Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 437/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.art. 59 par.2, i par.1 art. 18, art.71 par.1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik, sędzia WSA Anna Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. ("NUS") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku D. Sp. z o.o. na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego dla W. w W. Sądzie Gospodarczym [...] Wydziale Gospodarczym z dnia [...] kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] w sprawie o nr [...] z wniosku wierzyciela G. Sp. z o.o. Powyższe zostało przesłane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. do dalszej realizacji zgodnie z właściwością miejscową przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. ("NUSW") i obejmuje należności z tytułu obowiązków egzekwowanych w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej w kwocie należności głównej 4.075.12 zł wraz z odsetkami.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] doszło do zbiegu egzekucji skierowanej do rachunku bankowego prowadzonego przez Bank [...] S.A. w W. dla Spółki D. Sp. z o.o. Zbieg powstał wskutek zajęcia tego samego świadczenia w toku egzekucji sądowej, prowadzonej przez A.K. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. oraz administracyjnej, prowadzonej przez NUSW.

Sąd Rejonowy dla W. w W. Wydział [...] Cywilny, postanowieniem z [...] listopada 2011 r., [...] rozstrzygnął zbieg egzekucji i wyznaczył do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji w trybie egzekucji administracyjnej NUSW.

Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla W. A.K., postanowieniem z [...] marca 2012 r. uznał się niewłaściwym do dalszego prowadzenia sprawy i przekazał sprawę nr [...]. NUSW przekazał powyższe do dalszej realizacji przez NUS.

NUS, postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku D. Sp. z o.o. na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego dla W. w W. Sądzie Gospodarczym [...] Wydziale Gospodarczym z dnia [...] kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] w sprawie o nr [...]. Organ egzekucyjny powołał się na brak celowości dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na fakt. iż w jego toku nie uda się efektywnie zastosować żadnego środka wymienionego przez ustawodawcę w art. ta pkt 12 u.p.e.a.

Skarżąca, zażaleniem z 9 września 2016 r. na to postanowienie NUS z [...] sierpnia 2016 r. zarzuciła naruszenie:

• art. 7. art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, prowadzącego do ustalenia przez organ egzekucyjny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów, że Skarżąca nie posiada majątku wystarczającego do zaspokojenia kosztów postępowania egzekucyjnego,

• art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez bezzasadne umorzenie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, pomimo iż Skarżąca Spółka przez cały okres prowadzonego postępowania egzekucyjnego posiadała majątek, w tym środki trwałe (ruchomości) oraz stan kasy.

Według Spółki dla wyjawienia majątku pomocna w tym zakresie może być instytucja z art. 71 u.p.e.a. Natomiast organ egzekucyjny nie podjął wszelkich czynności w celu ustalenia tego majątku i skierował egzekucję jedynie do niektórych jego składników. Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia w całości oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do niniejszego zażalenia

Dyrektor Izby Skarbowej w W. ("DIS") zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r.. poz. 23 t.j., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 18. art. 59 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016r., poz. 599 t.j., dalej jako "u.p.e.a."). uchylił w całości zaskarżone postanowienie NUS z 25 sierpnia 2016 r. "w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego dla W. w W. Sądzie Gospodarczym [...] Wydziale Gospodarczym z dnia 29.04.2010 r. sygn. akt [...] w sprawie o nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. DIS wskazał, że Sąd Rejonowy dla W. w W. Wydział I Cywilny wydając postanowienie z dnia 6 listopada 2011 r. sygn. akt [...] rozstrzygnął zbieg egzekucji skierowanej do tego samego rachunku bankowego dłużnika w Banku [...] S.A. w W. i wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego W. do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji w trybie egzekucji administracyjnej, prowadzonej dotychczas przez A.K. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Dlatego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. nie był organem właściwym do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] przekazanego przez Komornika Sądowego. W ocenie DIS, zarówno ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jak i Kodeks postępowania cywilnego rozróżnia pojęcia "postępowania egzekucyjnego" i ..egzekucji". Postępowanie egzekucyjne to zorganizowany ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną.

Spółka w skardze z 27 grudnia 2016 r. zarzuciła naruszenie art. 773 § 1 k.p.c., art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez błędne uchylenie postanowienia w całości i umorzenie postępowania w pierwszej instancji w całości, podczas gdy umorzona powinna zostać zarówno egzekucja sądowa, jak i administracyjna, ale wyłącznie w zakresie w jakim prowadzona była z rachunku bankowego, zaś co do pozostałych składników majątku Spółki (w zakresie w jakim nie było zbiegu) egzekucja sądowa i administracyjna powinny być prowadzone odrębnie (sądowa przez komornika, po uprzednim zwrocie akt. zaś administracyjna przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W.). Zdaniem Skarżącej, w zaskarżonym postanowieniu brak jest rozstrzygnięcia odnośnie egzekucji administracyjnej, która była prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i nr [...]. Skoro na podstawie postanowienia z dnia [...] listopada 2011 r. Sąd Rejonowy zlecił Naczelnikowi prowadzenie łącznej egzekucji (sądowej i administracyjnej) z rachunku bankowego, co do którego nastąpił zbieg, to Naczelnik był zatem uprawniony do podejmowania wszelkich czynności egzekucyjnych w zakresie powierzonego mu postępowania z rachunku bankowego, w tym również do umorzenia egzekucji skierowanej do tego rachunku. Dlatego, w przypadku stwierdzenia bezskuteczności egzekucji z rachunku bankowego umorzona powinna zostać zarówno egzekucja sądowa, jak i administracyjna, ale wyłącznie w zakresie w jakim prowadzona była z rachunku bankowego. Konsekwencją przywołanych wad postępowania było naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Nadto skarżąca zarzuciła brak wystąpienia z wnioskiem o wyjawienie majątku w trybie art. 71 § 1 u.p.e.a.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, jak również zasądzenie na rzecz Skarżącej Spółki zwrotu kosztów postępowania.

DIS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Skargę należy oddalić.

2. Jako podstawę prawną skargi Strona oznaczyła naruszenie 773 § 1 k.p.c., art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

3. W ocenie Strony, błędem było uchylenie przez DIS postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, ponieważ umorzona powinna zostać zarówno egzekucja sądowa jak i administracyjna, lecz wyłącznie w zakresie, w jakim prowadzona była z rachunku bankowego: w stosunku do pozostałych składników majątku Spółki, w zakresie w jakim nie wystąpił zbieg egzekucji – egzekucja administracyjna i sądowa powinny być prowadzone odrębnie (przez komornika i NUS).

4. Z akt administracyjnych wynika, że w stosunku do Skarżącej toczyło się nie tylko postępowanie z nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z 29 kwietnia 2010 r. sygn. [...] w sprawie nr [...] (skierowanej do rachunku bankowego, o czym w części historycznej), ale i egzekucji administracyjnej z rachunku bankowego (na podstawie tytułów wykonawczych [...] i nr [...]). Sąd Rejonowy uznał zbieg egzekucji, do jej prowadzenia NUSW, które przekazał sprawę, z uwagi na właściwość – do NUS. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. umorzył postępowanie egzekucyjne w całości, DIS uznał, że NUS nie posiadał uprawnień do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt [...].W ocenie DIS administracyjny organ egzekucyjny powinien zwrócić akta Komornikowi Sądowemu informując jednocześnie, iż środek egzekucyjny do którego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej okazał się bezskuteczny.

5. Sąd zaznacza, że Sąd Rejonowy dla W. w W. Wydział [...] Cywilny postanowieniem [...] listopada2011 r. sygn. akt [...], na podstawie art. 773 § 1 k.p.c., rozstrzygnął wskazany zbieg egzekucji skierowanej do tego samego rachunku bankowego dłużnika w Banku [...] S.A. w W. i wyznaczył NUS, lecz wyłącznie do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego dłużnika w Banku [...] S.A., w trybie egzekucji administracyjnej, "prowadzonej dotychczas przez A.K. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego W.". Wbrew sugestiom skargi, Sąd orzekł o organie egzekucyjnym właściwym wyłącznie do dalszego prowadzenia łącznej egzekucji z rachunku bankowego, co do którego nastąpił zbieg, lecz nie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie powołanego wyżej nakazu zapłaty [...].

6. W konsekwencji, zdaniem Sądu, ze wszech miar słuszne jest spostrzeżenie DIS, zgodnie z którym nietrafione jest wywodzenie uprawnień z powołanego postanowienia Sądu Rejonowego dla W. w W. wydanego wyłącznie w celu "zlikwidowania zbiegu egzekucji" - a nie skutków dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie . Skoro funkcja NUS dotyczy, jak wynika z przywołanego postanowienia Sądu, załatwienia zbiegu egzekucji i ani z przepisów prawa, ani z treści postanowienia nie wynika, by był gospodarzem postępowania zainicjowanym postępowaniu upominawczym przed Sądem Rejonowym dla W. w W. Sądzie Gospodarczym [...] Wydziale Gospodarczym z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] w sprawie o nr [...], to NUS nie może decydować o losach postępowania egzekucyjnego w ogóle, które toczy się na podstawie przywołanego nakazu zapłaty. Stąd też konieczność umorzenia przez DIS postępowania przed organem pierwszej instancji: w odniesieniu do innych spraw z zakresu egzekucji niewskazanych w postanowieniu sądu rozstrzygającym zbieg, organem właściwym do dokonywania czynności egzekucyjnych jest bowiem dotychczasowy organ egzekucyjny. Konsekwencją jest też obowiązek zwrotu akt przez organ egzekucyjny komornikowi sądowemu i to z informacją, że środek egzekucyjny do którego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej (egzekucja z rachunku bankowego) okazał się bezskuteczny. W żadnym wypadku nie należy utożsamiać uprawnienia NUS do łącznego prowadzenia egzekucji ze składnika majątkowego z uprawnieniem do decydowania o losach postępowania egzekucyjnego względem zobowiązanego w całości, w tym w stosunku do postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego w istocie przez inny organ. Niedopuszczalne zatem było umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] przekazanego przez Komornika Sądowego.

7. Niedopuszczalne byłoby również orzeczenie przez DIS o losach egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i nr [...], ponieważ NUS rozstrzygnął wyłącznie odnośnie umorzenia postępowania egzekucyjnego przekazanego przez Komornika Sądowego, tj. w stosunku do postępowania, w którym pełnił jedynie rolę wykonawczą i zleconą. Losy administracyjnego postepowania egzekucyjnego, nie zostały przesądzone, zaś orzeczenie w tym zakresie przez DIS oznaczałoby naruszenie zarówno zasady dwuinstancyjności postępowania, jak i zasady praworządności.

8. Zdaniem Sądu, umorzenie 25 sierpnia 2016 r. – jak wskazała Skarżąca – "(...) egzekucji tylko z rachunku, prowadzonej w wyniku zbiegu", byłoby jaskrawie sprzeczne z obowiązującym w tamtym czasie prawem. Dopiero bowiem od 8 września 2016r. na mocy art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015r. poz. 1311, ogłoszona 7 września 2015 r.) wszedł w życie art. 62f ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który umożliwia zakończenie przez administracyjny organ egzekucyjny w formie postanowienia, egzekucji przejętej od sądowego organu egzekucyjnego. Ustawodawca zaakcentował sposób działania prawa wprowadzając art. 21 pkt 5 ustawy zmieniającej, zgodnie z którą art. 62f stosuje się do zbiegów powstałych po wejściu w życie ustawy (zob. "Komentarz do art. 62 u.p.e.a., Władysław Grześkiewicz, program Lex i wskazane tam orzecznictwo).  Stąd pogląd, że wyłącznie właściwym do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia zagadnienia umorzenia postępowania egzekucyjnego był organ prowadzący to postępowanie, bez względu na to, czy w wyniku zbiegu egzekucji do jej łącznego prowadzenia wyznaczony został inny organ. Naczelnik nie może bowiem domniemywać kompetencji, które nie zostały mu przyznane: ani w ustawie, ani w rozstrzygnięciu Sądu, z którym wiąże się jego aktywność w sprawie.

9. Jednoznaczne też jest w tej kwestii orzecznictwo sądów powszechnych, w którym akcentuje się konieczność ścisłego sposobu interpretacji, w przypadku zbiegu egzekucji, rozstrzygnięcia o łącznym prowadzeniu egzekucji (por uzasadnienie do postanowienia siedmiu sędziów SN z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. akt III CZP 46/11, program Lex). Takie poglądy prezentowane też są w orzecznictwie sądów administracyjnych, z którego wynika, że wyznaczenie przez sąd sądowego organu egzekucyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie uprawnia tego organu do umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego wskutek zaistnienia przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym, co oznacza, że w przypadku braku ustawowego upoważnienia nie może stosować innych niż zawarte w k.p.c. przepisów. Przepisy te wyłączają uprawnienie sądowego organu egzekucyjnego do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 804 k.p.c.) i nie przewidują możliwości umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (art. 823-825 k.p.c.), (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2013 r. sygn. akt II FSK 1787/11, z 23 marca 2017 r., II FSK 465/15, 10 lipca 2013 r., I SAB/Lu 5/13, CBOSA).

10. Nie jest trafny pogląd Spółki, nieuzasadniony w jakikolwiek zakresie, o obowiązku wystąpienia NUS z wnioskiem o wyjawienie majątku Spółki, o którym mowa w art. 71 § 1 u.p.e.a. Sąd, działając z urzędu, nie znajduje podstaw do odstąpienia od poszanowania treści przywołanej regulacji z art. 71 § 1 u.p.e.a., ani do odstąpienia od wskazówek zawartych w dorobku prawnym na tle tego przepisu. W szczególności, z przywołanego przepisu wynika, iż w przypadku bezskuteczności egzekucji należności pieniężnych, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.

11. Zdaniem Sądu, skoro przepis ten w swojej treści dopuszcza wystąpienie do sądu o wyjawienie majątku jako uprawnienie organu, nie zaś konieczność ("może" użyte w treści przepisu) – nie ma dostatecznego uzasadnienia dla uznania poglądu Skarżącej za trafny. W treści tego przepisu ustawodawca jednoznacznie dopuszcza wystąpienie do sądu o wyjawienie majątku jako uprawnienie organu, nie zaś konieczność: i to niezależnie od tego, że to – ewentualnie rozważane - uprawnienie to uzależnione jest od wcześniejszej bezskuteczności egzekucji, a więc z założenia może mieć miejsce dopiero gdy egzekucja jest już bezskuteczna. Poglądy te są również wyrażane w dorobku prawnym (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., I FSK 712/12, 15 kwietnia 2014 r. I GSK 1033/12, CBOSA). Na fakultatywny charakter spornego uprawnienia wskazuje bezpośrednio ustawodawca w przywołanym przepisie, powołując się na "możliwość", a nie na "obowiązek" wystąpienia. W konsekwencji, zdaniem Sądu, brak zastosowania trybu przewidzianego w art. 71 u.p.e.a. nie stanowi w realiach sprawy przedstawionych w części historycznej. Sąd zauważa, że również z akt administracyjnych nie wynika, by Spółka w toku postępowania ujawniła majątek podlegający egzekucji: stąd uzasadniony pogląd organów, że Skarżąca nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi. Zdaniem Sądu, Skarżąca nie została pozbawiona prawa samodzielnego wskazania składników, które realnie zaspokoiłyby w toku egzekucji dochodzone należności.

12. Z tych powodów zarzuty naruszenia 773 § 1 k.p.c., art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz – w konsekwencji - naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., jak też art. 71 § 1 u.p.e.a. są w oczywisty sposób nietrafione.

13. Dlatego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z. z 2017 r., poz. 1369), orzekł, jak w sentencji.