Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 402/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 23 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Sekretarz sądowy – Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2018 roku sprawy ze skargi T. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778), zwanej dalej "u.s.u.s.", po rozpoznaniu wniosku T. P. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 24 października 2017 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2012 r do marca 2017 r. w kwocie 38.103,30 zł wraz z odsetkami w kwocie 8.511,00 zł, składek na Fundusz Pracy za okres od sierpnia do grudnia 2012 r. w kwocie 259,15 zł wraz z odsetkami w kwocie 114,00 zł . W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną T. P. nie jest w stanie opłacić wymaganych należności, gdyż pociągnęłoby to dla niego zbyt daleko idące skutki i pozbawiło możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podał, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej 31 marca 2017 r. w związku z jej postępującą nierentownością - brakiem zainteresowania usługami świadczonymi przez ubezpieczonego ( korepetycje). Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] września 2017r. T. P. uznany został za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie otrzymał ofert pracy i rokowania co do możliwości podjęcia pracy są złe ze względu na wiek i wcześniejszą karalność . Stałe wydatki strony we wniosku określono na 600 zł. Wskazano, że oprócz zobowiązań wobec ZUS z tytułu składek ubezpieczony posiada również znaczne zadłużenie z tytułu należności dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ( na 11.08. 2017 r. 39.160,06 zł) i toczą się wobec niego postępowania egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w Ł. Do wniosku załączono decyzję o uznaniu T. P. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku i zaświadczenia o wysokości dochodu podatnika za rok 2012, 2013, 2014,2015,2016 z 21 sierpnia 2017 r. i pismo o zajęciu wierzytelności na wniosek ZUS Oddział w N.

Pismem z dnia 9 listopada 2017 r. ZUS w związku ze złożonym wnioskiem zawiadomił stronę o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty oraz o tym, że zasadne jest wypełnienie "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej" w celu umożliwienia dokonania oceny sytuacji rodzinnej, materialnej i majątkowej w związku z przesłankami umorzenia należności. Do pisma załączono druk oświadczenia. T. P. nie złożył wypełnionego oświadczenia. Wpłynęło jedynie pismo jego pełnomocnika, że aktualne są informacje zawarte we wniosku, skarżący nie posiada wymagalnych wierzytelności i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia należności określone w u.s.u.s., jak i rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego ocenie organ naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Poinformował również, że 27 grudnia 2017 r. osiągnął wiek emerytalny i utracił status bezrobotnego. Wyjaśnił, że od grudnia 2016 r. borykał się z brakiem zleceń w ramach prowadzonej do 31 marca 2017 r. działalności gospodarczej. Poszukiwanie zatrudnienia nie przynosiło rezultatu. Ponadto zaznaczył, że ma liczne zobowiązania, które są przedmiotem postępowań egzekucyjnych i biorąc pod uwagę stan oraz wysokość zadłużenia nie sprostałby założeniom planu ratalnej spłaty należności.

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 2017 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że od 26 października 2002 r. do 30 czerwca 2003 r., od 1 października 2003 r. do 30 czerwca 2004 r., od 1 września 2004 r. do 30 czerwca 2005 r. oraz od 1 stycznia 2006 r. do 31 marca 2017 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą. Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skarżący był zobowiązany opłacać składki za każdy miesiąc. Z uwagi na to, iż nie zostały opłacone należne składki za ww. okres, powstało zadłużenie.

Organ wyjaśnił, że zaległości skarżącego nie zostały objęte egzekucją, a więc nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. zaistniały w przypadku strony. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

ZUS wskazał, że skarżący do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek nie dołączył żadnych nowych dokumentów. Organ wyjaśnił, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana wart. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i wskazuje przypadki, gdy możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa wart. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017 r. poz. 201, z późno zm.);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS wskazał, że z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. w stosunku do skarżącego zadłużenia również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego działalności.

Organ wyjaśnił również, że nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w przypadku skarżącego. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

ZUS wskazał, że skarżący obecnie pobiera świadczenie emerytalne, co oznacza, że możliwe jest skuteczne dochodzenie od należności z tytułu składek.

W ocenie ZUS przesłanka art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w tym przypadku, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł).

Wobec powyższego organ wyjaśnił, że nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

ZUS wyjaśnił, że do szczególnych sytuacji określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia zalicza się przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując sytuację materialną skarżącego ZUS wskazał, że w odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, sytuacja przewidziana § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w przypadku strony nie ma miejsca. Z ustaleń Zakładu wynika, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne. Nie można uznać, że uregulowanie zaległości pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie.

Ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej, ZUS wskazał, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do niego zastosowania. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, jak i razem z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdziłyby sytuację przewidzianą w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W skardze T. P. zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez przyjęcie, iż spłata należności na rzecz organu nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w sprawie nie zaistniały okoliczności przemawiające za umorzeniem należności;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej rozstrzygnięcie w decyzji uznaniowej przy nieuwzględnieniu słusznego interesu obywatela korelującego z interesem społecznym, a w konsekwencji odmówienie skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w całości.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek z dnia [...] grudnia 2017 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w jego toku, według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2017 r. odmawiającą T. P. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 47.376,45 zł.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia. W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ocenił, że nie zachodzą w przypadku skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności .

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ciężar dowodu spoczywa w tym zakresie na stronie, która jest najlepiej zorientowana w swojej sytuacji życiowej i majątkowej. Ubiegając się o umorzenie należności strona powinna przedstawić swoją sytuację w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości. Służy do tego oświadczenie, którego druk został skarżącemu przesłany i, które nie zostało w sprawie złożone.

Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 ustawy , bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Ponadto przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ sprawdził i uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Podniesiony w skardze zarzut, że organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, niewłaściwe rozważając interes skarżącego w korelacji z interesem obywatela jest nieuprawniony. Organ szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Nie można czynić organowi zarzutu niepodjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, gdy strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie składa na wezwanie organu oświadczenia o swojej sytuacji rodzinnej życiowej, majątku i dochodach, rezygnując tym samym z przedstawienia swojej sytuacji.

Nie ulega wątpliwości, że w świetle twierdzeń zawartych we wniosku przedstawiona sytuacja skarżącego nie należy do łatwych. Obecnie skarżący przeszedł na emeryturę i jak twierdzi jego pełnomocnik, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł i nie korzysta z zasiłków z opieki społecznej. Zasadnie organ wskazał, że skarżący wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedłożył żadnych nowych dokumentów, które obrazowałyby jego sytuację materialną i osobistą. Skarżący nie złożył również oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby niebędącej przedsiębiorcą, co pozwoliłoby organowi na ocenę zasadności wniosku , w szczególności w zakresie przesłanki z § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Brak oświadczenia nie pozwolił na ocenę, w jakich warunkach skarżący mieszka, jakie z tego tytułu ponosi koszty, jaka jest jego sytuacja zdrowotna , czy ma możliwości uzyskiwania dodatkowych dochodów. Z podania tych danych strona zrezygnowała .

Wobec powyższego organ zasadnie opierając się na dostępnych dokumentach i informacjach uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których stanowi art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego można dochodzić zapłaty należności z tytułu składek.

Prawidłowo również, zdaniem Sądu, ZUS ocenił, że w sytuacji skarżącego nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W tej sprawie organ zasadnie uznał, że nie zachodzi sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący otrzymywał świadczenie emerytalne, z którego organ w odpowiedniej kwocie może prowadzić skuteczną egzekucję.

Podkreślić trzeba, że skarżący ma również możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczność, że skarżący ma niewielki dochód nie może być wyłączną podstawą umorzenia należności z tytułu składek. Sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje bowiem, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają także podniesione argumenty, co do ciążących na skarżącym zobowiązań oraz posiadanych przez niego wierzytelności. Jak słusznie bowiem wskazał organ administracji, nierentowność prowadzonej działalności gospodarczej i jej zakończenie nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę do umorzenia zaległych składek, gdyż obowiązek ich opłacania powstaje z momentem rozpoczęcia jej prowadzenia i trwa do momentu jej zakończenia, niezależnie od osiąganych przychodów, czy ponoszonych strat. Natomiast, co do ciążących na skarżącym innych zobowiązań cywilnoprawnych, wskazać należy, iż ich publicznoprawny charakter oraz cele na jakie są przeznaczane, za uprawnione pozwala uznać stanowisko organu, iż umorzenie przedmiotowych zaległości stanowiłoby de facto działanie sprzeczne z interesem społecznym.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż podnoszona przez skarżącego argumentacja odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, iż mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny wskazanych przez stronę. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślić w tym miejscu należy, że nie jest wymagane, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które będą sukcesywnie spłacane. Sąd podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że brak jest podstaw aby rezygnując w sposób definitywny z możliwości odzyskania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ułatwiać stronie spłatę innych zobowiązań.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez sąd może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

ds