Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1484/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), Sędzia WSA Paweł Groński, Protokolant st. ref. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala.


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku Miasta [...], o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków części zabytku, tj. oficyny wschodniej i południowej budynku położonego przy ul. [...], wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków [...]z dnia [...] listopada1989 r. pod nr [...], rozstrzygniętej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2012 r. sygn[...] odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków części zabytku, tj. oficyny wschodniej i południowej budynku położonego przy ul. [...]utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu wniosku Miasta [...], z dnia [...] września 2011 r. decyzją z dnia [...]sierpnia 2012 r. sygn. [...], odmówił skreślenia z rejestru zabytków części zabytku, tj. oficyny wschodniej i południowej budynku położonego przy ul. [...], wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków [...] z dnia [...] listopada 1989 r., pod numerem [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu I instancji podkreślono, że w stosunku do przedmiotowej części zabytku nie zachodzi żadna z przesłanek, wymienionych w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Oficyny: wschodnia i południowa budynku położonego przy ul. [...], objęte wnioskiem o skreślenie z rejestru nie utraciły swych wartości decydujących o wpisaniu ich do tego rejestru. Ich wartość nie została również zdyskwalifikowana wobec nowych ustaleń naukowych.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyło Miasto [...].

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 1989 r. Konserwator Zabytków [...]wpisał do rejestru zabytków

pod numerem [...], kamienicę murowaną wzniesioną w latach 1896- 1899, znajdującą się przy ul. [...]. Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] postanowieniem Nr [...]z dnia [...] listopada 2006 r., wyjaśnił treść ww. orzeczenia w ten sposób, że wpisem do rejestru zabytków objęty jest obiekt w swej historycznej bryle wraz z gruntem w granicach fundamentowania, oznaczony linią w kolorze czerwonym na załączonej mapie ewidencyjnej, stanowiącej integralną część postanowienia.

Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się opinia, sporządzona przez Oddział Terenowy w [...] Narodowego Instytutu Dziedzictwa po oględzinach budynku przeprowadzonych w dniu 14 lutego 2012 r. przy udziale stron postępowania. Z opinii wynika, że kamienica czynszowa zbudowana została w latach 1896-1899. Całość zespołu zabudowań składa się z dwu części frontowych od ulicy [...]oraz dwu płytszych skrzydeł oficyn, zamykających prostokątne podwórze w typie studni.

Skrzydła frontowe i wewnętrzne są zróżnicowane, posiadając inny charakter, przeznaczenie oraz typ zadaszenia (pulpitowy), głębokość, wystrój elewacji i jednotraktowego układu wnętrz. Elewacja wschodniej oficyny jest ośmioosiowa, a południowej sześcioosiowa. Wystrój elewacji podwórzowych historycznie posiadający bardzo skromny wygląd, uplastyczniają jedynie cofnięte osie trzech klatek schodowych, gdzie występują jednobiegowe, drewniane klatki schodowe, łączące oficyny z częścią główną kamienicy. Obecnie zdewastowane o mocno zużytych schodach, zachowały większość balustrad w postaci drewnianych tralek i profilowanego pochwytu. Oficyny w odróżnieniu od części głównej budynku maja zadaszenie pulpitowe i jednotraktowy układ wnętrz. Kamienica zasłynęła jako jedna z największych warszawskich kamienic powstałych w końcu XIX w. Mury kamienicy przetrwały okres obydwu wojen światowych, przy czym większe zniszczenia nastąpiły w części frontowej, podczas gdy oficyny zachowały się w dobrym stanie, co pozwoliło na szybkie oddanie budynku do użytku po II wojnie światowej. Obecnie budynek jest nieużytkowany. Oficyny noszą ślady mocnego zdewastowania oraz zaniedbań związanych z nieprawidłowym i nieskutecznym zabezpieczeniem obiektu przed czynnikami atmosferycznymi. We wnioskach końcowych opinii uznano, że skrzydła oficyn nadal stanowią integralną część zabudowy, charakterystycznej dla układów wielkomiejskich. Nie utraciły wartości zabytkowych, które były podstawą ich wpisu do rejestru zabytków. Podkreślono, że oficyny stanowią zachowany całkowicie, pierwotny element kamienicy, która w części frontowej była częściowo odbudowana. Budynek zaś stanowi cenny relikt historycznej zabudowy czynszowej tej części miasta oraz stanowi pamiątkę po gęstej niegdyś zabudowie ulicy [...]

Organ odwoławczy wskazał, że pomimo stwierdzonego złego stanu technicznego oficyn stan zachowania ich oryginalnej, historycznej substancji zabytkowej jest duży, co wpływa na ocenę ich wartości zabytkowej. Posiadają one czytelną bryłę i formę oraz zachowane charakterystyczne elementy oryginalnej struktury. Skreślenie z rejestru zabytków wnioskowanych oficyn stanowiłoby uszczuplenie wartości zabytkowej chronionego budynku, którego część stanowią. W ocenie organu, w obecnym stanie zachowania możliwy jest remont oficyn, prowadzący do odzyskania ich częściowo utraconych w wyniku uszkodzeń wartości zabytkowych. Ewentualny remont będzie wiązał się z naprawą, częściowym odtworzeniem struktury budowlanej. Niemniej jednak, zgodnie z treścią art. 6 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochronie i opiece podlegają m.in. dzieła architektury i budownictwa bez względu na stan zachowania.

W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że zły stan techniczny, niespełnianie obowiązujących standardów i przepisów prawa nie przesądza o utracie przezeń wartości zabytkowej, podobnie jak nie był przesądzający w trakcie wpisywania ww. kamienicy wraz z oficynami do rejestru zabytków i nie stanowi wystarczającej podstawy do skreślenia obiektu z rejestru zabytków.

Organ ten podkreślił, że wykreślenia z rejestru zabytku można było by dokonać tylko w wypadku stwierdzenia znacznego stopnia zniszczenia obiektu powodujący utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a nie sam stan techniczny oraz brak uzasadnienia dla dalszego trwania z punktu widzenia technicznego i użytkowego.

Ustosunkowując się do podniesionej przez wnioskodawcę argumentacji dotyczącej złego stanu technicznego oficyn, organ stwierdził, że kwestie opłacalności ekonomicznej remontu oficyn, czy też ustępstw na rzecz przyszłego właściciela, jakkolwiek bardzo istotne z punktu widzenia możliwości zbycia budynku, w niniejszym postępowaniu nie mogą stanowić samoistnej przesłanki do skreślenia omawianej, integralnej części budynku z rejestru zabytków. Zdaniem organu przesłanki takiej nie stanowi również, podniesione we przedmiotowym wniosku niespełnianie przez oficyny współczesnych standardów i przepisów prawa. Wskazano, że argument ten stoi bowiem w jawnej sprzeczności z celami objęcia obiektu ochroną konserwatorską, jakim jest trwałe zachowanie zabytku i zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytku.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Miasto [...]wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego :

1) naruszenie art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające w szczególności na:

- niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw utrzymania w mocy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego znak: [...]z dnia [...] sierpnia 2012 r.,

- wybiórczej i powierzchownej ocenie zgromadzonego materiału,

- dowolności w wydawaniu decyzji poprzez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji;

-nierozpoznanie sprawy przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sposób wszechstronny i wyczerpujący;

2) naruszenie art. 10 § 1 kpa poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

3) naruszenie art. 13 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2003r. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm ).

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa.

Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu wniosku Miasta [...], z dnia [...] września 2011 r. decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. sygn. [...], odmówił skreślenia z rejestru zabytków części zabytku, tj. oficyny wschodniej i południowej budynku położonego przy ul. [...], wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków [...]z dnia [...] listopada 1989 r., pod numerem [...].

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru zabytków. Przepis ten stosuje się odpowiednio do skreślenia z rejestru części zabytku. Dokonując oceny, czy zachodzą wymienione w powyższym przepisie przesłanki do wykreślenia zabytku z rejestru, należy mieć na uwadze, że dobra kultury wpisane do rejestru zabytków podlegają szczególnej ochronie prawnej przewidzianej w powołanej ustawie.

W rozpoznawanej sprawie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zasadnie, zdaniem Sądu, odmówił skreślenia z rejestru zbytków. Zgodnie z art. 3 pkt 2 powołanej ustawy, zabytkiem nieruchomym jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości będących dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c tej ustawy, ochronie i opiece podlegają bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Ponadto zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z treścią art. 4 pkt 2 i 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, stanowiącego, iż ochrona zabytków polega w szczególności na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań, mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków oraz udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków.

Wniosek Miasta [...] nie wskazuje na żadną z przesłanek wymienionych w art. 13 w/w ustawy. W zasadzie należy stwierdzić, że wniosek o wykreślenie z rejestru zabytków jest spowodowany chęcią ułatwienia sprzedaży przedmiotowego obiektu zabytkowego. Podkreślić więc trzeba, iż przyczyny ekonomiczne uzasadniające rozbiórkę tego budynku, nie mogą przesądzać o utracie wartości zabytkowej obiektu. Dopiero sytuacja, kiedy zabytek uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru (art. 13 tej ustawy.).

Skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność, że przedmiotowe oficyny nie mają zabytkowego charakteru, a ich wpis do rejestru zabytków jest niezasadny lub co najmniej wątpliwy. Również - poza swoim przekonaniem - nie powoływała się ona na żadne inne dowody - na przykład dokumenty i materiały archiwalne lub opracowania, które podważałyby twierdzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Załączona do wniosku ekspertyza techniczna z grudnia 2010 r. odnosi się jedynie do stanu technicznego całego obiektu, wobec tego nie jest wystarczająca dla oceny przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy. Należy też zauważyć, że ekspertyza ta zakłada wyburzenie przedmiotowych oficyn i powstanie w tym miejscu podziemnych garaży, co wskazuje na zupełnie inny cel sporządzenia ekspertyzy.

Organy ochrony zabytków są władne do dokonywania oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych. Decyzje zarówno organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego są zgodne z powinnością organów ochrony zabytków oraz doktryną konserwatorską. Minister podkreślił, iż wydając zaskarżoną decyzję dysponował stosownym materiałem dowodowym, potwierdzającym wystarczające wartości zabytkowe oficyny wschodniej i południowej budynku położonego przy ul. [...].

Podkreślenia wymaga, że z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa sporządzonej na potrzeby niniejszej sprawy wynika, iż oficyny nie utraciły wartości zabytkowych, które były podstawą ich wpisu do rejestru zabytków. Podkreślono, że stanowią zachowany całkowicie, pierwotny element kamienicy, która w części frontowej była częściowo odbudowana. Budynek zaś stanowi cenny relikt historycznej zabudowy czynszowej tej części miasta oraz stanowi pamiątkę po gęstej niegdyś zabudowie ulicy [...]. Zły stan techniczny nie przesądza o utracie wartości zabytkowej, podobnie jak nie był przesądzający w trakcie wpisywania ww. kamienicy wraz z oficynami do rejestru zabytków i nie stanowi wystarczającej podstawy do skreślenia obiektu z rejestru zabytków.

Stanowisko to w pełni podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Wskazać również należy, że stan techniczny budynku wynika z braku jego zabezpieczenia przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych. Zgodnie z art. 5 pkt 2 i 3 powołanej ustawy, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela polega w szczególności na zapewnieniu warunków prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku oraz zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. Właściciel zabytku nie może uchylać się od powyższego obowiązku poprzez dążenie do jego wykreślenia z rejestru. Zgodnie z art. 71 ust. 1 powołanej ustawy w zakresie sprawowania opieki nad zabytkami osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna posiadająca tytuł prawny do zabytku wynikający z prawa własności finansuje prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy tym zabytku.

W świetle powyższych ustaleń Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zasadnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie nie ma żadnych dowodów wskazujących na wystąpienie przesłanki uzasadniającej skreślenie z rejestru zabytków oficyny wschodniej i południowej budynku położonego przy ul. [...], wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków [...]z dnia [...] listopada1989 r. pod nr [...].

Nie nastąpiło zatem naruszenie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Nad to Sąd nie stwierdził, aby organy administracji przy wydaniu zaskarżonej decyzji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w sposób wskazany w skardze. W trakcie prowadzonego postępowania zachowana została procedura przewidziana w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz Kodeksie postępowania administracyjnego.

Rzeczywiście brak jest informacji o zawiadomieniu strony o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, jednak Skarżąca nie wykazała jaki to miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. Biorąc to pod uwagę oraz fakt, że całość materiału dowodowego zgromadzono w postępowaniu przed organem I instancji należy uznać, że uchybienie organu pozostawało bez wpływu na treść decyzji. Podkreślić też należy, że uzasadnienie decyzji odnosi się do wniosków sformułowanych w złożonej ekspertyzie wskazując, że sam zły stan techniczny budynku nie jest wystarczającą przesłanką do skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Poza tym uzasadnienie decyzji spełnia wszystkie niezbędne wymogi określone w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego

Nie można zatem zarzucić zaskarżonej decyzji naruszenia prawa, uzasadniającego jej uchylenie.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.