Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 103/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne: Ochrona zwierząt
Skarżony organ: Wojewódzki Lekarz Weterynarii
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: 48 b ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1967
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Asesor WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję D. Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii we W. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie nakazu uboju wszystkich zwierząt z gatunku świnia domowa oraz zakazu ich utrzymywania w gospodarstwie oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Powiatowy Lekarz Weterynarii w T., (dalej – PLW lub organ I instancji) przeprowadził w dniu 25.01.2020 r. kontrolę gospodarstwa rolnego prowadzonego przez K. P. w miejscowości G., gmina P. W trakcie tej kontroli organ stwierdził nieprawidłowości w hodowli świń w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń. Poczynione kontrolnie ustalenia spowodowały wydanie decyzji z 24.04.2020 r. (nr 29/02-3919/2020/2019), którą PLW nakazał K. P. jako posiadaczowi zwierząt tj. świń, usunięcie - w terminie do 15.05.2020 r. - uchybień ustalonych w czasie kontroli poprzez:

1). dopełnienie obowiązku oznakowania świń i terminowego zgłoszenia do ARiMR Biura Powiatowego w T.;

2). prowadzenie rejestru środków transportu do przewozu świń wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie;

3). stosowanie przez osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń, przed rozpoczęciem tych czynności, środków higieny niezbędnych do ograniczenia ryzyka szerzenia się afrykańskiego pomoru świń, w tym mycia i odkażania rąk oraz oczyszczania obuwia;

4). bieżące oczyszczanie i odkażanie narzędzi oraz sprzętu wykorzystywanego do obsługi świń;

5) wyłożenie mat dezynfekcyjnych przed wejściami do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych pomieszczeń, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia, a długość - nie mniejsza niż 1 m, a także stałe utrzymywanie tych mat w stanie zapewniającym utrzymanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego;

6) sporządzenie spisu posiadanych świń z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu.

Decyzję zaopatrzono w rygor natychmiastowej wykonalności. Strona nie odwołała się od decyzji.

W dniu 16.07.2020 r. PLW prowadził w gospodarstwie K. P. kolejną kontrolę, udokumentowaną protokołem kontroli nr [...], mającą na celu sprawdzenie wykonania nakazów wyszczególnionych w protokole kontroli z 25.01.2020 r i w decyzji z 24.04.2020 r.

W trakcie kontroli stwierdzono, że K. P. podjął działania naprawcze polegające na oznakowaniu świń, sporządzeniu rejestru środków transportu wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz wejść do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, zakupieniu środków do dezynfekcji rąk i sporządzeniu spisu świń z podziałem na grupy wiekowe, Jednakże podczas kontroli sprawdzającej dodatkowo wykazano, że jakkolwiek pasza utrzymywana jest w pomieszczeniu zamkniętym i zabezpieczonym, to miejsce gdzie jest przygotowywana (mieszalnik) znajduje się na wolnym powietrzu. Protokół kontroli sprawdzającej został odebrany przez K. P., który nie wniósł zastrzeżeń lub wyjaśnień.

W dniu 06.10.2020 r. PLW w T. wydał decyzję nr 33/2020, którą nakazał K. P. ubój wszystkich zwierząt z gatunku świnia domowa, które są utrzymywane w gospodarstwie rolnym (wg. grup technologicznych). Ponadto PLW zakazał utrzymywania w gospodarstwie rolnym zwierząt z gatunku świnia domowa. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Uzasadniając wydany nakaz organ I instancji wskazał na nieprawidłowości stwierdzone w toku kontroli w dniu 25.01.2020 r. oraz na decyzję z 24.04.2020 r., którą nakazano usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w terminie do 15.05.2020r. Następnie wskazano na ustalenia kontroli z 16.07.2020 r., podczas której ustalono, że w gospodarstwie na dzień kontroli utrzymywanych było 15 sztuk świń w następujących kategoriach: prosiaki 4, tuczniki 7, lochy 4. Stwierdzono wówczas, że posiadacz tych zwierząt nie stosuje się do wszystkich nakazów obowiązujących na terytorium RP poza obszarem ochronnym, obszarem objętym ograniczeniami oraz obszarem zagrożenia, określonych w rozporządzeniu MRiRW z 06.05.2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. 2018, poz. 290 t.j.) – dalej: rozporządzenie MRiRW. Stwierdzone naruszenie polegało na braku zabezpieczenia budynku, w którym przygotowywana jest pasza, przed dostępem zwierząt wolnożyjących oraz domowych (mieszalnik znajduje się na wolnym powietrzu). Stanowi to naruszenie § 1a pkt 1 lit. f rozporządzenia MRiRW. Zdaniem organu, taki stan faktyczny narusza nakazy określone w § 1a pkt 1 lit. c, i, j, k powołanego rozporządzenia, art. 20 ust 2 ustawy z 02.04.2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. 2019 r. poz. 1149 tj.) a także § 2 ust 3 rozporządzenia MRiRW z 12.12.2018 r. w sprawie księgi rejestracji bydła, świń, owiec lub kóz (Dz. U. z 2018 r. poz. 2505). Końcowo organ wskazał na ustalone w sprawie okoliczności, tj.: gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej poza obszarem ochronnym, obszarem objętym ograniczeniami oraz obszarem zagrożenia; w gospodarstwie prowadzony jest, gospodarczy, ekstensywny chów świń; wykonanie decyzji i czasowe wygaszenie chowu świń wyeliminuje ryzyko wystąpienia afrykańskiego pomoru świń w gospodarstwie i ryzyko dalszego rozprzestrzeniania się wirusa wywołującego afrykański pomór świń.

Nie godząc się z wydaną decyzją skarżący oprotestował ją odwołaniem. W instancyjnym środku zaskarżenia jego autor wniósł o zmianę decyzji poprzez wycofanie nakazu uboju wszystkich zwierząt gatunku świnia domowa. Według odwołującego się organ błędnie przyjął, że posiadacz zwierząt nie stosuje się do nakazów obowiązujących na terytorium RP poza obszarem ochronnym, obszarem objętym ograniczeniami oraz obszarem zagrożenia, określonych w rozporządzeniu MRiRW. Odwołujący przyznał, że w dniu przeprowadzenia drugiej kontroli mieszalnik pasz znajdował się na wolnym powietrzu i nie był zabezpieczony przed dostępem zwierząt wolnożyjących i domowych. Jednak zaraz po kontroli zostały wykonane zabezpieczenia mieszalnika pasz i na chwilę obecną, jak i na dzień wydania decyzji, był on zabezpieczony przed dostępem zwierząt wolnożyjących oraz domowych o czym świadczą dołączone do odwołania zdjęcia. Ponadto odwołujący zaznaczył, że w stosunku do pierwszej kontroli usunął wiele nieprawidłowości, jednak ze względu na występowanie na terenie RP pandemii COVID - 19 występowały duże utrudnienia w zaopatrzeniu w materiały budowlane, a także występowały utrudnienia w możliwości przemieszczania się, co powinno zostać również uwzględnione przy wydaniu niniejszej decyzji. Wskazał, że zaskarżona decyzja pozbawia go możliwości prowadzenia hodowli co znacznie wpłynie na budżet gospodarstwa domowego. Taka sytuacja będzie rodzić za sobą kolejne negatywne w skutkach kroki w prowadzonym gospodarstwie co przy obecnych obostrzeniach C0VID-19 może wpłynąć na płynność finansową gospodarstwa i w konsekwencji może doprowadzić do jego upadku. Powyższe okoliczności świadczą o naruszeniu art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, tj. zbadanie przed wydaniem decyzji czy rolnik nie dostosował prowadzonej hodowli do wymogów zgodnie z rozporządzeniem. Ponadto według odwołującego PLW odstąpił od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, co uniemożliwiło wyjaśnienie stanu faktycznego i nie wzięto pod uwagę słusznego interesu strony postępowania.

Mając na względzie twierdzenia zawarte w odwołaniu Dolnośląski Wojewódzki Lekarz Weterynarii (dalej w skrócie: DWLW) zlecił PLW przeprowadzenie kontroli w gospodarstwie odwołującej się strony. W trakcie kontroli z 04.11.2020 r. PLW stwierdził szereg nowych uchybień, które zostały opisane w protokole kontroli nr [...], polegających na:

1). braku świadectw zdrowia dla zakupionych ostatnio 28 sztuk prosiaków, co stanowi naruszenie § 7 rozporządzenia MRiRW, nakazującego zaopatrywanie świń przemieszczanych do miejsca położonego na terytorium RP w świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii na podstawie badania klinicznego świń przeprowadzonego nie wcześniej niż 24 godziny przed przemieszczeniem tych świń;

2). utrzymywaniu w jednym z budynków świń razem z bydłem, co stanowi naruszenie § 1a pkt 1 lit. d rozporządzenia MRiRW, nakazującego utrzymywanie świń w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne.

Ponadto stwierdzono, że maty dezynfekcyjne nie leżały przed wejściem do pomieszczeń, w których przetrzymywane są świnie ale były oparte o ścianę .

Decyzją z 23.12.2020 r., nr WIWzo.913.14.11.2020 DWLW utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W rozstrzygnięciu drugoinstancyjnym zrelacjonowano stan sprawy wynikający w ustaleń dokonanych w trakcie kontroli, opisano wydane dotychczas decyzje oraz przywołano twierdzenia i argumentację odwołania. W ramach własnych rozważań organ II instancji odwołał się do protokołów kontroli nr [...] z 25.01.2020 r. i nr [...] z 16.07.2020 r. oraz decyzji wydanych przez organ I instancji. W oparciu o te dokumenty stwierdził, że właściciel gospodarstwa do czasu przeprowadzenia kontroli sprawdzającej podjął działania naprawcze w zakresie likwidacji stwierdzonych uchybień wykazanych w protokole z pierwszej kontroli. Jednakże podczas drugiej kontroli zostały stwierdzone nowe zaniedbania. DWLW zauważył przy tym, że strona otrzymała protokół kontroli przeprowadzonej w dniu 25.01.2020 r., w którym wszystkie wymogi bioasekuracji zostały opisane wraz z ich podstawą prawną. Miał więc pełną świadomość prawnych obowiązków spoczywających na hodowcach trzody chlewnej w tym zakresie. Mimo to, notorycznie zasad bioasekuracji nie przestrzega. Do czasu przeprowadzenia kontroli sprawdzającej, strona nie zapobiegła powstaniu nowych nieprawidłowości w swoim gospodarstwie, ujawnionych podczas kontroli sprawdzającej, tym razem polegających na karmieniu świń paszą niezabezpieczoną przed dostępem zwierząt wolno żyjących. Pasza była przygotowywana w mieszalniku pasz znajdującym się wolnym powietrzu a nie w pomieszczeniu. Tak przygotowywana pasza była narażona na skażenie wirusem afrykańskiego pomoru świń i tym samym stwarzała zagrożenie zawleczenia choroby do gospodarstwa. Ponadto w trakcie dodatkowej kontroli z 04.11.2020 r. stwierdzono kolejne nowe uchybienia.

Według DWLW, pomimo usunięcie licznych uchybień stwierdzonych podczas kontroli z 25.01.2020 r., ujawnienie nowych naruszeń świadczy o nieprzykładaniu przez stronę należytej wagi do konieczności bezwzględnego spełnienia wymogów bioasekuracji. W szczególności organ odwoławczy podkreślił, że pasza niezabezpieczona przed dostępem zwierząt wolno żyjących (dziki, dzikie ptactwo), zwierząt domowych (psy, koty), ptactwa przyzagrodowego (kury, perliczki,, indyki itp.) jest narażona na kontakt z tymi zwierzętami. Zgodnie z analizami epizootycznymi szereg zwierząt, mimo że nie choruje na afrykański pomór świń, ma możliwość ich biernego przenoszenia. Stanowią one ważne ogniwo w łańcuchu szerzenia się choroby, przez przenoszenie materiału biologicznego tj. wirusa ASF w wydzielinach lub wydalinach pochodzących od chorych dzików i zanieczyszczenie nimi środków żywienia zwierząt, co prowadzi do ich skażenia tą chorobą. DWLW przypominał, że wirus afrykańskiego pomoru świń znajduje się we wszystkich wydzielinach i wydalinach zwierzęcia nim zakażonego oraz utrzymuje długo żywotność w niekorzystnych warunkach otoczenia. Podkreślił, że realizacja nakazu karmienia świń paszą zabezpieczoną przed dostępem zwierząt wolno żyjących oraz domowych odnosi się również do zabezpieczenia sprzętu do wytwarzania paszy dla zwierząt (np. śrutowniki, parowniki, mieszalniki itp.). Z kolei przetrzymywanie świń w jednym pomieszczeniu z innymi zwierzętami kopytnymi, w tym z bydłem, u których jednym z elementów chowu jest korzystanie z obszaru wolno wybiegowego (pastwiska) uniemożliwia zapewnienie pełnej izolacji trzody chlewnej od tych zwierząt. Przebywanie za tym samym obszarze dzików, które są głównym wektorem ASF i zwierząt gospodarskich np. bydła, stwarza warunki do przenoszenia mechanicznego wektora ASF (racice bydła, resztki trawy, ściółki leśnej, ziemi itp.) do gospodarstwa.

Wskazane z kolei w protokole z kontroli z 04.11.2020 r. uchybienie dotyczące nabywania świń bez świadectw zdrowia, a więc o nieznanym statusie epizootycznym, stanowi potencjalne zagrożenie zawleczenia choroby do stada wraz z nabytymi świniami, w przypadku, gdyby nabyte zwierzęta pochodziły z rejonów występowania afrykańskiego pomoru świń. Przepis § 7 rozporządzenia MRiRW nakazuje zaopatrywanie świń przemieszczanych do miejsca położonego na terytorium RP (a więc również na obszarach niewystępowania ASF) w świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii nie wcześniej niż 24 godziny przed przemieszczeniem świń. Zapisy zawarte w świadectwie zdrowia dla świń, wynikające z przywołanego przepisu pozwalają na dostarczenie kompletnych informacji dotyczących miejsca pochodzenia świń przeznaczonych do przemieszczenia, statusu epizootycznego gospodarstwa, z którego one pochodzą i bieżącego stanu ich zdrowia. Tak więc, wystawione dla świń będących przedmiotem handlu, świadectwa zdrowia gwarantują, że zwierzęta przemieszczane do innych gospodarstw utrzymujących świnie lub do rzeźni spełniają wymagania weterynaryjne dotyczące chorób zakaźnych zwierząt wymienione w art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z 11.03.2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2020 r., poz. 1421 t.j.) – dalej w skrócie: u.o.z.z. Poza tym, w przypadku ewentualnego stwierdzenia choroby zakaźnej na terenie gospodarstwa przemieszczenia lub w rzeźni, ww. świadectwa pozwalają na wdrożenie odpowiedniego postępowania m.in. w gospodarstwie pochodzenia zwierząt (dają możliwość śledzenia przesyłek zwierząt). W obecnej sytuacji epizootycznej w odniesieniu do afrykańskiego pomoru świń nadzór jest niezwykle istotny. Mając na uwadze powyższe, wprowadzenie świadectw zdrowia dla wszystkich przemieszczeń świń miało na celu wyeliminowanie transportu zwierząt niespełniających odpowiednich wymagań, ukrócenia nielegalnych transakcji kupna/sprzedaży świń, oraz zapewnienia przemieszczeń świń wolnych od chorób zakaźnych. DWLW dodał, że obowiązek wystawiania świadectw zdrowia dla przemieszczanych świń wynika również z rozdziału 2.6.1. programu zwalczania i monitorowania choroby Aujeszkyego u świń wprowadzonego rozporządzeniem MRiRW z 25.02.2018 r. w sprawie wprowadzenia programu zwalczania i monitorowania choroby Aujeszkyego u świń (Dz. U. z 2018 r., poz. 513). Naruszenie przez stronę § 7 rozporządzenie MRiRW, stworzyło zatem bardzo realne niebezpieczeństwo zawleczenia i rozprzestrzenienia choroby afrykańskiego pomoru świń oraz świadczy o lekceważeniu przez stronę samej choroby i przepisów mających na celu jej zwalczanie. Stwierdzone w trakcie postępowania naruszenia świadczą o tym, że strona nie wykazuje zrozumienia dla konieczności przestrzegania wszystkich zasad bioasekuracji. Dlatego DWLW stwierdził, że w takiej sytuacji stosowanie rozstrzygnięcia, o którym mowa w 48b ust. 1 pkt 1 u.o.z.z. w przypadku naruszeń stwierdzanych podczas kolejnych kontroli, nie prowadziłoby do podporządkowania się strony wszystkim wymogom bioasekuracji a jedynie przedłużałoby stan zagrożenia przeniknięciem do gospodarstwa wirusa afrykańskiego pomoru świń i dalszym rozprzestrzenianiem się tej choroby na inne gospodarstwa. W okolicznościach sprawy tylko ubój wszystkich należących do strony świń i zakaz ich utrzymywania w gospodarstwie stanowić będzie skuteczne narzędzie zwalczania afrykańskiego pomoru świń.

K. P. wywiódł skargę na wyżej wskazaną decyzję do sądu administracyjnego, w której zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i umorzenia postępowania niniejszej sprawie, a także wstrzymania wykonania obu wskazanych decyzji. Żądania skargi oparto na zarzutach naruszenia następujących przepisów postępowania:

1). art. 15 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie w dniu 14.11.2020 r. kontroli przez Lekarza Wojewódzkiego do czego nie był uprawniony, który bezpodstawnie wskazał nowe zarzuty, które nie mogą stanowić zarzutów w sprawie;

2) niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wadliwe utrzymanie przez Lekarza Wojewódzkiego decyzji PLW w T., zamiast uchylenia decyzji i umorzenia postępowania przeprowadzonego przez Lekarza Powiatowego;

3) art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. przez tendencyjność wydanych decyzji i brak poszanowania praw skarżącego;

4). art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia charakteru analizy epizootycznej;

5). art. 7 i art. 77 polegające na błędnym przyjęciu, że były przeprowadzone trzy kontrole przez Lekarza Powiatowego.

Ponadto autor skargi zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego:

1). art. 48b ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, ponieważ zaskarżona decyzja jest dowolna, nieobiektywna, zbyt drastyczna i nieproporcjonalna;

2). § 1a pkt 1a rozporządzenia, ponieważ nieprawidłowa jest ocena przez organ administracji uchybienia karmienia świń paszą niezabezpieczoną przed dostępem zwierząt wolno żyjących;

3). art. 19b ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej, ponieważ przeprowadzone kontrole w niniejszym postępowaniu nie odpowiadają treści tego przepisu.

Uzasadniając skargę, podobnie jak w odwołaniu, wydane rozstrzygnięcie uznano za błędne. Zdaniem skarżącego, w jego sprawie doszło do naruszenia przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności, ponieważ bezpodstawnie organ ten powołał się na uchybienia ustalone podczas kontroli z 04.11.2020 r., które nie były objęte postępowaniem przed I instancją. Tym samym stanowiły podstawę orzekania w zaskarżonej decyzji czym naruszono § 7 i § 1a pkt. 1 lit. d rozporządzenia z 06.05.2015 r. W ocenie skarżącego, w przypadku gdy w toku postępowania odwoławczego pojawią się nowe uchybienia, to Lekarz Wojewódzki miał obowiązek przesłać informację w tym zakresie Lekarzowi Powiatowemu, a nie rozpatrywać je w niniejszym postępowania odwoławczym. Organ II instancji może jedynie weryfikować zarzuty organu I instancji. W takiej sytuacji, zdaniem skarżącego, organ odwoławczy powinien uchylić decyzję PLW i umorzyć postępowanie, ponieważ na dzień rozstrzygnięcia zarzuty organu I instancji zostały usunięte, co wynika z protokołu kontroli z 16.07.2020 r. i 04.11.2020 r. Późniejsze uchybienia powinny być traktowane jako nowe uchybienia i objęte nowym postępowaniem.

Skarżący nie zgodził się również z przedstawieniem jego, jako osoby, która nie dba o zwierzęta i nie respektuje obowiązków w walce z afrykańskim pomorem świń. Organ II instancji w ogóle nie odniósł się przy tym do zarzutu zawartego w odwołaniu dotyczącego uwzględnieniu epidemii COVID-19. Wskazał, że epidemia bardzo utrudnia walkę z afrykańskim pomorem świń. Jednocześnie organy weterynaryjne nie badały jego trudnej sytuacji rodzinnej i osobistej co jest obowiązkiem w toku postępowania. Dowodem na tendencyjność postępowania jest fakt, że pomimo usunięcia wszystkich uchybień z kontroli z 25.01.2020 r., to i tak Lekarz Powiatowy wydał decyzję o uboju świń i zakazu hodowli świń. Jedyną podstawą tej decyzji były nowe uchybienia. Organ l instancji zamiast nakazać usunięcie tych uchybień wydał decyzję o uboju. Pojawienie się nowego uchybienia nie oznacza, że Lekarz Powiatowym wydaje taką decyzję, w sytuacji gdy skarżący usunął poprzednie uchybienia. Powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżący jestem osobą odpowiedzialną, niezwłocznie usuwa uchybienia i poważnie traktuję obowiązki. Kompetencja PLW do wydania nakazu usunięcia uchybień lub ubój zwierząt nie oznacza, że taka decyzja może być bezrefleksyjna, dowolna i nieobiektywna. Zdaniem skarżącego, orzekające w sprawie organy weterynaryjne nie uzasadniły, dlaczego decyzja o uboju była konieczna w tej sytuacji, biorąc pod uwagę usunięcie uchybień. Ponadto organy nawet nie próbowały powiązać uchybienia z realnym niebezpieczeństwem afrykańskiego pomoru świń. Jest zatem nielogiczne i wadliwe wydanie decyzji o uboju, której podstawą jest już jedno uchybienie. Obowiązkiem organów administracji nie jest schematyczne stosowanie prawa lecz stosowanie prawa z uwzględnieniem okoliczności sprawy.

Skarżący nie zgodził się przy tym z oceną organów weterynaryjnych dotyczącą karmienia świń paszą niezabezpieczoną przed dostępem zwierząt wolno żyjących (§ 1a pkt. 1a rozporządzenia). Wskazał, że z protokołu kontroli z 16.07.2020r. wynika, że pasza jest w mieszalniku znajdującym się na wolnym powietrzu ale osłoniętym. Skoro mieszalnik jest osłonięty to trudno uznać, że istnieje ryzyko dostępu zwierząt wolno żyjących. Jednocześnie we wcześniejszej kontroli z 25.01.2020 r. oraz późniejszej z 04.11.2020 r. nie pojawił się powyższy zarzut.

Zdaniem skarżącego, skoro organ II instancji powołuje się na analizy epizootyczne nie wyjaśniając ich charakteru oraz znaczenia w niniejszej sprawie, zatem ogólne odwołania się do tych zasad, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie.

Za błędne autor skargi uznał stanowisko, że w 2020 r. Lekarz Powiatowy przeprowadził 3 kontrole. Lekarz Powiatowy przeprowadził dwie kontrole z 25.01.2020 r. i 16.07.2020 r. Były one zadaniem skarżącego przeprowadzane niezgodnie z art. 19 b ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej, ponieważ nie wiadomo jakiego typu były to kontrole, nie ma kontroli sprawdzającej oraz brak było zgody odpowiednich organów na przeprowadzenie kontroli. Powyższe świadczy o tym, że zastosowany przez organ I instancji środek jest zbyt drastyczny i nieproporcjonalny. Doprowadzi on do pozbawienia skarżącego środków do życia, bezrobocia, biedy i długów, ponieważ utrzymuje się on z hodowli świń.

W udzielonej Sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przedstawiając argumentację zbieżną z zaprezentowana w zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem z 20.04.2021 r. skierowano sprawę na posiedzenie niejawne w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 02.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842, ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanej decyzji.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji o nakazie uboju zwierząt z gatunku świnia domowa oraz zakazie utrzymywania w gospodarstwie rolnym skarżącego zwierząt tego gatunku.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 48b ust. 1 ustawy z 11.03.2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2020r., poz. 1421 t.j.) – dalej w skrócie: ″u.o.z.z.″. Zgodnie z tym przepisem powiatowy lekarz weterynarii, w przypadku stwierdzenia, że posiadacz zwierząt nie stosuje się do nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie upoważnień zawartych w ustawie, w drodze decyzji: nakazuje usunięcie stwierdzonych uchybień w określonym terminie (pkt 1) albo nakazuje zabicie lub ubój zwierząt określonych gatunków oraz zakazuje utrzymywania w gospodarstwie zwierząt tych gatunków (pkt 2).

Powołany art. 48b ust. 1 u.o.z.z. pozwala - w sytuacji objętej hipotezą normy prawnej wynikającej z tego przepisu - na podjęcie przez organ nadzoru weterynaryjnego następujących rozstrzygnięć. Nakazania usunięcia uchybień w określonym terminie (pkt 1). Ewentualnie od razu sięgnięcia po radykalny środek, jakim jest nakaz zabicia (uboju) zwierząt (pkt 2). Do zastosowania tego ostatniego środka organ będzie również zobligowany w sytuacji, gdy uchybienia objęte nakazem wydanym na podstawie art. 48b ust. 1 pkt 1 u.o.z.z. nie zostaną usunięte, wówczas stosownie do art. 48b ust. 3 u.o.z.z., organ wyda nakaz zabicia lub ubój zwierząt. Ponadto nie można wykluczyć zaistnienia takiej sytuacji, w której organ po wydaniu nakazu usunięcia uchybień w określonym terminie (pkt 1), w przypadku stwierdzenia nowych uchybień, wyda kolejny nakaz usunięcia uchybień w określonym terminie (pkt 1), ewentualnie wyda rozstrzygnięcie w postaci nakazu zabicia (uboju) zwierząt (pkt 2).

Ostatnia z opisanych sytuacji zaistniała w niniejszej sprawie. Przyjdzie przy tym zauważyć, że z wyjątkiem rozstrzygnięcia podejmowanego na podstawie art. 48b ust. 3 w związku z art. 48b ust. 1 pkt 1 u.o.z.z., ustawodawca przewidział dwa alternatywne rozstrzygnięcia w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w postaci nakazu usunięcie stwierdzonych uchybień w określonym terminie albo nakazu uboju zwierząt określonych gatunków oraz zakazu utrzymywania w gospodarstwie zwierząt tych gatunków. Alternatywa rozstrzygnięć nie może być rozumiana w taki sposób, który dopuszczalny arbitralny wybór. Oznacza to, że organ musi wyczerpująco uzasadnić, dlaczego wybrał takie, a nie inne z dwóch alternatywnych rozstrzygnięć. Skoro ustawodawca dopuszcza w tej sytuacji wydanie rozstrzygnięć istotnie ingerujących w sferę praw jednostki powinna być podejmowana jedynie w ostateczności, dokonując wyboru koniecznego rozstrzygnięcia organ ma obowiązek przestrzegania zasady proporcjonalności. Radykalność rozstrzygnięcia podkreśla fakt, że za zwierzęta zabite lub poddane ubojowi z nakazu powiatowego lekarza weterynarii, nie przysługuje odszkodowanie ze środków budżetu państwa. W konsekwencji oznacza to, że posiadacz zwierząt ponosi całkowity ekonomiczny koszt uśmiercenia należących do niego zwierząt. Nie można jednocześnie zapominać o celu analizowanej regulacji, którym jest powtrzymanie rozprzestrzeniania afrykańskiego pomoru świń oraz uniemożliwienie prowadzenia hodowli przez podmioty nie przestrzegające obowiązujących przepisów (vide: wyrok WSA we Wrocławiu z 02.03.2021 r., sygn. akt II SA/Wr 588/20).

Obowiązkiem organu jest zatem wykazanie, że wobec wynikających ze stanu faktycznego okoliczności sprawy wydany nakaz uboju zwierząt jest środkiem proporcjonalny i jednocześnie - wobec stosunku posiadacza świń do przestrzegania zasad bioasekuracji - jedynym skutecznym środkiem zabezpieczającym przed przeniknięciem i rozprzestrzenieniem afrykańskiego pomoru świń.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji wykazały należycie, z jakich powodów stwierdziły, że należało zastosować środek najbardziej radykalny.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że powodem wydania kwestionowanych decyzji było nieprzestrzeganie przez skarżącego zasad bioasekuracji, które to zachowanie organy nadzoru weterynaryjnego zakwalifikowały jako notoryczne. To skłoniło organy do uznania, że postawa skarżącego, pomimo usunięcia uchybień stwierdzonych podczas kontroli z 25.01.2020 r., nie daje gwarancji, że będzie on przestrzegał zasady bioasekuracji (zapobiegł powstaniu nowych nieprawidłowości w gospodarstwie), co skutkować może zawleczeniem a następnie rozprzestrzenieniem się na inne gospodarstwa wirusa afrykańskiego pomoru świń. Powyższe stwierdzenia wynikały z zestawienia wyników kontroli z 25.01.2020 r. i 16.07.2020 r., potwierdzonych następnie wynikami kontroli z 04.11.2020r. Na przestrzeni bowiem jednego roku, w gospodarstwie skarżącego przeprowadzono trzy kontrole. Podczas każdej z kontroli, nie tylko stwierdzano szereg uchybień, ale co istotne, odnotowywano nieprawidłowości, które mają z punktu widzenia zagrożenia związanego z rozprzestrzenianiem afrykańskiego pomoru świń szczególnie niebezpieczny charakter. Tak bowiem należy ocenić nieprawidłowość polegającą na przygotowywaniu paszy w mieszalniku pasz znajdującym się na wolnym powietrzu a nie w pomieszczeniu. Jak wykazały to organy nadzoru weterynaryjnego, zgodnie z analizami epizootycznymi, tak przygotowywana pasza była narażona na skażenie wirusem afrykańskiego pomoru świń (poprzez dostęp do niej zwierząt wolno żyjących) i tym samym stwarzała zagrożenie zawleczenia choroby do gospodarstwa. Nakaz karmienia świń paszą zabezpieczoną przed dostępem zwierząt wolno żyjących oraz domowych odnosi się również do zabezpieczenia sprzętu do wytwarzania paszy dla zwierząt. Skarżący miał przy tym świadomość konieczności dochowania powyższych wymogów, co potwierdza treść protokołu z 25.01.2020 r. Pomimo tego, jak wynika z protokołu kontroli z 16.07.2020 r., nie zabezpieczył on miejsca, w którym przygotowywana jest pasza przed dostępem zwierząt wolnożyjących oraz domowych. Stanowi to niewątpliwie naruszenie § 1a pkt 1 lit. f rozporządzenia MRiRW z 06.05.2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. 2018, poz. 290 t.j.). Obowiązkiem skarżącego nie było tylko usunięcie nieprawidłowości stwierdzonych podczas kontroli z 25.01.2020 r. ale przede wszystkim był on zobowiązany do zapobiegania powstania nowych nieprawidłowości w swoim gospodarstwie. Ujawnienie nowych naruszeń świadczy o nieprzykładaniu przez skarżącego należytej wagi do konieczności bezwzględnego spełnienia wymogów bioasekuracji. W świetle zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie budzi zatem najmniejszych wątpliwości, że skarżący nie wypełnił obowiązków w zakresie bioasekuracji określonych w przepisach rozporządzenia MRiRW z 06.05.2015 r. Ustalony kontrolnie w dniu 16.07.2020 r. stan faktyczny legł zatem u podstaw wydania przez PLW w T. prawidłowej decyzji z 06.10.2020 r., nr PIWz/33/2020. Wbrew przy tym zarzutom skargi, orzekające organy weterynaryjne uzasadniły, dlaczego decyzja o uboju była konieczna w zaistniałej sytuacji a zastosowany środek proporcjonalny. Organy w sposób wystarczający wykazały, dlaczego w przedstawionych wyżej okolicznościach zastosowały środek dalej idący i dlaczego nie wystarczyło ponowne nakazanie usunięcia stwierdzonych uchybień.

Wbrew również zarzutom skargi, DWLW, kierując się wynikającą z zasady dwuinstancyjności dyrektywą dwukrotnego rozpoznania sprawy, czyli koniecznością przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, a przy tym realizując się zasadą proporcjonalności, w ramach przyznanych kompetencji (art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy z 29.01.2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej), rozpoznając odwołanie skarżącego, prawidłowo zlecił przeprowadzenie dodatkowej kontroli w jego gospodarstwie. Przeprowadzenie tej kontroli nie miało na celu przeprowadzenia nowego postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Służyło ono jedynie zweryfikowaniu poprawności działań kontrolnych dotychczas podejmowanych wobec skarżącego. W istocie było to działanie organu odwoławczego, które mogłoby doprowadzić, gdyby nie stwierdzenie kolejnych nieprawidłowości, do wydania korzystnej dla skarżącego decyzji. Niestety, ustalenia z kontroli przeprowadzonej w dniu 04.11.2020 r. potwierdziły tylko prawidłowość stanowiska organu I instancji i negatywne rokowania dotyczące szans przestrzegania przez skarżącego zasad bioasekuracji. Nie można bowiem inaczej ocenić braku posiadania świadectw zdrowia dla zakupionych 28 sztuk prosiaków, co stanowi naruszenie § 7 rozporządzenia w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń - nakazującego zaopatrywanie świń przemieszczanych do miejsca położonego na terytorium RP w świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii na podstawie badania klinicznego świń przeprowadzonego nie wcześniej niż 24 godziny przed przemieszczeniem tych świń, czy też trzymania w jednym z budynków świń razem z bydłem, co stanowi naruszenie § 1a pkt 1 lit. d tego rozporządzenia - nakazującego utrzymywanie świń w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne.

Prowadzone w gospodarstwie skarżącego - na przestrzeni jednego roku - trzy kontrole wykazały, że skarżący konsekwentnie nie przestrzega zasad bioasekuracji (nakazów, zakazów i ograniczeń). W takiej sytuacji organom nadzoru weterynaryjnego nie pozostawało nic innego niż nakazać ubój należących do skarżącego świń i zakazać ich utrzymywania w gospodarstwie, ponieważ tylko zastosowanie takich środków pozwoli osiągnąć cel jakim jest zabezpieczenie przed wniknięciem i rozprzestrzenianiem się wirusa afrykańskiego pomoru świń i tym samym uchroni innych hodowców trzody chlewnej i gospodarkę narodową przed startami. To stan permanentnego nieprzestrzegania przez skarżącego zasad bioasekuracji i utrzymywania stałego zagrożenia przeniknięciem do gospodarstwa wirusa afrykańskiego pomoru świń uzasadniały w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zastosowanie środka wskazanego w art. 48b ust. 1 pkt 2 u.o.z.z., obejmującego zarówno nakaz zabicia, jak i zakaz utrzymywania zwierząt w gospodarstwie (w podstawie prawnej decyzji zbędnym było powoływanie art. 48b ust. 1 pkt 1 i ust. 3). Przyjęty w podstawie prawnej decyzji art. 48b ust. 1 pkt 2 u.o.z.z. daje podstawę do nakazaniu uboju zwierząt nawet w przypadku jednokrotnego stwierdzenia nieprawidłowości o ile organ uzna, że jest to działanie niezbędne.

Odnosząc się do pozostałych argumentów skargi dotyczących skutków zakazu dla funkcjonowania gospodarstwa skarżącego, należy zauważyć, że zakaz utrzymywania zwierząt nie jest środkiem o nieograniczonym w czasie działaniu. Zgodnie z ust. 3a art. 48b, powiatowy lekarz weterynarii może uchylić zakaz utrzymywania w gospodarstwie zwierząt określonych gatunków przed zniesieniem nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1, art. 46 ust. 3, art. 47 ust. 1 i 2, art. 48 ust. 2 i 3 oraz art. 48a ust. 3, lecz nie wcześniej niż przed upływem roku od dnia jego wydania, jeżeli kontrola weterynaryjna przeprowadzona na wniosek posiadacza zwierząt wykaże, że w gospodarstwie jest zapewnione spełnianie wymagań określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1, art. 46 ust. 3, art. 47 ust. 1 i 2, art. 48 ust. 2 i 3 oraz art. 48a ust. 3. Ponadto zakaz jest uchylany również w sytuacji, gdy zniesione zostaną nakazy, zakazy i ograniczenia związane z ochroną epizootyczną (art. 48b ust. 4 u.u.z.z.). W związku z tym, jeżeli skarżący podjął rzeczywiście kroki w celu dostosowania się do wymogów, których nieprzestrzeganie stało się podstawą zastosowania środka prewencyjnego, działania te mogą mieć znaczenie z punktu widzenia ubiegania się o zniesienie zakazu w trybie art. 48b ust. 3a u.o.z.z.

Wbrew podniesionym zarzutom, organ odwoławczy nie naruszył art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i nie uchylił się od weryfikacji prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie nakazu zabicia zwierząt, poprzez uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania prowadzonego przed tym organem. Potwierdzeniem tego jest nakazanie przeprowadzenia dodatkowej kontroli w gospodarstwie skarżącego. Nie znajdują również oparcia w ustaleniach poczynionych przez organ zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów procedury administracyjnej. Wbrew twierdzeniom skarżącego stan faktyczny sprawy ustalono niesprzecznie i jednoznacznie. Prawidłowa okazał się ocena z punktu widzenia przestrzegania zasad bioasekuracji uchybienia polegającego na przygotowywaniu paszy w mieszalniku pasz znajdującym się wolnym powietrzu a nie w pomieszczeniu.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.).