Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1441/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. H. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1441/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi B.H. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2021 r. nr [...] wydana w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy, Wójt Gminy [...] - po rozpatrzeniu wniosku z [...] kwietnia 2021 r. - decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] odmówił przyznania B.H. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką M.R. z uwagi na niespełnienie kryterium z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), tj. z uwagi na fakt, że niepełnosprawność podopiecznej powstała po ukończeniu 25 roku życia, a jej małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji reprezentujący wnioskodawczynię pełnomocnik (adwokat) zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. (a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) ze względu na brak uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Opisaną na wstępie decyzją SKO - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2021 r.

Wyjaśniło, że w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy wywiera orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38 /13 w części, w jakiej podważa zgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia, 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zgodnie z orzeczeniem TK, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z Konstytucją. Ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, że oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności podopiecznego.

W analizowanej sprawie zaistniała jednakże przesłanka uniemożliwiająca ustalenie prawa do świadczenia, tj. pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim w sytuacji, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopni niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli podopieczny pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poza sporem pozostaje, że małżonek M.R. nie legitymuje się takim orzeczeniem. Nie ulega także wątpliwości, że jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do opieki nad małżonką, wyłączając tym samym prawa innych osób do świadczeń z tytułu opieki. Dopiero legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje, że aktualizuje się prawo do świadczenia po stronie innych osób zobowiązanych do alimentacji, w sytuacji, gdy rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak jest zatem w przedmiotowej sprawie podstaw prawnych dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po stronie córki. Odmienna interpretacja powołanego przepisu jest nieuprawnionym rozszerzeniem i przeczy zasadom wykładni logicznej i celowościowej, tym samym prowadzi do wnioskowania contra legem.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję SKO, pełnomocnik skarżącej zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki - będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej - z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowania przez męża niepełnoprawnej który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisu powinna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami tej ustawy oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem stanowić formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej ale i faktycznej spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy ze względu na swój stan zdrowia. Pozostawanie przy tej wykładni prowadziłoby do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy kontroli w ramach w/w kryteriów decyzję zaskarżoną oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem tych decyzji jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że skarżąca i jej matka w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełniały przesłanki o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na wnioskodawczyni jako córce M.R. ciążył obowiązek alimentacyjny oraz nie podejmowała ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] stycznia 2018 r. (wg którego niepełnosprawność istnieje od 62 roku życia, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności jest datowany od stycznia 2018 r.).

Organ I instancji odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazał dwie przyczyny: 1) powstanie niepełnosprawności jej matki po ukończeniu przez nią 25 roku życia, oraz 2) brak posiadania przez męża podopiecznej (ojca skarżącej) orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1. Pierwszą przyczynę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, prawidłowo wywodząc w oparciu o wyrok TK z 21 października 2014 r. K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r.), że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia (zgodnie z jego literalnym brzmieniem, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia). TK we wskazanym wyroku stwierdził, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje wprost skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten – jako zgodny z Konstytucją – powinien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W tej sytuacji – co trafnie stwierdziło SKO - Wójt Gminy [...] dokonał wadliwej interpretacji skutków tego wyroku dla stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., błędnie upatrując jedynej możliwości usunięcia opisanej niezgodności tego przepisu w podjęciu przez ustawodawcę stosownych działań w celu poprawienia stanu prawnego. W tej sytuacji wskazana przez organ I instancji pierwsza przyczyna odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w istocie nie zachodzi, mimo że art. 17 ust. 1b nie został usunięty z u.ś.r. i nadal obowiązuje w dotychczasowym brzmieniu.

2. Przechodząc do drugiej - wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. - przyczyny odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego należy wskazać, że zgodnie z jego treścią, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wg orzekających w sprawie organów administracji, skoro mąż osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie ma prawnych możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom obwiązanym do alimentacji w dalszej kolejności (w rozpoznawanym przypadku skarżącej - córce).

W ocenie Sądu, brak posiadania przez W.R. (męża M.R. i jednocześnie ojca wnioskodawczyni) orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może jednak automatycznie sam w sobie stanowić bezwzględnej przeszkody dla przyznania skarżącej świadczenia.

Sąd co do zasady zgadza się ze stanowiskiem, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawujące opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni (por. m.in. wyroki NSA z 23 stycznia 2020 r. I OSK 2462/19, z 20 stycznia 2016 r. I OSK 3283/14 i z 27 listopada 2014 r. I OSK 1219/13 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, formalne nielegitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wyklucza jednak automatycznie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie sprawującej faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, która jest obciążona względem niej obowiązkiem alimentacyjnym, w tym zwłaszcza jej dziecku. Ograniczenie się w niektórych okolicznościach wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. kłóciłoby się bowiem z zasadami sprawiedliwości społecznej, jak również celem ustawy i samej instytucji świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym Sąd dopuszcza w szczególnie uzasadnionych przypadkach możliwość odstąpienia od ścisłej językowej wykładni tego przepisu, prezentując stanowisko, że nie w każdym przypadku kiedy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoby spokrewnione w dalszej kolejności nie mają prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie tego świadczenia wiąże się bowiem z realnym wykonywaniem opieki nad osobą jej wymagającą, przy jednoczesnym obiektywnym braku możliwości jej sprawowania przez współmałżonka takiej osoby.

Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wynika, że współmałżonek pomimo nielegitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest w stanie z przyczyn od siebie niezależnych (np. ze względu na swój wiek i stan zdrowia) i nie wynikających z jego woli zapewnić współmałżonkowi wymaganej opieki (z uwzględnieniem, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę nie tylko świadczeń osobistych, ale mieć również wymiar finansowy, np. poprzez opłacenie opieki innej osoby w zakresie odpowiadającym czasowo i przedmiotowo potrzebom osoby tej opieki wymagającej), mogą zaistnieć uzasadnione podstawy do uznania możliwości skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez inne osoby z kręgu uprawnionych w dalszej kolejności.

Jak trafnie wskazano m.in. w wyroku WSA w Rzeszowie z 23 lutego 2021 r. II SA/Rz 1417/20, "poprzestanie na językowym i pozornie kategorycznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., niezależnie od wskazanego wyżej naruszenia zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (zasada uwzględniania dobra rodziny w zakresie polityki społecznej i gospodarczej), mogłoby w określonych stanach faktycznych doprowadzić do zapewnienia iluzorycznej opieki osobom dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności przez przyjęcie szkodliwej fikcji, że tego rodzaju opiekę może sprawować każdy małżonek powyższej osoby, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nawet jeśli nie może on zapewnić tej osobie realnej i efektywnej opieki ze względu na stan swojego zdrowia, co dodatkowo może narazić tę osobę na określone zagrożenia życia lub zdrowia (np. w sytuacji wymaganej sprawności w celu udzielenia pomocy w stanach nagłych)"; zbieżne z tym stanowisko wyrażono także w innych wyrokach WSA w Rzeszowie (m.in. z 27 kwietnia 2021 r. II SA/Rz 358/21, z 23 marca 2021 r. II SA/Rz 189/21 i z 18 marca 2021 r. II SA/Rz 186/21) oraz wyrokach innych sądów administracyjnych (w tym WSA w Szczecinie z 15 kwietnia 2021 r. II SA/Sz 1086/20, WSA w Krakowie z 23 marca 2021 r. III SA/Kr 1277/20 i WSA w Łodzi z 19 marca 2021 r. II SA/Łd 900/20).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę akceptuje powyższe stanowisko, w myśl którego w konkretnych indywidualnych stanach faktycznych, w związku z tak istotną i wrażliwą materią jak zapewnienie koniecznej opieki niepełnosprawnej w stopniu znacznym osobie spokrewnionej, mogą wystąpić szczególne i wyjątkowe sytuacje, wymagające szerszego uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej wskazanych przepisów, w zgodzie z przepisami Konstytucji RP. Nie można bowiem wykluczyć, że małżonek osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym i wymagającej stałej opieki, mimo niedysponowania orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważnym, znajdzie się w sytuacji wymagającej zapewnienia jej opieki, której nie jest w stanie w żaden sposób zapewnić.

W tym kontekście należy zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a niezbędnej pomocy i wsparcia jest w stanie udzielić osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

Nie kwestionując ustaleń orzekających w sprawie organów co do braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności po stronie W.R., nie można wobec powyższych uwag pominąć, że już z treści przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że on sam wymaga opieki i pomocy w bieżącym funkcjonowaniu, korzystając w tym zakresie – tak jak jego żona – ze stałego wsparcia skarżącej. Stan jego zdrowia potwierdza przedłożone do akt administracyjnych zaświadczenie lekarskie z [...] kwietnia 2021 r., w którym wskazano wprost, że z uwagi na choroby przewlekłe i postępujące (nadciśnieniowa choroba serca, przewlekła choroba niedokrwienna serca, zaburzenia depresyjne nawracające i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa) nie jest w stanie opiekować się chorą żoną M.R. lat 83.

W kontekście samego wieku W.R. (w dacie wydawania decyzji przez organ I i II instancji 79 lat) należy zwrócić uwagę na treść art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., stosownie do którego zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie która ukończyła 75 lat, a zgodnie z ust. 1 tego artykułu, zasiłek ten przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością uprawnionego do samodzielnej egzystencji (w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, Dz.U. z 2021 r., poz. 573, niezdolność taka jest jedną z cech kwalifikujących osobę do znacznego stopnia niepełnosprawności, który z kolei na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż małżonek niepełnosprawnego). Wynika z tego, że ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji tylko ze względu na osiągnięty wiek. Wg ustawodawcy, przekroczenie określonego pułapu wiekowego może więc wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku od 75 lat wzwyż są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepisy te zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku.

Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego zawartych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.). W świetle art. 75 ust. 1 tej ustawy, dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia. Podobnie zatem jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny opiera się na domniemaniu braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób które ukończyły 75 rok życia.

Wskazane unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z samego powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Skoro daną osobę cechuje brak zdolności do samodzielnej egzystencji z przyczyn wiekowych, tym bardziej świadczy to o braku zdolności do sprawowania opieki nad innym członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami które ukończyły 75 lat życia powoduje zatem, że w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia, czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek 75 lat i związany z nim stan zdrowia jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., równoznaczną w skutkach z posiadaniem orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności.

Stanowisko to znajduje oparcie w wyroku NSA z 10 listopada 2015 r. I OSK 910/15, LEX nr 2299315 (wydanym w przedmiocie przyznania zasiłku dla opiekuna, niemniej na tle analogicznych okoliczności), w którym wywiedziono, że w takiej sytuacji rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolna była sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż organy administracji rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinny poczynić ustalenia, czy obiektywnie W.R. jest w stanie sprawować opiekę nad żoną, a do uznania braku takiej zdolności nie jest konieczne legitymowanie się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W opisanej sytuacji odmowa przyznania więc skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką tylko z tej przyczyny, iż jej ojciec – jako zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności – nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jawi się jako niemożliwa do pogodzenia z celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego i przedstawionym wyżej sposobem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Jako niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności jawi się bowiem wymaganie od osoby która sama wymaga wsparcia w codziennej egzystencji (aczkolwiek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), aby zapewniła kompleksową pomoc i opiekę osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, nawet jeżeli jest to osoba jej bliska, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Wobec tego należało stwierdzić, że wywiedziona w rozpoznawanej sprawie przez organy administracji odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia oparta została na błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., pozostającej w związku z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Stosownie do powyższego Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań, wedle których nie będzie możliwa odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką tylko ze względu na brak posiadania przez W.R. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w toku prawidłowo przeprowadzonego w ramach sprawy postępowania dowodowego potwierdzone zostaną sygnalizowane wyżej okoliczności wskazujące wprost na obiektywny brak możliwości zapewnienia przez niego niezbędnej opieki żonie.

O należnych stronie skarżącej kosztach zastępstwa procesowego (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.