Postanowienie NSA, sygn. akt II OZ 1031/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 247
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. w imieniu której występuje kurator Z. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2538/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi [...] S.A. w imieniu której występuje kurator Z. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 19 listopada 2014 r. kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A. z siedzibą w S. przy ul. [...], wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych.

W toku postępowania kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A., wystąpił z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na nieuzupełnienie braków fiskalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie od powyższego postanowienia, postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 350/15 uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając w uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia, że: "W niniejszej sprawie budzi zasadniczą wątpliwość, czy skarga podlegała odrzuceniu. Kurator w terminie otwartym do uiszczenia wpisu nie uiścił należnej opłaty, ale wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. (...) Sąd I instancji błędnie więc przyjął, że brak było podstaw do przyznania kuratorowi prawa pomocy, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W pierwszej kolejności rozpatrzenia wymagał bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dopiero prawomocne rozstrzygnięcie tej kwestii pozwalało na odrzucenie skargi. W niniejszej sprawie skarga została odrzucona już dzień po wydaniu zaskarżonego postanowienia z 24 marca 2015 r. Ewentualne przyznanie prawa pomocy na skutek złożonego wniosku pozwoli nadać skardze dalszy bieg."

Zakres żądania przyznania prawa pomocy rozszerzony został w kolejnym wniosku z dnia 7 kwietnia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu, w którym wnioskodawca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wnioski te zostały łącznie rozpoznane w rozszerzonym zakresie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2015 r. odmawiającym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 247 p.p.s.a. ze względu na oczywistą bezzasadność skargi wynikającą z przekroczenia zakresu uprawnień kuratora Z. B. wynikających z postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy XIII Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...]. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 czerwca 2015 r. Sąd stwierdził, że z treści postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy XIII Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...] wynika, że kurator został upoważniony do podjęcia czynności mających na celu dokonanie likwidacji Spółki, ewentualnie powołanie jej organów. Z. B., działający jako kurator Spółki [...] S.A., nie ma legitymacji do żądania udostępnienia danych od organu. Nie posiada jej także sama Spółka, bo nie ma organów. Właśnie w tym m.in. celu został ustanowiony kurator. Powołane postanowienie Sądu z dnia [...] maja 2013 r. nie upoważnia kuratora do wystąpienia ani z wnioskiem do organu o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych, ani do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego, w ocenie Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarga nie mogłaby zostać uwzględniona.

Na skutek zażalenia wniesionego na powyższe postanowienie z dnia 11 czerwca 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 711/15 uchylił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że "W przedmiotowej sprawie ocena skargi nie pozwala stwierdzić jednoznacznie, że skarga jest oczywiście bezzasadna. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, iż przedmiotowa skarga jest oczywiście bezzasadna."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając wniosek postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi, albowiem Z. B. wnosząc skargę w imieniu [...] S.A. przekroczył zakres uprawnień kuratora wynikających z postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy XIII Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...] i z tej przyczyny przedmiotowa skarga nie mogłaby zostać uwzględniona. Zakres praw i obowiązków kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 kc nie uprawnia go do inicjowania postępowania sądowoadministracyjnego w imieniu Spółki. Tym samym wniesienie skargi przez kuratora występującego w imieniu [...] S.A. nastąpiło z przekroczeniem kompetencji wynikających z art. 42 kc. Dlatego skarga nie mogłaby zostać uwzględniona, a ponieważ przepis art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, to należy stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje wnioskodawcy w niniejszej sprawie w świetle treści powołanego art. 247 i to bez względu na to czy skarga podlegała odrzuceniu, czy oddaleniu ze względu na jej oczywistą bezzasadność i bez względu na przyczynę, która ległaby u podstaw takiego rozstrzygnięcia.

Z. B., działający jako kurator Spółki [...] S.A., nie ma legitymacji do żądania udostępnienia danych od organu. Nie posiada jej także sama Spółka, bo nie ma organów.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że jest zupełnie oczywiste, że przedmiotowa skarga podlegałaby oddaleniu ze względu na jej oczywistą bezzasadność wynikającą z przekroczenia zakresu uprawnień kuratora Z. B. wynikających z postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy XIII Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...], a skoro tak, to w świetle treści art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy wnioskodawcy nie przysługuje.

[...] S.A. w imieniu której występuje kurator Z. B. pismem z dnia 4 października 2015 r. wniosła zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 21 września 2015 r. zarzucając naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; art. 3 § 2, art. 25 § 1 p.p.s.a.; art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 42 Kodeksu cywilnego oraz art. 190 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 2 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 2 p.p.s.a.

Przepis art. 247 p.p.s.a. wprowadza samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 906/12). Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może zostać ona uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego, przy stanie faktycznym i prawnym, który nie budzi najmniejszych wątpliwości, że wniesiona skarga kwalifikuje się do odrzucenia (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. akt I ONP 10/12; postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 37/13).

Powyższa konstatacja nie oznacza jednak zasadności podjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, bezzasadność skargi wniesionej przez Z. B. wyraża się w tym, że nie ma on legitymacji do wniesienia skargi w sprawie, bowiem nie ma on upoważnienia do wystąpienia w imieniu Spółki ze skargą do sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Pod pojęciem innych "innych przyczyn", można także rozumieć brak legitymacji skargowej po stronie wnoszącego skargę. Co do zasady brak interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. winien skutkować oddaleniem wniesionej skargi, jednakże w orzecznictwie zarysował się pogląd, że postanowienie odrzucające skargę jest dopuszczalne, gdy brak legitymacji skargowej jest ewidentny (postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 74/12, LEX nr 1113796, postanowienie NSA z 27 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 2500/10, LEX nr 742360).

W przedmiotowej sprawie nie można jednoznacznie stwierdzić, że Z. B. jako kurator spółki [...] S.A. nie ma legitymacji do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r.

Należy zauważyć, że zakres umocowania ustanowionego przez Sąd kuratora prawa materialnego w trybie art. 42 k.c. jest ograniczony. Zgodnie z art. 42 § 2 k.c. kurator powinien niezwłocznie postarać się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. Kurator ma zatem podjąć niezwłoczne wszelkie dopuszczalne działania, aby osoba prawna mogła działać przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie, jak wymaga tego przepis art. 36 k.c., lecz nie może zastępować tego organu.

Kurator może podejmować czynności zmierzające do tego, aby organ był powołany w sposób prawidłowy. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że kurator nie ma jednak prawa do powołania takiego organu i nie może zastępować uprawnionych do powoływania organów (post. SN z dnia 7 maja 2004 r., III CK 249/03, OSN 2005, nr 5, poz. 87, z aprobującą glosą A. Łopuszyńskiego, Mon. Praw. 2006, nr 12, s. 664). Wszelkie czynności kuratora powinny być podjęte bez uzasadnionej zwłoki, i powinny zmierzać do doprowadzenia do powołania organów, tak aby mogły one działać. Powołanie organów oznacza również uzupełnienie w składzie organu, gdy pozostaje on niekompletny. W praktyce podjęte czynności będą polegały na zwołaniu posiedzenia odpowiedniego organu, doprowadzenie do wskazania członków organów przez osoby, które mają do tego prawo, itd.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego czynności kuratora zmierzające do powołania zarządu należy rozumieć szeroko jako wszelkie czynności umożliwiające jego powołanie w tym wystąpienie z wnioskiem o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych akcjonariuszy. Akceptacja odmiennego poglądu prowadziłaby do osłabienia pozycji kuratora i sensu jego powoływania.

Z postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy XIII Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...] którym to powołano kuratora wynika, iż został on powołany do przeprowadzenia czynności zmierzających do powołania nowych organów Spółki, a jeżeli nie dojdzie do powołania jej organów, niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających do likwidacji tego podmiotu. Nie sposób nie zgodzić się ze Z. B., iż jego wystąpienie z wnioskiem o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych akcjonariuszy, zmierza do zwołania zgromadzenia akcjonariuszy i powołania organów tej spółki. Skoro zaś mógł z takim wnioskiem wystąpić do organu i taki wniosek został rozpatrzony przez organy administracji publicznej, to również ma prawo wystąpić ze skargą do sądu administracyjnego na orzeczenie organu administracji publicznej, które dotyczy jego wniosku. Należy podkreślić, że Minister Spraw Wewnętrznych rozpatrując wniosek Kuratora Z. B. nie kwestionował uprawnień wnioskodawcy do złożenia wniosku o udostępnienie danych adresowych ze zbioru PESEL, a kwestią sporną była jedynie odmienna ocena co do obowiązku uiszczenia przez stronę opłaty za udostępnienie danych.

Sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy Spółce [...] S.A w imieniu której występuje kurator Z. B. bezzasadnie oparł się na przepisie art. 247 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji ponownie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien go merytorycznie rozpoznać, gdyż oczywista bezzasadność skargi, o której mowa w tym przepisie nie oznacza braku legitymacji wnioskodawcy, tak jak to Sąd rozumie.

Jednocześnie należy zauważyć, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższy przepis, ze względu na art. 197 § 2 p.p.s.a., powinien zostać zastosowany w sprawie. Argumentacja przedstawiona w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2015 r. sygn. akt II OZ 350/15 wiązała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przy ponownym rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Również argumentacja przedstawiona w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2015 r. sygn. akt II OZ 711/15, nakazująca dogłębnej analizy prawnej uprawnień kuratora, wiązała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przy ponownym rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Również należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. odrzucił skargę [...] S.A w imieniu której występuje kurator Z. B. z uwagi na nie uiszczenie wpisu sądowego, a nie z uwagi na jej niedopuszczalność, przejawiającą się brakiem legitymacji skargowej Z. B.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.