Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 448/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2 , 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędziowie Stanisław Gronowski NSA Tadeusz Cysek Protokolant Marta Podoba po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Lu 545/11 w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wyrokiem z dnia 16 listopada 2011r., sygn. akt III SA/Lu 545/11, oddalił skargę K. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, z następującym uzasadnieniem.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), odmówił K. L. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni) umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu podniesiono, że w przypadku skarżącej nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności - z uwagi na uznanie wyrokami sądów powszechnych za bezskuteczną umowy darowizny, dokonanej przez skarżącą na rzecz syna M. L., obejmującej nieruchomość położoną w G. F. (księga wieczysta nr [...]) - co do należności objętych decyzją Zakładu z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...]. W ocenie organu, nie zachodzą podstawy do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. z uwagi na istnienie realnej szansy na pokrycie chociażby części zadłużenia. Szacunkowa wartość nieruchomości objętej darowizną wynosi bowiem około 18.000 zł. Organ ustalił ponadto, że skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z mężem A. L., czterema pełnoletnimi córkami oraz pełnoletnim synem M. L. i dwiema małoletnimi wnuczkami. Głównym źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez M. L. z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego o pow. 11,0339 ha. Zgodnie z zaświadczeniem z Urzędu Gminy G. z dnia [...] lipca 2011 r. roczny dochód z tego gospodarstwa wynosi 15.449 zł, to jest 1.287 zł na miesiąc.

Organ podniósł, że w oświadczeniach majątkowych nie wykazano posiadania przez rodzinę jakichkolwiek środków pieniężnych na rachunkach bankowych, akcji, obligacji, papierów wartościowych, a także wierzytelności, mienia ruchomego. Jedyny majątek nieruchomy stanowi gospodarstwo rolne wraz z domem o powierzchni 150 m2, który jest miejscem zamieszkania całej rodziny. Ponadto stwierdził, że sytuacja materialna rodziny skarżącej jest trudna, zwłaszcza z uwagi na fakt pozostawania jej członków bez pracy. Jednakże okoliczność ta nie uzasadnia umorzenia zaległych należności składkowych. Brak dochodów nie wyklucza bowiem potencjalnych możliwości korzystnego zarobkowania i ewentualnego podjęcia spłaty zadłużenia, tym bardziej, że nie przedłożono żadnej dokumentacji medycznej, z której wynikałaby niemożliwość wykonywania pracy z uwagi na stan zdrowia, a córki skarżącej liczą się z podjęciem pracy, o czym świadczy zarejestrowanie w urzędzie pracy. Natomiast na możliwość zatrudnienia wskazuje fakt, iż jedna z córek skarżącej pracowała uzyskując z tego tytułu minimalne wynagrodzenie.

Organ podniósł również, że zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] lipca 2011 r. mąż skarżącej A. L. przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego, co aktualnie uniemożliwia mu wykonywanie pracy fizycznej. Sama skarżąca także ma problemy zdrowotne, które jednak nie wykluczają możliwości wykonywania pracy, jedynie ją ograniczając. Przy tym skarżąca, która jest zarejestrowana jako bezrobotna, deklaruje chęć podjęcia pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. - oddalając skargę na powyższą decyzję - stwierdził, że sformułowanie "mogą być umarzane", zawarte w przepisach normujących umarzanie należności z tytułu składek , tj. w przepisach art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., oznacza że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Zatem od oceny organu zależy, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Decyzja wydana w tym trybie uznania nie podlega zaś kontroli sądowej z punktu widzenia celowości, lecz kontrolowana jest pod kątem prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji.

Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył reguł postępowania określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwanej dalej: k.p.a.). Materiał dowodowy został zebrany wyczerpująco oraz poddany ocenie zgodnie ze wskazanymi regułami postępowania, z uwzględnieniem treści przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365; dalej: rozporządzenie MGPiPS z 31 lipca 2003 r.).

Sąd I instancji podniósł, że organ po raz kolejny rozpoznając sprawę związany był wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 453/10. W ocenie Sądu I instancji, organ odmawiając umorzenia należności wyjaśnił wszystkie wskazane w tym wyroku okoliczności, szczegółowo rozważając zarówno przesłanki nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak też przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r. W ocenie Sądu, organ trafnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, przewidziana we wskazanych przepisach.

Sąd podniósł, że następstwem uznania - prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego w L. z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt II Ca 696/10 - za bezskuteczną umowy darowizny, rzecz M. L., nieruchomości położonej w G. F., składającej się z działek o numerach [...] i [...], o łącznej powierzchni 1,7939 ha, jest możliwość skierowania do tej nieruchomości egzekucji w celu wyegzekwowania należności stwierdzonych decyzją ZUS nr [...], objętych wnioskiem o umorzenie w niniejszej sprawie. To zaś oznacza, że brak jest podstaw do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. bowiem istnieje realna możliwość zaspokojenia w drodze wskazanej egzekucji chociażby części zadłużenia, z uwzględnieniem dodatkowo szacunkowej wartości przedmiotu sporu w sprawie I C 114/09 określonej na kwotę 18.000 zł. Zdaniem Sądu, nieskutecznie zatem skarżąca powołuje się na okoliczność, że wcześniej wszczęte postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu wyegzekwowania należności objętych wnioskiem zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] lipca 2010 r. Sytuacja ta nie spełnia bowiem przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku uwzględniającego skargę pauliańską ZUS, zaś prawomocność tego orzeczenia pozwala na wszczęcie kolejnego postępowania egzekucyjnego i skierowania egzekucji do nieruchomości stanowiącej przedmiot darowizny na rzecz M. L. Za trafne Sąd uznał stanowisko organu, że w przypadku sprzedaży w toku egzekucji działek [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,7939 ha w gospodarstwie rolnym skarżącej pozostaną nieruchomości o pow. 9,24 ha.

Odnosząc się zaś do przesłanek umorzenia określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r. Sąd stwierdził, że organ zasadnie uznał, iż pomimo trudnej sytuacji materialnej rodziny skarżącej, nie występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający umorzenie należności. Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ nie jest dowolna. Sąd nie zgodził się z zarzutem, że organ nie wyjaśnił należycie, na czym opiera założenie, iż zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane. Uwzględniono bowiem możliwość wyegzekwowania części należności wskutek skierowania egzekucji do nieruchomości o znaczącej powierzchni 1,7939 ha, objętej księgą wieczystą nr [...]. Nadto odwołano się do zdolności zarobkowych rodziny, możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą i jej córki. W ocenie Sądu, trafne jest stwierdzenie przez organ niewystąpienia u skarżącej tego rodzaju schorzeń, które by wykluczały podjęcie zatrudnienia. Obecnie zaś istotna część dochodów rodziny skarżącej pochodzi z uprawy gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 11 ha. Skarżąca w złożonym do akt administracyjnych oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach podała, że dochód ten wynosi około 19.000 zł rocznie.

W świetle całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności, w tym także możliwości poprawy sytuacji rodziny skarżącej w pewnej perspektywie czasowej, Sąd I instancji zaaprobował ocenę organu, zgodnie z którą w przypadku skarżącej nie zachodzi tego rodzaju sytuacja, która uzasadniałaby umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane przepisy ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Dodatkowo Sąd zważył, że o niewystąpieniu takiej sytuacji świadczy fakt braku zadłużenia skarżącej i jej rodziny z innych tytułów, poza pożyczkami drobnych kwot u osób fizycznych. Skarżąca i jej rodzina jest zatem w stanie i faktycznie spłacać obciążające ją bieżące zobowiązania. Nie można więc przyjąć, by zachodziła niemożność choćby stopniowego, na przykład w systemie ratalnym, uiszczania jakichkolwiek kwot na poczet spłaty zadłużenia w ZUS. W ocenie Sądu I instancji, zasadnie organ uznał również, że w sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia należności wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ poczynił szczegółowe ustalenia co do stanu zdrowia męża skarżącej A. L., który z powodu choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego nie ma aktualnie możliwości podjęcia pracy. Organ wskazał również na występujące u skarżącej problemy zdrowotne, które jednakże zgodnie z dokumentacją lekarską nie stanowią przeszkody do zatrudnienia. Zatem wskazane okoliczności nie są wystarczające do umorzenia należności w myśl § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, który jako przesłankę umorzenia przewiduje dopiero sytuację wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu, taka sytuacja w sprawie nie występuje.

K. L. skargą kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w całości i wniosła o jego uchylenie w całości, rozpoznanie skargi i zmianę zaskarżonego orzeczenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organom administracyjnym oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, prowadzące do niewłaściwego zastosowania, a mianowicie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r., poprzez jego niewłaściwą interpretację zastosowaną przez WSA do faktycznej sytuacji skarżącej, a to poprzez uznanie, iż sytuacja majątkowa i sytuacja rodzinna skarżącej pozwala na ostanie się stanowiska, iż skarżąca jest w stanie opłacić należności wobec ZUS.

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 7 k.p.a., poprzez niewłaściwą wykładnię klauzul generalnych interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;

- art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie do całokształtu okoliczności tworzących sytuację faktyczną skarżącej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że niesłuszne jest stanowisko Sądu odwołujące się zdolności zarobkowych rodziny skarżącej. Fakt podjęcia w przyszłości pracy przez skarżącą oraz członków jej rodziny stanowi warunek przyszły, niepewny, zwłaszcza w sytuacji wszechobecnego bezrobocia oraz z uwagi na położenie miejscowości, w której zamieszkuje skarżąca wraz z rodziną. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, decyzja organu odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek społecznych nosi cechy dowolności. Organ nie przeanalizował dokładnie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej.

W uzasadnieniu wskazano także, że organ administracji działając na podstawie przepisów prawa materialnego, przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia jest obowiązany zgodnie z zasadą z art. 7 k.p.a. załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie dostrzegł, że zaskarżona decyzja nosi cechy dowolności, w sprawie niewłaściwie skorzystano z uznania administracyjnego, przekroczono jego granice.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie zasługiwał na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę jest związany – stosownie do regulacji zawartej w art. 183 § 1 p.p.s.a. – granicami skargi kasacyjnej.

W rozpatrywanym przypadku skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego.

Zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne autor skargi kasacyjnej wskazał, że przepisom tym uchybiono przez niewłaściwą ich interpretację, a to przez uznanie, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej pozwalała uznać, że jest ona w stanie zapłacić należności wobec ZUS.

Takie sformułowanie podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje, że w istocie zarzut dotyczy niewłaściwego zastosowania wskazanych przepisów. Błędna wykładnia oznacza bowiem niewłaściwe odczytanie treści przepisu. Zarzut zaś, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej dotyczy tzw. błędu w subsumcji czyli niewłaściwego zastosowania przepisu.

W tym stanie rzeczy, dla oceny zasadności zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, konieczne jest odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które zmierzają do podważenia prawidłowości ustaleń dokonanych w sprawie.

Poza sporem zgodnie z objętym podstawami skargi kasacyjnej art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Według art. 77 § 1 ustawy, konkretyzującego zasadą prawdy obiektywnej, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dodać przy tym należy, że dokonywanie ustaleń faktycznych winno poprzedzać wyznaczenie normy prawnej, znajdującej ewentualne zastosowanie w sprawie. O tym, jakie fakty mają w sprawie znaczenie decyduje bowiem norma prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że kwestię umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne reguluje art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z jego ust. 1 należności te mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Art. 28 w ust. 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast w myśl art. 28 ust. 3a wskazanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

"Uzasadnione przypadki", o których mowa w przytoczonym art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dookreśla § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z ust. 1 tego paragrafu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W rozpatrywanej sprawie strona formułując zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie wskazuje jakich ewentualnie dowodów nie przeprowadzono. Z akt sprawy wynika natomiast, że czyniąc ustalenia faktyczne wzięto pod uwagę wszystkie dowody zaoferowane przez stronę na okoliczności sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawczyni.

W oparciu o całokształt materiałów zgromadzonych w sprawie Sąd I instancji jako prawidłowe przyjął ustalenia, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, czterema pełnoletnimi córkami i pełnoletnim synem oraz dwiema małoletnimi wnuczkami. Głównym źródłem utrzymania rodziny skarżącej są dochody uzyskiwane z prowadzonego przez syna skarżącej gospodarstwa rolnego (15.449 zł rocznie tj. 1287 zł miesięcznie), które stanowi też jedyny wartościowy składnik majątku w tej rodzinie. Członkowie rodziny skarżącej korzystają okresowo ze świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłków okresowych z powodu bezrobocia, zasiłków rodzinnych, świadczeń rodzinnych, stypendium socjalnego. W oświadczeniach majątkowych nie wykazano posiadania przez rodzinę żadnych środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, akcji, obligacji, papierów wartościowych, wierzytelności, mienia ruchomego.

Ocenę, że w tym stanie rzeczy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności - w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. - oparto na ustaleniu, że umowę darowizny na rzecz syna nieruchomości, wartość której oszacowano na kwotę 18.000 zł, uznano za bezskuteczną. Powyższe kwestionowane nie jest.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej zgodzić natomiast należy się z tym, że możliwość wyegzekwowania części zaległych należności wskutek skierowania egzekucji do tej nieruchomości pozwala uznać, że nie pociągnie to zbyt ciężkich skutki dla zobowiązanej i jej rodziny, w szczególności nie pozbawi zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Powyższej ocenie - zdaniem składu orzekającego - nie można skutecznie zarzucić dowolności, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Tak więc zarzut nieprawidłowych ustaleń, a w konsekwencji i zarzut niewłaściwego zastosowania art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie popiera wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7 k.p.a., wiązano także z uchybieniami zarzucanymi decyzji o charakterze uznania administracyjnego.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy wskazać, że brzmienie przytoczonych na wstępie regulacji (art. 28 ust. 2, ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia) jednoznacznie wskazuje, że do umorzenia należności z tytułu składek może dojść tylko wówczas, gdy spełnione zostaną określone prawem przesłanki. Według ogólnej reguły wymogiem umorzenia należności jest "całkowita nieściągalność" w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W przypadku zaś ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia brak "całkowitej nieściągalności" nie jest konieczny, umorzenie należności jest możliwe także w razie zaistnienia "uzasadnionych przypadków". Z uwagi zaś na użyte w cytowanych przepisach sformułowanie: "należności /.../ mogą być umarzane", decyzjom w tym przedmiocie przypisuje się charakter decyzji uznaniowej. Organ administracji publicznej ma zatem możliwość dokonania wyboru podejmowanego rozstrzygnięcia. Jednakże - co istotne - organ może (a nie musi) uwzględnić wniosku o umorzenie należności z tytułu składek tylko i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki (tzn. nieściągalność - art. 28 ust. 2 lub uzasadnione przypadki - art. 28 ust. 3a). W przypadku zaś, gdy ustawowe przesłanki możliwości umorzenia składek nie zaistnieją, organ nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienia złożonego wniosku. Odmowa umorzenia z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek nie następuje zatem na zasadzie uznania administracyjnego. Dopiero stwierdzenie, że przesłanki przemawiające za zastosowaniem instytucji umorzenia zostały spełnione przez stronę zobowiązaną, daje organowi możliwość podjęcia uznaniowej decyzji administracyjnej - umarzającej, lub odmawiającej umorzenia należności.

W rozpoznawanej sprawie - jak już wskazano - u podstaw negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej legło ustalenie, że nie spełnia ona ani przesłanki nieściągalności ani przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 aktu wykonawczego. Zatem kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji nie można przypisać charakteru decyzji uznaniowej. Tym samym zarzuty dotyczące dowolności decyzji uznaniowej i stawiany jej zarzut braku wyważenia słusznego interesu strony i interesu społecznego nie usprawiedliwiają wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Wprawdzie istotnie Sąd I instancji w uzasadnieniu swego orzeczenia nie tylko zaaprobował stanowisko organu, że wnioskodawczyni nie spełniła prawem przewidzianych przesłanek umorzenia należności składkowych, ale i uznał, że prawidłowo w ramach uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia wyważono interes skarżącej oraz interes społeczny. Należy jednak mieć na względzie, że w tym zakresie wyrok Sądu I instancji nie jest podważany ani zarzutem błędnej wykładni uznania administracyjnego, wywodzonego z art. 28 ust. 2, 3a oraz z § 3 ust. 1 rozporządzenia ani też zarzutem wadliwego (nieczytelnego, wewnętrznie sprzecznego) uzasadnienia wyroku (art. 141 § 4 p.p.s.a.).

W świetle całokształtu dotychczasowych rozważań uznać należało – zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego – że zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Z tych też względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.