Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1637/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  oraz art. 17b ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2021 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 września 2021 r. (znak [...]) wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111), po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Burmistrza z dnia [...] 2021 r. (znak: [...]) o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzja ta, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Burmistrz wskazaną wyżej decyzją z [...] 2021 r. orzekł o odmowie przyznania M. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. G. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że na przeszkodzie ustaleniu wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stoi art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uzależnia przyznanie tego prawa uzależnia od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ I instancji zaznaczył, że niepełnosprawność C. G. powstała w wieku 75 lat, co oznacza, że stan niepełnosprawności nie powstał w okresach wynikających z powołanego wyżej przepisu. W ocenie organu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.śr., nie wpłynął na usunięcie kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako jednej z przesłanek rzutujących na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego organ I instancji zwrócił uwagę, że z akt sprawy nie wynika, aby objęta opieką wnioskodawcy C. G., była osobą leżącą i wymagała stałego nadzoru ze strony opiekuna. Zdaniem Burmistrza, o ile do czynności typowo opiekuńczych można zaliczyć pomoc matce w zabiegach higienicznych czy ubieraniu się, to takie czynności jak pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, czy palenie w piecu, nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskodawcy. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które mogą być wykonywane przez osoby pracujące zawodowo. Ponadto organ I instancji zauważył, że M. G. mieszka w L, natomiast jego matka w miejscowości B. Wg organu powyższe oznacza, że M. G. nie sprawuje nad matką opieki w sposób stały i nieprzerwalny. Sam natomiast znaczny stopień niepełnosprawności matki, przyznany na stałe, jak też konieczność sprawowania opieki, nie dają podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Syn bowiem jest zobowiązany do opieki nad rodzicem, a obowiązek ten wynika z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Odwołanie od opisanej wyżej decyzji wniósł M. G. Powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 akcentując, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Podkreślił, że nie są prawidłowe ustalenia Burmistrza dotyczące stanu zdrowia jego matki i możliwości samodzielnej egzystencji, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W stosunku do C. G. wydane zostało takie orzeczenie (w dniu 24.08.2020 r.), które ustaliło znaczny stopień jej niepełnosprawności. Jednocześnie w orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej pomocy lub opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wg odwołującego się, tym orzeczeniem Burmistrz był związany. Nadto, ze względu na wiek i stan zdrowia C. G., zachodzi konieczność długotrwałej na nią opieki. Odnosząc się do kwestii miejsca swojego zamieszkania M. G. wskazał, że codziennie dojeżdża samochodem do miejsca zamieszkania matki i spędza tam cały dzień, a nadto, że planuje się przeprowadzić do matki. Zaznaczył, iż zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, co stanowi przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 września 2021 r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez odwołującego się. Do czynności tych należy pomoc matce w utrzymaniu higieny osobistej, jak też wykonywanie czynności dnia codziennego, a polegających na ścieleniu łóżka, zmianie bielizny pościelowej, pomocy przy ubieraniu się, gotowaniu, robieniu zakupów, utrzymywaniu czystości w mieszkaniu, a w okresie zimowym, także na przynoszeniu węgla i paleniu w piecu. Nadto wnioskodawca zawozi matkę do lekarzy, a w kwietniu 2021 r. na rehabilitację oraz przygotowuje leki na rano i na wieczór. SKO wskazało, że ze złożonych przez M. G. wyjaśnień wynika, iż prowadził on gospodarstwo rolne przez ok. 30 lat, natomiast z dniem 10.03.2021 r. zaprzestał prowadzenia tego gospodarstwa i zrezygnował z dopłat. Kolegium stwierdziło, iż z dołączonego do akt sprawy pisma z KRUS z dnia 22.03.2021 r. wynika, że M. G. od 1.06.2002 r. do chwili obecnej, podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ odwoławczy dostrzegł, że odwołujący się załączył do akt sprawy umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartą w dniu 10.03.2021 r., na mocy której, wydzierżawił on gospodarstwo o powierzchni 1,65 ha fiz. (1,22 ha przeliczeniowego) swojemu zięciowi, G. P. (oświadczenie z dnia 6.04.2021 r.).

Kolegium Odwoławcze zaakcentowało, że nie podziela argumentacji odwołującego się, że skoro jego matka ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to organy administracji są bezwzględnie związane tym orzeczeniem w ten sposób, iż orzeczenie tej treści w powiązaniu z oświadczeniem wnioskodawcy o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, automatycznie stanowi o wykazaniu i spełnieniu przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że pomoc rodzicowi wynika z obowiązku alimentacyjnego ciążącego na dziecku (k.r.o.), a zatem świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za rezygnację z zatrudnienia powodowaną koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Związek między rezygnacją z zatrudnia (prowadzenia gospodarstwa rolnego), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie SKO, w tej sprawie związek taki nie występuje. Zwróciło Kolegium Odwoławcze uwagę, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności C. G., wydanym w dniu 24.08.2020 r., stwierdzono, że ustalony, znaczny stopień niepełnosprawności, datuje się od dnia 6.03.2014 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 69 roku życia. C. G. posiadała zatem orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe w 2014 r., zaś w dniu 8.06.2020 r. złożyła ona wniosek o zmianę tego orzeczenia. Zmiana dotyczyła pkt II orzeczenia (tj. symbolu przyczyny niepełnosprawności) oraz pkt 9 (spełnienia przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym). Wg organu odwoławczego, z przedstawionych informacji wynika, że orzeczenie znacznego stopnia niepełnosprawności C. G. nastąpiło już w dniu 6.03.2014 r., zaś wnioskodawca podał, iż zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego dopiero w marcu 2021 r., a więc po 7 latach od ustalenia niepełnosprawności u matki. Wg Kolegium, w takiej sytuacji nie można więc przyjmować, że oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego po 7 latach od wydania orzeczenia o niepełnosprawności matki, świadczy o istnieniu związku przycznowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki.

SKO zwróciło też uwagę, że umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia 10.03.2021 r., nie określa ani wysokości czynszu dzierżawnego, ani okresu dzierżawy. Wskazany w umowie zakres czynności dzierżawcy ograniczony został do utrzymania gruntów rolnych w dobrej kulturze, koszenia okrywy roślinnej i jej usuwania, co najmniej raz w roku. W ocenie organu odwoławczego, taki zakres prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza jednoczesnego sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad matką. Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że powyższa umowa dzierżawy, nie stanowi wiarygodnego dowodu na zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przez odwołującego się.

Organ odwoławczy podkreślił również, iż zakres opieki sprawowanej przez M. G. nad niepełnosprawną matką nie uzasadnia braku podejmowania zatrudnienia, w tym prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie tego organu, wykonywane czynności opiekuńcze (przygotowanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, pranie) nie wykluczają prowadzenia gospodarstwa. Nie są to przy tym czynności ściśle związane z osobą niepełnosprawną i jej szczególnymi potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności. Choć takimi potrzebami będzie pomoc w utrzymaniu higieny i ubieraniu się, to jednak Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynika, aby C. G. była osobą leżącą i wymagała bezwzględnie stałego nadzoru ze strony opiekuna. Z kolei, przygotowywanie leków, czy dowożenie na wizyty lekarskie, nie jest zadaniem na tyle czasochłonnym, aby wykluczało możliwość podjęcia zatrudnienia lub prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję SKO z dnia 20 września 2021 r. wniósł M. G. Zarzucił naruszenie:

- art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

- art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, przejawiającą się w przyjęciu, że brak jest związku między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego i objęciem matki stałą i długotrwałą opieką;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W oparciu o wskazane zarzuty, skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podał m.in., że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego ma wyłączny związek ze stanem zdrowia jego matki i potrzebą zapewnienia jej opieki. Orzeczenie o niepełnosprawności zapadłe w 2014 r. wynikało z problemów psychicznych matki, obniżenia możliwości zapamiętywania i myślenia. Obecnie, pojawiły się problemy z poruszaniem się. Skarżący akcentował, że powiększające się problemy zdrowotne matki, skłoniły go do rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podkreślił, że aplikuje on matce kilkanaście leków o różnych porach dnia, a z uwagi na brak warunków mieszkaniowych u matki (zajmuje ona dwuizbowy dom), wraca na noc do swojego miejsca zamieszkania. Skarżący przyznał, że pomaga matce w zwykłych czynnościach dnia codziennego, gdyż innych czynności ona nie wykonuje i nie ma możliwości i potrzeby ich wykonywania. Problem, sprawiają te właśnie czynności (przygotowanie posiłku, kąpiel, przejście do ubikacji). Skarga, odnosząc się do argumentacji SKO o braku związku przycznowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem czynności opiekuńczych podawała, że przepisy nie określają terminu, w jakim należy złożyć wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżący zwrócił uwagę, że pozostawienie matki bez opieki przez większą część doby zagrażałoby jej zdrowiu, a nawet życiu. Przy jakimkolwiek upadku, nie byłaby ona w stanie podnieść się samodzielnie.

Odnośnie zaś umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego skarżący wskazywał, że przepisy o umowie dzierżawy stosuje się też do sytuacji, gdy osoba biorąca w dzierżawę nie jest obowiązana do uiszczania czynszu. Brak określenia terminu trwania umowy oznacza, że jest to umowa zawarta na czas nieokreślony. Nie ma przy tym prawnego obowiązku zastrzegania w umowie wszystkich uprawnień do jakich jest uprawniony dzierżawca. Skarżący akcentował, że od 10.03.2021 nie jest objęty ubezpieczeniem rolników, a na tę okoliczność przedłożył decyzję KRUS z dnia 17.05.2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przeprowadzona w niniejszej sprawie sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Skarga zatem, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu, stosownie do art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.).

Przedmiotem kontrolowanej sprawy była decyzja odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Materialnoprawne przesłanki przyznania tego świadczenia zostały określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615; powoływanej dalej jako "u.ś.r."). Przepis ten, w ustępie 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

pkt 1 - matce albo ojcu,

pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka,

pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...).

Stosownie do art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy (...), świadczenie to przysługuje rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.

Jak wynika z cytowanych przepisów, podstawową przesłanką przyznania rolnikowi przedmiotowego świadczenia jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, istnieć musi bezpośredni związek, co oznacza, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego podyktowana musi być właśnie sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji winien ustalić, czy starający się o świadczenie opiekun (wnioskodawca) jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta bowiem musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, tj. w realiach tej sprawy, musi powodować faktyczny brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się zarazem, że związek między rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia (lub zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawcę, a sprawowaną przez niego opieką nad osobą niepełnosprawną, musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 28.08.2019 r., sygn. akt I OSK 940/19). Do oceny tego aspektu konieczne jest stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego była jedynie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (matką), w tym również rozważenie tego, czy to rozmiar (zakres) faktycznie sprawowanej i koniecznej opieki nad osobą jej potrzebującą, rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W kontrolowanej sprawie SKO przyjęło, że brak było podstaw do stwierdzenia wystąpienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W ocenie sądu, stanowisko to jest trafne. Zwrócić bowiem należy uwagę na stwierdzony bezspornie w postępowaniu zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad C. G. Obejmuje on następujące czynności: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, ścielenie łóżka, zmianę bielizny pościelowej, pomocy przy ubieraniu się, gotowaniu, robieniu zakupów, utrzymywaniu czystości w mieszkaniu, a w okresie zimowym na przynoszeniu węgla i paleniu w piecu. Nadto, pomoc ta ma obejmować także udział w wizytach lekarskich oraz przygotowaniu leków na rano i na wieczór. W ocenie sądu, przedstawiony wykaz czynności opiekuńczych odnosi się do szeroko rozumianych tzw. czynności dnia codziennego. Takie obowiązki opiekuńcze, nie mogą być przy tym postrzegane i uznawane za czynności wymagające stałej, całodobowej dyspozycyjności skarżącego, warunkującej przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego. Jak trafnie przyjęło orzekające SKO, wymienione wyżej czynności niewątpliwie mogą być wykonywane przez osobę pracującą zawodowo. W ocenianej sprawie bezsporne przy tym było, że objęta opieką wnioskodawcy C. G., nie jest osobą leżącą i nie wymaga ona stałego nadzoru ze strony opiekuna. Ostatnio wskazaną okoliczność potwierdza fakt, iż skarżący nie zamieszkuje nawet z matką (dojeżdża do miejsca zamieszkania matki ze swojego domu), przez co nie świadczy on opieki w porze nocnej. Jak przy tym wprost wskazano w skardze, matka skarżącego nie potrzebuje innych czynności opiekuńczych, poza tymi, które stanowią zwykłe czynności dnia codziennego, gdyż "innych czynności ona nie wykonuje i nie ma możliwości i potrzeby ich wykonywania". Podkreślić więc należy, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania w istocie podstawowych czynności domowych, a takie właśnie zostały stwierdzone w postępowaniu, w którym wydana została kontrolowana decyzja. Wykonywanie takich zaś czynności, w ocenie sądu, nie wyklucza możliwości podjęcia pracy (choćby w ograniczonym rozmiarze). Przedstawione wyżej twierdzenia skargi, o zakresie potrzebnej C. G. opieki, w istocie potwierdzają to, że sprawowana opieka, ogranicza się do opisanych czynności dnia codziennego, a to w ocenie sądu, nie uzasadnia potrzeby całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej skarżącego. Wymienione czynności opiekuńcze, mogą być bowiem realizowane także przez osobę pracującą (np. przed rozpoczęciem pracy, jak też i po jej zakończeniu), tym bardziej w sytuacji, gdy matka skarżącego niewątpliwie nie jest osobą leżącą i wymagającą stałego nadzoru swojego opiekuna. Trzeba przy tym podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi wskazuje się, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich sytuacji, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20), a jak wyżej wskazano, zakres sprawowanej przez skarżącego opieki, nie wykracza poza czynności dnia codziennego i w ocenie sądu, nie wyklucza możliwości podjęcia pracy, choćby w minimalnym rozmiarze. Wskazać przy tym trzeba, iż z oświadczenia skarżącego wynika, że z dniem 10.03.2021 r. miał on zaprzestać pracy w gospodarstwie rolnym. W tym aspekcie należy więc zauważyć, że charakter pracy we wskazanym miejscu cechuje się sporą elastycznością czasu poświęcanego na pracę. Powyższe, umożliwia natomiast, przy odpowiedniej organizacji dnia pracy, wygospodarowanie czasu, potrzebnego na konieczne względem matki czynności opiekuńcze, przy jednoczesnym zachowaniu aktywności zawodowej. Nadto zwrócić trzeba uwagę, że okoliczności sprawy nie wskazują, aby – z uwagi na potrzebę sprawowania czynności opiekuńczych względem matki - skarżący nie mógł, choćby w mniejszym niż dotychczas stopniu i zakresie, w dalszym ciągu wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny jeśli się dostrzeże, iż z akt sprawy wynika, iż gospodarstwo skarżącego, ma obecnie prowadzić jego zięć. Niewątpliwie więc, adekwatny podział pracy w gospodarstwie rolnym między członkami bliskiej rodziny skarżącego, umożliwiłby mu pozostanie aktywnym zawodowo (choćby w mniejszym zakresie niż dotychczas), przy jednoczesnym sprawowaniu koniecznej opieki nad matką.

W ocenie sądu, trafnie zwróciło SKO uwagę na to, że przedłożona do akt sprawy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego, zawarta z zięciem skarżącego, mająca dokumentować fakt zaprzestania prowadzania tego gospodarstwa przez M. G., nie może stanowić wiarygodnego dowodu na powołaną okoliczność. Zwrócić trzeba bowiem uwagę, że z umowy tej (k. 34) wynika, że gospodarstwo rolne skarżącego ma 1,65 ha (1,22 ha przeliczeniowego) i składa się ono z szeregu działek. Z § 2 tej umowy wynika, że umową dzierżawy nie zostały objęte, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, działki nr [...], [...], [...], [...] – o łącznej powierzchni 0,1497 ha. Choć z treści tej umowy nie wynika, jaki jest charakter i przeznaczenie wskazanych wyżej działek, to jednak powyższe pozwala na zasadne wyciągnięcie wniosku, że skarżący pozostawił sobie część działek wchodzących w skład tego gospodarstwa (por. § 1 umowy), a to poddaje w wątpliwość fakt zaprzestania jego prowadzenia przez skarżącego i podważa tezę, że skarżący musiał całkowicie zrezygnować z pracy w tym gospodarstwie, celem sprawowania opieki nad matką.

Trafnie wskazuje się przy tym w orzecznictwie sądowym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz wyłącznie do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (wyrok NSA z 19.05.2021 r., sygn. akt I OSK 226/21). Jak wyżej już wskazano, w ocenie sądu trafnie przyjęło SKO w zaskarżonej decyzji, iż skarżący nie spełnia przesłanki sprawowania takiej opieki nad matką, której zakres mógłby być określony w sposób powyżej wskazany. Samo zaś świadczenie pielęgnacyjne, na co zwróciło uwagę Kolegium Odwoławcze, nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Na gruncie niniejszej sprawy zwrócić jeszcze należy uwagę na fakt, że odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego była motywowana przez organ I instancji brakiem spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ I instancji wywodził, że przepis ten, mimo stwierdzenia jego niekonstytucyjności (wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13) dalej obowiązuje, a data powstania niepełnosprawności matki skarżącego jest taka, że nie spełnia ona kryterium wynikającego z cytowanego przepisu. Dostrzec jednak należy, że SKO w uzasadnieniu wydanej decyzji nie odniosło się do tej kwestii. Uzasadnienie to pozwala więc uznawać, że przesłanek wynikających z powołanego wyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ II instancji zasadnie nie brał pod uwagę przy ocenie tej sprawy, a zatem, że kwestia momentu powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie stanowiła motywu rozstrzygnięcia tej sprawy. O ile pominięcie w uzasadnieniu decyzji rozważań co do pewnych zagadnień prawnych sprawy może świadczyć m.in. o naruszeniu art. 107 par. 3 k.p.a., to jednak sąd uznał, że pominięcie przy rozstrzyganiu tej sprawy przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyżej wyrokiem uznał za niekorzystające z waloru konstytucyjnych – nie stanowiło wady tego orzeczenia, a przez to nie było to naruszenie, które mogło mieć wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Podkreślić bowiem trzeba, że uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Jak zaś wyżej wskazano, uzasadnienie kontrolowanej decyzji SKO wskazuje, że przedstawione wyżej przesłanki, zasadnie nie były przedmiotem ocen i analiz w tej sprawie i nie stanowiły o przyjętym przez organ odwoławczy kierunku jej rozstrzygnięcia.

Powyżej przedstawione rozważania stanowią zarazem ustosunkowanie do zarzutów skargi.

Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.