art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanym przypadku skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego, zdaniem skarżącego, pozostającym w bezpośrednim związku z wynikiem sprawy. Ponadto, powołując określone przepisy ustawy o transporcie drogowym, wskazujące na konieczność oceny konkretnego stanu faktycznego i uzależniające zastosowanie przepisów ustawy od prawidłowych ustaleń, jak również przytaczając w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dodatkową argumentację wytykającą uchybienia o charakterze procesowym, M. B. podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania, w jego ocenie, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności wymaga zatem rozważenia zasadność zarzutu uchybień o charakterze procesowym, wskazującego na uchybienia przepisom postępowania sądowoadministracyjnego w związku z przepisami Ordynacji podatkowej regulującymi postępowanie celne, co pozwoli Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że - w ocenie strony - Wojewódzki Sąd Administracyjny wadliwie oparł się na ustaleniach faktycznych dokonanych przez organ celny w sposób nieprawidłowy, uchybiający zasadom postępowania administracyjnego, szczególnie prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich działań niezbędnych w tym zakresie. Rozważenie tak ujętego zarzutu procesowego poprzedzić należy uwagą, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceniając, czy organy administracyjne dokonały prawidłowych ustaleń stanu faktycznego sprawy, musi mieć na względzie, że konieczne w sprawie ustalenia dotyczyć muszą faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na wynik sprawy.

Skarżący wpisany został do ewidencji działalności gospodarczej jako podmiot wykonujący usługi transportowe (zaświadczenie z [...] k. [...] akt adm.) Z ustaleń organów celnych wynika, że wyłącznym zleceniodawcą M. B. jako przedsiębiorcy była firma kurierska D. P., a świadczone przez niego usługi wykonywane były samochodem F. D. o dopuszczalnej masie całkowitej [...] kg. Nie były również kwestionowane wyjaśnienia skarżącego, iż [...] kwietnia 2006 r. udał się on ze szwagrem, jako kierowcą, do N., w celu odebrania osobiście zakupionego na prywatne potrzeby samochodu osobowego. Na potrzeby tego konkretnego transportu M. B. wynajął przyczepę (lawetę), o dopuszczalnej masie całkowitej [...] kg. Do wykonywania pracy kurierskiej skarżący nie wykorzystywał przyczepy. Kierowca A. F. nie był pracownikiem skarżącego. Wyjechał do N. na zasadach grzecznościowych, w związku z tym, iż skarżący nie posiadał uprawnienia do prowadzenia samochodu z przyczepą.

Powoływana w sprawie ustawa z 6 09 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.) określa zasady podejmowania i wykonywania zarobkowego transportu drogowego i niezarobkowego przewozu drogowego, a także precyzuje zasady odpowiedzialności poszczególnych podmiotów za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego.

Istotne dla sprawy znaczenie ma zatem ustalenie, jaki charakter miał przejazd w dniu [...] kwietnia 2006 r. M. B. jako pasażera i A. F. jako kierowcy zespołem pojazdów o łącznej masie całkowitej powyżej 3,5 tony.

Przejazd, oceniony przez organy celne i Sąd I instancji jako wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, spowodował wymierzenie M. B., jako przedsiębiorcy, kary pieniężnej.

Nie może budzić wątpliwości, że sam wpis określonego podmiotu do ewidencji działalności gospodarczej nie powoduje, iż podmiot ten winien być postrzegany jako przedsiębiorca we wszystkich aspektach swojego działania. Jako realizacja transportu drogowego nie mogą być rozumiane wszelkie czynności faktyczne związane z poruszaniem się pojazdu po drogach. Nie chodzi bowiem o wykonywanie tego rodzaju czynności, tylko o prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług transportowych.

Jest rzeczą oczywistą, iż wpisany do ewidencji podmiot może wykonywać przewozy na potrzeby własne (w celach prywatnych), w żaden sposób niepowiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Prywatny, to innymi słowy osobisty, niezawodowy, niesłużbowy (v. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego na CD, PWN 2006). Przymiotnik "prywatny" kwalifikuje zatem cel przejazdu, jako pozbawiony cech zawodowych, służbowych, odrywając przewóz od wykonywanej działalności gospodarczej. Wobec tego prywatnym będzie przejazd np. w celu urlopowym, w celu odwiedzin rodziny, w celu dokonania zakupu dla potrzeb domowych, itp., jednak jako prywatnego nie można określić takiego przewozu, który jest wprawdzie przewozem niehandlowym, lecz jednocześnie pozostaje związany z prowadzoną działalnością gospodarczą.

A zatem, nawet jeżeli przejazd nie odbywa się w związku z obrotem towarowym w celach handlowych, to nadal pozostawać będzie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, ale jeżeli cel przejazdu odpowiadać będzie celom tej działalności.

W konsekwencji za przedwczesne i nieznajdujące oparcia w dotychczas zebranym materiale dowodowym należy uznać rozważania organów celnych i Sądu I instancji, sprowadzające się do możliwości zakwalifikowania przejazdu z [...] 04 2006 r. do kategorii niezarobkowego przewozu drogowego wykonywanego przez przedsiębiorcę (art. 4 pkt 4 ustawy), co wykluczono z uwagi na niespełnienie wszystkich wymienionych w przepisie przesłanek, czy też do przejazdu drogowego wykonywanego przez przedsiębiorcę pomocniczo (przez wykonywanie dodatkowych, niesamodzielnych prac) w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej (art. 4 pkt 3 lit. a ustawy), rozumianej np. nie jako prowadzenie pojazdu, tylko wykonywanie przejazdu na rzecz przedsiębiorcy w związku z prowadzoną działalnością.

Wątpliwości związane z brakami stanu faktycznego i wynikająca z tego niemożność jego prawidłowej oceny, rzutują także na kwestię właściwego zastosowania przepisu art. 42 ust. 1 ustawy.

M. B. wymierzona została kara pieniężna, jako podmiotowi wykonującemu przewóz drogowy bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. W myśl tego przepisu zarówno do podmiotów posiadających status przedsiębiorcy, jak i do podmiotów nieposiadających tego statusu stosuje się przepisy o przewozach na potrzeby własne, w tym art. 42 ust. 1 nakładający obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych.

W sytuacji gdy poza sporem jest kwestia, iż kierującym zespołem pojazdów i użytkownikiem drogi był niezwiązany zatrudnieniem z przedsiębiorcą A. F., to wymierzenie kary skarżącemu "w którego imieniu i na którego rzecz" wykonywany miał być przewóz, wymaga bliższego uzasadnienia, szczególnie w sytuacji, gdy kara ta została wymierzona M. B., jako przedsiębiorcy. (k. [...] akt adm.)

Ze względu na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych prawem, co uniemożliwiło przeprowadzenie jego procesowej kontroli. Tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce, i że prowadzone przez ten sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa. Orzeczenie sądu powinno być skonstruowane w sposób, który pozwoliłby na prześledzenie toku rozumowania nie w celu kontroli słuszności oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy, gdyż sąd w procesie orzekania jest niezawisły, ale samej prawidłowości tego rozumowania. Uzasadnienie powinno przedstawiać wnioski logicznie wynikające ze stanu sprawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji weźmie pod uwagę konieczność sprecyzowania ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, szczególnie związanych z charakterem przejazdu dokonanego w dniu [...] kwietnia 2006 r., i wyjaśni, które fakty oraz dlaczego uznał za istotne w sprawie.

W świetle powyższego, skoro zarzuty skargi kasacyjnej usprawiedliwiają zawarty w niej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku, działając na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.