Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1045/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk (spr.) Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska Protokolant Anna Tomaka-Magdoń po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 1295/08 w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], 3. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz H. M. kwotę 3600 (słownie: trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. M. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 21.414,72 zł (w tym 13.566 zł odsetek). Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd I instancji wynika, że wnioskiem z dnia [...] października 2007 r. skarżący wystąpił do ZUS o umorzenie składek za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 13 lipca 2000 r. z powodu trudnej sytuacji finansowej. Oboje z żoną są bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, mają dwoje dzieci w wieku szkolnym, rodzina korzysta z pomocy opieki społecznej, utrzymuje się z zasiłków i wykonywanych przez niego prac dorywczych. Również w pierwszej decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r., podobnie jak w decyzji z dnia [...] marca 2008 r. ZUS uznał, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności jako przesłanka ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. Zdaniem organu za umorzeniem należności nie przemawia także ważny interes osoby zobowiązanej, o jakim mowa w art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. i w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem. Zawieszenie przez skarżącego działalności gospodarczej i zgłoszenie tego faktu w urzędzie skarbowym nie skutkuje brakiem istnienia zaległości z tytułu składek, a ponadto w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie podjął się próby ich spłacenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji ZUS, bo w postępowaniu administracyjnym wykazał, że ze względu na trudną sytuację finansową nie jest w stanie uiścić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, zaś ich umorzenie uzasadnia własny interes zobowiązanego. Zarzucił też naruszenie art. 80 u.s.u.s. polegające na bierności organu co do obowiązku zobowiązanego w zakresie odprowadzania składek i naliczenia odsetek w sytuacji, gdy poinformował go w lipcu 2000 r. o okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Dopiero po ośmiu latach dowiedział się o istnieniu zaległych składek i nie znając nawet ich wysokości ani odsetek wystąpił z wnioskiem o umorzenie jak mu doradzono w Inspektoracie ZUS we Włocławku.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w swoim wyroku podkreślił, że tego rodzaju należności mogą być umorzone w całości lub w części tylko w razie ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). Zaistnienie jednej z określonych przesłanek oznacza, że organ może ale nie musi umorzyć należność. Tego rodzaju decyzje są wydawane w ramach uznania administracyjnego. Sąd powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04 (OSNP 2004, nr 16, poz. 285), w której wskazano m.in., że "(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone".

W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko organu o braku przesłanek do umorzenia należności. Wprawdzie sytuacja skarżącego nie jest łatwa, ale jest on właścicielem domu oraz działki, uzyskuje dochody z tytułu wykonywanych prac dorywczych i w tej sytuacji należało przyjąć, że skarżący posiada majątek, który umożliwia spłatę zaległości. Natomiast w art. 28 ust. 3a/ u.s.u.s. ustawodawca również przewidział możliwość umorzenia należności tych składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale prawo wyboru rozstrzygnięcia również należy do organu, który takie należności może ale nie musi umorzyć. W oparciu o § 3 rozporządzenia ZUS może umorzyć zadłużenie, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przepisy rozporządzenia nie mają zastosowania. Samo twierdzenie skarżącego o istnieniu po jego stronie ważnego interesu uzasadniającego umorzenie zadłużenia, bez poparcia go stosowną argumentacją jest niewystarczające. Ponadto, nie jest on pozbawiony możliwości uzyskania dochodu, ponieważ nie podnosił, że z uwagi na stan zdrowia czy też inne okoliczności nie może podjąć pracy. W tej sytuacji organ dokonał właściwych ustaleń oraz wydał właściwą decyzję, biorąc pod uwagę fakt wyjątkowego charakteru instytucji umorzenia należności i obowiązku ZUS do wykorzystywania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia tych należności, które co do zasady podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami. Ponadto skarżący, na skutek zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej, może ponownie wystąpić z wnioskiem o umorzenie zadłużenia.

H. M. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 28 u.s.u.s., co skutkowało odmową umorzenia naliczonych składek z tytułu ubezpieczeń społecznych.

Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie wyroku w całości oraz uchylenie poprzedzających ten wyrok decyzji organu i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W jej uzasadnieniu skarżący podkreślał, że uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie może prowadzić do wydania rozstrzygnięcia o charakterze arbitralnym. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem ZUS i Sądu I instancji, że jakakolwiek perspektywa spłaty zadłużenia, nawet w odległej przyszłości, uniemożliwia zastosowanie art. 28 u.s.u.s. Ogólnikowe stwierdzenia podane w obu decyzjach i w wyroku nie uwzględniają trudnej sytuacji skarżącego i jego rodziny. Chodzi głównie o dom jednorodzinny i działkę jako majątek, który umożliwia rzekomą spłatę zaległości, podczas gdy jest to położona na wsi działka o pow. 4 ary zabudowana kilkudziesięcioletnim domem z gliny, w którym jest jeden pokój o wymiarach 4 m x 4 m i mała kuchnia. W razie jego sprzedaży rodzina pozostałaby bez mieszkania i środków do życia, a dochody z prac dorywczych w kwocie 200-300 zł miesięcznie i pomoc uzyskiwana z opieki społecznej są przeznaczane głównie na zakup lekarstw dla chorego dziecka. W tej sytuacji rodzi się pytanie, jakie warunki należy spełnić do uznania za osobę całkowicie niewypłacalną, aby uzyskać decyzję o umorzeniu zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej, zwracając uwagę, że organ nie kwestionował trudnej sytuacji materialnej skarżącego, jednak w ramach uznaniowości przyjął, że sytuacja, w której się znajduje nie jest szczególnie wyjątkowa i nie daje podstaw do zakwalifikowania jej do stanu całkowitej nieściągalności. o której mowa w art. 28 ust. 3a/ u.s.u.s. Organ nie może rezygnować z dochodzenia swoich wierzytelności, ponieważ brak jest takich przepisów prawa, które zwalniałyby z obowiązku opłacania składek przez płatnika znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej, a skarżący, po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez 15 lat pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a nie podjął próby spłaty swojego zadłużenia względem ZUS. Ponadto, schorzenia dzieci określone są enigmatycznie jako przewlekłe, a sam skarżący uzyskuje dochody z prac dorywczych i dlatego uzasadnione jest twierdzenie o możliwości podjęcia przez niego próby spłaty zadłużenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W dokonywanych klasyfikacjach decyzji na podstawie różnych kryteriów wymienia się także ich podział na tzw. decyzje związane i uznaniowe. Pierwsze z nich wynikają z norm prawnych, które w określanych różnie sytuacjach przewidują tylko jeden rodzaj rozstrzygnięcia sprawy, drugie - sposób rozstrzygnięcia uzależniają od woli organu. Już w pierwszym roku funkcjonowania sądownictwa administracyjnego poddano weryfikacji dotychczasowe rozumienie uznania administracyjnego jako uzależnioną jedynie od woli organu administracji możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. W piśmiennictwie kojarzy się ją z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1981 r. sygn. akt SA 820/91 (ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Podkreślano w nim, że zakres swobody organu administracji, wynikający z przepisów prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a., co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym. W następnych latach nie budziła już wątpliwości dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności decyzji uznaniowych w oparciu o kryterium optymalnego godzenia interesu indywidualnego i społecznego (np. przegląd orzecznictwa i doktryny zamieszczony przez G. Łaszczycę, A. Martysza i A. Matana w Kodeksie postępowania administracyjnego. Komentarz, tom I, Lex 2007, wyd. II - komentarz do art. 7 k.p.a.).

Uznaniowy charakter mają również decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., na co zwracał uwagę Sąd Najwyższy w swoich uchwałach i wyrokach odnosząc się do zakresu i kryteriów dokonywanej ich kontroli. Cytowany w zaskarżonym wyroku fragment uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04 urywa się w najistotniejszym fragmencie poświęconym sądowej kontroli decyzji ZUS, w którym podkreślono, że "Zakres kognicji sądu nie ogranicza się jedynie, wobec uznaniowego charakteru decyzji, do oceny, czy zostały zachowane przesłanki formalne wymagane przepisami k.p.a. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23, poz. 864) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek (...) na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy (...) posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia (...) z dnia 31 lipca 2003 r." Ponadto Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II UK 241/05 (OSNP 2007, nr 13-14, poz. 203) nie zgodził się z zarzutem ZUS, że stwierdzenie ustawodawcy dotyczące możliwości umorzenia składek przez Zakład wyłącza sądową kontrolę przesłanek warunkujących wydanie decyzji o ich umorzeniu, sprowadzając tę kontrolę tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Jeszcze wyraźniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202), stwierdzając, że "Nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie (...) Sąd mógł więc badać, czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika".

Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podobnie oddzielano dowolność od możliwości umorzenia należności przez ZUS w sytuacjach objętych art. 28 u.s.u.s. i przepisami rozporządzenia. Sformułowania w art. 7 k.p.a. ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych (wyroki z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 301/06, Lex nr 325379 i z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07, Lex nr 451167). Przy ocenie decyzji ZUS i wyroku Sądu I instancji należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności -w uzasadnionych wypadkach- organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Przypomniane w zarysie poglądy utrwalone w orzecznictwie sądowym nt. sposobu rozumienia uprawnień do umarzania należności z tytułu składek należy jeszcze uzupełnić nawiązaniem do również błędnego posługiwania się przez ZUS unormowaniami, jakie są kierowane do różnych podmiotów. Otóż art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia należności przez ZUS tylko w przypadkach określonych w jego ust. 3 pkt 1-6. Jeżeli w świetle tych przesłanek nie istnieją możliwości wyegzekwowania zaległych składek, występuje stan ich całkowitej nieściągalności pozbawiony innej jego alternatywy. Wyjątek od nich jest przewidziany w art. 28 ust. 3a/ u.s.u.s.: należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych wypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przy wydawaniu rozporządzenia na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b/ u.s.u.s. uwzględniono "ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych", jako sformułowane wytyczne dla tego aktu wykonawczego. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują one - jako przykładowe - 3 sytuacje, a wśród nich jak w pkt 1, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy więc ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Taki status miał również skarżący. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek - pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności - nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne. W odniesieniu do nich umorzenie należności staje się jeszcze bardziej zasadne, jeżeli występuje stan całkowitej nieściągalności tego zadłużenia.

W uzasadnieniu decyzji ZUS podano następujące wyniki ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym. Skarżący po zawieszeniu, a następnie zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej pobierał w okresie 30 października 2000 r. - 29 stycznia 2002 r. zasiłek dla bezrobotnych, od dnia 1 sierpnia 2006 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, jego żona też jest bezrobotna od dnia 7 sierpnia 1998 r. i nie pobierała zasiłku. Źródłem utrzymania ich czteroosobowej rodziny (w tym dwojga dzieci w wieku szkolnym) są dwa zasiłki rodzinne po 64 zł, jeden zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny na dziecko o lekkim stopniu niepełnosprawności (153 zł i 80 zł) oraz środki z pomocy społecznej, które łącznie w skali roku za okres 2005 r. - 2007 r. wyniosły odpowiednio: 1423,60 zł, 1835,50 zł i 1897,75 zł. Ponadto skarżący uzyskuje z pracy dorywczej 200-300 zł miesięcznie. W tej sytuacji całkowicie niezrozumiała jest ocena dokonana przez ZUS, że w rozpoznawanej sprawie nie można było przyjąć istnienia całkowitej nieściągalności jako przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Jeszcze bardziej razi stwierdzenie ZUS o braku możliwości zastosowania w tej sprawie podstawy umorzenia należności przewidzianej w art. 28 ust. 3a/ u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ilustrowane w dodatku nieprawdziwymi okolicznościami faktycznymi. Chodzi tu głównie o wskazanie domu jednorodzinnego i działki jako majątku skarżącego, z którym łączono możliwość egzekucji jego zadłużenia, dostrzeganie rezerw na spłatę należności z kilkusetzłotowych dochodów uzyskiwanych z zasiłków i pracy dorywczej na potrzeby czteroosobowej rodziny, kwestionowanie niepełnosprawności dziecka mimo załączonej do akt dokumentacji, zarzut niespłacenia zadłużenia w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, gdy o jego istnieniu skarżący nie miał żadnych informacji z ZUS, czy wreszcie informacja o pobieraniu przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych przez okres 15 lat po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, zawarta w odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na decyzji ZUS nie wykazał się podstawową znajomością uznania administracyjnego jako prawnej instytucji przyjętej także w omówionych przepisach. Dokonując oceny posłużenia się nią przez ZUS nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny, na co niezmiennie zwraca się uwagę w przykładowo podanych orzeczeniach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładem niezrozumienia funkcji ochronnej ubezpieczenia społecznego jest również uznanie przez WSA jako pozostające bez wpływu na wynik sprawy poinformowanie skarżącego przez ZUS - po ośmiu latach milczenia - że jego zadłużenie wynosi 7847,77 zł, z tytułu należności głównej i 13566,00 zł odsetek.

Z powyższych względów w obu decyzjach ZUS i w zaskarżonym wyroku doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a/ u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przez ich błędną wykładnię i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w związku z art. 134 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a.