Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 606/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 216
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2020 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. K. na decyzję Wojewody z dnia 5 sierpnia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 5 sierpnia 2019 r. Wojewoda po rozpoznaniu odwołania P. K., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, z 10 maja 2018 r. o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [..], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [..] i [..], k.m. 55, w części dotyczącej obecnej działki nr [..], obręb Ś., dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą [..].

W uzasadnieniu decyzji organy wskazały, że z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny:

Orzeczeniem z 22 września 1950 r. nr [..] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. nr 20, poz. 138 ze zm.), wywłaszczyło z dniem 9 maja 1945 r. na rzecz Skarbu Państwa – [..], na cel użyteczności publicznej, część nieruchomości położonej w G. przy ul. [..], oznaczonej numerem parceli [..], "składającej się z placu około 580 m2 i części budynku, stojącego na tym placu", KW nr [..], stanowiącej własność S. P.

Orzeczeniem z października 1952 r. (brak oznaczenia dnia) nr [..] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło o ustaleniu odszkodowania za parcelę nr [..].

Orzeczeniem z 16 grudnia 1952 r. nr [..] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, na podstawie art. 10 ust. 1, art. 21 i 24 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 31), wywłaszczyło z dniem 3 października 1952 r. "na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w G. przy ul. [..] Nr parcel [..] i [..] o pow. 2653 m2 karta mapy Nr [..], zapisanej w ks. Wieczystej Nr [..] stanowiącej własność ob. P. S.". W dniu 12 czerwca 1953 r. sprostowano omyłkę w ww. orzeczeniu wywłaszczeniowym poprzez zmianę powierzchni działek na " 1239 m2".

Decyzją z 24 listopada 1953 r. nr [..] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną prawomocnym orzeczeniem z 16 grudnia 1952 r. nieruchomość położoną w G. przy ul. [..], parcele nr [..] i [..]. Decyzją z 27 grudnia 1955 r. nr [..], wydaną w trybie wznowienia, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej zmieniło orzeczenie z 24 listopada 1953 r. w zakresie kwoty odszkodowania. Została ona skierowana do Pana K. P., reprezentowanego przez "Ob. M.", tak samo jak rozstrzygnięcie, które zmieniła.

Postanowieniem Sądu Rejonowego z 16 lutego 1990 r., sygn. akt [..], spadek po zmarłym 5 sierpnia 1944 r. S. P., nabył w całości K. P. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z 26 czerwca 1989 r., sygn. akt [..], spadkobiercami zmarłego w dniu 24 marca 1982 r. K. P. zostały H. P. i K. P.-K. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z 25 marca 1986 r., sygn. akt [..], spadek po zmarłej w dniu 13 lipca 1985 r. H.P. nabyła w całości K. P.- K.

Decyzją z 30 lipca 1992 r. nr [..], po rozpatrzeniu wniosku K. P.-K., Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 16 grudnia 1952 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, decyzją z 25 lipca 1995 r. nr [..], uchylił ww. rozstrzygnięcie Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją z 29 lutego 1996 r. nr [...] Wojewoda, ponownie odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z 16 grudnia 1952 r. Po rozpatrzeniu odwołania Pani K. P.-K., Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, decyzją z 24 grudnia 1996 r. nr [..] uchylił decyzję Wojewody z 29 lutego 1996 r. w części dotyczącej działki nr [..] i orzekł, że ww. decyzja w tej części została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z kolei, wyrokiem z 3 września 1997 r., sygn. akt IV SA 97/97, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa.

Zgodnie z postanowienia Sądu Rejonowego z 10 października 2000 r., sygn. akt [..], spadkobiercami zmarłej w dniu 2 sierpnia 2000 r. K. P.-K. zostali M. K. i P. K. Zaś, na mocy aktu poświadczenia dziedziczenia z 21 stycznia 2014 r., Rep. A Nr [..], spadek po zmarłym w dniu 3 stycznia 2014 r. M. K. nabył w całości P.K.

Na skutek modernizacji ewidencji gruntów i budynków na terenie miasta, działka nr [..] zmieniła numer na [..], a działka nr [..] na numer [..], obręb Ś..

Pismem z 2 marca 2017 r. P. K. wystąpił do Prezydenta Miasta "o zwrot nieruchomości położonej w G., przy ul [..] róg ul Ż. oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako parcele nr [..] i [..] karta mapy 55, o pow. 2653 m², nr księgi wieczystej [..]".

Decyzją z 10 maja 2018 r. Prezydent Miasta odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Przystępując do oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Wojewoda na wstępie zaznaczył, że decyzja wywłaszczeniowa z 22 września 1950 r. znajduje się w aktach sprawy w dwóch wersjach - różniących się liczbą punktów sentencji. Jednakże, jak słusznie wskazał organ I instancji, punkt 1 obu wersji rozstrzygnięcia, dotyczący wywłaszczenia parceli nr [..] ma takie samo brzmienie. Podkreślił ponadto, że jedynie wersja decyzji posiadająca 3 punkty opatrzona została klauzulą prawomocności - ten egzemplarz znajduje się zarówno w Archiwum Państwowym, jak również w aktach księgi wieczystej nr [..].

Następnie Wojewoda wskazał, że zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowane zostały w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm., dalej u.g.n.). Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. uprawnia poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercę do żądania zwrotu tej nieruchomości lub jej części, jeśli stosownie do art. 137 wymienionej ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast definicję pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu zawiera art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Stosownie do treści powyższego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Mając na względzie obowiązujące przepisy prawa Wojewoda wskazał, że istotą postępowań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest określenie celu na jaki została ona wywłaszczona oraz ustalenie, czy cel ten udało się zrealizować. Zauważył przy tym, że na gruncie rozpatrywanej sprawy, zarówno decyzja wywłaszczeniowa z 1950 r., jak i decyzja wywłaszczeniowa z 1952 r., wskazują bardzo ogólnie cel wywłaszczenia - w pierwszej z nich: cel użyteczności publicznej, a w drugiej: realizacja narodowych planów gospodarczych.

W opinii Wojewody cel wywłaszczenia można doprecyzować na podstawie innych dokumentów, niż tylko wskazanych przez odwołujące się, tj. decyzji lokalizacyjnej celu wywłaszczenia, planu realizacyjnego wraz z załącznikiem graficznym przedstawiającym sposób zagospodarowania celu wywłaszczenia. Takimi dokumentami mogą być np. wniosek wywłaszczeniowy, pisma wytworzone przez instytucje bądź organy administracji przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego lub w jego trakcie.

Z uwagi na powyższe, zdaniem Wojewody, zbędne było w niniejszej sprawie poszukiwanie wymienionych przez odwołującego dokumentów, skoro z materiału dowodowego, pozyskanego przez organ I instancji, jednoznacznie wynika, jakie były cele wywłaszczenia wskazane w decyzjach z 1950 r. i 1952 r. Ponadto plany realizacyjne tworzyło się, kiedy planowano jakąś inwestycję, np. budowę osiedla mieszkaniowego, a w rozpatrywanej sprawie nie było konieczności budowy, bowiem budynek już istniał.

Przechodząc do oceny celu wywłaszczenia określonej w pierwszej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 22 września 1950 r. Wojewoda stwierdził, że celem wywłaszczenia części parceli nr [..] było kino (nie wynika to jednoznacznie z decyzji wywłaszczeniowej, w której wskazano cel użyteczności publicznej, jednakże na powyższe wskazują wszelkie dokumenty archiwalne związane z wywłaszczeniem, które w dacie orzekania już istniało). Powyższe potwierdza obwieszczenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z 15 kwietnia 1950 r. (karta akt nr 410), w którym wskazano, że "wywłaszczenie ma polegać na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r. co do części nieruchomości użytkowanej przez [..]".

W piśmie z 10 grudnia 1949 r. (karta akt nr 414) Prezydent Miasta poświadczył, że "w budynku przy ul. [..] w G. mieścił się Kino-teatr przed wojną i w czasie okupacji niemieckiej to jest od 1939 r. do 9.V.1945 r." Z pisma [..] z 31 grudnia 1949 r. (karta akt nr 413) skierowanego do Urzędu Wojewódzkiego wynika, że budynek znajdujący się na nieruchomości położonej w G. przy ul. [..] był użytkowany "w okresie 1939-1945 r. na cele kinematografii, a mianowicie na prowadzenie teatru "[..]". Dodatkowo w piśmie Ministerstwa Kultury i Sztuki z 31 grudnia 1949 r. wskazano, że na ww. nieruchomości znajduje się kino "[..]".

Protokół z rozprawy wywłaszczeniowej z 13 czerwca 1950 r. (karty akt nr 399-400) zawiera oświadczenie J. P., zgodnie z którym "od pierwszych dni wyzwolenia kino prowadziła jednostka Wojskowa Radziecka, po czym zostało objęte przez Dow. Mar. Woj. Co miało miejsce pod koniec 1945 r. Do połowy r. 1947 kino prowadziło Dow. Mar. Woj. Pod nazwą Kino "[..]". W połowie r. 1947 zostało zawarte porozumienie między Dyr. Okr. P[.] a Dow. Mar. Woj., na mocy którego [..] dostarczał filmy pobierając opłatę w wys. 25% dochodów. Stan taki trwał do dnia 1.IV. 1948. Od tego czasu [..] prowadzi kino we własnym zakresie pod nazwą <[..]>". Z treści tego dokumentu wynika również, jakie pomieszczenia znajdujące się we wskazanym budynku były użytkowane przez kino, a w związku z tym objęte były wnioskiem o wywłaszczenie (na kartach akt nr 402 i 403 znajdują się graficzne obrazy przedstawiające rozkład pomieszczeń). Dodatkowo w protokole tym zawarty był wniosek "o wywłaszczenie lokalu przyległego ściśle do lokalu kina na parterze mieszczącego obecnie sklep prywatny ze słodyczami ze względu na konieczność umieszczenia tam biura kina, które dotąd mieści się prowizorycznie w przewijalni wbrew przepisom przeciwpożarowym".

Z materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji (dokumenty wymienione na stronie 7 decyzji Prezydenta), wynika, że "kino [..], następnie funkcjonujące pod nazwą [..], działało od 17 marca 1937 r. do dnia zamknięcie kina, tj. do 31 maja 1999 r. i w tym okresie było zarządzane przez różne podmioty". Z powyższego wynika, że w dniu, z którym odjęto prawo własności części parceli nr [..], tj. z dniem 9 maja 1945 r., kino już funkcjonowało. Oznacza to, że cel wywłaszczenia określony w pierwszej z ww. decyzji wywłaszczeniowych został zrealizowany na części przejętej parceli nr [..]. Wojewoda podkreślił przy tym, że nie ma znaczenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany przed formalnym wywłaszczeniem.

Z kolei w odniesieniu do kwestii, że kino przestało funkcjonować na tej nieruchomości w 1999 r. Wojewoda wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt P 12/11, w którym sąd konstytucyjny wskazał, m.in., że nie można mówić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość wywłaszczona została prawidłowo wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie tej realizacji zaprzestano lub nieruchomość przeznaczono na inne cele, włączając w to rozporządzenia tą nieruchomością na rzecz osób trzecich (sprzedaż, oddanie w użytkowanie wieczyste, oddanie w użytkowanie, najem, dzierżawę lub w trwały zarząd).

Przechodząc do oceny celu wywłaszczenia określonego w drugiej decyzji wywłaszczeniowej z 16 grudnia 1952 r. (dot. m.in. całej parceli nr [..] o pow. 999 m²), Wojewoda wskazał, że wymieniono w niej niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Natomiast z dokumentów wymienionych poniżej wynika, że wywłaszczenia dokonano na cele wojskowe, a dokładnie w celu zakwaterowania żołnierzy.

W uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej z 16 grudnia 1952 r. zawarto informację, że "dnia 3.10.1952 r. został złożony wniosek wraz z zezwoleniem Przewodniczącego Komisji Planowania Gospodarczego o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości niezbędnej dla realizacji narodowych planów gospodarczych". Organ I instancji pozyskał do akt sprawy ww. wniosek z 3 października 1952 r. (karta akt nr 321) oraz dokument z 7 czerwca 1951 r. (karta akt nr 303), w którym zezwolono Kwaterunkowemu Głównego Kwatermistrzostwa jako wykonawcy nabycie nieruchomości położonych w G. przy ul. [..]", w tym nr [..] i [..]. Został on wydany, po rozpatrzeniu wniosku Departamentu z 16 maja 1952 r. (karta akt nr 299), w którym wskazano, że "potrzeby wojska mogą być zlokalizowane jedynie na nieruchomościach określonych niniejszym wnioskiem", w tym parcelach nr [..] i [..] oraz, że "przedmiotowe nieruchomości użytkuje wojsko od roku 1946". Ponadto w piśmie z 15 kwietnia 1952 r. (karta akt nr 297) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej stwierdziło, że m.in. ww. parcele są niezbędne dla wykonania zamierzeń Marynarki Wojennej i "nie stawia sprzeciwu na przekazanie wspominanych nieruchomości w zarząd i użytkowanie Ministerstwa Obrony Narodowej (Dowództwa Marynarki Wojennej)". Powyższy cel wywłaszczenia potwierdza także pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 12 czerwca 1951 r. (karta akt nr 298), którym poinformowano Dowództwo Marynarki Wojennej Szefostwo Tyłów – Kwatermistrzostwo o braku "zastrzeżeń odnośnie wywłaszczenia na cele wojskowe (Marynarka Wojenna)", m.in. parceli nr [..].

Jak wynika z protokołu zdawczo-odbiorczego z 9 stycznia 1953 r. (karta akt nr 355) kompleks wojskowy nr [..] — [..] /bloki mieszkalne i kasyna/, dotychczas będący na zaopatrzeniu W.A.G. Szefostwa Tyłów Marynarki Wojennej, został przekazany "pod względem kwaterunkowym /zaopatrzenie w sprzęt, opał, ewid. i konserwacja nieruchomości/", na podstawie rozkazu Dowódcy Marynarki Wojennej nr 02 z 9 stycznia 1953 r., dla W.A.G. Dowództwa Marynarki Wojennej. Z kolei, zgodnie z protokołem z 18 sierpnia 1953 r. (karty akt nr 82 i 342) m.in. parcela nr [..] została przekazana, na podstawie uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 18 sierpnia 1953 r. nr 016, w zarząd i użytkowanie Ministerstwa Obrony Narodowej (Dowództwa Marynarki Wojennej).

W protokole z 6 sierpnia 1986 r. (karty akt nr 139-140) w sprawie ustalenia i potwierdzenia stanu prawnego nieruchomości zarządzanej przez Ministerstwo Obrony Narodowej stwierdzono, że m.in. parcela nr [..] o pow. 999 m² "była dotychczas i pozostaje nadal, od dnia wejścia w życie powołanej na wstępie ustawy [ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, Dz. U. nr 22, poz. 99], w użytkowaniu Ministerstwa Obrony Narodowej - Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwat.-Bud., przechodząc z mocy art. 87 tejże ustawy w zarząd wojska /MON/ na czas nieokreślony".

Decyzją z 7 stycznia 1997 r. (karty akt nr 135-136) Kierownik Urzędu Rejonowego orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu Ministerstwu Obrony Narodowej m.in. do gruntu Skarbu Państwa położonego w G. przy ul. [..]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że nieruchomość ta razem z innymi stanowi "jeden kompleks gospodarczy oznaczony nr [..] pozostający w zarządzie MON (wojska), a Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w G. ponosił opłaty roczne z tytułu zarządu na rzecz Skarbu Państwa. Protokołem zdawczo-odbiorczym nieruchomości z 28.06.1996 r. Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w G. przekazał" m.in. ww. nieruchomość na rzecz Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Wśród dokumentów przekazanych przez Rejonowy Zarząd Infrastruktury w G. przy piśmie z 3 lipca 2017 r. nr [..], znajduje się mapa, z której wynika, że dawna parcela nr [..] (obecnie działka nr [..]) wchodziła w skład gruntów przekazanych do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej.

Ponadto, w piśmie z 9 czerwca 2017 r. Rejonowy Zarząd Infrastruktury wskazał, że "na podstawie informacji historycznych należy wnioskować, że nieruchomości stanowiące podstawę powołania kompleksu [..] zostały zajęte przez Dowództwo Marynarki Wojennej w 1945 r., jako niezbędne dla celów obronności państwa. Ten fakt był podstawą wydania decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 16.12.1952 r. (...) Tym samym można uznać, że cel wywłaszczenia został osiągnięty jeszcze przed oficjalnym wydaniem decyzji w tej sprawie".

Jak wskazał dalej Wojewoda, w aktach organu I instancji znajduje się również kserokopia strony 139 Encyklopedii (karta akt nr [..]), na której znajduje się następująca informacja: "Dom [..] - taką nazwę nadano w 1945 części zajętej przez ludową Marynarkę Wojenną kamienicy inż. S. P. przy [..]. Zarząd Polityczno-Wychowawczy MW prowadził tam szeroką działalność propagandowo-rozrywkową, dysponując kinem (kino [..]), salą teatralną i wystawową. (...) W 1946 nastąpiła reorganizacja, zmieniono nazwę na Dom [..] (...) Działalność polegała na organizowaniu okolicznościowych akademii, odczytów, itp. W 1947 (...) salę kinową wydzierżawił państwowy monopolista "[..] i urządził kino [..]".

Przy piśmie z 8 listopada 2017 r. Agencja Mienia Wojskowego Oddział Regionalny przekazała Prezydentowi dokumentację poświadczającą zakwaterowanie na potrzeby Marynarki Wojennej w latach 1952-1970 w budynku ul. [..], w tym imienne nakazy przydziału mieszkania służbowego, protokoły zdawczo-odbiorcze.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda uznał, że organ I instancji prawidłowo stwierdził, w odniesieniu do części nieruchomości wywłaszczonej na podstawie decyzji z 16 grudnia 1952 r. (z wyłączeniem omówionej wcześniej części nieruchomości wywłaszczonej decyzją z 22 września 1950 r.), że zgromadzone w toku postępowania dowody potwierdzają realizację celu wywłaszczenia w dniu przejęcia jej na rzecz Skarbu Państwa (z uwagi na wspomniane uprzednio wykorzystanie cele wojska od 1945 r. lub 1946 r. i udokumentowany przydział mieszkań od 1953 r.) (...) oraz wykorzystywanie nieruchomości na cele wojskowe także w latach późniejszych. W takiej sytuacji, zdaniem Wojewody, okoliczność, kiedy ten cel zrealizowano, nie ma znaczenia prawnego, a terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie znajdują zastosowania.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, że organ I instancji nie ustalił czy realizacja celu wywłaszczenia wiązała się z konkretnymi nakładami i zagospodarowaniem przedmiotowej nieruchomości", Wojewoda zaznaczył, że nie zawsze dla uznania realizacji celu wywłaszczenia niezbędne jest prowadzenie prac - czasami wystarczy pozostawienie nieruchomości w stanie niezmienionym. Powołując się w tym zakresie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 16 października 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 336/13.

Przechodząc do kolejnego zarzutu dotyczącego ustalenia, która z decyzji wywłaszczeniowych jest wiążąca, Wojewoda zauważył, że mimo prowadzonego wcześniej postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1952 r., w dalszym ciągu obie decyzje wywłaszczeniowe są w obrocie prawnym i są wiążące dla organów administracji rozstrzygających niniejszą sprawę. Zaznaczając, że w postępowaniu o zwrot organ nie jest uprawniony do badania zgodności z prawem decyzji wywłaszczeniowej.

Odnosząc się do wskazanego przez odwołującego się postanowienia Sądu Powiatowego z 12 lipca 1963 r. (karta akt nr 163), Wojewoda uznał, że kwestia, iż ww. sąd odmówił dokonania wpisu w księdze wieczystej nr [..] w związku z orzeczeniem z dnia 22 września 1950 r. nie ma żadnego wpływu na niniejszą sprawę, bowiem nie oznacza to, że ta decyzja wywłaszczeniowa nie obowiązuje.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Wojewody P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę, w której domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta, a także zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Decyzji tej zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.), art. 8 k.p.a., art. 9 i 11 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. Zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 137 ust. 1 i 2 w zw. z art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący wskazał, że Wojewoda z uchybieniem przepisom prawa oraz bez właściwego oraz wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, uznał, że wykorzystanie budynku na siedzibę Marynarki Wojennej było realizacja decyzji wywłaszczeniowej z 16 grudnia 1952 r.. Podobnie jak w przypadku pierwszej z decyzji, cel wywłaszczenia nie był jednoznaczny, a tym samym organ mając na uwadze, że prawo własności winno podlegać szczególnej ochronie, to tym samym powinien z wielką starannością dokonać badania celu wywłaszczenia. Natomiast, organ ten w celu dopasowania retoryki dotyczącej dokonania wywłaszczenia na cele wojskowe posługuje się dokumentacją powstałą już po dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu.

Skarżący podtrzymuje swoje stanowisko, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonych nieruchomości podstawowe i najbardziej istotne są decyzje lokalizacyjne celu wywłaszczenia, plany realizacyjne wraz z załącznikami graficznymi przedstawiającymi sposób zagospodarowania celu wywłaszczenia. Dokumenty te pozwalają bowiem na poczynienie ustaleń jaki konkretnie obszar z zaznaczonymi granicami objęto wywłaszczeniem, a w ramach tego obszaru funkcje, jakie dla poszczególnych wywłaszczonych nieruchomości przewiduje plan ich zagospodarowania. Natomiast w przedmiotowej sprawie organ I instancji jak i II instancji nie dokonał badania przedmiotowym dokumentów i przystał na swoim stanowisku, podtrzymując retorykę, że skoro w wywłaszczonej nieruchomości przed dokonaniem wywłaszczenia 1952 roku budynek był wykorzystywany przez wojsko jak i po wywłaszczeniu, to cel dla którego nieruchomość była wywłaszczona został zrealizowany. Zdaniem skarżącego, nie sposób zgodzić się z tak lakonicznym ustaleniem celu wywłaszczenia oraz z logiką i argumentacją przyjętą w zaskarżonej decyzji. Zauważył przy tym, że skoro wojsko zajmowało przedmiotowy budynek przed wywłaszczeniem to jak mogło w nim funkcjonować ogólnie dostępne kino. Ponadto, jego zdaniem, w dalszym ciągu zarówno organ I instancji jak i organ II instancji nie ustalił czy realizacja celu wywłaszczenia wiązała się z konkretnymi nakładami i zagospodarowaniem przedmiotowej nieruchomości. Dodatkowo skarżący zauważył, że lokal użytkowy oznaczony jako U1 nie jest obecnie wykorzystywany i mógłby podlegać zwrotowi.

Ponadto skarżący wskazał, że z akt sprawy wynika, że decyzja z 22 września 1950 r. została wydana w co najmniej dwóch różnych wersjach. Organ I instancji w ogóle nie odniósł się do przedmiotowej kwestii oraz de facto nie zbadał, która z tych decyzji jest wiążąca. Powyższe uchybienie zostało powtórzone przez Wojewodę, który również nie zbadał przedmiotowej okoliczności i nie przeprowadził z urzędu kontroli dotyczącej istnienia dwóch wersji tej samej decyzji. Tymczasem zgodnie z procedurą administracyjną, obywatel ma zagwarantowaną możliwość dokonania kontroli prawidłowości oraz legalności wydanej decyzji przez organ nadrzędny. Natomiast, w niniejszej sprawie powyższe uprawnienie nie zostało wykonano prawidłowo, gdyż Organ II instancji nie przeprowadził w ogóle, żadnej kontroli, a jedynie utrzymał w mocy wadliwe oraz wybrakowane ustalenia organu I instancji.

Natomiast precyzując zarzuty naruszenia prawa materialnego skarżący wskazał, że dokonana przez organy administracyjne wykładnia art. 137 ust. 1 u.g.n. w niniejszej sprawie nie daje się pogodzić z literalnym brzmieniem tego przepisu i wynikającym z niego zamysłem ustawodawcy, aby uznać za zbędne na cel wywłaszczenia nieruchomości, co do których podmiot, na rzecz którego je wywłaszczono, nie zrealizował w odpowiednich normach czasowych tego celu. Ustawowa definicja pojęcia zbędności nieruchomości dla celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu nakłada na organ administracji publicznej obowiązek ścisłej wykładni, bez możliwości dokonywania jakichkolwiek odstępstw od treści zawartej w art. 137 wskazanej ustawy. Konieczność ustaleń dotyczących faktów podjęcia w ciągu 7 lat od wywłaszczenia prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia i zrealizowania w okresie 10 lat od daty wywłaszczenia tego celu, upoważnia dopiero do wydana decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Czyli niezbędne jest ustalenie, w jakiej dacie nastąpiło zagospodarowanie terenu. Wskazane terminy stanowią integralną część ustawowo określonej przesłanki zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia, a termin realizacji celu we wskazanych przedziałach czasowych wymaga każdorazowo zbadania, jeżeli w toku postępowania o zwrot nieruchomości dochodzi do etapu ustalenia przesłanki zbędności. Tymczasem organ I i II instancji, wbrew art. 137 ust. 1 u.g.n., przejął że określone w przepisie terminy czasowe na rozpoczęcie i realizację prac stanowią jedynie "dopełnienie przesłanki zbędności", w związku z czym okoliczność zrealizowania celu wywłaszczenia bez dotrzymania ww. terminów nie stanowi podstawy do orzeczenia o zwrocie nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zawnioskował również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do oceny decyzji organu odwoławczego, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [..], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako parcela nr [..] i [..], k.m. 55, w części stanowiącej obecną działkę nr [..], obręb Ś., będącej własnością Skarbu Państwa – Agencji Mienia Wojskowego i osób fizycznych o powierzchni 431 m2.

Jak wynika z akt sprawy, we wniosku z 2 marca 2017 r. P. K. wystąpił do Prezydenta Miasta wykonującego zadania starosty o zwrot ww. nieruchomości. Z dołączonych do wniosku kolejnych postanowień Sądu Rejonowego z 16 lutego 1990 r., z 26 czerwca 1989 r., z 25 maja 1986 r., z 10 października 2000 r. oraz aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza 27 stycznia 2014 r. wynika następstwo prawne wnioskodawcy jako jedynego uprawnionego do żądania zwrotu nieruchomości spadkobiercy wywłaszczonego S. P.

W okolicznościach niniejszej sprawy, kwestiami spornymi, wymagającymi ustaleń i pogłębionej oceny w świetle mających zastosowanie przepisów prawa były: jaki był cel wywłaszczenia, czy faktycznie został on zrealizowany oraz kiedy to nastąpiło.

Zauważyć przy tym należy, że przedmiotem wniosku o zwrot jest nieruchomość położona w G. przy ul. [..], róg ulicy Ż., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako parcele [..] i [..] o powierzchni 2652 m2. Nieruchomość ta została wywłaszczona na mocy dwóch orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, pozbawiających własności S. P., przy czym orzeczenia te wydane zostały na różnych podstawach prawnych i uwzględniały różne cele wywłaszczenia: pierwsze orzeczenie z 22 września 1950 r. dotyczyło części parceli nr [..], składającej się z placu o powierzchni 580 m2 i części budynku na niej stojącego i zostało wydane na mocy dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. (Dz. U. nr 20, poz. 138 ze zm., dalej dekret z 1948 r.), drugie z 16 grudnia 1952 r. dotyczyło zaś parcel nr [..] i [..] o powierzchni 1239 m2, wydane zostało na podstawie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t. j. Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 31, dalej dekret z 1949 r.).

Sąd zauważa problem podstaw prawnych wywłaszczenia, co ma znaczenie w postępowaniu o zwrot wywłaszczonych nieruchomości w kontekście brzmienia art. 216 u.g.n., który przesądza o odpowiednim zastosowaniu przepisów tej ustawy do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa w przeszłości, tj. na podstawie ściśle wskazanych tam aktów normatywnych. Zgodnie z ar. 216 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie regulacji: art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego; a także - nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1. art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2. art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że powyższy katalog ma charakter zamknięty. Niedopuszczalne jest, aby w drodze wykładni rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały "przejęte lub nabyte" w trybie wymienionych w art. 216 u.g.n. aktów normatywnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1698/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 16 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 641/17). Sąd orzekający w niniejszym składzie przychyla się jednak do stanowiska, zgodnie z którym byłoby niezgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej, preferowanie do zwrotu wyłącznie nieruchomości nabytych drogą cywilnoprawną (umowną) z pominięciem wywłaszczeń decyzyjnych na cele publiczne mających miejsce na podstawie dekretu z 1949 r. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 lipca 2014 r. II SA/Rz 458/14, www. nsa.gov.pl). Efektem tego osoby godzące się na umowne wyzbycie się nieruchomości na cele publiczne byłyby w sprawach o zwrot nieruchomości w lepszej sytuacji, niż te, które zostały wywłaszczone na mocy decyzji administracyjnych. Brak jest uzasadnienia dla dokonania takiego rozróżnienia. Z tych samym też względów sąd nie dopatrzył się powodów, by odmówić prawa do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu z 1948 r. Stąd też, za słuszne należy uznać postępowanie organów, zmierzające do oceny występowania w odniesieniu do nieruchomości przejętych orzeczeniami z 16 grudnia 1952 r. oraz 22 września 1950 r. przesłanek zwrotu nieruchomości, wynikających z art. 136 i 137 u.g.n.

Podkreślenia wymaga przy tym fakt, że przepisy obowiązujące w dacie wywłaszczenia, a więc dekret z 1948 r. oraz dekret z 1949 r., w przeciwieństwie do przepisów obecnie obowiązujących, nie przewidywały obowiązku sprecyzowania celu wywłaszczenia w akcie, mocą którego własność nieruchomości przechodziła na rzecz Skarbu Państwa. W tym zakresie sąd przychyla się do powołanego przez organ stanowiska, jako znajdującego odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1966/14, www.nsa.gov.pl), zgodnie z którym w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle procesu stałego jej rozwoju i precyzowania norm przez Trybunał Konstytucyjny, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 ug.n., gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się z zasady z kwestiami natury historycznej. W art. 2 pkt 1 dekretu z 1948 r. wskazuje się w tym zakresie, że, wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które:

1) zajęte zostały: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej. W orzeczeniu z 22 września 1950 r., wydanym na podstawie ww. dekretu, mocą którego wywłaszczono zstępnego wnioskodawcy, wskazuje się, że wywłaszczenie następuje z dniem 9 maja 1945 r. na rzecz Skarbu Państwa – Przedsiębiorstwa Państwowego "[..]" w Warszawie na cel użyteczności publicznej. Powyższe wskazuje, że cel wywłaszczenia, określony ogólnie – "na cel użyteczności publicznej" został określony w sposób, jaki przewidywały wówczas obowiązujące przepisy prawa.

Z kolei, w odniesieniu do dekretu z 1949 r., zgodnie z art. 2 pkt 1 prawo przejmowania, nabywania, zbywania i przekazywania nieruchomości w trybie niniejszego dekretu służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych, a w szczególności władzom i urzędom państwowym. W art. 3 ust. 1 ww. dekretu z 1949 r. mowa była o przekazywaniu nieruchomości wykonawcom narodowych planów gospodarczych niezbędnych dla realizacji tych planów gospodarczych, przy czym art. 4 ust. 1 dekretu dopuszczał również wywłaszczenie osób fizycznych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych. Określenie w orzeczeniu z 16 grudnia 1952 r., że przejęcie nieruchomości następuje "dla realizacji narodowych planów gospodarczych" również nastąpiło w sposób, który wynikał z obowiązujących wówczas przepisów prawa. Wobec braku takiego obowiązku, często nie precyzowano, realizacja jakiego celu publicznego uzasadnia przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa albo wskazywano go bardzo ogólnie – jak to ma miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy w obu ww. orzeczeniach. W konsekwencji, organy administracji, orzekając w sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, zmuszone są ustalać ów cel wywłaszczenia nie na podstawie jasnego zapisu w decyzji wywłaszczeniowej bądź umowie zawartej w formie aktu notarialnego, lecz na podstawie innych dokumentów oraz samych okoliczności wywłaszczenia. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a wspomniana okoliczność przyczyniła się do długotrwałego postępowania prowadzonego przez organy administracji w kierunku ustalenia faktycznego celu wywłaszczenia i kwestii jego realizacji.

Bezspornym jest, że nabywcą gruntów był Skarb Państwa i z akt sprawy wynika również, że mimo zainicjowania postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 16 grudnia 1952 r., oba orzeczenia wywłaszczeniowe ostatecznie funkcjonują w obrocie prawnym. Odnośnie do tego, że orzeczenie z 22 września 1950 r. znajduje się w aktach sprawy w dwóch wersjach, wskazać należy, że sąd podziela ocenę organów administracji. Jego punkt 1, który zawiera rozstrzygnięcie merytoryczne co do wywłaszczenia parceli, będącej przedmiotem wniosku o zwrot, w obu wersjach ww. orzeczenia jest w takim samym brzmieniu. Brak jest zatem podstaw do kwestionowania jego bytu, a twierdzenia skargi, że organy administracji nie odniosły się do tej kwestii nie są prawidłowe.

Odnosząc się do podstawy prawnej wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 216 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65, dalej u.g.n.) przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy, tj. dotyczące zwrotu wywłaszczanych nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. W myśl zaś art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z powyższych unormowań wynika, że roszczeniem o zwrot można objąć nieruchomości wywłaszczone w drodze decyzji administracyjnej. Jak zaś wskazano powyżej, działka nr [..] i [..], objęte niniejszym postępowaniem, zostały nabyte przez Skarb Państwa w drodze decyzji administracyjnej (orzeczeń organów władzy publicznej). Stwierdzić przy tym należy że przepisy u.g.n. przewidują możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pod warunkiem łącznego spełnienia wszystkich zawartych w niej przesłanek. Kwestią sporną zatem jest dopuszczalność zwrotu nieruchomości, na której cel wywłaszczenia został zrealizowany w dacie jej nabycia, a nawet przed jej nabyciem, a następnie przestał być realizowany i w dacie orzekania o zwrocie – nadal nie jest już realizowany.

Powyższy problem jest jednak przedmiotem w miarę jednolitej refleksji w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ustalając sens przepisów art. 136 i 137 u.g.n. w zakresie przesłanek zwrotu nieruchomości należy brać pod uwagę ich ratio legis w powiązaniu z ogólnymi celami instytucji wywłaszczenia i zwrotu nieruchomości oraz całym porządkiem prawnym. Obowiązek zwrotu nieruchomości w razie jej niewykorzystania na cel wskazany jako podstawa wywłaszczenia jest uznawany za zasadę o randze konstytucyjnej. W piśmiennictwie wskazuje się, że w ramach analizy kwestii "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia, przesłanki tej zbędności należy oceniać ściśle. W konsekwencji, w ramach wykładni art. 137 u.g.n., stosując regułę wnioskowania a contrario, należy uznać, że w sensie prawnym – nieruchomość należy uznać za niezbędną na cel wywłaszczenia w każdej innej sytuacji niż określone w tym przepisie (por wyrok NSA z 20 czerwca 2012, www.nsa.gov.pl). W efekcie, zrealizowanie celu wywłaszczenia przed zawarciem umowy zbycia nieruchomości nie może oznaczać, że stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, określony w decyzji. W orzecznictwie sądów przyjmuje się też, że niemożliwy jest zwrot nieruchomości, na której cel wywłaszczenia faktycznie zrealizowano przed wieloma laty, a ewentualne uchybienie terminom wskazanym w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie ma dla sprawy zwrotu znaczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 lipca 2017 r., IV SA/Wa 993/17, www.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Krakowie z 30 czerwca 2008 r., II SA/Kr 271/08, www.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Poznaniu z 29 czerwca 2011 r., IV SA/Po 237/11, www.nsa.gov.pl) . W przypadku zaś zrealizowania celu przed wywłaszczeniem (choć przepisy ustawy nie regulują takiej sytuacji), niedopuszczalny jest również zwrot nieruchomości, na której co prawda do przekroczenia wskazanych terminów nie doszło, jednakże cel wywłaszczenia został zrealizowany przed formalnym wywłaszczeniem.

W konsekwencji powyższej wykładni przepisów prawa, stanowiących prawną podstawę zwrotu nieruchomości, zasadniczą kwestią, również akcentowaną w skardze, jest analiza, jaki był rzeczywiście cel wywłaszczenia i czy został on zrealizowany, przy czym – biorąc pod uwagę zacytowane wyżej stanowisko sądów – w okolicznościach niniejszej sprawy, kiedy to do wywłaszczenia doszło niemal 70 lat temu, bez znaczenia dla przesłanek zwrotu jest to, kiedy nastąpiła realizacja tego celu, a w szczególności fakt, że nastąpiło to przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowych.

Zebrany materiał dowodowy prowadzi do wniosku, który sformułowały orzekające w sprawie organy administracji, że w odniesieniu o parceli nr [..] objętej orzeczeniem z 22 września 1950 r., cel użyteczności publicznej stanowił w istocie realizację kina. Materiał dowodowy potwierdza również, że cel ten w istocie został zrealizowany przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego, co zresztą jednoznacznie wynika z jego treści, bowiem wskazuje się w sentencji tego orzeczenia, że wywłaszczenie nastąpiło z dniem "9 maja 1945 r." Skoro tak, to potwierdza to ustalenia, że kino funkcjonowało już w dacie wydania orzeczenia we wrześniu 1950 r., a decyzja zmierzała do uporządkowania stanu faktycznego i prawnego. Świadczą o tym m. in.: obwieszczenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z 15 kwietnia 1950 r. (karta akt nr 410), w którym wskazuje się, że "wywłaszczenie ma polegać na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r. co do części nieruchomości użytkowanej przez Przedsiębiorstwo Państwowe – [..]", pismo z 10 grudnia 1949 r. (karta akt nr 414), w którym Prezydent Miasta poświadczył, że "w budynku przy ul. [..] w G. mieścił się Kino-teatr przed wojną i w czasie okupacji niemieckiej to jest od 1939 r. do 9.V.1945 r.", pismo Przedsiębiorstwa Państwowego [..] z 31 grudnia 1949 r. (karta akt nr 413) skierowane do Urzędu Wojewódzkiego z którego wynika, że budynek znajdujący się na nieruchomości położonej w G. przy ul. [..] był użytkowany "w okresie 1939-1945 r. na cele kinematografii, czy pismo Ministerstwa Kultury i Sztuki z 31 grudnia 1949 r. gdzie wskazuje się, że na ww. nieruchomości znajduje się kino "[..]", protokół z rozprawy wywłaszczeniowej z 13 czerwca 1950 r. (karty akt nr 399-400) wraz z oświadczeniem J. P., zgodnie z którym "od pierwszych dni wyzwolenia kino prowadziła jednostka Wojskowa Radziecka, po czym zostało objęte przez Dow. Mar. Woj. co miało miejsce pod koniec 1945 r. Do połowy r. 1947 kino prowadziło Dow. Mar. Woj. Pod nazwą Kino "[..]" oraz rozkładem pomieszczeń kina. Z zebranych materiałów dowodowych wynika, że kino "[..]", następnie funkcjonujące pod nazwą "[..]", działało od 17 marca 1937 r. do dnia zamknięcie kina, tj. do dnia 31 maja 1999 r. i w tym okresie było zarządzane przez różne podmioty". W tej sytuacji, nie budzi wątpliwości stanowisko organów orzekających w sprawie, że w dniu, z którym odjęto prawo własności części parceli nr [..], tj. z dniem 9 maja 1945 r., kino już funkcjonowało, a nieruchomość oznaczona jako część parceli nr [..] została przejęta właśnie w tym celu. Fakt realizacji celu wywłaszczenia przed formalnym jej przejęciem nie niweczy okoliczności jego wykonania i nie czyni roszczenia o zwrot uzasadnionym. Oznacza to jednocześnie, że cel ten został zrealizowany i żądanie zwrotu tej części nieruchomości nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd też nie podziela oceny skarżącego, że ustalenie powyższego celu przez orzekające w sprawie organy ma znamiona dowolności. Przeciwnie, stanowisko to zostało szeroko udokumentowane i wnikliwie uzasadnione.

W ocenie sądu, powyższe ustalenia znajdują odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym i brak jest podstaw faktycznych, by je kwestionować. Fakt wykorzystywania tej działki przez jakiś czas na cele inne niż cel wywłaszczenia pozostaje bez znaczenia w kontekście przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wynikających z art. 136 ust. 3 u.g.n. (materialnoprawna przesłanka zwrotu to "zbędność" nieruchomości na cel wywłaszczenia), o czym mowa będzie poniżej. Wbrew twierdzeniom skargi, cel wywłaszczenia w okolicznościach niniejszej sprawy został skutecznie zrealizowany, choć obecnie nie jest kontynuowany. Brak kontynuacji celu wywłaszczenia nie przekreśla jednak jego realizacji, jak mylnie wywodzi skarżący.

W odniesieniu zaś do drugiego z orzeczeń z 16 grudnia 1952 r., którego skutek miał nastąpić z dniem 3 października 1952 r., przejęcie części parceli nr [..] i [..] nastąpiło w celu realizacji narodowych planów gospodarczych. I w tym przypadku, cel ten, ze względu na jego ogólnikowość, wymagał doprecyzowania i szczegółowej analizy. W ocenie sądu, wbrew zarzutom skargi, stanowisko organów, iż w istocie chodziło tu o realizację celu polegającego na zakwaterowaniu żołnierzy, znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Potrzeby wojska, jako leżące u podstaw realizacji powyższego celu, są jednoznacznie akcentowane w licznych dokumentach, pozyskanych do akt sprawy, w tym: 1) we wniosku o wywłaszczenie z 3 października 1952 r. (karta akt nr 321) piśmie z 7 czerwca 1951 r. (karta akt nr 303), zawierającym zezwolenie dla Kwaterunkowemu Głównego Kwatermistrzostwa jako wykonawcy nabycia nieruchomości położonych w G. przy ul. [..]", w tym nr [..] i [..]) wniosku Departamentu z 16 maja 1952 r. (karta akt nr 299), w którym wskazano, że "potrzeby wojska mogą być zlokalizowane jedynie na nieruchomościach określonych niniejszym wnioskiem", w tym parcelach nr [..] i [..] oraz, że "przedmiotowe nieruchomości użytkuje wojsko od roku 1946", 3) w piśmie z 15 kwietnia 1952 r. (karta akt nr 297) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, z którego wynika m. in., że ww. parcele są niezbędne dla wykonania zamierzeń Marynarki Wojennej i "nie stawia sprzeciwu na przekazanie wspominanych nieruchomości w zarząd i użytkowanie Ministerstwa Obrony Narodowej (Dowództwa Marynarki Wojennej)", 4) w piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 12 czerwca 1951 r. (karta akt nr 298), w którym poinformowano Dowództwo Marynarki Wojennej Szefostwo Tyłów – Kwatermistrzostwo o braku "zastrzeżeń odnośnie wywłaszczenia na cele wojskowe (Marynarka Wojenna)" m.in. parceli nr [..], 5) w protokole zdawczo-odbiorczym z 9 stycznia 1953 r. (karta akt nr 355), z którego wynika, że kompleks wojskowy nr [..] (bloki mieszkalne i kasyna), dotychczas będący na zaopatrzeniu W.A.G. Szefostwa Tyłów Marynarki Wojennej, został przekazany "pod względem kwaterunkowym (zaopatrzenie w sprzęt, opał, ewid. I konserwacja nieruchomości)", na podstawie rozkazu Dowódcy Marynarki Wojennej nr 02 z 9 stycznia 1953 r., dla W.A.G. Dowództwa Marynarki Wojennej, 6) protokole z 18 sierpnia 1953 r. (karty akt nr 82 i 342), z którego wynika m.in. parcela nr [..] została przekazana, na podstawie uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 18 sierpnia 1953 r. nr 016, w zarząd i użytkowanie Ministerstwa Obrony Narodowej (Dowództwa Marynarki Wojennej), 7) protokole z 6 sierpnia 1986 r. (karty akt nr 139-140) w sprawie ustalenia i potwierdzenia stanu prawnego nieruchomości zarządzanej przez Ministerstwo Obrony Narodowej gdzie stwierdzono, że m.in. parcela nr [..] o pow. 999 m² była i pozostaje nadał w użytkowaniu Ministerstwa Obrony Narodowej - Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwat.-Bud., przechodząc z mocy art. 87 u.g.n. w zarząd wojska na czas nieokreślony. Ponadto, powyższe potwierdza także decyzja z 7 stycznia 1997 r. Kierownik Urzędu Rejonowego o wygaśnięciu prawa zarządu Ministerstwu Obrony Narodowej, m.in. do gruntu Skarbu Państwa położonego przy ul. [..]. Protokołem zdawczo-odbiorczym nieruchomości z 28 czerwca 1996 r. Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany przekazał m.in. ww. nieruchomość na rzecz Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Wśród dokumentów przekazanych przez Rejonowy Zarząd Infrastruktury wraz z pismem z 3 lipca 2017 r. nr [..], znajduje się mapa, z której wynika, że dawna parcela nr [..] (obecnie działka nr [..]) wchodziła w skład gruntów przekazanych do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Ponadto, wraz z pismem z 8 listopada 2017 r. Agencja Mienia Wojskowego Oddział Regionalny przekazała Prezydentowi dokumentację poświadczającą zakwaterowanie na potrzeby Marynarki Wojennej w latach 1952-1970 w budynku ul. [..], w tym imienne nakazy przydziału mieszkania służbowego, protokoły zdawczo-odbiorcze. Wszystkie te dokumenty potwierdzają prawidłowość stanowiska organów administracji, że cel wywłaszczenia związany z zabezpieczeniem potrzeb wojskowych na przejętych od spadkobiercy skarżącego z mocy orzeczenia z 16 grudnia 1952 r. nieruchomościach był realizowany.

Z uwagi na fakt, że realizacja celów wywłaszczenia została zainicjowana w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX w. i w dalszym czasie była kontynuowana, nie może być mowy o zwrocie nieruchomości, skoro przez pewien okres w sposób nieprzerwany nieruchomość była wykorzystywana zgodnie z tym celami. Jeśli więc cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nieruchomości nie jest możliwy bez względu na to, kiedy jego realizacja nastąpiła. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest też stanowisko, zgodnie z którym jeżeli na nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu na określony cel znajduje się już teren/budynek spełniający wymogi dla jego realizacji to w istocie realizacja celu wywłaszczenia następuje z momentem przeniesienia własności nieruchomości. Wnioskowane przez skarżącego dowody w postaci decyzji lokalizacyjnych celu wywłaszczenia w takich okolicznościach faktycznych nie mogą mieć zatem znaczenia prawnego, gdyż decyzje takie nie mogły stanowić podstaw dla planowanych zamierzeń, skoro były one już zrealizowane.

Podkreślić przy tym należy, że późniejsza realizacja na wywłaszczonej nieruchomości innych funkcji, niż objęta celem wywłaszczenia – jak w niniejszej sprawie – funkcji handlowej i mieszkaniowej, jest bez znaczenia dla możliwości zwrotu nieruchomości. Istotne jest bowiem, czy zrealizowano na niej cel wywłaszczenia. Jak zaś wskazano powyżej, zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że na działce nr [..] i [..] (według pierwotnej numeracji) w G. funkcjonowało kino oraz realizowano cele gospodarki wojskowej, a zatem brak jest podstaw do uwzględnienia żądania zwrotu nieruchomości ze względu na realizację na niej w późniejszym czasie innych funkcji. Okoliczność ta pozostaje bez znaczenia w kontekście przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wynikających z art. 136 ust. 3 u.g.n., o czym mowa była powyżej. Wbrew twierdzeniom skargi, cele wywłaszczenia w okolicznościach niniejszej sprawy zostały skutecznie zrealizowane, choć nie są one kontynuowane. Brak kontynuacji celu wywłaszczenia nie przekreśla jednak jego realizacji, jak mylnie wywodzi skarżący.

W związku z powyższym, sąd podziela w całości argumentację zawartą w uzasadnieniach decyzji organów I i II instancji, a postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo z wyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy.

Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sąd orzekł w postępowaniu uproszczonym, gdyż wniosek w tym względzie złożył organ odwoławczy, a pozostałe strony postępowania w ustawowym terminie mu się nie sprzeciwiły.