Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 170/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 190,art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c,art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: art. 73 § 1,art.74,art. 61a § 1,4, art. 28 ,art. 28n,art. 6, art. 7, art. 8 i art. 10 w zw. z art. 28
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9
journal: Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
law: Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2021 r. sprawy ze skargi M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ( [...] złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 2017 r. M. S. wniósł skargę postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze z [...] października 2017 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Starosty [...] z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] odmawiające udostępnienia akt.

Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w której pismem z [...] listopada 2016 r. Starosta [...] zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie nabycia nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], której jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, a jako użytkownik wieczysty "M. " spółce z o.o. w O. . Powyższe zawiadomienie doręczono skarżącemu [...] grudnia 2016 r., zaznaczając na nim doręczenie "do wiadomości".

Pismem z [...] kwietnia 2017 r., skierowanym do Starosty [...] (data wpływu do organu 10 kwietnia 2017 r.), skarżący zgłosił swoje uczestnictwo jako wierzyciela hipotecznego w postępowaniu w sprawie nabycia nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w trybie art. 9 ust. 2i ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. nr 121, poz. 770 ze zm.; dalej: "p.w.u.K.R.S."). W piśmie wyjaśnił, że [...] marca 2017 r. w ww. księdze wieczystej został wpisany jako wierzyciel hipoteczny w miejsce dotychczasowego wierzyciela hipotecznego M. T., na którego rzecz wpisu dokonano na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł. z [...] października 2005 r., sygn. akt I ACa [...]. Wyrokowi temu postanowieniem z [...] października 2016 r., sygn. akt I Co [...] Sąd Okręgowy w K. nadał klauzulę wykonalności przeciwko Skarbowi Państwa – Staroście [...] z ograniczeniem jego odpowiedzialności z mienia nabytego po wykreślonym z rejestru sądowego dłużniku "M." spółce z o.o. w O.. Postanowieniem z [...] listopada 2016 r., sygn. akt I Co [...] ww. wyrokowi Sąd Rejonowy w K. nadal klauzulę wykonalności na rzecz skarżącego, na którego przeszło uprawnienie wierzyciela M. T. . Zgłaszając swój udział w sprawie, skarżący wniósł o udzielenie informacji o przeszkodach w wydaniu decyzji w sprawie.

Postanowieniem z [...] lipca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie stwierdziło zarzucanej przez skarżącego bezczynności Starosty [...] w sprawie wydania decyzji z art. 9 ust. 2i powołanej wyżej ustawy, wskazując na gromadzenie materiału dowodowego przez organ oraz skomplikowany charakter sprawy.

W dniu [...] sierpnia 2017 r. skarżący, powołując się na doręczone mu zawiadomienie z [...] listopada 2017 r. o wszczęciu postępowania, wniósł o umożliwienie wglądu do jego akt. Powyższy wniosek uzupełnił pismem z [...] sierpnia 2017 r., wnosząc dodatkowo o umożliwienie mu dokonania z tych akt kopii i odpisów i jednocześnie uzasadniając swoje uczestnictwo w prowadzonym postępowaniu interesem prawnym, wynikającym, z przepisów art. 9 ust. 2a-2e i ust. 2i p.w.u.K.R.S.

Pismem z [...] sierpnia 2017 r. Starosta odmówił udostępnienia stronie wglądu w akta sprawy nabycia nieruchomości i prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] oraz umożliwienia sporządzania z nich kopii i odpisów, wyjaśniając skarżącemu, że nie jest on stroną postępowania prowadzonego w trybie w trybie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S. Powołując się na treść art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") wyjaśnił, że zważywszy na przedmiot sprawy, jak i deklaratoryjny charakter decyzji z art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S., wierzyciele spółki "M." nie mogą zostać uznani za stronę postępowania prowadzonego w trybie ww. przepisu, ponieważ postępowanie to nie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku wierzycieli spółki. Ewentualne uprawnienia wierzycieli wskazane w art. 9 ust. 2c p.w.u.K.R.S. przysługiwały im niezależnie od faktu wydania przez Starostę decyzji. Zdaniem Starosty, wnioskodawca posiada jedynie interes faktyczny i z tego powodu – a nie jako strona postępowania – otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania.

Powyższe "pismo" Starosty, wnioskodawca zaskarżył zażaleniem, podnosząc, że w istocie jest ono postanowieniem wydanym w trybie art. 74 § 2 K.p.a. oraz wyjaśniając, że jako wierzyciel hipoteczny oraz wierzyciele spółki swój interes prawny wywodzi m.in. z przepisów art. 9 ust. 2a–2e oraz ust. 2i p.w.u.K.R.S., bowiem wydanie decyzji deklaratoryjnej w zakresie nieruchomości umożliwi mu realizację swoich uprawnień w trybie egzekucji z nieruchomości.

Postanowieniem z [...] października 2017 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji podnosząc, że wniosek o udostępnienie akt sprawy pochodzący od podmiotu, który żąda podjęcia przez organ określonej czynności, jednakże w ocenie organu nie posiada interesu prawnego, a tym samym pochodzi od podmiotu nieuprawnionego w sprawie, powinien zostać rozpoznany w sposób wskazany w art. 105 w zw. z art. 126 K.p.a., czyli prowadzić do umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia akt. Jednakże, pomimo zastosowania przez Starostę nieprawidłowej formy, jego pismo z [...] sierpnia 2017 r. SKO uznało za postanowienie i rozpatrzyło wniesione na nie zażalenie. Podzieliło stanowisko Starosty, że wierzyciel hipoteczny dłużnika spółki) nie jest stroną postępowania prowadzonego w trybie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S., a co za tym idzie - nie przysługuje mu prawo do wglądu w akta sprawy, jak również nie ma możliwości uzyskania z tych akt kopii i odpisów. Zdaniem Kolegium, na mocy art. 9 ust. 2a powołanej wyżej ustawy, podmiotem uprawnionym do udziału w sprawie jest jedynie Skarb Państwa reprezentowany przez właściwego starostę. Natomiast istotą interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Żaden z przepisów p.w.u.K.R.S. nie przyznaje wierzycielowi żadnych uprawnień w tym postępowaniu i nie nakłada na niego żadnych obowiązków. Z treści art. 9 ust. 2a ww. ustawy wynika, że ewentualne uprawnienia wierzycieli podmiotu, o którym mowa w tym przepisie powstają dopiero po wydaniu decyzji w przedmiocie nabycia mienia przez Skarb Państwa, a nie na etapie jej wydawania, zatem skarżący jako wierzyciel spółki "M." nie jest stroną postępowania prowadzonego w trybie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S.

W skardze na opisane wyżej postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia Starosty i zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, strona zarzuciła mu naruszenie:

1. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 w zw. z art. 73 § 1 K.p.a. przez uniemożliwianie skarżącemu realizacji przysługujących mu uprawnień;

2. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 w zw. z art. 28 K.p.a. przez bezpodstawne ustalenie, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu;

3. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 K.p.a. w zw. z art. 783 § 1 K.p.c. w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności przez jego niezastosowanie, pomimo zawartego w klauzuli wykonalności stwierdzenia, że: "(...) Sąd (...) stwierdza, że niniejszy tytuł uprawnia do egzekucji w całości oraz poleca wszystkim organom, urzędom oraz osobom, których to może dotyczyć, aby postanowienia tytułu niniejszego wykonały, a gdy o to prawnie będą wezwane, udzieliły pomocy";

4. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 K.p.a. w zw. z art. 65 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2017 r., poz. 1007 ze zm.) przez pomijanie przysługującego skarżącemu ograniczonego prawa rzeczowego.

Uzasadniają przedstawione zarzuty, skarżący podniósł, że znane jest mu stanowisko doktryny i orzecznictwa w sprawach komercjalizacyjnych i innych, w których dokonuje się stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze decyzji deklaratoryjnej, w zakresie stron postępowania. Jednakże w sprawach, w których ukształtowało się orzecznictwo, beneficjentem decyzji jest inny podmiot niż podmiot wydający decyzję. Tymczasem w niniejszej sprawie, w której zastosowanie znajdują przepisy p.w.u.K.R.S., beneficjentem decyzji wydawanej przez starostę jest również starosta, który reprezentuje Skarb Państwa. Postępowanie w trybie art. 9 ust. 2a–2j p.w.u.K.R.S. jest postępowaniem dotyczącym "martwych" spółek i w związku z tym za nieprawidłowe należy uznać doręczenie decyzji i traktowanie jako strony postępowania podmiotu, którego byt prawny ustał. Niezależnie od tego, "martwa" spółka nie jest uprawniona do zaskarżenia wydawanej na podstawie ww. ustawy decyzji, które w konsekwencji tego nie podlegają ani kontroli instancyjnej, ani kontroli sądowoadministracyjnej. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem odmawiającym podmiotom, których prawa rzeczowe ujawnione są w księdze wieczystej, prawa strony w tym postępowaniu. Zwrócił uwagę na niejednolite postępowanie organów administracji w tym zakresie. W przypadku nieruchomości, wobec których wpisane są hipoteki na rzecz gmin, wówczas starostwa traktują te gminy jako strony postępowania prowadzonego w trybie art. 9 p.w.u.K.R.S., co prowadzi to do nierównego traktowania podmiotów publicznych i prywatnych, co z kolei narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Zdaniem strony, Starosta, wskazując na spór prawny dotyczący pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego pomiędzy Starostą a skarżącym, potwierdza interes prawny skarżącego w dostępie do akt postępowania prowadzonego w trybie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S. Głównym bowiem argumentem mającym, w ocenie Starosty, przesądzać o konieczności pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, jest fakt niewydania decyzji regulowanej ww. przepisem.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po [...] oddalił powyższą skargę, podkreślając że poza zakresem zainteresowania organu rozpoznającego wniosek o udostępnienie akt pozostaje ocena prawidłowości ustalenia kręgu stron w postępowaniu głównym. W tej mierze rola organu rozpoznającego wniosek ogranicza się wyłącznie do ustalenia, czy osoba, która wystąpiła z żądaniem udostępnienia akt, jest stroną postępowania głównego. Postępowanie w kwestii udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego, wpadkowego i zależnego od postępowania głównego, to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Sąd podkreślił, że K.p.a. nie zna odrębnej instytucji władczego orzekania o posiadaniu przymiotu strony przez inne osoby niż wnioskodawca. Nie ma więc podstawy w toku zwyczajnego postępowania administracyjnego do wydawania decyzji lub postanowienia o uznaniu danej osoby za stronę albo odmowie uznania za stronę. Podkreślając, że skarżący nie został uznany przez organ administracji za stronę postępowania głównego, wszczętego z urzędu, to nie przysługiwało mu również, wynikające z art. 73 § 1 K.p.a., uprawnienie wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów.

Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z [...] grudnia 2020 r. o sygn. akt I OSK [...], uchylił powyższy wyrok w całości, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania tut. Sądowi. W uzasadnieniu wskazał, że zasadnicze znaczenie dla oceny legalności podjętych w sprawie rozstrzygnięć miało ustalenie, czy skarżący będący wierzycielem hipotecznym dłużnika (spółki) posiada przymiot strony w postępowaniu prowadzonym w trybie art.9 ust. 2i p.w.u.K.R.S. w sprawie przejęcia mienia spółki przez Skarb Państwa. NSA zgodził się ze stwierdzenie WSA, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter incydentalny, zależny od postępowania głównego. Okoliczność wskazująca na to, że art. 73 § 1 K.p.a. posługuje się pojęciem strony, nie oznacza, że jest to inna strona niż strona w postępowaniu głównym czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, zależny od postępowania głównego, to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Nie oznacza to jednak, że dokonując oceny prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy udostępnienia akt, sąd administracyjny zwolniony jest z jakiejkolwiek kontroli w zakresie stwierdzonego przez organ braku legitymacji prawnej składającego wniosek o udostępnienie akt. Sąd pierwszej instancji nie może ograniczać się do formułowania kategorycznych stanowisk, odmawiających stronie a limine, wglądu w akta sprawy, z powołaniem się wyłącznie na fakt, że skarżący nie został uznany przez organ administracji za stronę postępowania głównego. Tym bardziej w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne w tej sprawie jest w początkowej fazie (nie została jeszcze wydana decyzja administracyjna), a zawiadomienie o jego wszczęciu doręczono skarżącemu "do wiadomości". W toku postępowania wpadkowego skarżący wskazywał natomiast konkretny przepis prawa uzasadniający jego interes prawny w toczącym się postępowaniu administracyjnym, co było przedmiotem analizy organów obu instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium rozważało interes prawny do występowania przez skarżącego w toczącym się postępowaniu głównym, stosownie do art. 28 K.p.a. Sąd pierwszej instancji, mimo zarzutów skarżącego, kwestii tej w ogóle nie zbadał, bowiem oparł się na konkluzji, że skarżący nie został uznany przez organ administracji za stronę postępowania głównego, pomijając ustalenia i oceny organów, które do tej konkluzji doprowadziły. W ocenie NSA samo ustalenie przez organ, że osoba, która wystąpiła z żądaniem w trybie art. 73 K.p.a., nie jest stroną postępowania głównego, świadczy o prawidłowości zaskarżonego postanowienia, czyniło kontrolę sądową postępowania o udostępnienie akt – nieefektywną, a wręcz iluzoryczną. Przyjęcie takiego założenia przez WSA skutkowało niezasadnym odstąpieniem od analizy i oceny stanowiska organu w zakresie posiadania przez skarżącego interesu prawnego w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S., co było konieczne do ustalenia, czy przysługuje mu status strony w sprawie, a w konsekwencji uprawnienie określone w art. 73 K.p.a. Podkreślając, że Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia art. 28 K.p.a., NSA wskazał, iż pominięcie tej istotnej dla wyniku sprawy kwestii uniemożliwia mu przeprowadzenie pełnej kontroli instancyjnej, uzasadniając uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Jednocześnie NSA zobowiązał WSA, aby ponownie rozpoznając sprawę, ocenił zaskarżone postanowienie wszechstronnie, a w szczególności zbadał, czy organ prawidłowo uznał, że skarżący nie posiadał w sprawie interesu prawnego, a tym samym nie mógł być uznany za stronę postępowania i nie przysługiwało mu prawo do wglądu w akta sprawy oraz ustosunkowanie się do zarzutów skargi odnoszących się do zastosowania art. 28 K.p.a. w powiązaniu z przepisami prawa, z których skarżący wywodzi swój interes prawny w postępowaniu administracyjnym.

Sąd zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").

Przedmiotem kontrolowanej sprawy jest zasadność odmowy udostępnienia skarżącemu akt postępowania prowadzonego w trybie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S. wraz umożliwieniem mu dokonywania z nich kopii i odpisów, ale istotą sporu jest przede wszystkim kwestia ewentualnego statusu skarżącego jako wierzyciela spółki "M." i wierzyciela hipotecznego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, które spółce tej przysługiwało przynajmniej do końca 2015 r.

Trzeba również zaznaczyć, że kluczowe znaczenie przy rozpoznaniu skargi ma przytoczony wyżej wyrok NSA z [...] grudnia 2020 r. o sygn. akt I OSK [...]. Zatem dokonując ponownej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd miał na uwadze zasadę wynikającą z art. 190 P.p.s.a., zgodnie z którą sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z cytowanego przepisu wynika, że związanie to nie dotyczy ocen stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa. W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Możliwość odstąpienia od zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa istnieje tylko wtedy, gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny lub po wydaniu orzeczenia NSA zmianie uległ stan prawny (Hanna Knysiak-Molczyk: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. s. 577).

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie uległ bowiem zmianie ani stan faktyczny sprawy, ani nie uległy zmianie przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. W konsekwencji należy przyjąć, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Mając zatem na względzie wskazany przepis oraz po dokonaniu ponownej analizy sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w powołanym wyżej wyroku NSA, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 73 § 1 K.p.a. strona ma prawo do wzglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Za NSA należy stwierdzić, że pod pojęciem strony, o której mowa w przytaczanym przepisie, mieści się strona postępowania zmierzającego do merytorycznego załatwienia sprawy, czyli tzw. postępowania głównego. Żądanie jakiegokolwiek podmiotu umożliwienia mu wglądu do akt konkretnej sprawy inicjuje postępowanie wpadkowe (incydentalne) w stosunku do postępowania głównego, albowiem w myśl art. 74 § 2 K.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przepis ten odnosi się do wszystkich przypadków odmowy realizacji żądań strony przewidzianych w art. 73 K.p.a. Należy też zaznaczyć, że tylko strona postępowania głównego (będąca tym samym stroną postępowania incydentalnego) ma prawo wglądu w jego akta. Skoro podmiot żądający wglądu do akt uważa się za stronę postępowania głównego i na tej podstawie opiera swoje żądanie, a organ administracji jest odmiennego zdania, wówczas na podstawie art. 74 § 2 K.p.a. odmawia uwzględnienia tego żądania postanowieniem, na które służy zażalenie. Innymi słowy, jeżeli powodem odmowy uwzględnienia zgłoszonego żądania udostępnienia akt jest stwierdzenie przez organ, że zgłaszający żądanie podmiot nie jest stroną postępowania głównego, kwestię tę organ administracji jest zobowiązany rozstrzygnąć w tym właśnie postępowaniu wpadkowym, opatrując to rozstrzygnięcie stosownym uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Słusznie zatem SKO potraktowało pismo Starosty z [...] sierpnia 2018 r. jako postanowienie, od którego rozpatrzyło skutecznie złożone przez skarżącego zażalenie. W zaskarżonym postanowieniu Kolegium wyjaśniło powody, dla których skarżącego nie uznało za stronę postępowania głównego.

Należy zaznaczyć, że WSA w uchylonym przez NSA wyroku o sygn. akt IV SA/Po [...] podkreślił, że K.p.a. nie zna odrębnej instytucji władczego orzekania o posiadaniu przymiotu strony przez inne osoby niż wnioskodawca, zatem nie ma podstawy w toku zwyczajnego postępowania administracyjnego do wydawania decyzji lub postanowienia o uznaniu danej osoby za stronę albo odmowie uznania za stronę. Z poglądem tym należy się zgodzić, albowiem w wypadku postępowania wszczynanego z urzędu (a takim jest postępowanie główne, którego dotyczy kontrolowane postępowanie wpadkowe) problem odmowy wszczęcia postępowania nie powstaje, bowiem przepis art. 61a § 1 K.p.a. reguluje jedynie odmowę wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie to nie może być wszczęte. Należy też przypomnieć, że zgodnie z art. 61 § 4 K.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W takiej sytuacji status strony prowadzonego z urzędu postępowania głównego, podmiotu zgłaszającego się do tego postępowania i żądającego wglądu do jego akt, musi zostać przez organ administracji oceniony i ocena ta podlega kontroli sądu administracyjnego, co nakazał uczynić NSA tut. Sądowi przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W zaskarżonym postanowieniu Kolegium stwierdziło, że w jego ocenie na mocy art. 9 p.w.u.K.R.S. podmiotem uprawnionym, do udziału w sprawie jest jedynie Skarb Państwa reprezentowany przez właściwego starostę, gdyż ustawa ta nie wskazuje jakiegokolwiek innego podmiotu, który miałby interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nabycia praw własności po wykreślonej spółce. Zaznaczyło przy tym, że z treści ust. 2a powołanego wyżej artykułu ewentualne uprawnienia wierzycieli powstają dopiero po wydaniu decyzji w przedmiocie nabycia tego mienia a nie na etapie jej wydawania. Zdanie Sądu przedstawione wyżej stanowisko organu odwoławczego jest błędne.

Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Oczywistym jest, że przy badaniu istnienia interesu prawnego danego podmiotu w konkretnej sprawie administracyjnej zasadnicze znaczenie mają przepisy prawa materialnego, które statuują uprawnienia strony postępowania administracyjnego.

Postępowanie główne, w stosunku do którego kontrolowane postępowanie jest postępowaniem incydentalnym, prowadzone jest w oparciu o przepisy p.w.u.K.R.S., które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2015 r. Zgodnie z jej art. 9 ust. 2a podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1 (tj. ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym), które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia albo umorzenia postępowania. Ust. 2b ww. artykułu stanowi, że z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru. Stosownie do treści ust. 2c powyższego artykułu, roszczenia wierzycieli podmiotów, o których mowa w ust. 2a, wygasają, jeżeli nie będą dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa w terminie roku od chwili nabycia mienia przez Skarb Państwa. Jeżeli przed nabyciem mienia przez Skarb Państwa wierzyciel uzyskał tytuł egzekucyjny przeciwko podmiotowi, o którym mowa w ust. 2a, roszczenie stwierdzone w tym tytule wygasa, w przypadku gdy wierzyciel nie złoży wniosku o wszczęcie egzekucji w terminie roku od chwili nabycia mienia przez Skarb Państwa. Natomiast w myśl ust. 2i ww. artykułu, nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b własności nieruchomości lub użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości Użytkowanie wieczyste ustanowione na nieruchomości, której właścicielem jest Skarb Państwa, nie wygasa. Jeżeli nie ma praw obciążających użytkowanie wieczyste lub prawa takie wygasły, ani nie zostało wszczęte postępowanie w celu dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń określonych w ust. 2c, Skarb Państwa może złożyć wniosek o wykreślenie prawa użytkowania wieczystego z księgi wieczystej. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie starosty o wygaśnięciu lub nieistnieniu praw obciążających użytkowanie wieczyste oraz o nieistnieniu lub wygaśnięciu roszczeń określonych w ust. 2c. Użytkowanie wieczyste wygasa z chwilą uprawomocnienia się wpisu o wykreśleniu.

Zasygnalizować należy, że powyższe przepisy jeszcze na etapie opiniowania projektu ustawy budziły wiele zastrzeżeń, m. in. Sądu Najwyższego, który kwestionował nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa mienia pozostałego po wykreślonym podmiocie oraz krytycznie ocenił krótki - wynoszący rok - termin zawity do dochodzenia roszczeń od Skarbu Państwa przez wierzycieli i inne podmioty. Podobne zastrzeżenia co do długości ww. terminu zawitego zgłosił w swojej opinii Prokurator Generalny, wskazując również na możliwą niezgodność opiniowanego projektu z Konstytucją. Mimo zgłaszanych zastrzeżeń, opiniowany projekt został uchwalony, stając się obwiązującym prawem. Od tego momentu pojawił się m. in. problem określenia stron postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania przez właściwego starostę decyzji na podstawie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S. Sądowi rozpoznającemu niniejszą sprawę znane jest orzecznictwo, w którym sądy administracyjne odmawiały prawa do bycia stroną tych postępowań wspólnikom spółek uznanych za wykreślone, których prawa majątkowe wygasły wraz z wygaśnięciem spółki, czy członkom spółdzielni, uzasadniając to brakiem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 K.p.a. (zob. wyroki WSA w: Opolu z 13 marca 2018 r., II SA/Op 591/17; Łodzi z 18 września 2019 r., II SA/Łd 372/19; Lublinie z 19 listopada 2019 r., II SA/Lu 363/19; Gdańsku z 9 stycznia 2020 r., II SA/Gd 354/19 i 3 lutego 2021 r., II SA/Gd 760/20 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzecznictwa w tym zakresie nie można uznać za całkowicie jednolite, albowiem m. in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 15 lutego 2018 r. o sygn. akt II SA/Lu 1005/17 przyjął, że byli członkowie spółdzielni, mimo wygaśnięcia ich praw (art. 9 ust. 2b p.w.u.K.R.S.), mają interes prawny w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji na podstawie ww. przepisu.

Przechodząc do rozważań dotyczących pozycji skarżącego w prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S. postępowaniu administracyjnym, Sąd zaznacza, że z mocy uregulowań powołanej ustawy spółka, która nie dopełniła obowiązku rejestracyjnego wynikającego z jej art. 9 ust. 2a, traci byt prawny (przestaje istnieć), gdyż przepis ten uznaje ją za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r., a jej mienie nabywa z mocy prawa Skarb Państwa i ponosi odpowiedzialność z tego mienia za zobowiązania wygasłej spółki na warunkach określonych w ww. ustawie. Ze skargi, jak i akt administracyjnych postępowania głównego, których zawartość ma istotne znaczenie dla kontrolowanej sprawy, wynika, że Starosta [...] w dniu [...] sierpnia 2017 r. (a zatem po ok. dwóch tygodniach od złożenia przez skarżącego wniosku o udostępnienie akt) wniósł przeciwko skarżącemu pozew o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, który stwierdza istnienie wierzytelności skarżącego wobec Skarbu Państwa. Ze znajdujących się w tych aktach odpisów księgi wieczystej nr [...] wynika domniemanie, że użytkownikiem wieczystym zapisanej w niej nieruchomości jest spółka "M.". Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący, jako następca prawny wierzyciela ww. spółki M. T., nie dochował terminu zawitego, zakreślonego mu przepisem art. 9 ust. 2c p.w.u.K.R.S. Dochodzi on swojej wierzytelności z nieruchomości objętej ww. księgą wieczystą. W tej kwestii ważne jest, aby sąd nadał wyrokowi zasądzającemu dochodzoną wierzytelność, klauzulę wykonalności na rzecz skarżącego przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez właściwego starostę. Taki tytuł wykonawczy istnieje i na jego podstawie skarżący jest wierzycielem do wskazanego w klauzuli wykonalności majątku. Ponieważ z księgi wieczystej nadal wynika domniemanie, że użytkownikiem wieczystym nieruchomości jest spółka "M.", to skarżący ma interes prawny w dochodzeniu wierzytelności przeciwko Skarbowi Państwa. Skarżący dysponuje bowiem tytułem wykonawczym przeciwko Skarbowi Państwa, ale dopóki nie zostanie wydana deklaratoryjna decyzja stwierdzająca nabycie tej nieruchomości z mocy prawa przez Skarb Państwa, skarżący jest pozbawiony możliwości prowadzenia z niej egzekucji. Zdaniem Sądu, interes prawny skarżącego wynika z art. 9 ust. 2b i ust. 2c p.w.u.K.R.S., bo to Skarb Państwa odpowiada za zobowiązania wygasłej spółki, a wierzytelność istniejąca względem niej przed 1 stycznia 2016 r. nie wygasła. Co więcej, jest stwierdzona ona tytułem wykonawczym, który – jak wynika z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych – nie został pozbawiony wykonalności. Natomiast nadal nie jest zakończone postępowanie administracyjne toczące się w sprawie nabycia przez Skarb Państwa ww. nieruchomości. Tymczasem decyzja kończąca to postępowanie, w której organ stwierdziłby nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa, pośrednio potwierdzałaby zobowiązanie Skarbu Państwa względem skarżącego, umożliwiając mu prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Istnieje zatem, wynikający z wskazanych wyżej przepisów p.w.u.K.R.S. związek normatywny między interesem prawnym skarżącego a postępowaniem administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 9 ust. 2i ww. ustawy.

Należy również zauważyć, że organ prowadzący omawiane postępowanie (Starosta [...], powołując się na art. 61 § 4 K.p.a., zawiadomił skarżącego o jego wszczęciu, ale później zaprzestał informowania go o czymkolwiek, odmawiając mu prawa uczestniczenia w tym postępowaniu w charakterze strony pismem z [...] maja 2017 r. (k. [...] akt postępowania głównego). W swoich poglądach nie jest również konsekwentny organ wyższego stopnia (SKO w [...]), ponieważ postanowieniem z [...] lipca 2017 r. (k. [...] akt postępowania głównego) rozpoznał ponaglenie złożone przez skarżącego, uznając go za uczestnika postępowania prowadzonego w trybie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S.

Sąd dostrzega, że skarżący zgłosił swoje uczestnictwo w prowadzonym przez Starostę postępowaniu w kwietniu 2017 r. (k. [...] akt postępowania głównego), wykazując swój interes prawny, który – jak wyjaśniono wyżej - wynika z art. 9 ust. 2b i ust. 2c p.w.u.K.R.S. Z tych właśnie przepisów oraz art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S. wynika, że uprawnienie takie mu przysługiwało i z niego skorzystał. Realizacja tych uprawnień została jednak "zablokowana". Skarżącemu przysługuje wierzytelność wobec Skarbu Państwa (dawna wierzytelność wobec wygasłej spółki), lecz brak decyzji deklaratoryjnej uniemożliwia mu dochodzenie tego roszczenia, czyli realizowanie przysługujących mu praw majątkowych. Ma zatem interes prawny w uzyskaniu decyzji deklaratoryjnej, której wydanie przewidziane jest w przepisach art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S., gdyż jego prawa jako wierzyciela nie wygasły. Z treści art. 28n K.p.a. wynika, że stroną jest każdy, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny i za taką stronę postępowania prowadzonego w trybie art. 9 ust. 2i p.w.u.K.R.S. należy w stanie faktycznym niniejszej sprawy uznać skarżącego. Przyjęcie braku podstaw prawnych do uczestnictwa skarżącego w tym postępowaniu oznaczałoby uniemożliwienie mu podjęcie przysługujących mu środków prawnych w postaci wszczęcia egzekucji swojej wierzytelności. Zatem takie stanowisko organów obu instancji narusza zarzucane w skardze przepisy art. 6, art. 7, art. 8 i art. 10 w zw. z art. 28 K.p.a., a co za tym idzie w zw. z art. 73 § 1 K.p.a.

Zważywszy powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2018 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Ponownie rozpatrując sprawę, SKO będzie związane wyrażoną wyżej oceną prawną.