Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1427/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c, 145 par. 1 pkt 5, 153,170,141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1 pkt 4, art. 7,78, 77 par. 1, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz /spr./ sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant asystent Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz [...] Sp. z o.o. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 1835/10 w sprawie ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1835/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2009 r., nr [...] (pkt 1), stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku (pkt 2) oraz zasądził od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 3).

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu wniosku Miasta Stołecznego Warszawy o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2009 r. utrzymał własną decyzję w mocy.

Zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r., wydaną na podstawie art. 47e ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.), Stołeczny Konserwator Zabytków, działając na wniosek [...] Sp. z o.o. z siedzibą we W. udzielił adresatowi zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów wymienionych w treści decyzji z terenu działek nr [...],[...],[...] oraz [...], położonych w W. przy zbiegu ulic ks. J. i J. Jednocześnie, na podstawie art. 47f ustawy o ochronie przyrody, Stołeczny Konserwator Zabytków naliczył na rzecz Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska opłatę w wysokości 1 092 222,56 zł, należną z tytułu usunięcia drzew i krzewów.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., [...], Minister Kultury utrzymał ww. mocy decyzję Stołecznego Konserwatora Zabytków.

Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2004 r. Spółka A. Sp. z o.o. zwróciła się do Ministra o stwierdzenie nieważności decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków, podnosząc, że wydano ją na rzecz podmiotu niebędącego stroną w sprawie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że decyzja Stołecznego Konserwatora Zabytków została wydana z naruszeniem prawa (decyzja wydana na rzecz podmiotu niebędącego stroną w sprawie – art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.), jednakże nie można stwierdzić jej nieważności, ponieważ wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Drzewa objęte decyzją zostały bowiem usunięte, w związku z czym wydanie na rzecz użytkownika wieczystego decyzji zezwalającej na wycięcie drzew nie jest możliwe.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu wniosku A. Sp. z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego Ministra z dnia [...] kwietnia 2006 r., utrzymał tę decyzję w mocy.

Wyrokiem z dnia 13 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 790/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2007 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2006 r., podnosząc, że przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych odnosi się do skutków prawnych, a nie faktów. Nieodwracalności skutków prawnych nie można utożsamiać z niemożliwością przywrócenia stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem wadliwej decyzji. Oznacza to, że wykonanie decyzji zezwalającej na wycięcie drzew i krzewów, dotkniętej wadami określonymi w art. 156 § 1 K.p.a. nie oznacza jeszcze, że decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Organ nie wskazał, jakie skutki prawne decyzji, które mają znamię nieodwracalnych, stanowią przesłankę stwierdzenia nieważności tej decyzji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ obowiązany jest skutki te wskazać.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził nieważność decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2003 r. oraz decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2003 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Minister wskazał, że z kopii aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2003 r., Rep. [...], a także z kopii odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] wynika, że Spółka A. nabyła użytkowanie wieczyste nieruchomości z dniem 30 lipca 2003 r., a zatem przed wydaniem decyzji przez Stołecznego Konserwatora Zabytków w dniu [...] sierpnia 2003 r. oraz przez Ministra Kultury w dniu [...] grudnia 2003 r. Oznacza to, że w dacie wydania obu decyzji adresat zezwolenia ([...] Sp. z o.o.) nie miał tytułu prawnego do władania nieruchomością, w związku z czym zezwolenie na wycięcie drzew nie powinno być skierowane do tego podmiotu. Obie decyzje wydano zatem z kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w art.156 § 1 pkt 4 K.p.a.

Skarżący Miasto Stołeczne Warszawa wniosło do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rozpatrzywszy sprawę ponownie zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., Minister utrzymał własne rozstrzygnięcie w mocy.

Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie wskazano, że wniosek A. Sp. z o.o., który wszczął postępowanie nadzorcze w niniejszej sprawie dotyczył literalnie tylko stwierdzenia nieważności decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków, ale wskazanym wyżej postępowaniem objęto również decyzję Ministra Kultury, utrzymującą w mocy decyzję Stołecznego Konserwatora Zabytków. Byt prawny decyzji wydanej przez organ I instancji jest bowiem uzależniony w całości od bytu utrzymującej tę decyzję w mocy decyzji organu odwoławczego.

Zgodnie z art.47e ust.2 i 3 ustawy o ochronie przyrody usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków następowało za zezwoleniem wojewódzkiego konserwatora zabytków, wydanym na wniosek władającego.

Kwestię władania nieruchomością uregulowano w § 6 aktu notarialnego, obejmującego umowę przeniesienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości pomiędzy późniejszym adresatem zezwolenia [...] Sp. z o.o., a obecnym użytkownikiem wieczystym spółką A. Sp. z o.o. W paragrafie tym stwierdzono, że wydanie nieruchomości obecnemu użytkownikowi wieczystemu już nastąpiło. Wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu (art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.).

W konkluzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] października 2009 r., że decyzje Stołecznego Konserwatora Zabytków i Ministra Kultury skierowano do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, a zatem z kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w art.156 § 1 pkt 4 K.p.a.

Skarżące Miasto Stołeczne Warszawa wniosło do Sądu skargę na ww. decyzję, podnosząc następujące zarzuty:

- nieuzasadnionego zastosowania art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., wynikającego z wadliwej oceny, że w dacie wydania decyzji przez Stołecznego Konserwatora Zabytków adresat zezwolenia nie był stroną postępowania w przedmiocie wydania tego zezwolenia;

- naruszenia art. 157 § 2 w zw. z art. 28 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania nadzorczego oraz wydanie orzeczenia na wniosek podmiotu nie posiadającego interesu prawnego w sprawie, tj. obecnego użytkownika wieczystego nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

W piśmie datowanym na dzień 10 lutego 2011 r. [...] Sp. z o.o. wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając legalność decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] października 2009 r., Sąd stwierdził, że formułując stanowisko odnośnie wywołania przez decyzję Konserwatora nieodwracalnych skutków prawnych, Minister nie wykazał, że skutki takie istotnie zaszły (okoliczności, na których oparł się w tym zakresie organ, uznał Sąd za tego rodzaju okoliczności, które co do zasady nie mogą być źródłem nieodwracalnych skutków prawnych). W konkluzji orzeczenia Sąd podkreślił, że nieodwracalne skutki prawne orzeczenia Stołecznego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2003 r. wymagają wykazania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będącym konsekwencją zapadnięcia wskazanego wyżej orzeczenia, Minister odstąpił od koncepcji, że decyzja Konserwatora wywołała nieodwracalne skutki prawne, formułując ostatecznie ocenę, że istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Konserwatora, podobnie jak i utrzymującej ją w mocy decyzji Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2003 r. z uwagi na obarczenie tych decyzji kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art.156 § 1 pkt 4 K.p.a., tj. w związku ze skierowaniem tych decyzji do podmiotu niebędącego stroną w sprawie.

Ocenę tę Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał za wadliwą.

Na wstępie Sąd podkreślił, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyłom w zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, ustanowionej w art. 16 § 1 K.p.a. Z uwagi na doniosłość tej zasady zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być oczywiste i oczywistość tę właściwy organ ma obowiązek wykazać. Nadto Sąd wskazał na przepis art. 28 K.p.a., art. 61 § 1 K.p.a. oraz art. 47e ust. 2 i 3 ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 października 1991 r. i podniósł, że postępowanie w przedmiocie wycięcia drzew i krzewów z nieruchomości, zakończone decyzjami Konserwatora z dnia [...] sierpnia 2003 r. oraz Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2003 r. zostało wszczęte na wniosek z dnia 29 marca 2001 r., złożony przez podmiot władający w tej dacie nieruchomością, tj. przez spółkę [...].

Rozpatrzywszy wniesiony wniosek, organ I instancji udzielił żądanego zezwolenia wnioskodawcy, obciążając go jednocześnie obowiązkiem uiszczenia stosownej opłaty. Decyzję tę utrzymał w mocy organ odwoławczy.

W ocenie Sądu fakt wydania przez organ administracji orzekający w sprawie administracyjnej wszczętej z wniosku podmiotu spełniającego zarówno w dacie złożenia tego wniosku, jak i w dacie wydania decyzji ostatecznej, kryteria podmiotowe wskazane w art. 29 K.p.a. (osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej), decyzji administracyjnej uwzględniającej żądanie tego wniosku nie może być traktowany, w razie późniejszego ustalenia, że w rzeczywistości w odniesieniu do tego podmiotu nie zostały spełnione materialnoprawne przesłanki warunkujące uzyskanie pozytywnej decyzji (a ponadto, że warunki te spełniał w dacie orzekania inny podmiot), jako skierowanie tej decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.

Podkreślono, że sam fakt złożenia przez podmiot prawa wniosku o wydanie decyzji administracyjnej w określonym przedmiocie obliguje organ administracji do jego merytorycznego rozstrzygnięcia decyzją administracyjną (o ile nie zachodzą przesłanki do jego umorzenia na podstawie art. 105 K.p.a.), bądź to uwzględniającą żądanie wnioskodawcy, bądź to odmawiającą uwzględnienia tego żądania.

O ile zatem z art. 47e ust. 2 i 3 ustawy o ochronie przyrody wynikało w sposób oczywisty, że decyzję pozytywną w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków mógł otrzymać wyłącznie podmiot władający tą nieruchomością, o tyle nie może budzić wątpliwości, że wniosek w tym zakresie jakiegokolwiek innego podmiotu, o ile spełniał wskazane w K.p.a. warunki formalne, wszczynał skutecznie postępowanie administracyjne, które musiało zostać zakończone decyzją rozstrzygającą sprawę co do istoty, skierowaną do wnioskodawcy. Podmiot, który nie spełniał przesłanek materialnych do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów, winien otrzymać decyzję odmowną, niemniej o ile doszło do wydania decyzji pozytywnej, to powyższe oznacza powstanie stanu nie odpowiadającego przepisom prawa, niemniej nie byłby to stan wywołany kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 154 § 1 pkt 4 K.p.a., a zatem wadą polegającą na wadliwym oznaczeniu adresata decyzji. Oceny powyższej nie może zmienić fakt, że w czasie orzekania istniał inny podmiot, który spełniał warunki materialnoprawne do uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów, albowiem powyższe mogłoby podlegać ocenie organu wyłącznie w odrębnym postępowaniu administracyjnym w przedmiocie wydania zezwolenia tego rodzaju, wszczętym na wniosek wspomnianego wyżej podmiotu.

Skoro zatem podmiot posiadający zdolność prawną wniósł do właściwego organu wniosek o wydanie, na podstawie art. 47e ust. 2 i 3 ustawy o ochronie przyrody, zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów z nieruchomości, spełniając na dodatek w dacie wnoszenia tego wniosku przesłanki materialnopawne, upoważniające do uzyskania tego zezwolenia, to tym samym Sąd I instancji uznał, że podmiot ten ma interes prawny w tym postępowaniu w rozumieniu art. 28 K.p.a., niezależnie od tego, czy wspomniane wyżej przesłanki do uzyskania zezwolenia spełniał on również w dacie orzekania przez organ.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy Sąd podniósł, że w toku postępowania w przedmiocie wydania zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów wszczętego wnioskiem [...] Sp. z o.o. niewątpliwie doszło do zmiany użytkownika wieczystego nieruchomości oraz do zmiany podmiotu władającego tą nieruchomością. O ile w dacie wszczęcia postępowania użytkownikiem i władającym była spółka [...], o tyle w toku postępowania tytuł rzeczowy oraz władanie przeszły na A. Sp. z o.o. Oznacza to, że ostatecznie [...] Sp. z o.o. nie spełniała warunków do uzyskania zezwolenia.

Podkreślono jednakże, że powyższa okoliczność (zmiana podmiotu dysponującego prawem rzeczowym oraz zmiana władającego), bezsprzecznie istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, nie była znana organom obu instancji, tj. Stołecznemu Konserwatorowi Zabytków oraz Ministrowi Kultury w datach, w których organy te orzekały w przedmiocie wniosku [...] Spółki z o.o., a brak wiedzy w tym zakresie, co ma zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie, nie wynikał z przyczyn leżących po stronie tych organów, a wyłącznie z faktu zaniechania przez spółkę [...] poinformowania organów konserwatorskich o zajściu istotnych zmian w stanie faktycznym sprawy, wynikających z działań tej spółki.

Z uwagi na tak zdefiniowane źródło uchybienia towarzyszącego wydaniu decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków i Ministra Kultury, jedyną drogą do kwestionowania obu tych decyzji z uwagi na utracenie przez [...] Sp. z o.o. w toku postępowania o zezwolenie temu podmiotowi na wycięcie drzew i krzewów z nieruchomości statusu władającego tą nieruchomością, jest rozważenie przez tę Spółkę, jako adresata decyzji, żądania wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Kultury z powołaniem się na przesłankę wskazaną w art.145 § 1 pkt 5 K.p.a., tj. na fakt, że po wydaniu tej decyzji wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Bezpodstawne w tej sytuacji jest natomiast podnoszenie kwestii zmiany podmiotu władającego nieruchomością w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków i Ministra Kultury, czy to w oparciu o przesłankę z art. 156 § 1 pkt 4 (skierowanie decyzji do podmiotu nie będącego stroną w sprawie), czy też art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa). W szczególności w kontekście art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. należy podnieść, że stan niezgodności z prawem, do którego doszło w postępowaniu w przedmiocie udzielenia spółce [...] zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów, ma charakter stricte procesowy, albowiem polega na niedysponowaniu przez organy orzekające w przedmiocie zezwolenia materiałem dowodowym obejmującym całość okoliczności faktycznych niezbędnych do jej rozstrzygnięcia, który to brak wyniknął z przyczyn leżących po stronie spółki [...]. Powyższe nie spełnia kryteriów wymaganych dla zaistnienia kwalifikowanych wad prawnych wskazanych w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Podkreślenia zdaniem Sądu I instancji wymaga, że sformułowane powyżej stanowisko Sądu nie narusza art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. We wspomnianym już wyroku z dnia 13 września 2007 r. Sąd nie dokonał bowiem oceny zaistnienia kwalifikowanej wady prawnej w decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2003 r. (uzasadnienie wyroku nie zawiera w tym zakresie żadnych rozważań Sądu), ograniczając się wyłącznie do oceny kwestii nieodwracalnych skutków prawnych. W tej sytuacji Sąd orzekający w sprawie obecnie, nie dostrzegł żadnych podstaw do uznania, że kwestia obarczenia decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków (postępowanie nieważnościowe oceniane w wyroku dotyczyło wyłącznie decyzji organu I instancji) kwalifikowaną wadą prawną została w jakikolwiek sposób przesądzona w wyroku z dnia 13 września 2007 r.

W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem art.156 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków oraz Ministra Kultury w związku z faktem, że decyzje te wydano z kwalifikowaną wadą prawną wskazaną w tym przepisie, w sytuacji, w której wada ta faktycznie nie zaistniała. Wskazał także, że w następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozstrzygnie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków oraz decyzji Ministra Kultury z uwzględnieniem ocen poczynionych powyżej.

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wywiedli [...] Sp. z o.o. z/s we W. oraz Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

We wniesionym środku odwoławczym [...] Sp. z o.o. z/s we W. zaskarżyła przedmiotowy wyrok w całości. Jednocześnie zakwestionowanemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez błędną wykładnię, tj.:

a/ uzależnienie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji od przyczyny powstania kwalifikowanej wady prawnej (przyczynienia się strony postępowania) oraz

b/ przyjęcie, iż wydanie decyzji na rzecz osoby, która utraciła przymiot strony w trakcie postępowania nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jako skierowanej do osoby nie będącej stroną w sprawie, gdy tymczasem przyjęta przez Sąd I instancji interpretacja tego przepisu jest również całkowicie sprzeczna z utrwalonymi poglądami judykatury i doktryny;

2. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z przepisem art. 145 § 1 pkt 5

K.p.a., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż w okolicznościach niniejszej

sprawy organ administracji powinien zastosować przepis art. 145 K.p.a, zamiast przepisu art. 156 K.p.a.;

3. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z przepisami art. 153 i art. 170 P.p.s.a., poprzez niezastosowanie się przez Sąd I instancji do wiążącej oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku WSA z dnia 13 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 790/07;

4. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z przepisami art. 7, 8, 77 § 1 i 80

K.p.a. oraz przepisami art. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach

wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, iż na organach administracji nie spoczywał obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

5. przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez:

a/ pominięcie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu skarżonego wyroku istotnych okoliczności ujawnionych w toku postępowania,

b/ oparcie rozstrzygnięcia na błędnie ustalonym stanie faktycznym sprawy,

c/ ewidentną sprzeczność pomiędzy sentencją wyroku, a jego uzasadnieniem;

6. przepisu art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a., poprzez nieprzedstawienie przez Sąd I instancji niezbędnych i jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania organu administracji;

Wskazując na powyższe [...] Sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji z dnia 18 lutego 2011 r. w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o należnych skarżącemu kosztach postępowania za wszystkie instancje.

W uzasadnieniu wskazano, że na wstępie swoich merytorycznych rozważań Sąd I instancji słusznie wskazał, że przedmiotową skargę należało oddalić, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Jednakże dalsze tezy Sądu pozostają w sprzeczności z powyższym twierdzeniem. W konsekwencji bowiem Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. Zdaniem skarżącej Spółki zarówno samo rozstrzygnięcie Sądu I instancji, jak również uzasadnienie skarżonego wyroku rażąco naruszają przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. skarżąca kasacyjnie Spółka wskazała, że zgodnie z obowiązującym w dniu wydania decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków oraz decyzji Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2003 r. przepisem art. 47e ust. 2 ustawy o ochronie przyrody adresatem decyzji w sprawie usunięcia drzew lub krzewów z terenu nieruchomości był podmiot władający nieruchomością. Tak więc wyłącznym kryterium w zakresie ustalenia podmiotu zobowiązanego jest fakt władania nieruchomością. Tymczasem już w dniu [...] lipca 2003 r. we władaniu przedmiotowych działek była A. Sp. z o.o. Zatem także w dniu [...] sierpnia 2003r., tj. w dniu wydania decyzji przez Stołecznego Konserwatora Zabytków nie mogła być adresatem tej decyzji. Powyższe dostrzegł także Sąd I instancji, jednakże bezpodstawnie uzależnił możliwość stwierdzenia nieważności decyzji od przyczyn powstania kwalifikowanej wady prawnej. Natomiast żaden przepis nie uzależnia możliwości skorzystania z instytucji stwierdzenia nieważności od zaistnienia jakiejkolwiek innej przesłanki niż wystąpienie kwalifikowanej wady prawnej, w tym również przyczyn jej powstania.

Motywując zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wskazano, że należy odrzucić stanowisko Sądu co do możliwości wznowienia postępowania, albowiem stwierdzenie nieważności ma bezwzględne pierwszeństwo przed wznowieniem postępowania.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 i 170 P.p.s.a. wskazano, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż w prawomocnym wyroku WSA z dnia 13 września 2007 r. nie została przesądzona kwestia obarczenia decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków kwalifikowaną wadą prawną. Zdaniem Spółki w wyroku z dnia 13 września 2007 r. Sąd przyjął, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem jej nieważności, a nakazano jedynie organowi by wskazał, jakie skutki prawne noszące znamię nieodwracalnych stanowią negatywną przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 2 K.p.a.

W tej sytuacji zdaniem skarżącej Spółki stanowisko Sądu, iż brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Stołecznego Konserwatora Zabytków oraz decyzji Ministra z dnia [...] grudnia 2003 r., jest całkowicie sprzeczne z poglądem wyrażonym wcześniej w prawomocnym wyroku z dnia 13 września 2007 r. W tym stanie rzeczy bezspornym jest, iż Sąd I instancji nie uwzględnił w najmniejszym nawet stopniu bezwzględnie wiążącej oceny prawnej wyrażonej wcześniej w ww. wyroku, dopuszczając się tym samym rażącego naruszenia zarówno przepisu art. 153, jak i przepisu art. 170 P.p.s.a.

Odnośnie zarzutu naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z przepisami art. 7, 8, 77 § 1, 80 K.p.a. oraz przepisami art. 2 i 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece skarżąca kasacyjnie Spółka podniosła, że nawet gdyby, wbrew jednoznacznej treści przepisów prawa oraz stanowisku judykatury, przyjąć za Sądem I instancji, iż przyczynienie się strony postępowania do powstania kwalifikowanej wady prawnej wpływa na możliwość stwierdzenia nieważności dotkniętej taką wadą decyzji, to i tak w niniejszej sprawie z całą pewnością do takiego przyczynienia się strony postępowania nie doszło. Poinformowanie organów administracji o zajściu istotnych zmian w stanie faktycznym sprawy, tj. o zmianie użytkownika wieczystego oraz o zmianie podmiotu władającego nieruchomością nie stanowiło bowiem bezwzględnego obowiązku skarżącej jako strony postępowania. Jednocześnie wskazano, że obowiązkiem organu było dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, czego w tej sprawie nie uczyniono. W tej sytuacji organy mogły i powinny zapoznać się z treścią księgi wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości i uzyskać potrzebne informacje.

Uzasadniając zaś zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. wskazano, że uzasadnienie zakwestionowanego wyroku nie spełnia wskazanych tam wymagań. Sąd I instancji pominął bowiem wyżej opisane istotne uchybienia organów. Wskazano także na ewidentną sprzeczność sentencji zaskarżonego wyroku z jego uzasadnieniem. Brak jest również niezbędnych i jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania w sprawie, co uzasadniania zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a.

Zaś Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego we wniesionej skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz organu od Miasta Stołecznego Warszawa kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Przedmiotowemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a w konsekwencji także art. 152 P.p.s.a wynikające z błędnej wykładni art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. polegającej na przyjęciu, że zmiana władającego nieruchomością w trakcie postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów nie skutkuje utratą przez poprzedniego władającego przymiotu strony, a zatem art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. nie obejmuje sytuacji, w której decyzja jest skierowana do podmiotu, który utracił status władającego nieruchomością w toku postępowania, podczas gdy przeciwna wykładnia jest utrwalona w orzecznictwie sądów administracyjnych i aprobowana w doktrynie prawa.

W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przedstawił wykładnię przepisu art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., przytaczając fragment uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie o sygn. akt I SA/Wa 2138/09 oraz fragmenty Komentarza do Kodeksu postępowania administracyjnego M. Wierzbowskiego i A. Wiktorowskiej i wskazał, że przedstawiona wykładnia stoi w jaskrawej sprzeczności do wykładni zawartej na str. 7-9 zaskarżonego wyroku. Organ podziela bowiem wykładnię ww. przepisu dokonaną w zacytowanym wyroku WSA w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2138/09 i pogląd zawarty w przywołanym wyżej Komentarzu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w § 2 powołanego artykułu. W rozpoznawanej sprawie nieważność postępowania sądowoadministracyjnego nie wystąpiła, zatem wniesione skargi kasacyjne należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w ich treści zarzutami. Zaś tak rozpoznawane skargi kasacyjne nie zasługiwały na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności celem wyjaśnienia podnieść należy, że zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z dyspozycji tej normy wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną. Skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie w całości lub części (por. wyroki NSA z dnia 20.01.2006 r., sygn. akt I OSK 344/05, niepubl. oraz sygn. akt I OSK 345/05, niepubl.)

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydał prawidłowe rozstrzygnięcie uchylające zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzją ją poprzedzającą, lecz na poparcie takiego stanowiska przedstawił częściowo błędne motywy. W tej sytuacji przyjąć należy, że mimo częściowo wadliwego uzasadnienia, kwestionowany wyrok odpowiada prawu.

W niniejszej sprawie od zaskarżonego wyroku skargi kasacyjne wywiedli [...] Sp. z o.o. z siedzibą we W. i Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesiona przez [...] Sp. z o.o. skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Nie można podzielić stanowiska skarżącej Spółki, że Sąd I instancji naruszył przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez przyjęcie, że wydanie decyzji na rzecz osoby, która utraciła przymiot strony w trakcie postępowania nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jako skierowanej do osoby nie będącej stroną w sprawie, gdy tymczasem przyjęta przez Sąd I instancji interpretacja tego przepisu jest również całkowicie sprzeczna z utrwalonymi poglądami judykatury i doktryny oraz uzależnienie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji od przyczyny powstania kwalifikowanej wady prawnej (przyczynienia się strony postępowania).

Przepis art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. stanowi, że "organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie". Z przepisu tego wynika, że organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji w każdej sytuacji, gdy została ona skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie tego przepisu można stosować tylko do kwalifikowanego naruszenia prawa przez skierowanie decyzji do jednostki, która w świetle przepisów prawa nie jest stroną postępowania w danej sprawie. Przyczyna ta dotyczy także podmiotu w stosunku do którego wprawdzie można było wydać decyzję wcześniej – w dacie wniesienia wniosku dany podmiot mógł być adresatem decyzji, ale na skutek zmian jakie zaszły w toku postępowania na datę wydania decyzji, decyzję tę należało skierować do innego podmiotu (por. wyrok NSA z dnia 19.01.2007r., sygn. akt I OSK 350/06, LEX nr 291195, Komentarz do art. 156 K.p.a., M. Jaśkowska, A. Wróbel, zamieszczony w bazie LEX). Zatem z powyższego wynika, że z zaistnieniem tego typu przesłanki możemy mieć do czynienia także wówczas, gdy w toku postępowania administracyjnego dojdzie do zmiany właściciela danej nieruchomości czy do przeniesienia prawa własności użytkowania wieczystego. Jednakże z przesłanką tą nie będziemy mieli do czynienia absolutnie w każdej sytuacji, gdy w toku postępowania dojdzie do zmiany uprawnień właścicielskich, bowiem zawsze na uwadze należy mieć treść przepisu materialnoprawnego który kształtuje stosunek administracyjnoprawny w danej sprawie.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że wniosek o wydanie decyzji zezwalającej na usunięcie drzew i krzewów z terenu działek nr [...],[...],[...],[...] położonych u zbiegu ul. J. [...] i J. [...] w W. złożyła [...] Sp. z o.o. Spółka ta w dacie składania wniosku była użytkownikiem wieczystym tych nieruchomości. Jednakże przed datą wydania decyzji przez organ I instancji w tym przedmiocie, bo w dniu [...] lipca 2003 r. Spółka ta przeniosła przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego na inny podmiot – A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. Prawo użytkowania wieczystego zostało przeniesione na nowo powstałą Spółkę z o.o. pod nazwą A. (wtedy jeszcze w organizacji) tytułem aportu jaki wniosła [...] Sp. z o.o., jedyny wspólnik Spółki A. Pomimo tego decyzje obydwu instancji zostały wydane na rzecz [...] Sp. z o.o.

Podstawą wydania decyzji nr [...] przez Stołecznego Konserwatora Zabytków oraz decyzji Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2003 r. były właściwe przepisy ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (tj. Dz. U z 2001r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.). Przepis art. 47e ust. 2 stanowił, że usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza albo prezydenta miasta wydanym na wniosek władającego, z tym że organ może uzależnić udzielenie zezwolenia od wskazanych w tym przepisie warunków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego "władającego nieruchomością", o którym mowa w tym przepisie nie można utożsamiać tylko z właścicielem danej nieruchomości czy jej użytkownikiem wieczystym. Pojęcie "władającego" jest niewątpliwie szersze od pojęcia "właściciela" i może obejmować nie tylko właściciela nieruchomości czy użytkownika wieczystego, o ile z przysługującymi im prawami związane jest faktyczne władztwo nad rzeczą, ale i posiadaczy zależnych czy samoistnych. Gdyby ustawodawca chciał związać wydanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów tylko z wnioskiem podmiotu, któremu przysługuje tytuł prawno-rzeczowy to konstrukcja tego przepisu byłaby inna. Także w aktualnie obowiązującej ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.) zgoda na usunięcie drzew lub krzewów może być wydana na wniosek "posiadacza nieruchomości", z tym że pod rządami tej ustawy na udzielenie takiego zezwolenia wymagana jest zgoda właściciela nieruchomości (art. 83 ust. 1 pkt 1), bądź na wniosek właściciela urządzeń o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, o ile drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń (art. 83 ust. 1 pkt 2).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że decyzja o zezwoleniu na wycięcie drzew lub krzewów pod rządami ustawy z dnia 16 października 1991 r. mogła być skierowana do podmiotu faktycznie władającego daną nieruchomością, niezależnie od tego czy przysługiwał temu podmiotowi tytuł prawno-rzeczowy, czy też władztwo to wynikało z zawartej umowy obligacyjnej. Teoretycznie z wnioskiem takim skutecznie mógł wystąpić także podmiot, który faktycznie władał nieruchomością, a któremu w ogóle nie przysługiwał żaden tytuł prawny do nieruchomości, albowiem przepis art. 47e ust. 2 ustawy o ochronie przyrody z 1991 r. na to pozwalał.

Zatem, żeby w niniejszej sprawie stwierdzić, że decyzja Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2003 r. i poprzedzającą ją decyzja Stołecznego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2003 r. są obciążone kwalifikowaną wadą prawną z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. konieczne jest ustalenie, czy [...] Sp. z o.o. nie była władającym nieruchomością w dacie wydania ww. decyzji, mimo że nie przysługiwał jej już tytuł prawno-rzeczowy do tej nieruchomości. Zwrócić należy uwagę, że uzyskanie zezwolenia na wycięcie drzew było niezbędne z uwagi na to, że kolidowały one z inwestycją mającą powstać na tych nieruchomościach. Tymczasem adresatem decyzji z dnia [...] lutego 2001 r., nr [...], wydanej przez Burmistrza Gminy Warszawa Centrum, którą zatwierdzono projekt budowlany i udzielono pozwolenia na budowę była [...] Sp. z o.o. W tej sytuacji ustalić należy, czy inwestorem bądź wykonawcą tej inwestycji nie była właśnie ta Spółka, a zwłaszcza czy miało miejsce przeniesienie uprawnień wynikających z tej decyzji na Spółkę A. Nadto zwrócić należy uwagę, że z protokołu oględzin z dnia 28 sierpnia 2003 r., a więc już po przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego na Spółkę A., wynika, że zarówno Spółka A. jak i Spółka [...] brały udział w tych oględzinach jako przedstawiciele inwestora. Powyższe świadczyć może o tym, że [...] Sp. z o.o. w dalszym ciągu była inwestorem na tej nieruchomości. Twierdzenia tego nie wyklucza wskazywany przez organ w zaskarżonej decyzji zapis mówiący o tym, że na datę zawierania umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego wydanie nieruchomości już nastąpiło (§ 6 umowy). Bowiem tego typu zapis nie stanowi nie dającego się podważyć dowodu, że Spółka [...] nadal tą nieruchomością faktycznie władała.

Jeżeli okaże się, że Spółka [...] mimo utraty prawa rzeczowego do nieruchomości w dalszym ciągu była inwestorem, czy też współinwestorem inwestycji na przedmiotowych nieruchomościach, to przyjąć należy, że Spółka ta miała uprawnienie do podjęcia działań poprzedzających budowę, w tym m.in. do ubiegania się o zezwolenie na usunięcie drzew i krzewów. W tej sytuacji wydanie decyzji o zezwoleniu na usunięcie drzew lub krzewów na rzecz tej Spółki nie powodowałoby, że tego typu decyzja obarczona byłaby kwalifikowaną wadą z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., albowiem zostałaby ona wydana na rzecz podmiotu o którym mowa w art. 47e ust. 2 ustawy o ochronie przyrody z 1991 r. Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, iż przedwcześnie Sąd I instancji uznał, że Spółka [...] nie spełniała warunków do uzyskania zezwolenia, oraz iż zarówno tytuł prawno-rzeczowy do nieruchomości jak i władnie przeszły na Spółkę A. Zatem organ ponownie rozpoznający sprawę winien poczynić, mając na uwadze powyższe rozważania, odpowiednie ustalenia i sprawdzić, czy [...] Sp. z o.o. nie była władającym przedmiotowymi nieruchomościami w rozumieniu art. 47e ust. 2 ustawy o ochronie przyrody z 1991 r., a w konsekwencji czy decyzje wydane w toku postępowania zwykłego są obarczone kwalifikowaną wadą obligującą do stwierdzenia ich nieważności. W tej sytuacji twierdzenia skarżącej kasacyjnie Spółki, że Sąd I instancji dopuścił się obrazy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez przyjęcie, że Sąd ten uznał, iż wydanie decyzji na rzecz osoby, która utraciła przymiot strony w trakcie postępowania administracyjnego nie stanowi przesłanki do stwierdzenia jej nieważności nie zasługuje na uwzględnienie.

Natomiast rację ma skarżąca Spółka, iż wadliwe są wywody Sądu I instancji dotyczące wpływu braku wiedzy organów co do faktu przejścia prawa użytkowania wieczystego z jednego podmiotu na drugi w trakcie trwania postępowania. Okoliczność ta nie ma żadnego wpływu na ewentualne zaistnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., albowiem brak jest przepisu, który konstruowałby dodatkowy warunek pozwalający na stwierdzenie nieważności decyzji z tego powodu, że decyzja nie została skierowana do strony, w postaci wiedzy organu co do tego czy dany podmiot w toku postępowania utracił status strony. Jednakże tego rodzaju wadliwość nie może spowodować uwzględnienia skargi kasacyjnej skarżącej Spółki, albowiem nie ma ona żadnego wpływu na wynik postępowania.

Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z przepisami art. 153 i art. 170 P.p.s.a., poprzez niezastosowanie się przez Sąd I instancji do wiążącej oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia 13 września 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 790/07, albowiem rację ma ten Sąd, że w wyroku z dnia 13 września 2007 r. nie dokonano oceny zaistnienia kwalifikowanej wady prawnej z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. w decyzjach objętych wnioskiem o stwierdzenie ich nieważności. Sąd ten skupił się jedynie na kwestii niewykazania przez organ nieodwracalnych skutków prawnych. W uzasadnieniu wyroku z dnia 13 września 2007 r. brak jest jakiegokolwiek odniesienia się Sądu do kwestii istnienia przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności, więc zarówno organy jak i sądy nie mogą być związane oceną prawną, która nie została wyrażona.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 K.p.a. oraz art. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez błędne przyjęcie, iż na organach administracji nie spoczywał obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego stwierdzić trzeba, że – wbrew twierdzeniom Spółki – Sąd I instancji zauważył, iż organy wydając decyzje objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności nie dysponowały materiałem dowodowym obejmującym całokształt okoliczności faktycznych niezbędnych do jej rozstrzygnięcia, tyle tylko, że przyjął, iż brak ten jest wynikiem zaniechania skarżącej kasacyjnie Spółki, albowiem nie poinformowała ona organów o przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego na inny podmiot. W tym miejscu należy przyznać rację autorowi skargi kasacyjnej, że to obowiązkiem organów jest ustalenie obiektywnego stanu faktycznego, a zaniechanie Spółki w tym zakresie nie może eskulpować organów administracji. Jednakże to uchybienie Sądu I instancji nie jest na tyle doniosłe prawnie, żeby mogło mieć wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia, które - jak już na początku podkreślono - odpowiada prawu.

Na aprobatę nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie Spółka naruszenia tego przepisu upatruje w: a/ pominięciu przez Sąd I instancji istotnych okoliczności ujawnionych w toku postępowania, tj. uchybień związanych z prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, b/ oparcia rozstrzygnięcia na błędnie ustalonym stanie faktycznym oraz c/ w ewidentnej sprzeczności pomiędzy sentencją wyroku, a jego uzasadnieniem.

Odnosząc się do kwestii naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zakwestionowanego wyroku istotnych, zdaniem skarżącej kasacyjnie, uchybień związanych z prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, tj. naruszeniu art. 7, 8, 77 § i 80 K.p.a. stwierdzić należy, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Aktualna pozostaje tutaj argumentacja uczyniona wyżej, a odnosząca się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 K.p.a., zatem nie ma potrzeby jej powtarzania.

Nie można również uchylić zaskarżonego wyroku tylko z tego powodu, że zdaniem skarżącej Spółki Sąd i instancji źle ustalił stan faktyczny sprawy, albowiem błędnie przyjął, iż datą uczynienia wzmianki o złożeniu wniosku o dokonanie wpisu jest dzień 30 listopada 2003 r. Ustosunkowując się do tego zarzutu wskazać należy, że sąd administracyjny nie dokonuje samodzielnie ustaleń faktycznych sprawy, a jedynie bada, czy stan ten został prawidłowo ustalony prze organy administracji. Zaś wskazana przez skarżącą wadliwa data uczynienia wzmianki o złożeniu wniosku o dokonanie wpisu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w księdze wieczystej nie została ustalona przez Sąd, a jedynie przytoczona we fragmencie opisującym stanowisko skarżącej Spółki zawarte cytat" "w piśmie z dnia 10 lutego 2011 r." - koniec cytatu. Nadto kwestia daty uczynienia powyższej wzmianki nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy, albowiem Sąd I instancji nie kwestionował, że w toku postępowania prawo to zostało skutecznie przeniesione.

Na uwzględnienie nie zasługuje także argumentacja skarżącej kasacyjnie, że uzasadnienie wyroku jest ewidentnie sprzeczne z jego sentencją. Z poglądem tym nie sposób się zgodzić, aczkolwiek rację ma Spółka, że uzasadnienie zakwestionowanego wyroku zawiera szereg uchybień, które można uznać za oczywistą omyłkę pisarską. Niewątpliwie moc wiążącą ma sentencja wydanego orzeczenia. Oczywiście uzasadnienie winno zostać sporządzone w taki sposób, aby nie wprowadzać dysonansu pomiędzy nim, a sentencją, jednakże drobne uchybienia w staranności sporządzenia uzasadnienia nie mogą stanowić podstawy do uchylenia wyroku. Do takich uchybień doszło w tej sprawie. Rację ma skarżąca kasacyjnie, że zakwestionowanym wyrokiem Sąd uchylił zarówno decyzję zaskarżoną, jak i decyzję ją poprzedzającą, zaś w uzasadnieniu wskazano, że "skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra odpowiada prawu." Jednakże argumentacja przedstawiona przez Sąd I instancji poniżej tego zdania zmierzająca do wykazania, że uchylone decyzje są wadliwe oraz przywołana podstawa prawna, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zgodnie z którym "sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy" niezbicie świadczą o tym, że zacytowane zdanie należy uznać za oczywistą omyłkę pisarską, która może zostać sprostowana w trybie art. 156 § 1 P.p.s.a. Przedstawiona przez Sąd argumentacja (oprócz zacytowanego zdania), abstrahując od jej poprawności, jest spójna z zapadłym rozstrzygnięciem i zmierza do wykazania, że uchylone decyzje zostały wydane niezgodnie z prawem.

Nie można podzielić także zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez nieprzedstawienie przez Sąd I instancji niezbędnych i jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania organu administracji.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji odmiennie niż organy uznał, że decyzje objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności nie są obarczone wadą kwalifikowaną skutkującą stwierdzeniem nieważności, przedstawiając stosowną argumentację. Sąd ten nie zakwestionował ustaleń faktycznych poczynionych przez organy, a jedynie wskazał, że w tym stanie faktycznym nie można wyciągnąć takich wniosków, jak uczyniły to organy i w konsekwencji nie można stwierdzić nieważności decyzji Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2003 r. i Stołecznego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2003 r. Zatem w tej sytuacji wystarczające jest wskazanie, jak uczynił to Sąd I instancji, że "w następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister rozstrzygnie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Konserwatora oraz decyzji Ministra Kultury z uwzględnieniem ocen poczynionych powyżej".

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z przepisem art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy organ administracji powinien zastosować przepis art. 145 K.p.a, zamiast przepisu art. 156 K.p.a. stwierdzić należy, że rację ma Spółka, że uzasadnienie Sąd I instancji w tym zakresie jest wadliwe. Nie można bowiem uznać za prawidłowego stanowiska, iż w związku z tym, że z winy skarżącej kasacyjnie Spółki organy nie miały wiedzy co do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na inny podmiot (Spółka nie poinformowała organów o tym fakcie), jedyną drogą do kwestionowania decyzji objętych wnioskiem o wznowienie jest rozważenie żądania wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Pogląd ten jest wadliwy, albowiem po pierwsze, o czym już wcześniej wspomniano, przesłanka stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. ma charakter obiektywny i w żaden sposób stwierdzenie nieważności decyzji z powodu jej zaistnienia nie jest zależne od spełnienia dodatkowego warunku. Stwierdzenie nieważności decyzji może wyłączyć jedynie zaistnienie negatywnej przesłanki o jakiej mowa w § 2 powyższego przepisu, tj. gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zaś kwestia doinformowania organów o faktach zaszłych w toku postępowania nie ma żadnego znaczenia dla możliwości stwierdzenia nieważności danego aktu, bowiem to na organach ciąży obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.) oraz wyczerpującego jego zebrania i rozpatrzenia (art. 77 § 1 K.p.a.)

Zaś mając na uwadze, że - jak już wyżej wskazano - uzasadnienie Sądu I instancji jest częściowo wadliwe, to wskazania co do dalszego postępowania przez organ i ocena prawna wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym uzasadnieniu zastępują ocenę Sądu I instancji. Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny wziąć pod uwagę wskazania co do dalszego postępowania poczynione przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszych rozważaniach i dokonać ustaleń o których mowa powyżej, a następnie jeszcze raz ocenić czy decyzje objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności są obarczone kwalifikowaną wadą prawną z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., mając oczywiście na uwadze ocenę prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Odnosząc się zaś do skargi kasacyjnej wniesionej przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdzić należy, iż także nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zdaniem organu Sąd I instancji naruszył przepis art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a w konsekwencji także art. 152 P.p.s.a poprzez błędne zastosowanie wynikające z błędnej wykładni art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. sposób opisany w przytoczonej wyżej podstawie kasacyjnej.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że podniesiony zarzut nie jest spójny z argumentacją przywołaną w celu jego uzasadnienia, bowiem Minister na poparcie przytoczonego zarzutu zacytował fragment wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I SA/Wa 2138/09 dotyczącego kwestii zmiany właściciela zabytku nieruchomego w trakcie postępowania dotyczącego wpisu zabytku nieruchomego do rejestru, fragment wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I SA 1909/93 oraz fragment stanowiska doktryny. Powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w żaden sposób nie uzasadnia postawionego zarzutu.

Odnosząc się zaś do samej już podstawy kasacyjnej stwierdzić należy, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie może zostać rozpoznany, albowiem został on wskazany w sposób nieprecyzyjny. Przepis ten składa się z trzech mniejszych jednostek redakcyjnych – lit. a, b i c, zaś niewskazanie, o który konkretnie przepis chodzi czyni niemożliwym odniesienie się do niego.

Odnośnie zaś zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. którego błędnej wykładni organ upatruje w przyjęciu, że zmiana władającego nieruchomością w trakcie postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów nie skutkuje utratą przez poprzedniego władającego przymiotu strony, a zatem art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. nie obejmuje sytuacji, w której decyzja jest skierowana do podmiotu, który utracił status władającego nieruchomością w toku postępowania, podczas gdy przeciwna wykładnia jest utrwalona w orzecznictwie sądów administracyjnych i aprobowana w doktrynie prawa, stwierdzić należy, że do kwestii tej Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się już rozpoznając podniesiony przez Spółkę [...] zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. Argumentacja w tym zakresie pozostaje ta sama, zatem brak jest podstaw do jej ponownego przytaczania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że także zarzut naruszenia art. 152 P.p.s.a., który organ powiązał z wadliwą wykładnią art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie.

W związku z przedstawioną wyżej argumentacją, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.